Arrest van het Hof (Tweede kamer) van 29 januari 2026.#Meliá Hotels International, S.A. tegen Associação Ius Omnibus.#Verzoek van de Supremo Tribunal de Justiça om een prejudiciële beslissing.#Prejudiciële verwijzing – Schadevorderingen volgens nationaal recht wegens inbreuken op de bepalingen van het mededingingsrecht van de lidstaten en van de Europese Unie – Richtlijn 2014/104/EU – Artikel 5, lid 1 – Werkingssfeer – Bijzondere declaratoire vordering voor de toegang tot documenten voorafgaand aan de eventuele instelling van een schadevordering – Beoordeling van de aannemelijkheid van de schadevordering.#Zaak C-286/24.
Court of Justice — Uitspraak 
Datum: 2026-01-29 00:00:00.000000
Rechtsgebied: EU-recht


Voorlopige editie
ARREST VAN HET HOF (Tweede kamer)
29 januari 2026 (*)
„ Prejudiciële verwijzing – Schadevorderingen volgens nationaal recht wegens inbreuken op de bepalingen van het mededingingsrecht van de lidstaten en van de Europese Unie – Richtlijn 2014/104/EU – Artikel 5, lid 1 – Werkingssfeer – Bijzondere declaratoire vordering voor de toegang tot documenten voorafgaand aan de eventuele instelling van een schadevordering – Beoordeling van de aannemelijkheid van de schadevordering ”
In zaak C‑286/24,
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de Supremo Tribunal de Justiça (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Portugal) bij beslissing van 4 maart 2024, ingekomen bij het Hof op 23 april 2024, in de procedure

Meliá Hotels International, S.A.

tegen

Associação Ius Omnibus,

wijst
HET HOF (Tweede kamer),
samengesteld als volgt: K. Jürimäe (rapporteur), kamerpresident, K. Lenaerts, president van het Hof, waarnemend rechter van de Tweede kamer, F. Schalin, M. Gavalec en Z. Csehi, rechters,
advocaat-generaal: M. Szpunar,
griffier: A. Calot Escobar,
gezien de stukken,
gelet op de opmerkingen van:
–        Meliá Hotels International, S.A., vertegenwoordigd door F. Aguilar de Carvalho, T. L. Faria en G. Neves Lima, advogados,
–        Associação Ius Omnibus, vertegenwoordigd door M. Sousa Ferro, advogado,
–        de Portugese regering, vertegenwoordigd door C. Alves en P. Barros da Costa als gemachtigden,
–        de Europese Commissie, vertegenwoordigd door S. Baches Opi en P. Caro de Sousa als gemachtigden,
gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 12 juni 2025,
het navolgende

Arrest

1        Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 november 2014 betreffende bepaalde regels voor schadevorderingen volgens nationaal recht wegens inbreuken op de bepalingen van het mededingingsrecht van de lidstaten en van de Europese Unie (PB 2014, L 349, blz. 1).

2        Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen Meliá Hotels International, S.A. (hierna: „Meliá”) en Associação Ius Omnibus (hierna: „Ius Omnibus”) in het kader van een bijzondere declaratoire vordering die laatstgenoemde heeft ingesteld tot verkrijging van toegang tot documenten in verband met een door Meliá gepleegde inbreuk op het mededingingsrecht.
 Toepasselijke bepalingen

 Unierecht

 Verordening nr. 1/2003

3        Artikel 7 („Vaststelling en beëindiging van inbreuken”) van verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen [101 en 102 VWEU] (PB 2003, L 1, blz. 1) bepaalt in lid 1, eerste volzin:
„Wanneer de Commissie, naar aanleiding van een klacht of ambtshalve, een inbreuk op artikel [101] of artikel [102 VWEU] vaststelt, kan zij bij beschikking de betrokken ondernemingen en ondernemersverenigingen gelasten een einde aan de vastgestelde inbreuk te maken.”

4        Artikel 16 van die verordening, „Uniforme toepassing van het communautaire mededingingsrecht”, bepaalt in lid 1:
„Wanneer nationale rechterlijke instanties artikel [101] of artikel [102 VWEU] toepassen op overeenkomsten, besluiten of gedragingen die reeds het voorwerp uitmaken van een beschikking van de [Europese] Commissie, kunnen zij geen beslissingen nemen die in strijd zijn met de door de Commissie gegeven beschikking. Ook moeten zij vermijden beslissingen te nemen die in strijd zouden zijn met een beschikking die de Commissie overweegt te geven in een door haar gestarte procedure. Te dien einde kan de nationale rechterlijke instantie de afweging maken of het nodig is haar procedure op te schorten. Deze verplichting laat de rechten en verplichtingen op grond van artikel [267 VWEU] onverlet.”
 Richtlijn 2014/104

5        De overwegingen 6, 14 tot en met 16, 22, 27 en 47 van richtlijn 2014/104 luiden als volgt:
„(6)      Om te waarborgen dat er sprake is van effectieve privaatrechtelijke handhaving door middel van burgerrechtelijke vorderingen en effectieve publieke handhaving door mededingingsautoriteiten, moet er een wisselwerking tussen beide instrumenten zijn om de hoogste doelmatigheid van de mededingingsregels te garanderen. [...]
[...]
(14)      Schadevorderingen wegens inbreuken op het mededingingsrecht van de Unie of het nationale mededingingsrecht vereisen doorgaans een complexe feitelijke en economische analyse. Het bewijsmateriaal dat nodig is om een schadevordering te staven, is vaak enkel in het bezit van de tegenpartij of van derden, en is onvoldoende bekend bij of is onvoldoende toegankelijk voor de eiser. Onder die omstandigheden kunnen strikte wettelijke voorwaarden voor eisende partijen om reeds bij de aanvang van een vordering in detail alle feiten van hun zaak uiteen te zetten en nauwkeurig gespecificeerde bewijsstukken ter staving over te leggen, de effectieve uitoefening van het door het VWEU gegarandeerde recht op schadevergoeding onnodig belemmeren.
(15)      Bewijsmateriaal is een belangrijk element om schadevorderingen wegens inbreuk op het mededingingsrecht van de Unie of het nationale mededingingsrecht in te stellen. Aangezien mededingingsgeschillen gekenmerkt worden door informatieasymmetrie, is het passend ervoor te zorgen dat eisers het recht hebben toegang te krijgen tot voor hun schadeclaim relevant bewijsmateriaal, zonder dat zij individuele bewijsstukken moeten aanwijzen. Om gelijke middelen te garanderen, moeten ook verweerders in schadevergoedingszaken over die middelen beschikken, zodat ook zij eisers om de toegang tot bewijsmateriaal kunnen verzoeken. Nationale rechterlijke instanties moeten de mogelijkheid hebben om ook derden, met inbegrip van overheidsinstanties, te gelasten toegang te verlenen tot bewijsmateriaal. [...]
(16)      Nationale rechterlijke instanties dienen, op verzoek van een partij, onder strikte controle van diezelfde rechtelijke instanties, toegang tot welbepaalde bewijsstukken of categorieën bewijsmateriaal te kunnen gelasten, met name ten aanzien van de noodzaak tot en de evenredigheid van de voorwaarden waaronder toegang wordt verleend. Uit het evenredigheidsbeginsel volgt dat een bevel tot toegang pas kan worden gegeven wanneer een eiser, op basis van feiten waarover hij redelijkerwijs moet beschikken, heeft aangetoond dat hij schade heeft geleden die door de verweerder werd veroorzaakt. [...]
[...]
(22)      Om het recht op schadevergoeding doeltreffend te beschermen is het niet nodig dat de eiser toegang wordt verleend tot elk document met betrekking tot een geding uit hoofde van artikel 101 of artikel 102 VWEU op de enkele grond dat hij voornemens is een vordering tot schadevergoeding in te stellen, aangezien het hoogst onwaarschijnlijk is dat de schadevordering moet worden gebaseerd op alle gegevens van het dossier van die procedure.
[...]
(27)      De in deze richtlijn neergelegde regels inzake toegang tot documenten niet zijnde clementieverklaringen of verklaringen met het oog op een schikking zorgen ervoor dat benadeelde partijen voldoende andere mogelijkheden hebben om toegang te krijgen tot het relevante bewijsmateriaal dat zij nodig hebben om hun schadevorderingen voor te bereiden. [...]
[...]
(47)      Om het probleem van de informatieasymmetrie en sommige moeilijkheden in verband met het begroten van schade in mededingingszaken op te lossen en om de doeltreffendheid van schadevorderingen te garanderen, is het passend om in het geval van een kartelinbreuk uit te gaan van het vermoeden dat de inbreuk heeft geleid tot schade, met name via een prijseffect. Afhankelijk van de feiten van de zaak betekent dit dat het kartel heeft geleid tot een prijsstijging dan wel heeft verhinderd dat de prijzen werden verlaagd, wat zonder het kartel wel het geval zou zijn geweest. Dit vermoeden dient niet te gelden voor de concrete omvang van de schade. De inbreukpleger moet dergelijk vermoeden kunnen weerleggen. Het is aangewezen om dit weerlegbaar vermoeden tot kartels te beperken, omdat door de geheime aard van een kartel de bovenvermelde informatieasymmetrie wordt vergroot en het voor eisers moeilijker wordt het nodige bewijsmateriaal te verkrijgen om de schade aan te tonen.”

6        Artikel 1 van deze richtlijn heeft als opschrift „Onderwerp en toepassingsgebied” en bepaalt:
„1.      Deze richtlijn stelt bepaalde regels vast die noodzakelijk zijn om ervoor te zorgen dat eenieder die schade heeft geleden ten gevolge van een door een onderneming of een ondernemersvereniging gepleegde inbreuk op het mededingingsrecht effectief het recht kan uitoefenen volledige vergoeding van die schade te vorderen van die onderneming of ondernemersvereniging. Zij stelt regels vast die een onvervalste mededinging op de interne markt bevorderen en de belemmeringen voor de goede werking ervan wegnemen door in de hele Unie een gelijkwaardige bescherming te garanderen voor eenieder die dergelijke schade heeft geleden.
2.      In deze richtlijn worden de regels vastgesteld voor de coördinatie tussen de handhaving van de mededingingsregels door mededingingsautoriteiten en de handhaving van die regels in schadevorderingen voor de nationale rechterlijke instanties.”

7        Artikel 2, punten 4 en 14, van die richtlijn luidt als volgt:
„Voor de toepassing van deze richtlijn wordt verstaan onder:
[...]
4.      ‚schadevordering’: een uit hoofde van het nationale recht ingestelde vordering waarbij een schadeclaim voor een nationale rechterlijke instantie wordt gebracht door een partij die beweert benadeeld te zijn of door iemand die optreedt namens een of meer partijen die beweren benadeeld te zijn, indien het Unierecht of het nationaal recht in deze mogelijkheid voorziet, of door een natuurlijk persoon of een rechtspersoon op wie de rechten zijn overgegaan van de partij die beweert benadeeld te zijn, daaronder begrepen de persoon die de schadeclaim heeft verworven;
[...]
14.      ‚kartel’: een overeenkomst of onderling afgestemde feitelijke gedraging tussen twee of meer concurrenten met als doel hun concurrentiegedrag op de markt te coördineren of de relevante parameters van mededinging te beïnvloeden via praktijken zoals onder meer, doch niet uitsluitend, het bepalen of coördineren van aan‑ of verkoopprijzen of andere contractuele voorwaarden, [...]”.

8        Artikel 5 van deze richtlijn heeft als opschrift „Toegang tot bewijsmateriaal” en bepaalt in de leden 1 tot en met 3 en 8:
„1.      De lidstaten zorgen ervoor dat nationale rechterlijke instanties in een procedure met betrekking tot een schadevordering in de Unie op verzoek van een eiser die daartoe een met redenen omkleed verzoek heeft ingediend met daarin alle redelijkerwijs voor hem beschikbare feiten en relevant bewijsmateriaal, welke toereikend [zijn] om zijn schadeclaim aannemelijk te maken, de verweerder of een derde partij kunnen gelasten toegang te verlenen tot het relevante bewijsmateriaal waarover zij zeggenschap hebben, behoudens de in dit hoofdstuk beschreven voorwaarden. De lidstaten zorgen ervoor dat de nationale rechterlijke instanties op verzoek van de verweerder ook de eiser of een derde [kunnen] gelasten toegang te verlenen tot relevant bewijsmateriaal.
[...]
2.      De lidstaten zorgen ervoor dat de nationale rechter de bevoegdheid heeft om toegang te gelasten tot specifieke bewijsstukken of relevante categorieën bewijsmateriaal die in het met redenen onderbouwde verzoek zo nauwkeurig en zo eng dienen te worden omschreven als redelijkerwijs mogelijk is op basis van de op grond van het onderbouwde verzoek beschikbare feiten.
3.      De lidstaten zorgen ervoor dat de nationale rechtelijke instanties het verlenen van toegang tot bewijsmateriaal [beperken] tot wat evenredig is. Bij de beoordeling van de vraag of een toegang waar een partij om verzoekt evenredig is, houden de nationale rechterlijke instanties rekening met de rechtmatige belangen van alle betrokken partijen en derden. Met name houden zij rekening met de volgende elementen:
a)      de mate waarin de claim of het verweer waarmee het verzoek om toegang tot bewijsmateriaal wordt gerechtvaardigd, wordt ondersteund door beschikbare feiten en beschikbaar bewijsmateriaal;
b)      de omvang en de kosten van toegang, in het bijzonder voor betrokken derden, om te voorkomen dat gezocht moet worden naar niet-specifieke informatie waarvan het niet waarschijnlijk is dat zij relevant is voor de partijen in de procedure;
c)      of het bewijsmateriaal waartoe toegang wordt gevraagd, al dan niet vertrouwelijke informatie bevat, in het bijzonder over derden, en welke regelingen tot bescherming van dergelijke vertrouwelijke informatie van toepassing zijn.
[...]
8.      Onverminderd de leden 4 en 7 en artikel 6 belet dit artikel de lidstaten niet regels te handhaven of in te voeren die tot een ruimere toegang tot bewijsmateriaal zouden leiden.”

9        Artikel 6 van richtlijn 2014/104 heeft als opschrift „Toegang tot bewijsmateriaal dat zich in het dossier van een mededingingsautoriteit bevindt” en bepaalt in lid 4, onder b):
„Bij het beoordelen van de evenredigheid van een bevel tot het verlenen van toegang overeenkomstig artikel 5, lid 3, nemen de nationale rechters eveneens het volgende in overweging:
[...]
b)      de vraag of de partij die om toegang verzoekt, zulks doet in het kader van een schadevordering voor een nationaal gerecht, [...]”.

10      Artikel 17 van deze richtlijn heeft als opschrift „Schadebegroting” en bepaalt in lid 2:
„Kartelinbreuken worden geacht schade te berokkenen. De inbreukpleger heeft het recht dit vermoeden te weerleggen.”
 Portugees recht

11      Richtlijn 2014/104 is in Portugees recht omgezet bij lei nr. 23/2018 (wet nr. 23/2018) van 5 juni 2018 (Diário da República, 1e serie, nr. 290 van 5 juni 2018).

12      Artikel 12 van wet nr. 23/2018, met als opschrift „Toegang tot bewijsmateriaal in het kader van een schadevordering”, bepaalt in de leden 1 tot en met 4:
„1 – De rechter kan, op verzoek van een partij bij de schadevordering, de andere partij of een derde, met inbegrip van overheidsinstanties, gelasten toegang te verlenen tot bewijsmateriaal waarover deze beschikken, behoudens de in dit hoofdstuk vastgestelde beperkingen.
2 – Het in het vorige lid bedoelde verzoek is gebaseerd op redelijkerwijs beschikbare feiten en bewijsmateriaal die toereikend zijn om de schadevordering of het verweer aannemelijk te maken en vermeldt de te bewijzen feiten.
3 – In het verzoek worden aan de hand van de feitelijke gegevens waarop het is gebaseerd, zo nauwkeurig en eng mogelijk de bewijsstukken of categorieën bewijsmateriaal omschreven waartoe toegang wordt verzocht.
4 – De rechter gelast de toegang tot de bewijsstukken indien hij dit evenredig en relevant acht voor de beslechting van de zaak; verzoeken die neerkomen op lukrake zoekopdrachten naar informatie, worden afgewezen.”

13      Artikel 13 van deze wet heeft als opschrift „Toegang tot bewijsstukken voordat een schadevordering wordt ingesteld” en bepaalt:
„1 – Eenieder die op grond van de artikelen 573 tot en met 576 van het burgerlijk wetboek informatie of toegang tot bewijsstukken wenst te verkrijgen, met inbegrip van bewijsmateriaal dat de houder ervan weigert te verstrekken, kan, onder de in de artikelen 1045 tot en met 1047 van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering bepaalde voorwaarden, met rechtvaardiging van de noodzaak van de maatregel en onder voorbehoud van andere in dit hoofdstuk vermelde beperkingen, de bevoegde rechter verzoeken om de weigeraar te dagvaarden opdat deze daartoe toegang verleent op de datum, het tijdstip en de plaats die de rechter vaststelt.
2 – De leden 2 tot en met 9 van het voorgaande artikel zijn van overeenkomstige toepassing op de in het vorige lid bedoelde verzoeken om toegang.”
 Hoofdgeding en prejudiciële vragen

14      Op 21 februari 2020 heeft de Commissie besluit C(2020) 893 final inzake een procedure op grond van artikel 101 [VWEU] en artikel 53 van de EER‑Overeenkomst [zaak AT.40528 – Meliá (Holiday Pricing)] vastgesteld, waarvan een samenvatting is gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie van 2 juni 2020 (PB 2020, C 182, blz. 9).

15      In dat tot Meliá gerichte besluit heeft de Commissie vastgesteld dat Meliá in de periode van 1 januari 2014 tot en met 31 december 2015 inbreuk had gemaakt op artikel 101 VWEU en artikel 53 van de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte van 2 mei 1992 (PB 1994, L 1, blz. 3), door in overeenkomsten bepaalde verticale praktijken toe te passen waarmee onderscheid werd gemaakt tussen consumenten op grond van hun nationaliteit of land van verblijf, waardoor de actieve en passieve verkoop van accommodatie in de door haar beheerde of in eigendom gehouden hotels beperkt bleef tot consumenten die de nationaliteit van bepaalde door haar aangeduide lidstaten hadden of die daar woonden.

16      Ius Omnibus heeft bij de bevoegde rechter in eerste aanleg een bijzondere declaratoire vordering ingesteld op grond van artikel 13 van wet nr. 23/2018. Deze vordering strekte ertoe toegang te verkrijgen tot documenten die in het bezit waren van Meliá en die volgens Ius Omnibus noodzakelijk waren om, ten eerste, de omvang en de gevolgen van de door de Commissie vastgestelde mededingingsverstorende praktijk en, ten tweede, de door deze praktijk aan de consument berokkende schade en de kwantificering daarvan te bepalen en te bewijzen. Ius Omnibus heeft benadrukt dat deze vordering voorafging aan een eventuele collectieve schadevordering die zij namens de in Portugal wonende benadeelde consumenten wilde instellen met gebruikmaking van het recht op een actio popularis, indien zij op basis van de gevraagde documenten zou kunnen aantonen dat de belangen van deze consumenten waren geschaad en dat de oorzaak daarvan lag in de door de Commissie vastgestelde mededingingsverstorende praktijk van Meliá.

17      Deze rechter heeft de door Ius Omnibus ingestelde bijzondere declaratoire vordering toegewezen. In het door Meliá ingestelde hoger beroep heeft de Tribunal da Relação (rechter in tweede aanleg, Portugal) het in eerste aanleg gewezen vonnis in zijn geheel bevestigd.

18      Meliá heeft daarop bij de verwijzende rechter, de Supremo Tribunal de Justiça (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Portugal), cassatieberoep ingesteld.

19      Deze rechter benadrukt dat het aan hem staat om voor het eerst artikel 5, leden 1 tot en met 3, van richtlijn 2014/104 en de artikelen 12 en 13 van wet nr. 23/2018, waarbij deze richtlijn in Portugees recht is omgezet, uit te leggen. In dit verband moet worden bepaald hoe de criteria van aannemelijkheid, noodzakelijkheid en evenredigheid moeten worden beoordeeld in het kader van een bijzondere declaratoire vordering met het oog op de toegang tot documenten, zoals die welke door Ius Omnibus is ingesteld. De verwijzende rechter vraagt zich in het bijzonder af of het ter rechtvaardiging van de toegang tot de gevraagde documenten voldoende is om enkel een besluit van de Commissie aan te voeren.

20      In deze omstandigheden heeft de Supremo Tribunal de Justiça de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)      Is artikel 5, lid 1, van richtlijn [2014/104] van toepassing op een vordering tot verkrijging van toegang tot bewijsmateriaal voorafgaand aan de instelling van een schadevordering in de zin van artikel 2, punt 4, van die richtlijn?
Voor het geval dat de eerste prejudiciële vraag bevestigend wordt beantwoord:
2)      Vereist de voorwaarde van aannemelijkheid van de schade als bedoeld in artikel 5, lid 1, van richtlijn [2014/104] steeds dat de verzoekende partij aantoont dat het in de desbetreffende zaak waarschijnlijker is dat de vertegenwoordigde consumenten, in casu de in Portugal woonachtige consumenten, schade hebben geleden dan dat dat niet het geval is?
3)      Kunnen de nationale rechterlijke instanties oordelen dat is voldaan aan het criterium van aannemelijkheid van de schade overeenkomstig artikel 5, lid 1, van richtlijn [2014/104] uitsluitend wegens het bestaan van een besluit van de bevoegde mededingingsautoriteiten? Is het voor deze beoordeling van belang dat het gaat om een besluit dat is vastgesteld in het kader van een schikkingsprocedure betreffende een verticale inbreuk, naar strekking, op het mededingingsrecht van de Unie?”
 Beantwoording van de prejudiciële vragen

 Eerste vraag

21      Om te beginnen zij eraan herinnerd dat het Hof in het kader van de bij artikel 267 VWEU ingestelde samenwerking tussen de nationale rechterlijke instanties en het Hof tot taak heeft om de verwijzende rechter een voor de oplossing van het bij hem aanhangige geding nuttig antwoord te geven. Daartoe kan het nodig zijn de voorgelegde vraag te herformuleren (zie arresten van 17 juli 1997, Krüger, C‑334/95, EU:C:1997:378, punten 22 en 23; 28 november 2000, Roquette Frères, C‑88/99, EU:C:2000:652, punt 18, en 16 februari 2023, Tráficos Manuel Ferrer, C‑312/21, EU:C:2023:99, punt 31).

22      In het onderhavige geval moet worden opgemerkt dat de eerste vraag, zoals de advocaat-generaal in punt 23 van zijn conclusie heeft opgemerkt, past in de context van het Portugese recht waarin uitdrukkelijk is voorzien in de mogelijkheid om een verzoek om toegang tot bewijsmateriaal in te dienen alvorens een vordering in te stellen tot vergoeding van schade die is veroorzaakt door een inbreuk op het mededingingsrecht. In de onderhavige zaak hoeft dus niet te worden uitgemaakt of richtlijn 2014/104 de lidstaten ertoe verplicht om in een dergelijke mogelijkheid te voorzien.

23      Daarentegen moet voor het geval het nationale recht deze mogelijkheid bevat, worden bepaald of een vordering tot verkrijging van toegang tot bewijsmateriaal die voorafgaat aan de eventuele instelling van een schadevordering onder artikel 5, lid 1, van deze richtlijn valt.

24      In die omstandigheden moet worden geoordeeld dat de verwijzende rechter met zijn eerste vraag in wezen wenst te vernemen of artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 aldus moet worden uitgelegd dat het van toepassing is op een vordering die ertoe strekt toegang te verkrijgen tot bewijsmateriaal voordat er een schadevordering in de zin van artikel 2, punt 4, van deze richtlijn wordt ingesteld, wanneer het nationale recht in een dergelijke voorafgaande vordering voorziet.

25      In dit verband moet eraan worden herinnerd dat artikel 5 van deze richtlijn een aantal algemene bewijsregels bevat voor het verlenen van toegang tot bewijsmateriaal in procedures met betrekking tot schadevorderingen wegens inbreuken op het mededingingsrecht (arrest van 12 januari 2023, RegioJet, C‑547/21, EU:C:2023:6, punt 55).

26      Volgens artikel 5, lid 1, eerste alinea, eerste volzin, van richtlijn 2014/104 zorgen de lidstaten ervoor dat nationale rechterlijke instanties in een procedure met betrekking tot een schadevordering in de Unie op verzoek van een eiser die daartoe een met redenen omkleed verzoek heeft ingediend met daarin alle redelijkerwijs voor hem beschikbare feiten en relevant bewijsmateriaal, welke toereikend zijn om zijn schadeclaim aannemelijk te maken, de verweerder of een derde partij kunnen gelasten toegang te verlenen tot het relevante bewijsmateriaal waarover zij zeggenschap hebben, behoudens de in hoofdstuk II van deze richtlijn over toegang tot bewijsmateriaal beschreven voorwaarden.

27      Bij de uitlegging van deze bepaling is het volgens vaste rechtspraak van het Hof van belang dat niet alleen rekening wordt gehouden met de bewoordingen van een uit te leggen bepaling van Unierecht, maar ook met de context ervan en met de doelstellingen van de regeling waarvan zij deel uitmaakt (zie arresten van 17 november 1983, Merck, 292/82, EU:C:1983:335, punt 12, en 10 november 2022, PACCAR e.a., C‑163/21, EU:C:2022:863, punt 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

28      Wat in de eerste plaats de letterlijke uitlegging van artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 betreft, moet worden opgemerkt dat de bewoordingen van deze bepaling per taalversie verschillen.

29      Zo wordt de formulering „procedures met betrekking tot een schadevordering” met name gebruikt in de Franse („procédures relatives aux actions en dommages et intérêts”), de Spaanse („procedimientos relativos a acciones por daños”), de Tsjechische („řízeních týkajících se žaloby o náhradu škody”), de Estse („kahju hüvitamise hagiga seotud menetluses”), de Engelse („proceedings relating to an action for damages in the Union”) en de Italiaanse („procedimenti relativi a un’azione per il risarcimento del danno”) taalversie van deze bepaling. In deze versies is artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 dus in ruime bewoordingen geformuleerd door het gebruik van de onbepaalde uitdrukking „procedures met betrekking tot”. Deze bepaling kan dus niet alleen betrekking hebben op een schadevordering in strikte zin als bedoeld in artikel 2, punt 4, van richtlijn 2014/104, maar ook op een daaraan voorafgaande vordering, zoals een vordering die ertoe strekt op grond van het nationale recht bewijsmateriaal te verkrijgen in verband met een toekomstige schadevordering.

30      Andere taalversies van artikel 5, lid 1, van deze richtlijn, zoals de Griekse („διαδικασίες αγωγής αποζημίωσης”) of de Poolse („w postępowaniu o odszkodowanie”), zijn echter beperkter geformuleerd, aangezien daarin alleen sprake is van respectievelijk „schadevorderingsprocedures” en „schadeprocedures”. Deze bewoordingen kunnen aldus worden opgevat dat deze bepaling niet van toepassing is op een aan de schadevordering voorafgaande vordering tot verkrijging van bewijsstukken.

31      In dit verband moet worden herinnerd aan de vaste rechtspraak van het Hof dat de in één van de taalversies van een Unierechtelijke bepaling gebruikte formulering niet als enige grondslag voor de uitlegging van die bepaling kan dienen of voorrang kan hebben boven de andere taalversies. De verplichting om elke bepaling van Unierecht op eenvormige wijze uit te leggen en toe te passen, sluit uit dat slechts één taalversie in de beschouwing wordt betrokken en vereist dat bij de uitlegging ervan wordt gelet op de algemene opzet en de doelstelling van de regeling waarvan zij een onderdeel vormt [zie in die zin arresten van 12 november 1969, Stauder, 29/69, EU:C:1969:57, punten 2 en 3, en 29 februari 2024, Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Latere godsdienstige bekering), C‑222/22, EU:C:2024:192, punt 42].

32      Wat in de tweede plaats de context van artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 betreft, moet ten eerste worden opgemerkt dat deze richtlijn, zoals blijkt uit de titel ervan en uit artikel 1, bepaalde regels vaststelt die noodzakelijk zijn om ervoor te zorgen dat eenieder die schade heeft geleden ten gevolge van een inbreuk op het mededingingsrecht effectief het recht kan uitoefenen volledige vergoeding van die schade te vorderen en de regels vaststelt voor de coördinatie tussen de handhaving van de mededingingsregels door mededingingsautoriteiten en de handhaving van die regels in schadevorderingen voor de nationale rechterlijke instanties.

33      Gelet op artikel 1 van richtlijn 2014/104 heeft het Hof reeds geoordeeld dat de materiële werkingssfeer van deze richtlijn beperkt is tot schadevorderingen wegens inbreuken op de mededingingsregels en zich niet uitstrekt tot andere soorten vorderingen die betrekking hebben op inbreuken op het mededingingsrecht (zie in die zin arrest van 20 april 2023, Repsol Comercial de Productos Petrolíferos, C‑25/21, EU:C:2023:298, punten 30 en 31). Hoewel het Hof aldus met name vorderingen tot nietigverklaring die zijn ingesteld op grond van artikel 101, lid 2, VWEU heeft willen uitsluiten van de werkingssfeer van die richtlijn, heeft het zich daarentegen niet uitgesproken over de toepasselijkheid van deze richtlijn, en in het bijzonder van artikel 5, lid 1, ervan, op voorafgaande vorderingen die vóór een vordering tot het verkrijgen van toegang tot bewijsmateriaal worden ingesteld.

34      Ten tweede moet worden opgemerkt dat sommige bepalingen van richtlijn 2014/104 uitdrukking geven aan de wil van de Uniewetgever om deze voorafgaande handelingen niet van de werkingssfeer van deze richtlijn uit te sluiten.

35      In dit verband bepaalt artikel 6, lid 4, onder b), van richtlijn 2014/104 met betrekking tot het bewijsmateriaal dat zich in het dossier van een mededingingsautoriteit bevindt immers dat de nationale rechters bij het beoordelen van de evenredigheid van een bevel tot het verlenen van toegang tot informatie overeenkomstig artikel 5, lid 3, van deze richtlijn eveneens de vraag in overweging moeten nemen of „de partij die om toegang verzoekt, zulks doet in het kader van een schadevordering voor een nationaal gerecht”.

36      In dit verband wordt in overweging 22 van richtlijn 2014/104 uitdrukkelijk gewezen op de toegang tot documenten die is bedoeld om het recht op schadevergoeding doeltreffend te beschermen en wordt verleend aan een verzoeker die „voornemens is een vordering tot schadevergoeding in te stellen”. In dezelfde zin wordt in overweging 27 van deze richtlijn nog duidelijker benadrukt dat de regels van die richtlijn inzake de toegang tot documenten ervoor zorgen dat benadeelde partijen de mogelijkheid hebben om toegang te krijgen tot het relevante bewijsmateriaal dat zij nodig hebben „om hun schadevorderingen voor te bereiden”.

37      De Uniewetgever heeft dus niet elke voorafgaande vordering die ertoe strekt toegang tot bewijsmateriaal te verkrijgen voordat een schadevordering tot vergoeding van de door een inbreuk op het mededingingsrecht veroorzaakte schade wordt ingesteld, principieel van de werkingssfeer van richtlijn 2014/104 willen uitsluiten. Deze richtlijn blijkt juist, in elk geval in bepaalde omstandigheden, uitdrukkelijk betrekking te hebben op het geval waarin voorafgaand aan een schadevordering een verzoek om toegang tot bewijsmateriaal wordt gedaan met de bedoeling die vordering voor te bereiden.

38      Deze elementen bevestigen dus een ruime uitlegging van artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 op grond waarvan deze bepaling op een voorafgaande vordering van toepassing is die ertoe strekt toegang te verkrijgen tot bewijsmateriaal voordat er een schadevordering wordt ingesteld, wanneer het nationale recht in een dergelijke vordering voorziet.

39      In de derde plaats kunnen ook de door richtlijn 2014/104 nagestreefde doelstellingen een dergelijke uitlegging ondersteunen.

40      In dit verband moet in herinnering worden gebracht dat de Uniewetgever bij de vaststelling van richtlijn 2014/104 is uitgegaan van de constatering dat de bestrijding van mededingingsverstorend gedrag op initiatief van de overheid, dat wil zeggen de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten, niet voldoende is om de volledige eerbiediging van de artikelen 101 en 102 VWEU te waarborgen en dat het belangrijk is om de mogelijkheid voor privaatrechtelijke entiteiten om bij te dragen tot de verwezenlijking van deze doelstelling te vergemakkelijken, zoals in overweging 6 van deze richtlijn wordt uiteengezet (zie arrest van 10 november 2022, PACCAR e.a., C‑163/21, EU:C:2022:863, punt 55).

41      De verwezenlijking van deze doelstellingen veronderstelde dat gebruik wordt gemaakt van instrumenten waarmee de informatieasymmetrie tussen de partijen kan worden verholpen bij geschillen over de vergoeding van schade die werd veroorzaakt door inbreuken op het mededingingsrecht, welke asymmetrie – in beginsel ten nadele van de schadelijder – kenmerkend is voor deze geschillen, zoals in overweging 15 van richtlijn 2014/104 in herinnering is gebracht, en die het voor de schadelijder moeilijker maakt om de informatie te verkrijgen die noodzakelijk is om een schadevordering in te stellen (zie in die zin arrest van 10 november 2022, PACCAR e.a., C‑163/21, EU:C:2022:863, punten 32 en 59).

42      Artikel 5, lid 1, eerste alinea, van richtlijn 2014/104 beoogt juist deze informatieasymmetrie te verhelpen, aangezien het de lidstaten ertoe verplicht de nationale rechterlijke instanties specifieke bevoegdheden te verlenen in het kader van de behandeling van gedingen over schadevorderingen wegens inbreuken op het mededingingsrecht (zie in die zin arresten van 10 november 2022, PACCAR e.a., C‑163/21, EU:C:2022:863, punt 32, en 12 januari 2023, RegioJet, C‑57/21, EU:C:2023:6, punt 41).

43      Een uitlegging van artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 in die zin dat deze bepaling alleen van toepassing is op schadevorderingen in strikte zin, met uitsluiting van voorafgaande vorderingen waarin het nationale recht voorziet en die ertoe strekken toegang te verkrijgen tot bewijsmateriaal, zou in strijd zijn met de doelstellingen van deze richtlijn, die erin bestaan om, gelet op de noodzaak om de informatieasymmetrie in die geschillen te verhelpen, de uitoefening van het recht op schadevergoeding te vergemakkelijken en aldus de doeltreffendheid van de privaatrechtelijke handhaving van het mededingingsrecht te waarborgen.

44      Een voorafgaande vordering die ertoe strekt toegang te verkrijgen tot bewijsmateriaal voordat er een schadevordering wordt ingesteld, bevordert immers dat die vordering doeltreffender wordt en deze informatieasymmetrie wordt verholpen.

45      Een dergelijke uitlegging maakt het ook mogelijk de rechtmatige belangen van alle betrokken partijen en derden te beschermen.

46      Valt een dergelijke voorafgaande vordering binnen de werkingssfeer van artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104, dan is zij namelijk onderworpen aan de algemene regels inzake toegang tot bewijsmateriaal in procedures betreffende schadevorderingen wegens inbreuken op het mededingingsrecht als bedoeld in artikel 5 van deze richtlijn. In de leden 2 en 3 van dit artikel wordt, in het belang van zowel het waarborgen van de doeltreffendheid van de uitoefening van het recht op schadevergoeding als het voorkomen van misbruik van dergelijke vorderingen, een mechanisme vastgesteld voor de afweging van de rechtmatige belangen van alle betrokken partijen en derden, onder strikt toezicht van de aangezochte nationale rechterlijke instanties (zie in die zin arrest van 10 november 2022, PACCAR e.a., C‑163/21, EU:C:2022:863, punten 57 en 64).

47      Worden de in het nationale recht voorziene voorafgaande maatregelen die tot doel hebben om toegang tot bewijsmateriaal te verkrijgen voordat een schadevordering wordt ingesteld aan die algemene regels onderworpen, dan voorkomt dat „informatiehengelen”, dat wil zeggen het in artikel 5, lid 3, onder b), van die richtlijn bedoelde zoeken naar niet-specifieke informatie waarvan het niet waarschijnlijk is dat zij relevant is voor de partijen in de procedure.

48      Gelet op een en ander moet op de eerste vraag worden geantwoord dat artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 aldus moet worden uitgelegd dat het van toepassing is op een voorafgaande vordering die ertoe strekt toegang te verkrijgen tot bewijsmateriaal voordat er een schadevordering in de zin van artikel 2, punt 4, van deze richtlijn wordt ingesteld, wanneer het nationale recht in een dergelijke voorafgaande vordering voorziet.
 Derde vraag

49      Om te beginnen moet in navolging van de Commissie worden opgemerkt dat de derde vraag, die vóór de tweede vraag moet worden onderzocht, betrekking heeft op de uitlegging van artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 en meer in het bijzonder van het criterium inzake de „aannemelijkheid van de schade”.

50      In dit verband moet worden benadrukt dat volgens artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 het gevraagde bewijsmateriaal alleen kan worden verkregen op voorwaarde dat de verzoeker een met redenen omkleed verzoek heeft ingediend met daarin alle redelijkerwijs voor hem beschikbare feiten en relevant bewijsmateriaal, welke toereikend zijn om „zijn schadeclaim aannemelijk” te maken.

51      Bovendien volgt uit vaste rechtspraak van het Hof dat eenieder vergoeding van de geleden schade kan vorderen wanneer er een causaal verband bestaat tussen die schade en een inbreuk op het mededingingsrecht van de Unie. De schade is dus slechts één van de onmisbare elementen voor een schadevordering. De twee andere zijn het bestaan van een inbreuk op het mededingingsrecht en het bestaan van een causaal verband tussen die inbreuk en de schade (zie in die zin arresten van 13 juli 2006, Manfredi e.a., C‑295/04–C‑298/04, EU:C:2006:461, punt 61, en 22 juni 2022, Volvo en DAF Trucks, C‑267/20, EU:C:2022:494, punten 58 en 60).

52      In die omstandigheden moet, overeenkomstig de in punt 21 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak en teneinde de verwijzende rechter een nuttig antwoord te geven, de derde vraag worden geherformuleerd.

53      Bijgevolg moet worden vastgesteld dat de verwijzende rechter met deze vraag in wezen wenst te vernemen of artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 aldus moet worden uitgelegd dat een besluit van de Commissie waarbij wordt vastgesteld dat er sprake is van een inbreuk op het mededingingsrecht van de Unie in de vorm van een verticale beperking naar strekking toereikend is om aan te tonen dat een schadevordering aannemelijk is, en of het feit dat dit besluit is vastgesteld na een schikkingsprocedure van invloed is op het antwoord op deze vraag.

54      Zoals blijkt uit de punten 50 en 51 van het onderhavige arrest, vereist artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 in wezen dat de door een inbreuk op het mededingingsrecht benadeelde persoon, ter ondersteuning van zijn verzoek om toegang tot bewijsmateriaal een met redenen omkleed verzoek indient met daarin alle redelijkerwijs voor hem beschikbare feiten en relevant bewijsmateriaal, welke toereikend zijn om aan te tonen dat zijn schadevordering aannemelijk is, dat wil zeggen aannemelijk te maken dat er sprake is van een inbreuk, schade en een causaal verband tussen die inbreuk en die schade.

55      In de eerste plaats moet in herinnering worden gebracht dat wanneer nationale rechterlijke instanties met name artikel 101 VWEU toepassen op overeenkomsten, besluiten of gedragingen die reeds het voorwerp uitmaken van een besluit van de Commissie, deze rechterlijke instanties overeenkomstig artikel 16, lid 1, van verordening nr. 1/2003 geen beslissingen kunnen nemen die in strijd zijn met het door de Commissie gegeven besluit.

56      Volgens de rechtspraak van het Hof moet de nationale rechter deze verplichting om geen beslissingen te nemen die in strijd zijn met een besluit van de Commissie waarbij een inbreuk op artikel 101 VWEU wordt vastgesteld ook naleven wanneer dat besluit nog niet definitief is. Artikel 16, lid 1, van verordening nr. 1/2003 bepaalt ten eerste immers niet dat de rechter pas als het besluit van de Commissie definitief is geworden, verplicht is zich eraan te houden. Ten tweede heeft een nog niet definitief besluit van de Commissie, waarin zij een inbreuk op het mededingingsrecht vaststelt, bindende kracht zolang het niet nietig is verklaard, en staat het aan de nationale rechter om daaruit in de bij hem aanhangige procedure de passende consequenties te trekken [zie in die zin arrest van 18 april 2024, Heureka Group (Online prijsvergelijkers), C‑605/21, EU:C:2024:324, punten 74 en 77].

57      Uit de rechtspraak van het Hof volgt ook dat de nationale rechter, die geen beslissingen mag nemen die in strijd zijn met een besluit van de Commissie waarbij een inbreuk op artikel 101 VWEU wordt vastgesteld, het bestaan van een verboden kartel of onderling afgestemde feitelijke gedraging moet aanvaarden. De vraag of er sprake is van schade en van een rechtstreeks causaal verband tussen deze schade en het betrokken kartel of de onderling afgestemde feitelijke gedraging, wordt echter nog steeds door de nationale rechter beoordeeld (zie in die zin arrest van 6 november 2012, Otis e.a., C‑199/11, EU:C:2012:684, punt 65).

58      Hieruit volgt, zoals de advocaat-generaal in de punten 43 en 45 van zijn conclusie heeft opgemerkt, dat de nationale rechter aan de hand van een besluit van de Commissie waarbij een inbreuk op artikel 101 VWEU wordt vastgesteld, kan vaststellen dat het bestaan en, a fortiori, de aannemelijkheid van de inbreuk zijn aangetoond. De gevolgen van een dergelijke op dit besluit gebaseerde vaststelling hebben echter enkel betrekking op de aard van de inbreuk en de materiële, persoonlijke, temporele en territoriale werkingssfeer ervan, zoals bepaald door de Commissie. Dat besluit volstaat als zodanig echter niet om in alle omstandigheden een schadevordering aannemelijk te maken. Daartoe moet ook de aannemelijkheid van de schade en het causaal verband worden aangetoond.

59      In dit verband moet in de tweede plaats in herinnering worden gebracht dat kartelinbreuken overeenkomstig artikel 17, lid 2, van richtlijn 2014/104 worden geacht schade te berokkenen. De inbreukpleger heeft evenwel het recht dit vermoeden te weerleggen.

60      Uit de bewoordingen van deze bepaling volgt dat zij een weerlegbaar vermoeden vestigt met betrekking tot het bestaan van schade als gevolg van een kartel. Zoals volgt uit overweging 47 van richtlijn 2014/104 heeft de Uniewetgever dit weerlegbare vermoeden beperkt tot kartels, omdat door de geheime aard van een kartel de informatieasymmetrie wordt vergroot en het voor de benadeelden moeilijker wordt het nodige bewijsmateriaal te verkrijgen om de schade aan te tonen (zie in die zin arrest van 22 juni 2022, Volvo en DAF Trucks, C‑267/20, EU:C:2022:494, punt 91).

61      Uit artikel 2, punt 14, van richtlijn 2014/104 volgt dat voor de toepassing van deze richtlijn een kartel moet worden opgevat als een horizontale beperking van de mededinging tussen twee of meer concurrenten.

62      Bijgevolg is het weerlegbare vermoeden van het bestaan van schade als bedoeld in artikel 17, lid 2, van die richtlijn niet van toepassing in het geval van een verticale mededingingsbeperking waarbij niet-concurrerende ondernemingen betrokken zijn die op verschillende niveaus van de productie‑ of distributieketen actief zijn.

63      Hieruit volgt dat in geval van een besluit van de Commissie waarbij een door artikel 101 VWEU verboden kartel wordt vastgesteld, de aannemelijkheid van de door de inbreuk veroorzaakte schade geacht moet worden bewezen te zijn, tenzij de verwerende partij dit vermoeden weerlegt.

64      Daarentegen kan op basis van een besluit van de Commissie waarbij een inbreuk op artikel 101 VWEU in de vorm van een verticale beperking van de mededinging wordt vastgesteld, als zodanig niet worden vastgesteld dat de door de inbreuk veroorzaakte schade aannemelijk is gemaakt.

65      Deze gevolgtrekking geldt ook wanneer de in het besluit van de Commissie vastgestelde verticale beperking een mededingingsbeperking „naar strekking” is.

66      In dit verband moet in herinnering worden gebracht dat artikel 101, lid 1, VWEU een duidelijk onderscheid hanteert tussen het begrip beperking „naar strekking” en beperking „naar gevolg”, waarbij elk van beide aan een ander bewijsregime is onderworpen [arrest van 30 januari 2020, Generics (UK) e.a., C‑307/18, EU:C:2020:52, punt 63]. Wanneer de mededingingsbeperkende strekking van een overeenkomst vaststaat, behoeven de gevolgen daarvan voor de mededinging derhalve niet te worden onderzocht (arresten van 20 januari 2016, Toshiba Corporation/Commissie, C‑373/14 P, EU:C:2016:26, punt 25 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 29 juni 2023, Super Bock Bebidas, C‑211/22, EU:C:2023:529, punt 31 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

67      Zoals de advocaat-generaal in punt 53 van zijn conclusie heeft opgemerkt, impliceert de vaststelling van een verticale mededingingsbeperking naar strekking echter niet dat een specifieke persoon schade heeft geleden, noch dat er een causaal verband bestaat tussen die beperking en die eventuele schade. Zoals hij in punt 54 van zijn conclusie eveneens heeft gepreciseerd, moet de mate van aannemelijkheid die krachtens artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 is vereist voor een verzoek om toegang tot bewijsmateriaal, dus nog door de verzoeker worden gestaafd met betrekking tot de schade en het causaal verband.

68      Niettemin kan een besluit waarbij een verticale beperking naar strekking wordt vastgesteld, elementen bevatten die in samenhang met de andere voor de verzoeker redelijkerwijs beschikbare en door hem aangevoerde feiten en bewijzen relevant zijn voor de beoordeling van de aannemelijkheid van de schade en het causaal verband.

69      In het onderhavige geval blijkt uit de punten 46 en 49 van het besluit van de Commissie van 21 februari 2020 dat de betrokken overeenkomsten de touroperators beperkten in hun mogelijkheden om accommodatie vrij te verkopen in alle staten van de Europese Economische Ruimte (EER). Deze vaststelling van de Commissie vormt een aanwijzing dat de betrokken inbreuk gevolgen kan hebben gehad voor de Portugese consument. Deze aanwijzing kan, in combinatie met de andere door Ius Omnibus aangevoerde redelijkerwijs beschikbare feiten en bewijzen, in aanmerking worden genomen bij de beoordeling van de aannemelijkheid van de schade en van het causaal verband tussen die schade en die inbreuk.

70      In de derde plaats moet, gelet op de vragen van de verwijzende rechter, daaraan worden toegevoegd dat de omstandigheid dat het besluit van de Commissie waarbij een inbreuk op artikel 101 VWEU is vastgesteld tot stand is gekomen in het kader van een schikkingsprocedure, niet relevant is voor het antwoord op de derde vraag.

71      Een na afloop van een schikkingsprocedure vastgesteld besluit vormt immers een besluit in de zin van de artikelen 7 en 23 van verordening nr. 1/2003, waarbij de Commissie vaststelt dat degenen tot wie het is gericht, hebben deelgenomen aan een inbreuk op het mededingingsrecht.

72      Gelet op een en ander moet op de derde vraag worden geantwoord dat artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 aldus moet worden uitgelegd dat een besluit van de Commissie waarbij wordt vastgesteld dat er sprake is van een inbreuk op het mededingingsrecht van de Unie in de vorm van een verticale beperking naar strekking, niet voldoende is om een schadevordering als aannemelijk aan te merken, aangezien daarvoor niet alleen moet worden aangetoond dat de inbreuk die in een dergelijk besluit is vastgesteld aannemelijk is, maar ook dat er sprake is van schade en van een causaal verband tussen die schade en die inbreuk. Het feit dat deze beslissing is genomen na afloop van een schikkingsprocedure, vormt geen reden om dit antwoord te wijzigen.
 Tweede vraag

73      Met zijn tweede vraag, die overeenkomstig de overwegingen in de punten 21 en 50 tot en met 52 van het onderhavige arrest moet worden geherformuleerd, wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 aldus moet worden uitgelegd dat, om aan te tonen dat een vordering tot schadevergoeding in de zin van deze bepaling aannemelijk is, moet worden bewezen dat het waarschijnlijker is dat is voldaan aan de voorwaarden voor aansprakelijkheid voor een inbreuk op het mededingingsrecht dan dat dit niet het geval is.

74      Zoals in punt 54 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht, vereist artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 in essentie dat de door een inbreuk op het mededingingsrecht benadeelde persoon in zijn verzoek om toegang tot bewijzen alle redelijkerwijs voor hem beschikbare feiten en relevant bewijsmateriaal aanvoert, welke toereikend zijn om aan te tonen dat zijn schadevordering aannemelijk is. 

75      In dit verband moet in de eerste plaats worden opgemerkt dat richtlijn 2014/104 niet nader definieert wat moet worden verstaan onder de „aannemelijkheid” van een schadevordering, noch naar het recht van de lidstaten verwijst voor een definitie van dat begrip. Voor dit begrip is dus een autonome uitlegging in het Unierecht vereist, waarbij niet enkel rekening moet worden gehouden met de bewoordingen van die bepaling, maar ook met de context ervan en met de doelstellingen van de regeling waarvan zij deel uitmaakt [zie in die zin arresten van 18 januari 1984, Ekro, 327/82, EU:C:1984:11, punt 11; 30 april 2024, M. N. (EncroChat), C‑670/22, EU:C:2024:372, punt 109, en 9 januari 2025, Delda, C‑583/23, EU:C:2025:6, punt 27].

76      In de eerste plaats verwijst het begrip „aannemelijkheid” volgens de gebruikelijke betekenis ervan naar iets dat waarschijnlijk, geloofwaardig of te verwachten is. Aannemelijk is al hetgeen kan worden aanvaard, geaccepteerd of als waar kan worden beschouwd, iets dat acceptabel, aanvaardbaar, geloofwaardig, mogelijk, toelaatbaar of waarschijnlijk is. 

77      Aldus opgevat vereist het begrip „aannemelijkheid” niet dat de persoon die stelt te zijn benadeeld door een inbreuk op het mededingingsrecht aantoont dat met een bijzonder hoge mate van waarschijnlijkheid aan de drie voorwaarden voor aansprakelijkheid is voldaan. Integendeel, zoals de advocaat-generaal in punt 76 van zijn conclusie heeft opgemerkt, suggereert het begrip „aannemelijkheid” van de schadevordering, gelet op de gebruikelijke betekenis ervan, dat het voor die persoon noodzakelijk en voldoende is om de nationale rechter die uitspraak doet op zijn verzoek om toegang tot bewijsmateriaal, ervan te overtuigen dat de veronderstelling dat aan deze drie voorwaarden is voldaan redelijkerwijs opgaat.

78      In de tweede plaats vindt deze uitlegging steun in een contextuele analyse van het begrip „aannemelijkheid” van de schadevordering, zoals opgenomen in artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104.

79      In dit verband moet ten eerste worden opgemerkt dat in de algemene opzet van artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104, gelezen in het licht van met name de overwegingen 6, 14 en 15 ervan, het bewijs van de aannemelijkheid van de schadevordering niet ertoe leidt dat in het kader van een bodemprocedure schadevergoeding wordt toegekend, maar dat daardoor een bevel wordt verkregen tot voorafgaande toegang tot bewijsmateriaal dat noodzakelijk is voor de doeltreffendheid van een dergelijke bodemprocedure. Tenzij wordt geduld dat procedurele regelingen van de bodemprocedure met die van het verzoek om toegang tot bewijsmateriaal worden verward en het uiterst moeilijk of zelfs onmogelijk wordt om van dit bewijsmateriaal gebruik te maken, moet het bewijsniveau dat vereist is om het voor de bodemprocedure noodzakelijke bewijsmateriaal te verkrijgen lager zijn dan het bewijsniveau dat vereist is om vast te stellen of er is voldaan aan de voorwaarden voor aansprakelijkheid ten gronde.

80      Ten tweede moet worden gepreciseerd dat de aannemelijkheid van de schadevordering overeenkomstig artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 door de verzoeker moet worden gestaafd door een „met redenen omkleed verzoek [...] met daarin alle redelijkerwijs voor hem beschikbare feiten en relevant bewijsmateriaal”. Zoals blijkt uit overweging 16 van deze richtlijn, volgt „[u]it het evenredigheidsbeginsel [als bedoeld in artikel 5, lid 3, van deze richtlijn] dat een bevel tot toegang pas kan worden gegeven wanneer een eiser, op basis van feiten waarover hij redelijkerwijs moet beschikken, heeft aangetoond dat hij schade heeft geleden die door de verweerder werd veroorzaakt”.

81      In het licht van deze elementen moet worden geoordeeld dat de omstandigheid dat de „aannemelijkheid” van de schadevordering enkel moet worden vastgesteld op basis van de feiten en bewijsmateriaal waarover verzoeker „redelijkerwijs [moet] beschikken”, de wil van de Uniewetgever weerspiegelt om deze verzoeker geen buitensporige bewijslast op te leggen. Integendeel, het gaat er voor die verzoeker enkel om „[aannemelijk] aan te tonen” dat hij door een inbreuk op het mededingingsrecht schade heeft geleden.

82      Deze elementen bevestigen dus de in punt 77 van het onderhavige arrest vermelde uitlegging dat het bewijs van de aannemelijkheid van zijn schadevordering door de verzoeker noodzakelijkerwijs, maar uitsluitend, vereist dat hij de nationale rechter die uitspraak doet op zijn verzoek om toegang tot bewijsmateriaal, ervan overtuigt dat de veronderstelling dat aan de drie cumulatieve voorwaarden voor aansprakelijkheid is voldaan redelijkerwijs opgaat.

83      In de derde plaats is deze uitlegging ook de enige die verenigbaar is met de doelstellingen van richtlijn 2014/104.

84      Zoals blijkt uit de punten 40 tot en met 42 van het onderhavige arrest, beoogt deze richtlijn in dit verband met name de uitoefening van het recht op schadevergoeding te vergemakkelijken en aldus de doeltreffendheid van de privaatrechtelijke handhaving van het mededingingsrecht te verzekeren.

85      Daartoe beoogt deze richtlijn in het bijzonder de informatieasymmetrie te verhelpen die, zoals blijkt uit overweging 14 ervan, kenmerkend is voor schadevorderingen wegens inbreuk op het mededingingsrecht. Zoals in deze overweging wordt benadrukt, is het bewijsmateriaal dat nodig is om een schadevordering te staven immers vaak enkel in het bezit van de tegenpartij of van derden en onvoldoende bekend bij of onvoldoende toegankelijk voor de eiser. In die omstandigheden mag de verzoeker, zoals blijkt uit de overwegingen 14 tot en met 16 van richtlijn 2014/104, niet worden onderworpen aan „strikte wettelijke voorwaarden” die de effectieve uitoefening van zijn recht op schadevergoeding onnodig zouden kunnen belemmeren.

86      Het feit dat de verzoeker ertoe wordt verplicht om ter ondersteuning van zijn verzoek om toegang tot bewijsstukken die vereist zijn voor zijn schadevordering aan te tonen dat het waarschijnlijker is dat is voldaan aan de voorwaarden voor aansprakelijkheid voor een inbreuk op het mededingingsrecht dan dat dit niet het geval is, vormt een strikt juridisch vereiste dat de effectieve uitoefening van zijn recht op schadevergoeding onnodig kan belemmeren. Een dergelijk bewijsvereiste zou onverenigbaar zijn met de doelstelling om schadevorderingen te vergemakkelijken, aangezien het vereiste bewijsniveau van dien aard is dat het voor de eiser nagenoeg onmogelijk of uiterst moeilijk zou worden om zijn schadevordering in te stellen.

87      De doelstellingen van richtlijn 2014/104 ondersteunen dus de uitlegging van het begrip „aannemelijkheid” van de schadevordering en van de op de verzoeker rustende bewijslast, volgens welke de verzoeker op basis van de gegevens waarover hij redelijkerwijs moet beschikken de nationale rechter die uitspraak doet op zijn verzoek om toegang tot bewijsmateriaal ervan moet overtuigen dat de veronderstelling dat aan de drie cumulatieve voorwaarden voor aansprakelijkheid voor een inbreuk op het mededingingsrecht is voldaan, redelijkerwijs opgaat.

88      Gelet op een en ander moet op de tweede vraag worden geantwoord dat artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104 aldus moet worden uitgelegd dat, om aan te tonen dat een vordering tot schadevergoeding in de zin van deze bepaling aannemelijk is, niet hoeft te worden vastgesteld dat het waarschijnlijker is dat is voldaan aan de voorwaarden voor aansprakelijkheid voor een inbreuk op het mededingingsrecht dan dat dit niet het geval is. Het volstaat dat de aanvrager aantoont dat de veronderstelling dat aan deze voorwaarden is voldaan redelijkerwijs opgaat.
 Kosten

89      Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Tweede kamer) verklaart voor recht:
1)      Artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 november 2014 betreffende bepaalde regels voor schadevorderingen volgens nationaal recht wegens inbreuken op de bepalingen van het mededingingsrecht van de lidstaten en van de Europese Unie

moet aldus moet worden uitgelegd dat

het van toepassing is op een voorafgaande vordering die ertoe strekt toegang te verkrijgen tot bewijsmateriaal voordat er een schadevordering in de zin van artikel 2, punt 4, van deze richtlijn wordt ingesteld, wanneer het nationale recht in een dergelijke voorafgaande vordering voorziet.

2)      Artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104

moet aldus moet worden uitgelegd dat

een besluit van de Europese Commissie waarbij wordt vastgesteld dat er sprake is van een inbreuk op het mededingingsrecht van de Unie in de vorm van een verticale beperking naar strekking, niet voldoende is om een schadevordering als aannemelijk aan te merken, aangezien daarvoor niet alleen moet worden aangetoond dat de inbreuk die in een dergelijk besluit is vastgesteld aannemelijk is, maar ook dat er sprake is van schade en van een causaal verband tussen die schade en die inbreuk. Het feit dat deze beslissing is genomen na afloop van een schikkingsprocedure, vormt geen reden voor een ander antwoord.

3)      Artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/104

moet aldus moet worden uitgelegd dat,

om aan te tonen dat een vordering tot schadevergoeding in de zin van deze bepaling aannemelijk is, niet hoeft te worden vastgesteld dat het waarschijnlijker is dat is voldaan aan de voorwaarden voor aansprakelijkheid voor een inbreuk op het mededingingsrecht dan dat dit niet het geval is. Het volstaat dat de aanvrager aantoont dat de veronderstelling dat aan deze voorwaarden is voldaan redelijkerwijs opgaat.

ondertekeningen

*      Procestaal: Portugees.