Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2025-09-16 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2025–2026Tweede Kamer der Staten-Generaal2Kamerstukken36 800MVaststelling van de begrotingsstaat van het Klimaatfonds (M) voor het jaar 2026Nr. 2MEMORIE VAN TOELICHTINGOntvangen 16 september 2025TOEGEKENDE EN BESCHIKBARE MIDDELENNormaliter start de Memorie van Toelichting van een (fonds)begroting met de "geraamde uitgaven en ontvangsten". Voor de begroting van het Klimaatfonds is er bewust gekozen om de Memorie van Toelichting te starten met de "toegekende en beschikbare middelen". De reden hiervoor is dat een figuur met de «geraamde uitgaven en ontvangsten» geen informatie zou verschaffen, omdat met het Klimaatfonds enkel middelen worden overgeheveld naar departementale begrotingen. Een nadere toelichting hierop is te lezen in de leeswijzer.Figuur 1 geeft een overzicht van reeds toegekende- en voor het Meerjarenprogramma Klimaatfonds 2026 (en verder) gereserveerde en nog beschikbare middelen. Daarmee is het grootste deel van de middelen uit het Klimaatfonds bestemd, met uitzondering van het perceel Kernenergie. Op totaalniveau is nog € 13,6 mld vrij te besteden, waarvan € 13,5 mld op het perceel Kernenergie en € 0,1 mld op het perceel Vroege fase opschaling.Figuur 1 Weergave reserveringen, toegekende- en nog beschikbare middelen Klimaatfonds (bedragen x € 1 mln)A.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTELWetsartikel 1De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld. Krachtens artikel 4 lid 1 van de Tijdelijke wet Klimaatfonds wordt jaarlijks de begrotingsstaat van het Klimaatfonds vastgesteld.Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat voor het aangegeven jaar vast te stellen. Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota. Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.T.M.HermansB.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELENHet Ministerie van Klimaat en Groene Groei heeft twee begrotingen:1.De beleidsbegroting (Hoofdstuk 23 van de Rijksbegroting) en;2.de fondsbegroting van het Klimaatfonds (Hoofdstuk M van de Rijksbegroting).Voor u ligt de begroting van het Klimaatfonds.1.LeeswijzerDeze leeswijzer gaat in op de volgende onderwerpen:1. Begrotingsstructuur;2. Groeiparagraaf;3. Ondergrenzen toelichtingen.1. BegrotingsstructuurBeleidsagendaDit onderdeel bevat onder «beleidsprioriteiten» het doel van het Klimaatfonds en de belangrĳkste ontwikkelingen ten opzichte van de Voorjaarsnota/ 1e suppletoire begroting Klimaatfonds 2025. Vervolgens worden de belangrĳkste beleidsmatige mutaties toegelicht die met de Ontwerpbegroting 2026 zijn verwerkt.BegrotingsartikelenIn de begrotingsartikelen worden de zes deelprogramma's van het Klimaatfonds beschreven. Daarnaast is begrotingsartikel 7 Onverdeeld opgesteld om toevoegingen en onttrekkingen aan het fonds op te nemen.1. Kernenergie2. CO2-vrije gascentrales3. Energie-infrastructuur4. Vroege fase opschaling5. Verduurzaming industrie en innovatie mkb6. Verduurzaming gebouwde omgeving7. OnverdeeldDe opbouw per begrotingsartikel is respectievelĳk de algemene doelstelling, de rol en de verantwoordelĳkheid van de minister van Klimaat en Groene Groei, de beleidswĳzigingen, de tabel met de budgettaire gevolgen van beleid (hierna: budgettaire tabel) met bĳbehorende toelichtingen op de financiële instrumenten, een verdiepingstabel en een toelichting op de begrotingsmutaties.Binnen de begrotingsartikelen zĳn de klimaatfondsmiddelen gecategori­seerd naar:[1] - Toekenning zonder voorwaardeMaatregelen die zijn toegekend voldoen aan alle voorwaarden (indien die gesteld zijn) en worden direct overgeheveld naar de begroting van het betreffende Ministerie.[2] - Toekenning onder voorwaardeMaatregelen die zijn toegekend onder voorwaarden worden in principe toegekend, maar worden pas overgeheveld als aan alle voorwaarden is voldaan.[3] - ReserveringenReserveringen zijn middelen die in principe zijn gereserveerd voor een maatregel, maar nog niet zijn toegekend. Voor reserveringen geldt altijd dat het voorstel nog verder moet worden uitgewerkt (en aan de eventueel aanvullend gestelde voorwaarden moet voldoen). Besluitvorming over reserveringen vindt plaats bij het eerstvolgende Meerjarenprogramma (hierna: MJP26) en wordt dus altijd opnieuw gewogen.[4] - Resterende middelen Middelen die nog beschikbaar zijn binnen een begrotingsartikel.Zie het MJP26 voor meer informatie over de financiele spelregels.Er is bewust voor gekozen om een verdiepingstabel binnen ieder beleidsartikel (artikel 1 t/m 7) te plaatsen. De verdiepingstabel biedt in het geval van het Klimaatfonds meer informatie dan de budgettaire tabel, want in de verdiepingstabel zĳn per artikel de overhevelingen voor het MJP26 te zien. Vanuit het Klimaatfonds worden geen overhevelingen naar private partĳen gedaan, maar alleen overhevelingen naar departementale begrotingen.BijlagenTot slot bevat dit begrotingshoofdstuk twee bijlagen. Bijlage 1 "totaaloverzicht Klimaatfonds" geeft alle toegekende budgetten, reserveringen, verhoudingen modaliteiten per maatregel en uitvoeringskosten weer. Daarnaast wordt in bijlage 2 een totaaloverzicht opgenomen van de huidige situatie van reeds toegekende budgetten op de verschillende departementale begrotingen.2. GroeiparagraafIn het kader van het vereenvoudigen van de begrotingsstukken met betrekking tot de bijlagen, zijn de verdiepingsbijlage (een toelichting op de mutaties ten opzichte van de 1e suppletoire begroting) en de bijlage moties en toezeggingen vanaf de Ontwerpbegroting 2026 komen te vervallen. Daarnaast hoeven departementen geen Klimaatfondsbijlage meer toe te voegen aan departementale begroting. Om deze reden wordt enkel aan de Klimaatfondsbegroting een huidige stand van reeds overgehevelde Klimaatfondsmaatregelen weergeven. Hiermee wordt invulling gegeven aan de voorstellen die in de Voorjaarsnota 2025 zijn opgenomen met als doel om alleen bijlagen en overzichten op te nemen waar de Kamer behoefte aan heeft en om informatie niet op verschillende plekken in verschillende stukken aan te bieden (conform de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer, 23 januari 2023).3. Ondergrenzen toelichtingenVoor de volledigheid worden in deze begroting alle mutaties toegelicht.2.BeleidsagendaBeleidsprioriteitenHet Klimaatfonds volgt uit artikel 2 lid 1 Tijdelijke wet Klimaatfonds [Stb. 2024, 16]. Artikel 4 lid 1 van diezelfde wet bepaalt dat jaarlijks een formele Klimaatfondsbegroting wordt opgesteld, die als onderdeel van de Rijksbegroting op Prinsjesdag wordt aangeboden aan het parlement. Deze begroting geeft invulling aan dit artikel en bevat een integraal overzicht van de overgehevelde middelen uit het Klimaatfonds naar departementale begrotingen. Daarnaast geeft deze begroting een inzicht in welke middelen nog beschikbaar zijn.Het Klimaatfonds heeft als doel het faciliteren van maatregelen die bijdragen aan het behalen van de aangescherpte broeikasgasreductiedoelen van tenminste 55% in 2030 en klimaatneutraliteit in 2050 (artikel 2, eerste en tweede lid Klimaatwet). Daarnaast beoogt het Klimaatfonds bij te dragen aan de transitie naar een klimaatneutrale energievoorziening, economie en samenleving en een rechtvaardige klimaattransitie. Dit gebeurt door middel van het beschikbaar stellen van financiële middelen voor drie specifieke bestedingsdoelen, zoals omschreven in artikel 2 lid 2 Tijdelijke wet Klimaatfonds:A - een broeikasgasneutrale energievoorziening in 2050;B - het stimuleren van de implementatie van technieken voor energie-efficiëntie en het stimuleren van de toepassing van hernieuwbare energie en overige broeikasgas-reducerende en circulaire technieken en maatregelen in het bedrĳfsleven;C - het stimuleren van de toepassing van technieken voor energie-efficiëntie, van hernieuwbare energie en van koolstofvastlegging in de gebouwde omgeving.Om de bovenstaande doelstellingen te kunnen behalen, is het van belang de komende jaren consistent te investeren in klimaatmaatregelen die direct en indirect CO2-emissies reduceren. Het Klimaatfonds maakt, naast andere instru­menten zoals de SDE++, deze investeringen mogelĳk omdat zĳ de beschik­baarheid van middelen op de middellange termĳn garandeert. Daarnaast helpt het fonds om zorgvuldige en integrale besluitvorming over de besteding van deze middelen te borgen. Overheidsuitgaven dragen ook bĳ aan het realiseren van de randvoorwaarden voor de klimaat- en energietran­sitie, zoals nieuwe energie-infrastructuur, en faciliteren de noodzakelĳke verduurzaming van bepaalde sectoren, zoals industrie en gebouwde omgeving.In totaal is € 13,6 mld nog niet bestemd voor specifieke maatregelen. Deze middelen vallen vooral onder het perceel Kernenergie (€ 13,5 mld) en Vroege fase opschaling (€ 0,1 mld).De doelen van het Klimaatfonds zĳn verder uitgewerkt tot algemene doelstellingen voor ieder van de zes percelen. De percelen worden in deze begroting aangeduid als «artikelen». De algemene doelstellingen per artikel worden verderop in deze begroting nader toegelicht. De initiële verdeling van middelen was conform de indicatieve budgetverdeling in de Memorie van Toelichting van de Tĳdelĳke wet Klimaatfonds. De huidige verdeling (toekenningen onder voorwaarde, reserveringen en resterende middelen) van de middelen na verwerking van het MJP26 is als volgt:–Kernenergie (€ 13,5 mld),–CO2-vrĳe elektriciteitscentrales (€ 0),–Energie-infrastructuur (€ 1,5 mld),–Vroege fase opschaling (€ 3,6 mld),–Verduurzaming industrie en innovatie mkb (€ 2,5 mld),–Verduurzaming gebouwde omgeving (€ 145,0 mln),–Onverdeeld (€ 0).Als gevolg van toevoegingen en afromingen is de totale omvang van het Klimaatfonds gewijzigd. In totaal staat er op dit moment € 21,2 mld op het Klimaatfonds, waarvan een gedeelte voorwaardelijk is toegekend of gereserveerd is voor het MJP26 (namelijk € 7,6 mld).Tabel 1 Totale omvang Klimaatfonds (bedragen in € 1.000)Totaaloverzicht Klimaatfonds€ x 1.000Budget bij aanvang35.000.000Toekenningen en overhevelingen urgente uitgaven 2022/2023‒ 3.973.350Onttrekking - Dekking generaal beeld voorjaar 2022‒ 880.000Toevoeging - Loon- en prijs bijstelling 202282.753Stand ontwerpbegroting Klimaatfonds MJP 202430.229.403Toekenningen en overhevelingen MJP 24‒ 11.006.796Toevoeging - Ophoging voorjaarsbesluitvorming Klimaat807.500Onttrekking - Dekking generaal beeld voorjaar 2023‒ 806.613Toevoeging - Loon- en prijs bijstelling 20231.867.024Stand ontwerpbegroting Klimaatfonds MJP 202521.090.518Toekenningen en overhevelingen MJP 25‒ 4.669.552Tussentijdse overhevelingen (NJN en ISB)‒ 207.300Terugvloei van departementale begrotingen (VJN)80.201Toevoeging - Loon- en prijs bijstelling 2024737.093Hoofdlijnenakkoord - Ophoging perceel Kernenergie9.500.000Hoofdlijnenakkoord - Verlaging waterstof en batterijen‒ 971.000Onttrekking - Dekking generale beeld voorjaar 2023441.000Toevoeging - Loon- en prijs bijstelling 202324.700Stand ontwerpbegroting Klimaatfonds MJP 202626.025.660Toekenningen en overhevelingen MJP 26‒ 5.036.525Terugboeking van departementale begrotingen902.477Technische verwerking van terugboeking t.b.v. eindejaarsmarge‒ 139.040Dekking generale beeld Voorjaarsnota 2025‒ 600.000Onttrekking wegens wijzigingen in normeren en beprijzend beleid‒ 424.000Toevoeging - Loon- en prijs bijstelling 2025516.925Stand ontwerpbegroting Klimaatfonds MJP 202721.245.497waarvan voorwaardelijke toekenningen en reserveringen7.628.434waarvan nog niet bestemd13.617.063Belangrijkste beleidsmatige mutatiesTotaaloverzicht belangrĳkste beleidsmatige mutaties t.o.v. vorig jaarTabel 1 geeft een overzicht van de belangrijkste beleidsmatige mutaties ten opzichte van de indicatieve Klimaatfondsbegroting 2025. Dit zijn de grootste en de politiek-relevante mutaties. Aangezien er vanuit het Klimaatfonds geen directe uitgaven kunnen worden gedaan, zijn de middelen overgeboekt naar departementale begrotingen.Tabel 2 Belangrijkste beleidsmatige mutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)Art.202520262027202820292030na 2030cumStand ontwerpbegroting 2025 (inclusief NvW en amendementen)757.8232.782.6712.440.1732.936.0932.488.3144.258.61110.361.97526.025.660Belangrijkste mutaties1e suppletoire begroting 2025Kasschuiven1,2,3,4,5 & 6‒ 559.510‒ 1.456.1441.003.219209.969285.563‒ 2.178.7872.695.690Loon- en Prijsbijstelling715.51558.69149.09857.21646.49385.669204.243516.925Korting Klimaatfonds7‒ 200.000‒ 200.000‒ 200.000‒ 600.000Nota van Wijziging 1e suppletoire begroting 2025Kernenergie1‒ 4.800‒ 42.854‒ 12.707‒ 12.373‒ 12.168‒ 13.310‒ 98.212Energie- infrastructuur3‒ 7.877‒ 30.341‒ 32.981‒ 41.047‒ 43.970133.027‒ 25.000‒ 48.189Vroege Fase opschaling415.22719.227‒ 112.767‒ 105.353‒ 7.3143.849‒ 15.000‒ 202.131Verduurzaming industrie en innovatie mkb5‒ 170.575‒ 80.457‒ 218.582327‒ 29.673‒ 30.824‒ 135.125‒ 664.909Verduurzaming gebouwde omgeving6‒ 200‒ 30.000‒ 404.000‒ 475.500‒ 332.100‒ 230.500‒ 1.472.300Onverdeeld7‒ 51.000‒ 99.000‒ 150.000Mutaties ontwerpbegroting 2026Kasschuiven1,2,3,4,5 & 6‒ 24.830‒ 188.824‒ 617.553284.936385.784243.861‒ 83.374Kernenergie12.750‒ 11.370‒ 12.752‒ 21.152‒ 36.902‒ 35.575‒ 2.250‒ 117.251Co2-vrije gascentrale2‒ 83.000‒ 697.000‒ 780.000Energie- infrastructuur3‒ 216.000‒ 49.700‒ 115.900‒ 93.400‒ 56.500‒ 35.000‒ 566.500Vroege Fase opschaling454‒ 5.536‒ 31.865‒ 79.260‒ 58.427‒ 5.062‒ 85.260‒ 265.356Verduurzaming industrie en innovatie mkb5‒ 14.200‒ 119.000‒ 56.040‒ 143.000‒ 332.240Terugboekingen139.040waarvan afgeboekt (blijft via eindejaarsmarge 2026 behouden)*‒ 139.040Overige mutatiesStand ontwerpbegroting 20269.377480.0631.692.5432.195.9562.592.2002.091.45912.183.89921.245.497Toelichting1e suppletoire begroting 2025In het Voorjaar hebben voornamelijk technische mutaties plaatsgevonden. Denk hierbij aan kasschuiven om middelen in het juiste rimte te zetten zodat de overhevelingen plaats konden vinden. Daarnaast is er loon- en prijsbijstelling toegevoegd aan de begroting en is een bedrag van € 600 mln afgeboekt om bij te dragen aan generale problematiek.Nota van Wijziging (NvW) 1e suppletoire begrotingMet deze NvW zijn maatregelen naar verschillende departementen overgeheveld. De grootste zijn IKC ETS (€ 497 mln) naar KGG, Nationaal Isolatie Programma (€ 793 mln) naar KGG en Stimulering van hybride warmtepompen bestaande bouw (€ 369 mln) naar KGG. Voor Nationaal Isolatieprogramma betreft het een aanvraag voor budget voor voortzetting van de subsidie voor het isoleren van woningen binnen de Investeringssubsidie Duurzame energie en Energiebesparing (ISDE).KasschuivenOp het Klimaatfonds worden kasschuiven gedaan om de middelen in het juiste kasritme te zetten. Hierbij worden ook middelen uit de jaren t/m 2030 verschoven naar 2031 t/m 2035. Dit betreft onder andere kasschuiven op het perceel Energie- infrastructuur (€ 589 mln uit 2025, 2026 en 2027 naar achter t/m 2032), het perceel Vroege fase opschaling (€ 213 mln uit 2025, 2026 en 2027 naar latere jaren t/m 2031) en het perceel Verduurzaming Industrie (€ 166 mln uit 2025 en 2026 naar achter en € 254 mln uit 2035 naar voren). Op deze manier worden de middelen in kasritmes gezet die zo goed mogelijk aansluiten bij de maatregelen waarvoor middelen vooralsnog in het fonds zijn gereserveerd.Voor de mutaties van de Ontwerpbegroting 2026 wordt alleen ingegaan op de grootste posten binnen de reeks.Kernenergie: Nucleaire veiligheid en stralingsbescherming (€ 81 mln)De Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming ontvangt middelen om te intensiveren en het RIVM om de meet- en ongevalsorganisatie te versterken. De maatregel ziet ook op de kennisopbouw stralingsbescherming en het onderzoeksprogramma eindberging radioactief afval.CO2-vrije gascentrale: Overboeking KGGHet Kabinet zet stappen om de tijdige transitie naar eenCO2-vrij elektriciteitssysteem te realiseren door het aandeel hernieuwbare energie te verhogen. Elektriciteit uit Wind op zee vormt daarbij de ruggengraat van het toekomstige duurzame elektriciteitssysteem. Vanuit het perceel CO2-vrije gascentrales wordt € 780 miljoen naar de begroting van KGG overgeheveld ten behoeve van prioritaire dekking voor diverse problematiek Wind op zee en IKC ETS. Hiermee is het perceel volledig leeggeboekt.Energie- infrastructuur: Gebiedsinvesteringen voor inpassen hoogspanningsnet (€ 197 mln)De gebiedsinvesteringen zijn bedoeld voor alle hoogspanningsprojecten op land met een regionaal effect in de komende vijf jaar. De komende vijf jaar staat een uitbreiding van het hoogspanningsnet gepland waardoor de leefkwaliteit lokaal onevenredig onder druk komt te staan. Met gebiedsinvesteringen wordt de scheve verhouding in lasten en lusten hersteld om benodigd regionaal draagvlak voor huidige en toekomstige hoogspanningsinfrastructuur te behouden. Daarmee wordt vertraging in de procedures voor het inpassen van hoogspanningsprojecten door een gebrek aan draagvlak, nu en in de toekomst, voorkomen.WarmtelinQ+ (€ 195 mln)WarmtelinQ speelt een belangrijke rol in de verduurzaming van de warmtevraag in de provincie Zuid-Holland door duurzame (rest)warmte van de Rotterdamse haven via warmtetransportleidingen naar verschillende lokale warmtenetten te transporteren. Tracé Vlaardingen-Den Haag is in de afrondende fase. Tracé Rijswijk-Leiden (WarmtelinQ+) is het laatste grote tracé dat nog gerealiseerd moet worden. De middelen zijn bedoeld om een bijdrage te leveren aan de verhoogde CAPEX-kosten voor WarmtelinQ+.Garantieregeling warmtenetten (€ 174,5 mln)De opschaling van collectieve warmte loopt tegen een barrière aan doordat (met name nieuwe) warmtebedrijven beperkt toegang hebben tot de kapitaalmarkt. Met de Garantieregeling Warmtenetten (GRW) worden staatsgaranties verstrekt waarmee warmtebedrijven tegen aantrekkelijkere voorwaarden vreemd vermogen kunnen aantrekken voor de realisatie van warmtenetten. Het waarborgfonds zal garant staan voor de rente- en aflossingsverplichtingen van warmtebedrijven mits deze aan de selectiecriteria voldoen.Vroege Fase opschaling: Elektrolyse, onshore: 500-1.000 MW (€ 212 mln)Het kabinet wil opschaling van elektrolyse realiseren. Om die opschaling te realiseren is gerichte ondersteuning van elektrolyseprojecten nodig; alleen met een directe subsidie hebben bedrijven voldoende zekerheid voor het doen van de benodigde investering. Opschaling moet zorgen voor kostprijsreductie en voldoende betaalbaar aanbod zodat normering en beprijzing effectief hun werk kunnen doen.Overboeking KGGEr wordt € 318 mln naar de begroting van KGG overgeheveld ten behoeve van prioritaire dekking voor diverse problematiek Wind op zee en IKC ETS. Dit gaat om middelen die bedoeld waren voor een demonstratieproject elektrolyse offshore. Dit project gaat niet door.TerugboekingenEr zijn op verschillende begrotingen middelen teruggeboekt naar het fonds omdat deze dit jaar niet meer nodig bleken. In het voorjaar 2026 zal worden bezien of die middelen opnieuw kunnen worden ingezet.Stategische Evaluatie AgendaDe Strategische Evaluatie Agenda is bedoeld om inzicht te krijgen in effecten van beleidsmaatregelen. Op deze wijze kunnen leerervaringen benut worden om het beleid tussentijds bij te sturen, als dat nodig blijkt.Tabel 3 Strategische Evaluatie AgendaThemaType onderzoekAfrondingStatusToelichting onderzoekBegrotingshoofdstukBegrotingsartikel(en)VindplaatsKlimaatfondsex-durante2027te startenArtikel 8 van de Tijdelijke Wet Klimaatfonds schrijft voor dat de Minister binnen vier jaar na de inwerkingtreding van deze wet een verslag over de doeltreffendheid en de effecten van het Klimaatfonds naar de Staten-Generaal stuurt.M3.Beleidsartikelen3.1Beleidsartikel 1 KernenergieA.Algemene doelstellingHet eerste begrotingsartikel van het Klimaatfonds is bedoeld voor maatregelen voor Kernenergie. De doelstelling van dit begrotingsartikel is als volgt:–Het onderzoeken van het veilig en doelmatig verlengen van de levensduur van de kerncentrale in Borssele.–Het voorbereiden van de bouw van vier nieuwe kerncentrales. Hierbij gaat het onder andere om:•Het bepalen van een (voorkeurs)locatie voor de eerste twee nieuwe kerncentrales en het bepalen van de techniek die gebruikt zal worden. Onderdeel hiervan is ook het opstellen van een milieueffectrapportage.•Het uitwerken van een financieringsconstructie voor de bouw van de eerste twee nieuwe kerncentrales, in samenspraak met commerciële partijen.•Het laten uitvoeren van de benodigde (haalbaarheids)studies voor de eerste twee nieuwe kerncentrales door relevante commerciële partijen en hier middelen voor beschikbaar stellen.•Het uitwerken van een organisatiestructuur voor het uitvoeren van de overheidsrol bij de aanbesteding, bouw en exploitatie van de nieuwe kerncentrales.•Het in kaart brengen van de benodigde extra te zetten stappen voor de realisatie van een derde en vierde kerncentrale.  –Het creëren van randvoorwaardelijk beleid voor de ontwikkeling van kernenergie in Nederland. Daarbij gaat het onder andere om:•Het versterken van de nucleaire kennisinfrastructuur. Om als Nederland op een effectieve en veilige wijze nieuwe kerncentrales te bouwen, moet onze kennisinfrastructuur verbeterd worden.•Het versterken van de Europese en internationale samenwerking en kennisuitwisseling.•Het versterken van de Nederlandse en Europese waardeketen en brandstofcyclus.–Het versnellen van de ontwikkeling van Small Modular Reactors (SMR’s) door te ondersteunen bij de overgangsfase van ontwerp naar realisatie.•D.m.v. simulaties met stakeholders knelpunten en kansen rondom SMR’s inzichtelijk maken.•In kaart brengen potentie en mogelijke inpassing SMR’s in het Nederlandse energiesysteem, evenals de randvoorwaarden.•Daaruit voortvloeiende keuzes en doelen verder concretiseren in nationale visie op SMR’s.–Zorgdragen voor voldoende uitvoeringscapaciteit bij het Rijk en decentrale overheden.B.Rol en verantwoordelijkheidDe Minister van Klimaat en Groene Groei is als Fondsbeheerder verantwoordelijk voor de begroting van het Klimaatfonds. Zij is daarmee primair verantwoordelijk voor het beheer en de uitvoering van het Klimaatfonds. Naast Fondsbeheerder is de Minister van Klimaat en Groene Groei beleidsinhoudelijk verantwoordelijk voor kernenergie.C.BeleidswijzigingenIn dit artikel is geen sprake van beleidswĳzigingen.D.Budgettaire gevolgen van beleidTabel 4 Budgettaire gevolgen van artikel 1 Kernenergie (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Verplichtingen000160.849658.8701.083.5511.247.010Uitgaven000160.849658.8701.083.5511.247.010Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukkenKernenergie onverdeeld00160.849658.8701.083.5511.247.010Tabel 5 Meerjarenoverzicht Beleidsartikel 1 Kernenergie (bedragen x € 1.000)20242025202620272028202920302031 t/m 2035TotaalVerplichtingen Kernenergie00160.849658.8701.083.5511.247.01010.359.72513.510.005Uitgaven Kernenergie00160.849658.8701.083.5511.247.01010.359.72513.510.005BudgetflexibiliteitMiddelen in het Klimaatfonds zijn niet juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden. In het perceel Kernenergie zijn middelen gereserveerd (€ 2,0 mln). Er zijn € 13,5 mld aan middelen vrij beschikbaar binnen het perceel. E.Toelichting op de financiële instrumentenDe tabellen hierboven tonen het totale uitgaven- en verplichtingenbudget van het artikel Kernenergie. Dat bevat vrije middelen, voorwaardelijke toekenningen en reserveringen. Voor een totaaloverzicht aan maatregelen wordt verwezen naar bijlage 1.F.VerdiepingstabelTabel 6 Verdiepingstabel artikel 1 Kernenergie (bedragen x € 1.000)2025202620272028202920302031 t/m 2035Beschikbare middelen ontwerpbegroting 20250150.000386.350892.3951.042.3951.292.39510.361.975MaatregelenNucleaire veiligheid en stralingsbescherming‒ 10.274‒ 14.659‒ 24.275‒ 42.770‒ 43.985Nieuwbouw kerncentrales‒ 16.300‒ 1.200‒ 400‒ 200‒ 200Projectorganisatie NEO NL‒ 4.800‒ 17.300Nuclear Academy 2026-2030‒ 1.000‒ 1.000‒ 1.000Uitvoeringskosten medeoverheden‒ 750‒ 9.350‒ 8.600‒ 7.850‒ 6.100‒ 4.700‒ 2.250Technische verwerkingKasschuiven2.050‒ 95.77690.2263.500Herschikking‒ 200.042‒ 200.000Terugboekingen8.945waarvan afgeboekt (blijft via eindejaarsmarge 2026 behouden)1Vanwege onderuitputting op Klimaatfonds middelen op departementale begrotingen, worden middelen conform de spelregels van het Klimaatfonds teruggeboekt naar het fonds. Deze middelen worden nu afgeboekt maar komen via de 100% eindejaarmarge in het voorjaar 2026 weer beschikbaar in de vrije ruimte van dit perceel.‒ 5.445Beschikbare middelen Ontwerpbegroting 202600160.849658.8701.083.5511.247.01010.359.725G.Toelichting op de begrotingsmutatiesNucleaire veiligheid en stralingsbeschermingDe ANVS ontvangt middelen om te intensiveren en het RIVM om de meet- en ongevalsorganisatie te versterken. De maatregel ziet ook op de kennisopbouw stralingsbescherming en het onderzoeksprogramma eindberging radioactief afval.Nieuwbouw kerncentralesVoor de nieuwbouw van vier kerncentrales zijn middelen opgevraagd voor financieel/juridisch onderzoek/advisering, de m.e.r. en grondonderzoeken . Daarnaast zijn middelen opgevraagd voor eventuele zekerstelling van grond, het selectieproces en het Rijk-Regiopakket.Projectorganisatie NEO NLDe uitbreiding van projectorganisatie NEO NL is benodigd om de rol van opdrachtgever (Ministerie van Klimaat en Groene Groei) en opdrachtnemer (de projectorganisatie NEO NL) te scheiden. De rol van opdrachtnemer dient los te staan van de politieke besluitvorming zodat de opdrachtnemer slagvaardig besluiten kan nemen en zich inhoudelijk kan richten op de voorbereiding van de aanbesteding van de nieuwe kerncentrales.Nuclear Academy 2026 ‒ 2030Via de Nuclear Acadamy wordt de kennisinfrastructuur voor Kernenergie opgebouwd en vergroot. Dat is nodig om de ambities van het kabinet rondom kernenergie te verwezenlijken. De financiering wordt verlengd voor de jaren 2026-2030.Uitvoeringkosten medeoverhedenDe beoogde nieuwbouw van vier kerncentrales vergt aanvullende inzet vanuit het Ministerie van Klimaat en Groene Groei. De benodigde middelen voor deze aanvullende departementale fte’s worden via deze maatregel aangevraagd.Technische verwerkingDit betreft de verwerking van mutaties, zoals kasschuiven en interne herschikkingen, die dienen om het perceel in de benodigde en realistische kasritmes te brengen, zodat de toekenningen conform het MJP26 mogelijk zijn en aansluiten bij de verwachtingen voor MJP27.3.2Beleidsartikel 2 CO2-vrije gascentralesA.Algemene doelstellingHet tweede begrotingsartikel van het Klimaatfonds is bedoeld voor maatregelen voor CO2-vrije gascentrales. De doelstelling van dit begrotingsartikel is als volgt:–Realisatie van voldoende omgebouwde gascentrales zodat bij passende beschikbaarheid van CO2-vrije energiedragers zoals hernieuwbare waterstof ten minste 0,5 tot 2 Mton CO2-reductie kan worden gerealiseerd.B.Rol en verantwoordelijkheidDe Minister van Klimaat en Groene Groei is als Fondsbeheerder verantwoordelijk voor de begroting van het Klimaatfonds. Zij is daarmee primair verantwoordelijk voor het beheer en de uitvoering van het Klimaatfonds. Naast Fondsbeheerder is de Minister van Klimaat en Groene Groei beleidsinhoudelijk verantwoordelijk voor broeikasgas neutrale gascentrales.C.BeleidswijzigingenHet Kabinet zet stappen om de tijdige transitie naar een CO2-vrij elektriciteitssysteem te realiseren door het aandeel hernieuwbare energie te verhogen. Elektriciteit uit Wind op zee vormt daarbij de ruggengraat van het toekomstige duurzame elektriciteitssysteem. Vanuit het perceel CO2-vrije gascentrales wordt € 780 miljoen naar de begroting van KGG overgeheveld ten behoeve van prioritaire dekking voor diverse problematiek Wind op zee en IKC ETS.D.Budgettaire gevolgen van beleidTabel 7 Budgettaire gevolgen van artikel 2 CO2-vrije gascentrales (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Verplichtingen0000000Uitgaven0000000Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukkenCo2-gasvrije gascentrales onverdeeldBudgetflexibiliteitMiddelen in het Klimaatfonds zijn niet juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden. In het perceel CO2-vrije gascentrales zijn geen middelen toegekend onder voorwaarde. Er zijn ook geen middelen vrij beschikbaar binnen het perceel. E.Toelichting op de financiële instrumentenDe tabellen hierboven tonen het totale uitgaven- en verplichtingenbudget van het artikel CO2-vrije gascentrales. Dat bevat vrije middelen, voorwaardelijke toekenningen en reserveringen. Voor een totaaloverzicht aan maatregelen wordt verwezen naar bijlage 1.F.VerdiepingstabelTabel 8 Verdiepingstabel artikel 2 CO2-vrije gascentrales (bedragen x € 1.000)2025202620272028202920302031 t/m 2035Beschikbare middelen ontwerpbegroting 202500000851.4400Technische verwerkingKasschuiven71.440‒ 768.440697.000Herschikking‒ 71.440Dekking problematiek Wind op Zee‒ 83.000‒ 697.000Beschikbare middelen Ontwerpbegroting 20260000000G.Toelichting op de begrotingsmutatiesTechnische verwerkingDit betreft de verwerking van mutaties, zoals kasschuiven en interne herschikkingen, die dienen om het perceel in de benodigde en realistische kasritmes te brengen, zodat de toekenningen conform het MJP26 mogelijk zijn en aansluiten bij de verwachtingen voor MJP27.Dekking problematiek Wind op ZeeNaar aanleiding van de politieke besluitvorming in augustus 2025 is de toekenning onder voorwaarden voor de maatregel CO2-vrije gascentrales komen te vervallen. Deze middelen worden, samen met herprioritering binnen het perceel Vroege fase opschaling (€ 318 mln), ingezet ten behoeve prioritaire dekking voor diverse problematiek Wind op zee (€ 948,3 mln) en voor verlenging van de IKC-ETS (€ 150 mln). Indien de vrijgemaakte dekking uit het Klimaatfonds (definitief) niet (geheel) nodig blijkt voor het beoogde doel, vloeien de resterende middelen terug naar het Klimaatfonds.3.3Beleidsartikel 3 Energie-infrastructuurA.Algemene doelstelling Het derde begrotingsartikel van het Klimaatfonds is bedoeld voor maatregelen voor Energie-infrastructuur. De doelstelling van dit begrotingsartikel is als volgt:–Uitrol van infrastructuur die noodzakelijk is voor de energietransitie, zoals infrastructuur voor waterstof en warmte en laadinfrastructuur. Er wordt ex ante geen selectie gemaakt voor bepaalde technologieën of sectoren.–Ondersteuning vanuit het fonds voor het oplossen van knelpunten in de niet-gereguleerde infrastructuur en de gereguleerde infrastructuur op het gebied van netcongestie, die geen onderdeel zijn van de reguliere financiering van netbeheerders (waarmee investeringen in de fysieke infrastructuur zelf zijn uitgesloten).B.Rol en verantwoordelijkheidDe Minister van Klimaat en Groene Groei is als Fondsbeheerder verantwoordelijk voor de begroting van het Klimaatfonds. Zij is daarmee primair verantwoordelijk voor het beheer en de uitvoering van het Klimaatfonds. Naast Fondsbeheerder is de Minister van Klimaat en Groene Groei beleidsinhoudelijk verantwoordelijk voor energie-infrastructuur.C.BeleidwijzigingenIn dit artikel is geen sprake van beleidswijzigingen.D.Budgettaire gevolgen van beleidTabel 9 Budgettaire gevolgen van artikel 3 Energie-infrastructuur (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Verplichtingen0037.900334.367330.567487.066220.500Uitgaven0037.900334.367330.567487.066220.500Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukkenEnergie- Infrastructuur onverdeeld037.900334.367330.567487.066220.500Tabel 10 Meerjarenoverzicht Beleidsartikel 3 Energie- Infrastructuur (bedragen x € 1.000)20242025202620272028202920302031 t/m 2035TotaalVerplichtingen Energie- Infrastructuur0037.900334.367330.567487.066220.50047.8001.458.200Uitgaven Energie- Infrastructuur0037.900334.367330.567487.066220.50047.8001.458.200BudgetflexibiliteitMiddelen in het Klimaatfonds zijn niet juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden. In het perceel Energie-infrastructuur zijn middelen beleidsmatig voorwaardelijk toegekend (€ 998,7 mln) en gereserveerd (€ 459,5 mln). Er zijn geen middelen vrij beschikbaar binnen het perceel. E.Toelichting op de financiële instrumentenDe tabellen hierboven tonen het totale uitgaven- en verplichtingenbudget van het artikel Energie-infrastructuur. Dat bevat vrije middelen, voorwaardelijke toekenningen en reserveringen. Voor een totaaloverzicht aan maatregelen wordt verwezen naar bijlage 1.F.VerdiepingstabelTabel 11 Verdiepingstabel artikel 3 Energie-infrastructuur (bedragen x € 1.000)2025202620272028202920302031 t/m 2035Beschikbare middelen ontwerpbegroting 202540.000188.500120.500128.00063.000130.9170MaatregelenWind op Zee inpassingskosten huidige routekaart‒ 590‒ 1.780‒ 3.688‒ 8.688‒ 13.470‒ 16.473Friese Waddenveren‒ 4.000‒ 4.000‒ 8.000‒ 9.000‒ 10.000‒ 15.000Apparaatskosten provincies netcongestie‒ 10.000‒ 10.000‒ 10.000‒ 10.000‒ 10.000Pakket noodmaatregelen netcongestie‒ 2.087‒ 4.161‒ 3.893‒ 2.859Expertpool energie-infrastructuur‒ 2.500‒ 3.500‒ 5.500‒ 5.500‒ 5.500Projectaanpak netcongestie‒ 1.000‒ 5.000‒ 5.000‒ 5.000‒ 5.000‒ 5.000‒ 10.000Normeren en stimuleren van slimme energie-intensieve apparaten‒ 4.200‒ 2.900‒ 2.900‒ 1.000‒ 1.000Gebiedsinvesteringen voor ruimtelijk inpassen hoogspanningsnet‒ 25.100‒ 10.100‒ 15.900‒ 54.400‒ 56.500‒ 35.000Garantieregeling warmtenetten‒ 174.500WarmtelinQ+‒ 16.400‒ 39.600‒ 100.000‒ 39.000Technische verwerkingDekking voorjaar 2025‒ 41.000Kasschuiven‒ 47.63869.062‒ 794.609364.798577.443‒ 72.613‒ 96.443Herschikking15.51567.6791.091.157‒ 5.284‒ 16.00785.669204.243Terugboekingen22.695180.000waarvan afgeboekt (blijft via eindejaarsmarge 2026 behouden)1Vanwege onderuitputting op Klimaatfonds middelen op departementale begrotingen, worden middelen conform de spelregels van het Klimaatfonds teruggeboekt naar het fonds. Deze middelen worden nu afgeboekt maar komen via de 100% eindejaarmarge in het voorjaar 2026 weer beschikbaar in de vrije ruimte van dit perceel.‒ 22.695Beschikbare middelen Ontwerpbegroting 2026037.900334.367330.567487.066220.50047.800G.Toelichting op de begrotingsmutatiesWind op Zee inpassingskosten huidige routekaartEr is aanvullende dekking nodig voor de inpassingskosten voor wind op zee en windpark Doordewind II. Naar aanleiding van de politieke besluitvorming is besloten om in het Klimaatfonds dekking te zoeken voor de aanvullende inpassingskosten.Friese WaddenverenDe maatregel betreft een investeringssubsidie voor de realisatie van elektrische netaansluitingen en elektrische laadinfrastructuur in de havens van de veerboten tussen de Friese Waddeneilanden en het vaste land. Met deze aansluitingen kunnen de veerboten tussen de Friese Waddeneilanden en het vasteland door de reders geëlektrificeerd worden.Apparaatskosten provincies netcongestieNaar aanleiding van de politieke besluitvorming is deze aanvullende maatregel ingediend en opgenomen in het MJP 2026. Het gevraagde bedrag ziet op uitvoeringskosten voor provincies. Hiermee kunnen zij bijdragen aan het oplossen van netcongestieproblemen en het versneld aanleggen en beter benutten van infrastructuur.Pakket noodmaatregelen netcongestieMet het maatregelenpakket wordt de doorlooptijd van elektriciteitsprojecten flink ingekort door de knelpunten weg te nemen in de realisatie van de laag-, midden- en hoogspanningsprojecten die nodig zijn om netcongestie te verminderen. Het voorstel ziet op tijdelijk extra personele capaciteit om dit mogelijk te maken.Expertpool energie-infrastructuurDe expertpool ondersteunt decentrale overheden in ruimtelijke ordeningsprocedures voor energieinfrastructuur met kennis en capaciteit. Dit is een continuering en intensivering van een bestaande maatregel.Projectaanpak netcongestieHet Kabinet wil voor in totaal 25 projecten met landelijke dekking meer regie én aanvullende gebiedscompensatie om tot een aanvullende versnelling te komen. De ambtelijke inschatting van het beoogde effect van deze projectaanpak is een aanvullende tijdswinst van tot 18 maanden voor de 25 meest prangende netcongestieprojecten. De gebiedscompensatie is aanvullend op de maatregel gebiedsinvesteringen.Normeren en stimuleren van slimme energie- intensieven apparatenDe maatregel ziet op het normeren van slimme apparaten, het stimuleren van de technische ontwikkeling door de markt en het vergroten van het bewustzijn over flexibel elektriciteitsverbruik bij huishoudens.Gebiedsinvesteringen voor ruimtelijk inpassen hoogspanningsnetDe gebiedsinvesteringen zijn bedoeld voor alle hoogspanningsprojecten op land met een regionaal effect in de komende vijf jaar. De komende vijf jaar staat een uitbreiding van het hoogspanningsnet gepland waardoor de leefkwaliteit lokaal onevenredig onder druk komt te staan. Met gebiedsinvesteringen wordt de scheve verhouding in lasten en lusten hersteld om benodigd regionaal draagvlak voor huidige en toekomstige hoogspanningsinfrastructuur te behouden. Daarmee wordt vertraging in de procedures voor het inpassen van hoogspanningsprojecten door een gebrek aan draagvlak, nu en in de toekomst, voorkomen.Garantieregeling warmtenettenDeze maatregel gaat over het openstellen van een Garantieregeling Warmtenetten als opstartfase van een eventueel Waarborgfonds Warmtenetten. Hiervoor worden de voor het waarborgfonds gereserveerde middelen ingezet. Met de garantieregeling worden staatsgaranties verstrekt waarmee warmtebedrijven, net als met garanties van een waarborgfonds, tegen aantrekkelijkere voorwaarden vreemd vermogen kunnen aantrekken voor de realisatie van warmtenetten.WarmtelinQ+WarmtelinQ speelt een belangrijke rol in de verduurzaming van de warmtevraag in de provincie Zuid-Holland door duurzame (rest)warmte van de Rotterdamse haven via warmtetransportleidingen naar verschillende lokale warmtenetten te transporteren. Tracé Vlaardingen-Den Haag is in de afrondende fase. Tracé Rijswijk-Leiden (WarmtelinQ+) is het laatste grote tracé dat nog gerealiseerd moet worden. De middelen zijn bedoeld om een bijdrage te leveren aan de verhoogde CAPEX-kosten voor WarmtelinQ+.Technische verwerkingDit betreft de verwerking van mutaties, zoals kasschuiven en interne herschikkingen, die dienen om het perceel in de benodigde en realistische kasritmes te brengen, zodat de toekenningen conform het MJP26 mogelijk zijn en aansluiten bij de verwachtingen voor MJP27.3.4Beleidsartikel 4 Vroege fase opschalingA.Algemene doelstelling Het vierde begrotingsartikel van het Klimaatfonds is bedoeld voor maatregelen voor Vroege fase opschaling van hernieuwbare energiedragers. De doelstelling van dit begrotingsartikel is als volgt:–Het vergroten van de beschikbaarheid van innovatieve technologie met een schaalbare functie en belangrijke rol voor de Nederlandse klimaatneutrale samenleving, zodat het daardoor mogelijk wordt om verdere uitrol te bewerkstelligen door generiek beleidsinstrumentarium.–Dit gaat in eerste instantie om technieken voor hoogwaardige hernieuwbare energiedragers die pas kosteneffectieve CO2-reductie kunnen faciliteren bij substantiële opschaling. Gestart wordt daarbij met innovatieve en kansrijke technieken op de terreinen elektrolyse, vergassing en pyrolyse wat bijdraagt aan de beschikbaarheid van 3 tot 4 GW waterstof in 2030 en de opschaling van groen gas.–Binnen het perceel zal - uitgaande van realisatie van de doelstellingen voor hoogwaardige energiedragers - daarnaast ook ruimte zijn voor andere toekomstige technologieën, mits deze voldoen aan de voorwaarden dat deze opschaalbaar zijn en bijdragen aan de klimaatneutrale samenleving. Welke technieken hiervoor in aanmerking komen wordt de komende tijd nader uitgewerkt.B.Rol en verantwoordelijkheidDe Minister van Klimaat en Groene Groei is als Fondsbeheerder verantwoordelijk voor de begroting van het Klimaatfonds. Zij is daarmee primair verantwoordelijk voor het beheer en de uitvoering van het Klimaatfonds. Naast Fondsbeheerder is de Minister van Klimaat en Groene Groei beleidsinhoudelijk verantwoordelijk voor Vroege fase opschaling.C.BeleidswijzigingenIn dit artikel is geen sprake van beleidswijzigingen.D.Budgettaire gevolgen van beleidTabel 12 Budgettaire gevolgen van artikel 4 Vroege fase opschaling (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Verplichtingen09.37754.598575.654870.072606.189388.668Uitgaven09.37754.598575.654870.072606.189388.668Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukkenVroege fase opschaling onverdeeld9.37754.598575.654870.072606.189388.668Tabel 13 Meerjarenoverzicht Beleidsartikel 4 Vroege fase opschaling (bedragen x € 1.000)20242025202620272028202920302031 t/m 2035TotaalVerplichtingen Vroege fase opschaling09.37754.598575.654870.072606.189388.6681.081.5203.586.078Uitgaven Vroege fase opschaling09.37754.598575.654870.072606.189388.6681.081.5203.586.078BudgetflexibiliteitMiddelen in het Klimaatfonds zijn niet juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden. In het perceel Vroege fase opschaling zijn middelen beleidsmatig voorwaardelijk toegekend (€ 2,6 mld) en gereserveerd (€ 843 mln). Er zijn € 108 mln aan middelen vrij beschikbaar binnen het perceel. E.Toelichting op de financiële instrumentenDe tabellen hierboven tonen het totale uitgaven- en verplichtingenbudget van het artikel Vroege fase opschaling. Dat bevat vrije middelen, voorwaardelijke toekenningen en reserveringen. Voor een totaaloverzicht aan maatregelen wordt verwezen naar bijlage 1.F.VerdiepingstabelTabel 14 Verdiepingstabel artikel 4 Vroege fase opschaling (bedragen x € 1.000)2025202620272028202920302031 t/m 2035Beschikbare middelen ontwerpbegroting 2024362.1571.419.618748.542826.979619.5031.253.3310MaatregelenVerduurzaming landbouw n.a.v. ETS2 opt-in‒ 500‒ 9.500Normering en stimulering biobased bouwen (KGG, VRO &LVVN)‒ 19.905‒ 22.412Onderzoeksprogramma waterstof op zee‒ 5.000‒ 5.000‒ 5.000‒ 5.000‒ 5.000Opschaling nieuwe aandrijftechnologieën luchtvaart‒ 5.000‒ 10.000‒ 5.000Verbetering toezicht F-gassen‒ 1.050‒ 1.000‒ 650‒ 650‒ 650Meetstandaard waterstof‒ 1.824‒ 8.147‒ 2.527Normering lease per 2027‒ 45.000‒ 40.000MRB gewichtscorrectie‒ 55.000‒ 31.000Stimuleringsprogramma innovatie en vroege opschaling koolstofverwijdering‒ 150‒ 3.500‒ 5.200‒ 8.500‒ 9.400‒ 8.250‒ 15.000Overbrugginskrediet voor plasticrecyclinbedrijven‒ 6500‒ 7000‒ 6500Elektrolyse onshore: 500-1.000 MW (productsubsidies)‒ 4.240‒ 74.200‒ 63.600‒ 42.400‒ 27.560Technische verwerkingDekking voorjaar 2025‒ 72.000Kasschuiven‒ 368.061‒ 1.306.6631.076.261227.70652.427‒ 863.4501.181.780Herschikkingen‒ 48‒ 1.104.517Correctie subsidie voor verduurzaming van de binnenvaart n.a.v. ETS-2 opt-in‒ 70Terugboekingen126.09841.065179.75160.79941.10979.057waarvan afgeboekt (blijft via eindejaarsmarge 2026 behouden)1Vanwege onderuitputting op Klimaatfonds middelen op departementale begrotingen, worden middelen conform de spelregels van het Klimaatfonds teruggeboekt naar het fonds. Deze middelen worden nu afgeboekt maar komen via de 100% eindejaarmarge in het voorjaar 2026 weer beschikbaar in de vrije ruimte van dit perceel.‒ 110.167Dekking problematiek Wind op Zee‒ 168.891‒ 44.623‒ 23.200‒ 23.900‒ 57.700Beschikbare middelen Ontwerpbegroting 20259.37754.598575.654870.072606.189388.6681.081.520G.Toelichting op de begrotingsmutatiesVerduurzaming landbouw n.a.v. ETS2 opt-inMet deze subsidieregeling kunnen ondernemers een subsidie aanvraag doen voor de aanschaf of ombouw van een duurzaam, toekomstbestendig landbouwwerktuig. De opties waar deze regeling zich op richt zijn elektrificatie en gasmotoren geschikt voor biogas of waterstof.Normering en stimulering biobased bouwen (KGG, VRO & LVVN)Deze maatregel is gericht op het stimuleren van het gebruik van biobased materialen in de bouwsector en grond- weg- en waterbouwsector. Er wordt tegelijkertijd ingezet op het stimuleren van de vraag naar biobased bouwmaterialen met een subsidie voor het gebruik van deze materialen, het opzetten van een verwerkende industrie met een investeringssubsidie, het stimuleren van het aanbod door het opzetten van een stelsel van koolstofcertificaten en het bijeenbrengen van vraag en aanbod.Onderzoeksprogramma waterstof op zeeVerzoek om een deel van de middelen gereserveerd voor ‘Demonstratieproject offshore elektrolyse (ca. 500 MW) via tender windpark-op-zee’ in te zetten voor een nog te starten ‘Onderzoeksprogramma voor waterstof op zee’.Opschaling nieuwe aandrijftechnologiën luchtvaartDe maatregel richt zich op het verstrekken van subsidies om opschaling van innovatieve aandrijftechnologieën in de luchtvaart te ondersteunen. Deze technologieën hebben het potentieel om een aanzienlijke klimaateffect te realiseren, vooral op korte en middellange afstanden. De maatregel beoogt opschalingsbarrières weg te nemen en de marktpenetratie van duurzame vliegtuigtechnologie te versnellen.Verbetering toezicht F- gassenIn 2024 zijn de Europese regels voor het gebruik van fluorhoudende gassen (F-gassen) aangescherpt. Dit type gassen wordt gebruikt in onder andere warmtepompen en koelinstallaties en hebben een sterk broeikaseffect. Er worden in dit voorstel middelen gevraagd om extra toezicht en handhaving te kunnen doen op het gebruik van deze gassen omdat volgens het voorstel de afname van gebruik staat of valt met toezicht en handhaving. De middelen worden gebruikt voor personele kosten voor toezicht en handhaving, nieuwe meetapparatuur en het opzetten van een databank van logboeken.Meetstandaard waterstofDe realisatie van een primaire meetstandaard voor waterstof zodat waterstof die wordt ingevoed in het transportnet en onttrokken wordt aan het transportnet eenduidig kan worden gemeten. Zonder meetstandaard is er onzekerheid over het meten van waterstofvolumes en kunnen de andere investeringen in waterstof uit het Klimaatfonds hierdoor vertraging oplopen.Normering lease per 2027De leasemarkt wordt vanaf 2027 via loonbelasting gestimuleerd voor gebruik van elektrisch vervoer voor zakelijk verkeer. Voor de financiële derving die als gevolg van de normering leasemarkt ontstaat is dekking nodig. MRB gewichtscorrectieDe gewichtscorrectie in de motorrijtuigenbelasting (MRB) zal voor de periode 2026 t/m 2028 worden verhoogd van 25% naar 30% zodat fossiele en elektrische personenauto’s komende jaren gelijk worden belast. Voor de financiële derving die als gevolg van deze maatregel ontstaat is dekking nodig.Stimuleringsprogramma innovatie en vroege opschaling koolstofverwijderingDe maatregel betreft het opzetten van een stimuleringsprogramma voor innovatieve koolstofverwijderingstechnieken, zoals mariene CO2-opslag, biochar, biomaterialen, bioCCS, DACCS en mineralisatie. Van deze middelen kunnen in totaal 75-80 projecten van verschillende grootte mee ondersteund worden.Overbruggingskrediet voor plasticrecyclingbedrijven (circulaire plastics)De maatregel is gericht op het ondersteunen van circulaire plasticproducenten middels een overbruggingsfinanciering tot de bijmengverplichting plastics in werking treedt. Het overbruggingskrediet is een extra lening die voor een periode van een waarschijnlijk 5 tot 7 jaar wordt verstrekt.Elektrolyse, onshore: 500-1.000 MW (productiesubsidies)Het Kabinet wil opschaling van elektrolyse realiseren. Om die opschaling te realiseren is volgens het fiche gerichte ondersteuning van elektrolyseprojecten nodig; alleen met een directe subsidie hebben bedrijven voldoende zekerheid voor het doen van de benodigde investering. Opschaling moet zorgen voor kostprijsreductie en voldoende betaalbaar aanbod zodat normering en beprijzing effectief hun werk kunnen doen.Technische verwerkingDit betreft de verwerking van mutaties, zoals kasschuiven en interne herschikkingen, die dienen om het perceel in de benodigde en realistische kasritmes tebrengen, zodat de toekenningen conform het MJP26 mogelijk zijn en aansluiten bij de verwachtingen voor MJP27. Daarnaast heeft er een terugboeking plaatsgevonden van IenW, KGG en uitvoeringskosten.Dekking problematiek Wind op ZeeEr worden in het Klimaatfonds middelen vrijgemaakt ten behoeve van prioritaire dekking voor diverse problematiek Wind op zee (in totaal € 948,3 mln) en voor de verlenging van de IKC-ETS tot en met 2028 (€ 150 mln). Hiervoor wordt het perceel CO2-vrije Gascentrales omgebogen (€ 780 mln). Ook wordt binnen het perceel Vroege fase opschaling een deel van de vrijvallende middelen voor de gepauzeerde maatregel Demonstratieproject 1 voor offshore elektrolyse ingezet (€ 168,3 mln) en worden de middelen voor de maatregel Aanlanding demonstratieproject 1 omgebogen (€ 150 mln), aangezien aanlanding vanwege de pauzering niet op korte termijn gefinancierd zal hoeven worden. Indien de vrijgemaakte dekking uit het Klimaatfonds (definitief) niet (geheel) nodig blijkt voor het beoogde doel, vloeien de resterende middelen terug naar het Klimaatfonds.3.5Beleidsartikel 5 Verduurzaming industrie en innovatie mkbA.Algemene doelstelling Het vijfde begrotingsartikel van het Klimaatfonds is bedoeld voor maatregelen voor Verduurzaming van de industrie en innovatie in het mkb. De doelstelling van dit begrotingsartikel is als volgt:–Ondersteuning vanuit het fonds voor het verwezenlijken van groene industriepolitiek in het bijzonder via het maken van bindende maatwerkafspraken met de 10-20 grootste uitstoters, waarbij wederkerigheid het uitgangspunt is.–Ondersteuning bij implementatie van innovatieve broeikasgasemissie reducerende technieken bij het mkb. –Er is samenloop met de percelen Energie-infrastructuur en Vroege fase opschaling.–De maatwerkaanpak is, in samenhang met de andere instrumenten voor verduurzaming van de industrie, van belang om de reductieopgave voor de industrie in 2030 te realiseren.–Het kabinet Rutte IV heeft de reductieopgave voor de industrie verhoogd met 6,4 Mton additionele reductie per jaar in 2030.–Naast bindende afspraken over de realisatie van extra CO2-reductie, wil het kabinet afspraken maken over de lange termijn verduurzamingsplannen voor klimaatneutrale en circulaire productie en grootschalige technologische doorbraakprojecten.B.Rol en verantwoordelijkheidDe Minister van Klimaat en Groene Groei is als Fondsbeheerder verantwoordelijk voor de begroting van het Klimaatfonds. Zij is daarmee primair verantwoordelijk voor het beheer en de uitvoering van het Klimaatfonds. Naast Fondsbeheerder is de Minister van Klimaat en Groene Groei beleidsinhoudelijk verantwoordelijk voor verduurzaming industrie en innovatie in het mkb.C.BeleidswijzigingenIn dit artikel is geen sprake van beleidswijzigingen.D.Budgettaire gevolgen van beleidTabel 15 Budgettaire gevolgen van artikel 5 Verduurzaming industrie en innovatie mkb (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Verplichtingen00311.549552.673336.447415.394235.281Uitgaven00311.549552.673336.447415.394235.281Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukkenVerduurzaming industrie onverdeeld0311.549552.673336.447415.394235.281Tabel 16 Meerjarenoverzicht Beleidsartikel 5 Verduurzaming industrie en innovatie mkb (bedragen x € 1.000)20242025202620272028202920302031 t/m 2035TotaalVerplichtingen Verduurzaming industrie00311.549552.673336.447415.394235.281694.8542.546.198Uitgaven Verduurzaming industrie00311.549552.673336.447415.394235.281694.8542.546.198BudgetflexibiliteitMiddelen in het Klimaatfonds zijn niet juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden. In het perceel Verduurzaming Industrie en innovatie mkb zijn middelen beleidsmatig voorwaardelijk toegekend (€ 842,5 mln) en gereserveerd (€ 1,7 mld). Er zijn € 800.000 aan middelen vrij beschikbaar binnen het perceel. E.Toelichting op de financiële instrumentenDe tabellen hierboven tonen het totale uitgaven- en verplichtingenbudget van het artikel Verduurzaming industrie en innovatieve mkb. Dat bevat vrije middelen, voorwaardelijke toekenningen en reserveringen. Voor een totaaloverzicht aan maatregelen wordt verwezen naar bijlage 1.F.VerdiepingstabelTabel 17 Verdiepingstabel artikel 5 Verduurzaming industrie en innovatie mkb (bedragen x € 1.000)2025202620272028202920302031 t/m 2035Beschikbare middelen ontwerpbegroting 2025330.666859.553654.101595.979437.776473.2720MaatregelenNIKI‒ 10.000‒ 10.125‒ 27.125‒ 30.125‒ 135.125Ondersteuning cluster 6‒ 2.875‒ 4.225‒ 3.550‒ 4.550‒ 2.050‒ 300Social Climate Fund‒ 4.500‒ 4.500IKC ETS‒ 167.400‒ 129.200‒ 200.000Uitvoeringskosten maatwerkaanpak AVI's‒ 300‒ 532‒ 532‒ 532‒ 498‒ 399Maatwerkfinanciering Cosun‒ 45.000‒ 20.000‒ 10.000Maatwerkfinancieirng AnQore‒ 13.000‒ 25.000‒ 8.000Georgetown‒ 15.000CO²- heffing‒ 61.000‒ 88.000‒ 125.000Technische verwerkingDekking voorjaar 2025‒ 58.000Kasschuiven‒ 145.891‒ 353.047110.694‒ 179.359‒ 55.209‒ 207.167829.979Herschikking62.50062.50062.50062.500Terugboeking KGG1.53358.00076.96015.534waarvan afgeboekt (blijft via eindejaarsmarge 2026 behouden)1Vanwege onderuitputting op Klimaatfonds middelen op departementale begrotingen, worden middelen conform de spelregels van het Klimaatfonds teruggeboekt naar het fonds. Deze middelen worden nu afgeboekt maar komen via de 100% eindejaarmarge in het voorjaar 2026 weer beschikbaar in de vrije ruimte van dit perceel.‒ 733Beschikbare middelen Ontwerpbegroting 20260311.549552.673336.447415.394235.281694.854G.Toelichting op de begrotingsmutatiesNIKIDe NIKI-regeling is een nieuwe subsidieregeling die zich richt op de opschaling van innovatieve klimaattechnologieën in de industrie die niet binnen de SDE++-systematiek vallen, bijvoorbeeld doordat de techniek nog niet op commerciële schaal bewezen is of omdat ze te uniek zijn. Het gaat onder andere om grootschalige elektrificatie en circulaire productietechnieken.Ondersteunig cluster 6Met deze maatregel worden regionale sectoren en bedrijven die onder het zesde industriële cluster vallen ondersteund bij het reduceren van hun CO2-uitstoot. Nadat vorig jaar al middelen zijn toegekend voor procesgelden, wordt hier toekenning van de gereserveerde middelen gevraagd voor uitvoering van twee sporen. In het eerste spoor is een regioaanpak waarbij met behulp van gebiedsregisseurs bedrijven inzicht gegeven wordt in welke stappen gezet moeten worden om te verduurzamen en energie te besparen. In het tweede spoor wordt getracht een netwerk op te zetten om kennis over innovatieve technieken te verspreiden.Social Climate Fund: fixteams voor bedrijvenDeze maatregel helpt micro-ondernemingen met directe en simpele ingrepen om energie te besparen door middel van fixteams. Hierbij wordt een aanvraag gedaan bij het Social Climate Fund, waardoor Europees geld geworven kan worden voor deze maatregel. Het Social Climate Fund vereist een eigen inleg van 25%, die uit het Klimaatfonds gevraagd wordt.IKC ETSDe Indirecte Kosten Compensatie voor ETS-rechten is bedoeld voor producenten in de stroom-intensieve industrie die actief zijn op internationale markten waardoor zij volgens dit voorstel de elektriciteitsprijstoename als gevolg van het ETS niet of slechts ten dele aan hun klanten door kunnen berekenen. Om te voorkomen dat deze producenten Europa verlaten staat de Europese Commissie compensatie toe. Hierbij wordt de voorwaarde gesteld dat bedrijven die gebruik maken van de IKC 50% van de ontvangen subsidie investeren in CO2-reducerende maatregelen. In de praktijk berekenen bedrijven tot op zekere hoogte meerkosten van het ETS door. Het kan hen wel een concurrentienadeel opleveren ten opzichte van bedrijven buiten Europa.Uitvoeringskosten maatwerkaanpak AVI'sIn totaal staan er in Nederland twaalf afvalverbrandingsinstallaties (AVI’s) voor het verbranden van huishoudelijk en bedrijfsafval, waarvan vier onder de twintig grootste CO2-uitstoters vallen. Deze maatregel is voor uitvoeringskosten bij I&W ten behoeve van de maatwerkaanpak voor AVI’s.Maatwerkfinanciering CosunDe toekenning is bedoeld voor een maatwerksubsidie van maximaal 65 mln voor het V-RISE project bij Cosun Beet Company Vierverlaten waarin een MVR (warmtepomp) wordt geplaatst ter vervanging van aardgas voor het indampen en kristalliseren van suiker en een maatwerksubsidie van € 10 mln voor aanleg van een elektriciteitskabel bij Aviko Steenderen voor het in gebruik nemen van een e-boiler. Voor het uitgeven van deze middelen moet eerst een bindende maatwerkafspraak (bMWA) worden overeengekomen en een definitieve subsidieaanvraag en subsidiebeschikking worden beoordeeld.Maatwerkfinanciering AnQoreHet gaat om een maatwerksubsidie voor een Thermal Oxydizer ketel die het lachgas uit het restgas kan afbreken dat bij het productieproces van AnQore vrijkomt. Omdat lachgas een veel sterker broeikasgas is dan CO2 kan hiermee een CO2-reductie van 0,37 Mton waarvan 0,1 Mton additioneel worden behaald in 2030. Voor het uitgeven van deze middelen moet eerst een bindende maatwerkafspraak (bMWA) worden overeengekomen en een definitieve subsidieaanvraag en subsidiebeschikking worden beoordeeld.Individuele bedrijfssteuncasusBetreft bijdrage uit Klimaatfonds (€ 15 mln) als steun voor een individuele bedrijfssteuncasus.CO2-heffingHet kabinet heeft besloten tot een aanpassing van de CO2-heffing voor de industrie per 1 januari 2026. Dit leidt tot lagere ontvangsten van cumulatief € 274 mln in de periode 2026 t/m 2028, omdat de CO2-heffing t/m 2028 in de begroting was verwerkt. De terugsluis van de opbrengsten van de CO2-heffing wordt hiermee afgeboekt, waardoor er geen saldo-effect is.Technische verwerkingDit betreft de verwerking van mutaties, zoals kasschuiven en interne herschikkingen, die dienen om het perceel in de benodigde en realistische kasritmes tebrengen, zodat de toekenningen conform het MJP26 mogelijk zijn en aansluiten bij de verwachtingen voor MJP27.3.6Beleidsartikel 6 Verduurzaming gebouwde omgevingA.Algemene doelstellingHet zesde begrotingsartikel van het Klimaatfonds is bedoeld voor maatregelen voor verduurzaming van de Gebouwde Omgeving. De doelstelling van dit begrotingsartikel is als volgt–Het terugdringen van de energiebehoefte en uitstoot van broeikasgassen door isolatie en de toename van duurzame installaties zoals warmtepompen in de gebouwde omgeving. Dit betekent in ieder geval:1.Overstappen op duurzamere installaties of een warmtenet, waaronder 1 miljoen geïnstalleerde hybride warmtepompen en 500.000 nieuwe aansluitingen op een warmtenet in de bestaande bouw in uiterlijk 2030.2.Het isoleren van 2,5 mln woningen in uiterlijk 2030.3.De uitfasering van gebouwen met de slechtste energieprestaties in de utiliteitsbouw, waaronder maatschappelijk vastgoed.–Binnen het perceel zal – uitgaande van realisatie van bovengenoemde doelstellingen voor verduurzaming gebouwde omgeving - daarnaast ook ruimte zijn voor andere doelen die bijdragen aan het realiseren van de benodigde broeikasgasreductiereductie.B.Rol en verantwoordelijkheidDe Minister van Klimaat en Groene Groei is als Fondsbeheerder verantwoordelijk voor de begroting van het Klimaatfonds. De Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening is beleidsinhoudelijk verantwoordelijk voor de maatregelen waar middelen voor worden overgeheveld naar de begroting van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gericht op het verduurzamen van de gebouwde omgeving.C.BeleidswijzigingenIn dit artikel is geen sprake van beleidswijzigingen.D.Budgettaire gevolgen van beleidTabel 18 Budgettaire gevolgen van artikel 6 Verduurzaming gebouwde omgeving (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Verplichtingen0076.01669.000000Uitgaven0076.01669.000000Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukkenGebouwde omgeving onverdeeld76.01669.000BudgetflexibiliteitMiddelen in het Klimaatfonds zijn niet juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden. In het perceel Verduurzaming gebouwde omgeving zijn middelen beleidsmatig voorwaardelijk toegekend (€ 145 mln). Er is € 16.000 vrij beschikbaar binnen het perceel.E.Toelichting op de financiële instrumentenDe tabellen hierboven tonen het totale uitgaven- en verplichtingenbudget van het artikel Verduurzaming gebouwde omgeving. Dat bevat vrije middelen, voorwaardelijke toekenningen en reserveringen. Voor een totaaloverzicht aan maatregelen wordt verwezen naar bijlage 1.F.VerdiepingstabelTabel 19 Verdiepingstabel artikel 6 Verduurzaming gebouwde omgeving (bedragen x € 1.000)202520262027202820292030Beschikbare middelen ontwerpbegroting 202525.000165.000479.680393.740325.640257.256MaatregelenContinuering Nationaal Warmtefonds‒ 108.000‒ 27.000Verduurzaming van MaVa‒ 30.000‒ 55.000‒ 30.000‒ 30.000‒ 30.000Nationaal Isolatie Programma‒ 199.000‒ 198.000‒ 197.982‒ 198.500Stimulering van hybride warmtepompen bestaande bouw‒ 150.000‒ 139.500‒ 77.118‒ 2.000Warmtefonds ophogen‒ 200Technische verwerkingKasschuiven‒ 24.800‒ 29.984‒ 6.68081.7606.460‒ 26.756Herschikking‒ 29.000Beschikbare middelen Ontwerpbegroting 2026076.01669.000000G.Toelichting op de begrotingsmutatiesContinuering Nationaal WarmtefondsSinds november 2022 biedt het Warmtefonds woningeigenaren met lage- en middeninkomens renteloze leningen aan. Daarnaast kunnen Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) een rentekorting krijgen. Er is reeds € 300 mln uit het Klimaatfonds beschikbaar gesteld waarmee de rentelozeleningen en de VvE-rentekorting kunnen worden aangeboden tot en met 2025. De maatregel verzorgt continuering in de jaren 2026-2030.Verduurzaming van Maatschappelijk Vastgoed (MAVA)Veel beheerders van maatschappelijk vastgoed hebben te maken met een financieringshobbel. Om deze weg te nemen wordt aanzienlijke subsidie verstrekt via de subsidieregeling DuMaVa. In aanvulling daarop wordt middels deze maatregel een waarborgfonds ingesteld. Via dit waarborgfonds kunnen beheerders van maatschappelijk vastgoed tegen aantrekkelijke rentes middelen lenen bij financiers.Nationaal IsolatieprogrammaDe maatregel betreft een aanvraag voor de voortzetting van de subsidie voor het isoleren van woningen binnen de Investeringssubsidie Duurzame energie en Energiebesparing (ISDE).Stimulering van hybride warmtepompen bestaande bouwDeze middelen zijn bedoeld voor het intensiveren van de ISDE-regeling en middelen voor flankerend beleid om de doelstelling van 1 mln hybride warmtepompen in de bestaande bouw in 2030 te behalen.Warmtefonds ophogenDit is een correctie van een te lage overheveling in 2024.Technische verwerkingDit betreft de verwerking van mutaties, zoals kasschuiven en interne herschikkingen, die dienen om het perceel in de benodigde en realistische kasritmes tebrengen, zodat de toekenningen conform het MJP26 mogelijk zijn en aansluiten bij de verwachtingen voor MJP27.3.7Beleidsartikel 7 OnverdeeldA.Algemene doelstelling Begrotingsartikel 7 Onverdeeld is opgesteld voor de financiële verwerking van toevoegingen aan en onttrekkingen uit het Klimaatfonds.B.Rol en verantwoordelijkheidDe Minister van Klimaat en Groene Groei is verantwoordelijk voor de begroting van het Klimaatfonds en treedt tevens op als Fondsbeheerder. Zij is daarmee primair verantwoordelijk voor het beheer en de uitvoering van het Klimaatfonds.C.BeleidswijzigingenIn dit artikel is geen sprake van beleidswijzigingen.D.Budgettaire gevolgen van beleidTabel 20 Budgettaire gevolgen van artikel 7 Onverdeeld (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Verplichtingen0000000Uitgaven0000000Onverdeeld0000000OnverdeeldBudgetflexibiliteitMiddelen in het Klimaatfonds zijn niet juridisch verplicht of bestuurlijk gebonden. In het perceel Onverdeeld zijn geen middelen voorwaardelijk toegekend, gereserveerd of vrij beschikbaar wegens de technische aard van het perceel.E.Toelichting op de financiële instrumentenDe tabellen hierboven tonen het totale uitgaven- en verplichtingenbudget van het artikel Onverdeeld. Dat bevat vrije middelen, voorwaardelijke toekenningen en reserveringen. Voor een totaaloverzicht aan maatregelen wordt verwezen naar bijlage 1.F.VerdiepingstabelTabel 21 Verdiepingstabel artikel 7 Onverdeeld (bedragen x € 1.000)2025202620272028202920302031 t/m 2035Beschikbare middelen ontwerpbegroting 20250051.00099.00000Technische verwerkingLoon- en prijsbijstelling15.51558.69149.09857.21646.49385.669204.243Herschikking‒ 15.515141.309150.902142.784‒ 46.493‒ 85.669‒ 204.243Generale korting Klimaatfonds‒ 200.000‒ 200.000‒ 200.000Kadercorrectie Circulaire Economie‒ 51.000‒ 99.000Beschikbare middelen Ontwerpbegroting 20260000000G.Toelichting op de begrotingsmutatiesIn het MJP26 zijn er geen maatregelen toegekend vanuit dit artikel.Technische verwerkingDit betreft de verwerking van de loon- prĳsontwikkeling die uitgedeeld is op dit artikel en mutaties (kasschuiven en interne herschikkingen) die dienen om het perceel in de benodigde en realistische kasritmes tebrengen, zodat de toekenningen conform het MJP26 mogelijk zijn en aansluiten bij de verwachtingen voor MJP27. Daarnaast heeft er een afboeking plaatsgevonden voor een generale korting. Tot slot heeft er een kadercorrectie plaatsgevonden voor Circulaire Economie.4.BijlagenBijlage 1: Totaaloverzicht KlimaatfondsHet totaaloverzicht Klimaatfonds bevat vier tabellen de verhouding modaliteiten per maatregel, alle toekenningen het het Klimaatfonds, alle actuele reserveringen uit het MJP26 en een overzicht van alle uitvoeringskosten.Verhouding modaliteiten per maatregelOnderstaande tabel geeft weer hoeveel per maatregel definitief is toegekend, voorwaardelijk toegekend of gereserveerd.Tabel 22 Modaliteiten per maatregel (bedragen x € 1.000)Totaaloverzicht Klimaatfonds toekenningen en reserveringenDept.JaarMaatregelToegekendToekenning onder voorwaardeReserveringKernenergieI&W2026IenW en Nucleaire veiligheid en stralingsbescherming en RIVM (uit Instrument uitvoeringslasten)135.963KGG1sinds 2024 is KGG afgesplitst van EZK. De middelen van voor 2024 vallen in deze tabel onder KGG.2023Onderzoeken nieuwbouw kerncentrales20.000KGG2024Bedrijfsduur-verlenging Borssele10.000KGG2024Kennisinfra25.502KGG2024Ondersteuning ontwikkeling SMR's3.100KGG2024Onderzoeken nieuwbouw kerncentrales117.000KGG2024Uitvoeringslasten62.000KGG2025Nieuwbouw kerncentrales21.550KGG2025Ondersteuning ontwikkeling SMR's61.900KGG2025Uitvoeringslasten17.609KGG2025Versterking Nucleaire Kennisinfrastructuur39.498KGG2026Nieuwbouw kerncentrales18.300KGG2026Projectorganisatie NEO NL22.100KGG2026Verlenging financiering Nuclear Academy 2026-20303.0002.0002026Dekking generaal beeld voorjaar 2025400.000Totaal957.522‒2.000Dept.JaarMaatregelToegekendToekenning onder voorwaardeReserveringCO2-vrije gascentralesKGG2026Dekking diverse problematiek Wind op Zee780.000Totaal780.000‒‒Dept.JaarMaatregelToegekendToekenning onder voorwaardeReserveringEnergie-infrastructuurI&W2023Slimme laadinfrastructuur13.000I&W2024Laadinfra bouw120.000I&W2024Laadinfra walstroom40.000I&W2024Laadinfrastructuur voor wegvervoer403.800I&W2025Laadinfrastructuur schoon en emissieloos bouwen214.000I&W2025Slimme laadinfrastructuur39.000I&W2025Verduurzaming dieselspoorlijnen Zutphen-Oldenzaal, Almelo-Mariënberg98.000I&W2026Aanleg Electric Road Systems20.000I&W2026Elektrisch aangedreven Friese Waddenveren50.000I&W2026Stopcontact op Land65.500KGG2023Nationale subsidieregeling warmtenetten200.000KGG2024Coördinatie MIEK-projecten7.000KGG2024De-risken grootschalige waterstofopslag125.000KGG2024EBN: versnellen onderzoek CCS45.000KGG2024Efficiëntere benutting elektriciteitsnetten166.432KGG2024Nationale subsidieregeling warmtenetten400.000KGG2024Randvoorwaarden technische arbeidsmarkt30.000KGG2024Realisatie van 3GW zon op zee in 203044.499KGG2024Toekomstbestendigheid energienetwerken (netcapaciteit)84.000KGG2024Waterstofnetwerk op zee50.000KGG2025Invoering batterijverplichting voor zonneparken100.000KGG2025Nationale subsidieregeling warmtenetten972.500KGG2025Waterstofnetwerk op zee100.000KGG2026De-risken grootschalige waterstofopslag102.000KGG2026Deelname EBN in CCS-infrastructuur (CO2-transport en -opslag)*2De maatregel ‘Deelname EBN in CCS-infrastructuur (CO2-transport en -opslag)’ betreft een toekenning en staat ook zo opgenomen in het MJP 2026. Aangezien er nog geen FID is genomen, staan de middelen nog op het fonds en zijn deze conform de begrotingssystematiek als toekenning onder voorwaarde in de begroting opgenomen.639.200KGG2026Expertpool energie-infrastructuur: vliegende brigade voor een snellere ruimtelijke inpassing.22.500KGG2026Gebiedsinvesteringen voor ruimtelijk inpassen hoogspanningsnet197.000KGG2026Nationale deelneming Warmte224.000KGG2026Normeren en stimuleren van slimme energie-intensieve apparaten12.000KGG2026Onderwegpas157.500KGG2026Pakket noodmaatregelen netcongestie13.000KGG2026Projectaanpak netcongestie36.00050.000KGG2026Wind op Zee inpassingskosten en Doordewind II (t/m 2030)44.689KGG2026WarmtelinQ+195.000KGG2026Garantieregeling warmtenetten174.500LVVN2024Distributienetten glastuinbouw300.000LVVN2026Randvoorwaarden glastuinbouw200.0002026Dekking generaal beeld voorjaar 202541.000Totaal4.337.920998.700459.500Dept.JaarMaatregelToegekendToekenning onder voorwaardeReserveringVroege fase opschalingBZK2024Normering en stimulering biobased bouwen19.300BZK2025Normering en stimulering biobased bouwen18.985FIN2024Onderzoek Nationaal Emissieplafond voor ESR sectoren2.000I&W2023Wind op Zee580.100I&W2024Bevorderen circulair doen en gedrag33.700I&W2024Normering en stimulering biobased bouwen3.000I&W2024Ondersteuning van o.a. ketenvorming en recyclingtechnieken circulaire plastics69.100I&W2024Uitbreiden zero-emissiezones voor gemeenten6.660I&W2025Alcohol-to-jet (ATJ)90.000I&W2025Duurzame luchtvaartbrandstoffen (E-fuels)60.000I&W2025Handhavings- en uitvoeringskosten voor emissielabels binnenvaart (terugboeking)‒ 4.331I&W2025Normering en stimulering biobased bouwen6.615I&W2025Opschalen duurzame infra-innovatietechnieken met launching customer programma100.000I&W2025Subsidie voor verduurzaming van de binnenvaart n.a.v. ETS-2 opt-in163.530I&W2025Subsidie voor waterstof in wegvervoer en binnenvaart (binnenvaart)30.500I&W2025Subsidie voor waterstof in wegvervoer en binnenvaart (wegvervoer)210.000I&W2025Verduurzaming zeevaartschepen111.300I&W2026Correctie overheveling Subsidie voor verduurzaming van de binnenvaart n.a.v. ETS-2 opt-in70I&W2026Duurzame luchtvaartbrandstoffen (E-fuels)150.000I&W2026Normering en stimulering biobased bouwen10.585I&W2026Ondersteuning van o.a. ketenvorming en recyclingtechnieken circulaire plastics188.132I&W2026Opschaling nieuwe aandrijftechnologieën luchtvaart20.000I&W2026Subsidie voor waterstof in wegvervoer en binnenvaart33.500I&W2026Uitvoeringskosten IC12 bijmenging plastic19.744KGG2023IPCEI Waterstof golf 2785.000KGG2023IPCEI Waterstof golf 3600.000KGG2023IPCEI Waterstof golf 4199.000KGG2023Programma Opwek Energie op Rijksvastgoed (OER)82.500KGG2023Wind op Zee259.900KGG2024Continuering DEI+CE55.192KGG2024Correctieregeling duurzame warmte motie Grinwis – Erkens60.000KGG2024Elektrolyse, offshore: <=100 MW (CAPEX)380.000KGG2024Elektrolyse, onshore: 50 MW249.900KGG2024Elektrolyse, onshore: 500-1.000 MW1.000.000KGG2024Elektrolyse: kennisplatform offshore en ketenbrede consortia2.000KGG2024Geothermie, hoge temperatuur52.000KGG2024Geothermie, lage temperatuur100.000KGG2024H2Global, import van groene waterstof300.000KGG2024Normering en stimulering biobased bouwen1.400KGG2024Verbeterd toezicht en handhaving aangescherpte energiebesparingsplicht6.650KGG2024Vergassing: expertisecentrum, organisatie, haalbaarheidsstudies25.000KGG2024Vergassing: stimulering projecten vergassing 1e en 2e fase100.000KGG2025Biopyrolyse90.000KGG2025Flex (onderzoek voor bedrijven en industrie)20.000KGG2025Flex (opschaling innovatieve flex)40.000KGG2025Gebiedsinvesteringen Netten op Zee500.000KGG2025Normering en stimulering biobased bouwen14.700KGG2025Normering en stimulering biobased bouwen (ISDE)1.400KGG2025Ondersteuning van o.a. ketenvorming en recyclingtechnieken circulaire plastics60.000KGG2025Vergassing: stimulering projecten vergassing 1e en 2e fase500.000KGG2026Elektrolyse, onshore: 500-1.000 MW (productiesubsidies)212.0001.861.402KGG2026Elektrolyse, vraagsubsidies662.198KGG2026Handhaving aangescherpte energiebesparingsplicht6.700KGG2026iDSR198.919KGG2026Meetstandaard waterstof12.498KGG2026Normering en stimulering biobased bouwen22.30019.400KGG2026Onderzoeksprogramma waterstof op zee (onderdeel demo 2)25.000KGG2026Opschaling innovatieve lange termijn elektriciteitsopslag (voorheen: flex)158.400KGG2026Stimuleringsprogramma innovatie en vroege opschaling koolstofverwijdering50.000KGG2026Overbruggingskrediet voor plasticrecyclingbedrijven (circulaire plastics)20.000LVVN2023Wind op Zee345.300LVVN2025Normering en stimulering biobased bouwen23.300LVVN2026Normering en stimulering biobased bouwen8.00022.700LVVN2026Subsidieregeling schone en emissieloze landbouwvoertuigen10.00067.000OCW2025Subsidieregeling praktijkleren7.000OCW2025Vrouwen in de techniek (gendergelijkheid)1.800OCW2026Subsidieregeling praktijkleren15.000VRO3sinds 2024 is VRO afgesplitst van BZK. De uitgaven van voor 2024 vallen onder BZK.2026Algemene reservering uitvoeringskosten, G1 uitfasering slechte huurwoningen29.000VRO2026Algemene reservering uitvoeringskosten, reservering voor G10 uitfasering slechte energielabels utiliteitsbouw16.700VRO2026Normering en stimulering biobased bouwen12.01716.2982026MRB gewichtscorrectie86.0002026Normering lease per 202785.0002023Dekking generale beeld880.0002026Dekking generaal beeld voorjaar 202572.000KGG2026Dekking diverse problematiek Wind op Zee318.3142026Restant potje uitvoeringskosten 88 mln.2.158Totaal9.195.7002.634.685843.151Dept.JaarMaatregelToegekendToekenning onder voorwaardeReserveringVerduurzaming industrie en innovatie mkbEZ2026Energiebesparing mkb: Duurzaamheidsleningen mkb5.00010.000I&W2026Maatwerksubsidies AVI’s180.769KGG2023NIKI22.000KGG2023VEKI28.000KGG2024NIKI (2022)228.000KGG2024Ondersteuning cluster 62.960KGG2024Topsector Energie Haalbaarheidsstudies25.000KGG2024Uitvoeringskosten maatwerkafspraken66.000KGG2024VEKI525.000KGG2024VEKI (2022)112.000KGG2025Intensivering DEI+ (titel voorheen DEI-XL)87.975KGG2025Maatwerkfinanciering Nobian200.000KGG2025Ondersteuning cluster 66.100KGG2025Ondersteuning mkb bij aangescherpte Energiebesparingsplicht10.000KGG2026Aramis (volloop)*4De maatregel «Aramis volloop» betreft een toekenning en staat ook zo opgenomen in het MJP 2026. Aangezien er nog geen FID is genomen, staan de middelen nog op het fonds en zijn deze conform de begrotingssystematiek als toekenning onder voorwaarde in de begroting opgenomen.662.000KGG2026Energiebesparing mkb: energiebesparingsfonds mkb35.00065.000KGG2026Energiebesparing mkb: Uitbreiding ontzorgingsprogramma10.00015.000KGG2026IKC ETS496.600KGG2026Intensivering DEI+ (oorspronkelijke DEI-XL)100.03565.490KGG2026Maatwerkfinanciering (uit reservering eventuele maatwerksubsidies)392.638KGG2026NIKI212.500697.775KGG2026Ondersteuning cluster 617.55020.350KGG2026Ophoging budget maatwerkfinanciering (uit reservering ophoging perceel)256.341KGG2026Social Climate Fund: fixteams voor bedrijven9.000KGG2026Cosun75.00030.000KGG2026AnQore46.000KGG2026Individuele bedrijfssteuncasus15.000LVVN2024EG-regeling (Energie-efficiëntie Glastuinbouw)199.9002026Dekking generaal beeld voorjaar 202558.000Totaal2.442.585842.0351.703.363Dept.JaarMaatregelToegekendToekenning onder voorwaardeReserveringVerduurzaming gebouwde omgevingBZK2023Energiebesparende maatregelen160.000BZK2023Nationaal Isolatieprogramma100.000BZK2023Versnelling lokale aanpak Nationaal Isolatieprogramma62.500BZK2024Aanpak kwetsbare wijken en dorpen versterken425.000BZK2024Doe-het-zelf-vouchers50.000BZK2024Maatschappelijk vastgoed: Duurzaam Rijksoverheidsvastgoed364.600BZK2024Maatschappelijk vastgoed: Ondersteuning maatschappelijk vastgoed89.620BZK2024Maatschappelijk vastgoed: subsidie DUMAVA1.916.000BZK2024Nationaal Isolatie Programma798.190BZK2024Ontzorging en ondersteuning verenigingen van eigenaren25.000BZK2024Warmtefonds ophogen88.000BZK2025Maatschappelijk vastgoed: fonds74.910BZK2025MaVa: verzoek ophoging budget42.000BZK2025Nationaal Isolatie Programma extra152.740BZK2025Nationaal Isolatie Programma: veranderde inzet middelen en ophoging budget97.460BZK2025Programmatische aanpak maatschappelijk vastgoed49.722BZK2025Warmtefonds ophogen211.800KGG2023ISDE100.000KGG2024Aanvulling ISDE indien nodig i.c.m. normering Cv-ketels100.000KGG2024Nationaal Isolatie Programma796.240KGG2024Stimulering van hybride warmtepompen bestaande bouw485.000KGG2025Nationaal Isolatie Programma: veranderde inzet middelen en ophoging budget216.700KGG2026Aanvulling ISDE indien nodig i.c.m. normering Cv-ketels145.000KGG2026Nationaal Isolatie Programma793.482KGG2026Stimulering van hybride warmtepompen bestaande bouw368.618OCW2024Maatschappelijk vastgoed: Ondersteuning maatschappelijk vastgoed17.070VRO2026Continuering Nationaal Warmtefonds135.000VRO2026Financiële instrumenten voor verduurzaming van MaVa175.000VRO2026Warmtefonds ophogen200VWS2024Maatschappelijk vastgoed: Ondersteuning maatschappelijk vastgoed21.2102026Dekking generaal beeld voorjaar 202529.000Totaal7.945.062145.000‒Dept.JaarMaatregelToegekendToekenning onder voorwaardeReserveringOnverdeeldKGG2024Burgerforum6.186KGG2024Wetenschappelijke klimaatraad35.0002024Dekking generale beeld806.613Totaal847.799‒‒Toekenningen (excl. uitvoeringskosten)In onderstaande tabel staan, met uitzondering van de uitvoeringskosten, de maatregelen die zijn opgenomen in de proeve van begroting Klimaatfonds 2023 en de maatregelen die zijn toegekend met het beoordelingsproces van het MJP24, MJP25 en MJP26.Tabel 23 Toekenningen (bedragen x € 1.000)ToekenningenDept.JaarMaatregelTotaal202220232024202520262027202820292030Na 2030KernenergieI&W2026IenW en Nucleaire veiligheid en stralingsbescherming en RIVM (uit Instrument uitvoeringslasten)135.96310.27414.65924.27542.77043.985KGG2023Onderzoeken nieuwbouw kerncentrales20.00020.000KGG2024Bedrijfsduur-verlenging Borssele10.0005.3504.650KGG2024Kennisinfra25.50211.0003.5852.4003.7171.8001.5001.500KGG2024Ondersteuning ontwikkeling SMR's3.1004002.700KGG2024Onderzoeken nieuwbouw kerncentrales117.00022.80013.20014.80013.20013.30013.20013.30013.200KGG2024Uitvoeringslasten62.0002.3008.20010.70010.1009.0007.5007.4006.800KGG2025Nieuwbouw kerncentrales21.5502.5002.5009.0502.5002.5002.500KGG2025Ondersteuning ontwikkeling SMR's61.9007.3004.10014.60014.1009.6007.1005.100KGG2025Uitvoeringslasten17.6095691.7991.7998.8991.7991.799945KGG2025Versterking Nucleaire Kennisinfrastructuur39.4985.4154.9836.9007.2007.5007.500KGG2026Nieuwbouw kerncentrales18.30016.3001.200400200200KGG2026Projectorganisatie NEO NL22.1004.80017.300KGG2026Verlenging financiering Nuclear Academy 2026-20303.0001.0001.0001.0002026Dekking generaal beeld voorjaar 2025400.000200.000200.000I&W2025Terugboeking: Borsele en onderzoek kerncentrales‒ 3.500‒ 3.500Totaal954.022‒45.50048.31948.84994.456281.825269.27484.06981.730‒Dept.JaarMaatregelTotaal202220232024202520262027202820292030Na 2030KernenergieKGG2026Dekking diverse problematiek Wind op Zee780.00083.000697.000Totaal780.000‒‒‒‒‒‒‒‒83.000697.000Dept.JaarMaatregelTotaal202220232024202520262027202820292030Na 2030Energie-infrastructuurI&W2023Slimme laadinfrastructuur13.00013.000I&W2024Laadinfra bouw120.0004.00016.00028.00028.00022.00012.00010.000I&W2024Laadinfra walstroom40.00010.00018.00010.0002.000I&W2024Laadinfrastructuur voor wegvervoer403.80029.16063.18063.18063.18063.18063.18058.740I&W2025Laadinfrastructuur schoon en emissieloos bouwen214.00050.00054.00060.00050.000I&W2025Slimme laadinfrastructuur39.00020.00012.5006.500I&W2025Verduurzaming dieselspoorlijnen Zutphen-Oldenzaal, Almelo-Mariënberg98.0002.0009.00020.00034.00026.0007.000I&W2026Elektrisch aangedreven Friese Waddenveren50.0004.0004.0008.0009.00010.00015.000KGG2023Nieuwe subsidieregeling warmtenetten200.000130.00070.000KGG2024Coördinatie MIEK-projecten7.0003.5002.0001.500KGG2024De-risken grootschalige waterstofopslag125.000125.000KGG2024EBN: versnellen onderzoek CCS45.00011.25011.25011.25011.250KGG2024Efficiëntere benutting elektriciteitsnetten166.43223.77623.77623.77623.77623.77623.77623.776KGG2024Nationale subsidieregeling warmtenetten400.00040.00060.00080.00080.00040.00040.00060.000KGG2024Randvoorwaarden technische arbeidsmarkt30.00010.00010.00010.000KGG2024Realisatie van 3GW zon op zee in 203044.4996.3576.3576.3576.3576.3576.3576.357KGG2024Toekomstbestendigheid energienetwerken (netcapaciteit)84.00021.00021.00021.00021.000KGG2024Waterstofnetwerk op zee50.00010.00020.00020.000KGG2025Waterstofnetwerk op zee100.000100.000KGG2025Invoering batterijverplichting voor zonneparken100.00020.00020.00020.00020.00020.000KGG2025Nationale subsidieregeling warmtenetten972.500166.700166.700166.700166.700166.700139.000KGG2026Expertpool energie-infrastructuur: vliegende brigade voor een snellere ruimtelijke inpassing.22.5002.5003.5005.5005.5005.500KGG2026Gebiedsinvesteringen voor ruimtelijk inpassen hoogspanningsnet197.00025.10010.10015.90054.40056.50035.000KGG2026Normeren en stimuleren van slimme energie-intensieve apparaten12.0004.2002.9002.9001.0001.000KGG2026Pakket noodmaatregelen netcongestie13.0002.0874.1613.8932.859KGG2026Projectaanpak netcongestie36.0001.0005.0005.0005.0005.0005.00010.000KGG2026Wind op Zee inpassingskosten en Doordewind II (t/m 2030)44.6895901.7803.6888.68813.47016.473KGG2026WarmtelinQ+195.00016.40039.600100.00039.000KGG2026Garantieregeling warmtenetten174.500174.500LVVN2024Distributienetten glastuinbouw300.00015.10029.90049.80066.10061.30045.10032.7002026Dekking generaal beeld voorjaar 202541.00041.000KGG2025Terugboeking: Nationale subsidieregeling warmtenetten‒ 180.000‒ 180.000Totaal4.157.920‒154.250391.143617.540869.404663.794626.260511.483264.04660.000Dept.JaarMaatregelTotaal202220232024202520262027202820292030Na 2030Vroege fase opschalingBZK2024Normering en stimulering biobased bouwen19.3002.00010.4506.850BZK2025Normering en stimulering biobased bouwen18.9857.14610.7381.101FIN2024Onderzoek Nationaal Emissieplafond voor ESR sectoren2.000120500500500380I&W2023Wind op Zee580.10029.80031.10029.500429.8008.10023.10023.0005.700I&W2024Bevorderen circulair doen en gedrag33.7002.2003.3005.1005.1006.0006.0006.000I&W2024Normering en stimulering biobased bouwen3.0001.6001.400I&W2024Ondersteuning van o.a. ketenvorming en recyclingtechnieken circulaire plastics69.10011.90023.80016.6506.2503.0003.0004.500I&W2024Uitbreiden zero-emissiezones voor gemeenten6.6601.3321.3321.3321.3321.332I&W2025Alcohol-to-jet (ATJ)90.0004.50011.00020.00020.00018.50016.000I&W2025Duurzame luchtvaartbrandstoffen (E-fuels)60.0004.5009.00013.50013.50011.0008.500I&W2025Normering en stimulering biobased bouwen6.6152.7563.859I&W2025Opschalen duurzame infra-innovatietechnieken met launching customer programma100.00010.00020.00020.00020.00020.00010.000I&W2025Subsidie voor verduurzaming van de binnenvaart n.a.v. ETS-2 opt-in163.5303.7667.76612.76629.76642.76666.700I&W2025Subsidie voor waterstof in wegvervoer en binnenvaart (binnenvaart)30.5002.0336.1006.1006.1004.0674.0672.033I&W2025Subsidie voor waterstof in wegvervoer en binnenvaart (wegvervoer)210.00033.00055.00050.00044.00028.000I&W2025Verduurzaming zeevaartschepen111.3009899.78916.02924.42937.86922.195I&W2025Ondersteuning van o.a. ketenvorming en recyclingtechnieken circulaire plastics60.00012.00021.00018.0006.0003.000I&W2026Correctie overheveling Subsidie voor verduurzaming van de binnenvaart n.a.v. ETS-2 opt-in7070I&W2026Opschaling nieuwe aandrijftechnologieën luchtvaart20.0005.00010.0005.000KGG2023IPCEI Waterstof golf 2785.00095.000230.000275.000185.000KGG2023IPCEI Waterstof golf 3600.00050.00060.000234.000150.000106.000KGG2023IPCEI Waterstof golf 4199.000116.00060.00014.0003.0003.0003.000KGG2023Programma Opwek Energie op Rijksvastgoed (OER)82.50015.28016.80516.80516.80516.805KGG2023Wind op Zee259.90064.70067.80067.40016.40015.50012.7007.7007.700KGG2024Continuering DEI+CE55.1922.0007.99214.50015.50010.1004.1001.000KGG2024Correctieregeling duurzame warmte motie Grinwis – Erkens60.00060.000KGG2024Elektrolyse, offshore: <=100 MW (CAPEX)380.00095.00095.00095.00095.000KGG2024Elektrolyse, onshore: 50 MW249.90013.00013.00013.00020.00017.00017.000156.900KGG2024Elektrolyse,onshore: 500-1.000 MW1.000.000150.000150.000100.000100.000100.000100.000300.000KGG2024Elektrolyse: kennisplatform offshore en ketenbrede consortia2.0001.0001.000KGG2024Geothermie, hoge temperatuur52.0001.0001.00050.000KGG2024Geothermie, lage temperatuur100.00020.00030.00030.00020.000KGG2024H2Global, import van groene waterstof300.00050.00050.00040.00040.00040.00040.00040.000KGG2024Normering en stimulering biobased bouwen1.400500900KGG2024Verbeterd toezicht en handhaving aangescherpte energiebesparingsplicht6.6502.6503.0001.000KGG2024Vergassing: expertisecentrum, organisatie, haalbaarheidsstudies25.00010.0005.0005.0005.000KGG2024Vergassing: stimulering projecten vergassing 1e en 2e fase100.00011.10033.33027.77016.70011.100KGG2025Biopyrolyse90.0003.00012.00019.50021.00015.00019.500KGG2025Flex (onderzoek voor bedrijven en industrie)20.00010.00010.000KGG2025Flex (opschaling innovatieve flex)40.0004.00012.00010.00010.0004.000KGG2025Gebiedsinvesteringen Netten op Zee500.00050.000100.00050.00075.00075.00075.00075.000KGG2025Normering en stimulering biobased bouwen14.70014.700KGG2025Normering en stimulering biobased bouwen (ISDE)1.4001.400KGG2025Vergassing: stimulering projecten vergassing 1e en 2e fase500.00011.10044.40077.80094.400100.000172.300KGG2026Elektrolyse, onshore: 500-1.000 MW (productiesubsidies)212.0004.24074.20063.60042.40027.560KGG2026Meetstandaard waterstof12.4981.8248.1472.527KGG2026Normering en stimulering biobased bouwen22.3009.60012.700KGG2026Onderzoeksprogramma waterstof op zee (onderdeel demo 2)25.0005.0005.0005.0005.0005.000KGG2026Stimuleringsprogramma innovatie en vroege opschaling koolstofverwijdering50.0001503.5005.2008.5009.4008.25015.000KGG2026Overbruggingskrediet voor plasticrecyclingbedrijven (circulaire plastics)20.0006.5007.0006.500LVVN2023Wind op Zee345.30035.10040.10043.10046.60044.60049.60045.60040.600LVVN2025Normering en stimulering biobased bouwen23.3001.30010.00012.000LVVN2026Normering en stimulering biobased bouwen8.0004.0004.000LVVN2026Subsidieregeling schone en emissieloze landbouwvoertuigen10.0005009.500OCW2025Subsidieregeling praktijkleren7.0007.000OCW2025Vrouwen in de techniek (gendergelijkheid)1.800100400400400400100VRO2026Normering en stimulering biobased bouwen12.0176.3055.7122026MRB gewichtscorrectie86.00055.00031.0002026Normering lease per 202785.00045.00040.0002023Dekking generale beeld880.00050.000300.000300.000230.0002026Dekking generaal beeld voorjaar 202572.00072.000KGG2026Dekking diverse problematiek Wind op Zee‒ 202.914‒ 168.891‒ 44.623‒ 23.200‒ 23.90057.700I&W2025Terugboeking: Handhavings- en uitvoeringskosten voor emissielabels binnenvaart‒ 4.331‒ 884‒ 1.243‒ 1.135‒ 1.069I&W2025Terugboeking: Ondersteuning van o.a. ketenvorming en recyclingtechnieken circulaire plastics‒ 70.230‒ 15.877‒ 28.720‒ 20.104‒ 3.355‒ 1.355‒ 819KGG2025Terugboeking: Elektrolyse, offshore: <=100 MW (CAPEX)‒ 273.968‒ 54‒ 146.237‒ 43.364‒ 25.674‒ 58.639KGG2025Terugboeking: Invoering batterijplicht zonneparken‒ 62.524‒ 11.381‒ 11.381‒ 11.381‒ 11.381‒ 17.000Totaal8.267.750‒353.000913.3701.719.7011.964.889917.207755.841630.392913.090100.260Dept.JaarMaatregelTotaal202220232024202520262027202820292030Na 2030Verduurzaming industrie en innovatie mkbKGG2023NIKI22.00022.000KGG2023VEKI28.00028.000KGG2024NIKI (2022)228.00010.11584.73372.62936.31424.209KGG2024Ondersteuning cluster 62.9601.120920920KGG2024Topsector Energie Haalbaarheidsstudies25.0004.2008.3008.3004.200KGG2024Uitvoeringskosten maatwerkafspraken66.00015.80015.20015.0005.0005.0005.0005.000KGG2024VEKI525.00056.80092.900102.600107.20094.70053.10017.700KGG2024VEKI (2022)112.00049.00042.00014.0007.000KGG2025Ondersteuning cluster 66.1001.0171.0171.0171.0171.0171.015KGG2025Ondersteuning mkb bij aangescherpte Energiebesparingsplicht10.00010.000KGG2025Maatwerkfinanciering Nobian200.00024.00065.00020.00063.0008.00020.000KGG2025Intensivering DEI+ (titel voorheen DEI-XL)87.97514.02530.60026.3508.5004.2504.250KGG2026IKC ETS496.600167.400129.200200.000KGG2026NIKI212.50010.00010.12527.12530.125135.125KGG2026Ondersteuning cluster 617.5502.8754.2253.5504.5502.050300KGG2026Social Climate Fund: fixteams voor bedrijven9.0004.5004.500KGG2026Cosun75.00045.00020.00010.000KGG2026AnQore46.00013.00025.0008.000KGG2026Individuele bedrijfssteuncasus15.00015.000LVVN2024EG-regeling (Energie-efficiëntie Glastuinbouw)199.90017.60026.40027.00028.20026.80025.90048.0002026Dekking generaal beeld voorjaar 202558.00058.000KGG2025Terugboeking: Maatwerkfinanciering Nobian‒ 15.534‒ 15.534KGG2025Terugboeking: VEKI‒ 134.960‒ 58.000‒ 76.960KGG2025Terugboeking: Ondersteuning cluster 6‒ 800‒ 800Totaal2.291.291‒50.000164.635494.770532.991498.331240.367126.442126.390Dept.JaarMaatregelTotaal202220232024202520262027202820292030Na 2030Verduurzaming gebouwde omgevingBZK2023Nationaal Isolatieprogramma100.000100.000BZK2023Versnelling lokale aanpak Nationaal Isolatieprogramma62.50062.500BZK2024Aanpak kwetsbare wijken en dorpen versterken425.000119.000160.000146.000BZK2024Doe-het-zelf-vouchers50.00025.00025.000BZK2024Maatschappelijk vastgoed: Duurzaam Rijksoverheidsvastgoed364.600147.80098.60047.30023.70023.60023.600BZK2024Maatschappelijk vastgoed: Ondersteuning maatschappelijk vastgoed89.62017.3008.09023.3405.04015.4504.95015.450BZK2024Maatschappelijk vastgoed: subsidie DUMAVA1.916.000287.400325.600325.600275.600275.600275.600150.600BZK2024Nationaal Isolatie Programma798.1908.080435.660354.450BZK2024Ontzorging en ondersteuning verenigingen van eigenaren25.0005.5007.0007.0005.500BZK2024Warmtefonds ophogen88.00088.000BZK2025Maatschappelijk vastgoed: fonds74.91074.910BZK2025MaVa: verzoek ophoging budget42.00042.000BZK2025Nationaal Isolatie Programma extra152.74032.16036.86041.86041.860BZK2025Nationaal Isolatie Programma: verzoek om toekenning reservering, veranderde inzet middelen en ophoging budget97.46090.6006.860BZK2025Programmatische aanpak maatschappelijk vastgoed49.7222.5687.3857.38510.82810.77810.778BZK2025Warmtefonds ophogen211.80035.30035.30035.30035.30035.30035.300KGG2023Energiebesparende maatregelen160.000155.0005.000KGG2023ISDE100.000100.000KGG2024Aanvulling ISDE indien nodig i.c.m. normering Cv-ketels100.000100.000KGG2024Nationaal Isolatie Programma796.240140.000262.290393.950KGG2024Stimulering van hybride warmtepompen bestaande bouw485.00023.00074.500212.300175.200KGG2025Nationaal Isolatie Programma: verzoek om toekenning reservering, veranderde inzet middelen en ophoging budget216.700216.700KGG2026Nationaal Isolatie Programma793.482199.000198.000197.982198.500KGG2026Stimulering van hybride warmtepompen bestaande bouw368.618150.000139.50077.1182.000OCW2024Maatschappelijk vastgoed: Ondersteuning maatschappelijk vastgoed17.0704703.3203.3203.3203.3203.320VRO2026Continuering Nationaal Warmtefonds135.000108.00027.000VRO2026Financiële instrumenten voor verduurzaming van MaVa175.00030.00055.00030.00030.00030.000VRO2026Warmtefonds ophogen200200VWS2024Maatschappelijk vastgoed: Ondersteuning maatschappelijk vastgoed21.2104.0404.0404.0403.0303.0303.0302026Dekking generaal beeld voorjaar 202529.00029.000Totaal7.945.062155.000545.5801.358.2501.979.678962.345819.645879.588730.538514.438‒Dept.JaarMaatregelTotaal202220232024202520262027202820292030Na 2030Toekenningen onder voorwaarden en reserveringenOnderstaande tabel geeft de actuele toekenningen onder voorwaarden en reserveringen weer zoals opgenomen in het MJP26.Tabel 24 Reserveringen (bedragen x € 1.000)ReserveringenDept.JaarMaatregelTotaal202220232024202520262027202820292030Na 2030KernenergieKGG2026Verlenging financiering Nuclear Academy 2026-20302.0001.0001.0002.000‒‒‒‒‒‒‒1.0001.000‒Dept.JaarMaatregelTotaal202220232024202520262027202820292030Na 2030Energie-infrastructuurI&W2026voorwaardelijke toekenning - Aanleg Electric Road Systems20.0005.00010.0005.000I&W2026voorwaardelijke toekenning - Stopcontact op Land65.5001.9009.3008.50012.50010.50022.800KGG2026voorwaardelijke toekenning - Deelname EBN in CCS-infrastructuur (CO2-transport en -opslag)1De maatregel ‘Deelname EBN in CCS-infrastructuur (CO2-transport en -opslag)’ betreft een toekenning en staat ook zo opgenomen in het MJP 2026. Aangezien er nog geen FID is genomen, staan de middelen nog op het fonds en zijn deze conform de begrotingssystematiek als toekenning onder voorwaarde in de begroting opgenomen.639.200213.067213.067213.066KGG2026voorwaardelijke toekenning - Nationale deelneming Warmte224.00026.00047.00049.00049.00053.000KGG2026voorwaardelijke toekenning - Projectaanpak netcongestie50.0005.0005.0005.0005.0005.00025.000KGG2026De-risken grootschalige waterstofopslag102.000102.000KGG2026Onderwegpas157.500157.500LVVN2026Randvoorwaarden glastuinbouw200.00050.00050.00050.00050.000‒1.458.200‒‒‒‒37.900334.367330.567487.066220.50047.800Dept.JaarMaatregelTotaal202220232024202520262027202820292030Na 2030Vroege fase opschalingI&W2026Duurzame luchtvaartbrandstoffen (E-fuels)150.00015.00052.50052.50015.00015.000I&W2026Ondersteuning van o.a. ketenvorming en recyclingtechnieken circulaire plastics188.1329.37741.62251.60447.35525.3559.8193.000I&W2026Uitvoeringskosten IC12 bijmenging plastic19.7441.7824.0134.6834.6834.583I&W2026voorwaardelijke toekenning - Normering en stimulering biobased bouwen10.5851.4454.3683.2721.500I&W2026voorwaardelijke toekenning - Subsidie voor waterstof in wegvervoer en binnenvaart33.5005.4405.7208.7209.3204.300KGG2026Handhaving aangescherpte energiebesparingsplicht6.7006.700KGG2026iDSR198.91949.73055.75531.65525.62936.150KGG2026Normering en stimulering biobased bouwen19.4003.50011.9004.000KGG2026Opschaling innovatieve lange termijn elektriciteitsopslag (voorheen: flex)158.4004.40017.60028.60035.20035.20037.400KGG2026voorwaardelijke toekenning - Elektrolyse, onshore: 500-1.000 MW (productiesubsidies)1.861.402378.000590.000300.995100.000492.407KGG2026voorwaardelijke toekenning - Elektrolyse, vraagsubsidies662.19830.00066.76590.000475.433LVVN2026Normering en stimulering biobased bouwen22.7005.0006.70011.000LVVN2026voorwaardelijke toekenning - Subsidieregeling schone en emissieloze landbouwvoertuigen67.00016.75016.75016.75016.750OCW2026Subsidieregeling praktijkleren15.0008.0007.000VRO2026Algemene reservering uitvoeringskosten, G1 uitfasering slechte huurwoningen29.0001.0003.00021.0004.000VRO2026Algemene reservering uitvoeringskosten, reservering voor G10 uitfasering slechte energielabels utiliteitsbouw16.70016.700VRO2026Normering en stimulering biobased bouwen16.2984.5204.6487.1302026Restant potje uitvoeringskosten 88 mln.2.1581.3548043.477.836‒‒‒9.37754.598573.066848.731580.515330.0291.081.520Dept.JaarMaatregelTotaal202220232024202520262027202820292030Na 2030Verduurzaming industrie en innovatie mkbEZ2026Energiebesparing mkb: Duurzaamheidsleningen mkb10.0003.0003.0002.0002.000EZ2026voorwaardelijke toekenning - Energiebesparing mkb: Duurzaamheidsleningen mkb5.0001.0001.0001.0001.0001.000I&W2026Maatwerksubsidies AVI’s180.76936.08794.7838.04441.855KGG2026Energiebesparing mkb: energiebesparingsfonds mkb65.00065.000KGG2026Energiebesparing mkb: Uitbreiding ontzorgingsprogramma15.00015.000KGG2026Intensivering DEI+ (oorspronkelijke DEI-XL)65.49010.20513.20719.86312.5779.638KGG2026Maatwerkfinanciering (uit reservering eventuele maatwerksubsidies)392.63860.034152.61258.090117.0024.900KGG2026NIKI697.7758.00041.834647.941KGG2026Ondersteuning cluster 620.3501.3756.3759.0002.0001.600KGG2026Ophoging budget maatwerkfinanciering (uit reservering ophoging perceel)256.34177.04894.44340.15244.698KGG2026voorwaardelijke toekenning - Aramis (volloop)2*De maatregel «Aramis volloop» betreft een toekenning en staat ook zo opgenomen in het MJP 2026. Aangezien er nog geen FID is genomen, staan de middelen nog op het fonds en zijn deze conform de begrotingssystematiek als toekenning onder voorwaarde in de begroting opgenomen.662.000165.500165.500165.500165.500KGG2026voorwaardelijke toekenning - Cosun30.00010.00015.0005.000KGG2026voorwaardelijke toekenning - Energiebesparing mkb: energiebesparingsfonds mkb35.00035.000KGG2026voorwaardelijke toekenning - Energiebesparing mkb: Uitbreiding ontzorgingsprogramma10.00010.000KGG2026voorwaardelijke toekenning - Intensivering DEI+ (oorspronkelijke DEI-XL)100.03511.75316.79815.7628.80946.9132.545.398‒‒‒‒310.749552.673336.447415.394235.281694.854Dept.JaarMaatregelTotaal202220232024202520262027202820292030Na 2030Verduurzaming gebouwde omgevingKGG2026Aanvulling ISDE indien nodig i.c.m. normering Cv-ketels145.00076.00069.000145.000‒‒‒‒76.00069.000‒‒‒‒Totaal Klimaatfonds7.628.434‒‒‒9.377479.2471.529.1061.515.7451.483.975786.8101.824.174Uitvoeringskosten KlimaatfondsVooruitlopend op de instellingswet heeft het kabinet met de voorjaarsbesluitvorming 2022 besloten dat uitvoeringskosten die verband houden met het Klimaatfonds in beginsel uit fondsmiddelen worden gefinancierd. Onderstaande reeks aan uitvoeringskosten is overgeboekt naar de verantwoordelijke departementen.Tabel 25 Uitvoeringskosten Klimaatfonds (bedragen x € 1.000)Uitvoeringskosten202220232024202520262027202820292030na 2030cumCapaciteit Rijk9.72520.87030.54535.08452.21252.74051.12049.33647.8372.250351.719KGG8.81817.47223.47227.52246.12245.37244.62242.87241.4722.250299.994BZK3821.5281.5282.5282.5281.5281.5281.5281.52814.606FIN3.4007707707707707707708.020I&W5251.8702.1454.2642.7925.0704.2004.1664.06729.099Apparaatskosten uitvoerings- organisaties en kennisinstellingen19.00040.70040.70040.70034.00034.00033.65033.65033.6500310.050Onderzoek1.0002.0002.0002.000000007.000Projecten Rijkscoördinatieregeling (RCR)1.8002.100700200000004.800Projecten Klimaatakkoord1.0005.7005.7005.7000000018.100ILT1.0001.0001.0001.0002.0502.0001.6501.6501.65013.000TNO2.9003.0003.0003.0003.0003.0003.0003.0003.00026.900VIVET1.0001.0001.0001.0001.0001.0001.0001.0001.0009.000RVO5.00010.00010.00010.00010.00010.00010.00010.00010.00085.000NEa1.0005.0005.0005.0005.0005.0005.0005.0005.00041.000KNMI1151151151151151151151151151.035RWS5005005005005005005005005004.500RIVM1.0001.0001.0001.0001.0001.0001.0001.0001.0009.000ACM2.0284.3403.6413.0073.1113.1113.1113.1113.11128.571SodM3124674674674674674674674674.048Overige personele uitgaven3454.4786.5777.7117.7577.8077.8077.8077.80758.096Totaal28.72561.57071.24575.78486.21286.74084.77082.98681.4872.250661.769Met de ontwerpbegroting 2023 was totaal € 529 mln aan uitvoeringskosten overgeheveld aan diverse departementen. Met het MJP24 is aanvullend € 18,6 mln toegekend aan FIN en IenW waarbij totaal € 547,6 mln toegekend is aan uitvoeringskosten. Met het MJP25 is aan BZK en IenW aanvullend € 17,7 mln toegekend en met het MJP26, is totaal € 96,3 mln.KGGDit betreft uitvoeringskosten voor de provincies (€ 50,0 mln) en de uitvoeringslasten KGG/ Medeoverheden voor de bouw van vier kerncentrales (€ 39,6 mln).ILTDit betreft uitvoeringskosten voor ILT voor de verbetering toezicht F-gassen (€ 4,0 mln).IenWDit betreft uitvoeringskosten voor IenW voor de uitvoeringskosten maatwerkaanpak afvalverbrandingsinstallaties (€ 2,8 mln).Zie het MJP26 voor meer informatie.Bijlage 2: Rijksbrede Klimaatfonds bijlageIn onderstaand tabel staan alle standen van de Klimaatfondsmiddelen op de departementale begroting van departementen die Klimaatfondsmiddelen toegekend hebben gekregen via het MJP26. Vanaf de Ontwerpbegroting 2026 wordt dit overzicht niet meer gepresenteerd op alle individuele begrotingen maar in een totaaloverzicht op de Klimaatfondsbegroting.Tabel 26 Totaaloverzicht Klimaatfonds bijlageTotaal uitgaven Rijksbreed2024202520262027202820292030Rijksbreed Klimaatfonds uitgaven1.462.1522.431.6683.355.3143.159.5663.072.9932.373.8163.277.655Ministerie van Klimaat en Groene Groei378.2821.240.8692.480.3001.997.7191.839.8751.379.7642.359.731Ministerie van Economische Zaken3.23717.4009.0006.0005.0005.0005.000Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening978.581967.415525.422623.962626.364494.141351.785Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat44.457104.174204.150390.294438.823341.516394.199Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap9.8753.26712.5035.4533.7033.7033.775Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport10.0005.0971.4363.7613.1773.1773.177Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur37.72093.446122.503132.377156.051146.515159.988Tabel Klimaatfondsmiddelen op de begroting van het (23) Ministerie van Klimaat en Groene Groei (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Uitgaven378.2821.240.8692.480.3001.997.7191.839.8751.379.7642.359.731ArtikelKlimaatfondsmaatregelSubsidies264.9271.032.8132.034.3061.778.7771.641.7801.170.9592.173.061Demonstratieregeling Energie- en Klimaatinnovatie (DEI+)Biopyrolyse07.90717.1189.6549.91319.421Flex (onderzoek voor bedrijven en industrie) en Flex (opschaling innovatieve flex)2.1219.9966.6626.6652.654Vergassing: stimulering projecten vergassing 1e en 2e fase03.52823.38366.812101.554121.753239.902Continuering DEI+CE13.96830.58326.3678.2264.1624.413Intensivering DEI+4.45114.53811.0006.6004.250Projecten Klimaat en EnergieakkoordBurgerforum02062500Klimaatcommunicatie1.35100Wetenschappelijke klimaatraad0969344744744794ISDE-regelingNationaal Isolatieprogramma, ISDE, Energiebesparende maatregelen, Aanvulling ISDE indien nodig i.c.m. normering Cv-ketels en Stimulering van hybride warmtepompen bestaande bouw117.917484.361449.639425.252418.109356.796283.643Overige SubsidiesEBN: versnellen onderzoek CCS10.04112.54712.5470Randvoorwaarden technische arbeidsmarkt026800Vergassing: expertisecentrum, organisatie, haalbaarheidsstudies05268.6768.1000Verbetering toezicht F-gassen1.0501.000650650650VIVET739880895883883884885Opschalingsinstrument waterstofDe-risken grootschalige waterstofopslag235150133.6060Elektrolyse, onshore: 50 MW2.62621.39378.19221.94922.06415.07986.240Elektrolyse,onshore: 500-1.000 MW048.223181.822193.569274.572245.955245.313Elektrolyse: kennisplatform offshore en ketenbrede consortia160116336331241250H2Global, import van groene waterstof2.0500013930.14930.149246.239Waterstofnetwerk op zee39.10011.84372.63558.8104.6704.7384.841Meetstandaard waterstof1.8248.1472.527IPCEI waterstofIPCEI Waterstof golf 2052.255192.354289.74095.48130.424IPCEI Waterstof golf 3009.99917.978335.02235.609247IPCEI Waterstof golf 401.28341.60434.42120.21729.1852.843MIEKCoördinatie MIEK-projecten7827832300Warmtenetten investeringssubsidie (WIS)Nationale subsidieregeling warmtenetten3.11611.03357.60286.109114.863151.469952.104Geothermie (Klimaatfonds)Geothermie, hoge temperatuur01.69751.24300Geothermie, lage temperatuur024933.25629.58025.72951Subsidieregeling flexibiliteitFlex (onderzoek voor bedrijven en industrie) en Flex (opschaling innovatieve flex)9.0009.915970Correctieregeling duurzame warmteCorrectieregeling duurzame warmte motie Grinwis – Erkens20.34800Efficiëntere benutting elektriciteitsnettenEfficiëntere benutting elektriciteitsnetten2.6885.37924.80124.18624.21624.27524.377Realisatie Zon op ZeeRealisatie van 3 GW zon op zee in 203005400000Realisatie Zon op Zee1.9387.0739.0247.86417Verduurzaming industrieUitvoeringskosten maatwerkafspraken24.06122.327217.66653.69516.44514.7543.926Indirecte kostencompensatie ETSIKC ETS167.400126.662199.088150.000Investeringen Verduurzaming Industrie - KlimaatfondsNIKI0042.13442.13342.13342.13325.280Topsector Energie Haalbaarheidsstudies06.8155.48010.4362.341VEKI29.30672.252135.99497.33443.78619.7506.817Stimuleringsprogramma koolstofverwijdering (klimaatfonds)Stimuleringsprogramma innovatie en vroege opschaling koolstofverwijdering1503.5005.2008.5009.4008.250Social Climate FundSocial Climate Fund – fixteams kwetsbare micro-mkb’ers4.5004.500Flankerend beleid WOZWind op Zee13.20176.87340.69024.81210.5953.8392.042SDE +Wind op Zee inpassingskosten en Doordewind II (t/m 2030)5901.6933.5668.57713.38216.419Subsidies WarmtelinQWarmtelinQ+16.40039.600100.00039.000Subsidie Invest NLsubsiedie Invest NL15.000Leningen02.63518.58116.54619.13200Verduurzaming industrieOverbruggingskrediet plastic recycling6.5007.0006.500Biobased bouwen02.63512.0819.54612.632Opdrachten41.35159.733131.29475.76346.85042.07035.094Onderzoek & opdrachtenProjectaanpak, wetgeving en beleid netcongestie1.2102.2092.2211.9295.0005.000Normeren en stimuleren van slimme energie-intensieve apparaten4.2002.8752.878980984RCR-projecten1.9141.3202.10460258400Onderzoek K&E1.25182800Programma Opwek Energie op Rijksvastgoed (OER)Programma Opwek Energie op Rijksvastgoed (OER)7.07118.04520.93514.8082.4532.5770Projecten KernenergieBedrijfsduur-verlenging Borssele1.5931.9581.7001.4001.6001.500500Kennisinfra2.4465.70213.91819.2259.8347.4167.593Ondersteuning ontwikkeling SMR's1332.65019.72412.3577.8695.3955.040Onderzoeken nieuwbouw kerncentrales26.3038.74439.61117.45315.77715.56215.669Neo NL12.40022.700Verduurzaming industrieOndersteuning cluster 66402.6765.5184.8195.8243.6361.292Bijdragen Baten-lastendiensten32.05036.51821.47220.67119.41319.41319.413RVOBijdrage RVO29.34528.18012.29412.17912.17912.17912.179NeaBijdrage Nea2.7057.2067.8676.6135.4735.4735.473KNMIBijdrage KNMI0201201137125125125RIVMBijdrage RIVM0201.1961.0901.0901.090RWSBijdrage RWS09291.110546546546546Bijdragen aan ZBO/RWT8.8483.2103.3213.2853.2853.2853.285TNO kerndepartementBijdrage TNO bodembeheer4.8183.1543.3213.2853.2853.2853.285TNO Energietransitie4.0305600Bijdragen aan mede-overheden31.106105.96096.826102.677109.415144.037128.878Regeling toezicht energiebesparingsplichtVerbeterd toezicht en handhaving aangescherpte energiebesparingsplicht05252.2252.0822.08300Uitvoeringskosten klimaat medeoverhedenGebiedsinvesteringen Netten op Zee0000000Toekomstbestendigheid energienetwerken (netcapaciteit)001.1791.19000Uitvoeringslasten028811.6479.8149.3507.3644.819Projecten en aanpak netcongestie009.7629.7839.8289.896Expertpool energie-infrastructuur: vliegende brigade2.4563.4385.4435.4555.473Gebiedsinvesteringen Netten op Zee31.106105.14754.21966.29166.85666.99052.190Gebiedsinvesteringen voor ruimtelijk inpassen hoogspanningsnet25.10010.10015.90054.40056.500Storting begrotingsreserve174.500Storting in begrotingsreserve Garantieregeling WarmtenettenGarantieregeling warmtenetten174.500Tabel Klimaatfondsmiddelen op de begroting van het (13) Ministerie van Economische Zaken (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Uitgaven3.23717.4009.0006.0005.0005.0005.000Artikel/ InstrumentKlimaatfondsmaatregel02 Bedrijvenbeleid: innovatief en duurzaam ondernemen3.0009.0668.0005.0005.0005.0005.000Subsidies3.0009.0668.0005.0005.0005.0005.000Qredits duurzaamheidOndersteuning mkb bij aangescherpte Energiebesparingsplicht3.0004.0003.000Actieplan Groene en Digitale BanenRandvoorwaarden technische arbeidsmarkt05.0665.0005.0005.0005.0005.000Bijdragen aanZBO/RWT2378.036800800‒‒‒Bijdrage aan TNO2378.036800800Bijdragen aan (internationale) organisaties‒298200200‒‒‒Bijdrage aan Delatares100Toegepast onderzoek organisaties TO2 (excl.TNO)198200200Tabel Klimaatfondsmiddelen op de begroting van het (22) Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Uitgaven978.581967.415525.422623.962626.364494.141351.785Artikel/ InstrumentKlimaatfondsmaatregel2 Energietransitie gebouwde omgeving en bouwkwaliteit978.581967.415525.422623.962626.364494.141351.7851 Energietransitie en duurzaamheid969.875953.923514.184616.556620.652494.141351.7851 Subsidies (regelingen)254.257443.019414.769499.389532.382419.705267.70511 Energiebesparing KoopsectorNationaal isolatieprogramma15.25016.0002.00027.80032.50037.50037.50012 Energietransitie en duurzaamheidEnergiebesparende maatregelen1.2683.0631.3401.05977877877814 Maatschappelijk vastgoed fondsMaatschappelijk vastgoedfonds: dotaties049.91030.00055.00030.00030.00030.00016 Nationaal Isolatie ProgrammaDoe-het-zelvers en vouchers0098098098098098017 Ontzorgen Vereniging van EigenarenOntzorging en ondersteuning verenigingen van eigenaren1.3736.2587.2595.7305.3033.0723.07219 SAHWarmtenetten investeringssubsidie025.0000000021 Verduurzaming Maatschappelijk VastgoedMaatschappelijk vastgoed: subsidies236.366307.288337.890373.520319.521285.075160.07522 WarmtefondsWarmtefonds ophogen035.50035.30035.300143.30062.30035.3003 Opdrachten0770000030 Energietransitie en duurzaamheidEnergiebesparende maatregelen0770000031 Nationaal Programma Lokale WarmtetransitieGebouwde omgeving000000014 Bijdrage aan medeoverheden721.473486.3281.95137.35233.46824.26534.26541 Nationaal Programma Lokale WarmtetransitieGebouwde omgeving08.5000000042 NIP (Lokale aanpak woningisolatie)Nationaal isolatieprogramma656.060474.8340000043 NIP (Soortenmanagement)Nationaal isolatieprogramma50.73083428118600047 Verduurzaming Maatschappelijk VastgoedOndersteuning maatschappelijk vastgoed14.683490013.4969.79859510.59552 Verduurzaming Groningen en Noord-Drenthe isolatie en ventilatieGebouwde omgeving01.6701.67023.67023.67023.67023.67017 Bijdrage aan agentschappen2.02518.1993.8332.1842.3561.8271.82770 Dienst Publiek en CommunicatieNationaal isolatieprogramma2.0252.3031.7601.7601.7601.7601.76076 RVO (Energietransitie en duurzaamheid)Energiebesparende maatregelen07.0341.02824000077 RVO (Uitvoering Energieakkoord)Uitvoering energieakkoord08131.045184596676779 Verduurzaming Maatschappelijk VastgoedDuurzaam rijksvastgoed08.0490000020 Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken‒ 7.8806.30093.63177.63152.44648.34447.98820 EGO (innovatie)Nationaal isolatieprogramma‒ 7.8805.1804.9204.9204.9204.9204.92023 Uitfaseren van slechte labelsUitfasering slechte energielabels utiliteitsbouw09111.000000024 Verduurzaming Maatschappelijk VastgoedDuurzaam rijksvastgoed020987.71172.71147.52643.42443.0682 Bouwregelgeving en bouwkwaliteit8.70613.49211.2387.4065.712001 Subsidies (regelingen)8.70613.49211.2387.4065.71210 Biobased bouwenNormering en stimulering biobased bouwen8.70613.49211.2387.4065.712Tabel Klimaatfondsmiddelen op de begroting van het (12) Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Totaal uitgaven44.457104.174204.150390.294438.823341.516394.199Artikel/ InstrumentKlimaatfondsmaatregelHXII artikel 14 - Wegen en Verkeersveiligheid23.64363.798131.340237.424201.388118.912148.324Opdrachten2332809.780100.88777.90138.79259.204Laadinfra wegvervoerLaadinfra wegvervoer (incl. slimme laadinfra)2333010.2224.2147.06031.620Laadinfra bouwLaadinfrastructuur bouw7.94888.08372.02331.40027.584Zero-emissie zonesLaadinfra wegvervoer (incl. slimme laadinfra)2501.8322.5821.664332Subsidies10.22753.51892.560136.537123.48780.12089.120Laadinfra wegvervoerLaadinfra wegvervoer (incl. slimme laadinfra)8.86732.83278.06097.53775.98740.12027.120Laadinfra bouwLaadinfrastructuur bouw1.3606.2007.50014.00017.500SWIMSubsidie Waterstof in Mobiliteit (SWIM)14.4867.00025.00030.00040.00062.000Bijdrage aan medeoverheden13.18310.00029.0000000LaadinfraLaadinfra wegvervoer (incl. slimme laadinfra)13.18310.00029.000HXII artikel 17 - Luchtvaart1057676.23928.95047.51641.55638.338Opdrachten105767739200200200100Luchtvaartverkeer energieLuchtvaartverkeer Energie op Zee105767539100100100100Alcohol-to-jet en Duurzame brandstoffenAlcohol-to-jet en Duurzame brandstoffen2001001001000Subsidies005.50028.75047.31641.35638.238Alcohol-to-jetAlcohol-to-jet3.00013.50023.59122.56923.250Duurzame luchtvaartbrandstoffenDuurzame luchtvaartbrandstoffen (E-fuels)2.50010.25015.72513.78714.988AandrijftechnologieënAandrijftechnologieën5.0008.0005.000HXII artikel 18010.89118.33036.88167.73778.138118.709Opdrachten01701.4801.8751.5601.5602.626Verduurzaming ZeevaartVerduurzaming Zeevaart105100100400Verduurzaming BinnenvaartVerduurzaming Binnenvaart651.4801.8751.4601.4602.226Subsidies010.72116.85035.00666.17776.578116.083WalstroomWalstroom Zeehavens10.47110.0007.5569.5771.3961.000Verduurzaming BinnenvaartVerduurzaming Binnenvaart2503.55016.31038.41044.50273.176Verduurzaming ZeevaartVerduurzaming Zeevaart3.30011.14018.19030.68041.907HXII artikel 214.44420.39217.89714.88416.9408.3277.167Opdrachten3079405.4492.5065.2352.7922.792Circulair doen en gedragBevorderen circulair doen en gedrag725512.4562.5062.7422.7922.792Plastics normOndersteuning van o.a. ketenvorming en recyclingtechnieken circulaire plastics211Biobased bouwenNormering en stimulering biobased bouwen243892.99302.49300Subsidies4.13719.45212.44812.37811.7055.5354.375DEI+CEContinuering DEI+CE03.2157.7389.7687.8252.0251.125Circulair doen en gedragBevorderen circulair doen en gedrag1.0098602.6102.6103.5603.5103.250Plastics normOndersteuning van o.a. ketenvorming en recyclingtechnieken circulaire plastics3.12815.2972.000Biobased bouwenNormering en stimulering biobased bouwen80100320HXII artikel 226297002.0003.75012.75030.25030.250Opdrachten6297002.0003.75012.75030.25030.250NVSNucleaire veiligheid en stralingsbescherming6297002.0003.75012.75030.25030.250HXII artikel 972051.0391.6061.7731.0591.0591.686Opdrachten2051.0391.6061.7731.0591.0591.686Overige opdrachtenNucleaire initiatieven2051.0391.6061.7731.0591.0591.686MobiliteitsfondsKlimaatfondsmaatregel2024202520262027202820292030Uitgaven MF fonds5.4003.60024.00064.00089.00061.00049.725MF artikel 110024.00024.00028.00029.00030.000Overige reserveringenElektrificatie Friese Waddenveren004.0004.0008.0009.00010.000Opschalen duurzame infra-innovatietechnieken met launching customer programma0020.00020.00020.00020.00020.000MF artikel 125.4003.60000000OnderhoudGeleiderail Zonnepark5.4003.60000000MF artikel 1300020.00036.00027.00015.000Planning en studies personenvervoerVerduurzaming dieselspoorlijnen Zutphen-Oldenzaal, Almelo-Mariënberg00020.00036.00027.00015.000MF artikel 1500020.00025.0005.0004.725Planning en studiesWind op Zee00020.00025.0005.0004.725DeltafondsKlimaatfondsmaatregel2.0242.0252.0262.0272.0282.0292.030Uitgaven MF fonds10.0312.9872.7382.6322.4332.2740DF artikel 38.5091.7261.5631.4591.7751.8760Onderhoud zoetwatervoorzieningWind op Zee8.5091.7261.5631.4591.7751.8760DF artikel 51.5221.2611.1751.1736583980Apparaatskosten RWSWind op Zee1.5221.2611.1751.1736583980Tabel Klimaatfondsmiddelen op de begroting van het (08) Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Totaal uitgaven9.8753.26712.5035.4533.7033.7033.775Artikel/ InstrumentKlimaatfondsmaatregel1 Primair onderwijs0850600600000SubsidiesMaatschappelijk vastgoed: Ondersteuning maatschappelijk vastgoed8506006003 Voortgezet onderwijs0145500000SubsidiesTechkwadraat145504 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie02007.100100000SubsidiesSubsidieregeling praktijkleren7.0000Maatschappelijk vastgoed: Ondersteuning maatschappelijk vastgoed20010010014 Cultuur01.4544.1354.1353.4153.4153.415BekostigingDuurzame monumentenlening4843.4153.4153.4153.4153.415SubsidiesMaatschappelijk vastgoed: Ondersteuning maatschappelijk vastgoed450450450OpdrachtenMaatschappelijk vastgoed: Ondersteuning maatschappelijk vastgoed52027027016 Onderzoek en wetenschapsbeleid9.875000000BekostigingHorizon Europe Partnerschap Driving Urban Transition II7.075NWA-call Visserij2.80025 Emancipatie0288288288288288360OpdrachtenVrouwen in de techniek (gendergelijkheid)28828828828828836095 Apparaat Kerndepartement0330330330000Eigen personeelMaatschappelijk vastgoed: Ondersteuning maatschappelijk vastgoed330330330Tabel Klimaatfondsmiddelen op de begroting van het (16) Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Uitgaven10.0005.0971.4363.7613.1773.1773.177Artikel/ InstrumentKlimaatfondsmaatregelBekostiging01.28300000Projectaanvragen Caribisch NederlandMaatschappelijk vastgoed: Ondersteuning maatschappelijk vastgoed1.283Bijdrage aan medeoverheden062800000Projectaanvragen Caribisch NederlandMaatschappelijk vastgoed: Ondersteuning maatschappelijk vastgoed628Subsidie10.0001.7001.2001.200000BOSAMaatschappelijk vastgoed: Ondersteuning maatschappelijk vastgoed10.000KIP MVMaatschappelijk vastgoed: Ondersteuning maatschappelijk vastgoed1.7001.2001.200Opdrachten01.4862362.5613.1773.1773.177OntzorgingstrajectenMaatschappelijk vastgoed: Ondersteuning maatschappelijk vastgoed1.4862362.5613.1773.1773.177Tabel Klimaatfondsmiddelen op de begroting van het (14) Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Totaal uitgaven37.72093.446122.503132.377156.051146.515159.988Artikel/instrumentKlimaatfondsmaatregel21 Land- en tuinbouw13.23437.24476.33285.043100.290105.185123.658SubsidiesSubsidieregeling schone en emissieloze landbouwvoertuigen5009.500EG-regeling(Energie- efficiëntieGlastuinbouw)13.20022.83424.80028.20026.80025.90048.100Distributienetten Glastuinbouw3411.99234.83247.84365.49076.28573.558LeningenNormering en stimulering biobased bouwen1.9187.2009.0008.0003.0002.000OpdrachtenNormering en stimulering biobased bouwen22 Natuur, visserij en gebiedsgericht werken21.04750.18244.76447.05155.76141.33036.330SubsidiesWind op zee19.25711.444OpdrachtenWind op zee1.79010.18044.76447.05155.76141.33036.330Bijdrage aan medeoverhedenWind op zee28.55823 Kennis en innovatie3.4393.6371.407283000Subsidies2.3712.504336262Opdrachten51818121Bijdrage aan baten-lastendiensten1.0171.05299024 Uitvoering en toezicht‒2.38300000Bijdrage aan baten-lastendiensten2.383