Arrest van het Hof (Vierde kamer) van 5 maart 2026.#A tegen Rikoskomisario B.#Verzoek van de Korkein oikeus om een prejudiciële beslissing.#Prejudiciële verwijzing – Immigratiebeleid – Gemeenschappelijke normen en procedures voor de terugkeer van illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdanen van derde landen – Richtlijn 2008/115/EG – Bewaring met het oog op verwijdering – Artikel 15, leden 5 en 6 – Berekening van de reeds verstreken bewaringsduur – Optelling van alle eerdere perioden van bewaring – Voorwaarden – Uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit – Artikel 15, lid 3, tweede volzin – Verlengde bewaring na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, vastgestelde oorspronkelijke maximale duur – Toetsing door een rechterlijke autoriteit – Nationale regeling die deze toetsing afhankelijk stelt van het verzoek van de in bewaring gestelde persoon – Tijdstip waarop een dergelijke toetsing moet worden verricht – Gevolg van een niet-tijdige toetsing.#Zaak C-150/24.
Court of Justice — Uitspraak 
Datum: 2026-03-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: EU-recht


Voorlopige editie
ARREST VAN HET HOF (Vierde kamer)
5 maart 2026 (*)
„ Prejudiciële verwijzing – Immigratiebeleid – Gemeenschappelijke normen en procedures voor de terugkeer van illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdanen van derde landen – Richtlijn 2008/115/EG – Bewaring met het oog op verwijdering – Artikel 15, leden 5 en 6 – Berekening van de reeds verstreken bewaringsduur – Optelling van alle eerdere perioden van bewaring – Voorwaarden – Uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit – Artikel 15, lid 3, tweede volzin – Verlengde bewaring na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, vastgestelde oorspronkelijke maximale duur – Toetsing door een rechterlijke autoriteit – Nationale regeling die deze toetsing afhankelijk stelt van het verzoek van de in bewaring gestelde persoon – Tijdstip waarop een dergelijke toetsing moet worden verricht – Gevolg van een niet-tijdige toetsing ”
In zaak C‑150/24 [Aroja] (i),
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de Korkein oikeus (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Finland) bij beslissing van 27 februari 2024, ingekomen bij het Hof op 27 februari 2024, in de procedure

A

tegen

Rikoskomisario B,

wijst
HET HOF (Vierde kamer),
samengesteld als volgt: I. Jarukaitis (rapporteur), kamerpresident, M. Condinanzi, F. Schalin, N. Jääskinen en R. Frendo, rechters,
advocaat-generaal: L. Medina,
griffier: C. Strömholm, administrateur,
gezien de stukken en na de terechtzitting op 30 april 2025,
gelet op de opmerkingen van:
–        A, vertegenwoordigd door M. Rautakorpi, asianajaja,
–        Rikoskomisario B, vertegenwoordigd door J. Honkanen en M. Nyyssönen,
–        de Finse regering, vertegenwoordigd door H. Leppo en M. Pere als gemachtigden,
–        de Tsjechische regering, vertegenwoordigd door M. Smolek en J. Vláčil als gemachtigden,
–        de Nederlandse regering, vertegenwoordigd door M. K. Bulterman en A. Hanje als gemachtigden,
–        de Europese Commissie, vertegenwoordigd door F. Blanc, A. Katsimerou en I. Söderlund als gemachtigden,
gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 4 september 2025,
het navolgende

Arrest

1        Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 15, lid 3, tweede volzin, en artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2008 over gemeenschappelijke normen en procedures in de lidstaten voor de terugkeer van onderdanen van derde landen die illegaal op hun grondgebied verblijven (PB 2008, L 348, blz. 98).

2        Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen A, een onderdaan van een derde land die illegaal in Finland verblijft, en de Rikoskomisario B (commissaris van de recherche B) over de rechtmatigheid van de derde periode waarin A in bewaring is gesteld met het oog op verwijdering naar zijn land van herkomst.
 Toepasselijke bepalingen

 Unierecht

 Richtlijn 2008/115

3        De overwegingen 2, 4 en 16 van richtlijn 2008/115 luiden als volgt:
„(2)      De Europese Raad van Brussel van 4 en 5 november 2004 heeft erop aangedrongen, op basis van gemeenschappelijke normen een doeltreffend verwijderings- en terugkeerbeleid te ontwikkelen, zodat mensen op een humane manier, met volledige eerbiediging van hun grondrechten en waardigheid, teruggezonden kunnen worden.
[...]
(4)      Om in het kader van een gedegen migratiebeleid een doeltreffend terugkeerbeleid te kunnen voeren, moeten duidelijke, transparante en billijke regels worden vastgesteld.
[...]
(16)      Inbewaringstelling met het oog op verwijdering moet worden beperkt en, uit het oogpunt van de gebruikte middelen en nagestreefde doelstellingen, aan het evenredigheidsbeginsel worden onderworpen. Inbewaringstelling is alleen gerechtvaardigd om de terugkeer voor te bereiden of de verwijdering uit te voeren en indien minder dwingende middelen niet afdoende zouden zijn.”

4        In artikel 2 van deze richtlijn, met als opschrift „Werkingssfeer”, is het volgende bepaald:
„1.      Deze richtlijn is van toepassing op illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdanen van derde landen.
2.      De lidstaten kunnen besluiten deze richtlijn niet toe te passen op onderdanen van derde landen:
[...]
b)      die verplicht zijn tot terugkeer als strafrechtelijke sanctie of als gevolg van een strafrechtelijke sanctie overeenkomstig de nationale wetgeving, of jegens wie een uitleveringsprocedure loopt.
[...]”

5        Artikel 3 van die richtlijn bepaalt:
„Voor de toepassing van deze richtlijn wordt verstaan onder:
[...]
4)      ‚terugkeerbesluit’: de administratieve of rechterlijke beslissing of handeling waarbij wordt vastgesteld dat het verblijf van een onderdaan van een derde land illegaal is of dit illegaal wordt verklaard en een terugkeerverplichting wordt opgelegd of vastgesteld;
5)      ‚verwijdering’: de tenuitvoerlegging van de terugkeerverplichting, d.w.z. de fysieke verwijdering uit de lidstaat;
[...]”

6        Hoofdstuk II van diezelfde richtlijn heeft als opschrift „Beëindiging van illegaal verblijf” en omvat de artikelen 6 tot en met 11.

7        Artikel 6 van richtlijn 2008/115, met als opschrift „Terugkeerbesluit”, bepaalt in lid 1:
„Onverminderd de in de leden 2 tot en met 5 vermelde uitzonderingen, vaardigen de lidstaten een terugkeerbesluit uit tegen de onderdaan van een derde land die illegaal op hun grondgebied verblijft.”

8        Artikel 8 van deze richtlijn heeft als opschrift „Verwijdering” en luidt als volgt:
„1.      De lidstaten nemen de nodige maatregelen om het terugkeerbesluit uit te voeren indien er geen termijn voor vrijwillig vertrek overeenkomstig artikel 7, lid 4, is toegekend of indien de betrokkene niet binnen de volgens artikel 7 toegestane termijn voor vrijwillig vertrek aan de terugkeerverplichting heeft voldaan.
[...]
3.      De lidstaten kunnen een afzonderlijk administratief of rechterlijk besluit of administratieve handeling aannemen waarbij de verwijdering wordt gelast.
[...]”

9        Artikel 15 („Bewaring”) van die richtlijn, dat is opgenomen in hoofdstuk IV („Bewaring met het oog op verwijdering”) ervan, bepaalt het volgende:
„1.      Tenzij in een bepaald geval andere afdoende maar minder dwingende maatregelen doeltreffend kunnen worden toegepast, kunnen de lidstaten de onderdaan van een derde land jegens wie een terugkeerprocedure loopt alleen in bewaring houden om zijn terugkeer voor te bereiden en/of om de verwijderingsprocedure uit te voeren, met name indien:
a)      er risico op onderduiken bestaat, of
b)      de betrokken onderdaan van een derde land de voorbereiding van de terugkeer of de verwijderingsprocedure ontwijkt of belemmert.
De bewaring is zo kort mogelijk en duurt niet langer dan de voortvarend uitgevoerde voorbereiding van de verwijdering.
2.      De inbewaringstelling wordt door een administratieve of rechterlijke autoriteit gelast.
De inbewaringstelling wordt schriftelijk gelast met opgave van de feitelijke en juridische gronden.
Indien de inbewaringstelling door een administratieve autoriteit is gelast:
a)      voorzien de lidstaten erin dat een spoedige rechterlijke toetsing van de rechtmatigheid van de bewaring zo spoedig mogelijk na de aanvang ervan plaatsvindt;
b)      of bieden de lidstaten de betrokken onderdaan van een derde land het recht voorziening te vragen bij het gerecht zodat de rechtmatigheid van de bewaring aan een spoedige rechterlijke toetsing wordt onderworpen, die zo spoedig mogelijk na het instellen van deze procedure tot een beslissing leidt. De lidstaten stellen de betrokken onderdaan van een derde land onmiddellijk van die mogelijkheid in kennis.
De betrokken onderdaan van een derde land wordt, als zijn bewaring niet rechtmatig is, onmiddellijk vrijgelaten.
3.      In ieder geval wordt de inbewaringstelling met redelijke tussenpozen op verzoek van de onderdaan van een derde land of ambtshalve getoetst. In het geval van een lange periode van bewaring wordt de toetsing aan controle door een rechterlijke autoriteit onderworpen.
4.      Indien blijkt dat er omwille van juridische of andere overwegingen geen redelijk vooruitzicht op verwijdering meer is, of dat de in lid 1 bedoelde omstandigheden zich niet meer voordoen, is de bewaring niet langer gerechtvaardigd en wordt de betrokkene onmiddellijk vrijgelaten.
5.      De bewaring wordt gehandhaafd zolang de in lid 1 bedoelde omstandigheden zich voordoen en zij noodzakelijk is om een geslaagde verwijdering te garanderen. Iedere lidstaat stelt een maximale bewaringsduur vast die niet meer dan zes maanden mag bedragen.
6.      De lidstaten kunnen de in lid 5 bedoelde termijn overeenkomstig de nationale wetgeving slechts in beperkte mate en ten hoogste met nog eens twaalf maanden verlengen indien de verwijdering, alle redelijke inspanningen ten spijt, wellicht meer tijd zal vergen, omdat:
a)      de betrokken onderdaan van een derde land niet meewerkt, of
b)      de nodige documentatie uit derde landen op zich laat wachten.”
 Verordening nr. 604/2013

10      Artikel 17 van verordening (EU) nr. 604/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 tot vaststelling van de criteria en instrumenten om te bepalen welke lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een verzoek om internationale bescherming dat door een onderdaan van een derde land of een staatloze bij een van de lidstaten wordt ingediend (PB 2013, L 180, blz. 31), met als opschrift „Discretionaire bepalingen”, bepaalt in lid 1, eerste alinea:
„In afwijking van artikel 3, lid 1, kan elke lidstaat besluiten een bij hem ingediend verzoek om internationale bescherming van een onderdaan van een derde land of een staatloze te behandelen, ook al is hij daartoe op grond van de in deze verordening neergelegde criteria niet verplicht.”
 Fins recht

11      De ulkomaalaislaki (301/2004) [vreemdelingenwet (301/2004)] van 30 april 2004, in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: „vreemdelingenwet”), bepaalt in § 117a:
„Algemene voorwaarden voor de vaststelling van voorzorgsmaatregelen
Een vreemdeling kan worden onderworpen aan een voorzorgsmaatregel op grond van §§ 118 tot en met 122 en 122 bis van deze wet, indien dit noodzakelijk is en evenredig is met het doel om:
1)      de voorwaarden voor zijn binnenkomst of verblijf in het land te verduidelijken; of
2)      de tenuitvoerlegging van een verwijderingsbesluit ten aanzien van hem voor te bereiden of te waarborgen, of om op andere wijze toezicht te houden op zijn vertrek uit het land.
[...]
Tenzij hieronder anders bepaald, blijft een voorzorgsmaatregel van kracht totdat de voorwaarden voor binnenkomst of verblijf in het land zijn vastgesteld, totdat het besluit om het land te verlaten ten uitvoer is gelegd of totdat het dossier anderszins is afgesloten. De voorzorgsmaatregel moet echter worden opgeheven zodra deze niet langer noodzakelijk is om de vaststelling van het besluit of de tenuitvoerlegging ervan te waarborgen.”

12      § 121 van deze wet luidt als volgt:
„Voorwaarden voor inbewaringstelling
Wanneer de in §§ 118 tot en met 120 bedoelde beperkende maatregelen niet afdoende zijn, kan de vreemdeling op basis van een individueel onderzoek in bewaring worden gesteld wanneer:
1)      gelet op de persoonlijke of andere omstandigheden van de vreemdeling, er gegronde redenen zijn om aan te nemen dat het risico bestaat dat de vreemdeling onderduikt, vlucht of, op welke manier dan ook, de vaststelling van een hem betreffend besluit of de uitvoering van een verwijderingsbesluit op significante wijze belemmert;
2)      de bewaring noodzakelijk is om de identiteit van de vreemdeling vast te stellen;
3)      de vreemdeling een strafbaar feit heeft begaan of daarvan wordt verdacht en inbewaringstelling noodzakelijk is om de voorbereiding of de uitvoering van het verwijderingsbesluit te waarborgen;
4)      de vreemdeling tijdens zijn bewaring een nieuw verzoek om internationale bescherming heeft ingediend dat voornamelijk bedoeld is om de uitvoering van een verwijderingsbesluit te vertragen of te verhinderen.
[...]”

13      § 123 van die wet bepaalt welke administratieve autoriteiten bevoegd zijn om te beslissen over de inbewaringstelling. In § 124, leden 1 en 2, van die wet is bepaald dat de bevoegde administratieve autoriteit de käräjäoikeus (rechter in eerste aanleg, Finland) zo spoedig mogelijk in kennis moet stellen van de inbewaringstelling en dat de käräjäoikeus kennis moet nemen van de zaak betreffende de bewaring binnen een termijn van vier dagen vanaf de inbewaringstelling. Volgens § 126, lid 1, van diezelfde wet gelast de käräjäoikeus om de in bewaring gestelde vreemdeling onmiddellijk in vrijheid te stellen indien niet aan de voorwaarden voor inbewaringstelling is voldaan.

14      § 127 van de vreemdelingenwet bepaalt het volgende:
„Invrijheidstelling van de in bewaring gestelde persoon
De autoriteit die de zaak in behandeling heeft, moet de invrijheidstelling van de in bewaring gestelde persoon bevelen zodra niet meer is voldaan aan de voorwaarden voor inbewaringstelling. De in bewaring gestelde persoon moet uiterlijk zes maanden na de vaststelling van het besluit tot inbewaringstelling in vrijheid worden gesteld. De periode van bewaring kan evenwel worden verlengd, met een maximum van 12 maanden, indien de uitvoering van de verwijdering is vertraagd omdat de in bewaring gestelde persoon niet meewerkt aan de uitvoering van zijn terugkeer of het derde land de voor de terugkeer noodzakelijke documenten niet heeft verstrekt.
[...]”

15      § 128 van deze wet luidt als volgt:
„Herziening van de zaak door de käräjäoikeus
Indien niet is bevolen om de in bewaring gestelde vreemdeling in vrijheid te stellen, moet de käräjäoikeus binnen wiens arrondissement de plaats van bewaring van de in bewaring gestelde persoon zich bevindt, op verzoek van die persoon, de inbewaringstelling opnieuw beoordelen [...]. De zaak moet zo spoedig mogelijk worden behandeld maar uiterlijk binnen vier dagen na indiening van het verzoek. De zaak betreffende de bewaring hoeft evenwel niet te worden herzien voordat een termijn van twee weken is verstreken die begint te lopen vanaf de beslissing van de käräjäoikeus om de inbewaringstelling van de betrokkene op de betreffende plaats van bewaring te verlengen. [...]
Op verzoek van de in bewaring gestelde persoon moet de käräjäoikeus de zaak zelfs vóór de in lid 1 bedoelde termijn opnieuw beoordelen indien een feit dat zich heeft voorgedaan na de vorige beoordeling daartoe aanleiding geeft. De autoriteit die de zaak behandelt moet de in bewaring gestelde persoon en zijn vertegenwoordiger onmiddellijk in kennis stellen van elke relevante wijziging in de omstandigheden die aanleiding geeft tot een herziening, behalve indien ten aanzien van de in bewaring gestelde persoon een besluit tot invrijheidstelling is vastgesteld op grond van § 127, lid 1.
[...]”
 Hoofdgeding en prejudiciële vragen

16      A, een Marokkaanse onderdaan, is op 10 september 2022 illegaal in Finland binnengekomen terwijl op hem een inreisverbod voor de Schengen-ruimte van toepassing was, dat door het Koninkrijk der Nederlanden was afgegeven nadat A was verdwenen tijdens de daar door hem ingestelde asielprocedure. Vóór zijn binnenkomst in Finland had A eveneens internationale bescherming aangevraagd in Zweden en Zwitserland.

17      Op de dag van zijn binnenkomst is A in Finland in bewaring gesteld op basis van de gronden van § 121, eerste alinea, punten 1 tot en met 3, van de vreemdelingenwet, dat in wezen overeenkomt met artikel 15, lid 1, van richtlijn 2008/115. Deze bewaring heeft geduurd tot 23 november 2022.

18      Bij besluit van 25 oktober 2022 heeft de Maahanmuuttovirasto (immigratiedienst, Finland) de terugkeer van A naar Marokko gelast.

19      A heeft op 29 oktober 2022 in Finland een verzoek om internationale bescherming ingediend. Op 24 november 2022 heeft de immigratiedienst dit verzoek kennelijk ongegrond verklaard, de terugkeer van A naar Marokko gelast en hem een inreisverbod voor de Schengen-ruimte opgelegd voor een periode van twee jaar.

20      Op 5 december 2022 is A voor de tweede keer in bewaring gesteld. Deze bewaring heeft geduurd tot 15 maart 2023.

21      Bij beschikking van 5 januari 2023 heeft de Turun hallinto-oikeus (bestuursrechter Turku, Finland) het verzoek van A om de uitvoering van het verwijderingsbesluit te doen verbieden, afgewezen en vervolgens bij beslissing van 19 december 2023 het beroep van A betreffende zijn verzoek om internationale bescherming verworpen. Deze rechter heeft met name geoordeeld dat de immigratiedienst zich krachtens artikel 17 van verordening nr. 604/2013 bevoegd kon verklaren om dat verzoek om internationale bescherming te behandelen, aangezien er geen gevolg was gegeven aan de terugnameverzoeken die de immigratiedienst in andere lidstaten had ingediend.

22      Op 11 september 2023 is A voor de derde keer in bewaring gesteld, op grond van een politiebesluit van diezelfde dag. Volgens dat besluit was A op die datum, rekening houdend met eerdere perioden van bewaring, al in totaal 5 maanden en 23 dagen in bewaring geweest. De oorspronkelijke maximumperiode van zes maanden was evenwel overschreden, aangezien de uitvoering van de verwijdering vertraagd was omdat A niet meewerkte en het Koninkrijk Marokko de noodzakelijke documenten nog niet had verstrekt. De politie heeft vervolgens bij de Helsingin käräjäoikeus (rechter in eerste aanleg Helsinki, Finland) een vordering ingesteld om de voorwaarden voor bewaring te laten toetsen. Tevens heeft de politie deze rechter het besluit van 11 september 2023 overgelegd, dat volgens de daarin vermelde gegevens ook ter kennis is gebracht van A. Op 15 september 2023 heeft voor die rechter een zitting plaatsgevonden, waarna A in bewaring is gehouden.

23      Die derde periode van bewaring werd op 7 december 2023 door de Etelä-Karjalan käräjäoikeus (rechter in eerste aanleg Zuid-Karelië, Finland) opnieuw onderzocht. Deze rechter heeft ambtshalve een zitting belegd toen bleek dat de oorspronkelijke maximale bewaringsduur van zes maanden mogelijk was overschreden. In zijn beslissing van diezelfde dag heeft deze rechter geoordeeld, ten eerste, dat de verschillende perioden van bewaring bij elkaar moesten worden opgeteld omdat die perioden dienden om de uitvoering van hetzelfde verwijderingsbesluit te waarborgen, ten tweede, dat was voldaan aan de voorwaarden om de periode van zes maanden te kunnen overschrijden, evenals aan alle andere materiële voorwaarden om de bewaring te kunnen verlengen en, ten derde, dat A niet in vrijheid hoefde te worden gesteld op de enkele grond dat er pas ambtshalve een zitting was belegd zodra de totale bewaringsduur meer dan zes maanden bedroeg. Om die redenen heeft de Etelä-Karjalan käräjäoikeus gelast dat de bewaring van A werd voortgezet.

24      Op diezelfde dag heeft A tegen deze beslissing hoger beroep ingesteld bij de Itä-Suomen hovioikeus (rechter in tweede aanleg Oost-Finland), die dit beroep bij arrest van 19 december 2023 heeft verworpen, onder andere op grond van de overweging dat de käräjäoikeus een zaak op het gebied van bewaring overeenkomstig § 128 van de vreemdelingenwet alleen kan herzien op verzoek van de in bewaring gestelde persoon en dat A niet had verzocht om een dergelijke herziening, ook al werd in het politiebesluit van 11 september 2023 verwezen naar de voorwaarden voor overschrijding van de oorspronkelijke maximale bewaringsduur van zes maanden. De Itä-Suomen hovioikeus heeft dan ook geoordeeld dat A niet in vrijheid hoefde te worden gesteld op de enkele grond dat de käräjäoikeus niet ambtshalve uitspraak had gedaan over bovengenoemde voorwaarden voordat die duur was verstreken.

25      A heeft bij de Korkein oikeus (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Finland), de verwijzende rechter, verzocht om nietigverklaring van dat besluit. Om zijn verzoek te staven voert hij aan dat zijn bewaring onrechtmatig is omdat de kwestie van de overschrijding van de maximale duur van zes maanden niet is behandeld overeenkomstig de geldende procedureregels. De commissaris van de recherche B betoogt dat dit verzoek moet worden afgewezen. Hij is van mening dat het bij de derde periode van bewaring gaat om een nieuwe periode, gelet op de gewijzigde omstandigheden, zodat de oorspronkelijke maximumduur van zes maanden niet is overschreden, en dat A hoe dan ook niet in vrijheid had moeten worden gesteld op grond van de door hem aangevoerde reden, aangezien de voorwaarden om de bewaring te kunnen rechtvaardigen zijn vervuld.

26      De verwijzende rechter geeft aan dat deze derde periode van bewaring heeft geduurd tot 18 januari 2024, de datum waarop A naar Denemarken is gevlucht. Op 7 februari 2024 heeft de politie A voor de vierde keer in bewaring gesteld, nadat hij vanuit Denemarken naar Finland was teruggestuurd. Bij politiebesluit van 13 maart 2024 is hij op diezelfde dag in vrijheid gesteld.

27      De verwijzende rechter benadrukt om te beginnen dat de aan hem voorgelegde zaak uitsluitend betrekking heeft op de vraag of de derde periode van bewaring van A rechtmatig is. Vervolgens wijst hij erop dat alle perioden van bewaring van A gebaseerd waren op de noodzaak om de voorbereiding van de verwijdering of de tenuitvoerlegging van dat verwijderingsbesluit te waarborgen overeenkomstig § 121, eerste alinea, punten 1 en 3, van de vreemdelingenwet, alsmede in eerste instantie op de noodzaak om de identiteit van A vast te stellen overeenkomstig punt 2 van die bepaling. Hij voegt hieraan toe dat voor de perioden van bewaring tussen 29 oktober 2022 (de datum waarop A zijn verzoek om internationale bescherming heeft ingediend) en 5 januari 2023 (de datum van de beschikking van de Turun hallinto-oikeus waarbij het verzoek van A om de tenuitvoerlegging van het verwijderingsbesluit te doen verbieden werd afgewezen) de bewaring ook gebaseerd was op de noodzaak om te waarborgen dat zijn verzoek om internationale bescherming werd behandeld overeenkomstig § 121, eerste alinea, punt 1, van de vreemdelingenwet.

28      De verwijzende rechter merkt ten slotte op dat de politie de bewaring van A onder meer heeft gerechtvaardigd op basis van de volgende elementen: hij was in verschillende lidstaten, waaronder Finland, verdwenen tijdens de procedure van behandeling van zijn verzoek om internationale bescherming, hij had zich gekant tegen het vooruitzicht om naar Marokko terug te keren, hij had tijdens zijn verblijf in Finland strafbare feiten gepleegd, hij had een valse verklaring omtrent zijn leeftijd en identiteit afgelegd toen hij in Finland binnenkwam, en hij had niet voldaan aan de alternatieve maatregel voor inbewaringstelling die inhield dat hij zich in de zomer van 2023 bij de autoriteiten moest melden. De verwijzende rechter wijst erop dat sommige van deze redenen pas na afloop van de tweede periode van bewaring aan het licht zijn gekomen en derhalve dienden te worden beschouwd als nieuwe redenen om de derde periode van bewaring – die aanving op 11 september 2023 – te rechtvaardigen. Volgens de verwijzende rechter heeft de Helsingin käräjäoikeus echter tijdens de zitting van 15 september 2023 geen onderzoek verricht naar de voorwaarden die zijn aangevoerd om de overschrijding van de maximale bewaringsduur van zes maanden te rechtvaardigen, en deze voorwaarden evenmin in zijn beslissing vermeld.

29      In deze context vraagt de verwijzende rechter zich in de eerste plaats af hoe moet worden beoordeeld of de in artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115 gestelde maximale bewaringsduur in een concreet geval is bereikt, en met name of opeenvolgende perioden van bewaring, onderbroken door perioden van vrijheid, zonder uitzondering moeten worden samengeteld, dan wel of – en in voorkomend geval waarom – eerdere perioden van bewaring kunnen worden uitgesloten van de berekening.

30      Hij wijst er in dit verband op dat het Hof zich in de onderhavige zaak niet hoeft uit te spreken over de wijze waarop de perioden van bewaring van A moeten worden behandeld die liepen terwijl het door hem ingediende verzoek om internationale bescherming werd onderzocht, noch over de perioden waarin de bewaring van A zowel op richtlijn 2008/115 als op een andere rechtsgrondslag lijkt te zijn gebaseerd. Dienaangaande zet hij uiteen dat de in § 127, lid 1, van de vreemdelingenwet voorgeschreven maximale bewaringsduur van zes maanden van toepassing is op elke bewaring van een vreemdeling, ongeacht of de rechtsgrondslag voor de bewaring gebaseerd is op het Unierecht of het nationale recht, en dat de bewaring van A hoe dan ook de hele of bijna de hele tijd, en minstens in hoofdzaak, op richtlijn 2008/115 was gebaseerd. Hij is dan ook van mening dat de vraag of aan de inbewaringstelling van A andere redenen ten grondslag liggen dan die welke in richtlijn 2008/115 worden genoemd niet van belang is voor het bij hem aanhangige geding.

31      Ten gronde is de verwijzende rechter van oordeel dat een uitlegging volgens welke alle reeds verstreken perioden van bewaring in aanmerking moeten worden genomen om te beoordelen of de maximale bewaringsduur is of was bereikt, kan worden gerechtvaardigd door het feit dat de bewaring van A gedurende die perioden, ondanks enkele wijzigingen in de gronden die specifiek zijn aangevoerd om de bewaring te onderbouwen, op dezelfde rechtsgrondslag berustte, namelijk het waarborgen van zijn verwijdering. Het feit dat A vóór de derde periode van bewaring bijna zes maanden in vrijheid is geweest en hij zich gedurende die periode niet heeft gehouden aan de minder zware dwangmaatregel die hem was opgelegd, Finland heeft verlaten om naar Zweden te gaan en vervolgens vanuit die lidstaat naar Finland is teruggestuurd, kan evenwel steun bieden aan een andere uitlegging.

32      In de tweede plaats kan volgens de verwijzende rechter op basis van de rechtspraak van het Hof worden geoordeeld dat een lidstaat ervoor moet zorgen dat de in artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 bedoelde rechterlijke toetsing hoe dan ook wordt verricht wanneer de in artikel 15, lid 5, van deze richtlijn vastgestelde maximale bewaringsduur van zes maanden is overschreden. Ter wille van de duidelijkheid en teneinde te beoordelen of de bewaring van A rechtmatig is, wenst hij niettemin na te gaan of artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 zich ertegen verzet dat de rechter de vraag of de in artikel 15, lid 5, van deze richtlijn vastgestelde maximale duur van zes maanden is overschreden, uitsluitend kan toetsen indien de in bewaring gestelde persoon daarom verzoekt.

33      Hij vraagt zich bovendien af welke termijnen gelden voor de in die tweede volzin bedoelde rechterlijke toetsing, nu daarin niet wordt verduidelijkt of die toetsing moet worden verricht voordat die maximumduur is overschreden dan wel of deze ook achteraf kan plaatsvinden en, zo ja, binnen welke termijn zij moet worden uitgevoerd. In dit verband is hij van mening dat het uit artikel 15, lid 2, van richtlijn 2008/115 voortvloeiende tijdsvereiste op zijn minst naar analogie moet worden toegepast op deze rechterlijke toetsing, met name gelet op het feit dat de bewaring en de verlenging daarvan voor de in bewaring gehouden persoon van dezelfde aard zijn.

34      Volgens de verwijzende rechter is de invulling van dit vereiste van concreet belang voor de beoordeling van de aard en de ernst van de eventuele onrechtmatigheid in de bij hem aanhangige zaak en dus voor de daaraan te verbinden rechtsgevolgen. Indien de rechterlijke toetsing zou moeten plaatsvinden voordat de maximumduur van zes maanden is overschreden, zou de bewaring van A vanaf 18 september 2023 geen rechtsgrondslag meer hebben gehad ingeval alle eerdere perioden van bewaring zouden moeten worden samengeteld om te berekenen of de oorspronkelijke maximumduur was bereikt. Indien de rechterlijke toetsing daarentegen achteraf kan worden verricht, zou een eventuele onregelmatige vrijheidsontneming juist pas later aan het licht kunnen zijn gekomen en een minder ernstige onrechtmatigheid kunnen vormen.

35      Voor het geval dat hij op basis van de antwoorden van het Hof moet vaststellen dat de rechterlijke toetsing van de vraag of de oorspronkelijke maximale bewaringsduur van zes maanden is overschreden niet volgens de regels is verricht, vraagt de verwijzende rechter zich in de derde plaats af welke concrete gevolgen volgens het Unierecht aan die vaststelling moeten worden verbonden, en meer in het bijzonder of de Etelä-Karjalan käräjäoikeus A op 7 december 2023 in vrijheid had moeten stellen, ook al had hij op dat tijdstip geoordeeld dat volledig was voldaan aan de materiële voorwaarden voor bewaring.

36      In dit verband merkt de verwijzende rechter op dat artikel 15, leden 2 en 4, van richtlijn 2008/115 voorschrijft om een persoon wiens bewaring onrechtmatig is in vrijheid te stellen, maar niet uitsluit dat een gebrek waardoor niet is voldaan aan de voorwaarden voor inbewaringstelling, na een rechterlijke toetsing voor de toekomst kan worden hersteld, zodat een onmiddellijke invrijheidstelling niet noodzakelijk gerechtvaardigd is. De overwegingen van het Hof in het arrest van 10 september 2013, G. en R. (C‑383/13 PPU, EU:C:2013:533), betreffende de gevolgen van een schending van de rechten van verdediging van een in bewaring gestelde persoon suggereren namelijk dat de nationale rechter beschikt over een beoordelingsbevoegdheid om te bepalen of een onmiddellijke invrijheidstelling noodzakelijk is wanneer een procedurefout aan het licht komt in het kader van een achteraf op regelmatige wijze verrichte rechterlijke toetsing.

37      Voorts merkt de verwijzende rechter op dat een persoon waartegen een vrijheidsbenemende maatregel is genomen recht heeft op een beoordeling van de rechtmatigheid van die maatregel, ook al is hij tijdens de beroepsprocedure in vrijheid gesteld. De door hem gestelde vragen blijven dus hoe dan ook relevant. Bovendien dient het Hof in beginsel alle gestelde vragen te beantwoorden om te bepalen of de bewaring van A te allen tijde rechtmatig was.

38      In deze omstandigheden heeft de Korkein oikeus de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen voorgelegd:
„1)      a)      Moet artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn [2008/115] aldus worden uitgelegd dat bij de berekening van de daarin genoemde maximale bewaringsduur alle eerdere perioden van bewaring in aanmerking moeten worden genomen? Indien niet in alle gevallen sprake is van een dergelijke verplichting, met welke aspecten moet dan rekening worden gehouden om te bepalen of de duur van een eerdere periode van bewaring in aanmerking moet worden genomen bij de berekening van de maximale duur?
b)      Hoe moet in het bijzonder de situatie worden beoordeeld waarin sprake is van omstandigheden als in het hoofdgeding waarin enerzijds de belangrijkste rechtsgrond van de bewaring, namelijk het waarborgen van de verwijdering van een illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land, in wezen dezelfde is gebleven, maar waarin anderzijds gedeeltelijk nieuwe feitelijke en juridische gronden zijn aangevoerd ter onderbouwing van de nieuwe bewaring, de betrokkene tussen de perioden van bewaring naar een andere lidstaat is gegaan van waaruit hij naar Finland is teruggestuurd en er tevens meerdere maanden zijn verstreken tussen het einde van de eerdere periode van bewaring en de nieuwe bewaring?
2)      a)      Verzet artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn [2008/115] zich tegen een nationale wettelijke regeling op grond waarvan de overschrijding van de maximale duur van zes maanden alleen door de rechter wordt getoetst indien de in bewaring gestelde persoon daarom verzoekt?
b)      Moet de in artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn [2008/115] bedoelde rechterlijke toetsing van een besluit van een administratieve autoriteit om de oorspronkelijke maximale bewaringsduur van zes maanden te overschrijden, worden verricht voordat deze maximale duur is bereikt en zo niet, moet die toetsing dan in elk geval zo spoedig mogelijk na het besluit van die administratieve autoriteit worden verricht?
3)      Leidt het feit dat de in artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn [2008/115] bedoelde rechterlijke toetsing niet heeft plaatsgevonden bij de overschrijding van de maximale bewaringsduur van zes maanden als bedoeld in artikel 15, lid 5, tot de verplichting om de in bewaring gestelde persoon in vrijheid te stellen, zelfs indien op het tijdstip waarop die achterstallige rechterlijke controle wordt verricht, wordt vastgesteld dat aan alle materiële voorwaarden voor bewaring is voldaan en de zaak in procedureel opzicht volgens de regels is behandeld? Indien een automatische invrijheidstelling in een dergelijke situatie niet verplicht is, welke aspecten moeten dan in het licht van het Unierecht in aanmerking worden genomen om te bepalen welke gevolgen een tardieve rechterlijke toetsing heeft, in het bijzonder in omstandigheden als die in het hoofdgeding?”
 Procedure bij het Hof

39      De verwijzende rechter heeft verzocht om de onderhavige prejudiciële verwijzing te behandelen volgens de prejudiciële spoedprocedure van artikel 23 bis van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie en artikel 107 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof, waarvan lid 1 bepaalt dat een prejudiciële verwijzing waarin een of meer vragen aan de orde zijn die betrekking hebben op de gebieden die tot de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht behoren, op verzoek van de verwijzende rechter, of bij wijze van uitzondering ambtshalve, kan worden behandeld volgens de prejudiciële spoedprocedure.

40      Op 13 maart 2024 heeft de Vijfde kamer van het Hof als kamer die is aangewezen overeenkomstig artikel 11, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering, op voorstel van de rechter-rapporteur, de advocaat-generaal gehoord, besloten om dit verzoek in te willigen en de verwijzende rechter te verzoeken om verduidelijkingen overeenkomstig artikel 101, lid 1, van dat Reglement.

41      Deze rechter heeft het Hof bij brief van 19 maart 2024 meegedeeld dat A op 13 maart 2024 in vrijheid was gesteld.

42      Gelet op deze informatie heeft de Vijfde kamer van het Hof op 21 maart 2024 op voorstel van de rechter-rapporteur, de advocaat-generaal gehoord, vastgesteld dat niet langer was voldaan aan de voorwaarden voor toepassing van de prejudiciële spoedprocedure, en heeft ze besloten de onderhavige zaak volgens de gewone procedure te behandelen.
 Beantwoording van de prejudiciële vragen

 Inleidende opmerkingen

43      In de eerste plaats moet worden opgemerkt dat uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat de twee perioden van bewaring van A die voorafgingen aan de derde periode, waarvan de rechtmatigheid in het hoofdgeding aan de orde is, net als die derde periode tot doel hadden hetzelfde terugkeerbesluit in de zin van artikel 3, punt 4, van richtlijn 2008/115 uit te voeren. Uit deze verwijzingsbeslissing blijkt echter ook dat het hoofdgeding bovendien betrekking heeft op de uitvoering van een besluit waarbij de verwijdering van A wordt gelast, zonder dat vaststaat of het om een afzonderlijke handeling gaat.

44      In dit verband bepaalt artikel 8, lid 1, van deze richtlijn dat de lidstaten de nodige maatregelen nemen om het terugkeerbesluit uit te voeren indien er geen termijn voor vrijwillig vertrek is toegekend of indien de betrokkene niet binnen de toegestane termijn voor vrijwillig vertrek aan de terugkeerverplichting heeft voldaan. In artikel 8, lid 3, van de richtlijn is evenwel bepaald dat de lidstaten een afzonderlijk administratief of rechterlijk besluit of administratieve handeling kunnen aannemen waarbij de verwijdering wordt gelast. Daaruit volgt dat de omstandigheid dat een terugkeerbesluit in de zin van artikel 3, punt 4, van de richtlijn in voorkomend geval vergezeld gaat van een afzonderlijk besluit of een afzonderlijke handeling waarbij de verwijdering van de betrokkene wordt gelast, geen afbreuk doet aan het feit dat er daadwerkelijk een dergelijk terugkeerbesluit tegen die persoon is uitgevaardigd. Voor de onderhavige zaak en voor de gevraagde uitlegging is het dus niet nodig om met deze eventuele omstandigheid rekening te houden.

45      In de tweede plaats zij eraan herinnerd dat het Hof volgens vaste rechtspraak in het kader van de bevoegdheidsverdeling tussen de rechterlijke instanties van de Unie en die van de lidstaten dient uit te gaan van de in de verwijzingsbeslissing omschreven feitelijke en juridische context waarin de prejudiciële vragen worden gesteld. Aangezien de verwijzende rechter het feitelijke en wettelijke kader heeft afgebakend waarin de door hem gestelde vragen moeten worden geplaatst, staat het dus niet aan het Hof om de juistheid daarvan te onderzoeken [arrest van 29 juni 2023, International Protection Appeals Tribunal e.a. (Bomaanslag in Pakistan), C‑756/21, EU:C:2023:523, punten 37 en 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak]. Gelet op de in de punten 27 en 30 van het onderhavige arrest weergegeven aanwijzingen van de verwijzende rechter, moet in het kader van de onderhavige zaak derhalve worden geoordeeld dat het bij de twee perioden van bewaring van A die voorafgingen aan de derde periode, die als enige in het hoofdgeding aan de orde is, net als bij die derde periode ging om perioden van bewaring met het oog op verwijdering in de zin van artikel 15 van richtlijn 2008/115, die uitsluitend op deze bepaling waren gebaseerd en die tot doel hadden een en hetzelfde terugkeerbesluit uit te voeren.

46      De gestelde vragen zullen in het licht van deze inleidende opmerkingen worden onderzocht.
 Eerste vraag, onder a) en b)

47      Met zijn eerste vraag, onder a), en zijn eerste vraag, onder b), die samen moeten worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115 aldus moet worden uitgelegd dat alle perioden van bewaring die een illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land op grond van artikel 15 van die richtlijn in die lidstaat ter uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit heeft uitgezeten, moeten worden samengeteld om te bepalen of de krachtens een van deze bepalingen vastgestelde maximale bewaringsduur is bereikt, en of het in dat verband van belang is dat een nieuwe inbewaringstelling telkens door andere feitelijke omstandigheden was ingegeven.

48      Artikel 15, lid 1, eerste alinea, onder a) en b), van richtlijn 2008/115 bepaalt dat, tenzij in een bepaald geval andere afdoende maar minder dwingende maatregelen doeltreffend kunnen worden toegepast, de lidstaten de onderdaan van een derde land tegen wie een terugkeerprocedure loopt alleen in bewaring kunnen houden om zijn terugkeer voor te bereiden en/of om de verwijderingsprocedure uit te voeren, met name indien er risico op onderduiken bestaat of indien deze onderdaan van een derde land de voorbereiding van de terugkeer of de verwijderingsprocedure ontwijkt of belemmert. In de tweede alinea van dat lid 1 is bepaald dat de bewaring zo kort mogelijk moet zijn en niet langer mag duren dan de voortvarend uitgevoerde voorbereiding van de verwijdering.

49      Artikel 15, lid 5, van deze richtlijn bepaalt in de eerste volzin ervan dat de bewaring wordt gehandhaafd zolang de in artikel 15, lid 1, bedoelde omstandigheden zich voordoen en zolang zij noodzakelijk is om een geslaagde verwijdering te garanderen. Volgens de tweede volzin van lid 5 stelt iedere lidstaat een maximale bewaringsduur vast die niet meer dan zes maanden mag bedragen.

50      In artikel 15, lid 6, van die richtlijn is bepaald dat de lidstaten de in artikel 15, lid 5, bedoelde termijn overeenkomstig de nationale wetgeving slechts in beperkte mate en ten hoogste met nog eens twaalf maanden kunnen verlengen indien de verwijdering, alle redelijke inspanningen ten spijt, wellicht meer tijd zal vergen, omdat de betrokken onderdaan van een derde land niet meewerkt of de nodige documentatie uit derde landen op zich laat wachten.

51      Het Hof heeft reeds geoordeeld dat uit deze bewoordingen volgt dat artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115 de maximumduur voor bewaring met het oog op verwijdering vaststelt (arrest van 30 november 2009, Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, punt 35).

52      Uit die bewoordingen blijkt echter niet of de verschillende perioden van bewaring die de betrokkene ter uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit kan hebben uitgezeten, al dan niet bij elkaar moeten worden opgeteld om na te gaan of de krachtens lid 5 of lid 6 vastgestelde maximale duur in een concreet geval is bereikt.

53      In de eerste plaats moet er evenwel op worden gewezen dat elke bewaring van een onderdaan van een derde land, met name krachtens richtlijn 2008/115 in het kader van een terugkeerprocedure wegens illegaal verblijf, een ernstige inmenging vormt op het in artikel 6 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) neergelegde recht op vrijheid [arresten van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 72 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 4 september 2025, Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, punt 48].

54      Een bewaringsmaatregel bestaat er immers in dat een persoon op een bepaalde plaats wordt vastgehouden doordat hij permanent op een beperkt en afgesloten terrein moet blijven, waardoor hij van de rest van de bevolking wordt afgezonderd en hem zijn bewegingsvrijheid wordt ontnomen (arrest van 4 september 2025, Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, punt 49 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

55      Het doel van bewaringsmaatregelen in de zin van richtlijn 2008/115 is niet om strafbare feiten te vervolgen of te bestraffen, maar om de doelstellingen te verwezenlijken die met deze richtlijn worden nagestreefd op het gebied van terugkeer [arresten van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 74, en 4 september 2025, Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, punt 50]. De krachtens richtlijn 2008/115 met het oog op verwijdering bevolen bewaring van een illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land heeft dus enkel tot doel om te verzekeren dat de terugkeerprocedure doeltreffend is, en is niet bedoeld als straf (arresten van 10 maart 2022, Landkreis Gifhorn, C‑519/20, EU:C:2022:178, punt 38, en 4 september 2025, Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, punt 50).

56      Gelet op een en ander kan niet worden aanvaard dat elke nieuwe inbewaringstelling die ertoe strekt een illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land krachtens artikel 15, lid 5 of lid 6, van richtlijn 2008/115 ter uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit te verwijderen, een nieuwe periode van bewaring doet ingaan, wat als gevolg zou hebben dat de eerdere perioden van bewaring ter uitvoering van dat besluit niet in aanmerking moeten worden genomen bij de beoordeling van de vraag of de door de betrokken lidstaat krachtens een van deze bepalingen vastgestelde maximale bewaringsduur in een concreet geval is bereikt. Gelet op de ernst van deze inmenging in het in artikel 6 van het Handvest neergelegde recht op vrijheid en rekening houdend met het belang van dat recht, wordt aan deze conclusie niet afgedaan door de omstandigheid dat deze perioden van bewaring zijn onderbroken door perioden van vrijheid.

57      In de tweede plaats moet in herinnering worden gebracht dat artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115 tot doel heeft te waarborgen dat de bewaring met het oog op verwijdering hoe dan ook niet langer duurt dan achttien maanden of, in voorkomend geval, dan de kortere maximale termijn die de betrokken lidstaat krachtens deze bepalingen heeft vastgesteld (zie in die zin arrest van 30 november 2009, Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, punt 37).

58      In dit verband heeft het Hof onder meer geoordeeld dat bij de berekening van de krachtens artikel 15, leden 5 en 6, van deze richtlijn vastgestelde duur van de bewaring met het oog op verwijdering de periode moet worden meegeteld waarin de uitvoering van het verwijderingsbesluit was geschorst wegens de behandeling van een verzoek om internationale bescherming van een onderdaan van een derde land, wanneer de betrokkene gedurende de procedure waarin dat verzoek werd behandeld, krachtens die bepalingen in bewaring werd gehouden, zelfs indien dat ten onrechte gebeurde (zie in die zin arrest van 30 november 2009, Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, punten 40, 47 en 48).

59      De periode van bewaring die is verstreken gedurende de procedure waarin de rechter toetst of het verwijderingsbesluit rechtmatig is, dient ook in aanmerking te worden genomen bij de berekening van de krachtens artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115 vastgestelde maximale bewaringsduur, ook al is de uitvoering van dat besluit geschorst (zie in die zin arrest van 30 november 2009, Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, punten 51 en 53).

60      Dienaangaande heeft het Hof opgemerkt dat de duur van de bewaring met het oog op verwijdering anders sterk zou kunnen variëren, hetzij van geval tot geval in eenzelfde lidstaat, hetzij tussen de lidstaten onderling, wegens de bijzondere kenmerken van de nationale gerechtelijke procedures en de omstandigheden waarin deze plaatsvinden. Dit zou in strijd zijn met het doel van artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115, te waarborgen dat voor alle lidstaten dezelfde maximale bewaringsduur geldt (arrest van 30 november 2009, Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, punt 54).

61      Aan deze doelstelling zou afbreuk kunnen worden gedaan indien geen rekening werd gehouden met alle perioden van bewaring met het oog op verwijdering die de illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land reeds in die lidstaat heeft uitgezeten met het oog op de uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit, maar die optelling afhankelijk werd gesteld van de vraag of er sprake is van feitelijke omstandigheden die de situatie van die onderdaan van een derde land kenmerken. Deze omstandigheden kunnen immers subjectief worden beoordeeld.

62      Wanneer geen rekening werd gehouden met alle eerdere perioden van bewaring om te beoordelen of de krachtens artikel 15, lid 5 of lid 6, van richtlijn 2008/115 vastgestelde maximale bewaringsduur in een concreet geval is bereikt, zouden die bepalingen bovendien kunnen worden omzeild, ook al heeft de daarin vastgestelde maximale bewaringsduur tot doel de vrijheidsbeneming van een persoon te beperken (zie in die zin arrest van 30 november 2009, Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, punt 56). Deze bepalingen weerspiegelen aldus het door de Uniewetgever nagestreefde evenwicht tussen het in artikel 6 van het Handvest neergelegde recht op vrijheid en het hoofddoel van deze richtlijn, dat er blijkens de overwegingen 2 en 4 daarvan in bestaat een doeltreffend verwijderings- en terugkeerbeleid te ontwikkelen, met volledige eerbiediging van de grondrechten en de waardigheid van de betrokkenen [zie in die zin arresten van 19 juni 2018, Gnandi, C‑181/16, EU:C:2018:465, punt 48; 22 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Verwijdering – Medicinale cannabis), C‑69/21, EU:C:2022:913, punt 88, en 4 september 2025, Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, punt 46].

63      Indien deze perioden niet in aanmerking werden genomen zou dat bovendien – naargelang van het geval – kunnen leiden tot schending van het evenredigheidsbeginsel, dat vereist dat elke aan de verwijdering voorafgaande bewaring zo kort mogelijk is (zie in die zin arrest van 28 april 2011, El Dridi, C‑61/11 PPU, EU:C:2011:268, punt 43), zoals overigens is bepaald in artikel 15, lid 1, tweede alinea, van deze richtlijn. De bewaring met het oog op verwijdering moet immers worden beperkt en afhankelijk worden gesteld van de eerbiediging van het evenredigheidsbeginsel, zoals wordt bevestigd door overweging 16 van richtlijn 2008/115 [zie in die zin arrest van 6 oktober 2022, Politsei- ja Piirivalveamet (Inbewaringstelling – Risico op het plegen van een strafbaar feit), C‑241/21, EU:C:2022:753, punt 40].

64      Voorts zij er nog op gewezen dat de door artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115 aan de lidstaten opgelegde verplichting om een maximale duur voor de bewaring met het oog op verwijdering te bepalen een grens stelt aan deze bewaringsduur, onverminderd het recht van een lidstaat om de verwijderingsprocedure op zich uit te voeren (zie in die zin arrest van 30 november 2009, Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, punt 56).

65      In de derde plaats kunnen de door de verwijzende rechter aangevoerde omstandigheden evenmin een andere uitlegging rechtvaardigen.

66      Het is stellig zo dat het risico op onderduiken en het feit dat de betrokken onderdaan van een derde land de voorbereiding van de terugkeer of de verwijderingsprocedure ontwijkt of belemmert, volgens artikel 15, lid 1, van richtlijn 2008/115 gronden vormen die de inbewaringstelling, die ertoe strekt de terugkeer voor te bereiden en/of de verwijderingsprocedure uit te voeren, kunnen rechtvaardigen, indien het niet mogelijk is om andere afdoende maar minder dwingende maatregelen doeltreffend toe te passen.

67      Indien echter op grond van deze omstandigheden zou kunnen worden geoordeeld dat elke nieuwe inbewaringstelling van een illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land een nieuwe bewaringstermijn doet ingaan terwijl de uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit aan de orde is, zou de krachtens artikel 15, lid 5, van richtlijn 2008/115 vastgestelde maximale bewaringsduur haar nuttig effect kunnen verliezen. Aangezien deze omstandigheden in wezen bepalen of een dergelijke onderdaan in bewaring kan worden gesteld, zou de bewaringstermijn dan namelijk bij elke nieuwe inbewaringstelling vanaf nul aanvangen, zodat deze bepaling zou kunnen worden omzeild, zoals in punt 62 van het onderhavige arrest is aangegeven.

68      Voorts zij eraan herinnerd dat de inbewaringstelling van een onderdaan van een derde land tegen wie een terugkeerprocedure loopt een ernstige inbreuk op diens recht op vrijheid vormt, zodat daarvoor strikte waarborgen gelden, meer bepaald het bestaan van een wettelijke grondslag, duidelijkheid, voorzienbaarheid, toegankelijkheid en bescherming tegen willekeur [arresten van 15 maart 2017, Al Chodor, C‑528/15, EU:C:2017:213, punt 40, en 6 oktober 2022, Politsei- ja Piirivalveamet (Inbewaringstelling – Risico op het plegen van een strafbaar feit), C‑241/21, EU:C:2022:753, punt 50].

69      Indien rekening werd gehouden met andere, niet nader omschreven en naar hun aard variabele en subjectieve feitelijke omstandigheden die de situatie van de illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land kenmerken, terwijl de uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit aan de orde is, zou dit – gezien de daaruit voortvloeiende rechtsonzekerheid – de betrokkenen blootstellen aan een risico van willekeur, hetgeen in strijd is met de in het vorige punt van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak.

70      Evenwel moet erop worden gewezen dat de lidstaten krachtens artikel 2, lid 2, onder b), van richtlijn 2008/115 kunnen besluiten deze richtlijn niet toe te passen op met name onderdanen van derde landen die verplicht zijn tot terugkeer als strafrechtelijke sanctie of als gevolg van een strafrechtelijke sanctie overeenkomstig de nationale wetgeving.

71      Voorts verzet deze richtlijn zich er niet tegen dat sancties – in voorkomend geval strafrechtelijke sancties – volgens de nationale regels worden opgelegd aan onderdanen van derde landen ten aanzien van wie de bij die richtlijn ingestelde terugkeerprocedure is afgerond en die nog steeds illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijven zonder dat er een geldige reden is om niet terug te keren [zie in die zin arresten van 6 december 2011, Achughbabian, C‑329/11, EU:C:2011:807, punten 46 en 48, en 17 september 2020, JZ (Gevangenisstraf in geval van een inreisverbod), C‑806/18, EU:C:2020:724, punten 28 en 29].

72      Verder moet worden opgemerkt dat de bewaring en de verlenging ervan van soortgelijke aard zijn, aangezien beide tot gevolg hebben dat de betrokken onderdaan van een derde land zijn vrijheid wordt ontnomen teneinde zijn terugkeer voor te bereiden en/of over te gaan tot zijn verwijdering (arrest van 10 maart 2022, Landkreis Gifhorn, C‑519/20, EU:C:2022:178, punt 59 en aldaar aangehaalde rechtspraak), zodat bij de berekening van de bewaringsduur geen onderscheid hoeft te worden gemaakt tussen de perioden van bewaring naargelang zij zijn uitgezeten krachtens artikel 15, lid 5 of lid 6, van richtlijn 2008/115.

73      Gelet op een en ander moet op de eerste vraag, onder a) en b), worden geantwoord dat artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115 aldus moet worden uitgelegd dat alle perioden van bewaring die een illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land op grond van artikel 15 van die richtlijn ter uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit in die lidstaat heeft uitgezeten, moeten worden samengeteld om te bepalen of de krachtens een van deze bepalingen vastgestelde maximale bewaringsduur is bereikt.
 Tweede vraag, onder a)

74      Met zijn tweede vraag, onder a), wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een regeling van een lidstaat op grond waarvan de rechter enkel kan controleren of de door deze lidstaat krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale bewaringsduur van zes maanden is overschreden, indien de in bewaring gestelde persoon daarom verzoekt.

75      Volgens artikel 15, lid 3, eerste volzin, van richtlijn 2008/115 wordt de inbewaringstelling in ieder geval „met redelijke tussenpozen” op verzoek van de onderdaan van een derde land of ambtshalve getoetst. In de tweede volzin van dat lid wordt bepaald dat de toetsing in het geval van een lange periode van bewaring aan controle door een rechterlijke autoriteit wordt onderworpen.

76      Elke bewaring die langer dan zes maanden duurt, wordt overeenkomstig artikel 15, lid 5, van die richtlijn geacht een lange bewaring te vormen voor de toepassing van artikel 15, lid 3, van diezelfde richtlijn (arrest van 5 juni 2014, Mahdi, C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, punt 42).

77      Bovendien blijkt duidelijk uit de bewoordingen van artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 dat de toetsing van elke lange bewaring van een onderdaan van een derde land aan controle door een rechterlijke autoriteit moet worden onderworpen. Een rechterlijke autoriteit die beslist over de mogelijkheid om de bewaring te verlengen tot na de door de betrokken lidstaat aanvankelijk vastgestelde maximumduur, moet die bewaring dus in alle gevallen controleren, zelfs indien de autoriteit die zich tot deze rechterlijke autoriteit heeft gewend daar niet uitdrukkelijk om heeft verzocht en zelfs indien de bewaring van de betrokken onderdaan van een derde land reeds is getoetst door de autoriteit die de oorspronkelijke bewaring heeft gelast (zie in die zin arrest van 5 juni 2014, Mahdi, C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, punten 48, 49 en 56).

78      Aangezien het besluit om de oorspronkelijke periode van bewaring na afloop van zes maanden te verlengen door een rechterlijke autoriteit moet worden getoetst, kan de rechterlijke toetsing van de vraag of de oorspronkelijke maximale bewaringsduur van zes maanden is overschreden derhalve niet afhankelijk worden gesteld van een verzoek van de in bewaring gestelde persoon.

79      Bijgevolg moet op de tweede vraag, onder a), worden geantwoord dat artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een regeling van een lidstaat op grond waarvan de rechter enkel kan controleren of de door deze lidstaat krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale bewaringsduur van zes maanden is overschreden, indien de in bewaring gestelde persoon daarom verzoekt.
 Tweede vraag, onder b)

80      Met zijn tweede vraag, onder b), wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 aldus moet worden uitgelegd dat de rechterlijke autoriteit het besluit van de administratieve autoriteit om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale duur van zes maanden moet toetsen voordat deze maximale duur is bereikt, of, indien dat niet het geval is, die toetsing hoe dan ook zo spoedig mogelijk moet worden verricht nadat dat besluit is vastgesteld.

81      Gelet op de ernst van de inmenging in het in artikel 6 van het Handvest neergelegde recht op vrijheid die voortvloeit uit een besluit tot inbewaringstelling overeenkomstig richtlijn 2008/115 en rekening houdend met het belang van dat recht, is de bevoegdheid van de bevoegde nationale autoriteiten om een onderdaan van een derde land in bewaring te stellen strikt afgebakend. Een bewaringsmaatregel kan derhalve alleen worden bevolen of verlengd met inachtneming van algemene en abstracte regels waarin de voorwaarden en de wijze van toepassing ervan zijn vastgelegd [arresten van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 75 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 4 september 2025, Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, punt 51].

82      De uit artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 voortvloeiende verplichting tot rechterlijke controle van besluiten van administratieve autoriteiten om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale duur van zes maanden strekt ertoe het recht op effectieve rechterlijke bescherming te waarborgen van onderdanen van derde landen die met het oog op verwijdering in bewaring worden gesteld. Krachtens artikel 47 van het Handvest moeten de lidstaten immers zorgen voor effectieve rechterlijke bescherming van de aan het Unierecht ontleende individuele rechten. Zoals artikel 15, lid 3, tweede volzin, van die richtlijn vereist, moeten zij er bijgevolg met name voor zorgen dat een door de administratieve autoriteit verrichte toetsing van de bewaring in het geval van een lange periode van bewaring aan controle door een rechterlijke autoriteit wordt onderworpen, teneinde na te gaan of nog steeds is voldaan aan de voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring. Daarbij moet deze rechterlijke autoriteit over elk relevant feitelijk en juridisch element kunnen beslissen – óók ambtshalve – om deze rechtmatigheid te beoordelen [zie in die zin arresten van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punten 81, 84 en 87‑89 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 4 september 2025, Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, punten 67, 69, 71 en 72]. Zij moet tevens bevoegd zijn om de betrokkene onmiddellijk vrij te laten indien zij van mening is dat niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden die de bewaring rechtvaardigden of indien blijkt dat er geen redelijk vooruitzicht op verwijdering meer is (zie in die zin arrest van 5 juni 2014, Mahdi, C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, punten 59‑62).

83      Wat het tijdstip betreft waarop een dergelijke controle moet worden verricht, zij opgemerkt dat de inbewaringstelling volgens artikel 15, lid 2, eerste alinea, van richtlijn 2008/115 door een administratieve of rechterlijke autoriteit wordt gelast. Daarnaast wordt in artikel 15, lid 2, derde alinea, van deze richtlijn bepaald dat, indien de inbewaringstelling door een administratieve autoriteit is gelast, de lidstaten ofwel erin voorzien dat een spoedige rechterlijke toetsing van de rechtmatigheid van de bewaring zo spoedig mogelijk na de aanvang ervan plaatsvindt, ofwel de betrokken onderdaan van een derde land het recht bieden voorziening te vragen bij het gerecht zodat de rechtmatigheid van de bewaring aan een spoedige rechterlijke toetsing wordt onderworpen, die zo spoedig mogelijk na het instellen van de betrokken procedure moet plaatsvinden. In dat geval dienen de lidstaten die onderdaan van een derde land onmiddellijk van die mogelijkheid in kennis te stellen.

84      Wat daarentegen de verlenging van de bewaring na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximumduur betreft, wordt – zoals de advocaat-generaal in wezen heeft opgemerkt in punt 78 van haar conclusie – noch in artikel 15, lid 6, van richtlijn 2008/115, waarin deze mogelijkheid tot verlenging wordt afgebakend, noch in enige andere bepaling daarvan verduidelijkt op welk tijdstip de rechterlijke autoriteit de toetsing van de bewaring in het geval van een lange periode van bewaring aan de in artikel 15, lid 3, tweede volzin, van deze richtlijn bedoelde controle moet onderwerpen.

85      Bijgevolg blijven de lidstaten volgens vaste rechtspraak bij gebreke van Unierechtelijke voorschriften betreffende de procedurele aspecten van de in artikel 15, lid 3, tweede volzin, van deze richtlijn bedoelde rechterlijke controle, overeenkomstig het beginsel van procedurele autonomie bevoegd om deze aspecten te regelen, op voorwaarde dat het gelijkwaardigheidsbeginsel en het doeltreffendheidsbeginsel in acht worden genomen, met dien verstande dat de eerbiediging van de grondrechten en de volledige doeltreffendheid van de Unierechtelijke bepalingen moeten worden gewaarborgd (zie in die zin arrest van 5 juni 2014, Mahdi, C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, punt 50 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en naar analogie arrest van 3 juli 2025, Al Nasiria, C‑610/23, EU:C:2025:514, punt 51 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

86      Hieruit volgt dat de lidstaten – mits zij deze beginselen in acht nemen – niet hoeven te bepalen dat een rechterlijke autoriteit het besluit van de administratieve autoriteit om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale bewaringsduur, moet toetsen voordat die duur is bereikt.

87      Het is wel zo dat een administratieve of, naargelang van de lidstaten, rechterlijke beslissing waarbij die verlenging wordt gelast, noodzakelijkerwijs moet worden genomen voordat die duur is bereikt. Overeenkomstig artikel 15, lid 6, van richtlijn 2008/115 kan de in artikel 15, lid 5, van die richtlijn bedoelde oorspronkelijke periode van bewaring immers niet worden verlengd, tenzij aan de voorwaarden van artikel 15, lid 6, is voldaan en de materiële voorwaarden die de oorspronkelijke bewaring van de betrokken onderdaan van een derde land rechtvaardigden, nog steeds vervuld zijn (zie in die zin arrest van 5 juni 2014, Mahdi, C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, punten 58‑61 en 67‑69). Dit houdt in dat deze beoordeling noodzakelijkerwijs moet worden verricht voordat de oorspronkelijke maximale bewaringsduur is bereikt, aangezien de bewaring niet kan worden verlengd na afloop van die duur wanneer niet aan die voorwaarden is voldaan.

88      Het gelijkwaardigheidsbeginsel vereist daarentegen dat de controle door een rechterlijke autoriteit van het besluit van de administratieve autoriteit om de bewaring te verlengen na afloop van de oorspronkelijke maximumduur niet later plaatsvindt dan de in artikel 15, lid 2, van richtlijn 2008/115 bedoelde toetsing van een door een administratieve autoriteit gelaste inbewaringstelling. Dit is zo omdat de bewaring en de verlenging ervan van soortgelijke aard zijn en omdat artikel 15, lid 2, derde alinea, van deze richtlijn vereist dat de rechterlijke toetsing van de rechtmatigheid van de door de administratieve autoriteiten gelaste bewaring zo spoedig mogelijk wordt verricht. De toetsing moet dus zo spoedig mogelijk plaatsvinden nadat de administratieve autoriteit het besluit heeft vastgesteld waarbij de bewaring na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximumduur van zes maanden wordt verlengd.

89      Gelet op een en ander moet op de tweede vraag, onder b), worden geantwoord dat artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 aldus moet worden uitgelegd dat de rechterlijke autoriteit het besluit van de administratieve autoriteit om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale duur van zes maanden niet hoeft te toetsen voordat deze maximale duur is bereikt, maar dat die toetsing hoe dan ook, evenals de rechterlijke toetsing waarin artikel 15, lid 2, derde alinea, van die richtlijn voorziet, zo spoedig mogelijk na de vaststelling van dat besluit moet worden verricht.
 Derde vraag

90      Met zijn derde vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 aldus moet worden uitgelegd dat bij gebreke van een tijdige rechterlijke toetsing van het administratieve besluit om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximumduur van zes maanden, automatisch de verplichting ontstaat om de bewaring onmiddellijk te beëindigen wanneer aan alle materiële voorwaarden voor handhaving van de bewaring is voldaan op het tijdstip waarop die rechterlijke toetsing wordt verricht. Voor het geval dat deze vraag ontkennend wordt beantwoord, wenst deze rechter te vernemen welke factoren relevant zijn om te beoordelen of de bewaring onmiddellijk moet worden beëindigd in geval van een dergelijke tardieve rechterlijke toetsing.

91      De algemene en abstracte regels die als gemeenschappelijke Unienormen de voorwaarden voor de bewaring met het oog op verwijdering vastleggen, zijn neergelegd in artikel 15, lid 1, artikel 15, lid 2, tweede alinea, en artikel 15, leden 4, 5 en 6, van richtlijn 2008/115. Deze regels doen niet af aan de regels in andere bepalingen van deze richtlijn die de voorwaarden voor bewaring specificeren in bepaalde situaties die niet relevant zijn voor het hoofdgeding, zoals die welke betrekking hebben op de bewaring van minderjarigen [zie in die zin arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 76].

92      Deze regels in richtlijn 2008/115 vormen samen met de bepalingen van nationaal recht ter uitvoering daarvan de uit het Unierecht voortvloeiende normen waarin de voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring, ook uit het oogpunt van artikel 6 van het Handvest, zijn vastgelegd [arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 77].

93      Wanneer blijkt dat niet of niet langer is voldaan aan de in het vorige punt van het onderhavige arrest genoemde voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring met het oog op verwijdering, moet de betrokkene, zoals de Uniewetgever overigens expliciet aangeeft in artikel 15, lid 2, vierde alinea, en lid 4, van richtlijn 2008/115, onmiddellijk worden vrijgelaten [zie in die zin arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 79].

94      Zoals in punt 82 van het onderhavige arrest in wezen in herinnering is gebracht, maakt de uit artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 voortvloeiende verplichting tot rechterlijke controle van besluiten van administratieve autoriteiten om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale duur van zes maanden, geen deel uit van de voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring uit hoofde van die richtlijn maar wel van de voorwaarden die ertoe strekken het recht op daadwerkelijke rechterlijke bescherming te waarborgen van onderdanen van derde landen die door een lidstaat in bewaring worden gesteld.

95      De Uniewetgever heeft aldus voorzien in gemeenschappelijke normen op het gebied van de rechterlijke bescherming van illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdanen van derde landen die in bewaring worden gesteld om te worden verwijderd. Die normen zijn opgenomen in artikel 15, lid 2, derde alinea, van richtlijn 2008/115, wat de inbewaringstelling betreft, en in artikel 15, lid 3, van deze richtlijn, wat de handhaving van een maatregel van bewaring betreft [zie in die zin arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C‑704/20 en C‑39/21, EU:C:2022:858, punten 82‑84]. De Uniewetgever heeft daarentegen niet aangegeven welke gevolgen moeten worden verbonden aan een overschrijding van de termijn waarbinnen een rechterlijke autoriteit de toetsing moet verrichten van een administratief besluit om de bewaring te verlengen na afloop van de oorspronkelijke maximumduur van zes maanden. Zoals blijkt uit het antwoord op de tweede vraag, onder b), behoort de vaststelling van deze termijn overigens tot de bevoegdheid van de lidstaten, binnen de in punt 89 van het onderhavige arrest aangegeven grenzen.

96      Hieruit volgt ten eerste dat niet kan worden geoordeeld dat richtlijn 2008/115 in geval van een tardieve rechterlijke toetsing alleen al om die reden oplegt dat de betrokkene onmiddellijk in vrijheid wordt gesteld.

97      Ten tweede leidt de omstandigheid dat die termijn is overschreden er niet toe dat het besluit om de bewaring te verlengen onrechtmatig is, en brengt die overschrijding bijgevolg niet automatisch de verplichting met zich mee om de betrokken onderdaan van een derde land vrij te laten. Onmiddellijke invrijheidstelling is alleen noodzakelijk indien de krachtens artikel 15, lid 6, van richtlijn 2008/115 vastgestelde maximale bewaringsduur is bereikt [zie in die zin arresten van 30 november 2009, Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, punten 60 en 62, en 14 mei 2020, Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság, C‑924/19 PPU en C‑925/19 PPU, EU:C:2020:367, punt 279]. Zoals blijkt uit punt 53 van het onderhavige arrest, berust deze noodzaak met name op het feit dat bewaring een ernstige inmenging vormt in het in artikel 6 van het Handvest verankerde recht op vrijheid.

98      Derhalve zou afbreuk kunnen worden gedaan aan het nuttig effect van deze richtlijn indien op grond van een dergelijke overschrijding de nietigverklaring van het besluit om de bewaring te verlengen en bijgevolg de opheffing daarvan zou worden opgelegd, ook al is die overschrijding zonder invloed op dat besluit en voldoet de bewaring nog steeds aan de in artikel 15 van richtlijn 2008/115 vastgestelde materiële voorwaarden (zie in die zin arrest van 10 september 2013, G. en R., C‑383/13 PPU, EU:C:2013:533, punt 41).

99      Zoals in punt 62 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht en zoals blijkt uit overweging 2 van richtlijn 2008/115, strekt deze richtlijn ertoe om op basis van gemeenschappelijke normen een doeltreffend verwijderings- en terugkeerbeleid te ontwikkelen, zodat mensen op een humane manier, met eerbiediging van hun grondrechten en waardigheid, teruggezonden kunnen worden. Verder is de verwijdering van elke illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land een prioriteit voor de lidstaten, overeenkomstig het stelsel van richtlijn 2008/115 (arrest van 10 september 2013, G. en R., C‑383/13 PPU, EU:C:2013:533, punt 43 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

100    Gelet op een en ander moet op de derde vraag worden geantwoord dat artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 aldus moet worden uitgelegd dat bij gebreke van een spoedige rechterlijke toetsing van het administratieve besluit om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximumduur van zes maanden, niet automatisch de verplichting ontstaat om de bewaring onmiddellijk te beëindigen wanneer aan alle materiële voorwaarden voor handhaving van de bewaring is voldaan op het tijdstip waarop die rechterlijke toetsing wordt verricht en de krachtens artikel 15, lid 6, van die richtlijn vastgestelde maximale bewaringsduur niet is bereikt.
 Kosten

101    Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Vierde kamer) verklaart voor recht:
1)      Artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2008 over gemeenschappelijke normen en procedures in de lidstaten voor de terugkeer van onderdanen van derde landen die illegaal op hun grondgebied verblijven

moet aldus worden uitgelegd dat

alle perioden van bewaring die een illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land op grond van artikel 15 van die richtlijn ter uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit in die lidstaat heeft uitgezeten, moeten worden samengeteld om te bepalen of de krachtens een van deze bepalingen vastgestelde maximale bewaringsduur is bereikt.

2)      Artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115

moet aldus worden uitgelegd dat

het zich verzet tegen een regeling van een lidstaat op grond waarvan de rechter enkel kan controleren of de door deze lidstaat krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale bewaringsduur van zes maanden is overschreden, indien de in bewaring gestelde persoon daarom verzoekt.

3)      Artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115

moet aldus worden uitgelegd dat

de rechterlijke autoriteit het besluit van de administratieve autoriteit om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale duur van zes maanden niet hoeft te toetsen voordat deze maximale duur is bereikt, maar dat die toetsing hoe dan ook, evenals de rechterlijke toetsing waarin artikel 15, lid 2, derde alinea, van die richtlijn voorziet, zo spoedig mogelijk na de vaststelling van dat besluit moet worden verricht.

4)      Artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115

moet aldus worden uitgelegd dat

bij gebreke van een spoedige rechterlijke toetsing van het administratieve besluit om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximumduur van zes maanden, niet automatisch de verplichting ontstaat om de bewaring onmiddellijk te beëindigen wanneer aan alle materiële voorwaarden voor handhaving van de bewaring is voldaan op het tijdstip waarop die rechterlijke toetsing wordt verricht en de krachtens artikel 15, lid 6, van die richtlijn vastgestelde maximale bewaringsduur niet is bereikt.

ondertekeningen

*      Procestaal: Fins.

i      Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.