Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2025-11-28 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2025‒2026Tweede Kamer der Staten-Generaal2Kamerstukken36 850XWijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2025 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota)Nr. 2MEMORIE VAN TOELICHTINGOntvangen 28 november 2025A.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL Artikel 1 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2025 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het ministerie van Defensie (X).De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting). De Minister van Defensie,R.P. BrekelmansB.BEGROTINGSTOELICHTING1LeeswijzerDe voorliggende tweede suppletoire begroting bevat de voorgestelde wijzigingen ten opzichte van de suppletoire begroting september van hoofdstuk X van de begroting van het Rijk.In deze tweede suppletoire begroting van Defensie zijn de besluiten van het kabinet uit de Najaarsnota verwerkt. Deze suppletoire wet dient dan ook in samenhang te worden gezien met de Najaarsnota.In paragraaf 2.1 wordt de cijfermatige aansluiting ten opzichte van de suppletoire begroting september uiteengezet. Vervolgens worden in paragraaf 2.2 de uitgavenmutaties en in 2.3 de ontvangstenmutaties toegelicht. Afsluitend is in paragraaf 2.4 per artikel een tabel opgenomen met daarin de budgettaire gevolgen van beleid en de uitgaven- en ontvangstenmutaties. Per artikel worden de mutaties groter dan of gelijk aan onderstaande staffel op het niveau van de financiële instrumenten (en eventueel artikelonderdeel) toegelicht.Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoenBeleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)< 5012=> 50 en < 20024=> 200 < 1000510=> 10001020De toelichtingen op de uitgaven gelden ook voor de verplichtingen. Alleen indien sprake is van een groot verschil van de verplichtingenmutaties ten opzichte van de uitgavenmutaties wordt dit verschil apart toegelicht. Deze verschillen ontstaan bijvoorbeeld doordat verplichtingen zijn aangegaan die niet tot een uitgavenmutatie leiden of door regelingen waarvoor de verplichtingen dit jaar worden aangegaan terwijl de uitgaven pas volgend jaar (of in de jaren daarna) plaatsvinden. 2Het beleid2.1Voorstel van wetMet het onderhavige wetsvoorstel wordt voorgesteld de uitgavenbegroting 2025 van het ministerie van Defensie (X) ten opzichte van de suppletoire begroting september met een bedrag van € 102,6 miljoen te verhogen. Voorts wordt voorgesteld het ontvangstentotaal voor 2025 met € 133,3 miljoen te verhogen. Dit leidt voor het ministerie van Defensie tot een uitgavenbudget van € 15,0 miljard en een ontvangstenbudget van € 431,8 miljoen.De verhoging van uitgaven en ontvangsten wordt voornamelijk veroorzaakt doordat Defensie meer middelen ontvangt van de EU uit hoofde van de zgn. Windfall profits (de winsten die ontstaan uit het beheer van bevroren Russische financiële tegoeden, deze winsten worden gebruikt voor steun aan Oekraïne) en teruggave van middelen vanuit het Europees Defensieagentschap van niet geleverde diensten. Deze extra ontvangsten komen nog dit jaar ten gunste van extra uitgaven aan steun aan Oekraïne. In tabel 2.2 staat voor de volledigheid de belangrijkste mutaties ten opzichte van de september suppletoire begroting.De cijfermatige aansluiting ten opzichte van de suppletoire begroting september is als volgt:Uitgaven (bedragen x € 1.000)Stand suppletoire begroting september 2025€ 14.909.940Wijzigingen 2e suppletoire begroting 2025€ 102.644Stand begroting Defensie (X) in de Najaarsnota 2025€ 15.012.584Ontvangsten (bedragen x € 1.000)Stand suppletoire begroting september 2025€ 298.535Wijzigingen 2e suppletoire begroting 2025€ 133.295Stand begroting Defensie (X) in de Najaarsnota 2025€ 431.8302.2UitgavenmutatiesBelangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2025 (2e suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)ArtikelnummerUitgaven 2025Vastgestelde begroting 202512.994.137Stand suppletoire begroting september 202514.909.940Belangrijkste suppletoire mutaties1) Ondersteuning Oekraïne1128.0582) Vrijgave HGIS en BIV budget1‒ 40.0003) Overboekingen met andere begrotingen1,2,3,4,5,7,8,9,10,129.3494) Herschikkingen1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,125.237Stand 2e suppletoire begroting 202515.012.584Toelichting overzicht uitgavenmutaties1. Ondersteuning OekraïneDefensie verwacht € 128,1 miljoen hogere ontvangsten te realiseren vanwege ontvangsten van de EU uit hoofde van de zgn. Windfall profits (€ 100 miljoen) en terugvloeiende ontvangsten op steun aan Oekraïne (€ 28,1 miljoen). Deze ontvangsten worden herleid naar de uitgaven zodat ze opnieuw aangewend kunnen worden ter ondersteuning aan Oekraïne.2. Vrijgave HGIS en BIV budgetDe uitgaven zijn met € 40 miljoen verlaagd omdat het budget voor crisisbeheersingsoperaties naar verwachting niet volledig wordt uitgeput. Dit hoort bij de systematiek wat kenmerkend is voor dit budget. Elk jaar wordt er een vast budget voor missies gereserveerd terwijl vooraf niet goed in te schatten is hoeveel missies er zullen komen.3. Overboekingen met andere begrotingenHet totaal aan overboekingen naar andere begrotingen zowel intern als extern naar andere ministeries betreft per saldo € 9,3 miljoen.4. HerschikkingenHet totaal aan herschikkingen op de Defensiebegroting betreft € 5,2 miljoen.2.3OntvangstenmutatiesBelangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2025 (2e suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)ArtikelnummerOntvangsten 2025Vastgestelde begroting 2025245.411Stand suppletoire begroting september 2025298.535Belangrijkste suppletoire mutaties1) Ontvangsten Windfall Profits1100.0002) Ontvangsten Europees Defensieagentschap128.0583) Overige ontvangstenmutaties2, 45.237Stand 2e suppletoire begroting 2025431.830Toelichting overzicht ontvangstenmutaties1. Ontvangsten Windfall ProfitsDefensie verwacht € 100 miljoen hogere ontvangsten te realiseren. Een deel van de militaire steun aan Oekraïne is gekwalificeerd voor vergoeding vanuit de Windfall Profits, die door de European Peace Facility (EPF, onderdeel van de EU), worden geadministreerd. Deze komen nu ten gunste van de ontvangsten en worden in het uitgavenkader voor steun aan Oekraïne opgehoogd.2. Ontvangsten Europees DefensieagentschapHet Europees Defensieagentschap geeft € 28,1 miljoen terug voor niet gerealiseerde leveringen aan Oekraïne. Omdat het boekjaar 2024 al is afgesloten dient deze teruggave verwerkt te worden als ontvangst. Dit bedrag wordt tevens opgehoogd in het uitgavenkader zodat er nieuwe steun aangewend kan worden.3. Overige ontvangstenmutatiesDoor een bijstelling op de overige ontvangsten worden de ontvangsten in totaal opgehoogd met € 5,2 miljoen.2.4Budgettaire gevolgen van beleidBeleidsartikel 1 InzetArtikel 1 Inzet (bedragen x € 1.000)Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)Mutaties 2e suppletoire begroting (2)Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)Art.Verplichtingen5.027.215354.5585.381.773Uitgaven4.377.894104.5584.482.452Apparaatsuitgaven000Programmauitgaven4.377.894104.5584.482.4521.1Programmauitgaven4.377.894104.5584.482.452Opdrachten3.941.894‒ 710.6423.231.252Crisisbeheersingsoperaties3.922.368‒ 728.1423.194.226Financiering nationale inzet krijgsmacht3.82703.827Overige inzet15.69917.50033.199Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties436.000815.2001.251.200Bijdrage aan Internationale Samenwerking436.000815.2001.251.200Ontvangsten151.718128.058279.776Voor 2025 is 99% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.Toelichting op de verplichtingenDe verplichtingenruimte stijgt met € 354,6 miljoen. Dat is het gevolg van € 378,1 miljoen hogere verplichtingenruimte voor Oekraïne, met name om deel te kunnen nemen aan een nieuw Prioritized Ukraine Requirement List (PURL) initiatief van € 250,0 miljoen. Via het PURL-initiatief financieren NAVO-bondgenoten door de Verenigde Staten samengestelde militaire steunpakketten. Het PURL-initiatief biedt de mogelijkheid tot snelle levering van zeer benodigd militaire materieel aan de Oekraïense strijdkrachten. Hiervoor is € 250,0 miljoen aan verplichtingenbudget naar voren gehaald uit 2027, het effect op 2027 zal bij de eerste suppletoire begroting 2026 worden verwerkt. Daarnaast zijn de verplichtingen verhoogd vanwege hogere ontvangsten. Deze worden in de toelichting over de ontvangsten verder toegelicht. De verwachte realisatie bij de Crisisbeheersingsoperaties en de Overige inzet wordt met in totaal € 23,5 miljoen neerwaarts bijgesteld. Deze bijstelling wordt ook verwerkt in de uitgavenraming - zie onderstaand de toelichting bij de uitgaven.Toelichting op de uitgavenDe grootste mutaties zijn technisch van aard. Het betreft een verplaatsing van € 815,2 miljoen van het financiele instrument Crisisbeheersingsoperaties naar Bijdrage aan internationale organisaties. Deze mutatie is budgetneutraal, uitgevoerd conform de wensen van de Auditdienst Rijk en de Algemene Rekenkamer, en betreft bijdragen aan internationale samenwerkingsvormen voor de militaire steun aan Oekraïne. De uitgaven voor Oekraïne zijn daarnaast verhoogd met € 128,1 miljoen omdat er hogere ontvangsten worden gerealiseerd, hetgeen bij de toelichting op de ontvangsten verder wordt toegelicht. De hogere uitgavenruimte zorgt ervoor dat er meer plannen voor de levering van militair materieel aan Oekraïne gerealiseerd kunnen worden.De uitgaven voor de Crisisbeheersingsoperaties zijn verlaagd vanwege lagere uitgaven voor het Budget Internationale Veiligheid (BIV). Het BIV is een voorziening die het mogelijk maakt om op verwachte en onverwachte internationale ontwikkelingen te reageren. Het budget in deze voorziening, dat niet is ingezet, betreft € 40,0 miljoen. Overige mutaties verlagen de begroting met € 1,0 miljoen.De uitgaven aan overige inzet stijgen met € 17,5 miljoen omdat er meer inzet plaatsvindt voor de eerste hoofdtaak, zoals de F-35s en Air Missile Defence Taskforce (AMDTF) aan de Oostflank. De hernieuwde focus op deze hoofdtaak vraagt om een duidelijkere scheiding tussen de inzet voor de verschillende hoofdtaken. De inzet voor hoofdtaak 2 valt onder het BIV, de nieuwe hoofdtaak 1 missies worden tijdelijk gefinancierd vanuit artikel 1.3 - overige inzet. Bij de Ontwerpbegroting 2027 zal een herziening van artikel 1 worden voorgesteld, waarbij een specifiek subartikel voor hoofdtaak 1 zal worden ingericht.Toelichting op de ontvangstenDefensie verwacht € 128,1 miljoen hogere ontvangsten te realiseren. Een deel van de militaire steun levert aan Oekraïne is gekwalificeerd voor vergoeding vanuit de Windfall Profits, die door de European Peace Facility (EPF, onderdeel van de EU), worden geadministreerd. Daarnaast geeft het Europees Defensieagentschap € 28,1 miljoen terug voor niet gerealiseerde leveringen.Beleidsartikel 2 Koninklijke MarineArtikel 2 Koninklijke Marine (bedragen x € 1.000)Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)Mutaties 2e suppletoire begroting (2)Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)Art.Verplichtingen1.213.64155.6061.269.247Uitgaven1.284.86722.8771.307.744Apparaatsuitgaven1.182.63113.4701.196.1012.2Apparaatsuitgaven1.182.63113.4701.196.101Personele uitgaven1.156.7261.5931.158.319Eigen personeel1.034.8913351.035.226Externe inhuur11.9885.29617.284Overige personele exploitatie69.543‒ 1.41668.127Kustwacht NL14.4601.02515.485Kustwacht CARIB25.844‒ 3.64722.197Materiële uitgaven25.90511.87737.782Overige materiële exploitatie23.81211.82035.632Kustwacht NL1080108Kustwacht CARIB1.985572.042Programmauitgaven102.2369.407111.6432.1Programmauitgaven102.2369.407111.643Opdrachten102.1569.387111.543Gereedstelling21.96411.03633.000Kustwacht NL76.462‒ 1.14975.313Kustwacht CARIB3.730‒ 5003.230(Schade)vergoeding8020100Schadevergoeding overig8020100Ontvangsten12.32453712.861Voor 2025 is 98% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.Toelichting op de verplichtingenDe verplichtingen van de Koninklijke Marine stijgen met € 55,6 miljoen. Gedeeltelijk lopen deze mutaties gelijk met de uitgaven. In 2025 wordt voor € 32,8 miljoen verplichtingen afgesloten voor 2026 en verder. Deze verplichtingen hebben betrekking op externe inhuur, uitbesteding van opleidingen, operationele zaken ten behoeve van oefeningen en kennis technologieontwikkeling en innovatie (KT&I).Toelichting op de uitgavenHet uitgavenbudget voor 2025 wordt verhoogd met € 22,8 miljoen.Materiële uitgavenOverige materiële exploitatieHet budget voor overige materiele exploitatie is verhoogd met € 11,8 miljoen als gevolg van prijsstijgingen voor energie en water, verhoogde uitgaven aan kennis-, technologie en innovatieonderzoeken en inhuren van bewaking- en beveiligingsdiensten.OpdrachtenGereedstellingBinnen gereedstelling is het budget met € 11,0 miljoen verhoogd. Voornamelijk als gevolg van hogere uitgaven aan haven-, sluis- en loodsgelden en duurdere oefeningen dan begroot.Beleidsartikel 3 Koninklijke LandmachtArtikel 3 Koninklijke Landmacht (bedragen x € 1.000)Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)Mutaties 2e suppletoire begroting (2)Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)Art.Verplichtingen2.144.326115.7702.260.096Uitgaven2.144.32648.2522.192.578Apparaatsuitgaven2.039.26347.5472.086.8103.2Apparaatsuitgaven2.039.26347.5472.086.810Personele uitgaven2.002.93647.9652.050.901Eigen personeel1.883.92337.5061.921.429Externe inhuur37.72962638.355Overige personele exploitatie81.2849.83391.117Materiële uitgaven36.327‒ 41835.909Overige materiële exploitatie36.327‒ 41835.909Programmauitgaven105.063705105.7683.1Programmauitgaven105.063705105.768Opdrachten105.0635105.068Gereedstelling105.0635105.068(Schade)vergoeding0700700Schadevergoeding overig0700700Ontvangsten8.05408.054Voor 2025 is 99% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.Toelichting op de verplichtingenDe verplichtingenraming wordt met € 115,8 miljoen verhoogd. Hiervan hangt € 48,3 miljoen samen met de hieronder toegelichte kasuitgaven. De overige verplichtingen worden dit jaar nog aangegaan voor de uitgaven via Foreign Military Sales voor Fort Hood voor € 46,5 miljoen, het inhuren van personeel voornamelijk voor instructiecapaciteit in de komende jaren voor € 11,0 miljoen en het huren van oefenterreinen van € 10,0 miljoen.Toelichting op de uitgavenHet uitgavenbudget voor 2025 wordt verhoogd met € 48,3 miljoen. Dit wordt voornamelijk verklaard door de onderstaand toegelichte personele uitgaven.Personele uitgavenEigen personeelDe uitgaven aan eigen personeel worden met € 37,5 miljoen verhoogd. Deze verhoging wordt met name veroorzaakt door uitgaven voor eigen personeel. Het personeelsbestand van de Koninklijke Landmacht is sneller gegroeid dan voorzien. Hierdoor stijgen de uitgaven voor het eigen personeel met € 24,0 miljoen. De resterende verhoging wordt voornamelijk verklaard door extra uitgaven aan (oefen)toelages onder meer als gevolg van trainingen, oefeningen en inzet tijdens de NAVO-top.Beleidsartikel 4 Koninklijke LuchtmachtArtikel 4 Koninklijke Luchtmacht (bedragen x € 1.000)Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)Mutaties 2e suppletoire begroting (2)Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)Art.Verplichtingen1.015.291180.7351.196.026Uitgaven1.030.29121.7351.052.026Apparaatsuitgaven983.40823.7551.007.1634.2Apparaatsuitgaven983.40823.7551.007.163Personele uitgaven937.92723.935961.862Eigen personeel794.4866.835801.321Externe inhuur30.5102.50033.010Overige personele exploitatie112.93114.600127.531Materiële uitgaven45.481‒ 18045.301Overige materiële exploitatie45.481‒ 18045.301Programmauitgaven46.883‒ 2.02044.8634.1Programmauitgaven46.883‒ 2.02044.863Opdrachten46.883‒ 2.20044.683Gereedstelling46.883‒ 2.20044.683(Schade)vergoeding0180180Schadevergoeding overig0180180Ontvangsten12.1114.70016.811Voor 2025 is 99% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.Toelichting op de verplichtingenHet verplichtingenbudget wordt per saldo met € 180,7 miljoen verhoogd. Het verplichtingenbudget van overige personele exploitatie is opgehoogd met € 154,6 miljoen voor (vlieger-)opleidingen vanwege het aangaan van meerjarige contracten. Daarnaast is het budget voor externe inhuur (€ 12,5 miljoen) ten behoeve van met name instructiecapaciteit en het budget voor materiele exploitatie opgehoogd (€ 8,8 miljoen). Deze verhogingen zijn benodigd voor het afsluiten van nieuwe (inhuur-)contracten voor de komende jaren. De overige verplichtingen mutaties hangen samen met de kasmutaties.Toelichting op de uitgavenPersonele uitgavenOverige personele exploitatieBinnen de overige personele exploitatie is het budget met € 14,6 miljoen verhoogd. Langjarige opleidingscontracten worden toch dit jaar nog afgesloten onder Foreign Military Sales met de Verenigde Staten. Voor deze contracten dient direct een Initial Deposit te worden betaald.Beleidsartikel 5 Koninklijke MarechausseeArtikel 5 Koninklijke Marechaussee (bedragen x € 1.000)Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)Mutaties 2e suppletoire begroting (2)Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)Art.Verplichtingen835.0164.542839.558Uitgaven841.016‒ 10.167830.849Apparaatsuitgaven833.933‒ 9.944823.9895.2Apparaatsuitgaven833.933‒ 9.944823.989Personele uitgaven815.320‒ 19.512795.808Eigen personeel772.430‒ 34.386738.044Externe inhuur6.20215.79822.000Overige personele exploitatie36.688‒ 92435.764Materiële uitgaven18.6139.56828.181Overige materiële exploitatie18.6139.56828.181Programmauitgaven7.083‒ 2236.8605.1Programmauitgaven7.083‒ 2236.860Opdrachten7.083‒ 6836.400Gereedstelling7.083‒ 6836.400(Schade)vergoeding0460460Schadevergoeding overig0460460Ontvangsten4.45904.459Voor 2025 is 100% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.Toelichting op de verplichtingHet verplichtingenbudget van de Koninklijke Marechaussee is per saldo gestegen met € 4,5 miljoen. Dit hangt samen met de hieronder toegelichte uitgaven (€ 10,2 miljoen). Daarnaast vindt een fasering van budget plaats omdat € 14,7 miljoen aan meerjarige verplichtingen nog in 2025 worden aangegaan voor externe inhuur.Toelichting op de uitgavenHet uitgavenbudget is per saldo met € 10,2 miljoen gedaald. De verklaring hiervoor is voornamelijk gelegen in de teruggave van diverse budgetten aan andere departementen vanwege onderbesteding op de opdrachten voor bewaken & beveiligen, ondermijning en de inzet in het Caribisch gebied. Daarnaast heeft een herschikking plaatsgevonden van budget omdat de materiële uitgaven hoger uitvallen, hoofdzakelijk vanwege de uitgaven die ten behoeve van de afgelopen NAVO-top in Den Haag zijn verricht. Verder heeft een herschikking van budget plaatsgevonden vanwege hogere uitgaven voor externe inhuur.Beleidsartikel 7 Commando Materieel en ITArtikel 7 Commando Materieel en IT (bedragen x € 1.000)Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)Mutaties 2e suppletoire begroting (2)Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)Art.Verplichtingen988.08843.2991.031.387Uitgaven1.012.00619.2991.031.305Apparaatsuitgaven819.21111.822831.0337.2Apparaatsuitgaven819.21111.822831.033Personele uitgaven787.21520.418807.633Eigen personeel654.7891.858656.647Externe inhuur106.66218.560125.222Overige personele exploitatie25.764025.764Materiële uitgaven31.996‒ 8.59623.400Overige materiële exploitatie31.996‒ 8.59623.400Programmauitgaven192.7957.477200.2727.1Programmauitgaven192.7957.477200.272Opdrachten192.7957.477200.272Gereedstelling192.7957.477200.272Ontvangsten25.765025.765Voor 2025 is 100% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.Toelichting op de verplichtingenHet verplichtingenbudget is per saldo met € 43,3 miljoen toegenomen. Dit hangt samen met de hieronder toegelichte uitgaven (€ 19,3 miljoen). Verder vindt een fasering van budget plaats omdat € 24,0 miljoen aan meerjarige verplichtingen voor externe inhuur nog in 2025 worden aangegaan.Toelichting op de uitgavenHet uitgavenbudget wordt per saldo verhoogd met € 19,3 miljoen. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de verhoging van het budget voor externe inhuur vanwege vertraging van het programma Grensverleggende IT (GrIT). De bestaande IT-systemen moeten voor een langere periode worden gebruikt en ondersteund, naast dat voor GrIT meer inhuur is benodigd. Verder is het budget voor de materiële exploitatie met € 8,6 miljoen verlaagd. Dit is grotendeels het gevolg van een herschikking van € 6,2 miljoen tussen de Defensiebegroting en het DMF ten behoeve van de versterking van het cyberdomein. Het gaat hierbij om de aanschaf van materiaal en licenties. Tot slot is het budget voor gereedstelling met € 7,5 miljoen toegenomen, vooral door de verwerving van duurzame brandstof.Beleidsartikel 8 Defensie OndersteuningscommandoArtikel 8 Defensie Ondersteuningscommando (bedragen x € 1.000)Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)Mutaties 2e suppletoire begroting (2)Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)Art.Verplichtingen1.857.40313.4601.870.863Uitgaven1.872.318‒ 15.7401.856.578Apparaatsuitgaven1.741.529‒ 15.2861.726.2438.2Apparaatsuitgaven1.741.529‒ 15.2861.726.243Personele uitgaven1.275.017‒ 8.9211.266.096Eigen personeel912.318‒ 7.907904.411Externe inhuur44.2481.45245.700Overige personele exploitatie297.912‒ 2.466295.446Attaches20.539020.539Materiële uitgaven466.512‒ 6.365460.147Overige materiële exploitatie458.786‒ 6.365452.421Attaches7.72607.726Programmauitgaven130.789‒ 454130.3358.1Programmauitgaven130.789‒ 454130.335Opdrachten6.5003.50010.000Gereedstelling6.5003.50010.000(Schade)vergoeding124.289‒ 3.954120.335Schadevergoeding overig13.454‒ 3.9549.500Nationaal Fonds Ereschuld110.3350110.335Reservering schadevergoedingen Chroom-6 Defensie5000500Ontvangsten74.195074.195Voor 2025 is 92% juridisch verplicht en 5% bestuurlijk gebonden ten opzichte van het totaal beschikbare budget.Toelichting op de verplichtingenHet verplichtingenbudget voor 2025 is per saldo met € 13,5 miljoen verhoogd wat voornamelĳk samenhangt met een verhoging van het verplichtingenbudget voor de overige materiële exploitatie. Een aantal contracten voor de levering van geneeskundige goederen zal nog in 2025 afgesloten gaan worden. Daarvoor is het verplichtingenbudget 2025 verhoogd met € 27,2 miljoen en worden verplichtingenbudgetten voor 2026 en volgende jaren verlaagd.   Daarnaast leidt een aantal kleinere mutaties tot een verlaging van het verplichtingenbudget met € 13,7 miljoen wat voornamelijk samenhangt met de bijstellingen van de uitgavenbudgetten.Toelichting op de uitgavenEr zijn geen mutaties toe te lichten die hoger zijn dan de staffelwaarde van dit artikel.Niet-Beleidsartikel 9 AlgemeenArtikel 9 Algemeen (bedragen x € 1.000)Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)Mutaties 2e suppletoire begroting (2)Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)Art.Verplichtingen267.53229.079296.611Uitgaven268.13428.096296.2309.1Programmauitgaven268.13428.096296.230Subsidies (regelingen)51.6339.20060.833Subsidies51.6339.20060.833Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken76.14434.350110.494Kennisopbouw TNO via EZ64.60122.80587.406Kennisopbouw NLR via EZ6.20510.72316.928Kennisopbouw MARIN via EZ5.1838226.005Overige Bijdragen1550155Opdrachten21.650‒ 7.32014.330Opdrachten beleid7.861‒ 4.1203.741opdrachten milieu beleid13.789‒ 3.20010.589Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties98.554‒ 1.33497.220Bijdrage aan de NAVO88.550‒ 1.33487.216Bijdrage aan internationale samenwerking10.004010.004Bekostiging4.1411.9006.041Bekostiging diverse instellingen4.1411.9006.041Inkomensoverdrachten4.242‒ 3.900342Overige bijdragen4.242‒ 3.900342(Schade)vergoeding11.770‒ 4.8006.970Schadevergoeding overig1.8703.4005.270Regeling Chroom 6 Defensie9.200‒ 8.2001.000Civielrechtelijke Regeling Srebrenica 20207000700Ontvangsten1.60001.600Voor 2025 is 8% juridisch verplicht en 37% bestuurlijk gebonden ten opzichte van het totaal beschikbare budget.Toelichting op de verplichtingenHet verplichtingenbudget is met € 29,1 miljoen gestegen. De verplichtingen lopen vrijwel gelĳk met de kasuitgaven zoals hieronder uiteengezet.Toelichting op de uitgavenHet uitgavenbudget wordt per saldo met € 28,1 miljoen opwaarts bĳgesteld. Deze bĳstelling is onder andere het gevolg van een budgetoverheveling vanuit het defensiematerieelfonds voor de bijdrage aan TNO, NLR en MARIN via het Ministerie van Economische Zaken. Dit betreft € 22,8 miljoen voor TNO, € 10,7 miljoen voor NLR en € 0,8 miljoen voor MARIN. Daarnaast is het uitgavenbudget van subsidies positief bijgesteld met € 9,2 miljoen als gevolg van stijgende kosten en het uitvoeren en voortzetten van de activiteiten van het NLVi, conform diens wettelijke taak. Het restant wordt verklaard door meerdere kleinere mutaties.Niet-Beleidsartikel 10 Apparaat kerndepartementArtikel 10 Apparaat kerndepartement (bedragen x € 1.000)Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)Mutaties 2e suppletoire begroting (2)Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)Art.Verplichtingen10.083.178‒ 13.85510.069.323Uitgaven1.960.645‒ 22.8721.937.77310.2Apparaatsuitgaven1.960.645‒ 22.8721.937.773Personele uitgaven1.906.863‒ 4.3991.902.464Eigen personeel528.13313.933542.066Externe Inhuur75.525‒ 7.96367.562Overige personele exploitatie40.282‒ 7.30732.975Uitkeringen (pensioenen en wachtgelden)1.262.923‒ 3.0621.259.861Materiële uitgaven53.782‒ 18.47335.309Overige materiële exploitatie53.782‒ 18.47335.309Ontvangsten8.30908.309Voor 2025 is 84% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.Toelichting op de verplichtingenHet verplichtingenbudget wordt met € 13,9 miljoen neerwaarts bĳgesteld. De verplichtingen lopen grotendeels gelĳk met de kasuitgaven zoals hieronder uiteengezet. Het verschil wordt verklaard door een ophoging van het verplichtingenbudget voor het aangaan van meerjarige contracten voor externe inhuur bij de MIVD.Toelichting op de uitgavenHet uitgavenbudget wordt met € 22,9 miljoen neerwaarts bĳgesteld. Deze bĳstelling is het gevolg van de neerwaartse bĳstellingen in de personele uitgaven en materiële uitgaven.Personele uitgavenHet uitgavenbudget voor de personele uitgaven wordt per saldo met € 4,4 miljoen verlaagd. Het budget voor eigen personeel is met € 13,9 miljoen verhoogd. De verhoging van de eigen personele uitgaven wordt verklaard door een sneller dan verwachte groei van het personeelsbestand. Deze verhoging is gedekt door verlagingen van het uitgavenbudget van externe inhuur, overige personele exploitatie en uitkeringen (pensioenen en wachtgelden)Materiele uitgavenHet budget voor de overige materiële uitgaven wordt per saldo met € 18,5 miljoen neerwaarts aangepast. Dit wordt gedeeltelijk veroorzaakt door overhevelingen van budget naar het Ministerie van Binnenlandse Zaken voor bedrĳfsvoeringskosten van € 8 miljoen. Het restant van € 10,5 miljoen wordt verklaard door meerdere kleinere mutaties.Niet-Beleidsartikel 11 GeheimArtikel 11 Geheim (bedragen x € 1.000)Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)Mutaties 2e suppletoire begroting (2)Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)Art.Verplichtingen25.049025.049Uitgaven25.049025.04911.0Geheim25.049025.049Geheim25.049025.049Geheim25.049025.049Ontvangsten000In 2025 is 80% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.Niet-Beleidsartikel 12 Nog onverdeeldArtikel 12 Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)Mutaties 2e suppletoire begroting (2)Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)Art.Verplichtingen93.394‒ 93.3940Uitgaven93.394‒ 93.394012.3Nog onverdeeld Loon70.354‒ 70.3540Nog onverdeeld Loon70.354‒ 70.3540Nog onverdeeld Loon70.354‒ 70.354012.4Nog onverdeeld Prijs23.040‒ 23.0400Nog onverdeeld Prijs23.040‒ 23.0400Nog onverdeeld Prijs23.040‒ 23.0400Ontvangsten000Toelichting op de verplichtingenHet verplichtingenbudget voor 2025 wordt met € 93,4 miljoen neerwaarts aangepast. Deze bijstelling hangt samen met de bijstelling van de uitgaven.Toelichting op de uitgavenHet uitgavenbudget wordt met € 93,4 miljoen naar beneden bijgesteld.Nog onverdeeld LoonHet budget van Nog onverdeeld Loon wordt met € 70,4 miljoen verlaagd. Er wordt o.a. € 26,1 miljoen overgeheveld naar de Koninklijke Marine voor het dekken van prijsstijgingen van energie en water, het doen van uitgaven aan kennis-, technologie en innovatieonderzoeken, het inhuren van bewaking- en beveiligingsdiensten, aan haven-, sluis en loodsgelden en aan oefeningen. Ook wordt € 17,9 miljoen overgeheveld naar Commando Materieel en IT (Commit) om extra personeel in te huren. Er wordt € 17,5 miljoen overgeheveld naar Inzet vanwege een toename van inzet voor hoofdtaak 1.Nog onverdeeld PrijsHet uitgavenbudget van Nog onverdeeld Prijs is per saldo met € 23 miljoen verlaagd. Er zijn middelen overgeheveld naar de Koninklijke Landmacht om de snellere groei van het personeelsbestand te bekostigen. Ook zijn er middelen naar de Koninklijke Luchtmacht overgeboekt om een langjarig opleidingscontract aan te gaan. Tot slot is er geld overgeheveld naar Commit voor de aankoop van duurzame brandstof.  3Bijlage subsidieoverzichtSubsidies (bedragen x € 1.000)Subsidies (bedragen x 1.000 euro)Naam20232024vastgestelde begroting 2025Stand suppletoire begroting september 2025Stand tweede suppletoire begroting 2025Afwijking tweede suppletoire begroting 2025 t.o.v. suppletoire begroting september 2025mutatie 2026mutatie 2027mutatie 2028mutatie 2029Reden afwijking suppletoire begroting september 2024 t.o.v. 1e suppletoire begroting 2024Laatste evaluatieVolgende evaluatieEinddatumStichting Nederlands Veteraneninstituut (NLVi)28.41035.09828.28528.28538.72110.436aanvullende activiteiten in het kader van het uitvoeren van het veteranenbeleid202220262026Nationaal Comité Herdenking Capitulatie 1945 Wageningen25252575750202120262026Stichting Veteranen Platform (VP)2452853664894890202220272027Stichting Koninklijke Defensiemusea18.18418.94019.81719.81719.817020192025Stichting Nationale Taptoe3223463223603600202220272027Leerstoel Militair Recht, Universiteit van Amsterdam014874799516loon- en prijsindexering202220272027Stichting Maritiem Kenniscentrum25252525250202220272027Stichting Historische Vlucht1231251291341340202220272027SWoon NLDA23252525250202220272027Stichting Klachtentelefoon Luchtverkeer Limburg75757575750n.v.t.20272027Europees Jeugdparlement Nederland00022220n.v.t.Subsidies te verstrekken na evaluatie/ nader te verdelen01.1094272.247995‒ 1.252Totaal subsidies47.43256.20149.57051.63360.8339.2000000De genoemde bedragen betreffen het wettelijk plafond voor subsidies