Goedkeuring van het op 30 mei 2008 te Dublin totstandgekomen Verdrag inzake clustermunitie (Trb. 2009, 45); Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136286
 2009-2010
 
 32 187 
 (
 R 1902
 )
 Goedkeuring van het op 30 mei 2008 te Dublin totstandgekomen Verdrag
inzake clustermunitie (Trb. 2009, 45)
 
 
 
 
 Nr. 
 3
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 Inleiding
 Het Verdrag inzake clustermunitie (hierna «het Verdrag») vormt
het resultaat van de onderhandelingen in Dublin van 18 tot en met 30 mei
2008 tussen 111 staten, over een juridisch-bindend instrument over clustermunitie
die onaanvaardbaar humanitair leed veroorzaakt. Op 3 december 2008 is
de overeengekomen verdragstekst in Oslo door de Minister van Buitenlandse
Zaken voor het Koninkrijk ondertekend. In totaal tekenden op dat moment 94
staten.
 
 Clustermunitie is munitie, samengesteld uit een container die meerdere
kleine explosieve submunities bevat. Het aantal explosieve submunities varieert
van twee tot enkele honderden per container. Wanneer de munitie wordt afgevuurd,
opent de container zich boven het doelwit, waardoor de submunitie zich over
een groot oppervlak verspreidt. Clustermunitie kan bestaan uit een vliegtuigbom,
een raket of een artilleriegranaat. Het kan dus zowel vanuit de lucht, als
vanaf de grond of de zee afgevuurd worden. Er bestaat een grote variatie aan
submunities.
 
 Gebleken is dat het gebruik van clustermunitie ernstige gevaren voor de
burgerbevolking met zich meebrengt vanwege de onbetrouwbaarheid en onnauwkeurigheid
ervan. Bovendien komen grote aantallen explosieve submunities vaak niet tot
ontploffing. Hiermee vormen zij, vaak nog jaren na inzet, een gevaar voor
de bevolking.
 
 Het Koninkrijk is partij bij het op 10 oktober 1980 te Genève
tot stand gekomen Verdrag inzake het verbod of de beperking van het gebruik
van bepaalde conventionele wapens die geacht kunnen worden buitensporig leed
te veroorzaken of een niet-onderscheidende werking te hebben, met Protocollen
(Trb. 1981, 154; hierna «de CCW» – Convention
on Certain Conventional Weapons). Daarnaast heeft o.a. bekrachtiging
plaatsgevonden van het op 28 november 2003 te Genève tot stand
gekomen Protocol inzake ontplofbare oorlogsresten (Trb. 2004, 227; Protocol
V). Ook is het Koninkrijk partij bij het op 18 september 1997 te Oslo
tot stand gekomen Verdrag inzake het verbod van het gebruik, de aanleg van
voorraden, de productie en de overdracht van anti-personeelsmijnen en inzake
de vernietiging van deze wapens (Trb. 1998, 65; geopend voor ondertekening in Ottawa, hierna «het Ottawa-verdrag»). Hoewel bovengenoemde
verdragen en protocollen voor het gehele Koninkrijk zijn goedgekeurd, heeft
bekrachtiging ervan alleen voor Nederland plaatsgevonden. Tenslotte wordt
in CCW-kader onderhandeld over een mogelijk Protocol VI over clustermunitie.
 Totstandkoming van het Verdrag
 Op 23 februari 2007 onderschreven 46 landen, inclusief Nederland,
de zogenaamde «Oslo Verklaring». Deze verklaring riep op tot de
totstandkoming, in 2008, van een juridisch-bindend instrument over clustermunitie
die onaanvaardbaar humanitair leed veroorzaakt. Naar aanleiding van de «Oslo
Verklaring» is door een groep van zogenaamde «kernlanden»
(Nieuw Zeeland, Noorwegen, Peru, Mexico, Oostenrijk, Ierland en de Heilige
Stoel) een drietal vervolgconferenties georganiseerd. Deze vervolgconferenties
hebben geleid tot een concepttekst die de basis vormde voor de formele Diplomatieke
Conferentie, die van 18 tot en met 30 mei 2008 in Dublin werd gehouden.
 Over deze conferenties heeft de regering de Tweede Kamer per brief geïnformeerd
(Kamerstukken II, 2007–2008, 21 501-02, nrs. 735, 761, 781, 794,
802 en 833). Voorafgaand aan en tijdens de conferentie in Dublin heeft de
regering verschillende malen met de Tweede Kamer van gedachten gewisseld over
de Nederlandse inzet bij de onderhandelingen, waaronder op 15 en 21 mei
2008.
 
 In het licht van de zich in Dublin aftekenende overeenstemming over het
Verdrag als geheel, inclusief de bepalingen over interoperabiliteit en indachtig
de Motie Eijsink van 21 mei 2008 (Kamerstukken II, 2007–2008, 21 501-02,
nr. 818), heeft de regering op 29 mei 2008, samen met een groot aantal
andere landen, haar steun uitgesproken voor de verdragstekst.
 Doel van het Verdrag
 Het Verdrag bevat een vergaand verbod op gebruik, bezit, productie en
overdracht van clustermunitie met explosieve submunities. Met het Verdrag
worden nieuwe, vergaande normen gesteld, die een eind maken aan het gebruik
door Partijen van clustermunitie die onaanvaardbaar humanitair leed veroorzaakt.
 
 Ook op het gebied van slachtofferhulp en ruiming en vernietiging van ongeëxplodeerde
clustermunitie zijn belangrijke bepalingen opgenomen. De regering verwelkomt
deze en beschouwt het nieuwe Verdrag als een belangrijk nieuw internationaal
normatief instrument. In het Verdrag is een bepaling opgenomen op basis waarvan
militaire samenwerking met niet-Partijen mogelijk blijft (het zogenaamde interoperabiliteitsartikel).
Opname van een dergelijke bepaling was voor Nederland, en voor een groot aantal
andere landen, een belangrijke voorwaarde om met het eindresultaat te kunnen
instemmen.
 Artikelsgewijze toelichting
 Artikel 1: Algemene verplichtingen en werkingssfeer
 De kern van het Verdrag is de verbodsbepaling in artikel 1. Dit artikel
bepaalt onder andere dat het verboden is voor landen die zich bij het Verdrag
aansluiten om clustermunitie te gebruiken, te ontwikkelen, te produceren of
anderszins te verwerven, op te slaan of over te dragen. Soortgelijke verbodsbepalingen
zijn eerder opgenomen in andere ontwapeningsverdragen, zoals het
Ottawa-Verdrag inzake anti-personeelsmijnen.
 
 De verbodsbepaling ten aanzien van clustermunitie strekt zich ook uit
tot het assisteren bij, aanmoedigen van of aansporen tot een activiteit die
op grond van het Verdrag verboden is. Dit brengt bijvoorbeeld in de praktijk
met zich mee dat het voor Partijen niet is toegestaan om anderen te assisteren
in de ontwikkeling, productie of verwerving van clustermunitie.
 
 De tekst in artikel 1, eerste lid, onder c, is overgenomen uit het Ottawa-Verdrag
(«enige activiteit die op grond van dit Verdrag verboden is voor een
Staat die Partij is te steunen, aan te moedigen of derden ertoe aan te zetten»).
Dit wil echter niet zeggen dat deze ook zonder meer aanvaardbaar was in het
kader van een Verdrag over clustermunitie. De kans is namelijk veel groter
dat Nederlandse militairen betrokken raken bij een situatie waarin door een
ander land clustermunitie wordt ingezet, dan bij een situatie waarin door
een ander land anti-personeelsmijnen (APM) worden ingezet.
 
 De bepaling in artikel 1, eerste lid, onder c is desondanks ongewijzigd
gebleven. Wel is verderop in het Verdrag een zogenaamde «interoperabiliteitsbepaling»
opgenomen (zie hierover de toelichting bij artikel 21).
 
 De verbodsbepaling geldt ook voor kleine bommen die specifiek ontworpen
zijn om vanuit aan vliegtuigen bevestigde containers of houders te worden
verspreid, zoals vermeld in het tweede lid van artikel 1. Clusterwapens bestaan
uit een container en meerdere submunities, waarbij de container wordt afgeworpen
en de submunities tijdens de val van de container over een groot gebied worden
verspreid. Er bestaan echter ook containers die aan het vliegtuig blijven
hangen en van waaruit kleine munitie in grote hoeveelheden boven een gebied
wordt verspreid. Volgens de in de verdragstekst gehanteerde definitie zou
een dergelijke vaste container geen clusterwapen zijn. Dergelijke wapens hebben
echter dezelfde humanitaire effecten als clusterwapens. Daarom is expliciet
in de verdragstekst opgenomen dat ook deze wapens, met vaste containers, onder
het verbod vallen.
 Artikel 2: Begripsomschrijvingen
 De meest intensieve discussies tussen staten waren gericht op het bereiken
van overeenstemming over de definitie van clustermunitie. Immers, op basis
van de definitie wordt de reikwijdte van het verbod bepaald. De uiteindelijk
in de onderhandelingen overeengekomen definitie heeft een ruime reikwijdte
en omvat alle conventionele munitie die ontwikkeld is om explosieve submunitie
af te werpen of te verspreiden. Hierbij dient de individuele submunitie minder
dan 20 kilogram te wegen, om het onderscheid met gewone conventionele vliegtuigbommen
te maken, die normaal gesproken meer dan 20 kilo wegen en tegelijkertijd kunnen
worden afgeworpen (artikel 2, tweede lid).
 
 Artikel 2, tweede lid, onderdelen a en b, bepalen vervolgens uitdrukkelijk
dat het niet gaat om munitie die is ontwikkeld om bijvoorbeeld rook of anti-radarsneeuw
te verspreiden, om elektrische effecten te bereiken of om munitie die is ontwikkeld
voor luchtverdediging. Het Verdrag richt zich enkel op die clustermunitie
die na inzet explosieve oorlogsresten op de grond kan achterlaten en zodoende
humanitair leed kan veroorzaken.
 
 Om de definitie van de te verbieden clustermunitie duidelijk af te bakenen
bepaalt artikel 2, tweede lid, onderdeel c, ten slotte, met de effecten van
deze wapens in het achterhoofd, dat munitie die voldoet aan alle volgende cumulatieve criteria niet onder de definitie van clustermunitie valt
en dus ook niet onder de verbodsbepaling:
 • Clustermunitie bevattende minder dan 10 explosieve submunities;
 • waarvan iedere afzonderlijke explosieve submunitie méér
dan 4 kilogram weegt;
 • waarbij iedere explosieve submunitie is ontworpen om een enkel
object (het doel) te detecteren en aan te vallen;
 • waarbij iedere explosieve submunitie beschikt over een elektronisch
zelfvernietigingsmechanisme;
 • en waarbij iedere explosieve submunitie beschikt over een elektronisch
zelfdeactiveringsmechanisme.
 
 Munitie die alle bovenstaande eigenschappen heeft, wijkt op essentiële
punten af van het type wapen dat als «clustermunitie» wordt betiteld,
en valt daarom niet onder de in het verdrag gehanteerde verbodsbepaling.
 Overige definities
 Gezien het technische karakter van veel bepalingen in de verdragstekst,
is een groot aantal andere definities opgenomen. Zo zijn definities van de
begrippen «zelfvernietigingsmechanisme» en «zelfdeactivering»
opgenomen.
 Deze twee begrippen maken deel uit van de cumulatieve lijst van artikel
2, tweede lid, onderdeel c. Om interpretatieverschillen te voorkomen staan
de begrippen «explosieve kleine bom» en «houder» zoals
vermeld in artikel 1, tweede lid, en «onontplofte kleine bom»
eveneens vermeld in de lijst met definities.
 
 Het begrip «slachtoffers van clustermunitie» wordt in artikel
2, eerste lid, nader gedefinieerd als «alle personen die als gevolg
van het gebruik van clustermunitie zijn gedood of fysiek of psychisch letsel
hebben opgelopen, economische verliezen hebben geleden, maatschappelijk zijn
uitgesloten of die bij de verwezenlijking van hun rechten ernstig zijn belemmerd.
Tot deze slachtoffers behoren de personen die rechtstreeks de gevolgen van
clustermunitie hebben ondervonden alsmede hun getroffen familie en gemeenschap».
Hiermee wordt het begrip slachtoffer aanmerkelijk breder geïnterpreteerd
dan tot dusverre gebruikelijk is in ontwapeningsverdragen.
 
 Tenslotte verdient de definitie van «overdracht» nadere toelichting
(artikel 2, achtste lid). Het Verdrag bevat een verbod op overdracht. Dit
begrip dient onderscheiden te worden van het begrip «doorvoer».
Net als in het Ottawa-Verdrag, is van overdracht sprake indien er zowel sprake
is van fysieke verplaatsing als van overdracht van eigendomstitel. Bij doorvoer
is er sprake van fysieke verplaatsing, maar niet van overdracht van eigendomstitel.
 Artikel 3: Opslag en vernietiging van voorraden
 Artikel 3 verplicht Partijen om clustermunitie die onder de verbodsbepaling
valt, te scheiden van munitie voor operationele inzet en binnen acht jaar
na inwerkingtreding te vernietigen, in overeenstemming met de daarvoor geldende
normen. Wanneer een Partij te kennen geeft de voor vernietiging vastgestelde
termijn van acht jaar niet te kunnen halen, kan deze een verlenging aanvragen
voor maximaal vier jaar. Over verzoeken tot verlenging zal worden besloten
op de Vergadering van Staten die Partij zijn of bij een Toetsingsconferentie.
In buitengewone omstandigheden kan een Partij om een extra verlenging van
(wederom) maximaal vier jaar verzoeken. 
 
 De termijn waarop de Nederlandse munitie zal worden vernietigd is onder
meer afhankelijk van internationale procedures en de beschikbare capaciteit.
Voor vernietiging van munitie dient een bepaalde procedure te worden doorlopen.
Inschakeling van het NATO Maintenance and Supply Agency (NAMSA) is hier onderdeel van. Via de NAMSA kunnen meerdere NAVO-landen
hun clustermunitie gezamenlijk laten vernietigen. De Nederlandse regering
heeft de voorbereiding tot vernietiging van de voorraden gestart.
 
 Voor eventueel uitstel van de vernietiging van clustermunitie dient, aldus
artikel 3, vierde lid, een daartoe strekkend verzoek te worden ingediend waarbij
een uitgebreide argumentatie, begeleid met cijfermateriaal, dient te worden
overhandigd. De Vergadering van Staten die Partij zijn zal dan met meerderheid
van stemmen besluiten over een eventuele verlenging van de periode voor vernietiging
(vijfde lid).
 
 Ten behoeve van ontwikkeling en training op het gebied van detectie, ruiming
en vernietiging van onontplofte oorlogsresten, kan op grond van artikel 3,
zesde lid, een beperkte voorraad clustermunitie en submunities worden aangehouden.
Deze voorraad mag niet het absolute minimum overschrijden dat strikt noodzakelijk
is. De komende periode zal worden bezien of en zo ja, hoeveel van de huidige
voorraad clustermunitie Nederland met dit oogmerk zal willen behouden.
 
 Overdracht van clustermunitie ter vernietiging daarvan is uiteraard toegestaan.
Voor het op voorraad houden voor training en de overdracht voor vernietiging,
dient nauwkeurig aan de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties (zijnde
de Depositaris) gerapporteerd te worden door de betreffende Partij (artikel
3, zevende en achtste lid).
 Artikel 4: Ruiming en vernietiging van resten van clustermunitie
en voorlichting op het gebied van risicobeperking
 In artikel 4 nemen alle Partijen de verplichting op zich om clustermunitie
die als onontplofte oorlogsresten op het grondgebied onder hun rechtsmacht
of zeggenschap is achtergebleven op het moment dat het Verdrag in werking
treedt, zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen tien jaar na beëindiging
van de actieve gevechtshandelingen of binnen tien jaar na inwerkingtreding
van het Verdrag, voor die Partij te ruimen en te vernietigen. Hierbij is,
zo nodig, uitstel met maximaal vijf jaar mogelijk, aldus het vijfde lid. Een
verzoek tot verlenging van de oorspronkelijke periode van tien jaar om resten
van clustermunitie te ruimen en te vernietigen dient uitvoerig te worden beargumenteerd.
De Vergadering van Staten die Partij zijn bij het Verdrag of de Toetsingsconferentie
kan besluiten om minder verlenging toe te kennen dan verzocht. Op basis van
een tweede verzoek kan, aldus het achtste lid, nogmaals besloten worden tot
een verlenging met maximaal vijf jaar.
 
 Daarnaast dienen de Partijen alles te doen wat binnen hun vermogen ligt
om de betreffende gebieden waar zich onontplofte oorlogsresten bevinden in
kaart te brengen en te markeren en de lokale bevolking voor te lichten over
de gevaren van onontplofte clustermunitie. Partijen dienen over het nakomen
van de verplichtingen zoals in artikel 4, eerste lid, onderdelen a en b, aan
de Vergadering van Staten die Partij zijn te rapporteren.
 
 De uitgebreide bepalingen onder artikel 4 garanderen een systematische
aanpak en creëren een zekere mate van betrokkenheid van de betroffen
staten. Dit vergroot de kans dat geld van donoren op een juiste en effectieve manier ingezet wordt bij de uiteindelijke vernietiging van clustermunitie.
 
 Artikel 4 bevat tevens een bepaling met een notie van terugwerkende kracht
(vierde lid). Partijen worden uitdrukkelijk aangemoedigd om alle mogelijke
assistentie te verlenen bij het ruimen en vernietigen van onontplofte clustermunitie
op het grondgebied van een andere Partij, die is ontstaan door toedoen van
de eerstgenoemde Partij, nog voordat die Partij bij dit Verdrag was. Eerstgenoemde
Partijen worden in dit geval aangemoedigd om, al dan niet bilateraal of via
een derde partij zoals de Verenigde Naties andere relevante organisaties,
hulp te verlenen om het markeren, ruimen en vernietigen van clustermunitie
te faciliteren.
 Artikel 5: Slachtofferhulp
 Het Verdrag bevat vergaande bepalingen betreffende slachtofferhulp en
kan worden gezien als een verdere stap in de ontwikkeling van het humanitair
oorlogsrecht. Veel deelnemende landen, het Internationale Rode Kruis (ICRC)
en de NGO-gemeenschap, hebben hier hun tevredenheid over geuit. Niet alleen
vanwege de brede definitie van het begrip «slachtoffers» zoals
in artikel 2, eerste lid, bepaald, maar ook vanwege de gedetailleerde en veelomvattende
uitwerking en omschrijving van de slachtofferhulp zelf en de verplichtingen
voor Partijen. In eerste instantie liggen deze verplichtingen bij de staten
onder wiens jurisdictie de slachtoffers zich bevinden, maar in het kader van
internationale samenwerking is er ook een verantwoordelijkheid voor andere
staten die daartoe de mogelijkheid hebben.
 
 Met artikel 5 worden Partijen waar zich slachtoffers van clustermunitie
bevinden tevens verplicht om een nationaal plan en bijbehorend budget op te
stellen om de slachtofferhulp adequaat te realiseren en om nationale en internationale
middelen te mobiliseren. Dit nationale plan dient te worden geïntegreerd
in het nationale beleid t.a.v. gehandicapten, ontwikkeling en mensenrechten.
Artikel 5 bepaalt ook dat het niet gerechtvaardigd is om in de praktijk een
onderscheid te maken tussen slachtoffers van diverse soorten munitie, of het
nu om mijnen, clustermunitie of andere explosieve oorlogsresten gaat. Dit
is volledig in lijn met de geïntegreerde benadering die Nederland consequent
bepleit.
 Artikel 6: Internationale samenwerking en bijstand
 In artikel 6 van het Verdrag zijn gedetailleerde bepalingen opgenomen
ten aanzien van internationale samenwerking en het verlenen en ontvangen van
assistentie. Deze assistentie is vooral van belang in de context van de verplichtingen
ten aanzien van de vernietiging van voorraden, ruiming en vernietiging van
explosieve overblijfselen van clustermunitie en slachtofferhulp.
 
 Ook Partijen die niet bij het conflict betrokken waren, worden aangemoedigd
om assistentie te verlenen ten aanzien van onder meer ruiming en vernietiging
en bijdrage aan economisch en maatschappelijk herstel dat nodig is als gevolg
van het gebruik van clustermunitie in getroffen Partijen.
 
 De regering is van mening dat in de praktijk de assistentieverlening door
bereidwillige staten, non-gouvernementele organisaties en internationale organisaties
zoveel mogelijk door de ontvangende landen gefaciliteerd moet worden. In deze
context is artikel 6, tiende lid, opgesteld. Mede op aandringen van Nederland
en Duitsland is deze bepaling, zij het in enigszins afgezwakte vorm, opgenomen.
Nederland achtte deze bepaling noodzakelijk omdat hulpverleners
in de praktijk vaak, al dan niet moedwillig, gehinderd worden door het ontvangende
land bij het verlenen van assistentie. Het gaat dan vooral om de vrije doorgang
van personeel, materiaal en uitrusting.
 Artikel 7, 11 en 12: Maatregelen ten behoeve van transparantie,
Vergaderingen van de Staten die Partij zijn en Toetsingsconferenties
 Niet later dan 180 dagen nadat het Verdrag voor betrokken Staten in werking
is getreden, dienen zij de VN, als depositaris, onder andere te informeren
over de implementatie van het Verdrag. Dit behelst zowel informatie over nationale
uitvoeringsmaatregelen (zoals bedoeld in artikel 9), als ook maatregelen ten
aanzien van de detectie, ruiming, vernietiging en eventuele opslag van de
eventueel aanwezige voorraad clustermunitie. Deze informatie wordt jaarlijks
bijgewerkt tijdens de Vergadering van Staten die Partij zijn (conform artikel
11).
 
 De gedetailleerde bepalingen in artikel 7 aangaande maatregelen ten behoeve
van transparantie vertonen gelijkenis met de bepaling van het Ottawa-Verdrag
en dienen bij te dragen aan het vertrouwen dat Partijen in elkaar hebben.
 
 Vijf jaar na inwerkingtreding van het Verdrag roept de Secretaris-Generaal
van de Verenigde Naties een Toetsingsconferentie bijeen. Gedurende de Toetsingsconferenties
wordt onder andere de naleving van het Verdrag besproken.
 Artikel 8 en 10: Vergemakkelijking en opheldering met
betrekking tot de naleving en Beslechting van geschillen
 In artikel 8 is een procedure opgenomen die landen kunnen aanwenden wanneer
er onduidelijkheden zijn ten aanzien van de naleving van het Verdrag. De SG
VN fungeert hierbij als aanspreekpunt. De Vergadering van Staten die Partij
zijn neemt naar aanleiding van de betreffende zaak een besluit. De procedure
dient uitdrukkelijk niet gezien te worden als een geschillenbeslechtingprocedure.
Artikel 8 dient het algemene belang van de statengemeenschap te dienen, terwijl
een geschillenbeslechtingprocedure zich primair richt op het oplossen van
een bilateraal dispuut.
 
 Mochten twee of meer Partijen een geschil hebben met betrekking tot de
uitleg of uitvoering van het Verdrag, dan kan dit in het uiterste geval aan
het Internationaal Gerechtshof worden voorgelegd, aldus artikel 10.
 Artikel 21: Betrekkingen met Staten die geen Partij zijn
bij dit Verdrag
 Een aantal landen dat clustermunitie produceert of bezit, waaronder China,
India, Pakistan, Rusland, Israël en de Verenigde Staten, heeft niet deelgenomen
aan het Oslo-proces, noch aan de onderhandelingen in Dublin. Het is niet de
verwachting dat deze landen op korte termijn zullen toetreden tot het Verdrag.
Met het oog hierop bevat het Verdrag een artikel om enerzijds aanvaarding
van deze norm te bevorderen en anderzijds militaire samenwerking met niet-Partijen
te kunnen continueren. Vooral voor de NAVO-bondgenoten en landen die veel
met niet-Partijen samenwerken, is dit van groot belang. De opname van het
artikel moet worden gezien in samenhang met de handhaving van artikel 1 in
het Verdrag. 
 
 Het uitgangspunt van artikel 21 is dat Staten die partij zijn bij het
Verdrag, niet-Partijen zullen aanmoedigen om toe te treden tot het nieuwe
Verdrag. Bovendien zullen Staten die partij zijn bij het Verdrag trachten
om niet-Partijen te ontmoedigen om clustermunitie te gebruiken.
 
 Met deze inspanningsverplichting als uitgangspunt en ondanks de verbodsbepaling
zoals vastgesteld in artikel 1 van het Verdrag, blijft militaire samenwerking
met niet-Partijen toegestaan, ook in operaties waarbij de inzet van clustermunitie
niet kan worden uitgesloten. Hierbij geldt wel een aantal in het Verdrag nader
omschreven randvoorwaarden.
 
 Gedurende de onderhandelingen werd de problematiek voor landen die veel
optreden in gezamenlijke militaire operaties met landen die geen Partij bij
het Verdrag zijn langdurig besproken. Zonder een dergelijke bepaling zou militaire
samenwerking, inclusief gezamenlijke militaire operaties, niet goed mogelijk
zijn en zouden Partijen het risico lopen het Verdrag te schenden. Door onverhoopte
inzet van clustermunitie door niet-Partijen, zouden samenwerkende Partijen
vatbaar zijn voor de internationale regels inzake staatsaansprakelijkheid
en eventuele nationale wetgeving inzake individuele strafrechtelijke aansprakelijkheid.
 
 Ook voor Nederland was een afdoende bepaling inzake interoperabiliteit
een essentiële voorwaarde om akkoord te gaan met de verdragstekst. De
regering is van mening dat met de thans opgenomen bepaling een juiste balans
is gevonden tussen de plicht van Partijen om de verbodsbepaling uit te dragen
en na te leven én de noodzaak voor landen om in het kader van crisisbeheersingsoperaties
en bondgenootschappelijk optreden de militaire samenwerking met niet-Partijen
te kunnen voortzetten.
 Inwerkingtreding
 Het Verdrag treedt in werking zes maanden nadat 30 landen geratificeerd
hebben. Gedurende de ondertekeningsceremonie in Oslo op 3 december 2008
hebben 94 staten het Verdrag ondertekend. Het is de algemene verwachting dat
het aantal ondertekenaars in de loop van 2009 nog verder zal oplopen tot boven
de 100. Noorwegen, Ierland, Sierra Leone en de Heilige Stoel hebben het Verdrag
direct op 3 december geratificeerd. Nederland zal, zoals bij brief van
20 juni 2008 aan het parlement gemeld (Kamerstukken II, 2007–2008,
21 501-02, nr. 833) geen clustermunitie meer inzetten.
 
 Het Verdrag bevat geen overgangsperiode. Dit betekent dat na de inwerkingtreding
van het verdrag en na bekrachtiging door een staat, de bepalingen in het Verdrag
en de in het Verdrag gestelde termijnen moeten worden nageleefd en gerespecteerd.
Tevens stelt het Verdrag uitdrukkelijk dat geen voorbehouden kunnen worden
gemaakt. Het Verdrag wint hiermee duidelijk aan kracht.
 
 Nederland zal landen die nog niet hebben ondertekend aansporen om zich
aan te sluiten bij het Verdrag. Ook zullen de onderhandelingen over clustermunitie
in het kader van de CCW gecontinueerd worden.
 
 De SG VN en de President van het Internationale Rode Kruis hebben het
nieuwe Verdrag als een nieuwe internationale standaard in het humanitair oorlogsrecht
verwelkomd. De Nederlandse regering sluit zich van harte aan bij deze kwalificatie. 
 Koninkrijkspositie
 Evenals het geval was bij andere ontwapeningsverdragen zoals de CCW, wordt
de goedkeuring van het onderhavige Verdrag voor het gehele Koninkrijk gevraagd.
De gelding van het Verdrag zal zich echter vooralsnog beperken tot Nederland
en kan nog niet uitgebreid worden tot de Nederlandse Antillen en Aruba, omdat
de vereiste uitvoeringswetgeving aldaar nog niet tot stand is gebracht. Bedoelde
uitvoeringswetgeving is vergelijkbaar met de Nederlandse Wet wapens en munitie;
een wet die voor verschillende categorieën wapens en munitie aangeeft
welke handelingen verboden zijn en voor wie en wanneer dit van toepassing
is, en de Algemene douanewet en dan specifiek de bepalingen betreffende de
douanecontrole bij de in- en uitvoer van goederen door het bedrijfsleven.
Zodra die uitvoeringswetgeving gereed is zal het Verdrag ook kunnen worden
aanvaard voor de Nederlandse Antillen en Aruba.
 Overeenkomstig artikel 18 van het op 23 mei 1969 te Wenen tot stand
gekomen Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (Trb. 1972, 51) dienen
de landen binnen het Koninkrijk zich overigens ook vóór de bekrachtiging
te onthouden van handelingen die indruisen tegen voorwerp en doel van het
Verdrag.
 
 De minister van Buitenlandse Zaken,
 M. J. M. Verhagen
 De minister van Defensie,
 E. van Middelkoop