Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 12 maart 2026.#UAB „EM SYSTEM“ tegen AB SEB bankas en AS „Citadele banka“ Lietuvos filialas.#Verzoek van Lietuvos Aukščiausiasis Teismas om een prejudiciële beslissing.#Prejudiciële verwijzing – Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Verordening (EG) nr. 765/2006 – Beperkende maatregelen met het oog op de situatie in Belarus – Artikel 2, lid 1 – Bijlage I – Lijst van personen, entiteiten en lichamen die aan beperkende maatregelen onderworpen zijn – Plaatsing van de naam van een aandeelhouder van een vennootschap op die lijst – Deelneming van 50 % in het kapitaal van deze vennootschap door deze aandeelhouder – Bevriezing van de tegoeden van een vennootschap die niet op de lijst is geplaatst – Zeggenschap van een persoon of een entiteit die op de lijst is geplaatst over een rechtspersoon die niet op de lijst is geplaatst – Beoordelingscriteria – Recht op daadwerkelijke rechtsbescherming – Recht van verdediging.#Zaak C-84/24.
Court of Justice — Uitspraak 
Datum: 2026-03-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: EU-recht


Voorlopige editie
NLARREST VAN HET HOF (Eerste kamer)
12 maart 2026 (*)
„ Prejudiciële verwijzing – Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Verordening (EG) nr. 765/2006 – Beperkende maatregelen met het oog op de situatie in Belarus – Artikel 2, lid 1 – Bijlage I – Lijst van personen, entiteiten en lichamen die aan beperkende maatregelen onderworpen zijn – Plaatsing van de naam van een aandeelhouder van een vennootschap op die lijst – Deelneming van 50 % in het kapitaal van deze vennootschap door deze aandeelhouder – Bevriezing van de tegoeden van een vennootschap die niet op de lijst is geplaatst – Zeggenschap van een persoon of een entiteit die op de lijst is geplaatst over een rechtspersoon die niet op de lijst is geplaatst – Beoordelingscriteria – Recht op daadwerkelijke rechtsbescherming – Recht van verdediging ”
In zaak C‑84/24,
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Litouwen) bij beslissing van 31 januari 2024, ingekomen bij het Hof op 1 februari 2024, in de procedure

UAB „EM SYSTEM”

tegen

AB SEB bankas,

AS „Citadele banka” Lietuvos filialas,

wijst
HET HOF (Eerste kamer),
samengesteld als volgt: F. Biltgen (rapporteur), kamerpresident, T. von Danwitz, vicepresident van het Hof, waarnemend rechter van de Eerste kamer, I. Ziemele, A. Kumin en S. Gervasoni, rechters,
advocaat-generaal: T. Ćapeta,
griffier: L. Carrasco Marco, administrateur,
gezien de stukken en na de terechtzitting op 27 maart 2025,
gelet op de opmerkingen van:
–        UAB „EM SYSTEM”, vertegenwoordigd door G. Blaškevičius en L. Račkauskienė, advokatai,
–        AB SEB bankas en AS „Citadele banka” Lietuvos filialas, vertegenwoordigd door E. Racius en V. Vaitkutė Pavan, advokatai,
–        de Litouwse regering, vertegenwoordigd door V. Kazlauskaitė-Švenčionienė en V. Vasiliauskienė als gemachtigden,
–        de Duitse regering, vertegenwoordigd door J. Möller en R. Kanitz als gemachtigden,
–        de Estse regering, vertegenwoordigd door M. Kriisa als gemachtigde,
–        de Spaanse regering, vertegenwoordigd door A. Gavela Llopis als gemachtigde,
–        de Letse regering, vertegenwoordigd door J. Davidoviča en K. Pommere als gemachtigden,
–        de Finse regering, vertegenwoordigd door M. Pere als gemachtigde,
–        de Raad van de Europese Unie, vertegenwoordigd door A. Antoniadis, D. Mykolaitis en S. Van Overmeire als gemachtigden,
–        de Europese Commissie, vertegenwoordigd door M. Carpus-Carcea, L. Puccio en A. Steiblytė als gemachtigden,
gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 3 juli 2025,
het navolgende

Arrest

1        Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 2, leden 1 en 2, van verordening (EG) nr. 765/2006 van de Raad van 18 mei 2006 betreffende beperkende maatregelen ten aanzien van Belarus (PB 2006, L 134, blz. 1), zoals gewijzigd bij verordening (EU) nr. 1014/2012 van de Raad van 6 november 2012 (PB 2012, L 307, blz. 1) (hierna: „verordening nr. 765/2006”).

2        Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen UAB „EM SYSTEM” (hierna: „EM System”) enerzijds, en AB SEB bankas en AS „Citadele banka” Lietuvos filialas, twee bankinstellingen, anderzijds, over het besluit van deze instellingen tot bevriezing van de tegoeden van deze vennootschap op de bankrekeningen die op haar naam bij die instellingen zijn geopend.
 Toepasselijke bepalingen

 Unierecht

 Besluit 2012/642

3        De overwegingen 5 tot en met 8 van besluit 2012/642/GBVB van de Raad van 15 oktober 2012 betreffende beperkende maatregelen tegen Belarus (PB 2012, L 285, blz. 1) luiden als volgt:
„(5)      Een bijzondere verantwoordelijkheid rust op de functionarissen die rechtstreeks betrokken zijn bij of verantwoordelijk zijn voor het frauduleuze verloop van de presidentsverkiezingen en het referendum; op de personen die verantwoordelijk zijn voor het organiseren en daadwerkelijk verspreiden van valse informatie via door de staat gecontroleerde media; op de personen die verantwoordelijk zijn voor het buitensporig en niet uitgelokt gebruik van geweld tegen ongewapende vreedzame demonstranten; op de personen die verantwoordelijk zijn voor de toepassing van de huidige, politiek gemotiveerde administratieve en strafrechtelijke sancties tegen grote groepen vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld, de democratische oppositie, [niet-gouvernementele organisaties (ngo’s)] en vrije media in Belarus, en op de personen die verantwoordelijk zijn voor de systematische, gecoördineerde schending van de internationale mensenrechtelijke normen en van de wetten van de Republiek Belarus bij de rechtsbedeling en het stelselmatig gebruik van dwang en intimidatie tegen juridische vertegenwoordigers van gedetineerden en tegen andere personen.
(6)      Gezien de ernst van de situatie dienen bovendien maatregelen te worden genomen tegen personen in leidinggevende posities in Belarus en tegen personen en entiteiten die baat hebben bij het Loekasjenko-bewind of dat bewind steunen, met name personen en entiteiten die het bewind financieel of materieel steunen.
(7)      Willen deze maatregelen doeltreffend zijn, dan moeten zij ook van toepassing zijn op entiteiten die in bezit zijn of onder zeggenschap staan van natuurlijke of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die verantwoordelijk zijn voor ernstige schendingen van de mensenrechten of voor de onderdrukking van het maatschappelijk middenveld en de democratische oppositie, of wier activiteiten de democratie of de rechtsstaat in Belarus anderszins ernstig ondermijnen, alsmede op entiteiten die het bezit zijn of onder zeggenschap staan van personen en entiteiten die baat hebben bij het bewind van Loekasjenko of dat bewind steunen.
(8)      De Raad [van de Europese Unie] stelt vast dat de meest recente verkiezingen, die van 23 september 2012, eveneens niet aan de internationale normen beantwoordden, zoals met name blijkt uit de eerste bevindingen van de [Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE)/ODIHR-verkiezingswaarnemingsmissie] in Belarus, en dat de situatie op het gebied van democratie, mensenrechten en de rechtsstaat niet verbeterd is, en blijft ernstig bezorgd over de situatie in Belarus.”

4        Artikel 4 van dit besluit bepaalt:
„1.      Alle tegoeden en economische middelen die eigendom zijn, in het bezit zijn, of onder zeggenschap staan van:
a)      personen, entiteiten of lichamen die verantwoordelijk zijn voor ernstige mensenrechtenschendingen of de onderdrukking van het maatschappelijk middenveld en de democratische oppositie, of wier activiteiten anderszins de democratie en de rechtsstaat in Belarus ernstig ondermijnen, of alle andere natuurlijke of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die banden hebben met hen, alsmede alle rechtspersonen, entiteiten of lichamen die hun eigendom zijn of onder hun zeggenschap staan;
b)      natuurlijke of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die van het Loekasjenko-bewind profiteren of het steunen, alsmede rechtspersonen, entiteiten of lichamen die hun eigendom zijn of onder hun zeggenschap staan,
en vermeld staan in de bijlage, worden bevroren.
2.      Er worden geen tegoeden of economische middelen rechtstreeks of onrechtstreeks ter beschikking gesteld aan of ten behoeve van de in de bijlage genoemde natuurlijke of rechtspersonen, entiteiten of lichamen.”
 Verordening nr. 765/2006

5        In de overwegingen 2 tot en met 4 van verordening nr. 765/2006 staat te lezen:
„(2)      Op 10 april 2006 heeft de Raad besloten beperkende maatregelen aan te nemen tegen president Loekasjenko, de Belarussische leiders en de functionarissen die verantwoordelijk zijn voor de schending van internationale verkiezingsnormen en van de internationale mensenrechtenwetgeving, alsook voor het harde optreden tegen de civiele samenleving en de democratische oppositie. In deze verordening wordt het grondgebied van de Gemeenschap geacht het grondgebied te beslaan van de lidstaten waarop het Verdrag, onder de in het Verdrag gestelde voorwaarden, toepasselijk is.
(3)      In gemeenschappelijk standpunt 2006/362/GBVB [van de Raad van 18 mei 2006 tot wijziging van gemeenschappelijk standpunt 2006/276/GBVB betreffende beperkende maatregelen tegen bepaalde functionarissen van Belarus (PB 2006, L 134, blz. 45),] is bepaald dat de tegoeden en economische middelen van president Loekasjenko en bepaalde Belarussische functionarissen die voor deze doeleinden zijn geïdentificeerd, moeten worden bevroren.
(4)      Deze maatregelen vallen binnen de werkingssfeer van het Verdrag en derhalve is communautaire wetgeving nodig om ze ten uitvoer te leggen, voor zover ze de [Europese] Gemeenschap betreffen, met name om te garanderen dat de marktdeelnemers in alle lidstaten ze uniform toepassen. [Voor de toepassing van deze verordening moet het grondgebied van de lidstaten waarop het Verdrag van toepassing is, onder de door het Verdrag vastgestelde voorwaarden, als het grondgebied van de Gemeenschap worden beschouwd].”

6        Artikel 1, punt 1, onder b), van deze verordening bepaalt:
„In deze verordening wordt verstaan onder:
1)      ‚tegoeden’: financiële activa en economische voordelen van enigerlei aard, met inbegrip van maar niet beperkt tot:
[...]
b)      deposito’s bij financiële instellingen of andere entiteiten, saldo’s op rekeningen, schulden en schuldbewijzen;”

7        Artikel 2 van deze verordening luidt:
„1.      Alle tegoeden en economische middelen die toebehoren aan of eigendom zijn van, in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van de in bijlage I genoemde natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten en lichamen, worden bevroren.
2.      Aan of ten behoeve van de in bijlage I genoemde natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten en lichamen mogen geen tegoeden of economische middelen direct of indirect ter beschikking worden gesteld.
3.      Het is verboden bewust en opzettelijk deel te nemen aan activiteiten die tot doel of tot gevolg hebben dat de in de leden 1 en 2 bedoelde maatregelen direct of indirect worden omzeild.
4.      Bijlage I bevat een lijst met natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten en lichamen die, overeenkomstig artikel 4, lid 1, onder a), van besluit [2012/642] door de Raad zijn geïdentificeerd als verantwoordelijk voor ernstige mensenrechtenschendingen of de onderdrukking van het maatschappelijk middenveld en de democratische oppositie, of waarvan de activiteiten ernstige schade berokkenen aan de democratie of de rechtsstaat in Belarus, of als natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten en lichamen die met hen verbonden zijn of als rechtspersonen, entiteiten of lichamen die hun eigendom zijn of onder hun zeggenschap staan.
5.      Bijlage I bevat eveneens een lijst met natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten en lichamen die, overeenkomstig artikel 4, lid 1, onder b) van besluit [2012/642] door de Raad zijn geïdentificeerd als baat hebbend bij of steun verlenend aan het Loekasjenko-regime, en met rechtspersonen, entiteiten en lichamen die hun eigendom zijn of onder hun zeggenschap staan.”

8        Artikel 3 van die verordening luidt als volgt:
„1.      In afwijking van artikel 2 kunnen de bevoegde autoriteiten in de lidstaten, die op de websites in bijlage II zijn vermeld, onder voorwaarden die zij passend achten, toestemming geven voor de vrijgave van bepaalde bevroren tegoeden of economische middelen of de beschikbaarstelling van bepaalde tegoeden of economische middelen, indien zij hebben vastgesteld dat deze tegoeden of economische middelen:
a)      nodig zijn ter dekking van de basisbehoeften van de in bijlage I genoemde personen en de familieleden die van hen afhankelijk zijn, zoals voedsel, huur of hypotheeklasten, geneesmiddelen of geneeskundige behandelingen, belastingen, verzekeringspremies en openbare nutsvoorzieningen;
b)      uitsluitend bestemd zijn voor de betaling van redelijke honoraria en vergoeding van gemaakte kosten in verband met de verlening van juridische diensten; of
c)      uitsluitend bestemd zijn voor de betaling van honoraria of kosten voor alleen het aanhouden of beheren van bevroren tegoeden of economische middelen.
2.      In afwijking van artikel 2 kunnen de bevoegde autoriteiten in de lidstaten, die op de websites in bijlage II zijn vermeld, onder voorwaarden die zij passend achten, toestemming geven voor de vrijgave van bepaalde bevroren tegoeden of economische middelen of de beschikbaarstelling van bepaalde tegoeden of economische middelen, indien zij hebben vastgesteld dat de betrokken tegoeden of economische middelen nodig zijn voor de betaling van buitengewone kosten, mits de betrokken lidstaat ten minste twee weken voor die toestemming de overige lidstaten en de [Europese] Commissie meedeelt op welke gronden hij meent dat de toestemming in kwestie dient te worden verleend.
3.      De lidstaten stellen de andere lidstaten en de Commissie in kennis van elke op grond van lid 1 of lid 2 verleende toestemming.”

9        Artikel 4 bis van verordening nr. 765/2006 bepaalt:
„In afwijking van artikel 2, lid 1, en mits een betaling verschuldigd is door natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten of lichamen van bijlage I op grond van een contract of overeenkomst die door hen is gesloten of een verplichting die voor hen is ontstaan vóór de datum waarop zij zijn aangewezen, kunnen de bevoegde autoriteiten van de lidstaten, zoals genoemd op de in bijlage II vermelde websites, op door hen passend geachte voorwaarden toestemming verlenen voor de vrijgave van bepaalde bevroren tegoeden of economische middelen, indien aan de volgende voorwaarden is voldaan:
i)      de betrokken bevoegde autoriteit heeft vastgesteld dat de betaling niet direct of indirect wordt verricht aan en niet ten goede komt aan een persoon, entiteit of lichaam van bijlage I; en
ii)      de betrokken lidstaat heeft de andere lidstaten en de Commissie ten minste twee weken voordat de toestemming wordt verleend in kennis gesteld van deze vaststelling door de bevoegde autoriteit en van het voornemen toestemming te verlenen.”

10      Artikel 4 ter van deze verordening luidt als volgt:
„In afwijking van artikel 2 kunnen de in de lijst van websites in bijlage II genoemde bevoegde autoriteiten in de lidstaten op door hen passend geachte voorwaarden de vrijgave van bepaalde bevroren tegoeden of economische middelen of de beschikbaarstelling van bepaalde tegoeden of economische middelen toestaan, nadat is vastgesteld dat de tegoeden of economische middelen noodzakelijk zijn voor de officiële doelen van diplomatieke of consulaire missies of internationale organisaties die bescherming genieten op grond van het internationaal recht.”

11      Artikel 5, lid 1, van die verordening bepaalt:
„Onverminderd de geldende regels inzake rapportage, vertrouwelijkheid en beroepsgeheim moeten natuurlijke personen en rechtspersonen, entiteiten en lichamen:
a)      alle informatie die de naleving van deze verordening vergemakkelijkt, bijvoorbeeld betreffende rekeningen en bedragen die overeenkomstig artikel 2 zijn bevroren, onverwijld verstrekken aan de op de websites in bijlage II vermelde bevoegde autoriteiten van de lidstaat waar zij hun woonplaats hebben of gevestigd zijn, en deze informatie direct of indirect aan de Commissie doen toekomen, en
b)      bij de verificatie van deze informatie samenwerken met de op de websites in bijlage II vermelde bevoegde autoriteiten.”

12      Artikel 7 van die verordening luidt:
„De Commissie en de lidstaten stellen elkaar onverwijld in kennis van de krachtens deze verordening getroffen maatregelen en wisselen onderling alle andere voor deze verordening relevante informatie waarover zij beschikken uit, met name betreffende inbreuken, handhavingsproblemen en uitspraken van nationale rechtbanken.”

13      Artikel 8 bis van verordening nr. 765/2006 bepaalt:
„1.      Wanneer de Raad besluit een natuurlijke persoon of rechtspersoon, entiteit of lichaam te onderwerpen aan de in artikel 2, lid 1, bedoelde maatregelen, wijzigt hij bijlage I dienovereenkomstig.
2.      De Raad stelt de natuurlijke persoon of rechtspersoon, de entiteit of het lichaam, als bedoeld in lid 1, in kennis van zijn besluit en van de redenen voor plaatsing op de lijst, hetzij rechtstreeks, indien het adres bekend is, hetzij door een kennisgeving te publiceren, en stelt deze in de gelegenheid om opmerkingen in te dienen.
3.      Indien er opmerkingen worden ingediend of substantieel nieuw bewijsmateriaal wordt overgelegd, toetst de Raad zijn besluit en brengt hij de natuurlijke persoon of rechtspersoon, de entiteit of het lichaam daarvan op de hoogte.
4.      De lijsten in bijlage I worden met regelmatige tussenpozen en ten minste om de twaalf maanden opnieuw bezien.”
 Verordening nr. 2580/2001

14      In artikel 1, punt 5, van verordening (EG) nr. 2580/2001 van de Raad van 27 december 2001 inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen het terrorisme (PB 2001, L 344, blz. 70) wordt „[e]igenaar zijn van een rechtspersoon, groep of entiteit” gedefinieerd als „in het bezit zijn van 50 % of meer van de eigendomsrechten van een rechtspersoon, groep of entiteit, of daarin een meerderheidsbelang hebben”.

15      Artikel 1, punt 6, van deze verordening definieert „zeggenschap uitoefenen over een rechtspersoon, groep of entiteit” als een van de volgende situaties:
„a)      het recht hebben om de meerderheid van de leden van het toezichthoudend, leidinggevend of bestuursorgaan van een dergelijke rechtspersoon, groep of entiteit aan te stellen of te ontslaan; of
b)      het aangesteld hebben, enkel als gevolg van de uitoefening van zijn stemrechten, van de meerderheid van de leden van het toezichthoudend, leidinggevend of bestuursorgaan van een rechtspersoon, groep of entiteit die gedurende het lopende en voorgaande begrotingsjaar in functie waren; of
c)      het, ingevolge een overeenkomst met andere aandeelhouders in of leden van een rechtspersoon, groep of entiteit alléén zeggenschap hebben over de meerderheid van de aandeelhouders‑ of ledenstemrechten in die rechtspersoon, groep of entiteit; of
d)      het bezit van het recht tot het uitoefenen van een overheersende invloed op een rechtspersoon, groep of entiteit ingevolge een met die rechtspersoon, groep of entiteit aangegane overeenkomst of een bepaling in het memorandum of de akte van oprichting, wanneer het recht dat die rechtspersoon, groep of entiteit beheerst een dergelijke overeenkomst of bepaling toestaat; of
e)      het hebben van de bevoegdheid tot het uitoefenen van het recht om de overheersende invloed als bedoeld in punt d) uit te oefenen zonder de houder van dat recht te zijn; of
f)      het hebben van het recht om alle of een deel van de activa van een rechtspersoon, groep of entiteit te gebruiken; of
g)      het op geconsolideerde basis beheren van een rechtspersoon, groep of entiteit gepaard gaande met het publiceren van geconsolideerde jaarrekeningen; of
h)      het gezamenlijk en hoofdelijk delen van de financiële verplichtingen van een rechtspersoon, groep of entiteit of het garanderen van deze verplichtingen.”
 Richtsnoeren van de Raad van 2018

16      De richtsnoeren inzake de implementatie en evaluatie van de restrictieve maatregelen (sancties) in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie, die de Raad op 4 mei 2018 heeft vastgesteld (hierna: „richtsnoeren van de Raad van 2018”), bepalen in punt 55a:
„Het bepalende criterium bij de vaststelling of een andere persoon of entiteit eigenaar is van een rechtspersoon of entiteit, is het in het bezit zijn van 50 % of meer van de eigendomsrechten van een entiteit, of daarin een meerderheidsbelang hebben. Indien aan dit criterium is voldaan, wordt een andere persoon of entiteit vermoed eigenaar van de rechtspersoon of entiteit te zijn.”

17      Een voetnoot bij dat punt 55a preciseert dat het daarin bedoelde criterium is gedefinieerd in verordening nr. 2580/2001.

18      Punt 55b van de richtsnoeren van de Raad van 2018 luidt als volgt:
„De bepalende criteria bij de vaststelling of een andere persoon of entiteit onder de zeggenschap staat van een persoon of entiteit, alleen of krachtens een overeenkomst met een andere aandeelhouder of derde partij, kunnen onder meer omvatten [...]:
(a)      het recht hebben of het uitoefenen van de bevoegdheid om de meerderheid van de leden van het toezichthoudend, leidinggevend of bestuursorgaan van een dergelijke rechtspersoon of entiteit aan te stellen of te ontslaan; of
(b)      het aangesteld hebben, enkel als gevolg van de uitoefening van zijn stemrechten, van de meerderheid van de leden van het toezichthoudend, leidinggevend of bestuursorgaan van een rechtspersoon of entiteit die gedurende het lopende en voorgaande begrotingsjaar in functie waren; of
(c)      het, ingevolge een overeenkomst met andere aandeelhouders in of leden van een rechtspersoon of entiteit alléén zeggenschap hebben over de meerderheid van de aandeelhouders‑ of ledenstemrechten in die rechtspersoon of entiteit; of
(d)      het bezit van het recht tot het uitoefenen van een overheersende invloed op een rechtspersoon of entiteit ingevolge een met die rechtspersoon of entiteit aangegane overeenkomst of een bepaling in het memorandum of de akte van oprichting, wanneer het recht dat die rechtspersoon of entiteit beheerst een dergelijke overeenkomst of bepaling toestaat; of
(e)      het hebben van de bevoegdheid tot het uitoefenen van het recht om de overheersende invloed als bedoeld in punt d) uit te oefenen zonder de houder van dat recht te zijn; of
(f)      het hebben van het recht om alle of een deel van de activa van een rechtspersoon of entiteit te gebruiken; of
(g)      het op geconsolideerde basis beheren van een rechtspersoon of entiteit gepaard gaande met het publiceren van geconsolideerde jaarrekeningen; of
(h)      het gezamenlijk en hoofdelijk delen van de financiële verplichtingen van een rechtspersoon of entiteit of het garanderen van deze verplichtingen.
Indien aan een van deze criteria is voldaan, wordt de rechtspersoon of entiteit vermoed onder de zeggenschap te staan van een andere persoon of entiteit, tenzij per geval het tegendeel kan worden bewezen.”

19      Een voetnoot bij dat punt 55b verduidelijkt dat het daarin bedoelde criterium is gedefinieerd in verordening nr. 2580/2001.
 Document inzake de beste praktijken van 2018

20      Het document van de Raad van 24 juni 2015, met als opschrift „Beste praktijken van de EU voor de doeltreffende implementatie van beperkende maatregelen”, zoals gewijzigd op 4 mei 2018 (hierna: „document inzake de beste praktijken van 2018”), bepaalt in punt 34:
„De bevriezing heeft betrekking op alle tegoeden en economische middelen die toebehoren aan of eigendom zijn van de aangewezen personen en entiteiten, en ook op die welke in hun bezit zijn of onder hun zeggenschap staan. Onder ‚in hun bezit zijn’ of ‚onder hun zeggenschap staan’ zouden dan alle situaties worden verstaan waarin een aangewezen persoon of entiteit wettig kan beschikken over tegoeden of economische middelen of deze kan overmaken, zonder dat die zijn eigendom zijn en zonder dat hiervoor toestemming van de wettige eigenaar vereist is. Een aangewezen persoon wordt onder meer als houder of beheerder van tegoeden of economische middelen beschouwd, indien hij:
a)      over bankbiljetten of schuldbewijzen aan toonder beschikt,
b)      er zich roerende goederen op zijn perceel bevinden die hij met een niet-aangewezen persoon of entiteit in mede-eigendom heeft,
c)      volmacht of soortgelijke bevoegdheden heeft verkregen om de eigenaar te vertegenwoordigen, waardoor hij opdracht kan geven tot overmaking van tegoeden die hij niet in eigendom heeft (bv. met het oog op het beheer van een specifieke bankrekening), of
d)      een ouder of voogd is die in overeenstemming met de toepasselijke nationale wetgeving de bankrekening van een minderjarige beheert.
De begrippen ‚eigendom’ en ‚zeggenschap’ in de context van het verbod om tegoeden en economische middelen ter beschikking te stellen, worden toegelicht in afdeling B, deel VIII.”

21      Punt 35 van het document inzake de beste praktijken van 2018 luidt als volgt:
„In beginsel zou de bevriezing geen gevolgen moeten hebben voor de tegoeden en economische middelen die geen eigendom zijn van of toebehoren aan, noch in het bezit zijn of onder zeggenschap staan van, aangewezen personen en entiteiten. Aldus vallen bijvoorbeeld de tegoeden en economische middelen van de niet-aangewezen werkgever van een aangewezen persoon niet hieronder, tenzij deze onder zeggenschap van die persoon staan of in diens bezit zijn. Volgens dezelfde logica vallen de tegoeden en economische middelen van een niet-aangewezen entiteit met een andere rechtspersoonlijkheid dan een aangewezen persoon of entiteit niet hieronder, tenzij deze onder zeggenschap van de aangewezen persoon of entiteit staan of in diens/dier bezit zijn. Niettemin vallen tegoeden en economische middelen die een aangewezen en een niet-aangewezen persoon of entiteit in mede-eigendom hebben, hier in de praktijk wel volledig onder.”

22      Punt 62 van het document inzake de beste praktijken van 2018, betreffende eigendom, bepaalt:
„Het bepalende criterium bij de vaststelling of een andere persoon of entiteit eigenaar is van een rechtspersoon of entiteit, is het in het bezit zijn van 50 % of meer van de eigendomsrechten van een entiteit, of daarin een meerderheidsbelang hebben. Indien aan dit criterium is voldaan, wordt een andere persoon of entiteit geacht eigenaar van de rechtspersoon of entiteit te zijn.”

23      Een voetnoot in dat punt 62 preciseert dat dit criterium overeenstemt met het criterium zoals gedefinieerd in verordening nr. 2580/2001.

24      Punt 63 van het document inzake de beste praktijken van 2018, betreffende zeggenschap, luidt:
„De bepalende criteria bij de vaststelling of een persoon of entiteit onder de zeggenschap staat van een andere persoon of entiteit, alleen of krachtens een overeenkomst met een andere aandeelhouder of derde partij, kunnen onder meer omvatten:
(a)      het recht hebben of de bevoegdheid uitoefenen om een meerderheid van de leden van het toezichthoudend, leidinggevend of bestuursorgaan van een dergelijke rechtspersoon of entiteit aan te stellen of te ontslaan;
(b)      het aangesteld hebben, enkel als gevolg van de uitoefening van zijn stemrechten, van een meerderheid van de leden van het toezichthoudend, leidinggevend of bestuursorgaan van een rechtspersoon of entiteit die gedurende het lopende en voorgaande begrotingsjaar in functie waren;
(c)      het, ingevolge een overeenkomst met andere aandeelhouders in of leden van een rechtspersoon of entiteit, alléén zeggenschap hebben over een meerderheid van de aandeelhouders‑ of ledenstemrechten in die rechtspersoon of entiteit;
(d)      het bezit van het recht tot het uitoefenen van een overheersende invloed op een rechtspersoon of entiteit ingevolge een met die rechtspersoon of entiteit aangegane overeenkomst of een bepaling in het memorandum of de akte van oprichting, wanneer het recht dat die rechtspersoon of entiteit beheerst een dergelijke overeenkomst of bepaling toestaat;
(e)      het hebben van de bevoegdheid tot het uitoefenen van het recht om een overheersende invloed als bedoeld in punt d) uit te oefenen zonder de houder van dat recht te zijn;
(f)      het hebben van het recht om alle of een deel van de activa van een rechtspersoon of entiteit te gebruiken;
(g)      het op geconsolideerde basis beheren van een rechtspersoon of entiteit, gepaard gaande met het publiceren van geconsolideerde jaarrekeningen;
(h)      het gezamenlijk en hoofdelijk delen van de financiële verplichtingen van een rechtspersoon of entiteit, of het garanderen van deze verplichtingen.”

25      Punt 64 van het document inzake de beste praktijken van 2018 luidt als volgt:
„Indien aan een van deze criteria is voldaan, wordt de rechtspersoon of entiteit geacht onder de zeggenschap te staan van een andere persoon of entiteit, tenzij per geval het tegendeel kan worden bewezen.”

26      Punt 65 van het document inzake de beste praktijken van 2018 luidt als volgt:
„Het vervullen van de bovengenoemde criteria van eigendom of zeggenschap kan per geval worden weerlegd.”
 Litouws recht

 Wet van 22 april 2004

27      Krachtens artikel 11, lid 1, van de Lietuvos Respublikos ekonominių ir kitų tarptautinių sankcijų įgyvendinimo įstatymas (wet van de Republiek Litouwen betreffende de toepassing van internationale economische en andere sancties) van 22 april 2004 (hierna: „wet van 22 april 2004”), in de versie die van kracht was op 18 december 2020, de datum waarop de betrokken fondsen in het hoofdgeding werden bevroren, coördineerde de Litouwse minister van Buitenlandse Zaken de toepassing van internationale sancties in Litouwen en verstrekte hij natuurlijke personen en rechtspersonen informatie over aangelegenheden die verband hielden met die toepassing.

28      Artikel 12, lid 1, punt 2, van de wet van 22 april 2004 bepaalde dat de dienst onderzoek naar financiële criminaliteit bij het ministerie van Binnenlandse Zaken van de Republiek Litouwen (hierna: „FNTT”), de afdeling douane bij het ministerie van Financiën van de Republiek Litouwen en de Bank van Litouwen, elk binnen hun bevoegdheid, verantwoordelijk waren voor het toezicht op de tenuitvoerlegging van financiële sancties.

29      Artikel 4, lid 2, van de wet van 22 april 2004 bepaalde dat personen zich, om voor een vrijstelling in aanmerking te komen, moesten wenden tot de in artikel 12 van deze wet aangewezen autoriteit of financiële instelling, en dat deze autoriteit of financiële instelling deze vrijstelling pas kon toepassen na daarvoor toestemming te hebben gekregen van het Litouwse ministerie van Buitenlandse Zaken.

30      Volgens het bepaalde in de wet van 22 april 2004, in de versie die van kracht was toen de verwijzende rechter de hoofdzaak onderzocht, en met name artikel 10, lid 1, van die wet, werd de toepassing van internationale sancties gecoördineerd door een door de regering ingestelde commissie.

31      Artikel 11, lid 3, punt 1, van de wet van 22 april 2004, in laatstgenoemde versie, bepaalde dat de FNTT, het ministerie van Financiën van de Republiek Litouwen, de afdeling douane bij het ministerie van Financiën van de Republiek Litouwen en andere instellingen, elk binnen hun bevoegdheidsgebied, de autoriteiten waren die bevoegd waren voor de toepassing van de beperkingen op de terbeschikkingstelling van tegoeden en economische middelen, op betalingen en op andere financiële transacties.
 Besluit nr. 535 van de regering van de Republiek Litouwen

32      Lietuvos Respublikos Vyriausybės nutarimu nr. 535 (besluit nr. 535 van de regering van de Republiek Litouwen) van 25 mei 2022, zoals gewijzigd op 22 mei 2024, beschrijft de procedure voor de toepassing van internationale sancties.

33      Punt 13 van dit besluit bepaalt dat de FNTT bij de uitoefening van zijn taken als bevoegde autoriteit als bedoeld in artikel 11, lid 3, van de wet van 22 april 2004 de toepassing van financiële sancties in de Republiek Litouwen coördineert, monitort en waarborgt.

34      Met name wanneer de FNTT, op eigen initiatief of op basis van door de bevoegde autoriteiten van andere staten, financiële instellingen van de Republiek Litouwen of andere entiteiten verstrekte informatie, overeenkomstig de criteria die zijn vastgesteld in de instrumenten inzake internationale sancties, vaststelt dat een rechtspersoon of een andere organisatie zonder rechtspersoonlijkheid in het bezit is van of onder zeggenschap staat van een aan sancties onderworpen entiteit, stelt het FNTT een besluit vast om ook financiële sancties op te leggen aan die rechtspersoon of andere organisatie die in het bezit is van of onder zeggenschap staat van deze aan sancties onderworpen entiteit en die geen rechtspersoonlijkheid heeft.

35      Een lijst van rechtspersonen of andere organisaties zonder rechtspersoonlijkheid die in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van een aan sancties onderworpen entiteit en waarvoor geen tijdelijk bewindvoerder is aangesteld, welke lijst wordt opgesteld of bijgewerkt op basis van de vastgestelde besluiten, wordt binnen twee werkdagen na de vaststelling van de respectieve besluiten op de website van het FNTT openbaar gemaakt en ter beschikking gesteld van de beheerders van registers en informatiesystemen van de staat.

36      Bovendien beslist de FNTT over de toepassing van uitzonderingen of de verlening van vrijstellingen van beperkingen en verplichtingen uit hoofde van de wetgeving inzake internationale sancties.
 Hoofdgeding en prejudiciële vragen

37      EM System heeft meerdere bankrekeningen bij SEB bankas en het Litouwse filiaal van Citadele banka.

38      Op 18 december 2020 hebben de twee bankinstellingen, verweersters in het hoofdgeding, de tegoeden op die bankrekeningen bevroren op grond dat A.V.S. (hierna: „op een lijst geplaatste aandeelhouder”), die een deelneming van 50 % in EM SYSTEM heeft, op 17 december 2020 was geplaatst op de lijst in bijlage I bij verordening nr. 765/2006, zoals gewijzigd bij uitvoeringsverordening (EU) 2020/2129 van de Raad tot uitvoering van artikel 8 bis, lid 1, van verordening (EG) nr. 765/2006 betreffende beperkende maatregelen ten aanzien van Belarus (PB 2020, L 426 I, blz. 1) (hierna: „gewijzigde bijlage I”).

39      Op 30 november 2021 heeft EM SYSTEM bij de Vilniaus miesto apylinkės teismas (rechter in eerste aanleg Vilnius, Litouwen) beroep ingesteld om verweersters in het hoofdgeding te veroordelen tot nakoming van hun contractuele verplichtingen en daarmee tot vrijgave van de bevroren tegoeden op die bankrekeningen.

40      Bij vonnis van 25 januari 2023 heeft die rechter in eerste aanleg dit beroep verworpen op grond dat, overeenkomstig punt 63 van het document van de Raad van 24 juni 2015 met de titel „Beste praktijken van de [Europese Unie] voor de doeltreffende implementatie van beperkende maatregelen”, in de versie van 27 juni 2022, en punt 55b van de richtsnoeren van de Raad van 2018, een van de criteria die in aanmerking moeten worden genomen om te bepalen of een andere persoon of entiteit onder de zeggenschap staat van een persoon of entiteit, alleen of krachtens een overeenkomst met een andere aandeelhouder of derde partij, bestaat in het hebben van het recht of het uitoefenen van de bevoegdheid om de meerderheid van de leden van het toezichthoudend, leidinggevend of bestuursorgaan van een dergelijke rechtspersoon of entiteit aan te stellen of te ontslaan. Aangezien in casu de aandeelhouders van EM System, te weten de op een lijst geplaatste aandeelhouder en I.S., volgens de statuten elk een deelneming van 50 % hebben zodat het bestuur van EM System niet zou kunnen worden benoemd zonder een besluit van een van haar aandeelhouders, heeft de rechter in eerste aanleg geoordeeld dat de tegoeden van EM System onder de zeggenschap stonden van een persoon die op de gewijzigde lijst in bijlage I stond, zodat deze tegoeden overeenkomstig artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 moesten worden bevroren.

41      EM System heeft tegen dat vonnis hoger beroep ingesteld bij de Vilniaus apygardos teismas (rechter in tweede aanleg Vilnius, Litouwen), die dit hoger beroep bij beschikking van 23 mei 2023 heeft verworpen. Deze rechter heeft geoordeeld dat de rechter in eerste aanleg terecht had geoordeeld dat uit hoofde van de omstandigheid dat de op een lijst geplaatste aandeelhouder een deelneming van 50 % in EM System had, kon worden vastgesteld dat hij hiervan de eigenaar was en dat de tegoeden van deze vennootschap dus onder zeggenschap stonden van een persoon die op de lijst in de gewijzigde bijlage I stond.

42      EM System is tegen deze beschikking opgekomen bij de Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Litouwen), de verwijzende rechter. Deze rechter preciseert om te beginnen dat EM System bij besluit van de directeur van de FNTT van 14 oktober 2022 op de lijst is geplaatst van entiteiten die banden hebben met personen aan wie sancties zijn opgelegd, en dat deze vennootschap bij de Vilniaus apygardos administracinis teismas (bestuursrechter in eerste aanleg Vilnius, Litouwen) beroep tot nietigverklaring van dat besluit heeft ingesteld, dat nog steeds aanhangig is.

43      De verwijzende rechter is van oordeel dat, om te bepalen of de tegoeden van een rechtspersoon of entiteit krachtens artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 moeten worden bevroren, moet worden nagegaan of die rechtspersoon of entiteit in het bezit is van of onder zeggenschap staat van een persoon of entiteit waarop de sancties van toepassing zijn.

44      In dit verband merkt de verwijzende rechter op dat de criteria die in aanmerking moesten worden genomen om te bepalen of een rechtspersoon of entiteit in het bezit is van of onder zeggenschap staat van een andere persoon of entiteit, op 18 december 2020, de datum waarop verweersters in het hoofdgeding de bankrekeningen van EM System hebben bevroren, niet in verordening nr. 765/2006 waren vastgelegd. Hij verduidelijkt ten eerste dat de richtsnoeren van de Raad van 2018, die van toepassing zijn op de feiten van deze zaak, in punt 55a bepalen dat „in het bezit zijn van 50 % of meer van de eigendomsrechten van een entiteit, of daarin een meerderheidsbelang hebben” het bepalende criterium is om vast te stellen of een andere persoon of entiteit eigenaar is van een rechtspersoon of entiteit. Ten tweede geeft een voetnoot bij punt 55a aan dat verordening nr. 2580/2001 als referentiepunt geldt. In deze verordening wordt „eigenaar zijn van een rechtspersoon, groep of entiteit” gedefinieerd als „in het bezit zijn van 50 % of meer van de eigendomsrechten van een rechtspersoon, groep of entiteit, of daarin een meerderheidsbelang hebben”. In dit verband wordt dit criterium in soortgelijke bewoordingen geformuleerd in het document van de Raad van 24 juni 2015 met de titel „Beste praktijken van de [Europese Unie] voor de doeltreffende implementatie van beperkende maatregelen”, in de versie van 27 juni 2022.

45      In die omstandigheden wijst de verwijzende rechter erop dat het moeilijk is om de criteria vast te stellen op grond waarvan kan worden aangenomen dat een rechtspersoon als EM System in het bezit is van of onder zeggenschap staat van een op de lijst in bijlage I bij die verordening geplaatste persoon of entiteit. Hij vraagt zich in het bijzonder af of het feit dat een op de lijst in bijlage I bij deze verordening geplaatste persoon een deelneming van 50 % in een vennootschap heeft, moet worden geacht reden te zijn voor een vermoeden dat deze persoon in het bezit is van of zeggenschap heeft over die vennootschap en, zo ja, of moet worden vermoed dat de tegoeden van die vennootschap toebehoren aan, eigendom zijn van of onder zeggenschap staan van die persoon.

46      De verwijzende rechter vraagt zich nog af of dit vermoeden kan worden weerlegd in een zaak als aan de orde in het hoofdgeding, waarin de betrokken vennootschap een nationale rechter verzoekt om de bankinstellingen te veroordelen tot nakoming van hun contractuele verplichtingen en dus om haar bevroren tegoeden vrij te geven op grond dat zij niet worden gebruikt door of ten goede komen aan een op de lijst in bijlage I bij verordening nr. 765/2006 geplaatste persoon.

47      In die omstandigheden heeft de Lietuvos Aukščiausiasis Teismas de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen gesteld:
„1)      Dienen artikel 2, leden 1 en 2, van [verordening nr. 765/2006] aldus te worden uitgelegd dat, wanneer vaststaat dat een in bijlage I bij de verordening genoemde persoon precies 50 % van de aandelen in een vennootschap bezit, wordt verondersteld dat de tegoeden van de vennootschap eigendom zijn van, in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van de in bijlage I bij de verordening genoemde entiteit?
2)      Kan in een procedure voor de nationale rechter, zoals die in het hoofdgeding aan de orde is, waarin een vennootschap wier tegoeden zijn bevroren omdat precies 50 % van haar aandelen in het bezit zijn van een persoon die is genoemd in bijlage I bij [verordening nr. 765/2006] de rechter verzoekt de banken als verweersters te gelasten de overeenkomsten voor het beheer van een bankrekening na te komen waardoor die vennootschap zonder beperkingen toegang heeft tot de tegoeden op haar bankrekeningen, de betrokken vennootschap het besluit van de bank om haar tegoeden te bevriezen aanvechten met het argument dat haar tegoeden niet worden gebruikt door of ten behoeve van een persoon die is genoemd in bijlage I bij die verordening?
3)      Indien de tweede vraag bevestigend wordt beantwoord, aan de hand van welke criteria moet de nationale rechter bij wie een dergelijke procedure aanhangig is beoordelen of de tegoeden niet door of ten behoeve van een in bijlage I bij [verordening nr. 765/2006] genoemde persoon worden gebruikt? Kunnen omstandigheden zoals 1) het feit dat het vermogen van de vennootschap is gescheiden van dat van haar aandeelhouders, 2) het feit dat de directeur van de vennootschap (en niet de in bijlage I bij de verordening genoemde persoon) namens de vennootschap handelt, en 3) het feit dat alleen de directeur van de vennootschap toegang heeft tot de bankrekeningen van de vennootschap, worden geacht uit te sluiten dat de tegoeden van de vennootschap worden gebruikt ten behoeve van een in bijlage I bij de verordening genoemde persoon wiens deelneming in de vennootschap precies 50 % bedraagt?”
 Beantwoording van de prejudiciële vragen

 Eerste vraag

48      Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 2, leden 1 en 2, van verordening nr. 765/2006 aldus moet worden uitgelegd dat activa op bankrekeningen van een vennootschap die niet op de lijst in bijlage I bij deze verordening is geplaatst, maar waarvan het kapitaal voor 50 % in handen is van een persoon die wel op die lijst is geplaatst, moeten worden geacht tegoeden te zijn die toebehoren aan of eigendom zijn van, in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van die persoon, en dus moeten worden bevroren in de zin van die bepaling.

49      Vooraf zij opgemerkt dat, aangezien de activa van EM System in casu door verweersters in het hoofdgeding zijn bevroren ingevolge artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006, op grond dat deze vennootschap onder zeggenschap stond van de op een lijst geplaatste aandeelhouder, enkel de uitlegging van deze bepaling relevant is voor de beslechting van het hoofdgeding.

50      Volgens artikel 1, punt 1, onder b), van verordening nr. 765/2006 wordt het begrip „tegoeden” voor de toepassing van deze verordening gedefinieerd als financiële activa en economische voordelen van enigerlei aard, met inbegrip van maar niet beperkt tot „deposito’s bij financiële instellingen of andere entiteiten, saldo’s op rekeningen, schulden en schuldbewijzen”.

51      Hieruit volgt dat de activa op de bankrekeningen van een vennootschap, „tegoeden” in de zin van artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 kunnen vormen.
 Bevriezing van de tegoeden van een vennootschap die niet is opgenomen in de lijst in bijlage I bij verordening nr. 765/2006

52      Om de verwijzende rechter een nuttig antwoord te geven, moet in de eerste plaats worden geantwoord op de vraag of overeenkomstig artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 de tegoeden van een vennootschap die niet is opgenomen in de lijst in bijlage I bij die verordening kunnen worden bevroren.

53      Volgens vaste rechtspraak moet bij de uitlegging van een bepaling van Unierecht niet alleen rekening worden gehouden met de bewoordingen ervan, maar ook met de context en de doelstellingen van de regeling waarvan zij deel uitmaakt (arresten van 6 oktober 1982, Cilfit e.a., 283/81, EU:C:1982:335, punt 20, en 4 september 2025, Kwizda Pharma II, C‑451/24, EU:C:2025:663, punt 55 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

54      Uit de bewoordingen van artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 blijkt dat „alle tegoeden en economische middelen die toebehoren aan of eigendom zijn van, in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van de in bijlage I genoemde natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten en lichamen, worden bevroren”.

55      Niets in de bewoordingen van artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 wijst erop dat de eigendom, het bezit of de zeggenschap over tegoeden en economische middelen noodzakelijkerwijs rechtstreeks moet zijn, zodat situaties zouden worden uitgesloten waarin deze eigendom, dit bezit of deze zeggenschap indirect tot stand is gebracht, met name via een rechtspersoon, entiteit of lichaam, of een keten van rechtspersonen, entiteiten of lichamen, en dat deze laatste noodzakelijkerwijs zelf op de lijst in bijlage I bij die verordening moeten worden geplaatst.

56      Uit de bewoordingen van deze bepaling kan daarentegen juist worden afgeleid dat zij betrekking heeft op een verscheidenheid aan rechtsbetrekkingen tussen de op de lijst in bijlage I bij deze verordening geplaatste persoon of entiteit, of geplaatst lichaam en de betrokken tegoeden en economische middelen, variërend van de meest verregaande rechtsbetrekking, namelijk die van eigendom, tot situaties waarin de persoon, de entiteit of het lichaam direct of indirect feitelijke macht over die tegoeden en middelen kan uitoefenen.

57      Uit de letterlijke uitlegging van artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 volgt dus dat de bevriezing van tegoeden op grond van deze bepaling ook ziet op de tegoeden en economische middelen van een vennootschap die niet op die lijst is geplaatst, voor zover die tegoeden en economische middelen eigendom zijn van, in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van een op dezelfde lijst geplaatste persoon of entiteit, of een op dezelfde lijst geplaatst lichaam.

58      Wat de context van artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 betreft, moet worden opgemerkt dat artikel 2, lid 5, van deze verordening bepaalt dat bijlage I bij deze verordening „eveneens een lijst [bevat] met natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten en lichamen die, overeenkomstig artikel 4, lid 1, onder b) van besluit [2012/642] door de Raad zijn geïdentificeerd als baat hebbend bij of steun verlenend aan het Loekasjenko-bewind, en met rechtspersonen, entiteiten en lichamen die hun eigendom zijn of onder hun zeggenschap staan”.

59      Aangezien de op grond van artikel 215 VWEU vastgestelde maatregelen van de Raad ertoe strekken om aan besluit 2012/642 uitvoering te geven in het Unierecht en daaraan gevolg te geven, moet verordening nr. 765/2006, voor zover nodig, worden gelezen in het licht van dat besluit.

60      Artikel 4, lid 1, onder b), van dat besluit bepaalt dat „[a]lle tegoeden en economische middelen die eigendom zijn, in het bezit zijn, of onder zeggenschap staan” van „natuurlijke of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die van het Loekasjenko-bewind profiteren of het steunen, alsmede rechtspersonen, entiteiten of lichamen die hun eigendom zijn of onder hun zeggenschap staan, en vermeld staan in de bijlage [van dat besluit], worden bevroren”.

61      Vastgesteld moet worden dat deze bepalingen een rechtstreeks verband leggen tussen, enerzijds, de bevriezing van tegoeden en economische middelen krachtens besluit 2012/642 en verordening nr. 765/2006, en anderzijds, de plaatsing van personen, entiteiten of lichamen op de lijsten in de bijlage bij dat besluit en bij die verordening.

62      Een dergelijk verband zou ervoor kunnen pleiten om artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 in die zin uit te leggen dat de oplegging van een maatregel tot bevriezing van tegoeden op grond van deze bepaling vereist dat de rechtspersonen, entiteiten of lichamen waarop die maatregel van toepassing is en die in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van een op de lijst in bijlage I bij die verordening geplaatste persoon, zelf ook op die lijst moeten zijn geplaatst. Overigens zou uit een tekstuele uitlegging van artikel 8 bis van verordening nr. 765/2006 kunnen voortvloeien dat alleen aan rechtspersonen, entiteiten of lichamen die zelf op de lijst in bijlage I bij deze verordening zijn geplaatst, krachtens deze bepaling een maatregel tot bevriezing van tegoeden kan worden opgelegd. Dat artikel 8 bis bepaalt immers dat wanneer de Raad besluit een natuurlijke persoon of rechtspersoon, entiteit of lichaam te onderwerpen aan de in artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 bedoelde maatregelen, hij bijlage I bij die verordening dienovereenkomstig wijzigt.

63      Niettemin moet worden benadrukt dat een uitlegging van artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 in die zin dat de oplegging van een maatregel tot bevriezing van tegoeden uit hoofde van deze bepaling vereist dat de door die maatregel getroffen rechtspersonen, entiteiten of lichamen die in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van een op de lijst in bijlage I bij die verordening geplaatste persoon, zelf op die lijst worden geplaatst, afbreuk zou kunnen doen aan het nuttig effect van het bij verordening nr. 765/2006 ingevoerde stelsel van beperkende maatregelen.

64      In een dergelijk geval vereist elke oplegging van een maatregel tot bevriezing van tegoeden en economische middelen krachtens artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 immers dat de Raad van geval tot geval beoordeelt of is voldaan aan de criteria van bezit van of zeggenschap over een rechtspersoon, entiteit of lichaam waartoe de tegoeden behoren, door een op de lijst in bijlage I bij deze verordening geplaatste persoon, en, zo ja, dat deze rechtspersoon, die entiteit, of dat lichaam gemotiveerd op die lijst wordt geplaatst. Een dergelijke beoordeling zou bijzonder ingewikkeld kunnen zijn, aangezien hiervoor informatie en bewijzen zouden moeten worden verzameld en geanalyseerd die met name betrekking hebben op de financiële deelnemingen van de op de lijst geplaatste persoon in het kapitaal van die rechtspersoon, die entiteit of dat lichaam en de omvang van deze deelnemingen.

65      Volgens de rechtspraak van het Hof kan een uitlegging van een bepaling van het Unierecht er niet toe leiden dat aan de duidelijke en precieze bewoordingen van deze bepaling elk nuttig effect wordt ontnomen (arrest van 23 november 2023, Ministarstvo financija, C‑682/22, EU:C:2023:920, punten 31 en 32 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

66      Zoals in punt 57 van het onderhavige arrest is vastgesteld, volgt in dit verband uit de bewoordingen van artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 dat de bevriezing van tegoeden uit hoofde van deze bepaling ook ziet op de tegoeden en economische middelen van een vennootschap die niet op de lijst in de bijlage bij die verordening is geplaatst, voor zover deze tegoeden en economische middelen eigendom zijn van, in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van een op die lijst geplaatste persoon of entiteit of een op die lijst geplaatst lichaam.

67      Voorts moet worden benadrukt dat uit punt 35 van het document inzake de beste praktijken van 2018 blijkt dat „in beginsel de bevriezing geen gevolgen [zou] moeten hebben voor de tegoeden en economische middelen die geen eigendom zijn van of toebehoren aan, noch in het bezit zijn of onder zeggenschap staan van, aangewezen personen en entiteiten” en dat bijvoorbeeld de tegoeden en economische middelen van een niet-aangewezen entiteit met een andere rechtspersoonlijkheid dan een aangewezen persoon of entiteit, niet hieronder vallen „tenzij deze onder zeggenschap van de aangewezen persoon of entiteit staan of in diens/dier bezit zijn”. In punt 35 wordt verduidelijkt dat „tegoeden en economische middelen die een aangewezen en een niet-aangewezen persoon of entiteit in mede-eigendom hebben, hier in de praktijk [niettemin] wel volledig onder [vallen].”

68      Deze overwegingen weerspiegelen de letterlijke uitlegging van artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006, zoals uiteengezet in punt 57 van het onderhavige arrest, volgens welke de in die bepaling bedoelde bevriezing van tegoeden niet alleen van toepassing is op de op de lijst in bijlage I bij deze verordening geplaatste personen en entiteiten, maar ook op personen en entiteiten die niet bij naam op die lijst worden genoemd, voor zover hun tegoeden en economische middelen ook eigendom zijn van, in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van een op die lijst geplaatste persoon.

69      Bovendien moet worden opgemerkt dat een dergelijke uitlegging wordt bevestigd door de doelstelling van de Unieregeling waarvan die bepaling deel uitmaakt.

70      Uit de overwegingen 5 tot en met 8 van besluit 2012/642 en de overwegingen 2 tot en met 4 van verordening nr. 765/2006 volgt immers dat de beperkende maatregelen, zoals de bevriezing van tegoeden en economische middelen als bedoeld in artikel 2, lid 1, van deze verordening, zijn ingesteld omdat de situatie in Belarus op het gebied van democratie, mensenrechten en de rechtsstaat niet is verbeterd. Deze maatregelen hebben tot doel de druk op het Loekasjenko-bewind te vergroten en het te verplichten zijn gedrag te wijzigen. Daarom is de plaatsing van personen op de betrokken lijst geleidelijk uitgebreid tot personen en entiteiten die baat hebben bij of steun verlenen aan het Belarussische bewind, of entiteiten die in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van het Belarussische bewind.

71      Om het doel te bereiken dat met de beperkende maatregelen van verordening nr. 765/2006 wordt nagestreefd, moeten zowel het verrassingseffect als de snelheid waarmee deze maatregelen worden opgelegd, worden gewaarborgd, zodat niet gemakkelijk gebruik kan worden gemaakt van de zwakke plekken die deze maatregelen hun nuttig effect zouden kunnen ontnemen.

72      Bijgevolg moet artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 aldus worden uitgelegd dat de bevriezing van tegoeden op grond van deze bepaling niet beperkt is tot tegoeden en economische middelen die toebehoren aan personen, entiteiten of lichamen die op de lijst in bijlage I bij deze verordening zijn geplaatst.

73      De woorden „tegoeden en economische middelen die toebehoren aan of eigendom zijn van, in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van de in bijlage I genoemde natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten en lichamen” in de zin van artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 moeten aldus worden uitgelegd dat zij de tegoeden omvatten van een rechtspersoon of entiteit die, of een lichaam dat zelf niet op de lijst in bijlage I bij die verordening is geplaatst, wanneer die rechtspersoon of entiteit of dat lichaam in het bezit is van of onder zeggenschap staat van een persoon of entiteit die, of een lichaam dat op die lijst is geplaatst.
 Bevriezing van de tegoeden van een vennootschap die niet op de lijst in bijlage I bij verordening nr. 765/2006 is geplaatst en waarin een persoon die wel op die lijst is geplaatst een deelneming van 50 % heeft

74      Teneinde de verwijzende rechter een nuttig antwoord te geven voor de beslechting van het hoofdgeding, moet in de tweede plaats worden vastgesteld of artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 aldus moet worden uitgelegd dat de tegoeden van een vennootschap waarvan het kapitaal voor 50 % in handen is van een persoon die op de lijst in bijlage I bij verordening nr. 765/2006 is geplaatst, moeten worden geacht in het bezit te zijn van of onder zeggenschap te staan van die persoon en bijgevolg moeten worden bevroren.

75      Om te beginnen moet worden opgemerkt dat verordening nr. 765/2006 geen definitie bevat van de begrippen „bezit” en „zeggenschap” door een rechtspersoon, entiteit of lichaam in de zin van artikel 2, lid 1, van deze verordening, en dat deze bepaling geen enkele verwijzing bevat naar de omvang van de financiële deelneming in het kapitaal van een vennootschap, bijvoorbeeld in de vorm van een percentage. Deze begrippen worden evenmin gedefinieerd in een uitvoeringsverordening van die verordening.

76      In die omstandigheden zij eraan herinnerd dat, zoals blijkt uit punt 70 van het onderhavige arrest, de beperkende maatregelen zoals de bevriezing van tegoeden en economische middelen waarin artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 voorziet, tot doel hebben de druk op het Loekasjenko-bewind te vergroten en het te verplichten zijn gedrag te wijzigen. Daarom is de plaatsing van personen op de betrokken lijsten geleidelijk uitgebreid tot personen en entiteiten die baat hebben bij of steun verlenen aan het Belarussische bewind, of entiteiten die in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van het Belarussische bewind.

77      Uit de rechtspraak van het Hof volgt dat het voor de verwezenlijking van het met de beperkende maatregelen nagestreefde doel niet alleen legitiem, maar ook noodzakelijk is dat de begrippen „bevriezing van tegoeden” en „bevriezing van economische middelen” ruim worden uitgelegd, aangezien het nagestreefde doel erin bestaat om iedere aanwending te vermijden van bevroren activa waarmee de betrokken verordeningen kunnen worden omzeild en de zwakke plekken van de regels kunnen worden uitgebuit (zie naar analogie arrest van 11 november 2021, Bank Sepah, C‑340/20, EU:C:2021:903, punt 56).

78      Om dezelfde redenen moeten de begrippen „bezit” en „zeggenschap” van een rechtspersoon, entiteit of lichaam in de zin van artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 ruim worden uitgelegd.

79      Uit punt 71 van het onderhavige arrest blijkt immers dat het, om het doel te bereiken dat met de beperkende maatregelen van verordening nr. 765/2006 wordt nagestreefd, noodzakelijk is dat, ten eerste, die maatregelen worden toegepast op een zo ruim mogelijke groep personen, groepen of entiteiten om te voorkomen dat zij worden omzeild.

80      Zoals de advocaat-generaal in punt 75 van haar conclusie in essentie heeft benadrukt, moet bij de uitlegging van de begrippen „bezit” en „zeggenschap” in artikel 2, lid 1, van deze verordening dus rekening worden gehouden met zowel directe als indirecte manieren om het gebruik te beïnvloeden van tegoeden en economische middelen van een persoon, entiteit of lichaam die banden heeft met een op de lijst geplaatste persoon.

81      Anders zou deze doelstelling worden uitgehold. Door het gebruik van juridische constructies of andere min of meer geavanceerde mechanismen zouden de op de lijst in bijlage I bij die verordening geplaatste personen namelijk kunnen ontsnappen aan de doeltreffende toepassing van de bevriezing van tegoeden en economische middelen.

82      Ten tweede is het voor het bereiken van dat doel absoluut noodzakelijk om zowel het verrassingseffect als de snelheid waarmee deze maatregelen worden opgelegd, te waarborgen.

83      In geval van vertraging bij de uitvoering van de beperkende maatregelen bestaat het risico dat de tegoeden verdwijnen van de persoon op wie die maatregelen van toepassing zijn. Het is dan ook van essentieel belang ervoor te zorgen dat al degenen die belast zijn met de uitvoering van verordening nr. 765/2006, zo spoedig mogelijk kunnen beslissen over de bevriezing van de onder deze maatregelen vallende tegoeden en economische middelen.

84      Daartoe moet worden uitgegaan van duidelijke criteria en, zoals de advocaat-generaal in punt 79 van haar conclusie heeft opgemerkt, van bepaalde vermoedens met betrekking tot de interne besluitvormingsstructuur van de betrokken rechtspersonen.

85      Het gebruik van dergelijke vermoedens en duidelijke criteria om vast te stellen of een rechtspersoon of entiteit in het bezit is van of onder zeggenschap staat van een persoon die op de lijst in bijlage I bij verordening nr. 765/2006 is geplaatst, vergemakkelijkt namelijk de identificatie van de te bevriezen tegoeden of economische middelen, waardoor het moeilijker wordt om complexe omzeilingsmechanismen te ontwikkelen, wordt voorkomen dat tegoeden worden weggesluisd en bijgevolg een doeltreffende uitvoering van de beperkende maatregelen wordt gewaarborgd.

86      Wat de in dit verband relevante criteria betreft, blijkt uit punt 34 van het document inzake de beste praktijken van 2018 dat „onder ‚in hun bezit zijn’ of ‚onder hun zeggenschap staan’ [...] dan alle situaties [zouden] worden verstaan waarin een aangewezen persoon of entiteit wettig kan beschikken over tegoeden of economische middelen of deze kan overmaken, zonder dat die zijn eigendom zijn en zonder dat hiervoor toestemming van de wettige eigenaar vereist is”.

87      Bovendien blijkt uit punt 55b van de richtsnoeren van de Raad van 2018 dat de bepalende criteria om vast te stellen of een andere persoon of entiteit onder de zeggenschap staat van een persoon of entiteit, alleen of krachtens een overeenkomst met een andere aandeelhouder of derde partij, onder meer kunnen bestaan in het hebben van het recht of het uitoefenen van de bevoegdheid om de meerderheid van de leden van het toezichthoudend, leidinggevend of bestuursorgaan van een dergelijke rechtspersoon of entiteit aan te stellen of te ontslaan; het hebben van het recht of van de bevoegdheid om een overheersende invloed op een rechtspersoon of entiteit uit te oefenen, of het hebben van het recht om alle of een deel van de activa van een rechtspersoon of entiteit te gebruiken.

88      Punt 55b bepaalt dat, indien aan een van deze criteria is voldaan, de rechtspersoon of entiteit wordt vermoed onder de zeggenschap te staan van een andere persoon of entiteit, tenzij per geval het tegendeel kan worden bewezen. Dit punt preciseert in de voetnoot dat deze criteria zijn gebaseerd op de definitie in verordening nr. 2580/2001, die specifiek betrekking heeft op terrorisme. Artikel 1, punt 6, van deze verordening neemt in zijn definitie van de uitdrukking „zeggenschap uitoefenen over een rechtspersoon, groep of entiteit” dezelfde criteria over als die welke in dat punt 55b zijn genoemd.

89      Uit deze overwegingen volgt dat tot de relevante criteria om te bepalen of een persoon of entiteit eigenaar is van of zeggenschap heeft over een andere rechtspersoon, een andere entiteit of een ander lichaam, en bijgevolg over zijn tegoeden en economische middelen, onder meer het feit behoort dat die persoon of entiteit die tegoeden of economische middelen kan onderbrengen of overschrijven of, meer in het algemeen, een overheersende invloed kan uitoefenen op een rechtspersoon, entiteit of lichaam, met name door het hebben van het recht of het uitoefenen van de bevoegdheid om de meerderheid van de leden van het toezichthoudend, leidinggevend of bestuursorgaan van deze rechtspersoon, deze entiteit of dit lichaam aan te stellen of te ontslaan.

90      Zoals de advocaat-generaal in punt 81 van haar conclusie heeft opgemerkt, kan een dergelijke bevoegdheid om een overheersende invloed uit te oefenen op een rechtspersoon of entiteit weliswaar ook bestaan in het geval van een deelneming in het kapitaal van een vennootschap van minder dan 50 %, maar kan een persoon met een deelneming van 50 % in een vennootschap in beginsel bepaalde beslissingen binnen die vennootschap dicteren of verhinderen, of op zijn minst ervoor zorgen dat de activiteit van die vennootschap overeenkomstig zijn wensen worden uitgevoerd.

91      Bijgevolg moet worden aangenomen dat een deelneming van 50 % in een vennootschap niet alleen zeggenschap over die vennootschap mogelijk maakt, maar ook zeggenschap over haar tegoeden en economische middelen.

92      Een dergelijke uitlegging komt tot uiting in punt 55a van de richtsnoeren van de Raad van 2018, waarin is vastgelegd dat het bepalende criterium ter vaststelling of een andere persoon of entiteit eigenaar is van een rechtspersoon of entiteit, bestaat in het bezit van 50 % of meer van de eigendomsrechten van een entiteit, of het hebben van een meerderheidsbelang in die entiteit. Indien aan dit criterium is voldaan, wordt een andere persoon of entiteit geacht eigenaar van de rechtspersoon of entiteit te zijn. Een voetnoot bij dat punt 55a preciseert eveneens dat dit criterium is gedefinieerd in verordening nr. 2580/2001. In artikel 1, punt 5, van deze verordening wordt „eigenaar zijn van een rechtspersoon, groep of entiteit” gedefinieerd als „in het bezit zijn van 50 % of meer van de eigendomsrechten van een rechtspersoon, groep of entiteit, of daarin een meerderheidsbelang hebben”.

93      Gelet op een en ander moet op de eerste vraag worden geantwoord dat artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 aldus moet worden uitgelegd dat activa op bankrekeningen van een vennootschap die niet op de lijst in bijlage I bij deze verordening is geplaatst, maar waarvan het kapitaal voor 50 % in handen is van een persoon die wel op die lijst is geplaatst, moeten worden geacht tegoeden te zijn die in het bezit zijn of onder zeggenschap staan van die persoon, en dus moeten worden bevroren in de zin van die bepaling.
 Tweede en derde vraag

94      Uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat de verwijzende rechter er in het kader van zijn tweede en derde vraag van uitgaat dat, zodra de tegoeden en economische middelen die toebehoren aan een vennootschap die niet op de lijst in bijlage I bij verordening nr. 765/2006 is geplaatst voldoen aan de criteria om te worden verondersteld in het bezit te zijn van of onder zeggenschap te staan van een op die lijst geplaatste persoon en dus worden bevroren overeenkomstig artikel 2, lid 1, van deze verordening, moet worden geoordeeld dat lid 2 van dit artikel 2 het gebruik van die tegoeden enkel verbiedt wanneer zij door of ten behoeve van de op die lijst geplaatste persoon worden gebruikt.

95      In dit verband zij eraan herinnerd dat overeenkomstig artikel 2, lid 2, van verordening nr. 765/2006 geen tegoeden of economische middelen direct of indirect ter beschikking worden gesteld aan of ten behoeve van de in de bijlage I bij die verordening genoemde natuurlijke personen of rechtspersonen, entiteiten of lichamen.

96      Zoals de advocaat-generaal in punt 106 van haar conclusie heeft opgemerkt, vormt de bevriezing van tegoeden als bedoeld in artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 een opzichzelfstaande verplichting die te onderscheiden is van het verbod van artikel 2, lid 2, van deze verordening.

97      De uitzonderingen op het in artikel 2, lid 2, van verordening nr. 765/2006 neergelegde verbod om tegoeden en economische middelen direct of indirect ter beschikking te stellen aan of ten behoeve van op de lijst in bijlage I bij deze verordening geplaatste personen, mogen dus niet worden verward met de mogelijkheid voor een persoon om op te komen tegen het besluit waarbij zijn tegoeden of economische middelen of de tegoeden of economische middelen die hij bezit of waarover hij zeggenschap heeft, zijn bevroren overeenkomstig artikel 2, lid 1, van die verordening.

98      In die omstandigheden moet worden geoordeeld dat de verwijzende rechter met zijn tweede en derde vraag in essentie wenst te vernemen of het Unierecht aldus moet worden uitgelegd dat een vennootschap die niet op de lijst in bijlage I bij verordening nr. 765/2006 is geplaatst en waarvan de tegoeden op grond van artikel 2, lid 1, van deze verordening door bankinstellingen zijn bevroren omdat deze tegoeden worden geacht in het bezit te zijn van of onder zeggenschap te staan van een op die lijst geplaatste persoon, kan opkomen tegen deze maatregel tot bevriezing van haar tegoeden en deze in voorkomend geval kan laten vrijgeven.

99      In dit verband moet worden opgemerkt dat verordening nr. 765/2006 geen bepalingen bevat die de procedure regelen waarmee een vennootschap die niet op de lijst in bijlage I bij deze verordening is geplaatst kan opkomen tegen de maatregel tot bevriezing van haar tegoeden die krachtens artikel 2, lid 1, van die verordening door een particuliere entiteit is genomen.

100    Het is juist dat verordening nr. 765/2006 in de artikelen 3, 4 bis en 4 ter voorziet in de mogelijkheid voor personen ten aanzien van wie krachtens artikel 2, lid 1, van deze verordening een maatregel tot bevriezing van tegoeden is genomen, om een uitzondering op of afwijking van die maatregel te verkrijgen, die strikt beperkt is tot specifieke situaties en waarvoor in elk geval toestemming van de bevoegde nationale autoriteit vereist is. Deze uitzonderingen en afwijkingen hebben echter geen betrekking op de situatie waarin de persoon op wie een dergelijke maatregel van toepassing is, opkomt tegen de redenen die aan die maatregel ten grondslag liggen, met name het feit dat de betrokken tegoeden in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van de persoon die op de lijst in bijlage I bij die verordening is geplaatst.

101    Vast staat dat wanneer de persoon van wie de tegoeden krachtens artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 zijn bevroren, op de lijst in bijlage I bij deze verordening is geplaatst, deze persoon kan opkomen tegen het besluit dat dient als grondslag voor de maatregel tot bevriezing van zijn tegoeden, door bij het Gerecht van de Europese Unie krachtens de artikelen 256 en 263 VWEU beroep in te stellen tot nietigverklaring van het besluit van de Raad waarbij hij op die lijst is geplaatst.

102    Bovendien moet de Raad bij de vaststelling van beperkende maatregelen het beginsel van behoorlijk bestuur eerbiedigen, dat is verankerd in artikel 41 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) en dat met name de verplichting voor de betrokken diensten bevat om hun beslissingen met redenen te omkleden.

103    In dit verband heeft het Hof geoordeeld dat, aangezien de betrokkene niet het recht heeft om te worden gehoord vóór de vaststelling van een eerste besluit tot plaatsing van zijn naam op de lijsten van personen, entiteiten of groepen waarop de beperkende maatregelen van toepassing zijn, zoals de lijst in de gewijzigde bijlage I, de naleving van de motiveringsplicht des te belangrijker is, omdat zij de enige waarborg vormt die de betrokkene in staat stelt om, althans na de vaststelling van dat besluit, nuttig gebruik te maken van de te zijner beschikking staande rechtsgangen om de rechtmatigheid van dat besluit te betwisten. Hieruit volgt dat de Raad in beginsel verplicht is om een persoon, groep of entiteit waarop beperkende maatregelen van toepassing zijn, in kennis te stellen van de specifieke en concrete redenen waarom hij van mening is dat die maatregelen moesten worden vastgesteld. Aldus moet hij de gegevens feitelijk en rechtens waarvan de rechtmatigheid van de betrokken maatregelen afhangt, en de overwegingen die hem tot het nemen daarvan hebben gebracht, vermelden (arrest van 15 november 2012, Raad/Bamba, C‑417/11 P, EU:C:2012:718, punten 51 en 52).

104    Ook al moet een beperkende maatregel, om de doeltreffendheid ervan niet in gevaar te brengen, naar zijn aard een verrassingseffect kunnen hebben en onmiddellijk kunnen worden toegepast, veronderstelt de eerbiediging van de rechten van de verdediging dat de bevoegde autoriteit van de Unie de betrokken persoon of entiteit in kennis stelt van de tegen hem in aanmerking genomen redenen en bewijzen en hem het recht verleent bij de vaststelling van het hem betreffende besluit, of onmiddellijk erna, te worden gehoord, en dat deze autoriteit op verzoek van de betrokkene binnen een redelijke termijn toegang verleent tot alle niet-vertrouwelijke administratieve documenten (arresten van 21 december 2011, Frankrijk/People’s Mojahedin Organization of Iran, C‑27/09 P, EU:C:2011:853, punt 61, en 18 juli 2013, Commissie e.a./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P en C‑595/10 P, EU:C:2013:518, punten 98‑100, 111 en 112).

105    Hieruit volgt dat indien de persoon van wie de tegoeden krachtens artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 zijn bevroren, op de lijst in bijlage I bij deze verordening is geplaatst, hij bij de Raad en vervolgens, in voorkomend geval, voor het Gerecht van de Europese Unie kan opkomen tegen het besluit dat ten grondslag ligt aan de op hem toegepaste maatregel tot bevriezing van zijn tegoeden, en dus tegen de motivering van die maatregel. Bovendien geniet deze persoon bepaalde waarborgen, met name met betrekking tot de eerbiediging van zijn rechten van verdediging, onder voorbehoud van hetgeen in punt 101 van dit arrest is uiteengezet.

106    Daarentegen moet een rechtspersoon, entiteit of lichaam die zelf niet op de lijst in bijlage I bij verordening nr. 765/2006 is geplaatst, maar waarvan de tegoeden krachtens artikel 2, lid 1, van deze verordening zijn bevroren op grond dat zij onder zeggenschap staan of in het bezit zijn van een op die lijst geplaatste persoon, overeenkomstig artikel 47 van het Handvest en artikel 19, lid 1, VEU, in staat worden gesteld om, teneinde hun recht op effectieve rechterlijke bescherming te waarborgen, op te komen tegen deze maatregel van bevriezing van tegoeden voor de nationale autoriteiten en vervolgens, in voorkomend geval, voor de bevoegde nationale rechterlijke instanties, en moeten hun rechten van verdediging worden geëerbiedigd. Evenzo moet de op die lijst geplaatste persoon, van wie de in zijn bezit zijnde of onder zijn zeggenschap staande tegoeden krachtens dezelfde bepaling zijn bevroren, dezelfde mogelijkheid hebben om deze maatregel aan te vechten.

107    In dit verband moet in de eerste plaats worden opgemerkt dat de verplichting voor de betrokken instanties om hun beslissingen met redenen te omkleden met name is vastgelegd in artikel 8 bis van verordening nr. 765/2006. Bijgevolg moet een niet op de lijst in bijlage I bij die verordening geplaatste persoon, entiteit of lichaam in kennis worden gesteld van de redenen waarom hun tegoeden zijn bevroren, en in casu meer bepaald van de redenen waarom verweersters in het hoofdgeding van mening waren dat EM System moest worden geacht in het bezit te zijn van of onder zeggenschap te staan van een op die lijst geplaatste persoon, entiteit of lichaam in de zin van artikel 2, lid 1, van die verordening.

108    In casu hebben verweersters in het hoofdgeding ter terechtzitting voor het Hof uitgelegd dat zij EM System brieven hebben gestuurd waarin de rechtsgrondslag en de motivering van de maatregel tot bevriezing van haar tegoeden zijn uiteengezet, naar aanleiding waarvan EM System hen om aanvullende informatie heeft verzocht, waarop zij gemotiveerd hebben geantwoord. Bovendien heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken van de Republiek Litouwen ook zijn opmerkingen over deze maatregel meegedeeld. Het lijkt er dus op dat verweersters in het hoofdgeding aan de motiveringsplicht hebben voldaan, wat de verwijzende rechter evenwel dient na te gaan.

109    In de tweede plaats zij eraan herinnerd dat artikel 19, lid 1, VEU bepaalt dat de lidstaten voorzien in de nodige rechtsmiddelen om daadwerkelijke rechtsbescherming op de onder het recht van de Unie vallende gebieden te verzekeren. Bovendien schrijft artikel 47 van het Handvest, dat een herbevestiging vormt van het beginsel van effectieve rechterlijke bescherming, in zijn eerste alinea voor dat eenieder wiens door het recht van de Unie gewaarborgde rechten en vrijheden zijn geschonden, recht heeft op een doeltreffende voorziening in rechte, met inachtneming van de in dit artikel 47 gestelde voorwaarden (arresten van 18 juli 2013, Commissie e.a./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P en C‑595/10 P, EU:C:2013:518, punt 100, en van 28 maart 2017, Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, punt 73 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

110    Bovendien bepaalt artikel 7 van verordening nr. 765/2006 dat de Commissie en de lidstaten elkaar onverwijld in kennis stellen van de krachtens deze verordening getroffen maatregelen en onderling alle andere voor deze verordening relevante informatie uitwisselen waarover zij beschikken, met name betreffende inbreuken, handhavingsproblemen en uitspraken van nationale rechtbanken.

111    Hieruit volgt dat het aan de lidstaten is om een procedure in te voeren op grond waarvan rechtspersonen, entiteiten en lichamen waarvan de tegoeden of economische middelen krachtens artikel 2, lid 1, van verordening nr. 765/2006 zijn bevroren omdat zij werden geacht in het bezit te zijn van of onder zeggenschap te staan van een op de lijst in bijlage I bij deze verordening geplaatste persoon, alsook die persoon, tegen deze maatregel kunnen opkomen en deze, in voorkomend geval, kunnen laten opheffen.

112    Een dergelijk vermoeden van bezit of zeggenschap is namelijk slechts in overeenstemming met het beginsel van behoorlijk bestuur en met het recht op daadwerkelijke rechtsbescherming voor zover het weerlegbaar is en de betrokken rechtspersoon, entiteit of lichaam in staat is gesteld om dit vermoeden in voorkomend geval te weerleggen door aan te tonen dat de op de lijst in bijlage I bij verordening nr. 765/2006 geplaatste persoon niet daadwerkelijk in het bezit is van of zeggenschap heeft over zijn tegoeden of economische middelen, met name gelet op de bestuursstructuur, de statuten en de wijze waarop de betrokken rechtspersoon, entiteit of lichaam doorgaans functioneert, en bijgevolg de bevroren tegoeden of economische middelen van de betrokken rechtspersoon, entiteit of lichaam te laten vrijgeven. Een dergelijke mogelijkheid om het vermoeden van bezit of zeggenschap te weerleggen moet ook worden geboden aan de op die lijst geplaatste persoon.

113    In casu is de Litouwse regelgeving in 2022 gewijzigd teneinde het FNTT de taak toe te vertrouwen om de toepassing van de financiële sancties in Litouwen, met name de beperkende maatregelen van verordening nr. 765/2006, te coördineren, te monitoren en te waarborgen.

114    Ter terechtzitting voor het Hof heeft de Litouwse regering uiteengezet dat de FNTT de banden analyseert tussen de op de lijst in bijlage I bij verordening nr. 765/2006 geplaatste personen en entiteiten en de personen en entiteiten die in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van deze aangewezen personen en entiteiten, en op basis van de criteria van deze verordening en het document inzake de beste praktijken van 2018 de lijst opstelt van rechtspersonen en entiteiten die in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van een op die lijst geplaatste persoon. Deze lijst wordt opgesteld en gewijzigd door de vaststelling van besluiten die bepalen dat de beperkende maatregelen ook van toepassing moeten zijn op personen die in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van personen die op de lijst in bijlage I bij verordening nr. 765/2006 zijn geplaatst. De Litouwse regering heeft tevens gepreciseerd dat het feit dat tevergeefs is opgekomen tegen de plaatsing op de door de FNTT opgestelde lijst en de daaruit voortvloeiende bevriezing van tegoeden de weg vrijmaakt om beroep in te stellen bij de Litouwse bestuursrechter.

115    Vastgesteld moet worden dat een dergelijke procedure waarin het Litouwse recht voorziet, geschikt is om de eerbiediging van het recht op effectieve rechterlijke bescherming en van de rechten van verdediging van de betrokkenen te waarborgen en dus in overeenstemming is met de vereisten van artikel 19, lid 1, VEU.

116    Uit de verwijzingsbeslissing blijkt inderdaad dat een dergelijke procedure op 18 december 2020, de datum waarop de verweersters in het hoofdgeding de middelen van EM System hebben bevroren, nog niet bestond. Niettemin hebben verweersters in het hoofdgeding ter terechtzitting voor het Hof verklaard dat zij het ministerie van Buitenlandse Zaken van de Republiek Litouwen onmiddellijk in kennis hebben gesteld van de maatregel tot bevriezing van de tegoeden van EM System en dat er vervolgens uitwisselingen hebben plaatsgevonden tussen dit ministerie en EM System, met name over het feit dat EM System opkwam tegen de gegrondheid van die maatregel. Volgens verweersters in het hoofdgeding beschikte EM System, die na deze uitwisselingen geen genoegdoening heeft gekregen, over twee mogelijkheden, namelijk om hetzij bij de bestuursrechter beroep in te stellen tegen de weigering van dat ministerie om de maatregel tot bevriezing van de tegoeden van EM System op te heffen, hetzij bij de gewone rechter beroep in te stellen tegen de handelingen van verweersters in het hoofdgeding. EM System heeft voor deze tweede optie gekozen.

117    Hieruit volgt dat er ten tijde van de feiten in het hoofdgeding in Litouwen ten minste één mogelijkheid van beroep in rechte bestond waarmee een niet op de lijst in bijlage I bij verordening nr. 765/2006 geplaatste rechtspersoon, entiteit of lichaam, zoals EM System, overeenkomstig de uit het beginsel van daadwerkelijke rechtsbescherming voortvloeiende vereisten kon opkomen tegen de maatregel tot bevriezing van zijn tegoeden die door particuliere entiteiten krachtens artikel 2, lid 1, van die verordening was genomen op grond dat die tegoeden onder zeggenschap stonden van een op die lijst geplaatste persoon, en die maatregel kon laten opheffen door het bewijs te leveren dat er geen sprake was van een dergelijk zeggenschap.

118    Hieraan moet worden toegevoegd dat verweersters in het hoofdgeding ter terechtzitting voor het Hof hebben betoogd dat, ook al zou genoegzaam zijn aangetoond dat EM System niet onder de zeggenschap staat van de op een lijst geplaatste aandeelhouder, de maatregel tot bevriezing van de tegoeden van EM System niet door de verwijzende rechter kan worden opgeheven. Uit het verzoek om een prejudiciële beslissing blijkt namelijk dat EM System bij besluit van de directeur van de FNTT van 14 oktober 2022 op de lijst is geplaatst van personen die onder zeggenschap staan van een persoon die op de lijst in de gewijzigde bijlage I is geplaatst, zodat haar tegoeden krachtens dat besluit hoe dan ook moeten worden bevroren.

119    Aangezien EM System tegen dit besluit beroep heeft ingesteld bij een Litouwse rechter, behoudt zij evenwel de mogelijkheid om in voorkomend geval dat besluit nietig te laten verklaren en bijgevolg die maatregel te laten opheffen. Bijgevolg lijkt haar recht op daadwerkelijke rechtsbescherming, zoals gewaarborgd door artikel 19, lid 1, VEU, hoe dan ook te zijn gewaarborgd.

120    Gelet op een en ander moet op de tweede en de derde vraag worden geantwoord dat het Unierecht aldus moet worden uitgelegd dat een vennootschap die niet op de lijst in bijlage I bij verordening nr. 765/2006 is geplaatst en waarvan de tegoeden op grond van artikel 2, lid 1, van deze verordening door particuliere entiteiten zijn bevroren omdat deze tegoeden worden geacht in het bezit te zijn van of onder zeggenschap te staan van een op die lijst geplaatste persoon, teneinde haar recht op daadwerkelijke rechtsbescherming te waarborgen in staat moet worden gesteld om in het kader van een beroep bij de nationale autoriteiten en, in voorkomend geval, bij de bevoegde nationale rechterlijke instanties, op te komen tegen de maatregel tot bevriezing van haar tegoeden en deze te laten opheffen voor zover zij aantoont dat die tegoeden in werkelijkheid niet in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van de op die lijst geplaatste persoon.
 Kosten

121    Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Eerste kamer) verklaart voor recht:
1)      Artikel 2, lid 1, van verordening (EG) nr. 765/2006 van de Raad van 18 mei 2006 betreffende beperkende maatregelen ten aanzien van Belarus, zoals gewijzigd bij verordening (EU) nr. 1014/2012 van de Raad van 6 november 2012,

moet aldus worden uitgelegd dat

activa op bankrekeningen van een vennootschap die niet op de lijst in bijlage I bij deze verordening is geplaatst, maar waarvan het kapitaal voor 50 % in handen is van een persoon die wel op die lijst is geplaatst, moeten worden geacht tegoeden te zijn die in het bezit zijn of onder zeggenschap staan van die persoon, en dus moeten worden bevroren in de zin van die bepaling.

2)      Het Unierecht moet aldus worden uitgelegd dat een vennootschap die niet op de lijst in bijlage I bij verordening nr. 765/2006 is geplaatst en waarvan de tegoeden op grond van artikel 2, lid 1, van deze verordening door particuliere entiteiten zijn bevroren omdat deze tegoeden worden geacht in het bezit te zijn van of onder zeggenschap te staan van een op die lijst geplaatste persoon, teneinde haar recht op daadwerkelijke rechtsbescherming te waarborgen in staat moet worden gesteld om in het kader van een beroep bij de nationale autoriteiten en, in voorkomend geval, bij de bevoegde nationale rechterlijke instanties, op te komen tegen de maatregel tot bevriezing van haar tegoeden en deze te laten opheffen voor zover zij aantoont dat die tegoeden in werkelijkheid niet in het bezit zijn van of onder zeggenschap staan van de op die lijst geplaatste persoon.

ondertekeningen

*      Procestaal: Litouws.