Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2024-09-17 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2024‒2025
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 36 600
 X
 
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2025
 
 
 Nr. 2
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 Ontvangen 17 september 2024
 
 
 
 
 GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
 
 
 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x €1 mln.). Totaal € 12.244.137
 
 
 
 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x €1 mln.). Totaal € 245.411
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL
 
 Wetsartikel 1
 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.
 Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaten voor het aangegeven jaar vast te stellen.
 Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.
 Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).
 Wetsartikel 2
 Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en de lasten, het saldo van de baten en de lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten van het in de staat opgenomen baten-lastenagentschap Paresto voor het onderhavige jaar vastgesteld. De in betreffende begroting opgenomen begrotingsartikelen worden toegelicht in onderdeel B (begrotingstoelichting) van deze memorie van toelichting en wel in de paragraaf inzake het agentschap.
 
 
 
 
 De Minister van Defensie,
 
 R.P. Brekelmans
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
 
 
 
 1.
 Leeswijzer
 
 Algemeen
 De leeswijzer volgt de opbouw van de memorie van toelichting van de begroting. De memorie van toelichting is de uitleg bij het hierboven beschreven wetsvoorstel.
 Het Ministerie van Defensie bestaat uit zeven organisatiedelen. De vier krijgsmachtdelen (Koninklijke Marine, Koninklijke Landmacht, Koninklijke Luchtmacht en Koninklijke Marechaussee) zorgen ervoor dat de militairen en het materieel klaar zijn voor inzet. Het Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO) en het Commando Materieel en IT (COMMIT) ondersteunen door producten en diensten te leveren. De Bestuursstaf bestaat uit een aantal uitvoeringsorganisaties waaronder de MIVD en heeft daarnaast een rol in het maken van beleid.
 De Minister en Staatssecretaris zijn verantwoordelijk voor het algehele beleid van Defensie. De ambtelijke leiding ligt in handen van de Secretaris-Generaal. De Commandant der Strijdkrachten - verantwoordelijk voor een groot deel van de uitvoering - is de militaire adviseur van de Minister en stuurt de Koninklijke Marine, Koninklijke Landmacht, Koninklijke Luchtmacht, Commando Materieel en IT, Defensie Ondersteuningscommando, NLD Commando Speciale Strijdkrachten en Defensie Cyber Commando aan.
 Hoofdstuk 2 Beleidsagenda
 
 De beleidsagenda beschrijft de beleidsprioriteiten van Defensie en is opgebouwd langs de waardeketen van Defensie. Daarmee sluiten de beleidsprioriteiten aan op de structuur van de Defensienota 2024. De thema's waarlangs het beleid voor 2025 wordt gepresenteerd zijn:
 
 
 1.
 Koers voor versterking (aansturing en samenwerking)
 
 
 2.
 Gevechtskracht (primaire processen van Defensie)
 
 
 3.
 Mensen
 
 
 4.
 Materieel
 
 
 5.
 Randvoorwaarden
 
 
 De agenda sluit af met de onderdelen:
 
 
 –
 De belangrijkste beleidsmatige mutaties;
 
 
 –
 De Strategische Evaluatie Agenda (SEA);
 
 
 –
 Het overzicht risicoregelingen.
 
 
 
 Hoofdstuk 3 Beleidsartikelen
 In beleidsartikel 1 Inzet wordt de inzet van de krijgsmacht begroot. Dit betreft de bijdragen van Defensie aan crisisbeheersingsoperaties, contributies aan door de leden gemeenschappelijk gefinancierde (common funded) NAVO- en EU-operaties, inzet voor nationale en koninkrijkstaken en overige inzet. Het artikel bevat ook een overzicht van de structurele inzet die in andere beleidsartikelen is begroot, bijvoorbeeld van de Koninklijke Marechaussee en de Explosieven Opruimingsdienst Defensie.
 In de beleidsartikelen 2 tot en met 5 wordt de taakuitvoering geraamd voor respectievelijk de Koninklijke Marine, Koninklijke Landmacht, Koninklijke Luchtmacht, Koninklijke Marechaussee en de aan hen gemandateerde inzet, voor zover deze niet valt onder artikel 1 Inzet.
 Door de introductie van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) zijn de middelen uit beleidsartikel 6 Investeringen per 2021 overgeheveld naar het DMF. Defensie brengt een eigen begroting uit voor het DMF.
 In de beleidsartikelen 7 Commando Materieel en IT (COMMIT) en 8 Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO) zijn de uitgaven, verplichtingen en ontvangsten geraamd voor de ondersteunende en dienstverlenende defensieonderdelen. De ondersteunende onderdelen werken met dezelfde financiële instrumenten als de krijgsmachtdelen. De uitgaven voor het Nationaal Fonds Ereschuld worden verantwoord op beleidsartikel 8 DOSCO onder het financieel instrument «schadevergoeding».
 Bij de beleidsartikelen worden de beleidswijzigingen ten opzichte van voorgaande jaren uiteengezet.
 Hoofdstuk 4 Niet-beleidsartikelen
 
 In het niet-beleidsartikel 9 Algemeen zijn de niet specifiek aan een defensieonderdeel toe te wijzen programma-uitgaven opgenomen. Onder dit artikel zijn twee financiële instrumenten opgenomen:
 
 
 –
 De bijdrage aan andere begrotingshoofdstukken: het betreft de bijdragen voor kennisopbouw bij TNO, NLR en MARIN, die via de begroting van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat lopen;
 
 
 –
 De schadevergoeding voor de Regeling Uitkering chroom-6 Defensie die bedoeld is voor claims. Het budget voor potentiële veteranenclaims is bij artikel 8 DOSCO verantwoord waar het Nationaal Fonds Ereschuld is opgenomen.
 
 
 
 In het niet-beleidsartikel 10 Apparaat Kerndepartement worden de uitgaven ten behoeve van het centrale apparaat van Defensie begroot, waaronder de bestuursstaf met de defensietop, (hoofd)directies inclusief de Defensiestaf en bijzondere organisatie-eenheden. De bijzondere organisatie-eenheden van de bestuursstaf bestaan uit de Inspecteur-Generaal van de Krijgsmacht (IGK), Inspecteur-Generaal Veiligheid (IGV) die aan het hoofd staat van de Inspectie Veiligheid Defensie (IVD), de Militaire Luchtvaart Autoriteit (MLA), de Inspectie Militaire Gezondheidszorg (IMG), de Centrale Organisatie Integriteit Defensie (COID), het Militair Huis van de Koning (MHK), de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) en de Diensten Geestelijke Verzorging (DGV). Onder het financiële instrument «personele uitgaven» worden onder «uitkeringen» de uitgaven voor het Sociaal Beleidskader Defensie (SBK) van de pensioenen en wachtgelden verantwoord.
 Ten slotte zijn er ramingen voor de niet-beleidsartikelen 11 Geheim, 12 Nog onverdeeld en 13 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds opgenomen.
 Hoofdstuk 5 Begroting agentschappen
 In hoofdstuk 5 is de baten-lastendienst Paresto opgenomen.
 Hoofdstuk 6 Bijlagen
 In de bijlagen is informatie opgenomen over de volgende onderwerpen: 6.1 Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (ZBO/RWT’s), 6.2 een verdieping op de mutaties, 6.3 de moties en toezeggingen, 6.4 een subsidieoverzicht, 6.5 de toelichting op de Strategische Evaluatie Agenda, 6.6 een uitgavenoverzicht voor veteranen en de uitgaven voor zorg en nazorg, 6.7 een overzicht met uitgaven aan Caribisch Nederland, 6.8 een overzicht van de budgettaire gevolgen MIVD en ten slotte is in 6.9 een lijst met gebruikte afkortingen opgenomen.
 Groeiparagraaf
 
 In de begroting 2025 zijn ten opzichte van de begroting 2024 de volgende wijzigingen doorgevoerd:
 
 
 1.
 De beleidsagenda is vanaf deze begroting opgebouwd langs de structuur van de Defensienota 2024. Naast de beleidsagenda heeft ook de Strategische Evaluatie Agenda deze structuur overgenomen.
 
 
 2.
 Het gebruik van Artikel 13 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds wordt opgeheven. Het DMF werd tot dusverre gevoed door tussenkomst van dit artikel. Vanaf Prinsjesdag 2024 wordt budget direct overgeheveld van de artikelen van de defensiebegroting en de begrotingen van andere departementen, naar de betreffende artikelen op het DMF. Hierdoor wordt de administratieve last verminderd en wordt de verdeling van middelen tussen de defensiebegroting en het DMF beter inzichtelijk gemaakt.
 
 
 3.
 Met ingang van dit jaar wordt de departement specifieke informatie niet langer opgenomen omdat dit grote overlap vertoonde met informatie die elders in de begroting danwel Stand van Defensie wordt gepresenteerd. In dit hoofdstuk werd inzicht gegeven in de militaire pensioenen en uitkeringen, de apparaatsuitgaven en de invulling van de formatie van defensiepersoneel en kent zijn oorsprong in de reorganisaties bij Defensie in 2011. Informatie over de personele samenstelling van Defensie kan gevonden worden in de Stand van Defensie. De apparaatsuitgaven staan weergegeven in hoofdstuk 4.2 artikel 10 Apparaat Kerndepartement.
 
 
 
 Toelichtingsgrens
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen
 
 
 Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 < 50
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 
 
 => 50 en < 200
 
 
 2
 
 
 4
 
 
 
 
 => 200 < 1000
 
 
 5
 
 
 10
 
 
 
 
 => 1000
 
 
 10
 
 
 20
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.
 Beleidsagenda
 
 
 
 2.1
 Beleidsprioriteiten
 
 De veiligheidssituatie in de wereld is de afgelopen jaren verslechterd. Nederland kan betrokken raken bij een grootschalig militair conflict binnen Europa. Dit vraagt om grote urgentie in het versterken van onze krijgsmacht. Defensie legt prioriteit op de invulling van hoofdtaak 1: Het beschermen van het Nederlandse grondgebied en dat van onze bondgenoten. Defensie zet zich daarom onverminderd in om de gereedheid en inzetbaarheid van de krijgsmacht te verhogen en de gevechtskracht te versterken. Ook blijven we Oekraïne onverminderd steunen en gaat Defensie een actief industrie- en innovatiebeleid voeren op gebieden waar Nederland een concurrerend voordeel heeft. Zo zorgt de organisatie ervoor dat de krijgsmacht is voorbereid op een mogelijk grootschalig (militair) conflict en dat zij in staat is om het eigen en bondgenootschappelijk grondgebied te verdedigen en te beschermen en gereed te zijn voor het conflict van de toekomst.
 In 2024 is een nieuw kabinet aangetreden. De plannen van Defensie voor de komende jaren zijn uitgewerkt in de Defensienota 2024 die gelijktijdig met de Begroting 2025 naar de Kamer wordt gestuurd. Voor de uitgebreide uitwerking van de beleidskeuzes voor de komende jaren verwijzen wij u daarom naar de Defensienota.
 In deze beleidsagenda wordt beschreven hoe Defensie in 2025 verder bouwt aan onze krijgsmacht. De beleidsagenda volgt de opbouw van de Defensienota 2024.
 Financiële ontwikkelingen
 Het kabinet Rutte IV voegde structureel cumulatief € 5 miljard toe aan de defensiebegrotingen (coalitieakkoord en Voorjaarsbesluitvorming 2022). Met de Voorjaarsbesluitvorming 2024 werd nog eens € 500 miljoen toegevoegd (2028, structureel vanaf 2030). Daarmee zette het voorgaande kabinet de noodzakelĳke budgettaire stappen om de defensie-uitgaven te laten groeien naar de NAVO-norm van 2% (defensie-uitgaven uitgedrukt in percentage van het Nederlands bruto binnenlands product, bbp).
 In het hoofdlĳnenakkoord van het huidige kabinet wordt de NAVO-norm structureel bestendigd; niet alleen wordt deze norm wettelĳk vastgelegd, budgettair wordt met het hoofdlĳnenakkoord nog eens structureel € 2,4 miljard euro toegevoegd. De middelen uit het hoofdlijnenakkoord worden grotendeels verwerkt op het DMF. Dat deel van het budget dat wordt toegevoegd aan de begroting van het ministerie van Defensie, wordt verwerkt op artikel 12 (Nog onverdeeld). Bĳ een later begrotingsmoment wordt dit deel van het budget verdeeld naar de betreffende beleidsartikelen. In de materieelagenda van het DMF is de verdeling van het structurele budget op het DMF toegelicht. Ten tijde van het opstellen van de Begroting 2025 bleek de intensivering uit het hoofdlijnenakkoord, als gevolg van macro-economische ontwikkelingen, niet voldoende om de NAVO-norm te halen. Hierop heeft het kabinet maatregelen genomen door op de Aanvullende Post middelen voor Defensie te reserveren. Deze middelen zijn onder andere bestemd voor de versterking van de Defensieorganisatie en het versterken van de grensbewaking. 
 Als gevolg van de verslechterde veiligheidssituatie, krapte op de defensiemarkten, maar ook beperkingen in beschikbaarheid van voldoende personeel, staan de defensie-uitgaven onder druk. Defensie toetst de raming van de uitgaven en de investeringen regelmatig aan deze omstandigheden en past deze raming aan, zodat deze raming actueel, realistisch en in voldoende mate recht doet aan de doelstelling en ambities van Defensie (versterking van krĳgsmacht en defensieorganisatie). De raming van de defensie-investeringen is met de ontwerpbegrotingen voor 2025 hierop aangepast – zie hiertoe de toelichting in de defensiematerieelagenda van het DMF voor 2025. Ook het extra budget voortkomend uit het hoofdlĳnenakkoord kent een geleidelĳke groei naar de structurele omvang van € 2,4 miljard vanaf 2029; met deze geleidelĳke groei is sprake van realisme en wordt recht gedaan aan de benoemde doelstelling, ambities en interne en externe (markt)omstandigheden.
 Zo bedragen de totale defensie-uitgaven (begroting Ministerie van Defensie en DMF) in 2025 € 22,0 miljard (in 2024 in totaal € 21,7 miljard). In 2024 is van dit totale budget € 3,5 miljard bestemd voor de militaire steun aan Oekraïne; in 2025 wordt de steun aan Oekraïne geraamd op € 2,3 miljard. Het totaal aan defensie-uitgaven komt in 2025 overeen met een NAVO-norm van 2,08% op basis van de NAVO berekeningswĳze (op basis van de Nederlandse berekeningswĳze is dit totaal in 2025 gelĳk aan 1,75%). Hiermee voldoet Defensie vanaf 2025 aan de NAVO-norm van ten minste 2% (NAVO berekeningswĳze) en vanaf 2026 volgens Nederlandse berekenwijze. Dit is in onderstaande figuur weergegeven (oranje lĳn NAVO berekening, rode lĳn Nederlandse berekening). In deze figuur is ook het gemiddelde van de NAVO-norm van de Europese NAVO-bondgenoten (en Canada) opgenomen; dit is weergegeven met de blauwe lĳn.
 
 Figuur 1 NAVO-percentage
 
 
 In figuur 2 is de norm (NAVO berekeningswijze) van de Europese NAVO-bondgenoten opgenomen voor de jaren 2024 (blauwe staaf) en 2025 (oranje staaf). Het gemiddelde van de Europese NAVO-bondgenoten is rechts in de figuur opgenomen (gele staaf, inclusief Canada; voor 2025 ontbreken enkele gegevens, waardoor geen betrouwbaar gemiddelde opgenomen kan worden). Steeds meer bondgenoten voldoen reeds of voldoen in komende jaren aan de norm van ten minste 2%. Naar verwachting voldoen 21 Europese bondgenoten in 2025 aan de norm van ten minste 2%.
 
 Figuur 2 NAVO-norm
 
 
 De extra budgetten dragen bij aan de defensie-investeringen. In onderstaande figuur is de investeringsquote opgenomen. De investeringsquote drukt de defensie-investeringen uit in een percentage van de totale defensie-uitgaven. De NAVO hanteert een richtlijn van minimaal 20% voor de investeringsquote. In 2025 is de vijfjaars-gemiddelde investeringsquote geraamd op 31,2%. Daarmee voldoet Nederland aan de richtlijn van de NAVO.
 
 Figuur 3 Investeringsquote
 
 
 Koers van Versterking
 Internationale veiligheid
 Defensie levert ook in 2025 een militaire bijdrage aan de afschrikking en verdediging van de NAVO, waaronder enhanced Forward Presence in Litouwen en luchtruim-activiteiten in Estland (F-35) en Roemenië (MQ9). Nederland zal bijdragen aan de nieuwe NAVO plannen voor de afschrikking en verdediging, zoals de Regional Plans, het NATO New Force Model en de Command & Control plannen. Daarnaast organiseert Nederland in 2025 de NAVO-top.
 Defensie zet zich in voor samenwerking binnen de EU o. a. op het gebied van het ontwikkelen van gezamenlijke militaire capaciteiten, verbeteren van de interoperabiliteit en het versterken van de Europese Defensie-industrie. Bilaterale samenwerking met buurlanden en belangrijke partners, zoals de Verenigde Staten, Verenigd Koninkrijk en Frankrijk is essentieel voor Defensie. De relatie met onder andere landen uit de Hanze-regio, zoals Zweden, Finland, de Baltische staten en Polen zijn de afgelopen jaren ook sterk geïntensiveerd. Ook het belang van bilaterale relaties met partners in andere regio´s, zoals Australië, Japan, Zuid-Korea en Indonesië neemt toe.
 Defensie zet zich ook binnen kleinere verbanden in voor een sterkere en veiligere wereld. Binnen de Northern Group, de Joint Expeditionary Force en het European Intervention Initiative wordt de samenwerking met gelijkgestemde Europese landen verder versterkt.
 Nationale veiligheid
 In 2025 richt Defensie flexibele robuuste eenheden op, die gereedgesteld worden voor nationale inzet. Deze inzet is bijvoorbeeld ten behoeve van bewaken en beveiligen, beschermen van vitale objecten, host nation support of military mobility. Bij (inter)nationale oefeningen worden ook hybride dreigingsscenario’s gehanteerd waardoor defensiepersoneel wordt voorbereid op desinformatie-, cyber- en sabotage-campagnes. Verder draagt Defensie in 2025 bij aan het Rijksbrede Responskader tegen hybride dreigingen en aan de (invulling van de) counter-hybrid toolboxen van de NAVO en van de EU. In 2025 wordt ook de «Wet weerbaarheid Defensie- en veiligheid gerelateerde industrie» bij het parlement ingediend. Defensie neemt tevens deel aan het programma bescherming infra in de Noordzee.
 In het hoofdlijnenakkoord is opgenomen dat Nederland ook in 2025 wordt veiliggehouden door stevige aanpak van criminaliteit en terreur. De KMar is belast met het grenstoezicht en andere (algemene) politietaken volgend uit Art. 4 Politiewet. Ook in 2025 wordt uitvoering gegeven aan deze taken, waarbij het ministerie van Asiel en Migratie en het ministerie van Justitie & Veiligheid mede de opdrachten aan de KMar zullen formuleren. Dit wordt in de komende maanden nader uitgewerkt.
 Ontwikkelingen in het Caribische gebied worden nauwgezet gemonitord en Defensie is nadrukkelijk aanwezig in de regio. Met die aanwezigheid wordt bijgedragen aan het handhaven van de internationale rechtsorde (bijv. counter narcotics operaties) en door inzet bij natuurgeweld. In de Defensienota 22 en Defensienota 24 worden ook capaciteiten in het deel van het Koninkrijk versterkt.
 In 2025 wordt het Landelijk Crisisplan Militaire Dreiging (LCP-MD) en het bĳbehorende National Defence Plan uitgewerkt. Het LCP-MD beschrijft hoe de gehele samenleving wordt voorbereid op een oorlogsscenario waarbij Nederland betrokken is. Naast een directe (dreiging van) oorlog, kan een conflict ‘ver weg’ leiden tot onrust en polarisatie in de Nederlandse samenleving en tot een (al dan niet geregisseerde) migratiestroom naar de EU toe.
 Weerbare en betrokken samenleving
 De veiligheidssituatie is ernstig verslechterd. Het is voorstelbaar dat Nederland in de toekomst betrokken raakt bij een militair conflict. Om de nationale veiligheid te beschermen moet Nederland daarop voorbereid zijn. Daarom wordt er op dit moment fors geïnvesteerd in de gereedstelling van de krijgsmacht. Op die manier kan Nederland het eigen grondgebied en dat van bondgenoten verdedigen. Maar het beschermen van de nationale veiligheid is niet alleen een taak van de krijgsmacht. De hele Nederlandse samenleving heeft daarin een verantwoordelijkheid. De krijgsmacht moet daarom samenwerken met civiele partijen om zijn taken goed uit te kunnen voeren. Tegelijkertijd moet de weerbaarheid tegen militaire dreigingen worden verhoogd. Een weerbare samenleving heeft een afschrikkende werking; deze zal een minder aantrekkelijk doelwit zijn. De krijgsmacht kan daaraan bijdragen door zijn zichtbaarheid in de samenleving te vergroten, bijvoorbeeld door oefeningen. Het versterken van de militaire gereedheid en het vergroten van de maatschappelijke weerbaarheid vormen samen de Nederlandse ´whole-of-society` aanpak. In 2025 zal in deze aanpak verder worden geïnvesteerd; in samenspraak met civiele partners. De eerste stappen hiertoe, zoals het vrijmaken van benodigde capaciteit en deelname aan interdepartmentale samenwerkingstrajecten, zijn op dit moment al genomen.
 Innovatie en kennis
 Defensie is continu bezig met innovatie en modernisering om toekomstbestendig te zijn. Innovatie is geïntegreerd in onze werkwijze, procedures en projecten. Zo wordt innovatie meegenomen het oprichten van het tankbataljon, de doorontwikkeling van de F-35 en Anti-submarine warfare capaciteiten. In 2025 groeien de kennis- en innovatie-uitgaven door kennisopbouw, technologieontwikkeling en kort-cyclische innovatie. Hiervoor investeert Defensie ook in samenwerking met nationale en internationale partners zoals universiteiten, hogescholen, denktanks en internationaal gerenommeerde instituten.
 In 2025 worden de middelen voor kennis en innovatie verder gericht op vijf gekozen technologiegebieden: intelligente systemen (o.a. onbemenste systemen, drones), sensoren, quantumtechnologie, ruimtevaart en slimme materialen (Kamerbrief Voortgang Uitvoeringsagenda Innovatie & Onderzoek, Kamerstuk 31 125, nr.130). Om innovatieve start-ups en het MKB een betere kans te bieden in de defensiemarkt en opschaling mogelijk te maken, geeft Defensie in samenwerking met de regionale ontwikkelingsmaatschappijen en het ministerie van Economische Zaken verdere invulling aan het Security Fund (SecFund). Dit richt zich op financiering van innovatieve dual-use technologieën. Daarnaast blijft Defensie inzetten op onze brede defensie-specifieke kennisbasis en inspanningen in de maritieme sector.
 Digitale transformatie
 Digitalisering is cruciaal voor het opbouwen van het militair vermogen. Technologische ontwikkelingen zoals AI, Cloud, Cyber en autonome wapensystemen veranderen de wereld en de manier waarop Defensie militair opereert. Innovatieve technologieën bieden nieuwe kansen voor Defensie, waardoor ze effectiever, veerkrachtiger, veiliger en schaalbaar wordt. Deze technologieën vormen echter ook nieuwe bedreigingen van statelijke en niet statelijke actoren. De digitale transformatie van Defensie faciliteert multidomein operaties, waardoor interoperabiliteit, een groter situationeel bewustzijn (situational awareness) en besluitvorming worden gewaarborgd. Om als Defensie snel gereed te zijn voor het gevecht van de toekomst is het noodzakelijk vorm en inhoud te geven aan de combinatie van (nieuwe) technologieën, nieuwe manieren van organiseren en samenwerking met externe partners.
 Strategische samenwerking met de industrie
 Het is van belang om onze productie- en leveringszekerheid te vergroten. Op basis van de Actieagenda Productie- en Leveringszekerheid werkt Defensie samen met Economische Zaken (EZ) en Buitenlandse Zaken (BZ) aan actief industrie- en innovatiebeleid ter versterking van de defensie-industrie (Kamerstuk 36 410 X, nr. 93 van 7 juni 2024). Er worden meerjarig middelen vrijgemaakt waarmee Defensie investeert in de opschaling van de Nederlandse Defensie- en Veiligheid gerelateerde Technologische Industriële Basis (NLDTIB). Er wordt geïnvesteerd in publiek-private samenwerking met de defensie-industrie en een aanpak van de financieringsproblematiek.
 Tevens versterkt Defensie de Nederlandse en Europese defensie-industrie door het opschalen van het productievermogen en het stimuleren van gezamenlijke aanschaf van defensiecapaciteiten door bondgenoten. Daartoe wordt onderhandeld over het Europese Defensie Investeringsprogramma (EDIP) en het versterken van de Europese Defensie Technologische en Industriële Basis (EDTIB, Kamerstuk 22 112, nr 3919 van 2 september 2022). Het ligt binnen de verwachting dat de onderhandelingen tot in 2025 zullen doorlopen.
 Steun aan Oekraïne
 Sinds het begin van de oorlog in Oekraïne zet Nederland zich in om Oekraïne zo goed mogelijk in staat te stellen zich te verdedigen tegen de Russische agressie. Defensie zal dit blijven doen, door middel van levering van militair materieel en training van de Oekraïense krijgsmacht, bilateraal en in samenwerking met internationale partners. De militaire steun aan Oekraïne wordt gecoördineerd middels de Ukraine Defence Contact Group en meerdere gelegenheidscoalities, waarbij Defensie in het bijzonder focust op de Air Force Capability Coalition.
 Gevechtskracht
 De krijgsmacht moet permanent gereed zijn om het Koninkrijk en het bondgenootschap te kunnen beschermen en indien nodig te verdedigen in een grootschalig conflict. In 2025 leidt dat tot de volgende keuzes.
 Missies en operaties
 Nederland levert in 2025 een bĳdrage aan de EU-operatie in Bosnië en Herzegovina, EUFOR Althea. Nederland streeft ernaar ook in 2025 samen met partners bĳ te dragen aan een stabiel Irak, waarin burgers beschermd worden en waarin gewerkt wordt aan een duurzame ontwikkeling van de veiligheidssector. Hier geeft Nederland invulling aan door de Force Commander, aanvullende stafcapaciteit en helikopters aan de NAVO Missie Irak (NMI) te leveren.
 Daarnaast blĳft Nederland in 2025 actief in verschillende andere missies. In multilateraal verband zet Nederland in op het verbeteren van de effectiviteit van missies en verschillende soorten vredes- en stabiliteitsoperaties en –activiteiten.
 Informatiegestuurd- en Multidomein Optreden
 Defensie zet in op multidomein optreden (MDO) met als doel een militair voordeel te behalen en te behouden op potentiële tegenstanders. Multidomein optreden is een manier van denken en werken - een operationeel concept - voor het optreden van de krijgsmacht. Het concept slaat een brug tussen strategische doelstellingen en operationele en tactische militaire activiteiten, door uit te gaan van te bereiken effecten. Dit vraagt om sterke innovatie en een gebalanceerde krijgsmacht die in staat is om domeinoverstijgend fysieke, virtuele en cognitieve effecten te realiseren, in samenhang met niet-militaire activiteiten. Het optreden van de krijgsmacht is daarbij informatiegestuurd: proactief op basis van een goed begrip van de omgeving en continu aangestuurd en bijgestuurd op basis van actuele informatie. Zo maakt de krijgsmacht optimaal gebruik van informatie(technologie) voor snellere besluit- en bevelvoering dan de tegenstander. Dit gaat hand in hand met de digitale transformatie van Defensie en vereist verandering van mens en gedrag, processen en technologie. Defensie blijft dan ook investeren in de modernisering van commandovoering.
 Inlichtingen
 Inlichtingen zijn cruciaal voor de krijgsmacht om een dominante informatiepositie ten opzichte van een tegenstander op te kunnen bouwen, en informatiegestuurd en multidomein te kunnen optreden. Als onderdeel van de verdere versterking van de samenwerking tussen krijgsmacht en MIVD, en het doorontwikkelen van de organieke inlichtingencapaciteiten van de krijgsmacht, is aankomend jaar extra aandacht voor de technische randvoorwaarden om relevante gegevens te kunnen delen. Naast het bestendigen van de interne samenwerking ligt de nadruk ook op het intensiveren van de samenwerking op (inter)nationaal niveau en in toenemende mate met private partijen.
 Ook besteedt Defensie het aankomende jaar, naast de implementatie van de Tijdelijke wet cyberoperaties (2024), aandacht aan het zorgvuldig verder voorbereiden van de herziening Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) 2017.
 Cyber
 Naast investeringen in de eigen cyberveiligheid, versterkt Defensie in 2025 het Defensie Cyber Commando (DCC) ten behoeve van militaire cyberoperaties, zowel om eigenstandig als binnen multidomein optreden militaire effecten te kunnen bereiken. Onderdeel daarvan is het intensiveren van de samenwerking tussen DCC en MIVD. Daarnaast is ook de verdere ontwikkeling van tactische capaciteit bij de krijgsmachtdelen voor cyber en elektromagnetische activiteiten op het gevechtsveld nodig. Deze ontwikkeling houdt een verdere integratie van cyber en elektronische oorlogsvoering in, waarmee de vrijheid van handelen van de militaire commandant in het cyberdomein en elektromagnetische spectrum kan worden zeker gesteld, alsmede die van de tegenstander kan worden beïnvloed.
 Cyberweerbaarheid vraagt om een maatschappijbrede aanpak. Zodoende gaat Defensie in 2025, naast de samenwerking met bondgenoten, verder investeren in de samenwerking met andere departementen, private bedrijven en bondgenoten.
 Commandovoering
 Defensie blijft in 2025 investeren in de modernisering van de commandovoering. De focus ligt o.a. op het Operationeel Hoofdkwartier (OHK) en het Maritiem Operationeel Centrum Benelux van de Koninklijke Marine. Bij de Koninklijke Marine wordt gestart met het project M3C waardoor nieuwe softwarefunctionaliteiten de bemanning aan boord ondersteunt in de besluitvorming en bevelvoering. De Koninklijke Luchtmacht investeert verder in het vermogen om de data uit wapensystemen te fuseren en breder beschikbaar te maken voor andere eenheden ten behoeve van een betere beeld en begrip van de operationele omgeving. Daarmee kan effectiever worden geopereerd. Dit project zal aansluiten op het programma Grensverleggende IT (GrIT). Zo bouwen we verder aan zowel onze onderlinge interoperabiliteit, als die met NAVO-partners.
 Ruimtedomein
 Voor Defensie blijft de Defensie Ruimte Agenda ( Kamerstuk 36 124, nr.10) het uitgangspunt om in gang gezette ontwikkelingen verder te ontplooien. In 2025 wordt het Nederlandse ecosysteem Space verder uitgebouwd. Samen met de in 2023 herijkte interdepartementale Kennis en Innovatie Agenda Veiligheid (Missie 3: Space) worden nationaal publieke en private krachten gebundeld en initiatieven gestart. Verder wordt interdepartementaal de aandacht gericht op het implementeren van de Lange termijn Ruimtevaart agenda.
 Internationaal werkt Defensie in de EU mee aan de uitwerking van de Europese Ruimtestrategie voor Veiligheid en Defensie en zullen, met inbreng en ondersteuning van Defensie, de resultaten van de drie Europees Defensiefonds gefinancierde projecten (REACTS, SPIDER en ODIN’s EYE 2) worden opgeleverd. Activiteiten voor de NAVO zullen intensiveren, zodat we een relevante bijdrage kunnen leveren in o.a. overlegstructuren en te ontwikkelen capaciteiten. Verder zal personeel geplaatst worden bij het NATO Space Center of Excellence. Bilateraal krijgen de samenwerkingen met onder andere Noorwegen, de Verenigde Staten, Zweden en Duitsland verder vorm en wordt via plaatsing van een liaison bij belangrijke strategische partners de samenwerking en kennisdeling bevorderd. 
 Mensen
 Mensen zijn het belangrijkste kapitaal van de Defensieorganisatie. Mensen uit de hele samenleving worden geënthousiasmeerd om bij Defensie te komen en te blijven. Defensie moet ook vrouwen - de helft van de bevolking - en andere groepen voldoende aantrekken en binden. Defensie blijft streven naar een bezetting die in 2030 of eerder voor 30% uit vrouwen bestaat in de gehele breedte van de organisatie en zet zich in voor andere vormen van diversiteit.
 2025 gaat van start met een nieuw arbeidsvoorwaardenakkoord. Defensie werkt afspraken uit vorige akkoorden verder uit, zoals de Regeling Militaire Inzet en het Individueel Keuzebudget. Defensie investeert in het ontwikkel- en loopbaanperspectief van personeel. Vanaf 2025 zal een defensiebrede uniforme employabilityorganisatie structureel bijdragen aan behoud van personeel en worden mensen beter van werk naar werk begeleid. Een nieuw opgericht cluster Coördinatie Reorganisaties begeleid in samenwerking met CDS reorganisaties van de defensieonderdelen om een soepeler reorganisatieproces te laten plaatsvinden.
 Schaalbare krijgsmacht
 Defensie ontwikkelt zich tot een schaalbare organisatie. Elementen van de HR-Vernieuwing die het bouwen van de schaalbare krijgsmacht ondersteunen zijn nieuwe aanstellings- en contractvormen en de herinrichting van de organisatie met gebruik van het schillenmodel.
 De schaalbare krijgsmacht vraagt om meer reservisten. We intensiveren de samenwerking met andere departementen, maatschappelijke organisaties, het bedrijfsleven, werkgeversorganisaties en de industrie om ervoor te zorgen dat het in een weerbare en betrokken samenleving vanzelfsprekend wordt om als reservist aan Defensie verbonden te zijn. Intern versnellen we de aanpak van knelpunten over drie lijnen: in de bedrijfsvoering, samen met de vakcentrales in de rechtspositie, en door het toekomstbeeld voor de inzet van reservisten in een schaalbare organisatie uit te werken. In 2025 verwachten we hiervan eerste resultaten.
 Dienjaar
 In 2025 schaalt het Dienjaar Defensie op naar 1.000 deelnemers. Een verdere opschaling wordt voorbereid. We schalen het huidige Dienjaar zo snel als haalbaar op, waarbij het vermogen van de krijgsmacht om dit nieuwe instroomspoor te faciliteren en absorberen van groot belang is. Randvoorwaarden als keuringsbeleid, opleidingscapaciteit, vastgoed en persoonlijke uitrusting moeten zijn ingevuld. 
 Veteranen
 Defensie investeert in 2025 in het verbeteren van voorzieningen en uitkeringen voor veteranen en dienstslachtoffers met bijvoorbeeld PTSS. Een voorbeeld is de samenwerkingsovereenkomst tussen het Nederlands Veteraneninstituut en twee assistentiehondenscholen. Er wordt verkennend onderzoek gedaan naar andere vormen van inzet van assistentiehonden, wat kan leiden tot andere samenwerkingsovereenkomsten in 2025. Ook zal Defensie het transitiebeleid en –instrumentarium van militair naar veteraan en van veteraan naar civiel verder onderzoeken en vormgeven.
 Een veilige werkomgeving bĳ Defensie
 Ook in 2025 blijft de aandacht voor veiligheid binnen Defensie onverminderd groot. Bij Defensie wordt personeel voorbereid om op te kunnen treden in onveilige situaties en wanneer niet alle randvoorwaarden zijn ingevuld. Dat is bij de huidige inzet zo en bij een inzet in het kader van hoofdtaak 1 in bijzondere mate.
 In 2025 wordt stapsgewijs het in 2023 geïmplementeerde integriteitsmanagementsysteem geëvalueerd, wordt het herziene veiligheidsmanagementsysteem (VMS) geïmplementeerd en wordt het huidige meld- en registratiesysteem vervangen door een nieuw, integraal meldingssysteem. Daarnaast zet Defensie in 2025 stappen om te komen tot een dashboard met daarop informatie over veiligheid. Op het gebied van gevaarlĳke stoffen voert Defensie doorlopend de Nadere Inventarisatie Gevaarlĳke Stoffen uit.
 Arbeidsextensief werken
 Defensie zet in op een optimale synthese van mens en technologie, waarbij de mens vooral wordt ingezet op zijn unieke of vereiste capaciteiten (‘human in the loop’). Naast technologie worden ook de organisatie van het werk, de schaalbaarheid, de inzet van externe partijen en de impact op het personeel beschouwd. In en na 2025 wordt hiervoor het programma Arbeidsextensivering verder uitgewerkt.
 Materieel
 In 2025 werkt Defensie middels een uitgebreid investeringsprogramma verder om onze materiele behoeften te vervullen. Deze investeringen worden toegelicht in de materieelagenda van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (Begrotingsartikel K) die gelijktijdig aan uw Kamer wordt verstuurd.
 Randvoorwaarden
 Randvoorwaarden voor de groei en taakuitvoering van Defensie vragen de nodige aandacht en investeringen. De Defensieorganisatie moet militaire inzet en voorbereiding daarop ondersteunen met informatie, passende bedrijfsvoering, beveiliging, een veilige werkomgeving, vastgoed, ruimte om te oefenen en juridische ruimte voor taakuitvoering.
 Informatie en transparantie
 Om beter voorbereid te zijn op hoofdtaak 1, is het bereiken van een gezaghebbende informatiepositie een belangrijke voorwaarde. Het programma Defensie Open op Orde brengt de informatiehuishouding van Defensie naar het benodigde volwassenheidsniveau. Dat is ook noodzakelijk voor proactieve informatieverstrekking aan de samenleving. Concrete acties op dit gebied zijn opgenomen in de paragraaf ‘IT’ van de materieelagenda van het DMF, die gelijktijdig aan uw Kamer wordt verstuurd.
 Bedrijfsvoering en beveiliging
 De basis op orde is een belangrijke voorwaarde voor de slagkracht en operationele inzetbaarheid. Defensie erkent de problemen in de bedrijfsvoering en heeft de aanpak geïntensiveerd. Het oplossen van de Algemene Rekenkamer onvolkomenheden met prioritering langs de lijnen van hoofdtaak 1, vergt topprioriteit en een meerjarige aanpak langs verschillende assen: gedrag, governance, capaciteit, infra en IT. Een van de onvolkomenheden die Defensie met prioriteit oppakt is ‘Beveiliging Militaire Objecten’. Het belang van gedegen beveiliging van militaire objecten is groot. Inbreuk op te beschermen belangen kan Defensie schaden en vormt een bedreiging voor de operationele gereedheid en militair vermogen. De beveiliging dient op een hoger niveau gebracht te worden. Daarvoor zal met prioriteit geïnvesteerd worden in de versterking van de organisatorische, bouwkundige en elektronische beveiligingsmaatregelen (de zogenaamde OBE-mix) die hiervoor benodigd is.
 Vastgoed
 
 Op het gebied van vastgoed wordt toegewerkt naar een duurzame vastgoedportefeuille die qua omvang en samenstelling in balans is met de financiële middelen (Kamerbrief 2024D22212). Gedurende dit proces dient Defensie tegelijkertijd te voldoen aan wet- en regelgeving op het gebied van verduurzaming van het vastgoed. De noodzakelijke inhaalslag hiervoor is inmiddels gestart. In dit kader zijn de volgende doelstellingen de komende jaren van belang:
 
 
 –
 Defensie voldoet in 2029 aan de energiebesparingsplicht door de uitvoering van de uit de informatie- en onderzoeksplicht voortvloeiende maatregelen in de periode 2024-2027 (80%) en 2028-2029 (20%);
 
 
 –
 Defensie voldoet in 2027 aan de energielabel C-verplichting voor kantoren.
 
 
 
 Over het concentreren, het verduurzamen en het vernieuwen van het vastgoed van Defensie en de uitvoering van het Strategisch Vastgoedplan 2022 wordt uw Kamer geïnformeerd via de Stand van Defensie en/ of via een verzamelbrief.
 Ruimte en leefomgeving
 Defensie zet de komende jaren extra in op het in beeld brengen en borgen van haar ruimtelijke behoeften in de fysieke leefomgeving. De ruimtebehoefte van Defensie is meegenomen in het Nationaal programma Ruimte voor Defensie (NPRD). Na afronding van het Plan MER en de gebiedsbijeenkomsten, voorziet Defensie definitieve besluitvorming over deze behoeften in 2025 als onderdeel van de Beleidsvisie Ruimte voor Defensie.
 Klimaatverandering en veiligheid
 Zowel de NAVO als de EU onderschrijven dat klimaatverandering impact heeft op de krijgsmacht. De EU heeft daarom de lidstaten verplicht om door middel van een strategie aan te geven hoe de krijgsmacht zich voorbereidt op klimaatverandering. Defensie geeft invulling aan die verplichting door het opstellen van de ‘Defensiestrategie voor Klimaatverandering en Veiligheid’. Het is essentieel om operaties langdurig te kunnen volhouden, ook als de reguliere voorzieningen en leveranciers wegvallen. Energiezekerheid en -onafhankelijkheid zijn daarom mission critical. Dit versterkt de zelfvoorzienendheid, de veiligheid en het voortzettingsvermogen van de krijgsmacht. Prioriteit hierbij is het zoeken naar operationele voordelen. Zo wordt innovatie gestimuleerd én de eigen voetafdruk verkleind waardoor we het langer kunnen volhouden met minder kwetsbare logistieke aanvoerlijnen. Defensie versterkt daarmee de reeds ingeslagen weg, wat bijdraagt aan een toekomstbestendige krijgsmacht.
 Duurzaamheid
 
 Vanuit de Uitvoeringsagenda Duurzaamheid Defensie (Kamerstuk 36 124, nr. 25 van 31 januari 2023) werkt Defensie in 2025 onder andere aan de volgende projecten:
 
 
 –
 Defensie verankert duurzaamheid in de bedrijfsvoering, via een afwegingskader bij de aanschaf van materieel, vastgoed en IT voor meer specifieke maatregelen voor klimaatveiligheid en duurzaamheid.
 
 
 –
 Defensie streeft in 2025 naar de volgende bijmengpercentages voor de duurzame brandstoffen:
 
 
 •
 wegdiesel 30%
 
 
 •
 scheepsdiesel 10%
 
 
 •
 kerosine 5% (op vliegbasis Leeuwarden)
 
 
 
 
 –
 Defensie draagt bij aan het Climate Change and Security Centre of Excellence (in oprichting) van de NAVO om samen met bondgenoten sneller resultaten te boeken en interoperabiliteit bij klimaatweerbaar optreden te bevorderen.
 
 
 –
 In 2025 gaat Defensie verder met maatregelen om de energie- en grondstoffenvraag voor de krijgsmacht zekerder te stellen, bijvoorbeeld door onze kazernes, marine- en luchthavens energie robuuster te maken en stapsgewijs meer biobrandstof en Sustainable Aviation Fuel (SAF) te gebruiken waar dat kan.
 
 
 
 Milieu en PFAS
 Defensie volgt met haar milieubeleid de thema’s bodem, leefomgeving, water, bouwen en ruimte van de Omgevingswet zodat Defensie adequaat reageert op ontwikkelingen.
 Nederland heeft te maken met PFAS-problematiek. Ook Defensie heeft te maken met mogelijke PFAS-verontreinigingen op en nabij tenminste dertien (voormalige) defensielocaties. Het saneringsbeleid voor deze verontreinigingen heeft prioriteit vanwege de zorgplicht. Door risicogestuurd te saneren en met een programmatische aanpak zorgt Defensie dat verontreiniging door het gebruik van PFAS integraal en proactief wordt aangepakt. Zo is er aandacht voor beperken van het gebruik van PFAS waar de aanwezigheid nog niet in producten verboden is, uitvraag naar PFAS in bedrijfsstoffen, en veelvuldig contact met de omgeving over de mogelijke stappen.
 Daarnaast neemt Defensie deel aan het kennisprogramma PFAS. Op de locatie Soesterberg loopt in 2025 een programma met onder meer een pilot voor PFAS-saneringstechnieken. Naast de pilot is er binnen het programma ruimte voor kennis en innovatie op het gebied van stofgedrag, saneringsmogelijkheden en de (financiële) gevolgen van het PFAS-beleid. Hiermee stimuleert Defensie kennis en innovatie voor toekomstige saneringsoperaties zowel voor Defensie als de rest van Nederland.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.2
 Belangrijkste beleidsmatige mutaties
 
 
 Tabel 1 Belangrijkste beleidsmatige uitgaven mutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Stand begroting 2024 (inclusief NvW)
 
 
 
 
 
 22.497.398
 
 
 
 
 21.260.225
 
 
 
 
 20.354.820
 
 
 
 
 19.828.423
 
 
 
 
 19.645.554
 
 
 
 
 9.742.042
 
 
 
 
 
 Belangrijkste mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eerste suppletoire begroting
 
 
 
 
 
 ‒ 70.349
 
 
 
 
 1.100.466
 
 
 
 
 4.204.867
 
 
 
 
 1.357.057
 
 
 
 
 1.774.021
 
 
 
 
 10.800.876
 
 
 
 
 
 Steun Oekraїne
 
 
 1
 
 
 1.000.000
 
 
 1.000.000
 
 
 2.000.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Kasschuif Oekraїne
 
 
 1
 
 
 ‒ 200.000
 
 
 200.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Steunpakketten 1 en 2 Oekraїne
 
 
 1
 
 
 289.892
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Energie en water
 
 
 8
 
 
 60.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Transport
 
 
 8
 
 
 33.000
 
 
 33.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Interdepartementale budgetoverhevelingen
 
 
 2,5,8,9,10,12,13
 
 
 41.979
 
 
 17.364
 
 
 19.220
 
 
 20.563
 
 
 57.043
 
 
 5.578
 
 
 
 
 Eindejaarsmarge Defensie
 
 
 12
 
 
 72.538
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Eindejaarsmarge HGIS
 
 
 1,8,9,11
 
 
 42.950
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Loonbijstelling
 
 
 12
 
 
 450.316
 
 
 455.902
 
 
 449.879
 
 
 450.727
 
 
 447.005
 
 
 446.854
 
 
 
 
 Prijsbijstelling
 
 
 12
 
 
 47.461
 
 
 48.465
 
 
 48.765
 
 
 50.206
 
 
 50.523
 
 
 50.055
 
 
 
 
 Technische verwerking voedingsartikel DMF
 
 
 13
 
 
 ‒ 1.811.485
 
 
 ‒ 615.065
 
 
 1.687.003
 
 
 835.561
 
 
 1.219.450
 
 
 739.414
 
 
 
 
 Extrapolatie
 
 
 1,2,3,4,5,7,8,9,10,11,12
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 9.558.975
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 2,3,4,5,7,8,9,10,12,13
 
 
 ‒ 97.000
 
 
 ‒ 39.200
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutaties begroting 2025
 
 
 
 
 
 ‒ 9.003.175
 
 
 
 
 ‒ 10.116.554
 
 
 
 
 ‒ 12.168.620
 
 
 
 
 ‒ 10.448.377
 
 
 
 
 ‒ 10.471.031
 
 
 
 
 ‒ 9.451.238
 
 
 
 
 
 Kasschuif AV
 
 
 12
 
 
 ‒ 58.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 40.000
 
 
 18.000
 
 
 
 
 Kasschuif toelage onregelmatigheid dienst
 
 
 2,3,4,5,7,8,10
 
 
 ‒ 16.658
 
 
 16.658
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Verdelen middelen Hoofdlijnenakkoord
 
 
 12
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 220.677
 
 
 435.406
 
 
 583.416
 
 
 
 
 Overheveling uitbreiding MQ-9
 
 
 2,4,5,7,8,10
 
 
 14.893
 
 
 74.102
 
 
 100.103
 
 
 100.135
 
 
 100.196
 
 
 100.196
 
 
 
 
 Overheveling MP-eskadron Kmar
 
 
 5,8,10
 
 
 7.571
 
 
 14.412
 
 
 24.861
 
 
 35.451
 
 
 35.608
 
 
 35.677
 
 
 
 
 Interdepartementale budgetoverhevelingen
 
 
 5, 7
 
 
 15.173
 
 
 45.700
 
 
 3.382
 
 
 2.535
 
 
 2.631
 
 
 2.672
 
 
 
 
 Opheffen gebruik artikel 13
 
 
 13
 
 
 ‒ 8.937.751
 
 
 ‒ 10.178.912
 
 
 ‒ 12.172.002
 
 
 ‒ 10.671.589
 
 
 ‒ 10.949.068
 
 
 ‒ 10.055.326
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 3,5,8
 
 
 ‒ 28.403
 
 
 ‒ 88.514
 
 
 ‒ 124.964
 
 
 ‒ 135.586
 
 
 ‒ 135.804
 
 
 ‒ 135.873
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2025
 
 
 
 
 
 13.423.874
 
 
 
 
 12.244.137
 
 
 
 
 12.391.067
 
 
 
 
 10.737.103
 
 
 
 
 10.948.544
 
 
 
 
 11.091.680
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Mutaties 1e suppletoire begroting
 Met de 1e suppletoire begroting 2024 zijn onder andere middelen voor de steun aan Oekraïne aan de begroting toegevoegd. Naast de € 4 miljard die het vorige kabinet extra voor deze steun heeft uitgetrokken, is ook een deel vanuit 2024 doorgeschoven naar 2025 omdat deze steun in dat jaar tot uitgaven gaat leiden. Daarnaast zijn met de 1e suppletoire begroting de loon- en prijsbijstelling toegevoegd aan de begroting.
 Mutaties begroting 2025
 Verdelen middelen Hoofdlijnenakkoord
 In het hoofdlijnenakkoord van het huidig kabinet word structureel € 2,4 miljard toegevoegd aan de defensiebegrotingen. In de Defensienota 2024 wordt toegelicht welke investeringen Defensie hiermee financiert en welke doelen en versterkingen daarmee worden nagestreefd. Het budget wordt grotendeels verwerkt op het DMF. Dat deel van het budget dat wordt toegevoegd aan de defensiebegroting, is verwerkt op artikel 12 Nog Onverdeeld met een geleidelijke opbouw vanaf 2027. Bij een later begrotingsmoment wordt het budget verdeeld naar de betreffende beleidsartikelen.
 Overheveling uitbreiding MQ-9
 Defensie verdubbelt de Medium-Altitude Long-Endurance (MALE) UAS capaciteit van 4 naar 8 MQ-9A vliegtuigen. Met deze kwantitatieve uitbreiding is de eenheid straks tegelijk voor meerdere operaties inzetbaar. Naast de uitbreiding vindt er ook een kwalitatieve versterking van de capaciteit plaats. Het budget samenhangend met de personele kosten wordt vanuit het DMF overgeheveld naar de defensieonderdelen.
 Overheveling MP-eskadron Kmar en multifunctioneel eskadron KMar
 De laatste jaren is steeds meer een verandering te zien in de veiligheidssituatie in Europa, met de oorlog in de Oekraïne als duidelijkste manifestatie. Dit genereert een heroriëntatie van de Nederlandse krijgsmacht op de eerste hoofdtaak van Defensie, de bescherming van het Nederlands grondgebied en dat van bondgenoten. Dat heeft geleid tot de oprichting van een Combat Support MP-eskadron zodat kan worden voorzien in meer MP-capaciteit. Naast de behoefte voor een Combat Support MP-eskadron wordt er gezien de toenemende hybride dreiging voor het grondgebied van Nederland een multifunctioneel KMar-eskadron opgericht. Dit eskadron is bedoeld voor de ondersteuning van civiele autoriteiten en samenwerking met de Nationale Reserve bij de bescherming van vitale militaire en civiele infrastructuur en processen, waaronder host nation-supportoperaties. Voor de oprichting wordt het budget samenhangend met de personele kosten overgeheveld vanuit het DMF.
 Overige interdepartementale budgetoverhevelingen
 Per saldo stijgt de begroting van Defensie in 2025 als gevolg van de interdepartementale budgetoverhevelingen met € 45,7 miljoen. De grootste overheveling van € 42,4 miljoen komt van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en is bestemd voor de verduurzaming van rijksvastgoed.
 Opheffen gebruik Artikel 13 Bijdrage aan het Defensiematerieelbegrotingsfonds
 Tot Prinsjesdag 2024 werd het DMF gefinancierd met een bijdrage van de defensiebegroting. Deze bijdrage was opgenomen op artikel 13 en werd in het DMF ontvangen op artikel 7. Vanaf Prinsjesdag 2024 wordt budget direct overgeheveld van de artikelen van de defensiebegroting en de begrotingen van andere departementen naar de betreffende artikelen op het DMF. Hierdoor wordt de administratieve last verminderd en wordt de verdeling van middelen tussen de defensiebegroting en het DMF beter inzichtelijk gemaakt. Deze maatregel is technisch van aard.
 
 Tabel 2 Belangrijkste beleidsmatige ontvangsten mutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Stand begroting 2024 (inclusief NvW)
 
 
 
 
 
 228.804
 
 
 
 
 189.431
 
 
 
 
 225.221
 
 
 
 
 342.399
 
 
 
 
 143.493
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Belangrijkste mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eerste suppletoire begroting
 
 
 
 
 
 268.152
 
 
 
 
 28.057
 
 
 
 
 49.813
 
 
 
 
 42.019
 
 
 
 
 134
 
 
 
 
 143.627
 
 
 
 
 
 Steun Oekraїne
 
 
 1
 
 
 240.095
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Terugontvangsten EPF Oekraїne
 
 
 1
 
 
 27.923
 
 
 27.923
 
 
 49.679
 
 
 41.885
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Extrapolatie
 
 
 1,2,3,4,5,7,8,9,10
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 143.493
 
 
 
 
 Overige ontvangstenmutaties
 
 
 10
 
 
 134
 
 
 134
 
 
 134
 
 
 134
 
 
 134
 
 
 134
 
 
 
 
 
 Mutaties begroting 2025
 
 
 
 
 
 ‒ 33.849
 
 
 
 
 27.923
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Realistisch ontvangstenritme EPF Oekraїne
 
 
 1
 
 
 ‒ 27.923
 
 
 27.923
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 7, 10
 
 
 ‒ 5.926
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2025
 
 
 
 
 
 463.107
 
 
 
 
 245.411
 
 
 
 
 275.034
 
 
 
 
 384.418
 
 
 
 
 143.627
 
 
 
 
 143.627
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Mutaties 1e suppletoire begroting
 De ontvangsten zijn hoger als gevolg van de steun aan Oekraïne. Nederland schaft materieel aan met andere landen, die een deel van de lasten dragen. Daarnaast ontvangt Nederland een vergoeding vanuit de Europese Vredesfaciliteit (EPF) voor de leveringen aan Oekraïne.
 Mutaties begroting 2025
 Vanwege vertraging in de besluitvorming door de EPF, wordt de geraamde vergoeding voor het materieel dat Nederland heeft geleverd als steun aan Oekraïne, niet meer in 2024 als ontvangst verwacht maar in 2025.
 
 
 
 2.3
 Openbaarheidsparagraaf
 
 Actieve openbaarmaking
 In de Kamerbrief voortgang Open Overheid (Kamerstuk 32 802, nr. 93) is aangegeven dat per 1 november 2024 de eerste tranche met verplichte categorieën gereed zijn voor actieve openbaarmaking. Het programma Defensie Open op Orde (DOO) is gestart met een uitvraag binnen de Defensieorganisatie om voor de eerstvolgende categorieën (adviezen, convenanten, onderzoeksrapporten en klachtoordelen) vroegtijdig een planning op te stellen en te starten met de implementatie.
 In 2025 stelt DOO voor de overige categorieën een planning op. Aan de hand van een beslishulp en werkdefinities wordt vervolgens gestart met de  implementatie bij alle Defensieonderdelen.
 Passieve openbaarmaking
 Er is sprake van een stijgende lijn in de hoeveelheid Woo-verzoeken en in de omvang en complexiteit (in 2023 waren er 123 Woo-verzoeken, voor 2024 wordt dit naar schatting 160). Gelet op de geopolitieke ontwikkelingen, aanhoudende militaire steun aan Oekraïne, aanzienlijke aanschaf van militair materieel en het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD), is de verwachting dat die stijging zich ook in 2025 voortzet. Om toch de behandeltermijn van Woo-verzoeken verder te verkorten, spant de sectie Woo zich ook in 2025 in om uitvoering te geven aan de maatregelen zoals aangekondigd in de kabinetsreactie op de invoeringstoets Woo (Kamerstuk 32 802, nr. 94). De sectie Woo is reeds uitgebreid om de capaciteit te vergroten. Daarnaast zijn decentrale Woo-functionarissen aangewezen bij de directies van het kerndepartement. Zij zijn verantwoordelijk voor het geordend en tijdig aanleveren van de gevaagde informatie. Verder is in oktober 2024 de introductie van het nieuwe documentmanagementsysteem DefDoc. Dit systeem moet het proces van het verzamelen en beoordelen van documenten voor de behandeling van Woo-verzoeken aanzienlijk verkorten. Ook bereidt Defensie de implementatie van nieuwe Woo-tooling voor, in combinatie met een dossiermanagementsysteem. Daardoor kunnen Woo-medewerkers effectiever en efficiënter documenten uitvragen binnen de organisatie en deze sneller beoordelen. Tot slot blijft de sectie Woo zich ook in 2025 inspannen om in gesprek met de verzoeker tijdig aan diens informatiebehoefte te voldoen.
 Verbetering van de informatiehuishouding
 Met het programma DOO versterkt Defensie de informatiehuishouding en transparantie. Dat vergroot onze wendbaarheid en versterkt zowel de commando- als de bedrijfsvoering. In 2025 voert het programma bij elk Defensieonderdeel een actieplan uit om de informatiehuishouding naar een hoger niveau te tillen, als opmaat naar een gezaghebbende informatiepositie.
 De stapsgewijze implementatie van het documentmanagementsysteem DefDoc wordt doorgezet in 2025; in 2027 werkt heel Defensie met DefDoc.
 Om blijvend, kwalitatief én snel te voldoen aan verplichtingen op het gebied van actieve (Archiefwet) en passieve openbaarmaking (Woo-verzoeken) van chatberichten wordt gedurende 2025 gewerkt aan de geautomatiseerde veiligstelling daarvan en in 2026 aan de duurzame toegankelijkheid.
 
 
 
 2.4
 Strategische Evaluatieagenda
 
 Inleiding
 Elke minister is op basis van de Comptabiliteitswet 2016 verantwoordelijk voor het periodiek onderzoeken van de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid. Hiervoor maken alle departementen sinds 2021 gebruik van de Strategische Evaluatieagenda (SEA), die jaarlijks in de begroting verschijnt.
 
 Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) is de SEA ingedeeld op basis van belangrijke (beleids)thema’s in termen van budgettaire en maatschappelijke relevantie. Bij Defensie is de indeling van de SEA daarom gelijk aan de indeling van de Defensienota en de Beleidsagenda. Dit betekent dat de SEA bestaat uit de thema's:
 
 
 1.
 Koers voor versterking
 
 
 2.
 Gevechtskracht
 
 
 3.
 Mensen
 
 
 4.
 Materieel
 
 
 5.
 Randvoorwaarden
 
 
 
 Raadpleeg de Defensienota 2024 en de Beleidsagenda voor inzicht in de doelen en maatregelen die onder deze thema's vallen.
 Stand van Defensie
 Sinds 2023 heeft Defensie meerdere reguliere rapportages aan de Kamer in één rapport gebundeld: de Stand van Defensie (SvD). Het oogmerk is om de voortgang van Defensie op verschillende thema's (zoals personeel, materieel, gereedheid en inzet) in één rapport inzichtelijk te maken en integraal te rapporteren. Defensie rapporteert zoveel mogelijk over de voortgang op de (lange termijn) doelstellingen en biedt hierbij een set van gegevens die naast kwalitatieve teksten ook bestaat uit indicatoren en kengetallen.
 In 2023 is de Stand van Defensie geëvalueerd. In het evaluatierapport wordt aanbevolen om uniformiteit en een duidelijke relatie tussen de SEA en SvD te creëren. De SvD is opgebouwd langs de thema's: besturen, vervullen personele behoefte, vervullen materiële behoefte, gereedstellen, inzetten en ondersteunen. Nu de SEA is opgebouwd langs gelijke thematiek, is aan deze aanbeveling invulling gegeven.
 Periodieke rapportages
 
 Een adequaat evaluatiemechanisme stelt Defensie in staat om te monitoren of doelen worden gehaald, om gericht bij te sturen en prestaties te verbeteren, maar ook om politieke verantwoording af te leggen. Defensie voert daarom per SEA-thema onderzoeken en evaluaties uit. Van de hiermee verkregen inzichten wordt eens in de vier tot zeven jaar een synthese gemaakt, die in de vorm van een periodieke rapportage met de Kamer wordt gedeeld. Deze periodieke rapportage is een verplichting vanuit het Rijksbreed evaluatiestelsel en dient te voldoen aan de eisen uit de RPE. Zo bevat een rapportage in ieder geval de volgende onderdelen (RPE 2022, art. 4.5):
 
 
 –
 een onderbouwde beoordeling van de (voorwaarden voor) doeltreffendheid en doelmatigheid van de samenhangende maatregelen of instrumenten en daarmee samenhangende uitgaven;
 
 
 –
 inzicht in oorzaken voor de mate van gerealiseerde doeltreffendheid en doelmatigheid;
 
 
 –
 de belangrijkste resterende kennis- en inzichtlacunes met het oog op verdere verbetering van het inzicht in de doeltreffendheid en doelmatigheid van het SEA-thema.
 
 
 
 De Defensienota 2024 heeft geleid tot herziening van de thematische indeling van de SEA en daarmee de planning van periodieke rapportages. In tabel 3 is zichtbaar welke periodieke rapportage Defensie in 2025 oplevert. De data voor de overige periodieke rapportages worden in de volgende begroting en na afronding van de nog lopende beleidsdoorlichtingen aangevuld.
 
 Tabel 3 Periodieke rapportages
 
 
 
 
 
 
 
 
 Thema
 
 
 Type onderzoek
 
 
 Afronding
 
 
 
 
 
 
 Koers voor versterking
 
 
 
 Synthese
 
 
 n.t.b.
 
 
 
 
 Gevechtskracht
 
 
 Synthese
 
 
 n.t.b.
 
 
 
 
 Mensen
 Werktitel rapport: «Goede werkgever, verbonden met de samenleving»
 
 
 Synthese
 
 
 2025
 
 
 
 
 Materieel
 
 
 Synthese
 
 
 n.t.b.
 
 
 
 
 Randvoorwaarden
 
 
 Synthese
 
 
 n.t.b.
 
 
 
 
 
 Conform de Regeling Rijksbegrotingsvoorschriften (RBV) wordt per SEA-thema zo goed als mogelijk vermeld op welke begrotingsartikelen het thema betrekking heeft. De begroting van Defensie is echter niet ingedeeld op basis van beleidsthema's, zoals bij veel andere ministeries het geval is, maar op organisatiedelen. Elk SEA-thema heeft daardoor betrekking op meerdere begrotingsartikelen. In overleg met het Ministerie van Financiën wijkt Defensie op dit punt af van het model uit de RBV. Voor de begroting 2026 bespreekt Defensie de financiële grondslag van de SEA-thema's met het Ministerie van Financiën.
 Beleidsdoorlichtingen
 De periodieke rapportages vervangen de beleidsdoorlichtingen. Deze verandering is voortgekomen uit de Rijksbrede Operatie Inzicht in Kwaliteit en aangekondigd in de vierde voortgangsrapportage van de operatie (Kamerstukken II 2021/22 31 865, nr. 184, bijlage 2). In 2024 rondt Defensie daarom de laatste drie beleidsdoorlichtingen af. Dit zijn beleidsdoorlichtingen van artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando, artikel 2 Koninklijke Marine en artikel 3 Koninklijke Landmacht.
 
 Tabel 4 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Thema
 
 
 Type onderzoek
 
 
 Afronding
 
 
 Begrotingsartikel
 
 
 
 
 
 
 Militaire gezondheidszorg
 
 
 Synthese
 
 
 2024
 
 
 8 Defensie Ondersteuningscommando
 
 
 
 
 NLD-DEU samenwerkingsverbanden
 
 
 Synthese
 
 
 2024
 
 
 3 Koninklijke Landmacht
 
 
 
 
 Fleet Operational Standards and Training (FOST)
 
 
 Synthese
 
 
 2024
 
 
 2 Koninklijke Marine
 
 
 
 
 
 Voor een verdere uitwerking van de Strategische Evaluatieagenda en een toelichting op de eerste periodieke rapportage, zie ≪bijlage 6.5: Uitwerking Strategische Evaluatieagenda≫.
 Klik hier om het jaarverslag 2023 van het Ministerie van Defensie te downloaden, met in bijlage 3 een overzicht van afgerond evaluatie- en overig onderzoek.
 Een interactieve weergave van de SEA is beschikbaar op www.rijksfinancien.nl.
 
 
 
 2.5
 Overzicht risicoregelingen
 
 Defensie kent één openstaande garantie. Dit betreft een overeenkomst met de Vereniging Verbond van Verzekeraars over de verzekerbaarheid van personeel. De looptijd is onbepaald en er is geen gegarandeerd bedrag vastgesteld. De overeenkomst regelt de verhouding tussen het Ministerie van Defensie en de Vereniging met als doel de belemmeringen die defensieambtenaren in het maatschappelijk verkeer ondervinden als gevolg van uitsluitingsclausules bij levensverzekeringen, gekoppeld aan de financiering van een woning, weg te nemen.
 
 
 
 
 3.
 Beleidsartikelen
 
 
 
 3.1
 Artikel 1 Inzet
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 
 Defensie beschermt wat ons dierbaar is. Die opdracht is een afgeleide van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden en de Grondwet. Deze leidt tot drie hoofdtaken:
 
 
 1.
 Bescherming van het eigen en bondgenootschappelijke grondgebied, inclusief het Caribisch deel van het Koninkrijk.
 
 
 2.
 Bescherming en bevordering van de internationale rechtsorde en stabiliteit.
 
 
 3.
 Ondersteuning (onder alle omstandigheden) van de civiele autoriteiten bij de handhaving van de openbare orde, de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde, de bestrijding van rampen en incidenten en de beheersing van crises, zowel nationaal als internationaal.
 
 
 
 Alle drie de hoofdtaken vergen meer inzet vanwege de toegenomen instabiliteit in de wereld. Om deze taken te kunnen uitvoeren stelt Defensie militaire eenheden gereed die daarvoor kunnen worden ingezet.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister van Defensie is verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen en daadwerkelijk inzetten van eenheden om de veiligheid van het eigen en bondgenootschappelijk grondgebied te handhaven. Verder is de Minister in samenwerking met bondgenoten verantwoordelijk voor de uitvoering van bijdragen aan missies voor conflictpreventie, crisisbeheersing en vredesopbouw, wereldwijd. Het Koninkrijk der Nederlanden draagt daarmee bij aan de handhaving en bevordering van de internationale rechtsorde. De eenheden kunnen ook worden ingezet voor nationale taken en het verlenen van (internationale) noodhulp.
 Onder Beleidsartikel 1 Inzet wordt een overzicht geboden van de inzet van de krijgsmacht. Dit betreft de bijdragen van Defensie aan crisisbeheersingsoperaties, contributies aan gemeenschappelijk gefinancierde NAVO- en EU-operaties, inzet voor nationale en koninkrijkstaken en overige inzet. Het artikel is daartoe uitgebreid met een niet-financieel overzicht voor de structurele inzet voor nationale en koninkrijkstaken, bijvoorbeeld door de KMar en de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD).
 
 In beleidsartikel 1 is de begroting van inzet van de krijgsmacht opgenomen. De uitgaven en ontvangsten van inzet worden hier begroot mits:
 
 
 1.
 Deze uitgaven additioneel zĳn. Dit betekent dat vormen van inzet budgettair niet in dit artikel zichtbaar zĳn indien geen sprake is van aanvullende uitgaven ten opzichte van de uitgaven voor gereedstelling en instandhouding binnen de artikelen van de operationele commando’s (bĳvoorbeeld de inzet van helikopters voor Search and Rescue) of indien deze worden verrekend met tweeden of derden (bĳvoorbeeld noodhulp die wordt verrekend met het Ministerie van Buitenlandse Zaken).
 
 
 2.
 Deze inzet onder directe verantwoordelĳkheid van de CDS wordt uitgevoerd. Verschillende vormen van inzet zĳn gemandateerd aan de operationele commando’s, zoals de inzet voor de Kustwacht, en worden daarom bĳ die artikelen begroot en verantwoord.
 
 
 
 Om het geïntegreerde karakter te borgen wordt besluitvorming over het Budget Internationale Veiligheid (BIV) interdepartementaal voorbereid en uitgevoerd.
 
 
 
 C.
 Beleidswijzigingen
 
 
 In eerdere besluitvormingsmomenten heeft het Kabinet Rutte IV besloten tot deelname dan wel verlenging, uitbreiding of beëindiging van de Nederlandse militaire bijdragen aan onder andere de volgende missies en operaties:
 
 
 –
 
 Enhanced Forward Presence (Litouwen): verlenging tot en met 31 december 2026;
 
 
 –
 Brede veiligheidsinzet in Irak: bijdrage loopt tot en met 31 juli 2025;
 
 
 –
 
 EUFOR Althea: bijdrage aan EU-operatie in Bosnië en Herzegovina loopt sinds januari 2023 tot en met 31 juli 2025.
 
 
 –
 
 Enhanced Air Policing (Estland): Nederlandse bijdrage aan NAVO-luchtruimactiviteiten in de periode december 2024–maart 2025.
 
 
 
 NAVO-bondgenoten besloten in de periode voor en na de illegale Russische invasie van Oekraïne tot aanvullende maatregelen om het NAVO-verdragsgebied te beschermen, Rusland af te schrikken en bondgenoten bij te staan. Als onderdeel van dit pakket aan maatregelen zijn extra eenheden aan de oostflank van het verdragsgebied ontplooid. Nederland levert hier als NAVO-bondgenoot een actieve bijdrage aan.
 In VN-verband zal Nederland daarnaast bijdragen blijven leveren aan VN-missies in het Midden-Oosten. De mandaten voor UNTSO en UNIFIL zijn verlengd tot en met 31 juli 2025. De bijdrage aan UNDOF is beëindigd. De einddatum van de Nederlandse bijdrage is in goed overleg met de VN vastgesteld op augustus 2023. Dit is aan de Kamer gecommuniceerd in de Jaarlijkse Voortgangsrapportage Overige Missiebijdragen.
 Defensie blijft ten slotte Vessel Protection Detachments (VPD's) inzetten ter bescherming van de koopvaardij. Dit wordt begroot en verantwoord onder overige inzet.
 
 Figuur 4 Overzicht missies en operaties
 
 
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 5 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1 Inzet (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1.747.908
 
 
 
 
 3.618.347
 
 
 
 
 3.204.145
 
 
 
 
 220.344
 
 
 
 
 195.733
 
 
 
 
 193.018
 
 
 
 
 193.018
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.142.595
 
 
 
 
 3.475.729
 
 
 
 
 2.042.590
 
 
 
 
 2.219.677
 
 
 
 
 222.547
 
 
 
 
 219.832
 
 
 
 
 219.832
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 1.142.595
 
 
 
 
 3.475.729
 
 
 
 
 2.042.590
 
 
 
 
 2.219.677
 
 
 
 
 222.547
 
 
 
 
 219.832
 
 
 
 
 219.832
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.1
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 1.142.595
 
 
 
 
 3.475.729
 
 
 
 
 2.042.590
 
 
 
 
 2.219.677
 
 
 
 
 222.547
 
 
 
 
 219.832
 
 
 
 
 219.832
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 1.142.595
 
 
 
 
 3.475.729
 
 
 
 
 2.042.590
 
 
 
 
 2.219.677
 
 
 
 
 222.547
 
 
 
 
 219.832
 
 
 
 
 219.832
 
 
 
 
 
 
 Crisisbeheersingsoperaties
 
 
 1.136.963
 
 
 3.454.798
 
 
 2.023.616
 
 
 2.200.703
 
 
 203.574
 
 
 200.859
 
 
 200.859
 
 
 
 
 
 Financiering nationale inzet krijgsmacht
 
 
 2.722
 
 
 4.091
 
 
 3.827
 
 
 3.827
 
 
 3.826
 
 
 3.826
 
 
 3.826
 
 
 
 
 
 Overige inzet
 
 
 2.910
 
 
 16.840
 
 
 15.147
 
 
 15.147
 
 
 15.147
 
 
 15.147
 
 
 15.147
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 76.303
 
 
 
 
 327.738
 
 
 
 
 104.116
 
 
 
 
 133.739
 
 
 
 
 243.123
 
 
 
 
 2.332
 
 
 
 
 2.332
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 6 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 
 
 juridisch verplicht
 
 
 
 22.9%
 
 
 
 
 
 bestuurlijk gebonden
 
 
 
 0.0%
 
 
 
 
 
 beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 77,1%
 
 
 
 
 
 nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 0.0%
 
 
 
 
 
 Budgetflexibiliteit
 Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op de uitgaven voor levering van goederen en/of diensten van de lopende missies. Voor 2025 is 22.9% juridisch verplicht. De voorziening voor de verwachte verlenging van de huidige missies of voor nieuwe missies is juridisch gezien nog niet verplicht.
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 
 In beleidsartikel 1 Inzet wordt de inzet van de krijgsmacht begroot. Het financiële instrument «opdrachten» omvat de uitgavencategorieën:
 
 
 1.
 Internationale inzet (BIV), zoals crisisbeheersingsoperaties;
 
 
 2.
 Financiering nationale inzet krijgsmacht (FNIK);
 
 
 3.
 Overige inzet.
 
 
 
 De financiering van de militaire steun aan Oekraïne verloopt ook via het BIV. Dit budget is vanuit de generale middelen toegevoegd aan Artikel 1 door het ministerie van Financiën. Op deze wijze draagt Nederland bij aan de ondersteuning van Oekraïne in de strijd tegen Rusland. De Kamer wordt periodiek op de hoogte gehouden van de geleverde steun aan Oekraïne middels de diverse leveringenbrieven.
 Toelichting uitgaven per missie
 
 Tabel 7 Overzicht Internationale inzet (BIV) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht Internationale inzet (BIV)
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EUFOR Althea
 
 
 12.300
 
 
 1.700
 
 
 
 
 
 
 
 
 Veiligheidsinzet in Irak (CBMI)
 
 
 6.300
 
 
 3.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 NATO Mission in Iraq (NMI)
 
 
 54.000
 
 
 30.600
 
 
 
 
 
 
 
 
 Enhanced Forward Presence Litouwen (EFP LTU)
 
 
 32.000
 
 
 32.000
 
 
 32.000
 
 
 
 
 
 
 
 Enhanced Forward Presence Roemenië (EFP ROU)
 
 
 1.096
 
 
 
 
 250
 
 
 
 
 
 
 Enhanced Vigilance Activities MQ-9
 
 
 7.200
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Missies Algemeen
 
 
 7.500
 
 
 7.500
 
 
 7.500
 
 
 7.500
 
 
 7.500
 
 
 7.500
 
 
 
 
 Personeelszorg
 
 
 2.500
 
 
 1.800
 
 
 1.800
 
 
 1.800
 
 
 1.800
 
 
 1.800
 
 
 
 
 Contributies
 
 
 30.000
 
 
 36.000
 
 
 36.300
 
 
 36.300
 
 
 36.300
 
 
 36.300
 
 
 
 
 Kleinschalige bijdragen aan missies (< € 2,5 miljoen per jaar)
 
 
 17.595
 
 
 2.030
 
 
 300
 
 
 300
 
 
 300
 
 
 300
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 
 
 170.491
 
 
 
 
 114.630
 
 
 
 
 77.900
 
 
 
 
 46.150
 
 
 
 
 45.900
 
 
 
 
 45.900
 
 
 
 
 
 Reservering Dutchbatt III veteranen (BT09)
 
 
 3.522
 
 
 742
 
 
 742
 
 
 336
 
 
 
 
 
 
 Reservering Srebrenica (BT09)
 
 
 11.354
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Reservering MIVD (BT11)
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 190.367
 
 
 
 
 120.372
 
 
 
 
 83.642
 
 
 
 
 51.486
 
 
 
 
 50.900
 
 
 
 
 50.900
 
 
 
 
 
 
 Toelichting per missie
 EUFOR Althea
 Nederland ondersteunt landen in de Westelijke Balkan, inclusief Bosnië en Herzegovina. In april 2023 is door het kabinet besloten tot inzet in Bosnië en Herzegovina middels de EU-operatie EUFOR Althea. Nederland zet een infanteriecompagnie van het Korps Mariniers in (100 tot 150 militairen voor de periode oktober 2023 tot oktober 2024), evenals een Human Intelligence team (maximaal 10 personen) voor de periode september 2023 tot en met 31 juli 2025. Sinds januari 2023 zijn vier stafofficieren werkzaam op het hoofdkwartier van EUFOR Althea te Sarajevo. Het nationaal kader hiervan is uitgebreid naar maximaal zeven.
 Brede veiligheidsinzet Irak
 
 In de periode tot mei 2024 vond een verschuiving plaats van het zwaartepunt van de Nederlandse bijdrage in Irak, van Operation Inherent Resolve (OIR) naar NAVO Missie Irak (NMI). De veiligheidsinzet in Irak bestaat uit de volgende elementen:
 
 
 –
 Militaire en civiele bijdrage aan de NAVO-missie Irak (NMI) om de Iraakse veiligheidsinstituties op institutioneel niveau te adviseren;
 
 
 –
 Van 1 januari t/m 31 december 2024 levert Nederland een Force Protection compagnie van 145 militairen ten behoeve van NMI;
 
 
 –
 Daarnaast levert Defensie maximaal twintig civiele en militaire adviseurs.
 
 
 –
 Van mei 2024 tot mei 2025 levert Nederland de Force Commander met een staf van ongeveer vijftien personen;
 
 
 –
 Nederland levert ook in deze periode drie Chinookhelikopters en een helikopterdetachement van ongeveer 120 personen;
 
 
 –
 Militaire bijdrage aan Operation Inherent Resolve (OIR) van de anti-ISIS coalitie in de vorm van SOF-trainers, militaire adviseurs en stafofficieren van 1 januari t/m 31 december 2024;
 
 
 –
 Civiele bijdrage aan de EU Adviesmissie Irak (EUAM) t/m 31 juli 2025, gericht op het adviseren van Iraakse autoriteiten over het hervormen van de civiele aspecten van de Iraakse veiligheidssector
 
 
 –
 Militaire en civiele bijdrage aan (hervormingen in) de Koerdische Autonome Regio t/m 31 juli 2025.
 
 
 
 Litouwen (eFP)
 De NAVO besloot na de illegale annexatie van de Krim door Rusland in 2014 tot de versterking van de afschrikking- en verdedigingsfunctie van de oostflank. Onderdeel hiervan is de vooruitgeschoven aanwezigheid in de Baltische staten en Polen: enhanced Forward Presence (eFP). eFP bestaat op dit moment uit circa 4.500 militairen, verdeeld over een viertal multinationale Battle Groups. eFP brengt tot uitdrukking dat een schending van het verdragsgebied leidt tot de onmiddellĳke betrokkenheid van het bondgenootschap. eFP draagt actief bij aan geloofwaardige afschrikking van Rusland en het geruststellen van bondgenoten in Baltische Staten en Polen. In het geval van een aanval stuit de tegenstander namelĳk niet alleen op de lokale strĳdkrachten, maar tevens op een multinationale NAVO-eenheid.
 Nederland neemt sinds 2017 met circa 270 militairen deel aan de multinationale Battle Group in Litouwen. Het nationale kader voor eFP is maximaal 350 pax (waarvan 50 flexibel) recent (mei 2024) is deze bijdrage verlengd met twee jaar, tot en met 31 december 2026. De langjarige Nederlandse bijdrage aan de multinationale Battle Group verhoogt hierbij de ervaring met het gezamenlijk optreden met strategische partners waaronder Duitsland, Noorwegen en België. De inzet roteert veelal tussen de 13e Lichte Brigade (13 LtBrig) en de 43e Gemechaniseerde Brigade (43 MechBrig) van het Commando Landstrĳdkrachten.
 Estland (eAP)
 Het kabinet Rutte IV heeft besloten om een Nederlandse bijdrage te leveren aan de NAVO-Air Policing (AP) missie, in de periode december 2024–maart 2025.  Het betreft NAVO-luchtruimactiviteiten met een flexibele inzet van drie tot tien F-35-toestellen in Estland. De AP-activiteiten hebben tot doel om de veiligheid en integriteit van het NAVO-luchtruim te bewaken. De missie schrikt potentiële agressie af, de F-35 toestellen dragen zo bij aan de doorlopende voorbereiding op de verdediging van het NAVO-grondgebied. De AP-activiteiten zijn doorlopende activiteiten van de NAVO, waarvoor de NAVO bijdragen aan haar bondgenoten vraagt.
 Contributies
 Nederland draagt met contributies bij aan de gemeenschappelijke uitgaven voor crisisbeheersingsoperaties van de NAVO en militaire missies en operaties van de EU. Deze contributies staan los van een eventuele Nederlandse deelname aan een specifieke missie van de NAVO of de EU. Ook de jaarlijkse bijdrage aan de Strategic Airlift Capability (SAC) C-17, gehuisvest op Papa Air Base te Hongarije, is onderdeel van de contributies. Dit is een internationaal samenwerkingsverband van twaalf landen, waaronder tien NAVO-bondgenoten, en voorziet in een deel van de Nederlandse behoefte aan strategic airlift.
 Kleine bijdragen
 In onderstaand overzicht staan de kleinschalige Nederlandse bijdragen met een financiële omvang van minder dan € 2,5 miljoen per jaar.
 
 Tabel 8 Overzicht kleinschalige bijdragen aan missies in personeel
 
 
 
 
 
 
 Overzicht kleine missies
 
 
 Max personele omvang *
 
 
 
 
 
 
 1(NLD) Air Task Force Middle East (ATF ME)
 
 
 12
 
 
 
 
 European Union ATALANTA (EU ATALANTA)
 
 
 3
 
 
 
 
 European Union Militairy Assistance Mission (EUMAM)
 
 
 9
 
 
 
 
 United Nations Interim Force in Lebanon (UNIFIL)
 
 
 1
 
 
 
 
 United Nations Truce Supervision Organisation (UNTSO)
 
 
 12
 
 
 
 
 Combined Maritime Forces (CMF)
 
 
 3
 
 
 
 
 Netherlands Liaison Team CENTCOM (NLTC)
 
 
 2
 
 
 
 
 United States Security Coordinator (USSC)
 
 
 4
 
 
 
 
 
 *De personele omvang varieert in tijd gedurende de missie van nul tot de maximale
 Toelichting op nationale inzet krijgsmacht
 Structurele nationale taken
 Defensie voert structurele taken uit ten behoeve van civiele overheden. De financiële middelen van deze structurele taken zijn opgenomen in de verschillende begrotingsartikelen van Defensie. Deze structurele taken zijn vastgelegd in wet- of regelgeving, inclusief ministeriële besluiten, maar ook convenanten of arrangementen. Onder de structurele taken vallen de taken van de Koninklijke Marechaussee, de Kustwachten in Nederland en het Caribisch gebied, luchtruimbewaking, de Bijzondere Bijstandseenheden en de Explosievenopruiming.
 Militaire bijstand en steunverlening (Financiering Nationale Inzet Krijgsmacht (FNIK))
 Defensie verleent militaire bijstand voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid en voor de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. Deze inzet wordt bekostigd vanuit dit artikel via de afspraken die zijn gemaakt in het convenant FNIK. Deze bijstand wordt zowel door de Koninklijke Marechaussee geleverd als door andere eenheden van Defensie. Daarnaast wordt bijstand verleend in geval van een ramp of crisis of in geval van de vrees voor het ontstaan daarvan.
 De tabel indicatieve inzet voor 2025 geeft de geprognosticeerde nationale inzet weer, aangezien bijstandsverzoeken niet (altijd) te voorspellen zijn. De inzet van Defensie bij de beveiliging van rechtbanken is daarvan een voorbeeld.
 
 Tabel 9 Indicatieve nationale inzet
 
 
 
 
 
 
 
 
 Grondslag/activiteit
 
 
 Onderdeel
 
 
 Soort
 
 
 Aantal
 
 
 
 
 
 
 Explosieven opruiming
 
 
 EODD (FNIK)
 
 
 ruimingen
 
 
 2000
 
 
 
 
 Explosieven opruiming Noordzee
 
 
 CZSK
 
 
 ruimingen
 
 
 35
 
 
 
 
 Quick Reaction Alert (onderscheppingen luchtruim)
 
 
 CLSK
 
 
 onderscheppingen
 
 
 4
 
 
 
 
 Strafrechtelijke handhaving rechtsorde (Politiewet)
 
 
 Alle DO'n (FNIK)
 
 
 aanvragen
 
 
 115
 
 
 
 
 Handhaving openbare orde en veiligheid (Politiewet)
 
 
 Alle DO'n (FNIK)
 
 
 aanvragen
 
 
 25
 
 
 
 
 Militaire steunverlening in het openbaar belang
 
 
 Alle DO'n (FNIK)
 
 
 aanvragen
 
 
 30
 
 
 
 
 Wet Veiligheidsregio
 
 
 Alle DO'n (FNIK)
 
 
 aanvragen
 
 
 25
 
 
 
 
 KB 1987 inzet krijgsmacht in Aruba, Curacao en Sint Maarten - harde bijstand
 
 
 CZSK/CLAS (FNIK)
 
 
 aanvragen
 
 
 29
 
 
 
 
 KB 1987 inzet krijgsmacht in Aruba, Curacao en Sint Maarten - zachte bijstand
 
 
 CZSK/CLAS
 
 
 aanvragen
 
 
 3
 
 
 
 
 Wet BES
 
 
 CZSK/CLAS (FNIK)
 
 
 aanvragen
 
 
 3
 
 
 
 
 
 Toelichting op ontvangsten
 De ontvangsten hebben betrekking op de eventuele vergoedingen van de EU, NAVO, VN en partnerlanden voor de door Nederland geleverde diensten of ingezette personele en materiële middelen. Ook wordt de bijdrage van de reders voor de inzet van VPD’s hier geraamd.
 
 
 
 
 3.2
 Artikel 2 Koninklijke Marine
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 De marine levert operationeel gerede maritieme expeditionaire capaciteit (zowel vloot als mariniers) ten behoeve van de verdediging op en vanuit zee van de soevereiniteit, territoriale integriteit en politieke onafhankelijkheid van het Koninkrijk, evenals ter bescherming van de koopvaardij en helpt bij crisisbeheer-singsoperaties, humanitaire hulpoperaties en rampen. De marine kan zelfstandig operaties uitvoeren en kan ook samen optreden met de landmacht, luchtmacht, marechaussee en buitenlandse bondgenoten.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang en samenstelling van de marine alsmede de (mate van) gereedheid van maritieme eenheden. De marine is verantwoordelijk voor het operationeel gereedstellen en in stand houden van deze eenheden. De marine is inzetbaar voor zowel internationale als nationale taken. Om de inzetbaarheidsdoelen te bereiken, worden de volgende capaciteiten en inzetbare eenheden van de marine gereed gesteld. Defensie rapporteert hierover aan de Kamer via de Stand van Defensie die twee keer per jaar wordt verzonden (begroting en jaarverslag).
 Tevens vormt de marine de beheersorganisatie voor zowel Kustwacht Nederland als de Kustwacht Caribisch Gebied.
 
 Tabel 10 Capaciteiten marine
 
 
 
 
 
 
 
 Capaciteit
 
 
 Inzetbare eenheid
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 
 
 MARITIEME TAAKGROEP VAN 5 SCHEPEN
 De taakgroep voert als geheel gevechtsoperaties uit op zee, projecteert gevechtskracht vanuit zee op land of treedt in delen langdurig op als afschrikking. De taakgroep kan als geheel of in delen ingezet worden voor maritieme veiligheidsoperaties of voor maritieme assistentie.
 
 
 Maritime Battle Staff
 
 
 Levert commandovoering voor maritieme en amfibische operaties.
 
 
 
 
 Luchtverdedigings- en Commandofregat
 
 
 Bestrijding van maritieme-, oppervlakte-, lucht- en ruimtedreigingen. Is daarnaast een platform voor commandovoering voor een taakgroep voor maritieme gevechtsoperaties, veiligheidsoperaties en maritieme assistentie. Kan tevens ingezet worden als schip van de wacht.
 
 
 
 
 Multipurpose Fregat
 
 
 Levert slagkracht ter bestrijding van oppervlakte / onderwater eenheden voor gevechtsoperaties. Levert een platform voor maritieme veiligheidsoperaties en maritieme assistentie. Kan tevens ingezet worden als schip van de wacht.
 
 
 
 
 Landing Platform Dock
 
 
 Amfibisch transport voor amfibische gevechtsoperaties, maritieme veiligheidsoperaties en maritieme assistentie. Kan tevens ingezet worden als schip van de wacht.
 
 
 
 
 Joint Support Ship
 
 
 Verzorgt bevoorrading op of vanuit zee om voortzettingsvermogen voor amfibische of maritieme gevechtsoperaties te vergroten. Of verzorgt maritieme veiligheidsoperaties en maritieme assistentie. Kan tevens ingezet worden als schip van de wacht.
 
 
 
 
 Onderzeeboot
 
 
 Levert slagkracht ter bestrijding van oppervlakte en onderwater eenheden voor gevechtsoperaties. Verzamelt inlichtingen en is een platform voor speciale operaties.
 
 
 
 
 Alkmaarklasse Mijnenbestrijdingsvaartuig
 
 
 Levert mijnenbestrijdingscapaciteit ten behoeve van maritieme gevechtsoperaties, maritieme veiligheidsoperaties en maritieme assistentie. Kan tevens ingezet worden als schip van de wacht.
 
 
 
 
 Marine Combat Group
 
 
 Levert eenheden voor amfibische gevechtsoperaties en voor veiligheidsoperaties op zee en op land. Kan worden ingezet voor steunverlening en bijstand.
 
 
 
 
 Surface Assault & Training Group
 
 
 Levert amfibische ondersteuning en maritieme beveiligingsteams.
 
 
 
 
 Hydrografische Opnemingsvaartuigen
 
 
 Levert oceanografische inlichtingen en hydrografische survey capaciteit voor civiel / militaire samenwerking.
 
 
 
 
 SPECIALE EENHEDEN VOOR SPECIALE OPERATIES EN VOOR TERREURBESTRIJDING
 
 
 C-Squadron
 
 
 Levert een Special Operations Maritime Task Group (SOMTG) voor geplande (maritieme) speciale operaties (Foreseeable Special Operation (FSO)) en voor incidentele en onverwachte Speciale Operaties met een korte reactietijd (Non-Foreseeable Special Operation (NFSO)).
 
 
 
 
 M-Squadron
 
 
 Levert maritieme anti-terreur capaciteit in het hoogste geweldsspectrum voor de Unit Interventie Mariniers (UIM) en ter ondersteuning van de Dienst Speciale Interventies.
 
 
 
 
 
 HARBOUR PROTECTION TEAMS
 
 
 
 Duikteam Defensie Duikgroep (DDG)
 
 
 Voert onderwater operaties uit met drones en duikers ten behoeve van het onderkennen en neutraliseren van dreigingen onderwater.
 
 
 
 
 
 FORWARD PRESENCE IN HET CARIBISCH DEEL VAN HET KONINKRIJK
 
 
 Oceangoing Patrol Vessels
 
 
 Levert permanente maritieme militaire presentie en neemt deel aan counter-narcotics-operaties. Kan tevens ingezet worden als schip van de wacht.
 
 
 
 
 Ondersteuningsvaartuig (Zr. Ms. PELIKAAN)
 
 
 Draagt bij aan tactisch voortzettingsvermogen van de operationele eenheden in het Caribisch deel van het Koninkrijk en levert amfibische transportcapaciteit.
 
 
 
 
 Mariniers Squadron Carib
 
 
 Aanwezigheid van mariniers voor amfibische inzet en militaire bijstand.
 
 
 
 
 Bootpeloton Carib
 
 
 Aanwezigheid van een marinierseenheid voor amfibische ondersteuning en maritieme patrouille.
 
 
 
 
 Mariniers detachement Sint-Maarten
 
 
 Aanwezigheid van mariniers voor amfibische inzet en militaire bijstand.
 
 
 
 
 Caribische Militairen
 
 
 Aanwezigheid van lokale militairen voor territoriale verdediging en militaire bijstand.
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidswijzigingen
 
 De Koninklĳke Marine zet zich wereldwĳd in voor de veiligheid van Nederland op en vanuit zee. De Nederlandse marine heeft het gehele jaar 2025 de leiding over Standing NATO Maritime Group 1 en nemen eenheden deel aan Standing NATO Mine Countermeasures Group 1, beide onderdeel van NATO’s Rapid Reaction Force. Om de Koninkrijkstaken van Defensie uit te voeren levert de Koninklijke Marine Oceangoing Patrol Vessels in het Caribisch Gebied en staan er eenheden standby voor noodhulp tijdens het orkaanseizoen. Het Korps Mariniers heeft diverse opdrachten gepland staan in samenwerking met internationale partners, zo wijd de wereld strekt. De ondersteuning die de mariniers geven aan de training van Oekraïners gaat ook komend jaar onverminderd door.
 Maritiem optreden kan niet zonder samenwerking met partnerlanden. De unieke en vergaande integratie met de Belgische marine wordt met de gezamenlĳke vervanging van de mĳnenjagers en M-fregatten bestendigd en waar mogelijk verder uitgebouwd.
 De prioriteit ligt in 2025 op het gereedstellen voor hoofdtaak 1: het beschermen van de Nederlandse en Europese belangen in het Koninkrijk en het bondgenootschappelijk gebied. De huidige geopolitieke situatie vraagt echter om een flexibele bedrijfsvoering van de marine, zoals de huidige situatie in het Midden-Oosten laat zien. Nationaal op de Noordzee en in het Caribisch deel van het Koninkrĳk werkt de marine nauw samen met andere defensieonderdelen, de Kustwacht, overheidsorganisaties en het bedrĳfsleven.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 11 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 2 Koninklijke Marine (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1.072.034
 
 
 
 
 1.129.013
 
 
 
 
 1.138.756
 
 
 
 
 1.142.602
 
 
 
 
 1.153.630
 
 
 
 
 1.165.505
 
 
 
 
 1.182.863
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.055.837
 
 
 
 
 1.177.482
 
 
 
 
 1.180.461
 
 
 
 
 1.184.335
 
 
 
 
 1.194.219
 
 
 
 
 1.203.277
 
 
 
 
 1.212.745
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 953.227
 
 
 
 
 1.081.764
 
 
 
 
 1.096.079
 
 
 
 
 1.104.569
 
 
 
 
 1.114.429
 
 
 
 
 1.123.019
 
 
 
 
 1.132.453
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.2
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 953.227
 
 
 
 
 1.081.764
 
 
 
 
 1.096.079
 
 
 
 
 1.104.569
 
 
 
 
 1.114.429
 
 
 
 
 1.123.019
 
 
 
 
 1.132.453
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 
 
 925.309
 
 
 
 
 1.058.544
 
 
 
 
 1.072.528
 
 
 
 
 1.082.218
 
 
 
 
 1.091.471
 
 
 
 
 1.100.001
 
 
 
 
 1.109.441
 
 
 
 
 
 
 Eigen personeel
 
 
 833.575
 
 
 939.363
 
 
 957.591
 
 
 986.689
 
 
 1.007.671
 
 
 1.016.229
 
 
 1.025.653
 
 
 
 
 
 Externe inhuur
 
 
 7.394
 
 
 12.944
 
 
 10.695
 
 
 10.490
 
 
 917
 
 
 917
 
 
 917
 
 
 
 
 
 Overige personele exploitatie
 
 
 56.142
 
 
 69.337
 
 
 65.187
 
 
 45.136
 
 
 44.974
 
 
 44.939
 
 
 44.948
 
 
 
 
 
 Kustwacht NL
 
 
 9.517
 
 
 14.464
 
 
 15.382
 
 
 15.293
 
 
 15.299
 
 
 15.305
 
 
 15.312
 
 
 
 
 
 Kustwacht CARIB
 
 
 18.681
 
 
 22.436
 
 
 23.673
 
 
 24.610
 
 
 22.610
 
 
 22.611
 
 
 22.611
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 
 
 27.918
 
 
 
 
 23.220
 
 
 
 
 23.551
 
 
 
 
 22.351
 
 
 
 
 22.958
 
 
 
 
 23.018
 
 
 
 
 23.012
 
 
 
 
 
 
 Overige materiële exploitatie
 
 
 25.951
 
 
 21.761
 
 
 22.355
 
 
 21.156
 
 
 21.763
 
 
 21.822
 
 
 21.817
 
 
 
 
 
 Kustwacht NL
 
 
 40
 
 
 107
 
 
 107
 
 
 106
 
 
 106
 
 
 107
 
 
 106
 
 
 
 
 
 Kustwacht CARIB
 
 
 1.927
 
 
 1.352
 
 
 1.089
 
 
 1.089
 
 
 1.089
 
 
 1.089
 
 
 1.089
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 102.610
 
 
 
 
 95.718
 
 
 
 
 84.382
 
 
 
 
 79.766
 
 
 
 
 79.790
 
 
 
 
 80.258
 
 
 
 
 80.292
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.1
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 102.610
 
 
 
 
 95.718
 
 
 
 
 84.382
 
 
 
 
 79.766
 
 
 
 
 79.790
 
 
 
 
 80.258
 
 
 
 
 80.292
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 102.563
 
 
 
 
 95.643
 
 
 
 
 84.307
 
 
 
 
 79.766
 
 
 
 
 79.790
 
 
 
 
 80.258
 
 
 
 
 80.292
 
 
 
 
 
 
 Gereedstelling
 
 
 25.068
 
 
 19.360
 
 
 22.547
 
 
 18.315
 
 
 18.372
 
 
 18.841
 
 
 18.876
 
 
 
 
 
 Kustwacht NL
 
 
 74.794
 
 
 72.293
 
 
 58.144
 
 
 58.202
 
 
 58.202
 
 
 58.201
 
 
 58.200
 
 
 
 
 
 Kustwacht CARIB
 
 
 2.701
 
 
 3.990
 
 
 3.616
 
 
 3.249
 
 
 3.216
 
 
 3.216
 
 
 3.216
 
 
 
 
 
 
 (Schade)vergoeding
 
 
 
 
 47
 
 
 
 
 75
 
 
 
 
 75
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Schadevergoeding overig
 
 
 47
 
 
 75
 
 
 75
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 11.054
 
 
 
 
 12.324
 
 
 
 
 12.324
 
 
 
 
 12.324
 
 
 
 
 12.324
 
 
 
 
 12.324
 
 
 
 
 12.324
 
 
 
 
 
 
 Budgetflexibiliteit
 
 Tabel 12 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 
 
 juridisch verplicht
 
 
 
 85,9%
 
 
 
 
 
 bestuurlijk gebonden
 
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 
 beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 14,1%
 
 
 
 
 
 nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 
 Het aandeel «Juridisch verplicht» heeft betrekking op de leveringen van goederen en/of diensten, waarvan overeenkomsten zijn aangegaan voor de financiële instrumenten «opdrachten, personele en materiële uitgaven». Verplichtingen onder gereedstelling betreffen onder meer de operationele rantsoenen en contracten die zijn aangegaan voor het gereedstellen van de eenheden. Bij de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget voor salarissen, gebaseerd op de organieke sterkte, voor 2025 volledig verplicht is. Daarnaast worden de reeds aangegane verplichtingen voor externe inhuur ook als juridisch verplicht gezien. Voor de personele exploitatie betreft het met name de opleidingen. Onder de materiële uitgaven betreft dit voornamelijk uitgaven voor het zelfstandig aanschaffen van bedrijfsmiddelen. Ook worden er opdrachten gegeven aan o.a. kennisinstituten voor innovatieprojecten.
 In totaal is voor 2025 85,9% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 Opdrachten
 Gereedstelling
 Gereedstelling omvat de geraamde uitgaven die worden gedaan voor opwerk- en oefenactiviteiten. Dit betreft onder andere operationele zaken, zoals voeding aan boord van schepen en voeding voor mariniers, de inhuur van oefenterreinen en schietbanen, uitgaven bij havenbezoeken en uitgaven bij lanceringen.
 (Schade)vergoeding
 Dit betreft allerlei schadevergoedingen. Er is meerjarig geen budget geraamd, omdat de uitgaven tot op heden zeer beperkt zijn.
 Personele uitgaven
 De personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer, reservisteninzet, lokaal personeel Antillen en inhuur personeel. De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen, werving, dienstreizen en overige personeelsgebonden uitgaven.
 Materiële uitgaven
 Materiële uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit goederen en diensten ten behoeve van de bedrijfsvoering, zoals kantoorinrichting en kantoorartikelen, transport en voorlichting. Daarnaast worden hier de uitgaven voor restaurant gerelateerde diensten, kennisontwikkeling, technologische ontwikkeling en innovatie, schadevergoedingen en kosten voor betalingsverkeer verantwoord.
 Groene Draeck
 De Groene Draeck is in 1957 door de Nederlandse bevolking aan toenmalig kroonprinses Beatrix geschonken. De Staat gaf bij deze gelegenheid mede het onderhoud van de Groene Draeck als geschenk. De kosten voor het onderhoud aan de Groene Draeck worden begroot en verantwoord bij het Ministerie van Defensie zolang de Prinses gebruik maakt van de Groene Draeck. In de planperiode 2021 t/m 2025 is maximaal € 435.000 (5 maal € 87.000) beschikbaar voor onderhoud, waarbij de daadwerkelijke uitgaven kunnen fluctueren over de jaren heen.
 Er is inmiddels € 364.699 aan onderhoudskosten gemaakt. Dit meerjarig onderhoud werd door tussenkomst van de Dienst Koninklijk Huis bij een specialistische werf uitgevoerd. Van het totaal beschikbare onderhoudsbudget tot en met 2025 resteert € 70.301. De meerkosten in de planperiode boven de € 435.000 voor het onderhoud aan de Groene Draeck komen voor rekening van de eigenaresse.
 Kustwacht Caribisch gebied
 De Kustwacht Caribisch gebied is een Koninkrijk organisatie die is belast met de maritieme rechtshandhaving in het Caribische deel van het Koninkrijk. Bestrijding van de handel in drugs, de bestrijding van vuurwapensmokkel en de bestrijding van mensenhandel, mensensmokkel en illegale immigratie hebben prioriteit. Daarnaast levert de Kustwacht een belangrijke bijdrage aan de veiligheid op het water door het uitvoeren van zoek- en reddingsoperaties en visserij-, scheepvaart- en milieu-inspecties. De Kustwacht functioneert op basis van de Rijkswet Kustwacht. Het jaarplan en jaarverslag doorlopen een separaat besluitvormend (door de Rijksministerraad) en parlementair proces, waarbij inzicht wordt gegeven in taken, middelen en procesindicatoren. Het jaarplan wordt voorbereid door de Kustwachtcommissie, die is samengesteld uit vertegenwoordigers van de vier landen en één keer per jaar bijeenkomt. De Rijksministerraad stelt het jaarplan van de Kustwacht vast.
 De Kamer ontvangt de specifieke begroting voor de Kustwacht in het «Jaarplan 2025 Kustwacht voor het Koninkrijk der Nederlanden in het Caribisch Gebied» nadat de Rijksministerraad dit jaarplan heeft vastgesteld.
 Kustwacht Nederland
 De Kustwacht Nederland is een nationale organisatie, waarvan het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) het coördinerend ministerie is. Defensie is de beheerder van de Kustwacht en draagt met de marine en de marechaussee bij aan de dienstverleningstaken (bijvoorbeeld ruimen van explosieven), de handhavingstaken (bijvoorbeeld grensbewaking) en maritime security. Tevens levert de marine de directeur Kustwacht. In bijlage 3 van de begroting van het Mobiliteitsfonds is de overzichtsconstructie Kustwacht Nederland opgenomen. Daarin staat hoe de uitgaven met betrekking tot de Kustwacht Nederland worden begroot op de verschillende hoofdstukken van de rijksbegroting.
 Ontvangsten
 De geraamde ontvangsten voor het CZSK betreffen onder andere de verkoop van hydrografische zeekaarten en het verrekenen van werk en/of diensten door derden (inclusief internationale partners) zoals personele inzet. De Kustwacht Caribisch gebied ontvangt jaarlijks de bijdrage van de landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten conform het jaarplan KWCARIB. De bijdrage aan de bestuursakkoorden van de Kustwacht Caribisch gebied zijn onderdeel van het Defensiematerieelbegrotingsfonds, artikel 1.
 
 
 
 
 3.3
 Artikel 3 Koninklijke Landmacht
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 De Koninklijke Landmacht stelt operationele eenheden gereed om in NAVO-verband bij te dragen aan strategische afschrikking. Indien nodig voeren onze militairen, onder de zwaarste omstandigheden, gevechtsoperaties uit om Nederland en het bondgenootschappelijk grondgebied te verdedigen. Landmachteenheden hebben de missie om de grondtroepen van een tegenstander daadwerkelijk te stoppen en te verslaan. De landmacht draagt daarnaast met expeditionaire missies bij aan het bevorderen van de internationale veiligheid en rechtsorde en ondersteunt civiele autoriteiten bij crises- en rampenbestrijding en het verlenen van humanitaire hulp.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang en samenstelling van de landmacht alsmede de mate van gereedheid van de grondgebonden eenheden. De landmacht is verantwoordelijk voor het operationeel gereed stellen en in stand houden van de eenheden. De landmacht is inzetbaar voor zowel internationale als nationale taken. Om de inzetbaarheidsdoelen te bereiken worden de volgende capaciteiten en inzetbare eenheden van de landmacht gereed gesteld. De landmacht zet zich in om toekomstig alle eenheden volledig operationeel gereed te stellen. Defensie rapporteert hierover aan de Kamer via de Stand van Defensie die twee keer per jaar wordt verzonden (begroting en jaarverslag).
 
 Tabel 13 Capaciteiten landmacht
 
 
 
 
 
 
 
 Capaciteit
 
 
 Inzetbare eenheid
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 
 
 BRIGADE COMBAT TEAM
 Vecht en beïnvloedt tegenstanders en de omgeving om gestelde doelen te halen. Dit gebeurt gecoördineerd met alle toegewezen eenheden. Kan worden ingebed in de NAVO-commandostructuur.
 
 
 Brigade Hoofdkwartier
 
 
 Levert het vermogen om landoperaties aan te sturen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Communication & Information Systems
 
 
 Levert ondersteuning om communicatie en informatie te verzorgen tussen en binnen eenheden.
 
 
 
 
 Joint Intelligence, Surveillance,Target Acquisition & Reconnaissance module (JISTARC module)
 
 
 Levert aan het brigade hoofdkwartier capaciteit voor de inlichtingenketen. Kan ook inlichtingen verzamelen en analyseren onder civiel gezag.
 
 
 
 
 Brigade Verkenningseskadron
 
 
 Levert een gevechtseenheid met inlichtingen- en beïnvloedingstaken voor gemotoriseerd en/of gemechaniseerd optreden.
 
 
 
 
 Battle Group
 
 
 Levert gevechtskracht voor gevechts- en beïnvloedingstaken. Samengestelde gevechtseenheid van bataljonsgrootte inclusief eigen ondersteuning (kent varianten met luchtmobiele-, gemotoriseerde- en gemechaniseerde infanterie en tankeenheden).
 Kan ook bijdragen aan de gegarandeerde capaciteiten conform interdepartementale afspraken.
 
 
 
 
 Communication and Engagement module
 
 
 Beïnvloedt spelers en/of actoren in het informatiedomein en draagt bij aan het begrijpen van de omgeving.
 
 
 
 
 Vuursteun Afdeling (artillerie)
 
 
 Levert grondgebonden indirecte vuursteun.
 
 
 
 
 Genie Bataljon (Inclusief Response chemische, biologische, radiologische en nucleaire capaciteit en Explosieven Opruimingsdienst (EOD) capaciteit)
 
 
 Conditioneert het terrein voor militaire operaties, versterkt het voortzettingsvermogen van eenheden (mobiliteit, contra-mobiliteit en bescherming) en levert militaire bijstand.
 
 
 
 
 Hospitaal compagnie role 2
 
 
 Levert een Role-2 chirurgisch hospitaal voor geneeskundige ondersteuning van eenheden. Kan ook onder civiel gezag ingezet worden.
 
 
 
 
 Geneeskundige Compagnie role 1
 
 
 Levert een role-1 geneeskundige ondersteuning (afvoer, Medical Treatment Facility en vervoer) aan brigade-eenheden.
 
 
 
 
 Herstelcompagnie
 
 
 Voert correctief en preventief onderhoud uit aan al het materieel ten behoeve van het voortzettingsvermogen van de brigade.
 
 
 
 
 Voorraadcentrum
 
 
 Levert bevoorrading en transportondersteuning ten behoeve van het voortzettingsvermogen van de brigade. Kan ook onder civiel gezag ingezet worden.
 
 
 
 
 SPECIALE EENHEDEN
 
 
 Korps Commandotroepen
 
 
 Levert een Special Operations Land Task Group (SOLTG) voor geplande Speciale Operaties (Foreseeable Special Operations (FSO)) en een SOLTG voor incidentele en onverwachte Speciale Operaties, (Non-Foreseeable Special Operations (NFSO)), met een zeer korte reactietijd.
 
 
 
 
 HEADQUARTERS
 
 
 NLD/DEU Headquarters
 
 
 Stuurt landoperaties aan als Land Component Command of als Korps hoofdkwartier en optioneel als Joint Task Force hoofdkwartier.
 
 
 
 
 (RE)DEPLOYMENT HEADQUARTERS
 
 
 (Re)Deployment Task Force
 
 
 Stuurt een (re)deployment aan.
 
 
 
 
 AIR- AND MISSILE DEFENCE TASK FORCE (AMDTF)
 
 
 C2 AMDTF
 
 
 Levert een Commando- en Engagement element voor het AMDTF.
 
 
 
 
 Logistiek Element
 
 
 Levert een logistiek element voor het AMDTF.
 
 
 
 
 PATRIOT Fire Unit
 
 
 Levert een grondgebonden Lucht- en raketverdedigingseenheid voor punt- en gebiedsverdediging.
 
 
 
 
 Norwegian Advanced Surface-to-air Missile System
 
 
 Levert een grondgebonden luchtverdedigingseenheid voor punt- en gebiedsverdediging.
 
 
 
 
 FIRE UNIT SWP FENNEK
 
 
 Levert een grondgebonden luchtverdedigingseenheid met STINGER voor punt en gebiedsverdediging.
 
 
 
 
 MAN-PORTABLE AIR DEFENCE SYSTEM
 
 
 STINGER MANPAD PELOTON
 
 
 Levert een grondgebonden luchtverdedigingspeloton gespecialiseerd voor maritiem, amfibisch en luchtmobiele inzet.
 
 
 
 
 COUNTER UNMANNED AERIAL SYSTEMS
 
 
 Counter UAS
 
 
 Levert een grondgebonden sensor met detectie en identificatiecapaciteit ten behoeve van alarmering van een te beschermen eenheid of object.
 
 
 
 
 PERMANENTE/ STRUCTURELE NATIONALE VEILIGHEID
 
 
 Territoriaal Operatiecentrum
 
 
 Levert landelijke operationele aansturing voor de operationele planning, voorbereiding, aansturing en afwikkeling van nationale militaire (crisis)operaties op Nederlands grondgebied zoals bijvoorbeeld in het kader van militaire bijstand en steunverlening tot en met inzet zoals Host Nation Support.
 
 
 
 
 Regionaal Militair Commando en Advies
 
 
 Regionale aansturing en advies over de hele veiligheidsketen gekoppeld aan een veiligheidsregio en onderdeel van brigadestaven.
 
 
 
 
 Korps Nationale Reserve
 
 
 Levert in Nederland bewaking en beveiliging voor (tijdelijke) militaire objecten, militaire bijstand aan de politie en assistentie bij rampenbestrijding.
 
 
 
 
 Explosieve Opruimingsdienst Defensie
 
 
 Mitigeren van explosieve dreiging in alle domeinen, omstandigheden en omgevingen.
 
 
 
 
 CBRN
 
 
 Levert advies en assistentie voor CBRN dreiging.
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidswijzigingen
 
 Algemeen
 De oorlog in Oekraïne en de veranderende veiligheidssituatie vereisen een landmacht die in staat is grootschalige gevechtsoperaties uit te voeren en te winnen. Daarmee wordt bijgedragen aan de benodigde afschrikking. Het gevecht van verbonden wapens, met als hoeksteen het brigadeniveau, vormt de basis voor het tactische optreden. Alle eenheden ontwikkelen zich momenteel verder met een focus op warfighting. De mens is en blijft daarbij te allen tijde het hart van de Koninklijke Landmacht.
 Internationale inzet
 De landmacht ondersteunt Oekraïne in beginsel ook in 2025 met trainingen en materieel. Een gevechtseenheid in Litouwen maakt standaard deel uit van de Enhanced Forward Presence (eFP) en de Landmacht draagt met haar eenheden vanaf 2025 bij aan het NATO Force Model (NFM). Verder is deelname gepland aan de EU-Battlegroup en verschillende missies zoals in Irak en Bosnië.
 Nationale inzet en evenementen
 Landmachteenheden voeren continue een veelvoud aan nationale operaties en steunverleningen uit in het kader van handhaving van de rechtsorde, openbare orde en veiligheid. In het kader van Host Nation Support coördineert en ondersteunt de landmacht onder andere de verplaatsingen van internationale troepen over Nederlands grondgebied.
 Middelen
 De in het verleden toegepaste bezuinigingen veroorzaken nog steeds personele en materiële tekorten, waardoor eenheden verminderd inzetbaar zijn. De voortdurende ondersteuning van Oekraïne heeft consequenties voor de eigen operationele gereedheid. Defensie neemt maatregelen om deze gevolgen te mitigeren. De middelen die met het coalitie- en hoofdlijnenakkoord zĳn toegekend verbeteren op termĳn de operationele gereedheid, maar de krapte op de arbeidsmarkt, de mondiale vraag, hoge prĳzen en lange levertĳden, vertragen dit proces.
 Internationale Militaire Samenwerking
 Verschillende Nederlandse en Duitse landmachteenheden zijn in elkaar opgegaan. Deze verregaande samenwerking is uniek in de wereld. Samen met Duitsland draagt de landmacht hiermee bij aan de grotere formaties die NATO voor haar plannen nodig heeft. Samen met Duitsland wordt bovendien gewerkt aan kennis- en doctrineontwikkeling, operationele behoeftestellingen en verwerving. Dit maakt deze samenwerking tot een voorbeeld binnen Europe. Daarnaast traint de landmacht regelmatig met Frankrĳk en Noorwegen en worden missies structureel uitgevoerd in internationaal verband.
 Gereedstelling
 Grotere en veelal internationale oefeningen met een focus op het hoogste geweldsspectrum bereiden eenheden van de landmacht voor op hun rol binnen de eerste hoofdtaak van de krĳgsmacht. Vanaf 2025 staat de gereedstelling ten behoeve van het nieuwe NATO Force Model centraal. Daarnaast blĳft de Landmacht bĳdragen aan de 2e en 3e hoofdtaak.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 14 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 3 Koninklijke Landmacht (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1.745.807
 
 
 
 
 1.967.744
 
 
 
 
 2.017.561
 
 
 
 
 2.011.649
 
 
 
 
 2.038.567
 
 
 
 
 2.056.573
 
 
 
 
 2.094.068
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.748.423
 
 
 
 
 1.968.103
 
 
 
 
 2.018.172
 
 
 
 
 2.012.871
 
 
 
 
 2.040.397
 
 
 
 
 2.059.018
 
 
 
 
 2.089.112
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 1.666.884
 
 
 
 
 1.861.258
 
 
 
 
 1.916.198
 
 
 
 
 1.909.992
 
 
 
 
 1.936.446
 
 
 
 
 1.954.012
 
 
 
 
 1.983.888
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.2
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 1.666.884
 
 
 
 
 1.861.258
 
 
 
 
 1.916.198
 
 
 
 
 1.909.992
 
 
 
 
 1.936.446
 
 
 
 
 1.954.012
 
 
 
 
 1.983.888
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 
 
 1.635.208
 
 
 
 
 1.830.378
 
 
 
 
 1.880.687
 
 
 
 
 1.875.212
 
 
 
 
 1.900.908
 
 
 
 
 1.917.836
 
 
 
 
 1.948.221
 
 
 
 
 
 
 Eigen personeel
 
 
 1.536.328
 
 
 1.701.225
 
 
 1.764.889
 
 
 1.780.554
 
 
 1.802.499
 
 
 1.820.395
 
 
 1.850.572
 
 
 
 
 
 Externe inhuur
 
 
 20.211
 
 
 25.558
 
 
 36.732
 
 
 21.802
 
 
 22.930
 
 
 21.556
 
 
 21.556
 
 
 
 
 
 Overige personele exploitatie
 
 
 78.669
 
 
 103.595
 
 
 79.066
 
 
 72.856
 
 
 75.479
 
 
 75.885
 
 
 76.093
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 
 
 31.676
 
 
 
 
 30.880
 
 
 
 
 35.511
 
 
 
 
 34.780
 
 
 
 
 35.538
 
 
 
 
 36.176
 
 
 
 
 35.667
 
 
 
 
 
 
 Overige materiële exploitatie
 
 
 31.676
 
 
 30.880
 
 
 35.511
 
 
 34.780
 
 
 35.538
 
 
 36.176
 
 
 35.667
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 81.539
 
 
 
 
 106.845
 
 
 
 
 101.974
 
 
 
 
 102.879
 
 
 
 
 103.951
 
 
 
 
 105.006
 
 
 
 
 105.224
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.1
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 81.539
 
 
 
 
 106.845
 
 
 
 
 101.974
 
 
 
 
 102.879
 
 
 
 
 103.951
 
 
 
 
 105.006
 
 
 
 
 105.224
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 81.169
 
 
 
 
 106.215
 
 
 
 
 101.974
 
 
 
 
 102.879
 
 
 
 
 103.951
 
 
 
 
 105.006
 
 
 
 
 105.224
 
 
 
 
 
 
 Gereedstelling
 
 
 81.169
 
 
 106.215
 
 
 101.974
 
 
 102.879
 
 
 103.951
 
 
 105.006
 
 
 105.224
 
 
 
 
 
 
 (Schade)vergoeding
 
 
 
 
 370
 
 
 
 
 630
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Schadevergoeding overig
 
 
 370
 
 
 630
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 6.720
 
 
 
 
 8.054
 
 
 
 
 8.054
 
 
 
 
 8.054
 
 
 
 
 8.054
 
 
 
 
 8.054
 
 
 
 
 8.054
 
 
 
 
 
 
 Budgetflexibiliteit
 
 Tabel 15 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 juridisch verplicht
 
 
 
 88,4%
 
 
 
 
 
 bestuurlijk gebonden
 
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 
 beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 11,6%
 
 
 
 
 
 nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 
 Het aandeel «Juridisch verplicht» heeft betrekking op de leveringen van goederen en/of diensten, waarvan overeenkomsten zijn aangegaan voor de financiële instrumenten «opdrachten, personele en materiële uitgaven». Verplichtingen onder gereedstelling betreft onder meer de operationele rantsoenen en contracten die zijn aangegaan voor het gereedstellen van de eenheden. Bij de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget voor salarissen, gebaseerd op de organieke sterkte, voor 2025 volledig verplicht is. Daarnaast worden de reeds aangegane verplichtingen voor externe inhuur ook als juridisch verplicht gezien. Voor de personele exploitatie betreft het met name de opleidingen. Onder de materiële uitgaven betreft dit voornamelijk uitgaven voor het zelfstandig aanschaffen van bedrijfsmiddelen. Ook worden er opdrachten gegeven aan o.a. kennisinstituten voor innovatieprojecten.
 In totaal is voor 2025 88,4% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 Opdrachten
 Gereedstelling
 Gereedstelling omvat de geraamde uitgaven die worden gedaan voor opwerk- en oefenactiviteiten. Dit betreft onder andere de operationele rantsoenen, voeding en operationele zaken, waaronder het huren van oefenterreinen.
 Schadevergoedingen
 Dit betreft schadevergoedingen in de breedte. De uitgaven zijn tot heden marginaal waardoor er geen budget is geraamd.
 Personele uitgaven
 Personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten, uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer, reservisteninzet en inhuur personeel. De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen, werving, dienstreizen en overige personeelsgebonden uitgaven.
 Materiële uitgaven
 Materiële uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit goederen en diensten ten behoeve van de bedrijfsvoering. Deze uitgaven vallen niet onder de instandhoudingsuitgaven van materieel, infrastructuur en IT. Daarnaast worden hier de uitgaven voor zelfstandige kleine aanschaffingen, kennisontwikkeling, technologische ontwikkeling en innovatie en kosten voor betalingsverkeer verantwoord.
 Ontvangsten
 De ontvangsten bestaan uit de personele ontvangsten en overige ontvangsten. Dit betreft onder andere ontvangsten voortkomend uit salarissen inhoudingen woon-werkverkeer en opleidingen. Ook de ontvangsten die voortkomen uit militaire bijstand en ondersteuning worden op dit artikel verantwoord.
 
 
 
 
 3.4
 Artikel 4 Koninklijke Luchtmacht
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 De Koninklijke Luchtmacht is wereldwijd en in het gehele geweldsspectrum snel (First Responder) en over grote afstand inzetbaar om vanuit de lucht en de ruimte de juiste effecten te bereiken zodat we tegenstanders afschrikken, of wanneer we onverhoopt toch in een conflict komen, te verslaan. Zowel met onze conventionele als nucleaire taken dragen wij bij aan deze geloofwaardige afschrikking. Met het behalen en behouden van luchtoverwicht en ondersteuning vanuit de lucht en de ruimte zijn wij een cruciale enabler en force multiplier voor de hele krijgsmacht en onze nationale en internationale partners. Daarnaast biedt CLSK hulp bij rampen en dragen we bij aan het bevorderen van de internationale rechtsorde.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang en de samenstelling van de luchtmacht en van de mate van gereedheid van de luchtmacht. De luchtmacht is verantwoordelijk voor het operationeel gereedstellen en in stand houden van de lucht- en grondgebonden capaciteit van de krijgsmacht. De luchtmacht is inzetbaar voor zowel (inter)nationale taken als expeditionaire taken. Om de inzetbaarheidsdoelen te bereiken worden de volgende capaciteiten en inzetbare eenheden van de luchtmacht gereed gesteld. Defensie rapporteert hierover aan de Kamer via de Stand van Defensie die twee keer per jaar wordt verzonden (begroting en jaarverslag).
 
 Tabel 16 Capaciteiten luchtmacht
 
 
 
 
 
 
 
 Capaciteit
 
 
 Inzetbare eenheid
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 
 
 JACHTVLIEGTUIGEN
 
 
 Jachtvliegsquadron
 
 
 De luchtmacht stelt wereldwijd jachtvliegtuigen gereed voor het verkrijgen en behouden van luchtoverwicht, het ondersteunen van grondtroepen, het neutraliseren van gronddreigingen en verkenningen. Daarnaast geeft Defensie met jachtvliegtuigen invulling aan haar speciale taken. Tenslotte staan jachtvliegtuigen gereed voor het bewaken van het nationale luchtruim, waaronder terroristische dreigingen.
 
 
 
 
 LUCHTRUIMBEWAKING EN -BEVEILIGING
 
 
 Luchtgevechts-leidingsquadron
 
 
 De gevechtsleiding levert luchtruimbewaking en -beveiliging voor het NAVO en nationale luchtruim, in samenwerking met jachtvliegtuigen (Quick Reaction Alert (QRA)).
 
 
 
 
 ONBEMANDE VLIEGTUIGEN
 
 
 Onbemand vliegsquadron
 
 
 MQ-9 Reaper squadron is ingericht om ISTAR-operaties (Intelligence, Surveillance, Target Acquisition and Reconnaissance) uit te voeren. De verwerkte data wordt beschikbaar gesteld aan (inter)nationale partners.
 
 
 
 
 HELIKOPTERS
 De luchtmacht levert wereldwijd helikopters voor of ter ondersteuning van Control of the Air, Air Attack, Air Mobility en ISR (Intelligence, Surveillance and Reconnaissance), zowel zelfstandig als in (inter-) nationaal coalitieverband. De helikopters kunnen, afhankelijk van het type helikopter, worden ingezet vanaf een vliegbasis, te velde of vanaf de schepen van de marine.
 
 
 Gevechtshelikopter-squadron
 
 
 Het Apache gevechtshelikoptersquadron kan zelfstandig en ter ondersteuning van grondoperaties worden ingezet voor aanvallen, verkenningen en beveiligingsoperaties.
 
 
 
 
 Transporthelikopter-squadron
 
 
 Het Chinook transporthelikoptersquadron kan worden ingezet voor de verplaatsing van personeel en materieel, ter ondersteuning van gevechtsoperaties, medische evacuaties of om moeilijk bereikbare locaties te bevoorraden. Ook kunnen de helikopters worden ingezet ter bestrijding van (bos)branden.
 
 
 
 
 Transporthelikopter-squadron
 
 
 Het Cougar transporthelikoptersquadron kan worden ingezet voor de verplaatsing van personeel en materieel, ter ondersteuning van gevechtsoperaties, medische evacuaties of om moeilijk bereikbare locaties te bevoorraden.
 
 
 
 
 Maritiem helikopter- squadron
 
 
 Het NH90 maritieme gevechtshelikoptersquadron is in staat om de schepen van de marine te beveiligen tegen oppervlakte- en onderwaterdreigingen. Daarnaast kunnen deze helikopters ook ingezet worden voor transport en medische evacuaties.
 
 
 
 
 LUCHTTRANSPORT
 
 
 Transportsquadron
 
 
 Het C-130 transportsquadron wordt ingezet voor Air Mobile, Air Drop, Air Landing en (medische) evacuatie. Deze vliegtuigen kunnen opereren vanaf onverharde banen, met een minimum aan (logistieke) ondersteuning en beschikken over zelfbeschermings-middelen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidswijzigingen
 
 Opdrachten
 De Koninklijke Luchtmacht kent geen significante wijzigingen in nationale operaties ten opzichte van het voorgaande jaar. De Koninklijke Luchtmacht levert, samen met de Belgische luchtmacht, het gehele jaar een bijdrage aan de luchtruimbewaking van de BENELUX, met twee jachtvliegtuigen ondersteund door de luchtgevechtsleiding (Quick Reaction Alert). De Chinook staat gedurende zes maanden beschikbaar voor de zogenaamde Fire Bucket Operations. Deze bijdrage gebeurt op basis van beschikbaarheid. Daarnaast staat voor eventuele strategische medische evacuatie een team 24/7 beschikbaar.
 In 2025 stelt de Koninklijke Luchtmacht zijn wapensystemen primair gereed ten behoeve van het NATO Force Model (NFM) dat in dit zelfde jaar in werking treedt. Hiermee vervalt het NATO Readiness Initiative. Met de wapensystemen die voor het NFM worden gereedgesteld kunnen ook andere commitments worden aangegaan indien dit niet conflicteert. Zo levert de luchtmacht tenminste tot mei 2025 met drie CH-47’s een bijdrage aan NMI/OIR en worden minimaal 2 F-35’s ingezet voor Baltic Air Policing. Bovendien stelt de luchtmacht een NH-90 beschikbaar voor het Stationschip Caribisch Gebied (SSCG).
 Focus in 2025
 Door de toegenomen directe dreiging moet de Koninklijke Luchtmacht zich voorbereiden op een oorlog in Europa die mogelijk in de nabije toekomst zal plaatsvinden. Vandaar dat de activiteiten van de Luchtmacht hier volledig op gericht zijn. Met name oefeningen op grotere schaal zijn noodzakelijk, evenals oefeningen op de hogere geweldniveaus en in grotere verbanden, zoals Ramstein Flag 2025. Het beschikken over een robuuste hoeveelheid en kwaliteit van middelen, menskracht en voortzettingsvermogen is hierbij randvoorwaardelijk. In 2025 wordt daarom net als in het voorgaande jaar verdere uitvoering gegeven aan de opdrachten uit de Defensienota 2022 en wordt ook gekeken naar een schaalbare luchtmachtorganisatie.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 17 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 4 Koninklijke Luchtmacht (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 875.278
 
 
 
 
 965.866
 
 
 
 
 1.021.994
 
 
 
 
 1.049.089
 
 
 
 
 1.054.732
 
 
 
 
 1.056.766
 
 
 
 
 1.043.268
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 808.233
 
 
 
 
 965.866
 
 
 
 
 1.021.994
 
 
 
 
 1.049.089
 
 
 
 
 1.054.732
 
 
 
 
 1.056.766
 
 
 
 
 1.037.285
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 781.773
 
 
 
 
 935.118
 
 
 
 
 989.764
 
 
 
 
 1.016.953
 
 
 
 
 1.021.880
 
 
 
 
 1.023.938
 
 
 
 
 1.005.210
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.2
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 781.773
 
 
 
 
 935.118
 
 
 
 
 989.764
 
 
 
 
 1.016.953
 
 
 
 
 1.021.880
 
 
 
 
 1.023.938
 
 
 
 
 1.005.210
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 
 
 741.530
 
 
 
 
 884.397
 
 
 
 
 897.470
 
 
 
 
 914.096
 
 
 
 
 924.810
 
 
 
 
 920.719
 
 
 
 
 909.324
 
 
 
 
 
 
 Eigen personeel
 
 
 629.584
 
 
 750.490
 
 
 770.248
 
 
 781.576
 
 
 790.996
 
 
 795.093
 
 
 802.120
 
 
 
 
 
 Externe inhuur
 
 
 12.504
 
 
 16.290
 
 
 16.883
 
 
 12.883
 
 
 11.000
 
 
 7.000
 
 
 3.000
 
 
 
 
 
 Overige personele exploitatie
 
 
 99.442
 
 
 117.617
 
 
 110.339
 
 
 119.637
 
 
 122.814
 
 
 118.626
 
 
 104.204
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 
 
 40.243
 
 
 
 
 50.721
 
 
 
 
 92.294
 
 
 
 
 102.857
 
 
 
 
 97.070
 
 
 
 
 103.219
 
 
 
 
 95.886
 
 
 
 
 
 
 Overige materiële exploitatie
 
 
 40.243
 
 
 50.721
 
 
 92.294
 
 
 102.857
 
 
 97.070
 
 
 103.219
 
 
 95.886
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 26.460
 
 
 
 
 30.748
 
 
 
 
 32.230
 
 
 
 
 32.136
 
 
 
 
 32.852
 
 
 
 
 32.828
 
 
 
 
 32.075
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.1
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 26.460
 
 
 
 
 30.748
 
 
 
 
 32.230
 
 
 
 
 32.136
 
 
 
 
 32.852
 
 
 
 
 32.828
 
 
 
 
 32.075
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 26.422
 
 
 
 
 30.748
 
 
 
 
 32.230
 
 
 
 
 32.136
 
 
 
 
 32.852
 
 
 
 
 32.828
 
 
 
 
 32.075
 
 
 
 
 
 
 Gereedstelling
 
 
 26.422
 
 
 30.748
 
 
 32.230
 
 
 32.136
 
 
 32.852
 
 
 32.828
 
 
 32.075
 
 
 
 
 
 
 (Schade)vergoeding
 
 
 
 
 38
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Schadevergoeding overig
 
 
 38
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 15.155
 
 
 
 
 12.111
 
 
 
 
 12.111
 
 
 
 
 12.111
 
 
 
 
 12.111
 
 
 
 
 12.111
 
 
 
 
 12.111
 
 
 
 
 
 
 Budgetflexibiliteit
 
 Tabel 18 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 juridisch verplicht
 
 
 
 80,3%
 
 
 
 
 
 bestuurlijk gebonden
 
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 
 beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 19,7%
 
 
 
 
 
 nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 
 Het aandeel «Juridisch verplicht» heeft betrekking op de leveringen van goederen en/of diensten, waarvan overeenkomsten zijn aangegaan voor de financiële instrumenten «opdrachten, personele en materiële uitgaven». Verplichtingen onder gereedstelling betreft onder meer de operationele rantsoenen en contracten die zijn aangegaan voor het gereedstellen van de eenheden. Bij de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget, gebaseerd op de organieke sterkte, voor salarissen voor 2025 volledig verplicht is. Daarnaast worden de reeds aangegane verplichtingen voor externe inhuur ook als juridisch verplicht gezien. Voor de personele exploitatie betreft het met name de opleidingen. Onder de materiële uitgaven betreft dit voornamelijk uitgaven voor kennisinstituten voor innovatieprojecten maar ook bedrijfsmiddelen en dieptereinigingen.
 In totaal is voor 2025 80,3% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 Opdrachten
 Gereedstelling
 Gereedstelling omvat de geraamde uitgaven die worden gedaan voor opwerk- en oefenactiviteiten, alsmede de daarbij behorende huur van oefenterreinen en andere operationele zaken. In 2025 staan het gereedstellen en opwerken voor het NATO Force Model (NFM) en het kunnen acteren op het hoogste geweldsspectrum centraal. Hiertoe zullen er zowel in Nederland als in het buitenland nationale en multinationale oefeningen plaatsvinden. In enkele van deze oefeningen staat het beoefenen van geïntegreerde inzet met de landmacht en/of marine centraal.
 Personele uitgaven
 Personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten, uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer, reservisteninzet en inhuur personeel. De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen (zowel vliegeropleidingen als andersoortige opleidingen), (buitenlandse-) dienstreizen en overige personeelsgebonden uitgaven.
 Materiële uitgaven
 Materiële uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit goederen en diensten ten behoeve van de bedrijfsvoering, zoals kantoorinrichting en kantoorartikelen, transport en voorlichting. Daarnaast worden hier de uitgaven voor kennisontwikkeling, technologische ontwikkeling en innovatie en schadevergoedingen verantwoord.
 Ontvangsten
 De geraamde ontvangsten voor het CLSK betreffen voornamelijk de ontvangsten voor het medegebruik dat plaatsvindt op Vliegbasis Eindhoven en Militair Vliegkamp de Kooy.
 
 
 
 
 3.5
 Artikel 5 Koninklijke Marechaussee
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 De Koninklĳke Marechaussee (KMar) waakt over de veiligheid van Nederland en het Caribisch gedeelte van het Koninkrĳk der Nederlanden. Wereldwĳd wordt de marechaussee ingezet op plaatsen van strategisch belang. Van koninklĳke paleizen tot aan de buitengrenzen van Europa. Van luchthavens in Nederland en het Caribisch gebied tot oorlogs- en crisisgebieden overal ter wereld. De marechaussee heeft 3 hoofdtaken:
 
 
 1.
 Grenspolitietaak;
 
 
 2.
 Bewaken en beveiligen;
 
 
 3.
 (Inter)nationale en militaire politie(zorg)taken.
 
 
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister is beheersverantwoordelĳk en verantwoordelĳk voor de vaststelling van de omvang, samenstelling en de vereiste mate van gereedheid van de KMar. De uitvoering is opgedragen aan de KMar. Het gezag over de KMar ligt niet alleen bij het ministerie van Defensie. Afhankelĳk van de betreffende taak is dat het ministerie van Justitie en Veiligheid (inclusief het Directoraat-Generaal Migratie, het Openbaar Ministerie en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrĳding en Veiligheid), Buitenlandse Zaken, Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties, Defensie of de burgemeester.
 
 In artikel 4 van de Politiewet wordt de KMar de onderstaande taken opgedragen:
 
 
 –
 Het waken over de veiligheid van de leden van het Koninklĳk Huis, in samenwerking met andere daartoe aangewezen organen;
 
 
 –
 De uitvoering van de politietaak ten behoeve van Nederlandse en andere strĳdkrachten en internationale militaire hoofdkwartieren en de personen behorende tot die strĳdkrachten en hoofdkwartieren;
 
 
 –
 De uitvoering van de politietaak op de luchthaven Schiphol en op de andere door de Minister van JenV en de Minister van Defensie aangewezen luchtvaartterreinen en de beveiliging van de burgerluchtvaart;
 
 
 –
 De verlening van bijstand alsmede de samenwerking met de politie krachtens deze wet, daaronder begrepen de assistentieverlening aan de politie bij de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit, het bewaken en beveiligen van objecten en diensten en het waken over de veiligheid van aangewezen personen als bedoeld in artikel 42, eerste lid, onder c;
 
 
 –
 De uitvoering van de politietaak op plaatsen onder beheer van Onze Minister van Defensie, op verboden plaatsen die krachtens de Wet bescherming staatsgeheimen ten behoeve van de landsverdediging zĳn aangewezen en op het terrein van de ambtswoning van Onze Minister-President;
 
 
 –
 De uitvoering van de bĳ of krachtens de Vreemdelingenwet 2000 opgedragen taken, waaronder begrepen de bediening van de daartoe door Onze Minister voor Asiel en Migratie aangewezen doorlaatposten en het, voor zover in dat verband noodzakelĳk, uitvoeren van de politietaak op en nabĳ deze doorlaatposten, alsmede het verlenen van medewerking bĳ de aanhouding of voorgeleiding van een verdachte of veroordeelde;
 
 
 –
 De bestrĳding van mensensmokkel en van fraude met reis- en identiteitsdocumenten;
 
 
 –
 Het in opdracht van Onze Minister en Onze Minister van Defensie ten behoeve van De Nederlandsche Bank N.V. verrichten van beveiligingswerkzaamheden.
 
 
 
 De Militaire Politiezorgtaak (art 4 lid 1 b PW) wordt zowel nationaal als internationaal en tĳdens missies, oefeningen en andere inzet uitgevoerd. Door de uitvoering van deze taken levert de KMar een continue bĳdrage aan de veiligheid van de Staat, de bescherming van vitale militaire infrastructuur en processen en de integriteit van de Krĳgsmacht.
 Geplande inzet
 Het takenpakket van de KMar is gericht op de veiligheid van de Staat en kent drie hoofdtaken: de grenspolitietaken, bewaken en beveiligen en (inter)nationale en militaire politie(zorg)taken.. Deze taken worden (binnen juridische kaders en zo veel mogelĳk) informatie- en risico gestuurd verricht door het optimaal benutten van zowel de informatiepositie van de KMar als die van de ketenpartners, in het fysieke en het digitale domein. De KMar heeft in Caribisch Nederland dezelfde taken als in Europees Nederland, hoewel op een andere wettelĳke basis. Zo is de KMar onder andere verantwoordelĳk voor de grensbewaking van de luchthavens en de zeegrenzen op de eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba en verantwoordelĳk voor de uitvoering van de politietaak op de door Onze Ministers en Onze Minister van Defensie aangewezen luchthavens op Bonaire, Sint Eustatius en Saba, alsmede de beveiliging van de burgerluchtvaart. Op Sint-Eustatius en Saba is de KMar belast met de uitvoering van het vreemdelingentoezicht. De KMar ondersteunt daarnaast het politiekorps Caribisch Nederland. Vanuit de militaire politiezorgtaak is de KMar vanuit haar eigen taakstelling ook aanwezig in de Caribische landen van het Koninkrĳk (Aruba, Curaçao en Sint Maarten). Daarnaast levert de KMar op basis van het protocol inzake de inzet van personeel vanuit de flexibele inzetbare pool Koninklĳke Marechaussee (hierna: flexpool) ondersteuning aan eerdergenoemde landen, daar waar extra capacitaire inzet of overdracht van kennis en vaardigheden benodigd is. Tevens speelt de KMar in het kader van het protocol over de versterking grenstoezicht in de Caribische landen van het Koninkrĳk een grote rol bĳ de versterking van het grenstoezicht in de landen Curaçao, Aruba en Sint Maarten. Ook ondersteunt de KMar het International Criminal Court met forensische opsporingsexpertise. Tot slot is de KMar beschikbaar voor militaire bĳstand in het gehele Koninkrĳk.
 1. Grenspolitietaak
 De grenspolitietaken van de KMar worden uitgevoerd op basis van de Politiewet, de Vreemdelingenwet en de Schengengrenscode. Vanuit de grenspolitietaak richt de KMar zich op de bestrĳding van illegale migratie, grensoverschrĳdende criminaliteit en terrorisme. Naast de grenspolitietaken voert de KMar op de aangewezen luchthavens ook de politietaak uit.
 2. Bewaken en Beveiligen
 De KMar geeft conform artikel 4 Politiewet 2012 uitvoering aan de bewaking en beveiliging van bepaalde objecten, diensten en personen. Als zelfstandige taken zĳn opgedragen het waken over de veiligheid van de leden van het koninklĳk huis, de uitvoering van de politietaak ten behoeve van Nederlandse en andere strĳdkrachten, waaronder bewaking en beveiliging van tot die strĳdkrachten behorende personen, de beveiliging van de burgerluchtvaart, de uitvoering van de politietaak, waaronder bewaking en beveiliging, op verboden plaatsen alsmede op het terrein van de ambtswoning van de Minister-President en het verrichten van beveiligingswerkzaamheden ten behoeve van De Nederlandsche Bank N.V. Daarnaast kan de KMar in assistentieverlening aan de politie uitvoering geven aan de bewaking en beveiliging van objecten en diensten alsmede de persoonsbeveiliging van de daartoe door de Minister van Justitie en Veiligheid aangewezen personen. Tot slot kan de KMar in (militaire) bĳstand aan de politie worden ingezet ten behoeve van persoonsbeveiliging van andere dan door de Minister van Justitie en Veiligheid aangewezen personen. Bovendien kan voor overige bewakings- en beveiligingstaken eveneens een beroep worden gedaan op de KMar op grond van hoofdstuk 5 van de Politiewet 2012 (Bĳstand).
 3. (Inter)nationale en militaire politie(zorg)taken
 Om de inzetbaarheidsdoelen ten behoeve van de hoofddoelstellingen van Defensie te bereiken worden de volgende capaciteiten en inzetbare eenheden van de KMar gereed gesteld.
 
 Tabel 19 Capaciteiten marechaussee
 
 
 
 
 
 
 
 Capaciteit
 
 
 Inzetbare eenheid
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 
 
 (INTER)NATIONALE EN MILITAIRE POLITIE(ZORG)TAKEN
 
 
 Personele Expeditionaire Capaciteit
 
 
 Levert militairen voor Expeditionaire inzet (NAVO, EU, VN) voor bijvoorbeeld civiele politiemissies.
 
 
 
 
 Crowd and Riot Control (CRC-Peloton)
 
 
 Levert een peloton voor crowd & riot control voor Defensie als onderdeel van een missie.
 
 
 
 
 Close Protection Capaciteit
 
 
 Levert een eenheid met speciale beveiligingsopdracht
 
 
 
 
 
 Binnen de pĳler (inter)nationale- en (militaire) politie(zorg)taken valt een onderscheid te maken tussen militaire politiezorgtaken, civiele vredes- en internationale taken (waaronder de NAVO Militaire Politietaken en Stability Policing taken), defensietaken en de taken van de liaison officieren in het buitenland. In de Politiewet zĳn de militaire politiezorgtaken voor Defensie opgedragen aan de KMar. Door het uitvoeren van die taak, onder het gezag van het Openbaar Ministerie of onder gezag van de burgemeester, levert de KMar een belangrĳke bĳdrage aan de integriteit van de Krĳgsmacht. De uitoefening van deze taken beperkt zich niet alleen tot het Nederlands grondgebied; de KMar gaat ook mee tĳdens uitzendingen, inzet en oefeningen van Nederlandse militaire eenheden buiten Nederland.
 
 
 
 C.
 Beleidswijzigingen
 
 De Koninklijke Marechaussee kent in 2025 geen significante wijzigingen ten opzichte van vorig jaar.
 Vanwege de verslechterde veiligheidssituatie in de wereld, ook aan de grenzen van Europa, wordt de focus op hoofdtaak 1 van Defensie groter. De Koninklijke Marechaussee zal, net als de andere defensieonderdelen, zich moeten richten op het gereed zijn voor de bescherming van het Koninkrijk alsmede het bondgenootschappelijk grondgebied, zowel nu als voor de toekomst. Zonder afbreuk te doen aan de wettelijk aan de KMar opgedragen taken. Het merendeel van deze taken draagt immers rechtstreeks bij aan het waarborgen van de veiligheid van de staat.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 20 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 5 Koninklijke Marechaussee (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 632.220
 
 
 
 
 738.151
 
 
 
 
 747.868
 
 
 
 
 760.590
 
 
 
 
 768.784
 
 
 
 
 788.398
 
 
 
 
 808.875
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 626.304
 
 
 
 
 738.151
 
 
 
 
 747.868
 
 
 
 
 760.590
 
 
 
 
 768.784
 
 
 
 
 788.398
 
 
 
 
 801.516
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 619.806
 
 
 
 
 731.277
 
 
 
 
 740.985
 
 
 
 
 753.742
 
 
 
 
 761.936
 
 
 
 
 781.550
 
 
 
 
 794.668
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.2
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 619.806
 
 
 
 
 731.277
 
 
 
 
 740.985
 
 
 
 
 753.742
 
 
 
 
 761.936
 
 
 
 
 781.550
 
 
 
 
 794.668
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 
 
 605.211
 
 
 
 
 701.141
 
 
 
 
 715.669
 
 
 
 
 730.597
 
 
 
 
 737.071
 
 
 
 
 756.732
 
 
 
 
 769.742
 
 
 
 
 
 
 Eigen personeel
 
 
 562.938
 
 
 639.958
 
 
 682.542
 
 
 700.508
 
 
 708.299
 
 
 727.267
 
 
 740.264
 
 
 
 
 
 Externe inhuur
 
 
 10.101
 
 
 18.416
 
 
 861
 
 
 565
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Overige personele exploitatie
 
 
 32.172
 
 
 42.767
 
 
 32.266
 
 
 29.524
 
 
 28.772
 
 
 29.465
 
 
 29.478
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 
 
 14.595
 
 
 
 
 30.136
 
 
 
 
 25.316
 
 
 
 
 23.145
 
 
 
 
 24.865
 
 
 
 
 24.818
 
 
 
 
 24.926
 
 
 
 
 
 
 Overige materiële exploitatie
 
 
 14.595
 
 
 30.136
 
 
 25.316
 
 
 23.145
 
 
 24.865
 
 
 24.818
 
 
 24.926
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 6.498
 
 
 
 
 6.874
 
 
 
 
 6.883
 
 
 
 
 6.848
 
 
 
 
 6.848
 
 
 
 
 6.848
 
 
 
 
 6.848
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.1
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 6.498
 
 
 
 
 6.874
 
 
 
 
 6.883
 
 
 
 
 6.848
 
 
 
 
 6.848
 
 
 
 
 6.848
 
 
 
 
 6.848
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 6.414
 
 
 
 
 6.824
 
 
 
 
 6.883
 
 
 
 
 6.848
 
 
 
 
 6.848
 
 
 
 
 6.848
 
 
 
 
 6.848
 
 
 
 
 
 
 Gereedstelling
 
 
 6.414
 
 
 6.824
 
 
 6.883
 
 
 6.848
 
 
 6.848
 
 
 6.848
 
 
 6.848
 
 
 
 
 
 
 (Schade)vergoeding
 
 
 
 
 84
 
 
 
 
 50
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Schadevergoeding overig
 
 
 84
 
 
 50
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 8.923
 
 
 
 
 4.459
 
 
 
 
 4.459
 
 
 
 
 4.459
 
 
 
 
 4.459
 
 
 
 
 4.459
 
 
 
 
 4.459
 
 
 
 
 
 
 Budgetflexibiliteit
 
 Tabel 21 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 juridisch verplicht
 
 
 
 93,8%
 
 
 
 
 
 bestuurlijk gebonden
 
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 
 beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 6,2%
 
 
 
 
 
 nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 
 Het aandeel «Juridisch verplicht» heeft betrekking op de leveringen van goederen en/of diensten, waarvan overeenkomsten zĳn aangegaan voor de financiële instrumenten «opdrachten, personele en materiële uitgaven». Verplichtingen onder gereedstelling betreft onder meer de operationele rantsoenen en contracten die zĳn aangegaan voor het gereedstellen van de eenheden. Bĳ de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget voor salarissen, gebaseerd op de organieke sterkte, voor 2025 volledig verplicht is. Daarnaast worden de reeds aangegane verplichtingen voor externe inhuur ook als juridisch verplicht gezien. Voor de personele exploitatie betreft het met name de opleidingen. Onder de materiële uitgaven betreft dit voornamelĳk uitgaven voor het zelfstandig aanschaffen van bedrĳfsmiddelen. Ook worden er opdrachten gegeven aan o.a. kennisinstituten voor innovatieprojecten.
 In totaal is voor 2025 93,8% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 Opdrachten
 Gereedstelling/instandhouding
 Gereedstelling omvat de geraamde uitgaven die worden gedaan voor (de ondersteuning van) de operationele taakuitvoering alsmede voor opwerk- en oefenactiviteiten. Dit betreft o.a. de operationele rantsoenen, civiele taken en operationele zaken, waaronder het huren van oefenterreinen en de inzet van tolken.
 Personele uitgaven
 Personele uitgaven bestaan hoofdzakelĳk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer en inhuur personeel. De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen, werving, dienstreizen, internationale verhuizingen en overige personeelsgebonden uitgaven. Gelet op het vullingspercentage zoekt de KMar, indien reguliere vulling gelet op de krapte van de arbeidsmarkt niet mogelijk blijkt, naar alternatieve mogelijkheden voor inhuur. 
 Materiële uitgaven
 Materiële uitgaven bestaan hoofdzakelĳk uit goederen en diensten ten behoeve van de bedrĳfsvoering, zoals kantoorinrichting en kantoorartikelen, transport, voorlichting. En verder de uitgaven voor evenementenondersteuning, de uitgaven voor kennis, technologische ontwikkeling en innovatie, schadevergoedingen en kosten voor betalingsverkeer etc.
 
 
 
 
 3.7
 Artikel 7 Commando Materieel en IT
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 Commando Materieel en IT (COMMIT) draagt zorg voor de verwerving van modern, robuust en kwalitatief hoogwaardig en inzetbaar materieel en de beschikbaarstelling van IT-middelen, brandstof, munitie, kleding en uitrusting aan de defensieonderdelen. COMMIT vergroot de impact van de ondersteuning door een integrale en innovatieve aanpak van materieel- en IT-projecten, (wapen)systeem-logistiek en ketenlogistiek.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister is verantwoordelijk voor de aanschaf en de instandhouding van materieel en de afstoting van overtollig materieel van de krijgsmacht. Om de inzetbaarheidsdoelen te bereiken worden de volgende capaciteiten en inzetbare eenheden van COMMIT gereed gesteld. De functie van National Armaments Director is belegd bij het COMMIT. Uit hoofde hiervan ontwikkelt en versterkt het COMMIT de internationale samenwerking op het gebied van IT en materieel (NAVO, EU, multinationaal en bilateraal).
 
 Tabel 22 Capaciteiten COMMIT
 
 
 
 
 
 
 
 Capaciteit
 
 
 Inzetbare eenheid
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 
 
 PERMANENTE INCIDENT RESPONSE CAPACITEIT TEN BEHOEVE VAN INFORMATIE SYSTEMEN
 
 
 Cyber Rapid Response Team (CRRT)van het Defensie Cyber Security Centrum (DCSC)
 
 
 Levert cyberexpertise op locatie voor incidentcoördinatie, -onderzoek en -afhandeling.
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidswijzigingen
 
 Het COMMIT ondersteunt bij het bereiken van de drie effecten zoals benoemd in de beleidsagenda: verhogen van de gereedheid en inzetbaarheid, versterking van de gevechtskracht en een verbeterde wendbaarheid van de organisatie. De nadere uitwerking daarvan, inclusief gemaakte keuzes gericht op meer Europese samenhang, met als gevolg schaalvoordelen en toegenomen interoperabiliteit, is opgenomen in de Defensienota 2022. Voor het COMMIT betekent dit onder andere ondersteuning van de transitie naar een informatiegestuurde en technologisch hoogwaardige krijgsmacht, het vergroten van de voorraden (bijvoorbeeld munitie, kleding & uitrusting) en diverse verbeteringen op het gebied van projectvoering, inkoop en afstoting van defensiematerieel en personele en logistieke ondersteuning. In het jaar 2025 blijft, voor het COMMIT, de nadruk liggen op de structurele personele groei van de organisatie. Deze groei is nodig om de opdrachten uit de Defensienota 2022 te kunnen uitvoeren. De opdrachten met het daarbij behorende budget zijn opgenomen in het Defensiematerieelbegrotingsfonds. Onder de vlag van National Armaments Director ontwikkelt en versterkt het COMMIT ook de internationale samenwerking op het gebied van IT en materieel (NAVO, EU, multinationaal en bilateraal). Specifiek op het gebied van duurzaamheid levert het COMMIT een bijdrage door in toenemende mate biologische of synthetische brandstof te leveren.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 23 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 7 Commando Materieel en IT (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 810.649
 
 
 
 
 809.878
 
 
 
 
 864.084
 
 
 
 
 836.145
 
 
 
 
 849.633
 
 
 
 
 856.150
 
 
 
 
 866.228
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 751.169
 
 
 
 
 855.878
 
 
 
 
 864.084
 
 
 
 
 836.145
 
 
 
 
 849.633
 
 
 
 
 856.150
 
 
 
 
 854.191
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 592.220
 
 
 
 
 682.259
 
 
 
 
 676.789
 
 
 
 
 645.431
 
 
 
 
 655.756
 
 
 
 
 662.423
 
 
 
 
 664.202
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7.2
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 592.220
 
 
 
 
 682.259
 
 
 
 
 676.789
 
 
 
 
 645.431
 
 
 
 
 655.756
 
 
 
 
 662.423
 
 
 
 
 664.202
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 
 
 554.547
 
 
 
 
 663.220
 
 
 
 
 657.844
 
 
 
 
 626.389
 
 
 
 
 635.311
 
 
 
 
 641.901
 
 
 
 
 642.608
 
 
 
 
 
 
 Eigen personeel
 
 
 462.792
 
 
 574.719
 
 
 581.280
 
 
 570.311
 
 
 579.561
 
 
 586.869
 
 
 584.381
 
 
 
 
 
 Externe inhuur
 
 
 63.787
 
 
 63.097
 
 
 52.194
 
 
 31.660
 
 
 31.155
 
 
 30.232
 
 
 33.218
 
 
 
 
 
 Overige personele exploitatie
 
 
 27.968
 
 
 25.404
 
 
 24.370
 
 
 24.418
 
 
 24.595
 
 
 24.800
 
 
 25.009
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 
 
 37.673
 
 
 
 
 19.039
 
 
 
 
 18.945
 
 
 
 
 19.042
 
 
 
 
 20.445
 
 
 
 
 20.522
 
 
 
 
 21.594
 
 
 
 
 
 
 Overige materiële exploitatie
 
 
 37.673
 
 
 19.039
 
 
 18.945
 
 
 19.042
 
 
 20.445
 
 
 20.522
 
 
 21.594
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 158.949
 
 
 
 
 173.619
 
 
 
 
 187.295
 
 
 
 
 190.714
 
 
 
 
 193.877
 
 
 
 
 193.727
 
 
 
 
 189.989
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7.1
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 158.949
 
 
 
 
 173.619
 
 
 
 
 187.295
 
 
 
 
 190.714
 
 
 
 
 193.877
 
 
 
 
 193.727
 
 
 
 
 189.989
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 158.935
 
 
 
 
 173.619
 
 
 
 
 187.295
 
 
 
 
 190.714
 
 
 
 
 193.877
 
 
 
 
 193.727
 
 
 
 
 189.989
 
 
 
 
 
 
 Gereedstelling
 
 
 158.935
 
 
 173.619
 
 
 187.295
 
 
 190.714
 
 
 193.877
 
 
 193.727
 
 
 189.989
 
 
 
 
 
 
 (Schade)vergoeding
 
 
 
 
 14
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Schadevergoeding overig
 
 
 14
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 16.532
 
 
 
 
 19.826
 
 
 
 
 25.765
 
 
 
 
 25.765
 
 
 
 
 25.765
 
 
 
 
 25.765
 
 
 
 
 25.765
 
 
 
 
 
 
 Budgetflexibiliteit
 
 Tabel 24 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 juridisch verplicht
 
 
 
 73,2%
 
 
 
 
 
 bestuurlijk gebonden
 
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 
 beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 26,8%
 
 
 
 
 
 nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 
 Het aandeel juridisch verplicht heeft betrekking op de leveringen van de financiële instrumenten opdrachten, personele en materiele uitgaven. Verplichtingen onder gereedstelling betreft onder meer de brandstoffen voor inzet van de wapensystemen en voertuigen. Bij de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget voor salarissen voor 2025 volledig verplicht is. Daarnaast worden de reeds aangegane verplichtingen voor externe inhuur ook als juridisch verplicht gezien. Voor de personele exploitatie betreft het met name de opleidingen. Onder de materiële uitgaven betreft dit voornamelijk uitgaven voor het zelfstandig aanschaffen van bedrijfsmiddelen. Ook worden er opdrachten gegeven aan o.a. kennisinstituten voor innovatieprojecten.
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 Gereedstelling
 Gereedstelling omvat de geraamde uitgaven voor brandstof en smeermiddelen. De prijzen van met name brandstoffen zijn zeer flexibel als gevolg van de snel wijzigende brandstofprijzen en dollarkoersen.
 Personele uitgaven
 Personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer en inhuur van personeel. De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen, werving, dienstreizen en overige personeelsgebonden uitgaven. Het COMMIT investeert in de kwaliteit van zijn mensen en de flexibiliteit en diversiteit van het personeelsbestand. De belangrijkste capaciteiten van het COMMIT zijn de kennis en ervaring van het personeel.
 Materiële uitgaven
 Materiële uitgaven bestaan bij het COMMIT hoofdzakelijk uit goederen en diensten ten behoeve van de bedrijfsvoering.
 Ontvangsten
 De ontvangsten betreffen voornamelijk de ontvangsten voor brandstofverstrekkingen (Air-to-air refueling), terug te vorderen btw en terugontvangsten op Foreign Military Sales – programs.
 
 
 
 
 3.8
 Artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 Het Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO) ondersteunt de krijgsmacht in al haar taken. Het DOSCO doet dit door te zorgen voor alle niet-wapensysteemgerelateerde ondersteuning, waaronder personele diensten, zoals werving en opleidingen, maar ook huisvesting, vastgoed, catering, beveiliging, bewaking, facilitaire zaken, gezondheidszorg, logistiek en transport. Het DOSCO voorziet zelf in die ondersteuning en koopt een deel van de producten en diensten in bij organisaties buiten het ministerie van Defensie.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister is verantwoordelijk voor een doeltreffende en doelmatige ondersteuning van de krijgsmacht. Het DOSCO krijgt, in tegenstelling tot de operationele commando’s, een generieke gereedstellingsopdracht. DOSCO ontvangt een gereedstellingsopdracht voor specialistische medische zorg en strategisch transport.
 
 Tabel 25 Capaciteiten DOSCO
 
 
 
 
 
 
 
 Capaciteit
 
 
 Inzetbare eenheid
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 
 
 SPECIALISTISCHE MEDISCHE ZORG
 
 
 Medisch Team
 
 
 Levert capaciteit om te voorzien in medische ondersteuning.
 
 
 
 
 STRATEGISCH TRANSPORT
 
 
 Movement Control-teams (teams van het National Movement Coordination Centre (NMCC) en verplaatsingssondersteuning van CLAS)
 
 
 Ondersteunen verplaatsingsoperaties zowel nationaal als internationaal van andere inzetbare eenheden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidswijzigingen
 
 In 2025 wordt net als voorgaande jaren verder uitvoering gegeven aan de opdrachten uit de Defensienota 2022. De uitwerking en implementatie van de plannen en verdere groei van Defensie hebben gevolgen voor de defensiebrede ondersteuning die het DOSCO levert. Het DOSCO ontwikkelt zich naar een wendbare, schaalbare en duurzamere ondersteuner die altĳd en overal ondersteuning levert. Onder normale omstandigheden in vredestijd, maar ook in tijden van een oplopende crisis én in geval van een gewapend conflict. Defensie, maar ook het DOSCO, leggen daarbij prioriteit op de invulling van hoofdtaak 1 vanwege de verslechterde veiligheidssituatie in de wereld.
 Het ondersteuningscommando zet in op effectieve dienstverlening door processen te optimaliseren en datagedreven werken mogelĳk te maken. Door haar vakmensen de ruimte en het vertrouwen te geven om hun werk goed en veilig te kunnen doen, komt DOSCO tot een nog betere ondersteuning. Door extra te investeren in met name vastgoed, bevoorrading, strategisch transport, geneeskundige ondersteuning, opleidingen en capaciteit voor bewaken en beveiligen worden grote defensiebrede achterstanden ingelopen. Zo wordt de beveiliging van militaire objecten op een hoger niveau gebracht. De tactische luchttransportcapaciteit wordt vanaf 2026 vervangen en uitgebreid waarvoor het DOSCO in 2025 verdere voorbereidingen treft. Het Dienjaar Defensie groeit door naar 1.000 deelnemers en een opschaling wordt voorbereid. Aan randvoorwaarden als keuringscapaciteit, opleidingscapaciteit, vastgoed en persoonlijke uitrusting moet zijn voldaan. De transitie naar een versterkte en snel inzetbare krĳgsmacht vraagt om een ondersteuningscommando wat hierbij vroegtĳdig aanhaakt, zodat de (financiële) gevolgen voor de ondersteuning goed ingeschat kunnen worden en de ondersteuning tĳdig en adequaat georganiseerd kan worden.
 Defensie en zeker ook DOSCO kunnen het niet alleen. Het beschermen van onze vrede, vrijheid en veiligheid vereist sterke samenwerking. Voor de ondersteuning van de krijgsmacht zoekt het DOSCO daarom nadrukkelijk de samenwerking met bijvoorbeeld bedrijven om voorbereid te zijn op de ondersteuning van een grootschalig conflict.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 26 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1.592.958
 
 
 
 
 1.714.256
 
 
 
 
 1.715.650
 
 
 
 
 1.694.585
 
 
 
 
 1.699.331
 
 
 
 
 1.676.884
 
 
 
 
 1.711.700
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.555.312
 
 
 
 
 1.726.656
 
 
 
 
 1.728.050
 
 
 
 
 1.707.685
 
 
 
 
 1.700.931
 
 
 
 
 1.678.484
 
 
 
 
 1.698.643
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 1.433.671
 
 
 
 
 1.578.601
 
 
 
 
 1.583.400
 
 
 
 
 1.551.894
 
 
 
 
 1.572.829
 
 
 
 
 1.583.621
 
 
 
 
 1.603.772
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 8.2
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 1.433.671
 
 
 
 
 1.578.601
 
 
 
 
 1.583.400
 
 
 
 
 1.551.894
 
 
 
 
 1.572.829
 
 
 
 
 1.583.621
 
 
 
 
 1.603.772
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 
 
 952.839
 
 
 
 
 1.132.842
 
 
 
 
 1.153.367
 
 
 
 
 1.136.754
 
 
 
 
 1.151.910
 
 
 
 
 1.158.434
 
 
 
 
 1.173.756
 
 
 
 
 
 
 Eigen personeel
 
 
 693.773
 
 
 810.366
 
 
 874.611
 
 
 889.366
 
 
 908.051
 
 
 916.662
 
 
 931.783
 
 
 
 
 
 Externe inhuur
 
 
 29.269
 
 
 38.645
 
 
 5.798
 
 
 4.926
 
 
 4.095
 
 
 4.095
 
 
 4.095
 
 
 
 
 
 Overige personele exploitatie
 
 
 213.077
 
 
 259.682
 
 
 250.406
 
 
 219.981
 
 
 217.420
 
 
 216.227
 
 
 216.565
 
 
 
 
 
 Attaches
 
 
 16.720
 
 
 24.149
 
 
 22.552
 
 
 22.481
 
 
 22.344
 
 
 21.450
 
 
 21.313
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 
 
 480.832
 
 
 
 
 445.759
 
 
 
 
 430.033
 
 
 
 
 415.140
 
 
 
 
 420.919
 
 
 
 
 425.187
 
 
 
 
 430.016
 
 
 
 
 
 
 Overige materiële exploitatie
 
 
 473.972
 
 
 440.259
 
 
 424.509
 
 
 409.697
 
 
 415.522
 
 
 419.813
 
 
 424.688
 
 
 
 
 
 Attaches
 
 
 6.860
 
 
 5.500
 
 
 5.524
 
 
 5.443
 
 
 5.397
 
 
 5.374
 
 
 5.328
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 121.641
 
 
 
 
 148.055
 
 
 
 
 144.650
 
 
 
 
 155.791
 
 
 
 
 128.102
 
 
 
 
 94.863
 
 
 
 
 94.871
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 8.1
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 121.641
 
 
 
 
 148.055
 
 
 
 
 144.650
 
 
 
 
 155.791
 
 
 
 
 128.102
 
 
 
 
 94.863
 
 
 
 
 94.871
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 224
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Gereedstelling
 
 
 224
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 (Schade)vergoeding
 
 
 
 
 121.417
 
 
 
 
 148.055
 
 
 
 
 144.650
 
 
 
 
 155.791
 
 
 
 
 128.102
 
 
 
 
 94.863
 
 
 
 
 94.871
 
 
 
 
 
 
 Schadevergoeding overig
 
 
 7.425
 
 
 8.555
 
 
 8.655
 
 
 8.705
 
 
 8.743
 
 
 8.776
 
 
 8.784
 
 
 
 
 
 Nationaal Fonds Ereschuld
 
 
 113.628
 
 
 139.000
 
 
 131.799
 
 
 142.890
 
 
 115.163
 
 
 81.891
 
 
 81.891
 
 
 
 
 
 Reservering schadevergoedingen Chroom-6 Defensie
 
 
 364
 
 
 500
 
 
 4.196
 
 
 4.196
 
 
 4.196
 
 
 4.196
 
 
 4.196
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 77.985
 
 
 
 
 68.995
 
 
 
 
 68.995
 
 
 
 
 68.995
 
 
 
 
 68.995
 
 
 
 
 68.995
 
 
 
 
 68.995
 
 
 
 
 
 
 Budgetflexibiliteit
 
 Tabel 27 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 juridisch verplicht
 
 
 
 53,4%
 
 
 
 
 
 bestuurlijk gebonden
 
 
 
 8,3%
 
 
 
 
 
 beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 38,3%
 
 
 
 
 
 nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 
 Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op de leveringen van goederen en/of diensten, waarvan overeenkomsten zijn aangegaan voor de financiële instrumenten «opdrachten, personele en materiële uitgaven». Bij de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget voor salarissen, gebaseerd op de organieke sterkte, voor 2025 volledig verplicht is. Daarnaast worden de reeds aangegane verplichtingen voor externe inhuur ook als juridisch verplicht gezien. Voor de personele exploitatie betreft het met name de opleidingen en lopende contracten voor werven personeel en juridische dienstverlening. Onder de materiële uitgaven betreft dit voornamelijk uitgaven voor het zelfstandig aanschaffen van bedrijfsmiddelen, de defensiebrede facilitaire ondersteuning en catering.
 Het percentage bestuurlijk gebonden verplichtingen betreft de volledige regelingen voor schadevergoedingen, het Nationaal Fonds Ereschuld en de Reservering schadevergoedingen Chroom 6.
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 Personele uitgaven
 Personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer en inhuur van het personeel. De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen, werving, dienstreizen, internationale verhuizingen en overige personeelsgebonden uitgaven. De salarissen van het attaché personeel worden afzonderlijk gepresenteerd, omdat deze uitgaven onder het Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) attachébudget vallen.
 De budgetten voor het eigen personeel stĳgen de komende jaren als gevolg van het arbeidsvoorwaardenakkoord 2024. De budgetten voor 2025 en volgende jaren zĳn hoger dan het budget dat voor 2024 geraamd is. Dit budget is onder andere door krapte op de arbeidsmarkt verlaagd en deels ingezet voor externe inhuur.
 Materiële uitgaven
 Onder materiële uitgaven worden de geraamde uitgaven voor overige materiële exploitatie en de attachés weergegeven. De uitgaven voor de overige materiële exploitatie bestaan onder andere uit catering, facilitaire dienstverlening, mediadienstverlening, gezondheidszorg, beveiliging, energie en water, schoonmaak en wereldwijd transport van personen en goederen.
 Schadevergoeding
 De uitgaven voor het Nationaal Fonds Ereschuld worden bij het DOSCO verantwoord onder het financieel instrument schadevergoeding. Dit fonds is ingesteld voor militairen die een handicap, trauma of andere aandoening hebben opgelopen tijdens missies naar het buitenland. Hierin zijn de budgetten voor schadevergoedingen en regelingen voor schadevergoedingen voor veteranen ondergebracht. De uitgaven hiervoor kennen een fluctuerend verloop en meer (jonge) veteranen doen een beroep op compensatie.
 Om deze reden zĳn de budgetten tot en met 2027 eerder al aanzienlĳk verhoogd. Daarnaast worden geraamde uitgaven voor uitkeringen in verband met Chroom 6 en overige schadevergoedingen onder het instrument schadevergoeding verantwoord.
 
 
 
 
 
 4.
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 4.1
 Artikel 9 Algemeen
 
 Algemene doelstelling
 Het kerndepartement voert een aantal defensiebrede taken uit. Dit zijn het verstrekken van subsidies voor defensie-gerelateerde (maatschappelijke) taken, het bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken, de bekostiging van instellingen voor kennisopbouw, het bijdragen aan internationale organisaties, het uitvoeren van opdrachten, schadevergoedingen en de bijdrage aan rijksbrede en defensiebrede beleidsopdrachten.
 A. Budgettaire gevolgen
 
 Tabel 28 Budgettaire gevolgen artikel 9 Algemeen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 242.564
 
 
 
 
 272.818
 
 
 
 
 257.941
 
 
 
 
 260.159
 
 
 
 
 271.302
 
 
 
 
 261.325
 
 
 
 
 273.846
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 237.868
 
 
 
 
 273.635
 
 
 
 
 258.759
 
 
 
 
 260.977
 
 
 
 
 272.120
 
 
 
 
 262.143
 
 
 
 
 274.664
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 9.1
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 237.868
 
 
 
 
 273.635
 
 
 
 
 258.759
 
 
 
 
 260.977
 
 
 
 
 272.120
 
 
 
 
 262.143
 
 
 
 
 274.664
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 47.432
 
 
 
 
 56.201
 
 
 
 
 49.570
 
 
 
 
 49.606
 
 
 
 
 49.501
 
 
 
 
 49.205
 
 
 
 
 49.206
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 0
 
 
 150
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 47.432
 
 
 56.051
 
 
 49.570
 
 
 49.606
 
 
 49.501
 
 
 49.205
 
 
 49.206
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken
 
 
 
 
 78.710
 
 
 
 
 76.773
 
 
 
 
 82.032
 
 
 
 
 82.477
 
 
 
 
 80.359
 
 
 
 
 73.265
 
 
 
 
 73.265
 
 
 
 
 
 
 Kennisopbouw TNO via EZ
 
 
 67.916
 
 
 68.036
 
 
 72.151
 
 
 72.596
 
 
 71.302
 
 
 64.208
 
 
 64.208
 
 
 
 
 
 Kennisopbouw NLR via EZ
 
 
 7.265
 
 
 4.177
 
 
 4.280
 
 
 4.280
 
 
 3.456
 
 
 3.456
 
 
 3.456
 
 
 
 
 
 Kennisopbouw MARIN via EZ
 
 
 3.529
 
 
 4.264
 
 
 5.036
 
 
 5.036
 
 
 5.036
 
 
 5.036
 
 
 5.036
 
 
 
 
 
 Overige Bijdragen
 
 
 0
 
 
 296
 
 
 565
 
 
 565
 
 
 565
 
 
 565
 
 
 565
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 10.894
 
 
 
 
 12.149
 
 
 
 
 13.676
 
 
 
 
 11.382
 
 
 
 
 9.982
 
 
 
 
 10.755
 
 
 
 
 10.639
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten beleid
 
 
 7.880
 
 
 7.365
 
 
 7.952
 
 
 7.643
 
 
 6.216
 
 
 6.961
 
 
 6.858
 
 
 
 
 
 opdrachten milieu beleid
 
 
 3.014
 
 
 4.784
 
 
 5.724
 
 
 3.739
 
 
 3.766
 
 
 3.794
 
 
 3.781
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 81.101
 
 
 
 
 96.772
 
 
 
 
 106.898
 
 
 
 
 110.930
 
 
 
 
 126.102
 
 
 
 
 123.078
 
 
 
 
 135.714
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan de NAVO
 
 
 70.493
 
 
 83.015
 
 
 96.990
 
 
 101.026
 
 
 112.196
 
 
 114.403
 
 
 127.102
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan internationale samenwerking
 
 
 10.608
 
 
 13.757
 
 
 9.908
 
 
 9.904
 
 
 13.906
 
 
 8.675
 
 
 8.612
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 
 
 4.672
 
 
 
 
 4.424
 
 
 
 
 4.024
 
 
 
 
 4.024
 
 
 
 
 4.024
 
 
 
 
 4.024
 
 
 
 
 4.024
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging diverse instellingen
 
 
 4.672
 
 
 4.424
 
 
 4.024
 
 
 4.024
 
 
 4.024
 
 
 4.024
 
 
 4.024
 
 
 
 
 
 
 Inkomensoverdrachten
 
 
 
 
 31
 
 
 
 
 3.522
 
 
 
 
 742
 
 
 
 
 742
 
 
 
 
 336
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Overige bijdragen
 
 
 31
 
 
 3.522
 
 
 742
 
 
 742
 
 
 336
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 (Schade)vergoeding
 
 
 
 
 15.028
 
 
 
 
 23.794
 
 
 
 
 1.817
 
 
 
 
 1.816
 
 
 
 
 1.816
 
 
 
 
 1.816
 
 
 
 
 1.816
 
 
 
 
 
 
 Schadevergoeding overig
 
 
 3.641
 
 
 2.425
 
 
 1.817
 
 
 1.816
 
 
 1.816
 
 
 1.816
 
 
 1.816
 
 
 
 
 
 Regeling Chroom 6 Defensie
 
 
 1.703
 
 
 10.015
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Civielrechtelijke Regeling Srebrenica 2020
 
 
 9.305
 
 
 11.354
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Vrijwillige Bijdrage Hawija
 
 
 379
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 16
 
 
 
 
 1.600
 
 
 
 
 1.600
 
 
 
 
 1.600
 
 
 
 
 1.600
 
 
 
 
 1.600
 
 
 
 
 1.600
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. Toelichting op de financiële instrumenten
 Subsidies
 Defensie verleent subsidies aan instellingen die een toegevoegde (maatschappelijke) waarde hebben, en die defensiebeleid voor bijzondere doelgroepen uitvoeren, omdat zij hierin gespecialiseerd zijn (waaronder veteranen). De defensiesubsidies worden verleend met als doel instandhouding van de instellingen, zodat deze hun toegevoegde waarde kunnen blijven leveren. De subsidies zijn gecategoriseerd in subsidies voor veteranenzorg en subsidies voor cultureel erfgoed en tradities. Daarnaast worden subsidies verstrekt aan onderwijs en kennis- en technologieontwikkeling. Bijlage 7.4 geeft een overzicht van de subsidies weer.
 Bijdrage aan andere begrotingshoofdstukken
 Defensie draagt bij aan kennisopbouw en innovatie-ontwikkeling. Het Maritiem Research Instituut (MARIN), het Koninklijk Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) en de Nederlandse organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek (TNO) ontvangen een jaarlijkse bijdrage om hun defensie-specifieke kennisbasis in stand te houden. Vanuit de opgebouwde kennis laat Defensie zich adviseren en ondersteunen bij de beleidsvorming, verwerving en onderhoud van materieel, opleiding en training, bedrijfsvoering en operationeel optreden. Met de uitvoering van onderzoeksprogramma’s en -projecten krijgt de Strategie-, Kennis- en Innovatieagenda 2021–2025 invulling. De overige bijdragen aan begrotingshoofdstukken zijn de bijdragen aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor de instandhouding van de Adviesraad Internationale Vraagstukken en de Atlantische Commissie.
 Bijdrage aan (inter)nationale organisaties
 Defensie draagt jaarlijks met een contributie bij aan de NAVO-exploitatie. Tijdens de in 2022 gehouden NAVO top te Madrid zijn door de lidstaten afspraken gemaakt om de contributiebijdragen de komende jaren te verhogen.
 Opdrachten
 Het budget voor opdrachten betreft voornamelijk de jaarlijkse bestedingen aan derden voor de ondersteuning van beleid en rechtspositionele ondersteuning. Daarnaast zijn ook beleidsuitgaven voor het defensiebreed implementeren van energie- en milieuwetgeving (stikstof en omgevingswet) hier onderdeel van.
 Bekostiging
 ‘Bekostiging’ zijn bijdragen aan instellingen, zoals de Stichting Faciliteiten Centraal Georganiseerd Overleg Militairen en de ondersteuning van organisaties die deel uitmaken van de sector Defensie.
 Schadevergoedingen
 De schadevergoedingen (voorheen: Inkomensoverdrachten) zijn bestemd voor doelgroepen die schade ondervinden van defensiebeleid.
 
 
 
 4.2
 Artikel 10 Apparaat Kerndepartement
 
 Algemene doelstelling
 De Bestuursstaf, bestaande uit het Directoraat-Generaal Beleid, Ressort PSG, de Defensiestaf, de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) en de bijzondere organisatie eenheden, draagt zorg voor de sturing van, het beleid voor en het toezicht op Defensie. De Bestuursstaf adviseert en ondersteunt ook de bewindspersonen bij het besturen van de organisatie en het afleggen van verantwoording aan het parlement. De uitgaven die daarmee gemoeid zijn, zijn vooral salarissen voor burger- en militair personeel, persoonsgebonden uitgaven, externe inhuur en overige exploitatie.
 Om de inzetbaarheidsdoelen te bereiken worden de volgende capaciteiten en inzetbare eenheden (budgettair vallend onder het kerndepartement, aansturing door CDS) gereed gesteld.
 
 Tabel 29 Capaciteiten CDS
 
 
 
 
 
 
 
 Capaciteit
 
 
 Inzetbare eenheid
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 
 
 
 NLD SPECIAL OPERATIONS COMMAND AND CONTROL
 
 
 
 Opschaalbare expeditionaire stafcapaciteit
 
 
 Aansturen en coördineren van niet-geplande nationale en/of internationale speciale operaties met een korte reactietijd.
 
 
 
 
 
 Composite Special Operations Component Command
 
 
 Het Nederlandse deel, in een gezamenlijk hoofdkwartier met Belgie en Denemarken, coordineert de Speciale Operaties en inzet van speciale eenheden.
 
 
 
 
 
 DEFENSIE CYBER COMMANDO (DCC)
 
 
 Militaire Cyber Operaties
 
 
 Levert cybereffecten die bijdragen aan de bescherming van Nederland en de Nederlandse belangen in de wereld.
 
 
 
 
 
 De bijzondere organisatie eenheden van de Bestuursstaf bestaan uit de Inspecteur-Generaal van de Krijgsmacht (IGK), Inspecteur-Generaal Veiligheid (IGV) die aan het hoofd staat van de Inspectie Veiligheid Defensie (IVD), de Militaire Luchtvaart Autoriteit (MLA), de Inspectie Militaire Gezondheidszorg (IMG), de Centrale Organisatie Integriteit Defensie (COID), Diensten Geestelijke Verzorging (DGV) en het Militair Huis van de Koning (MHK).
 A. Budgettaire gevolgen
 
 Tabel 30 Budgettaire gevolgen artikel 10 Apparaat Kerndepartement (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1.727.649
 
 
 
 
 1.949.147
 
 
 
 
 1.892.942
 
 
 
 
 1.949.207
 
 
 
 
 1.946.795
 
 
 
 
 1.936.385
 
 
 
 
 1.919.567
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.712.070
 
 
 
 
 1.926.677
 
 
 
 
 1.896.787
 
 
 
 
 1.953.052
 
 
 
 
 1.950.640
 
 
 
 
 1.940.230
 
 
 
 
 1.903.805
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 10.2
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 1.712.070
 
 
 
 
 1.926.677
 
 
 
 
 1.896.787
 
 
 
 
 1.953.052
 
 
 
 
 1.950.640
 
 
 
 
 1.940.230
 
 
 
 
 1.903.805
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 
 
 1.688.121
 
 
 
 
 1.880.007
 
 
 
 
 1.829.088
 
 
 
 
 1.891.404
 
 
 
 
 1.882.596
 
 
 
 
 1.864.238
 
 
 
 
 1.846.674
 
 
 
 
 
 
 Eigen personeel
 
 
 356.246
 
 
 452.700
 
 
 501.813
 
 
 512.379
 
 
 523.269
 
 
 525.457
 
 
 526.043
 
 
 
 
 
 Externe Inhuur
 
 
 26.089
 
 
 43.128
 
 
 6.704
 
 
 29.458
 
 
 22.965
 
 
 17.967
 
 
 5.967
 
 
 
 
 
 Overige personele exploitatie
 
 
 27.083
 
 
 35.980
 
 
 30.684
 
 
 31.192
 
 
 31.523
 
 
 29.398
 
 
 29.398
 
 
 
 
 
 Uitkeringen (pensioenen en wachtgelden)
 
 
 1.278.703
 
 
 1.348.199
 
 
 1.289.887
 
 
 1.318.375
 
 
 1.304.839
 
 
 1.291.416
 
 
 1.285.266
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 
 
 23.949
 
 
 
 
 46.670
 
 
 
 
 67.699
 
 
 
 
 61.648
 
 
 
 
 68.044
 
 
 
 
 75.992
 
 
 
 
 57.131
 
 
 
 
 
 
 Overige materiële exploitatie
 
 
 23.949
 
 
 46.670
 
 
 67.699
 
 
 61.648
 
 
 68.044
 
 
 75.992
 
 
 57.131
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 10.222
 
 
 
 
 8.000
 
 
 
 
 7.987
 
 
 
 
 7.987
 
 
 
 
 7.987
 
 
 
 
 7.987
 
 
 
 
 7.987
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. Toelichting op de financiële instrumenten
 Personele uitgaven
 De personele uitgaven bestaan uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor toelagen en reiskosten woon-werkverkeer. De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen, dienstreizen en overige persoonsgebonden uitgaven.
 De post Uitkeringen betreft de militaire pensioenen, AOW-gat compensatie, Uitkering Gewezen Militairen en verstrekking van uitkeringen in het kader van de sociale zekerheid, waaronder het Sociaal Beleidskader en overige regelingen voor voormalig defensiepersoneel.
 Materiele uitgaven
 De komende jaren wordt tevens aandacht besteed aan vastgoed, duurzaamheid (in het bijzonder stikstof) en omgeving. De Verduurzaamroute Vastgoed en de roadmap Energietransitie worden gebruikt voor het aanjagen van innovatie. Verder draagt de verduurzaming bij aan de reductie van CO2 en stikstof. Tevens zal de komende jaren aandacht worden besteed aan het programma Defensie Open Op Orde om te voldoen aan vigerende wet- en regelgeving. Tot slot bereidt Defensie zich verder voor op de omgevingswet in de rol van zowel aanvrager als verlener van vergunningen.
 Totaaloverzicht apparaatsuitgaven Ministerie van Defensie
 De apparaatsuitgaven van de defensieonderdelen zijn opgenomen in het eigen begrotingssartikel. Onderstaande tabel geeft een totaaloverzicht van de apparaatsuitgaven van het Ministerie van Defensie.
 
 Tabel 31 Totaaloverzicht apparaatsuitgaven Ministerie van Defensie (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal apparaatsuitgaven Defensie
 
 
 
 
 7.759.651
 
 
 
 
 8.796.954
 
 
 
 
 8.900.002
 
 
 
 
 8.935.633
 
 
 
 
 9.013.916
 
 
 
 
 9.068.793
 
 
 
 
 9.089.092
 
 
 
 
 
 Kerndepartement
 
 
 1.712.070
 
 
 1.926.677
 
 
 1.896.787
 
 
 1.953.052
 
 
 1.950.640
 
 
 1.940.230
 
 
 1.903.805
 
 
 
 
 Koninklijke Marine
 
 
 953.227
 
 
 1.081.764
 
 
 1.096.079
 
 
 1.104.569
 
 
 1.114.429
 
 
 1.123.019
 
 
 1.132.585
 
 
 
 
 Koninklijke Landmacht
 
 
 1.666.884
 
 
 1.861.258
 
 
 1.916.198
 
 
 1.909.992
 
 
 1.936.446
 
 
 1.954.012
 
 
 1.983.888
 
 
 
 
 Koninklijke Luchtmacht
 
 
 781.773
 
 
 935.118
 
 
 989.764
 
 
 1.016.953
 
 
 1.021.880
 
 
 1.023.938
 
 
 1.005.210
 
 
 
 
 Koninklijke Marechaussee
 
 
 619.806
 
 
 731.277
 
 
 740.985
 
 
 753.742
 
 
 761.936
 
 
 781.550
 
 
 795.630
 
 
 
 
 Commando Materieel en IT
 
 
 592.220
 
 
 682.259
 
 
 676.789
 
 
 645.431
 
 
 655.756
 
 
 662.423
 
 
 664.202
 
 
 
 
 Defensie Ondersteuningscommando
 
 
 1.433.671
 
 
 1.578.601
 
 
 1.583.400
 
 
 1.551.894
 
 
 1.572.829
 
 
 1.583.621
 
 
 1.603.772
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.3
 Artikel 11 Geheim
 
 Algemeen
 Het niet-beleidsartikel Geheim op basis van artikel 2.8 van de Comptabili-teitswet 2016 kent geen artikelonderdelen. Dit niet-beleidsartikel is bestemd voor de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten waarvoor geldt dat openbaarmaking via toedeling aan een expliciet beleidsartikel niet in het belang van de Staat is.
 A. Budgettaire gevolgen
 
 Tabel 32 Budgettaire gevolgen artikel 11 Geheim (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 18.468
 
 
 
 
 18.917
 
 
 
 
 19.217
 
 
 
 
 19.217
 
 
 
 
 20.761
 
 
 
 
 20.761
 
 
 
 
 20.761
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 18.468
 
 
 
 
 18.917
 
 
 
 
 19.217
 
 
 
 
 19.217
 
 
 
 
 20.761
 
 
 
 
 20.761
 
 
 
 
 20.761
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 11.0
 
 
 
 
 Geheim
 
 
 
 
 18.468
 
 
 
 
 18.917
 
 
 
 
 19.217
 
 
 
 
 19.217
 
 
 
 
 20.761
 
 
 
 
 20.761
 
 
 
 
 20.761
 
 
 
 
 
 
 
 Geheim
 
 
 
 
 18.468
 
 
 
 
 18.917
 
 
 
 
 19.217
 
 
 
 
 19.217
 
 
 
 
 20.761
 
 
 
 
 20.761
 
 
 
 
 20.761
 
 
 
 
 
 
 Geheim
 
 
 18.468
 
 
 18.917
 
 
 19.217
 
 
 19.217
 
 
 20.761
 
 
 20.761
 
 
 20.761
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. Toelichting op de financiële instrumenten
 De geheime uitgaven worden jaarlijks toegelicht aan het college van de Algemene Rekenkamer en het bevat tevens het budget voor MIVD gerelateerde uitgaven ten behoeve van internationale inzet.
 
 
 
 4.4
 Artikel 12 Nog onverdeeld
 
 Algemeen
 Het niet-beleidsartikel Nog onverdeeld bestaat uit verplichtingen, uitgaven en ontvangsten. Uitgaven worden onderverdeeld naar loonbijstelling, prijsbijstelling, nog onverdeeld en een eventuele taakstelling (negatief bedrag).
 A. Budgettaire gevolgen
 
 Tabel 33 Budgettaire gevolgen artikel 12 Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 287.780
 
 
 
 
 466.155
 
 
 
 
 387.429
 
 
 
 
 662.339
 
 
 
 
 863.485
 
 
 
 
 979.126
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 296.780
 
 
 
 
 466.155
 
 
 
 
 387.429
 
 
 
 
 662.339
 
 
 
 
 863.485
 
 
 
 
 979.126
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 12
 
 
 
 
 Nog onverdeeld
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 296.780
 
 
 
 
 466.155
 
 
 
 
 387.429
 
 
 
 
 662.339
 
 
 
 
 863.485
 
 
 
 
 979.126
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. Toelichting op de financiële instrumenten
 Artikel 12 is een begrotingstechnisch artikel van waaruit diverse doorverdelingen plaatsvinden naar andere artikelen van de defensiebegroting.
 Budgettaire verwerking Defenisenota 2024
 In het hoofdlijnenakkoord van het huidige kabinet word structureel € 2,4 miljard toegevoegd aan de defensiebegrotingen. Het budget wordt grotendeels verwerkt op het DMF. Dat deel van het budget dat wordt toegevoegd aan de defensiebegroting, is verwerkt op dit artikel vanaf 2027. Bij een later begrotingsmoment wordt het budget verdeeld naar de betreffende beleidsartikelen.
 
 
 
 4.5
 Artikel 13 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 A. Algemene doelstelling
 Op dit artikel worden de bijdragen vanuit de reguliere begroting aan het Defensiematerieelbegrotingsfonds verantwoord.
 B. Budgettaire gevolgen van beleid
 
 Tabel 34 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 5.465.956
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 5.465.956
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 13.0
 
 
 
 
 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 
 
 5.465.956
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 
 
 5.465.956
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 5.465.956
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tot Prinsjesdag 2024 werd het Defensiematerieelbegrotingsfonds (K) gevoed met een bijdrage vanuit de defensiebegroting. Deze bijdrage was opgenomen op dit artikel en werd in het fonds ontvangen op artikel 7. Vanaf Prinsjesdag 2024 wordt budget direct overgeheveld van de defensiebegroting en de begrotingen van andere departementen naar de betreffende artikelen op het DMF. Dit artikel wordt opgeheven. Deze maatregel is technisch van aard.
 
 
 
 
 5.
 Begroting agentschappen
 
 
 
 5.1
 Paresto
 
 Algemeen
 Het baten-lastenagentschap Paresto maakt deel uit van het Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO). Paresto is een professionele interne cateringorganisatie die in opdracht van Defensie een pakket aan cateringondersteuning levert aan haar gehele organisatie en aan (NAVO)-bondgenoten op Nederlands grondgebied. Dit gebeurt met een sterke focus op kwaliteit én met de wensen van gasten en opdrachtgevers als uitgangspunt.
 Begroting van baten en lasten
 
 Tabel 35 Begroting van baten-lastenagentschap voor het jaar 2025 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Slotwet t-2
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 t
 
 
 t+1
 
 
 t+2
 
 
 t+3
 
 
 t+4
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 - Omzet
 
 
 92.492
 
 
 84.258
 
 
 105.331
 
 
 107.422
 
 
 109.898
 
 
 112.413
 
 
 114.994
 
 
 
 
 
 waarvan omzet moederdepartement
 
 
 
 73.249
 
 
 67.928
 
 
 83.736
 
 
 85.617
 
 
 87.883
 
 
 90.188
 
 
 92.559
 
 
 
 
 
 waarvan omzet overige departementen
 
 
 
 412
 
 
 495
 
 
 495
 
 
 495
 
 
 495
 
 
 495
 
 
 495
 
 
 
 
 
 waarvan omzet derden
 
 
 
 18.831
 
 
 15.835
 
 
 21.100
 
 
 21.310
 
 
 21.520
 
 
 21.730
 
 
 21.940
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 828
 
 
 ‒
 
 
 1.000
 
 
 1.000
 
 
 1.000
 
 
 1.000
 
 
 1.000
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 44
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 93.364
 
 
 
 
 84.258
 
 
 
 
 106.331
 
 
 
 
 108.422
 
 
 
 
 110.898
 
 
 
 
 113.413
 
 
 
 
 115.994
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 - Personele kosten
 
 
 54.887
 
 
 52.473
 
 
 66.423
 
 
 68.408
 
 
 70.401
 
 
 72.454
 
 
 74.565
 
 
 
 
 
 waarvan eigen personeel
 
 
 
 48.982
 
 
 48.632
 
 
 60.715
 
 
 62.536
 
 
 64.358
 
 
 66.234
 
 
 68.164
 
 
 
 
 
 waarvan inhuur externen
 
 
 
 5.392
 
 
 3.305
 
 
 5.072
 
 
 5.223
 
 
 5.375
 
 
 5.533
 
 
 5.694
 
 
 
 
 
 waarvan overige personele kosten
 
 
 
 513
 
 
 536
 
 
 636
 
 
 649
 
 
 668
 
 
 687
 
 
 707
 
 
 
 
 - Materiële kosten
 
 
 37.283
 
 
 31.724
 
 
 39.749
 
 
 39.754
 
 
 40.269
 
 
 40.741
 
 
 41.211
 
 
 
 
 
 waarvan apparaat ICT
 
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 waarvan bijdrage aan SSO's
 
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 waarvan overige materiële kosten
 
 
 
 2.924
 
 
 2.000
 
 
 2.591
 
 
 2.224
 
 
 2.367
 
 
 2.469
 
 
 2.566
 
 
 
 
 Rentelasten
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 113
 
 
 61
 
 
 159
 
 
 260
 
 
 228
 
 
 218
 
 
 218
 
 
 
 
 - Materieel
 
 
 113
 
 
 61
 
 
 159
 
 
 260
 
 
 228
 
 
 218
 
 
 218
 
 
 
 
 
 waarvan apparaat ICT
 
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 waarvan overige materiële afschrijvingskosten
 
 
 
 113
 
 
 61
 
 
 159
 
 
 260
 
 
 228
 
 
 218
 
 
 218
 
 
 
 
 - Immaterieel
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Overige lasten
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 waarvan dotaties voorzieningen
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 waarvan bijzondere lasten
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 92.283
 
 
 
 
 84.258
 
 
 
 
 106.331
 
 
 
 
 108.422
 
 
 
 
 110.898
 
 
 
 
 113.413
 
 
 
 
 115.994
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening
 
 
 
 
 1.081
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 Agentschapsdeel Vpb-lasten
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 1.081
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 
 Toelichting bij begroting baten en lasten
 Baten
 Omzet moederdepartement
 De omzet moederdepartement bestaat uit de aanneemsom en grotendeels de opbrengst die Paresto in rekening brengt voor onder meer banqueting- en maatwerkactiviteiten. De aanneemsom bestaat uit de aan de opdrachtgever in rekening gebrachte bedragen om conform de opgestelde afspraken ondersteuning te leveren op de locaties.
 De toename van de omzet moederdepartement ten opzichte van 2024 is deels te verklaren door een stijging van de aanneemsom als gevolg van de effecten van nieuwe arbeidsvoorwaarden en de groei van dienstverlening. Tevens hebben het doorberekenen van stijgende inkoopprijzen voor zowel ingrediënten als personeel naar de afnemer een impact op de omzet.
 Omzet overige departementen
 De omzet overige departementen betreft de opbrengst die Paresto in rekening brengt voor onder meer de lakeien van de Dienst Koninklijk Huis, maar ook opdrachten voor andere rijksdiensten zoals politie en justitie.
 Omzet derden
 De omzet derden betreft met name de opbrengst van hetgeen Paresto in haar bedrijfsrestaurants in rekening brengt bij zowel de eigen defensiemedewerkers als eventuele andere gasten. Paresto verwacht een verdere stijging van de gastenaantallen. Dit is een gevolg van de groei van Defensie. Ook is de verwachting dat het ingezette traject om de dienstverlening te verbeteren tot meer gasten zal leiden.
 Rentebaten
 De rentebaten betreffen de (te) ontvangen rentebaten over het rekening courant saldo bij het Ministerie van Financiën.
 Lasten
 Personele kosten
 Een deel van de stijging van de personele kosten wordt veroorzaakt door nieuwe arbeidsvoorwaarden van zowel defensiepersoneel als de externe inhuur waar Paresto daar waar nodig een beroep op doet. Het gebruik maken van uitzendkrachten is bijvoorbeeld het geval bij het vervangen van zieke collega’s, piekdrukte of noodzakelijke inzet tijdens (grote) evenementen. Gezien de ontwikkelingen op de flexibele arbeidsmarkt en een significante stijging van de kosten voor externe inhuur zoekt Paresto naar mogelijkheden om het gebruik van externe inhuur te beperken. Deels zal dit gebeuren door een uitbreiding van het defensiepersoneel.
 Paresto heeft een verbetering doorgevoerd bij het opstellen van de ontwerpbegroting. In tegenstelling tot voorgaande jaren is de begroting voor het jaar t nu gebaseerd op de organisatiebouw en niet op de werkelijke vulling vanuit het verleden. Dit resulteert in een stijging van de personele bezetting ten opzichte van t-2 en t-1 met als gevolg ook een stijging van de personele kosten.
 Materiële kosten
 De materiële kosten bestaan voor een groot deel uit kosten van de ingrediënten voor maaltijden en consumpties. De overige materiële kosten bestaan uit exploitatiekosten van zowel Bedrijfsvoering & Ondersteuning i.o. als de locaties en de afleverkosten van de grootste leverancier.
 Afschrijvingskosten
 De afschrijvingskosten hebben betrekking op de (verwachte) aanschaf van divers kleiner materieel dat niet via een ander assortiment aangeschaft kan worden.
 Kasstroomoverzicht
 
 Tabel 36 Kasstroomoverzicht over het jaar 2025 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand slotwet t-2
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 t
 
 
 t+1
 
 
 t+2
 
 
 t+3
 
 
 t+4
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Rekening courant RHB 1 januari +  depositorekeningen
 
 
 
 
 14.253
 
 
 
 
 6.813
 
 
 
 
 6.813
 
 
 
 
 6.813
 
 
 
 
 6.813
 
 
 
 
 6.813
 
 
 
 
 6.813
 
 
 
 
 
 
 +/+ totaal ontvangsten operationele kasstroom
 
 
 90.829
 
 
 84.258
 
 
 106.331
 
 
 108.422
 
 
 110.898
 
 
 113.413
 
 
 115.994
 
 
 
 
 
 -/- totaal uitgaven operationele kasstroom
 
 
 ‒ 82.117
 
 
 ‒ 84.258
 
 
 ‒ 106.331
 
 
 ‒ 108.422
 
 
 ‒ 110.898
 
 
 ‒ 113.413
 
 
 ‒ 115.994
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Totaal operationele kasstroom
 
 
 
 
 8.712
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 
 -/- totaal investeringen
 
 
 ‒ 20
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 +/+ totaal boekwaarde desinvesteringen
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Totaal investeringskasstroom
 
 
 
 
 ‒ 20
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 
 -/- eenmalige uitkering aan moederdepartement
 
 
 ‒ 5.038
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 +/+ eenmalige storting door moederdepartement
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 -/- aflossingen op leningen
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 +/+ beroep op leenfaciliteit
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Totaal financieringskasstroom
 
 
 
 
 ‒ 5.038
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 
 
 Rekening courant RHB 31 december + stand  depositorekeningen (=1+2+3+4)
 
 
 
 
 17.907
 
 
 
 
 6.813
 
 
 
 
 6.813
 
 
 
 
 6.813
 
 
 
 
 6.813
 
 
 
 
 6.813
 
 
 
 
 6.813
 
 
 
 
 
 
 Toelichting bij het kasstroomoverzicht
 In het overzicht van de kasstromen staat de meerjarige verwachting van de omvang centraal, alsmede de besteding van de beschikbare investeringsruimte en de liquiditeitsverwachting.
 Doelmatigheidsparagraaf
 Onderstaande tabel is onderverdeeld in een generiek deel en een specifiek deel. Deze indeling vloeit voort uit de aard van de ondersteuning door Paresto en de sturing op de bruto marge van de locaties. De hiermee samenhangende indicatoren zijn daarom als specifiek benoemd. Ondergenoemde indicatoren worden beschouwd naar aanleiding van de gewijzigde governance.
 
 Tabel 37 Overzicht doelmatigheidsindicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand slotwet t-2
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 t
 
 
 t+1
 
 
 t+2
 
 
 t+3
 
 
 t+4
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving Generiek Deel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal omzet verkopen (x € 1.000)
 
 
 51.106
 
 
 43.516
 
 
 55.766
 
 
 56.324
 
 
 56.882
 
 
 57.439
 
 
 57.997
 
 
 
 
 Vte'n totaal
 
 
 818
 
 
 819
 
 
 867
 
 
 876
 
 
 883
 
 
 891
 
 
 900
 
 
 
 
 - waarvan in eigen dienst
 
 
 763
 
 
 776
 
 
 827
 
 
 835
 
 
 842
 
 
 850
 
 
 858
 
 
 
 
 - waarvan inhuur
 
 
 55
 
 
 43
 
 
 40
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 42
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten (%)
 
 
 1,2%
 
 
 0%
 
 
 0%
 
 
 0%
 
 
 0%
 
 
 0%
 
 
 0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving Specifiek Deel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aantal locaties
 
 
 76
 
 
 76
 
 
 77
 
 
 77
 
 
 77
 
 
 77
 
 
 77
 
 
 
 
 Productiviteit per medewerker (omzet per Vte)
 
 
 62.477
 
 
 53.133
 
 
 64.321
 
 
 64.297
 
 
 64.419
 
 
 64.466
 
 
 64.441
 
 
 
 
 % Ziekteverzuim
 
 
 8,9%
 
 
 8,0%
 
 
 8,5%
 
 
 8,5%
 
 
 8,5%
 
 
 8,5%
 
 
 8,5%
 
 
 
 
 % Bruto marge locaties
 
 
 32,8%
 
 
 31,7%
 
 
 33,4%
 
 
 33,4%
 
 
 33,4%
 
 
 33,4%
 
 
 33,4%
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Het overgrote deel van de kosten van Paresto bestaat uit personele en ingrediëntkosten. De doelmatigheid van Paresto komt onder andere tot uitdrukking in een zo doelmatig mogelijke inzet van deze middelen. Twee belangrijke graadmeters daarvoor zijn de productiviteit per vte (omzet exclusief aanneemsom / aantal vte) en het percentage bruto marge (totale omzet exclusief aanneemsom verminderd met ingrediëntkosten ten opzichte van de totale omzet exclusief aanneemsom).
 In tegenstelling tot voorgaande jaren is de begroting voor het jaar t nu gebaseerd op de organisatiebouw en niet op de werkelijke vulling vanuit het verleden. Dit resulteert in een stijging van de personele bezetting ten opzichte van t-2 en t-1. Daarnaast zal meer eigen personeel wordt aangetrokken waardoor de afhankelijkheid van de beschikbaarheid van inhuur verminderd.
 Het aantal locaties stijgt door het in gebruik nemen van het bedrijfsrestaurant op de locatie Bunnik.
 De stijging van het brutomarge percentage vindt zijn grondslag in de stijging van het personeelscomponent voor de niet-reguliere dienstverlening.
 
 
 
 
 6.
 Bijlagen
 
 
 
 6.1
 Bijlage Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak
 
 
 Tabel 38 Overzicht Rechtspersonen met een Wettelijke Taak en Zelfstandige Bestuursorganen Ministerie van Defensie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam organisatie
 
 
 ZBO/RWT
 
 
 Begrotingsartikel
 
 
 Begrotingsramingen 2025
 
 
 Uitgevoerde evaluatie ZBO onder Kaderwet
 
 
 Volgende evaluatie ZBO
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Nederlands Veteraneninstituut (NLVi)
 
 
 
 RWT
 
 
 Niet beleidsartikel 9: Algemeen
 
 
 € 28,3 miljoen
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Koninklijke Defensiemusea (SKD)
 
 
 
 RWT
 
 
 Niet beleidsartikel 9: Algemeen
 
 
 € 19,8 miljoen
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Wetenschappelijk Onderwijs en Onderzoek (SWOON)
 
 
 
 RWT
 
 
 Beleidsartikel 8: Defensie Ondersteuningscommando
 
 
 € 21 miljoen
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting ZiektekostenVerzekering Krijgsmacht (SZVK)
 
 
 
 RWT
 
 
 N.v.t.
 
 
 € 0
 
 
 
 
 
 
 
 NLVi
 Het Nederlands Veteraneninstituut (NLVi) is een Rechtspersoon met een Wettelijke Taak en voert taken uit op het gebied van zorg, welzijn, erkenning, waardering van de veteraan en geeft uitvoering aan het veteranenbeleid zoals dit staat beschreven in de veteranenwet. Het NLVi is op 1 januari 2021 ontstaan dankzij het samengaan van zes organisaties of organisatiedelen te weten: stichting het Veteranen Instituut, stichting De Basis, stichting Nederlandse Veteranendag (NLVD), het programmabureau Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen (LZV), de zorgcoördinatie van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) en de coördinatie van de nuldelijnsondersteuning van het Veteranenplatform (VP).
 SKD
 De Stichting Koninklijke Defensiemusea (SKD) is een Rechtspersoon met een Wettelijke Taak en draagt zorg voor het beheren van de museale collectie van Defensie Nationaal Militair Museum (NMM), Mariniersmuseum en het Marinemuseum. Zij stelt zich daarnaast ten doel de bezoekers aan de hand van een uiteenlopend activiteiten aanbod, met vaste en tijdelijke exposities, inzicht te laten verwerven in de betekenis van de krijgsmacht voor onze samenleving in heden, verleden en toekomst.
 SWOON
 De Stichting Wetenschappelijk Onderwijs en Onderzoek NLDA (SWOON) ziet in het kader van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek toe op het wetenschappelijke niveau van het onderwijs en onderzoek op de Nederlandse Defensie Academie. De stichting verzorgt de wetenschappelijke bachelor- en masterprogramma’s als onderdeel van de officiersopleiding, in overeenstemming met de eisen van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Verder verleent de stichting graden die behoren bij wetenschappelijk onderwijs, laat zij opleidingen accrediteren en geaccrediteerd houden en verzorgt ze weten schappelijk onderzoek ter ondersteuning van de wetenschappelijke opleidingen.
 SZVK
 De Stichting ZiektekostenVerzekering Krijgsmacht (SZVK) is namens het ministerie van Defensie belast met de uitvoering van de ministeriële regeling Ziektekostenverzekering militairen. De activiteiten van de SZVK richten zich uitsluitend op militairen in actieve dienst aangezien deze niet vallen onder de werking van de Zorgverzekeringswet (ZVW). De SZVK ontvangt geen financiële bijdragen van Defensie om haar taken uit te voeren, maar verkrijgt haar inkomsten uit ziektekostenpremies die Defensie afdraagt. Daarnaast vergoedt Defensie een deel van de kosten van de schadelast die als gevolg van vliegen, inzet, varen en oefenen (VIVO-schade) kan optreden en die niet ten laste van de verzekering wordt gebracht en voor rekening van Defensie als werkgever komt. Naar huidig inzicht kwalificeert deze betaling van de VIVO-schadevergoeding zich niet als een bijdrage van het moederdepartement aan een RWT.
 Defensie heeft geen begrotingsraming voor Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak vallend onder andere ministeries.
 
 
 
 6.2
 Bijlage verdiepingshoofdstuk 
 
 In het verdiepingshoofdstuk worden de belangrijkste mutaties ten opzichte van de begroting 2025 zichtbaar gemaakt.
 
 Tabel 39 Artikel 1 Inzet (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024
 
 
 
 
 2.355.220
 
 
 
 
 854.653
 
 
 
 
 216.740
 
 
 
 
 219.610
 
 
 
 
 216.895
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2024
 
 
 
 
 1.133.272
 
 
 
 
 1.202.400
 
 
 
 
 2.002.400
 
 
 
 
 2.400
 
 
 
 
 2.400
 
 
 
 
 219.295
 
 
 
 
 
 
 Mutatie suppletoire begroting Prinsjedag 2024
 
 
 
 
 ‒ 12.763
 
 
 
 
 ‒ 14.463
 
 
 
 
 537
 
 
 
 
 537
 
 
 
 
 537
 
 
 
 
 537
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2025
 
 
 
 
 3.475.729
 
 
 
 
 2.042.590
 
 
 
 
 2.219.677
 
 
 
 
 222.547
 
 
 
 
 219.832
 
 
 
 
 219.832
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 40 Artikel 2 Koninklijke Marine (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024
 
 
 
 
 1.078.549
 
 
 
 
 1.090.134
 
 
 
 
 1.098.086
 
 
 
 
 1.105.629
 
 
 
 
 1.108.146
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2024
 
 
 
 
 79.087
 
 
 
 
 86.524
 
 
 
 
 84.803
 
 
 
 
 87.453
 
 
 
 
 91.377
 
 
 
 
 1.208.948
 
 
 
 
 
 
 Mutatie suppletoire begroting Prinsjedag 2024
 
 
 
 
 19.846
 
 
 
 
 5.446
 
 
 
 
 5.491
 
 
 
 
 2.682
 
 
 
 
 2.899
 
 
 
 
 2.942
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 ‒ 1.643
 
 
 
 
 ‒ 4.045
 
 
 
 
 ‒ 1.545
 
 
 
 
 855
 
 
 
 
 855
 
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 0
 
 
 ‒ 1.643
 
 
 ‒ 4.045
 
 
 ‒ 1.545
 
 
 855
 
 
 855
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2025
 
 
 
 
 1.177.482
 
 
 
 
 1.180.461
 
 
 
 
 1.184.335
 
 
 
 
 1.194.219
 
 
 
 
 1.203.277
 
 
 
 
 1.212.745
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 41 Artikel 3 Koninklijke Landmacht (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024
 
 
 
 
 1.789.143
 
 
 
 
 1.803.273
 
 
 
 
 1.806.737
 
 
 
 
 1.817.683
 
 
 
 
 1.820.126
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2024
 
 
 
 
 155.296
 
 
 
 
 196.003
 
 
 
 
 179.288
 
 
 
 
 188.207
 
 
 
 
 196.743
 
 
 
 
 2.042.812
 
 
 
 
 
 
 Mutatie suppletoire begroting Prinsjedag 2024
 
 
 
 
 23.664
 
 
 
 
 16.451
 
 
 
 
 23.572
 
 
 
 
 27.088
 
 
 
 
 30.584
 
 
 
 
 30.590
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 2.445
 
 
 
 
 3.274
 
 
 
 
 7.419
 
 
 
 
 11.565
 
 
 
 
 15.710
 
 
 
 
 
 Versterken cyber- en elektromagnetische activiteiten capaciteit
 
 
 0
 
 
 3.316
 
 
 4.145
 
 
 8.290
 
 
 12.436
 
 
 16.581
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 0
 
 
 ‒ 871
 
 
 ‒ 871
 
 
 ‒ 871
 
 
 ‒ 871
 
 
 ‒ 871
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2025
 
 
 
 
 1.968.103
 
 
 
 
 2.018.172
 
 
 
 
 2.012.871
 
 
 
 
 2.040.397
 
 
 
 
 2.059.018
 
 
 
 
 2.089.112
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 42 Artikel 4 Koninklijke Luchtmacht (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024
 
 
 
 
 849.207
 
 
 
 
 829.508
 
 
 
 
 832.787
 
 
 
 
 834.837
 
 
 
 
 838.640
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2024
 
 
 
 
 85.549
 
 
 
 
 91.910
 
 
 
 
 105.063
 
 
 
 
 110.506
 
 
 
 
 107.727
 
 
 
 
 929.790
 
 
 
 
 
 
 Mutatie suppletoire begroting Prinsjedag 2024
 
 
 
 
 31.110
 
 
 
 
 100.253
 
 
 
 
 110.629
 
 
 
 
 108.634
 
 
 
 
 109.015
 
 
 
 
 105.966
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 323
 
 
 
 
 610
 
 
 
 
 755
 
 
 
 
 1.384
 
 
 
 
 1.529
 
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 0
 
 
 323
 
 
 610
 
 
 755
 
 
 1.384
 
 
 1.529
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2025
 
 
 
 
 965.866
 
 
 
 
 1.021.994
 
 
 
 
 1.049.089
 
 
 
 
 1.054.732
 
 
 
 
 1.056.766
 
 
 
 
 1.037.285
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 43 Artikel 5 Koninklijke Marechaussee (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024
 
 
 
 
 687.223
 
 
 
 
 706.839
 
 
 
 
 711.270
 
 
 
 
 712.664
 
 
 
 
 722.007
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2024
 
 
 
 
 58.080
 
 
 
 
 15.784
 
 
 
 
 27.562
 
 
 
 
 26.946
 
 
 
 
 37.157
 
 
 
 
 772.258
 
 
 
 
 
 
 Mutatie suppletoire begroting Prinsjedag 2024
 
 
 
 
 ‒ 7.152
 
 
 
 
 25.229
 
 
 
 
 21.737
 
 
 
 
 29.132
 
 
 
 
 29.172
 
 
 
 
 29.175
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 16
 
 
 
 
 21
 
 
 
 
 42
 
 
 
 
 62
 
 
 
 
 83
 
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 0
 
 
 16
 
 
 21
 
 
 42
 
 
 62
 
 
 83
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2025
 
 
 
 
 738.151
 
 
 
 
 747.868
 
 
 
 
 760.590
 
 
 
 
 768.784
 
 
 
 
 788.398
 
 
 
 
 801.516
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 44 Artikel 7 Commando materieel en IT (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024
 
 
 
 
 751.272
 
 
 
 
 767.787
 
 
 
 
 761.729
 
 
 
 
 774.386
 
 
 
 
 780.352
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2024
 
 
 
 
 89.095
 
 
 
 
 79.838
 
 
 
 
 58.297
 
 
 
 
 59.773
 
 
 
 
 60.581
 
 
 
 
 839.118
 
 
 
 
 
 
 Mutatie suppletoire begroting Prinsjedag 2024
 
 
 
 
 15.511
 
 
 
 
 16.906
 
 
 
 
 16.357
 
 
 
 
 15.921
 
 
 
 
 15.769
 
 
 
 
 15.625
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 ‒ 447
 
 
 
 
 ‒ 238
 
 
 
 
 ‒ 447
 
 
 
 
 ‒ 552
 
 
 
 
 ‒ 552
 
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 0
 
 
 ‒ 447
 
 
 ‒ 238
 
 
 ‒ 447
 
 
 ‒ 552
 
 
 ‒ 552
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2025
 
 
 
 
 855.878
 
 
 
 
 864.084
 
 
 
 
 836.145
 
 
 
 
 849.633
 
 
 
 
 856.150
 
 
 
 
 854.191
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 45 Artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024
 
 
 
 
 1.494.930
 
 
 
 
 1.528.888
 
 
 
 
 1.557.041
 
 
 
 
 1.531.129
 
 
 
 
 1.501.180
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2024
 
 
 
 
 196.187
 
 
 
 
 145.747
 
 
 
 
 86.861
 
 
 
 
 103.149
 
 
 
 
 109.395
 
 
 
 
 1.630.506
 
 
 
 
 
 
 Mutatie suppletoire begroting Prinsjedag 2024
 
 
 
 
 35.539
 
 
 
 
 48.962
 
 
 
 
 58.093
 
 
 
 
 58.886
 
 
 
 
 58.964
 
 
 
 
 57.898
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 4.453
 
 
 
 
 5.690
 
 
 
 
 7.767
 
 
 
 
 8.945
 
 
 
 
 10.239
 
 
 
 
 
 Versterken cyber- en elektromagnetische activiteiten capaciteit
 
 
 0
 
 
 811
 
 
 1.979
 
 
 3.046
 
 
 4.070
 
 
 5.078
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 0
 
 
 3.642
 
 
 3.711
 
 
 4.721
 
 
 4.875
 
 
 5.161
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2025
 
 
 
 
 1.726.656
 
 
 
 
 1.728.050
 
 
 
 
 1.707.685
 
 
 
 
 1.700.931
 
 
 
 
 1.678.484
 
 
 
 
 1.698.643
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 46 Artikel 9 Algemeen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024
 
 
 
 
 236.916
 
 
 
 
 223.455
 
 
 
 
 218.557
 
 
 
 
 215.470
 
 
 
 
 207.926
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2024
 
 
 
 
 20.234
 
 
 
 
 20.476
 
 
 
 
 34.704
 
 
 
 
 49.386
 
 
 
 
 47.067
 
 
 
 
 267.532
 
 
 
 
 
 
 Mutatie suppletoire begroting Prinsjedag 2024
 
 
 
 
 16.335
 
 
 
 
 8.628
 
 
 
 
 7.716
 
 
 
 
 7.264
 
 
 
 
 7.150
 
 
 
 
 7.132
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 150
 
 
 
 
 6.200
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 150
 
 
 6.200
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2025
 
 
 
 
 273.635
 
 
 
 
 258.759
 
 
 
 
 260.977
 
 
 
 
 272.120
 
 
 
 
 262.143
 
 
 
 
 274.664
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 47 Artikel 10 Apparaat Kerndepartement (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024
 
 
 
 
 1.825.317
 
 
 
 
 1.827.109
 
 
 
 
 1.824.243
 
 
 
 
 1.827.989
 
 
 
 
 1.840.892
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2024
 
 
 
 
 88.435
 
 
 
 
 48.726
 
 
 
 
 101.448
 
 
 
 
 95.522
 
 
 
 
 72.081
 
 
 
 
 1.876.976
 
 
 
 
 
 
 Mutatie suppletoire begroting Prinsjedag 2024
 
 
 
 
 12.925
 
 
 
 
 26.417
 
 
 
 
 26.566
 
 
 
 
 26.112
 
 
 
 
 26.023
 
 
 
 
 25.370
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 ‒ 5.465
 
 
 
 
 795
 
 
 
 
 1.017
 
 
 
 
 1.234
 
 
 
 
 1.459
 
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 0
 
 
 ‒ 5.465
 
 
 795
 
 
 1.017
 
 
 1.234
 
 
 1.459
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2025
 
 
 
 
 1.926.677
 
 
 
 
 1.896.787
 
 
 
 
 1.953.052
 
 
 
 
 1.950.640
 
 
 
 
 1.940.230
 
 
 
 
 1.903.805
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 48 Artikel 11 Geheim (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024
 
 
 
 
 18.815
 
 
 
 
 18.815
 
 
 
 
 18.815
 
 
 
 
 20.315
 
 
 
 
 20.315
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2024
 
 
 
 
 ‒ 300
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 20.315
 
 
 
 
 
 
 Mutatie suppletoire begroting Prinsjedag 2024
 
 
 
 
 402
 
 
 
 
 402
 
 
 
 
 402
 
 
 
 
 446
 
 
 
 
 446
 
 
 
 
 446
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2025
 
 
 
 
 18.917
 
 
 
 
 19.217
 
 
 
 
 19.217
 
 
 
 
 20.761
 
 
 
 
 20.761
 
 
 
 
 20.761
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 49 Artikel 12 Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024
 
 
 
 
 618.419
 
 
 
 
 661.967
 
 
 
 
 529.160
 
 
 
 
 575.057
 
 
 
 
 523.874
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2024
 
 
 
 
 ‒ 148.168
 
 
 
 
 ‒ 118.019
 
 
 
 
 ‒ 67.894
 
 
 
 
 ‒ 67.060
 
 
 
 
 ‒ 71.349
 
 
 
 
 441.623
 
 
 
 
 
 
 Mutatie suppletoire begroting Prinsjedag 2024
 
 
 
 
 ‒ 173.471
 
 
 
 
 ‒ 77.793
 
 
 
 
 ‒ 73.837
 
 
 
 
 ‒ 66.335
 
 
 
 
 ‒ 24.446
 
 
 
 
 ‒ 45.913
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 220.677
 
 
 
 
 435.406
 
 
 
 
 583.416
 
 
 
 
 
 Verdeling van de middelen uit het Hoofdlijnakkoord
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 220.677
 
 
 435.406
 
 
 583.416
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2025
 
 
 
 
 296.780
 
 
 
 
 466.155
 
 
 
 
 387.429
 
 
 
 
 662.339
 
 
 
 
 863.485
 
 
 
 
 979.126
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 50 Artikel 13 Bijdrage aan het Defensiematerieel Begrotingsfonds (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024
 
 
 
 
 10.792.237
 
 
 
 
 10.947.797
 
 
 
 
 10.779.655
 
 
 
 
 10.193.654
 
 
 
 
 10.065.201
 
 
 
 
 9.742.042
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2024
 
 
 
 
 ‒ 1.827.116
 
 
 
 
 ‒ 668.923
 
 
 
 
 1.592.335
 
 
 
 
 700.775
 
 
 
 
 1.120.842
 
 
 
 
 551.703
 
 
 
 
 
 
 Mutatie suppletoire begroting Prinsjedag 2024
 
 
 
 
 ‒ 8.965.121
 
 
 
 
 ‒ 10.273.857
 
 
 
 
 ‒ 12.366.748
 
 
 
 
 ‒ 10.880.605
 
 
 
 
 ‒ 11.163.734
 
 
 
 
 ‒ 10.265.700
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 ‒ 5.017
 
 
 
 
 ‒ 5.242
 
 
 
 
 ‒ 13.824
 
 
 
 
 ‒ 22.309
 
 
 
 
 ‒ 28.045
 
 
 
 
 
 Versterken cyber- en elektromagnetische activiteiten capaciteit
 
 
 0
 
 
 ‒ 4.317
 
 
 ‒ 6.361
 
 
 ‒ 11.810
 
 
 ‒ 17.217
 
 
 ‒ 22.607
 
 
 
 
 Bijdrage van BZK voor verduurzaming Rijksvastgoed
 
 
 0
 
 
 42.361
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Opheffen gebruik artikel 13
 
 
 0
 
 
 ‒ 42.361
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 0
 
 
 ‒ 700
 
 
 1.119
 
 
 ‒ 2.014
 
 
 ‒ 5.092
 
 
 ‒ 5.438
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2025
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6.3
 Bijlage moties en toezeggingen
 
 
 Tabel 51 Door de Staten- Generaal aanvaarde moties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beschrijving van de motie
 
 
 Bronnaam/ vindplaats
 
 
 Kamerstuknummer motie
 
 
 Datum
 
 
 Status
 
 
 Nummer Kamerbrief
 
 
 
 
 
 
 ​motie-Paternotte/Van der Werf over het optimaal benutten van de vaardigheden van veteranen en reservisten voor het bedrijfsleven en de samenleving als geheel.
 
 
 Notaoverleg veteranen
 
 
 
 30 139, nr. 276
 
 
 
 24-6-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​de motie-Nordkamp/Boswijk over onderzoeken hoe het project terugkeerreizen verbreed kan worden.
 
 
 Notaoverleg veteranen
 
 
 
 30 139, nr. 277
 
 
 
 24-6-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie-Erkens c.s. over de strategie voor de Nederlandse defensie-industrie herijken en duidelijke keuzes maken op het gebied van specialisatie.
 
 
 Notaoverleg inzake de vervanging van onderzeebootcapaciteit 3 juni
 
 
 
 34 225, nr. 58
 
 
 
 11-6-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​motie-Erkens c.s. over zich committeren aan de samenwerking met Damen en partners voor de oppervlakteschepen.
 
 
 Notaoverleg inzake de vervanging van onderzeebootcapaciteit 3 juni
 
 
 
 34 225, nr. 59
 
 
 
 11-6-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​motie-Van Oostenbruggen c.s. over de programmaorganisatie en programmabeheersing inrichten volgens de aanbevelingen van de ADR en de ADR een rol geven in de monitoring van het ICA.
 
 
 Notaoverleg inzake de vervanging van onderzeebootcapaciteit 3 juni
 
 
 
 34 225, nr. 60
 
 
 
 11-6-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​motie-Tuinman/Erkens over het uitwerken van een onderhoudsstrategie voor de onderzeeboten.
 
 
 Notaoverleg inzake de vervanging van onderzeebootcapaciteit 3 juni
 
 
 
 34 225, nr. 61
 
 
 
 11-6-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​motie-Tuinman/Van Oostenbruggen over zo spoedig mogelijk beginnen met een evaluatiefase van defensiematerieelprojecten en daarin meenemen hoe het gebruik van non-disclosure agreements kan worden geminimaliseerd.
 
 
 Notaoverleg inzake de vervanging van onderzeebootcapaciteit 3 juni
 
 
 
 34 225, nr. 62
 
 
 
 11-6-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​motie-Tuinman over het verwervingsproces van de maritieme projecten versnellen met aandacht voor het economisch belang voor Zeeland en aanpalende regio’s.
 
 
 Notaoverleg inzake de vervanging van onderzeebootcapaciteit 3 juni
 
 
 
 34 225, nr. 63
 
 
 
 11-6-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 de motie-Paternotte/Brekelmans over in NAVO-verband pleiten voor een strategie om een robuust luchtafweersysteem op te bouwen voor de lange termijn​​.
 
 
 Tweeminutendebat Raad Buitenlandse Zaken d.d. 27 mei 2024
 
 
 
 21 501-02, nr. 2898
 
 
 
 23-5-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie-Boswijk c.s. over het decoratiestelsel op passende wijze moderniseren​.
 
 
 Het tweeminutendebat Voortgang en evaluatie missies
 
 
 
 29 521 nr 485
 
 
 
 21-5-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie-Van Baarle over een verkenning naar de inzet van Nederlandse marineschepen bij humanitaire hulp aan Gaza.
 
 
 Debat over de situatie in Gaza
 
 
 23432-521
 
 
 16-5-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie Tuinman/Stoffer over proactief verkennen om samen met de Verenigde Staten op te trekken voor de verdediging van Israël tegen luchtaanvallen binnen de geldende kaders van de artikel 100-procedure​.
 
 
 Tweeminutendebat Raad Buitenlandse Zaken 18 april 2024
 
 
 
 21 501-02, nr. 2885
 
 
 
 23-4-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Brekelmans c.s. over maximale flexibiliteit en creativiteit toepassen om samen met andere partnerlanden meer Patriotsystemen en -raketten aan Oekraïne te leveren .
 
 
 Tweeminutendebat Raad Buitenlandse Zaken 18 april 2024
 
 
 
 21 501-02, nr. 2878
 
 
 
 18-4-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Paternotte en Dassen over in EU- en NAVO-verband pleiten voor de versterking van gezamenlijke en geïntegreerde Europese luchtverdediging en een bijbehorende Europese industrie​.
 
 
 Tweeminutendebat Raad Buitenlandse Zaken 18 april 2024
 
 
 
 21 501-02, nr. 2883
 
 
 
 18-4-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Dassen c.s. over in overleg met bondgenoten en de industrie zoeken naar oplossingen om levertijden van luchtverdedigingscapaciteiten en -munitie aan Oekraïne te verkorten​.
 
 
 Tweeminutendebat Raad Buitenlandse Zaken 18 april 2024
 
 
 
 21 501-02, nr. 2884
 
 
 
 18-4-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie Tuinman c.s. over initiatief nemen om de Europese luchtverdediging te versterken en Oekraïne betrekken bij lopende Europese initiatieven​.
 
 
 Debat over de buitengewone Europese Top van 17 en 18 april 2024
 
 
 
 21 501-20, nr. 2067
 
 
 
 17-4-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie-Piri c.s. over de nodige financiële middelen vrij blijven maken voor de strijd van Oekraïne tegen de Russische agressor  ​​​
 
 
 Debat over de buitengewone Europese Top van 17 en 18 april 2024
 
 
 
 21 501-20, nr. 2073
 
 
 
 17-4-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie-Eerdmans/Tuinman over de Nederlandse defensie-industrie-initiatieven op nationaal niveau ondersteunen  ​.
 
 
 Debat over de buitengewone Europese Top van 17 en 18 april 2024
 
 
 
 21 501-20, nr. 2078
 
 
 
 17-4-2024
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​36410-X-93​
 
 
 
 
 ​Motie-Diederik van Dijk c.s. over de wapenexportvergunningen heroverwegen en bezien op welke wijze het doorvoeren van F-35-onderdelen zo spoedig mogelijk kan worden hervat​.
 
 
 Debat over de buitengewone Europese Top van 17 en 18 april 2024
 
 
 
 21 501-20, nr. 2081
 
 
 
 17-4-2024
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 22054-417​
 
 
 
 
 Motie-Hermans/Bontenbal over zo spoedig mogelijk toelichten wat noodzakelijk is om dreigingen van statelijke actoren tegen onze nationale veiligheid op een adequate manier tegen te gaan.
 
 
 Debat over het bericht dat volgens de Tsjechische geheime dienst Rusland cash betaalde aan Nederlandse en Europese politici
 
 
 
 30 821 nr 212
 
 
 
 9-4-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie-Paternotte/Van Campen over standaardisatie zwaarder meewegen bij de aanschaf van militair materieel.
 
 
 Debat over de Europese top van 21 en 22 maart 2024
 
 
 
 21 501-20, nr. 2046
 
 
 
 20-3-2024
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​36410-X-93​
 
 
 
 
 Motie-Paternotte c.s. over een voortrekkersrol spelen in de internationale dronecoalitie om de productiecapaciteit in Oekraïne en Nederland te versterken​​.
 
 
 Debat over de staat van de oorlog in Europa
 
 
 
 21 501-20 nr. 2025
 
 
 
 19-3-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 Motie-Piri/Boswijk over onderzoeken hoe het bilaterale veiligheidsarrangement met Oekraïne verder kan worden bestendigd.​
 
 
 Debat over de staat van de oorlog in Europa
 
 
 
 21 501-20 nr. 2026
 
 
 
 19-3-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie-Dassen c.s. over met het bedrijfsleven komen tot het vergroten van de Nederlandse productiecapaciteit op het gebied van elektronische oorlogsvoering.
 
 
 Debat over de staat van de oorlog in Europa
 
 
 
 21 501-20 nr. 2031
 
 
 
 19-3-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie-Dassen c.s. over ervoor pleiten dat de huidige positie van Moldavië gewaarborgd blijft onder de nieuwe plannen van de Europese Defensie Industrie Strategie​​.
 
 
 Debat over de staat van de oorlog in Europa
 
 
 
 21 501-20 nr. 2032
 
 
 
 19-3-2024
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​36410-X-93​
 
 
 
 
 ​Motie-Brekelmans c.s. over een aanjagersrol vervullen bij een plan voor de opschaling van militaire productie in Europese landen.
 
 
 Debat over de staat van de oorlog in Europa
 
 
 
 21 501-20 nr. 2033
 
 
 
 19-3-2024
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​36410-X-93​
 
 
 
 
 ​Motie-Bikker c.s. over bij de voorbereiding van mogelijke scenario's ook plannen opstellen voor de communicatie hiervan richting de bevolking.
 
 
 Debat over de staat van de oorlog in Europa
 
 
 
 21 501-20 nr. 2039
 
 
 
 19-3-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 Motie-Tuinman c.s. over een conceptbrochure over hoe Nederlanders zich kunnen voorbereiden op de gevolgen van een grote crisis of een oorlogssituatie​.
 
 
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2024
 
 
 36 410-X, nr. 54
 
 
 19-3-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 Motie van het lid Erkens c.s. over het uitwerken van scenario's om Nederland bij verschillende dreigingsniveaus veilig te houden.
 
 
 Begroting Defensie 7-2-24
 
 
 36410-X-45
 
 
 13-2-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Erkens over het vaker openbaar maken van cyberaanvallen en bijbehorende technische werkwijzen.
 
 
 Begroting Defensie 7-2-24
 
 
 36410-X-46
 
 
 13-2-2024
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Nordkamp c.s. over het in kaart brengen van het aandeel van in NAVO-landen geproduceerde defensieproducten dat naar buiten de NAVO weglekt.
 
 
 Begroting Defensie 7-2-24
 
 
 36410-X-47
 
 
 13-2-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Nordkamp c.s. over een onderzoek naar versterking van de stabiliteit en weerbaarheid van de samenleving en de bestrijding van desinformatie.
 
 
 Begroting Defensie 7-2-24
 
 
 36410-X-48
 
 
 13-2-2024
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Gerapporteerd in Kamerstuk 30821-230
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Podt en Boswijk over uitspreken dat het voor de veiligheid en stabiliteit in Europa nodig is om Oekraïne zo lang als nodig en minimaal op hetzelfde niveau militair te steunen.
 
 
 Begroting Defensie 7-2-24
 
 
 36410-X-49
 
 
 13-2-2024
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Podt over het uitwerken van de mogelijkheden van een garantiefonds voor innovaties in de defensie-industrie.
 
 
 Begroting Defensie 7-2-24
 
 
 36410-X-50
 
 
 13-2-2024
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​36410-X-93​
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Tuinman c.s. over het inrichten van een leerproces dat continu de Oekraïense oorlog monitort.
 
 
 Begroting Defensie 7-2-24
 
 
 36410-X-51
 
 
 13-2-2024
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​36410-X-79
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Tuinman en Diederik van Dijk over het verkennen van de wenselijkheid van een permanente Nederlandse gevechtseenheid aan de oostflank.
 
 
 Begroting Defensie 7-2-24
 
 
 36410-X-52
 
 
 13-2-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Ceder c.s. over belemmeringen waar reservisten mee te maken kunnen krijgen in kaart brengen en oplossingen daarvoor aandragen.
 
 
 Begroting Defensie 7-2-24
 
 
 36410-X-55
 
 
 13-2-2024
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​36410-X-90
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Ceder c.s. over het zo snel mogelijk voorbereiden van de plannen voor de oprichting van een tankbataljon.
 
 
 Begroting Defensie 7-2-24
 
 
 36410-X-56
 
 
 13-2-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 ​Benoemd in 36410-X-76
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Ceder over bij de ontwikkeling van de eigen satellietcapaciteit ook voorbereidingen treffen voor militaire activiteit in de ruimte tegen satellieten.
 
 
 Begroting Defensie 7-2-24
 
 
 36410-X-57
 
 
 13-2-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Dobbe en Dassen over de regeling voor chroom-6-slachtoffers ook van toepassing laten zijn voor nabestaanden​.
 
 
 Begroting Defensie 7-2-24
 
 
 36410-X-58
 
 
 13-2-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Gewijzigde motie van het lid Ergin c.s. over het onderzoeken van de mogelijkheden van een humanitaire luchtbrug en een maritieme corridor.
 
 
 Begroting Defensie 7-2-24
 
 
 36410-X-75
 
 
 13-2-2024
 
 
 Afwachten
 
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Dassen en Nordkamp over in kaart te brengen in welke mate Nederland aan de PESCO-doelstelling voldoet om 35% van het defensiematerieel gezamenljk in te kopen.
 
 
 Begroting Defensie 7-2-24
 
 
 36410-X-67
 
 
 13-2-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Dassen over het intensiveren van gezamenlijke inkoop van defensiematerieel via de Defence Joint Procurement Task Force van het Europees Defensieagentschap.
 
 
 Begroting Defensie 7-2-24
 
 
 36410-X-68
 
 
 13-2-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 Motie van het lid Boswijk c.s. over het inventariseren en wegnemen van regels en procedures die het opschalen van externe opleidingscapaciteit belemmeren​.
 
 
 WGO personeel en Materieel
 
 
 36410-X-27
 
 
 6-2-2024
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 36410-X-90
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Boswijk over de personele knelpunten en scenario's rond het NATO Force Model inventariseren.
 
 
 WGO personeel en Materieel
 
 
 36410-X-28
 
 
 6-2-2024
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 28676-461​
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Tuinman c.s. over alle medewerkers van Defensie die geen militair of reservist zijn vrijblijvend uitnodigen om reservist te worden.
 
 
 WGO personeel en Materieel
 
 
 36410-X-31
 
 
 6-2-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Tuinman en Boswijk over het onderzoeken van voorstellen met betrekking tot het internationaal aanbesteden van militaire projecten.
 
 
 WGO personeel en Materieel
 
 
 36410-X-32
 
 
 6-2-2024
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 31125-130
 
 
 
 
 ​Nader gewijzigde motie van het lid Erkens c.s. over het dienjaar zo snel mogelijk fors opschalen.
 
 
 WGO personeel en Materieel
 
 
 36410-X-42
 
 
 6-2-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Podt over in kaart brengen hoe innovatieve technieken kunnen bijdragen aan de vormgeving van de krijgsmacht van de toekomst.
 
 
 WGO Personeel en materieel 29 jan 2024
 
 
 36410-X-36
 
 
 6-2-2024
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 3​1125-130
 
 
 
 
 Motie Dassen c.s. over oproepen in Europees en NAVO verband tot voorbereiding op worst case scenario én voor Nederland hetzelfde voor te bereiden; inclusief maatschappelijke gevolgen, en benodigde investeringen op economische en veiligheidsgebied. ​
 
 
 RAZ/RBZ
 
 
 21501-02-2825
 
 
 6-2-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Dassen (Volt):  "voorstel uitwerken om versneld te komen tot het behalen van de 2% EDA-norm voor kennis en innovatie in het defensiedomein".​
 
 
 WGO 29-01-2024
 
 
 
 36410, nr. 35
 
 
 
 29-1-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Dassen (Volt): "Europese samenwerking, alternatief voorstel voor betrouwbare indicator voor de gezamenlijke aanschaf en instandhouding van (wapen)systemen en munitie in bilateraal en multilateraal verband".
 
 
 WGO 29-01-2024
 
 
 
 36410, nr. 33
 
 
 
 29-1-2024
 
 
 Afwachten
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Tuinman (BBB): "Voorstellen en/of ruimere interpretatie te onderzoeken met betrekking tot internationaal aanbesteden voor militaire projecten met een groot CD&E-element".​
 
 
 WGO 29-01-2024
 
 
 
 36410, nr. 32
 
 
 
 29-1-2024
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​31125-130
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Boswijk (CDA) over de Kamer uiterlijk 1 juli informeren over de behoeftestelling voor de oprichting van een tankbataljon​.
 
 
 WGO 29-01-2024
 
 
 
 36410, nr. 29
 
 
 
 29-1-2024
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 Benoemd in 36410-X-76​​
 
 
 
 
 ​Motie van lid Erkens (VVD): "Defensiematerieel, Nederlandse industrie, onderzoeken hoe de industrie beter betrokken kan worden bij munitieproductie, strategie een leidende rol van onbemande systemen en strategische munitie".
 
 
 WGO 29-01-2024
 
 
 
 36410, nr. 26
 
 
 
 29-1-2024
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​36410-X-93
 
 
 
 
 ​Motie van leden Tuinman (BBB) en van Campen (VVD): «verzoekt de regering zo spoedig mogelijk samen met Europese partners orders te plaatsen voor de gangbare munitiesoorten passende bij de vraag van Oekraïne en ook die van de Nederlandse krijgsmacht en daarmee de productiecapaciteit door Nederland en de EU te vergroten".​
 
 
 Plenair debat 12 december 2023 over Europese Raad
 
 
 21501-20-1978
 
 
 12-12-2023
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 2​7830-434​
 
 
 
 
 Motie van de leden Piri en Veldkamp over uitspreken dat Nederland een voortrekkersrol moet blijven spelen in het steunen van Oekraine.
 
 
 Plenair debat over de Europese Raad
 
 
 21501-20-1993
 
 
 12-12-2023
 
 
 Doorlopend
 
 
 ​O.a. gerapporteerd in Kamerstukken 21501-20-2019, 21501-28-262, 21501-28-263​
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Piri c.s. over EUPOL-bewakers en tolken die werkzaamheden hebben verricht voor een Nederlandse EUPOL-functionaris betrekken bij het traject voor de ambassadebewakers.
 
 
 2023A06865
 
 
 27925-949
 
 
 26-10-2023
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 3​6410-V-88
 
 
 
 
 ​Gewijzigde motie van het lid Hammelburg c.s. over na inwerkingtreding van de tijdelijke wet een uitvoeringstoets uitvoeren die ziet op de balans tussen passende waarborgen en effectieve taakuitvoering (t.v.v. 36263-25).
 
 
 WGO Tijdelijke wet onderzoeken AIVD en MIVD naar landen met een offensief cyberprogramma, bulkdatasets en overige specifieke voorzieningen
 
 
 
 36263, nr. 32
 
 
 
 24-10-2023
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Krul en Valstar over samen met de centrales van overheidspersoneel mogelijkheden onderzoeken om URD-trajecten sneller te doorlopen.
 
 
 2023A04696
 
 
 36410-X-9
 
 
 24-10-2023
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​Benoemd in 36410-X-24 & 36410-X-90
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Valstar c.s. over inzichtelijk maken wat er nodig is om binnen de Duitse-Nederlandse samenwerking een eigen tankbataljon op te richten.
 
 
 Tweeminutendebat Materieel
 
 
 
 27830, nr. 410
 
 
 
 6-7-2023
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 27830-422
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Stoffer en van Haga over stappen blijven zetten om te bevorderen dat de inzetvoorraad voor de eerste hoofdtaak het gewenste niveau bereikt.
 
 
 Tweeminutendebat Materieel
 
 
 
 27830, nr. 411
 
 
 
 6-7-2023
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 2​7830-434
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Stoffer en van Haga over onderzoeken hoe Nederland actief kan aansluiten bij het initiatief voor de bescherming van onderzeese kritieke infrastructuur.
 
 
 Tweeminutendebat Materieel
 
 
 
 27830, nr. 412
 
 
 
 6-7-2023
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Hammelburg en Krul over na vijf jaar de inzet van de bewapende MQ-9-drone evalueren.
 
 
 Tweeminutendebat Materieel
 
 
 
 27830, nr. 415
 
 
 
 6-7-2023
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Rajkowski en Bisschop over een voortgangsrapportage over inrichting en uitrol van de ABRO-regeling.
 
 
 Tweeminutendebat IVD-Aangelegenheden
 
 
 
 29924, nr. 246
 
 
 
 6-7-2023
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Boswijk en Valstar over veteranen in detentie die specifiek veteranenzorg veteranenzorg nodig hebben niet slechts bij uitzondering in aanmerking laten komen voor de plaatsing in het MPC.
 
 
 Notaoverleg Veteranen
 
 
 
 30139, nr. 265
 
 
 
 27-6-2023
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 
 30 139 nr. 274
 
 
 
 
 
 Motie van de leden Boswijk en Valstar over 24/7 toegang tot gespecialiseerde crisishulp voor veteranen in acute psychische nood.
 
 
 Notaoverleg Veteranen
 
 
 
 30139, nr 266
 
 
 
 27-6-2023
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Kamerstuk 30 139 Nr. 272
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Hammelburg over met het Veteraneninstituut onderzoeken hoe veteranen buiten dienst die later PTSS ontwikkelen in beeld kunnen komen.
 
 
 Notaoverleg Veteranen
 
 
 
 30139, nr. 267
 
 
 
 27-6-2023
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 30139-274 van 13 juni 2024​​
 
 
 
 
 ​De motie Sjoerdsma c.s. over het lokaal bekend stellen van het NIMH-overzicht en het in behandeling nemen van claims van slachtoffers van martelingen en verkrachtingen.
 
 
 Plenair debat over het onderzoeksprogramma ‘Onafhankelijkheid, dekolonisatie, geweld en oorlog in Indonesië 1945-1950’
 
 
 
 26049, nr. 101
 
 
 
 14-6-2023
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 De motie-Brekelmans/Boswijk over expliciet benoemen dat het merendeel van de Nederlandse militairen in Indonesië niet schuldig of medeplichtig was aan extreem geweld. ​
 
 
 Plenair debat over het onderzoeksprogramma ‘Onafhankelijkheid, dekolonisatie, geweld en oorlog in Indonesië 1945-1950’
 
 
 
 26049, nr. 107
 
 
 
 14-6-2023
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 
 
 
 ​de motie-Agnes Mulder/Boswijk over het in kaart brengen van de gevolgen van de militaire leveranties aan Oekraïne voor de operationele gereedheid van de krijgsmacht.
 
 
 Tweeminutendebat Raad Buitenlandse Zaken (CD 19/1)
 
 
 
 21501-02, nr. 2592
 
 
 
 19-1-2023
 
 
 Doorlopend
 
 
 ​Gerapporteerd in Kamerstukken 21501 28, nr. 250; 36045, nr. 151 en 21501 28, nr. 252
 
 
 
 
 ​de motie-Brekelmans c.s. over een plan om de munitieproductie in Europa te verhogen ten behoeve van steun aan Oekraïne.
 
 
 Tweeminutendebat Raad Buitenlandse Zaken (CD 19/1)
 
 
 
 21501-02, nr. 2593
 
 
 
 19-1-2023
 
 
 In behandeling
 
 
 ​Gerapporteerd in Kamerstukken 21501 28, nr. 250; 21501 02, nr. 2622 en 21501 28, nr. 252
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Fritsma over zekerstellen dat geen cent van de door Nederland betaalde schadevergoedingen aan de gemeenschap van Hawija, terecht komt bij (oud) IS-ers​.
 
 
 Moties ingediend bij het tweeminutendebat Voortgang/evaluatie missies
 
 
 
 29521, nr. 453
 
 
 
 22-12-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​27925, nr. 937
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Valstar c.s. over op basis van een aantal aangegeven punten uniformiteit aanbrengen in defensienota's.
 
 
 Tweeminutendebat Defensienota 2022
 
 
 
 36124, nr. 13
 
 
 
 22-12-2022
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Valstar c.s. over de transitie van de marine inzichtelijk maken.
 
 
 Tweeminutendebat Defensienota 2022
 
 
 
 36124, nr. 14
 
 
 
 22-12-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Kamerstuk 36124, nr. 31
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Dassen c.s. over in overleg met Duitsland en België onderzoeken hoe de gezamenlijke productiecapaciteit voor kapitale munitie kan worden vergroot.
 
 
 Tweeminutendebat Defensienota 2022
 
 
 
 36124, nr. 19
 
 
 
 22-12-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Gerapporteerd in Kamerstukken 28676, nr's. 246 en 427
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Dassen over in Europees verband gezamenlijk munitie inkopen.
 
 
 Tweeminutendebat Defensienota 2022
 
 
 
 36124, nr. 20
 
 
 
 22-12-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Gerapporteerd in Kamerstukken 28676, nr's 426 en 427 en 27830, nr. 406
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Boswijk c.s. over uiterlijk 1 oktober 2023 inzichtelijk maken hoe de integratie van de Duitse en Nederlandse landmachten vorm gaat krijgen.
 
 
 Tweeminutendebat Defensienota 2022
 
 
 
 36124, nr. 23
 
 
 
 22-12-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 Kamerstuk 33279, nr. 37
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Hammelburg c.s. over culturele diversiteit een pijler maken in het personeelsbeleid van Defensie.
 
 
 Tweeminutendebat Personeel Defensie
 
 
 
 36200 X, nr. 56
 
 
 
 22-12-2022
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​36410-X
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Kuzu en Hammelburg over bewerkstelligen dat de manschappen zo veel mogelijk vrijheid hebben om in hun verblijfsruimte hun eigen inrichting te kiezen.
 
 
 Tweeminutendebat Personeel Defensie
 
 
 
 36200 X, nr. 57
 
 
 
 22-12-2022
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​Kamerstuk 36200 X, nr. 86
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Kuzu over bewerkstelligen dat voldoende manschappen inzetbaar blijven ter versterking en ter verdediging van de Oostflank van de NAVO.
 
 
 debat over de verlenging van de Nederlandse bijdrage aan de anti-ISIS-coalitie en de brede veiligheidsinzet in Irak in 2023 (Artikel 100-procedure)
 
 
 
 27925, nr. 923
 
 
 
 22-12-2022
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Jasper van Dijk over de stand van zaken rond nucleaire ontwapening en modernisering van kernwapens in Nederland.
 
 
 Begrotingsbehandeling Buitenlandse Zaken 2023
 
 
 
 36200 V, nr. 30
 
 
 
 29-11-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 Kamerstuk 36200 V, nr. 73
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Valstar c.s. over voorkomen dat voormalige Defensiemedewerkers trainingen geven aan landen die een offensief cyberprogramma tegen Nederland voeren.
 
 
 Begrotingsbehandeling Defensie 2023
 
 
 
 36200 X, nr. 25
 
 
 
 22-11-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 Kamerstuk 2023Z13362
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Valstar c.s. over binnen de Joint Expeditionary Force de samenwerking versterken voor de beveiliging van de Noordzee en Baltische Zee.
 
 
 Begrotingsbehandeling Defensie 2023
 
 
 
 36200 X, nr. 26
 
 
 
 22-11-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Kamerstuk 33450, nr. 118
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Valstar c.s. over in gesprek gaan met banken en pensioenfondsen om barrières voor de defensiesector weg te nemen.
 
 
 Begrotingsbehandeling Defensie 2023
 
 
 
 36200 X, nr. 27
 
 
 
 22-11-2022
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Valstar c.s. over gratis reizen met de trein voor militairen in uniform en vaker oefeningen houden door Defensie in de steden.
 
 
 Begrotingsbehandeling Defensie 2023
 
 
 
 36200 X, nr. 28
 
 
 
 22-11-2022
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​Kamerstuk 36200 X, nr. 86 en t Kamerstuk 36 410-X-7
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Boswijk c.s. over onderzoeken of huidige kwalificaties van oefeningen en uitzendingen nog aansluiten bij de huidige situatie.
 
 
 Begrotingsbehandeling Defensie 2023
 
 
 
 36200 X, nr. 36
 
 
 
 22-11-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Gerapporteerd in Kamerstuk 36200 X, nr. 86 van 1 juni 2023
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Boswijk c.s. over binnen de NAVO pleiten voor het in de DPCR meewegen van de geïntegreerde strijdkrachten in Europa.
 
 
 Begrotingsbehandeling Defensie 2023
 
 
 
 36200 X, nr. 37
 
 
 
 22-11-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Kamerstukken 28676, nr's 425; 426 en 427
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Segers c.s. over de NATO Capability Targets als referentiepunt gebruiken bij het opstellen van de Defensienota en begroting.
 
 
 Begrotingsbehandeling Defensie 2023
 
 
 
 36200 X, nr. 38
 
 
 
 22-11-2022
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​28676-464
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Segers en Boswijk over mogelijkheden onderzoeken om het dienjaar sneller op te schalen en belangstellende snel uitsluitsel te geven.
 
 
 Begrotingsbehandeling Defensie 2023
 
 
 
 36200 X, nr. 39
 
 
 
 22-11-2022
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​Kamerstuk 36 410-X-Nr. 7 en 36124-45
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Stoffer c.s. over de ICA conditioneel maken voor de gunning en meewegen in de besluitvorming.
 
 
 Begrotingsbehandeling Defensie 2023
 
 
 
 36200 X, nr. 41
 
 
 
 22-11-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 Kamerstuk 34225, nr. 42
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Kuzu c.s. over exitgesprekken analyseren en omzetten in concrete verbeteringen om meer militairen duurzaam aan Defensie te binden.
 
 
 Begrotingsbehandeling Defensie 2023
 
 
 
 36200 X, nr. 43
 
 
 
 22-11-2022
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​Kamerstuk 36200 X, nr. 86
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Kuzu en Valstar over bezien of de maximale termijn voor functies bij Defensie kan worden losgelaten of verruimd.
 
 
 Begrotingsbehandeling Defensie 2023
 
 
 
 36200 X, nr. 44
 
 
 
 22-11-2022
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 
 36200 X, nr. 86
 
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Kuzu en Boswijk over meer welwillendheid bij het uitreiken van medailles aan reservisten bij de operationele commando's
 
 
 Begrotingsbehandeling Defensie 2023
 
 
 
 36200 X, nr. 45
 
 
 
 22-11-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​36200-X-72
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Koekkoek en Boswijk over bij onderhandelingen over het European Sky Shield Initiative de Europese strategische autonomie laten meewegen bij de keuze van systemen
 
 
 Begrotingsbehandeling Defensie 2023
 
 
 
 36200 X, nr. 46
 
 
 
 22-11-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 Gerapporteerd in Kamerstuk 27830, nr. 395​
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Valstar en Stoffer over een evaluatie vijf jaar na plaatsing van de radar in Herwijnen.
 
 
 Tweeminutendebat Materieel
 
 
 
 27830, nr. 369
 
 
 
 7-7-2022
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Gewijzigde motie van de leden Eppink en Van der Plas over bij de aanschaf van onderzeeboten oog hebben voor het strategische belang en de noodzaak van de Nederlandse maritieme maakindustrie.
 
 
 Tweeminutendebat Materieel
 
 
 
 27830, nr. 371
 
 
 
 7-7-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Gerapporteerd in Kamerstukken 34225, nr's. 40 en 41
 
 
 
 
 ​Gewijzigde motie van de leden Eppink en Van der Plas over de voorraad in Nederland evenredig aanvullen bij de levering van militaire goederen aan Oekraïne.
 
 
 Tweeminutendebat Materieel
 
 
 
 27830, nr. 370
 
 
 
 7-7-2022
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Fritsma (PVV) en van Haga (groep van Haga) over zorg dragen voor voldoende en directe toegang tot noodopvang voor veteranen.
 
 
 Notaoverleg Veteranen
 
 
 
 30139, nr. 259
 
 
 
 20-6-2022
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​Kamerstuk 30139, nr. 262 en 30139-272
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Hammelburg en Boswijk over versterking van gezamenlijke inkoop, interoperabiliteit en samenwerking met andere EU-landen op het gebied van onderhoud.
 
 
 Tweeminutendebat Hoofdlijnen Defensiebeleid
 
 
 
 35925 X, nr. 65
 
 
 
 21-4-2022
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Valstar c.s. over pilots voor het versneld overgaan tot aanschaf van materieel.
 
 
 Tweeminutendebat Hoofdlijnen Defensiebeleid
 
 
 
 35925 X, nr. 70
 
 
 
 21-4-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Kamerstukken 35925 X, nr. 74; 27830, nr. 376 en 35925 X, nr. 84
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Valstar c.s. over steun voor bewapening van de MQ-9 Reaper.
 
 
 Tweeminutendebat Hoofdlijnen Defensiebeleid
 
 
 
 35925 X, nr. 69
 
 
 
 21-4-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Kamerstuk 27830, nr 399
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Boswijk c.s. over voorstellen voor innovatieve vormen van diensttijd.
 
 
 Tweeminutendebat Hoofdlijnen Defensiebeleid
 
 
 
 35925 X, nr. 67
 
 
 
 21-4-2022
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 Kamerstuk 36200, nr. 8 en 36124-45
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Piri en Valstar over de Afghaanse oud-medewerkers uit dankbaarheid voor bewezen diensten op passende wijze eren
 
 
 Debat over de stand van zaken rondom de evacuatie in Afghanistan
 
 
 
 27925, nr. 893
 
 
 
 31-3-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Van der Staaij c.s. over het wegnemen van knelpunten die diensten verhinderen Nederland te beschermen tegen landen met een offensief cyberprogramma
 
 
 Plenair debat over de situatie in Oekraine
 
 
 
 36045, nr. 16
 
 
 
 28-2-2022
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 ​Kamerstuk 36263 (intreding Wiv)
 
 
 
 
 ​Motie Hermans c.s. over concrete voorstellen om ondernemers beter te beschermen tegen digitale dreigingen en cybercriminelen.
 
 
 Debat over de Regeringsverklaring
 
 
 
 35788, nr. 120
 
 
 
 19-1-2022
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Gerapporteerd in Kamerstuk 35925 VI, nr. 136
 
 
 
 
 ​Motie van het lid van Wijngaarden c.s. over nauw optrekken met NAVO-bondgenoten bij volkenrechtelijke standpunten en militaire R&D als het gaat om autonome dan wel semiautonome wapensystemen.
 
 
 Notaoverleg Autonome Wapensystemen 13 december
 
 
 
 35848, nr. 10
 
 
 
 14-12-2021
 
 
 Doorlopend
 
 
 ​Gerapporteerd in Kamerstuk 36100 V, nr. 9
 
 
 
 
 De motie D66 Verzoekt de regering kaders op te stellen omtrent de inzet van lokale medewerkers —zowel onder arbeidscontract als op freelance basis - bij toekomstige militaire missies en op Nederlandse ambassades en consulaten en daarbij vast te leggen welke verantwoordelijkheden de Nederlandse staat wel of niet heeft ten opzichte van dit personeel
 
 
 Begrotingsbehandeling
 
 
 
 35925 X, nr. 29
 
 
 
 11-11-2021
 
 
 Doorlopend
 
 
 ​Kamerstuk 36200-X, nr. 85
 
 
 
 
 De motie VVD Verzoekt de regering het Defensie Cyber Commando na afronding van de HR-transitie een eigen aanstellingsmandaat te geven, zodat het op vergelijkbare wijze als de huidige operationele commando's militairen kan aanstellen en laten doorstromen.
 
 
 Begrotingsbehandeling
 
 
 
 35925 X, nr. 25
 
 
 
 11-11-2021
 
 
 In behandeling
 
 
 ​Gerapporteerd in Kamerstuk 36124, nr. 2
 
 
 
 
 De motie van Wijngaarden VVD Verzoekt de regering
 te zorgen voor borging van het wezenlijk nationaal veiligheidsbelang en strategische autonomie, inclusief daarvoor benodigde betrokkenheid van de Gouden Driehoek, bij de gehele levensfase van de onderzeeboot;
 daartoe in de offerteaanvraag primaire en secundaire eisen te formuleren, en de Kamer voorafgaand aan het doen uitgaan van de offerteaanvraag desnoods vertrouwelijk te informeren over de afweging tussen primaire en secundaire eisen in het beoordelingskader en gevolgen voor strategische autonomie die voortvloeien uit de gemaakte keuzes;
 de Kamer tevens te informeren over de gevolgen hiervan voor de levensduurkosten van de onderzeeboten in relatie tot de return on investment.
 
 
 Begrotingsbehandeling
 
 
 
 35925 X, nr. 24
 
 
 
 11-11-2021
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Kamerstuk 34225, nr. 40
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, de deelnemende werven te vragen aan te tonen of en hoe zij de Nederlandse maritieme industrie zo veel mogelijk en op hoogwaardig strategisch technologisch niveau zullen betrekken bij ontwerp, ontwikkeling, bouw en instandhouding van de onderzeeboten, de uitkomsten hiervan nadrukkelijk te betrekken bij het zo snel mogelijk voortzetten van het verwervingsproces, en de Kamer hierover nader te informeren.
 
 
 Begrotingsbehandeling
 
 
 
 35925 X, nr. 36
 
 
 
 11-11-2021
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Kamerstuk 34225, nr. 40​
 
 
 
 
 De motie Boswijk CDA Verzoekt de regering te kijken naar de mogelijkheden om gezamenlijk met de NAVO en meer in het bijzonder landen gelegen aan de Noordzee zoals Noorwegen, Duitsland, Denemarken, Groot-Brittannië, Frankrijk en België een strategie te ontwikkelingen voor de bescherming van onze cruciale infrastructuur gelegen in de Noordzee en de Kamer hierover voor de zomer van 2022 te rapporteren.
 
 
 Begrotingsbehandeling
 
 
 
 35925 X, nr. 22
 
 
 
 11-11-2021
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 Kamerstuk 33450, nr. 118
 
 
 
 
 De motie Boswijk CDA Verzoekt de regering strenger te handhaven op de bovengenoemde wetsartikelen en het verbod (toelichting: tijdens meerdere anti-coronademonstraties betoger militaire uniformen dragen en misbuik maken van het Rode Kruis-embleem op helmen, kleding en vlaggen)
 
 
 Begrotingsbehandeling
 
 
 
 35925 X, nr. 23
 
 
 
 11-11-2021
 
 
 Doorlopend
 
 
 ​Gerapporteerd in Kamerstuk 2022Z00043
 
 
 
 
 De motie van het lid Piri over onderzoeken of en hoe inzichtelijk gemaakt kan worden hoe investeringen bijdragen aan de operationele inzetbaarheid van de krijgsmacht
 
 
 Begrotingsbehandeling
 
 
 
 35925 X, nr. 44
 
 
 
 11-11-2021
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​Motie van de leden Ephraim en Eerdmans over een uitgebreide analyse en risico-inschatting voorafgaand aan militaire missies en een evaluatie na afloop.
 
 
 CD Meest recente situatie in Afghanistan
 
 
 
 27925, nr. 798
 
 
 
 18-8-2021
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Kamerstuk 27925, nr. 919
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Dassen c.s. over een voorstel voor een mandaat voor de European External Action Service om een Europees noodplan op te stellen.
 
 
 CD Meest recente situatie in Afghanistan
 
 
 
 27925, nr. 797
 
 
 
 18-8-2021
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Gewijzigde motie van het lid Kuzu c.s. over een nationaal herdenkingsmonument voor Srebrenica (t.v.v. 26122-54)
 
 
 Tweeminutendebat Dutchbat-III
 
 
 
 26122, nr. 58
 
 
 
 23-6-2021
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 Kamerstuk 30139, nr. 254
 
 
 
 
 ​Motie van het lid Belhaj c.s. over een onafhankelijk onderzoek naar de besluitvorming rond het LIMC
 
 
 Debat over het leger dat informatie verzamelt over de Nld samenleving
 
 
 
 32761, nr. 186
 
 
 
 26-5-2021
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 Kamerstuk 32761, nr. 258
 
 
 
 
 ​Motie lid van Dijk: wenst een onafhankelijk onderzoek naar de betrokkenheid van NAVO landen bij de oorlog in Afghanistan
 
 
 Plenair debat art. 100 Afghanistan
 
 
 
 27925, nr. 772
 
 
 
 22-4-2021
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Gerapporteerd in Kamerstukken 27925, nr's 872; 885 en 912
 
 
 
 
 ​v Helvert CDA, CU, SP, PVV en PvdA: Roept het kabinet op om de RCR te stoppen en een alternatieve locatie te zoeken voor de SMART-L Radar.
 
 
 Nota Overleg Materieel
 
 
 
 27830, nr. 332
 
 
 
 3-2-2021
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 Kamerstuk 31936, nr. 940
 
 
 
 
 Stoffer SGP en VVD: ​Verzoekt de regering, de defensievisie aan te vullen met een nader uitgewerkt kader voor de wijze waarop taakspecialisatie kan vormgegeven inclusief de voor- en nadelen daarvan.
 
 
 Begrotingsbehandeling 2021
 
 
 
 35570 X, nr. 54
 
 
 
 1-12-2020
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 Kamerstuk 33279, nr. 36
 
 
 
 
 ​Motie vd Nieuwenhuizen GL, VVD, D66, CDA: Verzoekt de regering, de bij de naamgeving van marineschepen betrokken instanties binnen defensie de uitdrukkelijke wens vanuit de Kamer mee te geven dat tenminste twee van de nieuw te verwerven marineschepen, waaronder fregatten, naar vrouwen met een grote betekenis voor de Nederlandse vrijheid worden vernoemd.
 
 
 Begrotingsbehandeling 2021
 
 
 
 35570 X, nr. 40
 
 
 
 1-12-2020
 
 
 In behandeling
 
 
 ​Gerapporteerd in Kamerstuk 35925 X, nr. 47 en 27830, nr. 393
 
 
 
 
 Fritsma ​(PVV) Verzoekt de regering om een einde te maken aan de praktijk dat middels door Defensie verstrekte leningen de kas van het Turkse leger wordt gespekt.
 
 
 Begrotingsbehandeling 2021
 
 
 
 35570 X, nr. 36
 
 
 
 1-12-2020
 
 
 In behandeling
 
 
 ​Gerapporteerd in Kamerstuk 35925 X, nr. 17
 
 
 
 
 Stoffer (SGP) c.s. Verzoekt de regering, bij evaluatie van de Wet defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) te betrekken hoe daarin de notie kan worden opgenomen dat mede ten behoeve van investeringen in en instandhouding van materieel gestreefd wordt naar het realiseren van de NAVO-norm.
 
 
 Begrotingsbehandeling 2021
 
 
 
 35570 X, nr. 55
 
 
 
 1-12-2020
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 Kerstens (PvdA) c.s.:​ Verzoekt de regering ervoor zorg te dragen dat ten aanzien van de inmiddels herhaaldelijk door de Veteranenombudsman in dezen gedane aanbevelingen bij zijn eerstvolgende Klachtmonitor duidelijke verbeteringen te zien zijn.
 
 
 Begrotingsbehandeling 2021, 1-12-2020
 
 
 
 35570 X, nr. 48
 
 
 
 1-12-2020
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 Motie Belhaj c.s. over behoud van het Mariniersmuseum in Rotterdam.
 
 
 WGO Personeel/ Materieel
 
 
 
 35570 X, nr. 27
 
 
 
 30-11-2020
 
 
 In behandeling
 
 
 ​Gerapporteerd in Kamerstukken35570 X, nr. 76; 35925 X, nr. 15 en 36200 X, nr. 61
 
 
 
 
 Motie Stoffer c.s. over optimaal gebruikmaken van een zelfscheppend Nederlands marinebouwcluster
 
 
 WGO Personeel/ Materieel
 
 
 
 35570 X, nr. 30
 
 
 
 30-11-2020
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 Kamerstuk 34225, nr. 28
 
 
 
 
 Gewijzigde motie van het lid Diks over onderzoeken van incidenten bij militaire inzet in coalitieverband (t.v.v. 35363, nr. 3)
 
 
 Plenair debat transparantie burgerslachtoffers
 
 
 
 35363, nr. 4
 
 
 
 19-12-2019
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 Kamerstuk 29521, nr. 442
 
 
 
 
 Kerstens over de randvoorwaarden van een nieuw functie- en beloningsgebouw tot stand brengen en zo bij te dragen aan de aantrekkelijkheid van Defensie als werkgever
 
 
 VAO Personeel
 
 
 
 35300, nr. 50
 
 
 
 19-12-2019
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Kamerstukken 35925 X, nr. 82 en 36200 X, nr. 8
 
 
 
 
 ​Motie Diks en Kerstens over het monitoren van mogelijke gezondheidsgevolgen voor het Defensiepersoneel.
 
 
 VAO militair radarstation Herwijnen
 
 
 
 31936, nr. 654
 
 
 
 11-9-2019
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 Belhaj: verzoekt de regering, alle mogelijke maatregelen te treffen om blootstelling aan en gezondheidsschade veroorzaakt door uitstootgassen van burnpits zo veel als mogelijk te voorkomen.
 
 
 AO Personeel
 
 
 
 35000 X, nr. 113
 
 
 
 9-4-2019
 
 
 Doorlopend
 
 
 Kamerstuk ​35570, X, nr. 103
 
 
 
 
 Motie Belhaj (D66): verzoekt de regering, om de nota Defensie Industrie Strategie en de Innovatiestrategie Defensie aan te vullen met voorstellen die volgen uit het plan van aanpak Defensie Operationele Energiestrategie.
 
 
 NO DIS
 
 
 
 31125, nr. 98
 
 
 
 18-2-2019
 
 
 Doorlopend
 
 
 ​Gerapporteerd in kamerstuk 34919, nr. 74
 
 
 
 
 Bruins Slot: verzoekt de regering, de Defensie Cyber Strategie te verbreden met de inzet van cybersoldaten om Nederland te beschermen als cyberaanvallen in de ruimte dreigen de samenleving te ontwrichten, en de Kamer daarover te informeren.
 
 
 Begrotingsbehandeling 2019
 
 
 
 35000 X, nr. 52
 
 
 
 21-11-2018
 
 
 Deels uitgevoerd
 
 
 ​Gerapporteerd in Kamerstuk 36124, nr. 10
 
 
 
 
 Kerstens: over gezamenlijk aanbod op de arbeidsmarkt door Defensie, de brandweer en de politie.
 
 
 WGO Personeel
 
 
 
 35000 X, nr. 30
 
 
 
 12-11-2018
 
 
 Doorlopend
 
 
 Gerapporteerd in Kamerstuk 2020Z08679
 
 
 
 
 Motie Kerstens (PvdA): verzoekt het kabinet in het kader van bedoelde zorgvuldigheid in overleg met betrokkenen zoals hiervoor genoemd te bezien op welke wijze tot een gedragen besluit kan worden gekomen en de Kamer hierover te informeren.
 
 
 Plenair debat luchthavenbesluit
 
 
 
 34932, nr. 11
 
 
 
 5-7-2018
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 
 31936, nr. 877
 
 
 
 
 
 Belhaj: verzoekt de regering, te allen tijde de Kamer actief te informeren, mocht de taak die opgenomen is in een instellingsbesluit voor het oprichten van een (tijdelijke) commissie onverhoopt geheel of gedeeltelijk wijzigen.
 
 
 AO Veiligheid en integriteit
 
 
 
 34775 X, nr. 110
 
 
 
 16-5-2018
 
 
 Doorlopend
 
 
 Kamerstuk 34919, nr. 41
 
 
 
 
 Belhaj: verzoekt de regering, na het voltooien van het strafrechtelijk onderzoek door het OM, onderzoek te doen naar de mogelijkheid om tot (aanvullende) interne disciplinaire maatregelen over te gaan indien er op enig moment sprake is geweest van nalatig en/of verwijtbaar handelen.
 
 
 AO Veiligheid en integriteit
 
 
 
 34775 X, nr. 109
 
 
 
 16-5-2018
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 Van Dijk: verzoekt de regering, alle mogelijke middelen in te zetten om het beantwoorden van de schuldvraag mogelijk te maken en daaraan consequenties te verbinden.
 
 
 AO Veiligheid en integriteit
 
 
 
 34775 X, nr. 112
 
 
 
 16-5-2018
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​Gewijzigde motie van het lid Diks over communicatie met externen over misbruikzaken (t.v.v. 34775 X, nr. 155)
 
 
 AO Veiligheid en Integriteit
 
 
 
 34775 X, nr. 119
 
 
 
 16-5-2018
 
 
 Uitgevoerd
 
 
 Kamerstuk 36124, nr. 8
 
 
 
 
 ​Voordewind: verzoekt de regering, te onderzoeken op welke wijze in het toetsingskader voor deelname aan internationale missies duidelijke, controleerbare criteria voor de veiligheid en de medische zorg voor Nederlandse militairen tijdens internationale missies opgenomen kunnen worden, en de Kamer hierover te informeren,
 
 
 Begrotingsbehandeling 2018
 
 
 
 34775 X, nr. 52
 
 
 
 23-11-2017
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 52 Door bewindslieden gedane toezeggingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving van de toezegging
 
 
 Bronnaam/ Vindplaats
 
 
 Bronnummer
 
 
 Datum
 
 
 Status
 
 
 Nummer Kamerbrief
 
 
 
 
 
 
 ​De minister van Defensie zal in het verslag van de aankomende NAVO-top een update geven inzake de coördinerende rol van de NAVO bij het command center​.
 
 
 CD NAVO 3 juli 24
 
 
 
 3-7-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 ​De minister van Defensie zal tijdens de bespreking van de Defensiebegroting ingaan op wat de extra capaciteitsbehoefte betekent voor de Nederlands krijgsmacht.
 
 
 CD NAVO 3 juli 24
 
 
 
 3-7-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 ​De Minister zegt toe om de cijfers over het aantal dakloze veteranen nader te onderzoeken en deze cijfers te betrekken bij de aanpak.
 
 
 Notaoverleg veteranen
 
 
 TZ202406-045
 
 
 24-6-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 ​De minister zegt toe om de bestaande initiatieven met betrekking tot het waarderen van veteranen in kaart te brengen en te onderzoeken welke verdere stappen en uitbreiding mogelijk zijn.
 
 
 Notaoverleg veteranen
 
 
 TZ202406-044
 
 
 24-6-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 ​Toezegging bij Ruimte voor Defensie. Toezegging om de ontwerp beleidsvisie Ruimte voor Defensie bij de start van de inzage legging aan de Kamer te sturen in het eerste kwartaal van 2025, inclusief de verwachte tijdslijnen van processen.
 
 
 CD Ruimte voor Defensie
 
 
 TZ202406-036
 
 
 19-6-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 ​Toezegging om voor het einde van het jaar 2024 de Kamer te informeren over de belevingen over de schade- en klachtenafhandeling in Reek.​
 
 
 CD Ruimte voor Defensie
 
 
 TZ202406-037
 
 
 19-6-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris zegt toe in de eerstvolgende verzamelbrief personeel ook nader zou worden ingegaan op de mogelijkheden tot verbetering van de uitwisselbaarheid van civiele verpleegkundigen en militaire verpleegkundigen.
 
 
 CD Personeel & Materieel 13-6-24
 
 
 TZ202406-047
 
 
 13-6-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 ​De staatsecretaris zegt toe in de volgende verzamelbrief personeel nader in te gaan op de mogelijkheid dat reservisten alle benodigde opleidingen binnen, of in opdracht van, Defensie krijgen.
 
 
 CD Personeel & Materieel 13-6-24
 
 
 TZ202406-048
 
 
 13-6-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris zegt toe dat in de komende DPO ,waar mogelijk, er per project​ wordt gemotiveerd waarom er vertraging is opgelopen.
 
 
 CD Personeel & Materieel 13-6-24
 
 
 TZ202406-049
 
 
 13-6-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris zegt toe in de eerstvolgende voortgangsrapportage inzake de aanschaf onderzeeboten een mogelijke manier van toerekening van hulpsystemen (LCC) aan het onderzeebotenproject op te zullen nemen. Ter beoordeling voor de Kamer.
 
 
 CD Personeel & Materieel 13-6-24
 
 
 TZ202406-050
 
 
 13-6-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 De staatssecretaris zegt toe gebruik van specifiek lesmethodiek- en materiaal, gebruikt bij diversiteitstrainingen, te heroverwegen en deze brief te ontvangen voor de zomer.
 
 
 CD Veiligheid en Integriteit
 
 
 TZ202404-205
 
 
 24-4-2024
 
 
 Afgedaan
 
 
 2024Z08313
 
 
 
 
 De staatssecretaris zegt toe de​ toelichting en juridische aspecten van argumentatie tegen het uitvoeren van de motie Dobbe (6410-X-58), met daarbij een omschrijving van de barrières die de staatssecretaris ziet toe te lichten in een Kamerbrief.
 
 
 CD Veiligheid en Integriteit
 
 
 TZ202404-206
 
 
 24-4-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris zegt toe een update van de activiteiten met betrekking tot het drugs- en drankbeleid bij Defensie toe te sturen.
 
 
 CD Veiligheid en Integriteit
 
 
 TZ202404-207
 
 
 24-4-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 ​De minister zegt toe zoveel mogelijk lessons learned in voortgangsrapportgae over missies Oostflank mee te nemen.
 
 
 Commissiedebat voortgang en evaluatie missies 26-3
 
 
 TZ202406-057
 
 
 26-3-2024
 
 
 Afgedaan
 
 
 28676-455
 
 
 
 
 De minister zegt toe schriftelijk te zullen rapporteren over leer cyclus van uitgevoerde missies en lopende conflticten ​
 
 
 Commissiedebat voortgang en evaluatie missies 26-3
 
 
 TZ202406-058
 
 
 26-3-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 De minister zegt toe Sorgdrager te zullen informeren over de wens van de Kamer om Z.s.m. het rapport Sorgdrager te ontvangen en zal de Kamer hierover schriftelijke informeren. ​
 
 
 Commissiedebat voortgang en evaluatie missies 26-3
 
 
 BZDOC-1495260329-104
 
 
 26-3-2024
 
 
 Afgedaan
 
 
 27925-967
 
 
 
 
 ​De minister van Defensie zal de Kamer binnenkort informeren over de financiële bijdrage van Nederland aan de International Drone Coalition en de daarbij behorende tijdslijn.​
 
 
 Debat over de staat van de oorlog in Europa
 
 
 TZ202403-081
 
 
 14-3-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris zegt toe om voor eind 2024 een brief aan de Kamer te zenden over de ingewikkeldheden van mogelijke aanvullende wetgeving waarmee civiele werkgevers het comfort kan worden gegeven dat werknemers ook reservist kunnen zijn.​
 
 
 Begroting Defensie
 
 
 TZ202402-087
 
 
 7-2-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 2024Z08313
 
 
 
 
 De staatssecretaris zegt toe om voor de zomer 2024 per brief aan de Kamer te rapporteren over de uitkomsten van de gesprekken met VDL over industriële capaciteit t.b.v. Defensie.
 
 
 Begroting Defensie
 
 
 TZ202402-090
 
 
 7-2-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 De staatssecretaris zegt toe rond de zomer van 2024 een brief aan de Kamer te zenden over het in beeld brengen van wat er nodig is om de maatschappij voor te bereiden op een militaire dreiging en welke beleidskeuzes er zijn.​
 
 
 Begroting Defensie
 
 
 TZ202402-089
 
 
 7-2-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 De staatssecretaris zegt toe om voor de zomer van 2024 een actualisatie te geven van de stand van zaken betreffende het Chroom-6 dossier.​
 
 
 Begroting Defensie
 
 
 TZ202402-088
 
 
 7-2-2024
 
 
 Afgedaan
 
 
 2024D14277
 
 
 
 
 De staatssecretaris zegt toe om voor Kerst 2024 een brief aan de Kamer te zenden met informatie over de verschillende aspecten van een wetswijziging om het mogelijk te maken dat mensen zonder Nederlandse nationaliteit kunnen dienen in het Nederlandse leger.​
 
 
 Begroting Defensie
 
 
 TZ202402-086
 
 
 7-2-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris zegt toe dat in DMP-brieven ook aandacht aan benodigd personeel zal worden besteed. ​
 
 
 WGO Personeel & Materieel
 
 
 TZ202402-003
 
 
 29-1-2024
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris zegt een brief toe inzake verdere versoepeling van de DMP-eisen voor het vastgoed van Defensie. Hij zal die voor het komende materieeldebat aan de kamer zenden.​
 
 
 WGO Personeel & Materieel 29-01-2024
 
 
 TZ202402-006
 
 
 29-1-2024
 
 
 Afgedaan
 
 
 27830-431
 
 
 
 
 ​Extra aan staande toezegging toegevoegd: in de reeds toegezegd innovatiebrief gaat de staatssecretaris ook in  op het vraagstuk of de huidige Defensie-uitgaven aan kennis en innovatie in het licht van de EDA-norm moeten worden opgehoogd, en zo ja met hoeveel.​ Brief komt in Q2.
 
 
 WGO 29-01-2024
 
 
 TZ202402-002
 
 
 29-1-2024
 
 
 Afgedaan
 
 
 Kamerstuk 31125 nr. 130
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris zegt toe de Kamer uiterlijk 21 juni 2024 een plan toe te sturen om de interne regeldruk in kaart te brengen.​
 
 
 WGO Personeel/Materieel
 
 
 TZ202402-001
 
 
 29-1-2024
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris zegt toe tijdig voor het komende (nog ongeplande) personeelsdebat Defensie een brief aan de Kamer te sturen inzake de verschillen tussen de positie van beroepsmilitairen en dienjaarmilitairen.​
 
 
 WGO Personeel/Materieel
 
 
 TZ202402-005
 
 
 29-1-2024
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris van Defensie zegt toe tijdig voor het komende (nog te plannen) personeelsdebat Defensie een brief inzake het werven en behouden van onderofficieren aan de Kamer toe te sturen.​
 
 
 WGO Personeel/Materieel
 
 
 TZ202402-004
 
 
 29-1-2024
 
 
 Afgedaan
 
 
 36410-X-90
 
 
 
 
 ​De minister van Defensie informeert de Kamer uiterlijk eind 2023 over de stand van zaken ten aanzien van de positie van de Afghan Security Guards (ASG-bewakers).
 
 
 CD Evacuatieoperatie Kaboel/rapport Commissie-Ruys
 
 
 TZ202310-169
 
 
 26-10-2023
 
 
 Afgedaan
 
 
 27925-949; 27925-962
 
 
 
 
 ​De minister van Defensie zal voor januari 2024 de Kamer een brief doen toekomen over de veiligheidssituatie in Irak en de gevolgen voor de inzet van de force protection. Er zal in deze brief een eigen analyse staan inclusief de eventuele wijzigingen door bondgenoten.
 
 
 CD Artikel 100 inzake de bredere veiligheidsinzet in Irak
 
 
 TZ202310-154
 
 
 25-10-2023
 
 
 Afgedaan
 
 
 27 925-963
 
 
 
 
 ​De ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken zullen, mocht de grondinvasie in Gaza starten, een brief aan de Kamer sturen over de eventuele impact op de beoogde missie.
 
 
 CD Artikel 100 inzake de bredere veiligheidsinzet in Irak
 
 
 TZ202310-153
 
 
 25-10-2023
 
 
 Afgedaan
 
 
 23432-502
 
 
 
 
 ​De minister van Defensie zegt toe om in de komende versies van de stand van Defensie waar mogelijk historische cijfers op te nemen.
 
 
 WGO Jaarverslag en Slotwet
 
 
 TZ202307-051
 
 
 21-6-2023
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​De minister van Defensie zegt toe om per krijgsmacht deel trends (wordt nog gekeken naar de specifieke vormgeving) in zwaarwegende knelpunten m.b.t. gereedheid en inzetbaarheid in de stand van Defensie op te nemen.
 
 
 WGO Jaarverslag en Slotwet
 
 
 TZ202307-053
 
 
 21-6-2023
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​De minister van Defensie en staatssecretaris van Defensie zeggen toe om in de komende rapportages over de door de Algemene Rekenkamer geconstateerde onvolkomenheden ook in te zullen gaan op de te verwachte tijdpaden waarbinnen deze onvolkomenheden zullen zijn opgelost en met welke onderliggende plannen.
 
 
 WGO Jaarverslag en Slotwet
 
 
 TZ202307-056
 
 
 21-6-2023
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris van Defensie zegt toe om de Kamer voor de komende begrotingsbehandeling nader te zullen informeren over de verzameling van acties om de administratieve lastendruk en complexe regelgeving in het inkoopproces te bestrijden.
 
 
 WGO Jaarverslag en Slotwet
 
 
 TZ202307-058
 
 
 21-6-2023
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris van Defensie zegt toe dat er in de verantwoordingsstukken over 2023 expliciet aandacht zal worden besteed aan het spanningsveld tussen rechtmatigheid en doelmatigheid bij inkoop.
 
 
 WGO Jaarverslag en Slotwet
 
 
 TZ202307-059
 
 
 21-6-2023
 
 
 Afgedaan
 
 
 Meerdere stukken verantwoordingsdag
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris van Defensie zegt toe om voor het komende vastgoeddebat de Kamer te zullen informeren over de mate van inzicht in de huidige stand van het vastgoed.
 
 
 WGO Jaarverslag en Slotwet
 
 
 TZ202307-060
 
 
 21-6-2023
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris van Defensie zegt toe dat de Kamer tijdig voor het komende debat inzake Vastgoed vertrouwelijk nader zal worden geinformeerd over het onderliggende plan voor de  Vastgoedtransitie, mogelijk aangevuld met een vertrouwelijke briefing.
 
 
 WGO Jaarverslag en Slotwet
 
 
 TZ202307-062
 
 
 21-6-2023
 
 
 Openstaand
 
 
 
 
 
 De minister van Buitenlandse Zaken zal de Kamer voorafgaand aan de plenaire afronding van het debat over de Artikel 100-bijdrage aan EUFOR Althea per brief een nader antwoord sturen op de vraag van de heer Kuzu over de vervlechting van de civiele en militaire aspecten van de missie, specifiek de taakafbakening tussen de Hoge Vertegenwoordiger en EUFOR-Althea.​
 
 
 CD EUFOR Althea
 
 
 TZ202306-257
 
 
 21-6-2023
 
 
 Afgedaan
 
 
 Kamerstuk 29521, nr. 462
 
 
 
 
 ​De minister zegt toe in de komende veteranennota's ook meer in te zullen gaan op de particuliere initiatieven in relatie tot de reguliere activiteiten van Defensie en het Veteraneninstituut NLVI met betrekking tot de hulp aan Veteranen​.
 
 
 Notaoverleg Veteranen
 
 
 TZ202307-074
 
 
 19-6-2023
 
 
 Doorlopend
 
 
 Kamerstuk 30 139 nr. 274
 
 
 
 
 ​De minister van Defensie zegt toe in de toekomstige veteranennota's meer in te gaan op de verschillende deelgroepen van veteranen, mede aan de hand van een daarvoor relevant onderzoek van het veteraneninstituut dat loopt. ​
 
 
 Notaoverleg Veteranen
 
 
 n.t.b.
 
 
 19-6-2023
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 De minister van Defensie zegt toe om verschil in positie tussen veteranenstatus en niet veteranenstatus schriftelijk aan de Kamer voor de plenaire begrotingsbehandeling te doen toekomen. ​
 
 
 Notaoverleg Veteranen
 
 
 TZ202307-075
 
 
 19-6-2023
 
 
 Afgedaan
 
 
 30139-272
 
 
 
 
 ​De minister van Defensie zegt toe om in de brief die is toegezegd aan het lid Boswijk inzake de Veteranenstatus ook in te gaan op het ABDO-keurmerk voor het Veteraneninstituut.
 
 
 Notaoverleg Veteranen
 
 
 TZ202307-077
 
 
 19-6-2023
 
 
 Afgedaan
 
 
 30139-272
 
 
 
 
 ​De minister van Defensie zegt toe in de brief die is toegezegd aan het lid Boswijk inzake de Veteranenstatus ook in te zullen gaan op de inkomensvoorziening.
 
 
 Notaoverleg Veteranen
 
 
 TZ202307-078
 
 
 19-6-2023
 
 
 Afgedaan
 
 
 30139-272
 
 
 
 
 De minister zegt toe dat zij het NIMH zal benaderen om te kijken of het mogelijk is om alle dienst- en bevelweigeraars die mogelijk in aanmerking komen voor rehabilitatie, of hun nabestaanden of familieleden, actiefer te informeren over de mogelijkheid tot rehabilitatie (door middel van het sturen van brieven aan deze personen, binnen de juridische en privacyrechtelijke kaders​).  Dit wordt teruggekoppeld aan de Kamer.
 
 
 Plenair debat Onderzoeksprogramma Onafhankelijkheid, dekolonisatie, geweld en oorlog in Indonesië 1945-1950
 
 
 TZ202307-049
 
 
 14-6-2023
 
 
 Afgedaan
 
 
 26049-122
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris zegt toe tijdig voor het eerstvolgende overleg over Personeel de Kamer nader schriftelijk te informeren over de doorontwikkeling van de werkwijze van Defensie m.b.t. Personeel en over de geboekte resultaten in kwantitatieve zin.
 
 
 CD Personeel
 
 
 TZ202307-082
 
 
 13-6-2023
 
 
 Afgedaan
 
 
 36 410-X-7 van 27 september 2023
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris zegt toe de Kamer voor het volgende overleg over Personeel nader te zullen informeren over de eventuele extra BBI-maatregelen voor zover mogelijk.
 
 
 CD Personeel
 
 
 TZ202307-083
 
 
 13-6-2023
 
 
 Afgedaan
 
 
 36 410-X-7 van 27 september 2023
 
 
 
 
 ​De staatssecretaris zegt toe voor het eerstvolgende overleg Personeel de Kamer schriftelijk te informeren over de uitwerking van de motie Valstar en dan specifiek op de zichtbaarheid van militairen in relatie tot het reizen in het openbaar vervoer.
 
 
 CD Personeel
 
 
 TZ202307-084
 
 
 13-6-2023
 
 
 Afgedaan
 
 
 36 410-X-7 van 27 september 2023
 
 
 
 
 ​De minister van Defensie zegt toe om in overleg met het ministerie van Buitenlandse Zaken te zullen bezien hoe de Kamer kan worden meegenomen in het proces van concretiseren van veiligheidsgaranties voor Oekraine en de Kamer hierover, zo mogelijk, in de geannoteerde agenda voor de NAVO-top te Vilnius te informeren.
 
 
 CD NAVO DMM
 
 
 TZ202307-079
 
 
 8-6-2023
 
 
 Afgedaan
 
 
 28676-439
 
 
 
 
 ​De minister van Defensie zegt toe om uiterlijk voor de plenaire begrotingsbehandeling Defensie terug te komen op de eventuele overwinsten van de defensie-industrie. ​
 
 
 CD NAVO DMM
 
 
 TZ202307-081
 
 
 8-6-2023
 
 
 Afgedaan
 
 
 2024 02 06
 
 
 
 
 In het na de zomer te ontvangen actieplan voor de implementatie van de Noordzee-strategie zal ook specifiek worden ingegaan op het al dan niet kiezen voor een nationale autoriteit. Ook zal daarin niet alleen worden ingegaan op nieuwe initiatieven maar op de samenhang met bestaande acties en structuren.
 
 
 Commissiedebat Strategie ter bescherming van de Noordzee-infrastructuur
 
 
 TZ202305-128
 
 
 25-5-2023
 
 
 Afgedaan
 
 
 33450-128
 
 
 
 
 In de geïntegreerde rapportage zal ook in beeld worden gebracht wat de effecten van concrete projecten - zoals Assen/Havelte - zijn op de financiële doelstellingen van het Strategisch Vastgoedplan.​
 
 
 CD Vastgoed
 
 
 TZ202302-196
 
 
 23-2-2023
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Er zullen geen onomkeerbare stappen gezet worden bij de overdracht van het vastgoedstelsel naar het Rijksvastgoedbedrijf voordat de Kamer is geïnformeerd en heeft gesproken over het mitigeren van de risico's. Dit zal ook in het perspectief worden geplaatst van de ervaringen met het Rijksvastgoedbedrijf sinds 2014.
 
 
 CD Vastgoed
 
 
 TZ202302-197
 
 
 23-2-2023
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​​De minister van Defensie zal de Kamer periodiek informeren over Europese samenwerking in de defensie-industrie, waarbij zij zal overleggen met de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking of zij de Kamer kan informeren over vormen van bilaterale samenwerking.
 
 
 Commissiedebat Defensie Industrie Strategie
 
 
 TZ202302-019
 
 
 1-2-2023
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​De minister van Economische Zaken en Klimaat en de staatssecretaris van Defensie zullen de Kamer in het najaar informeren over de mogelijkheden van een revolverend fonds voor financiering van de Defensie Industrie Strategie, zo mogelijk vóór de begrotingsbehandeling EZK.
 
 
 Commissiedebat Defensie Industrie Strategie
 
 
 2023D04662
 
 
 1-2-2023
 
 
 Afgedaan
 
 
 36410-X-93
 
 
 
 
 ​​De staatssecretaris van Defensie zegt toe dat bij de aanbieding van het DPO 2024 een evaluatie van de nu voorgestelde aanpassing van het huidige DMP aan de Kamer zal worden aangeboden.
 
 
 Verzamelcommissiedebat Defensie
 
 
 TZ202302-120
 
 
 26-1-2023
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Als de NAVO cyclus aansluit op de begrotingsbehandeling, ontvangt de Kamer voorafgaand daaraan de Defence Planning Capability Review.
 
 
 Begrotingsbehandeling Defensie 2023
 
 
 TZ202211-236
 
 
 17-11-2022
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Voor de zomer van 2023 ontvangt de Kamer een brief over het verschil in de uitzendbescherming bij uitzendingen en oefeningen en de nazorg voor medewerkers.
 
 
 Begrotingsbehandeling Defensie 2023
 
 
 TZ202211-239
 
 
 17-11-2022
 
 
 Deels afgedaan
 
 
 36 200 X 86 van 1 juni 2023
 
 
 
 
 ​​In de periodieke voortgangsrapportages over de vervanging onderzeebootcapaciteit zal ook aandacht worden besteed aan risico’s en scenario’s met betrekking tot een capability gap.
 
 
 Begrotingsbehandeling Defensie 2023
 
 
 TZ202211-240
 
 
 17-11-2022
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​De minister van BZ zegt toe dat voor 31 mei 2023 de evaluatie van de evacuatie van Afghanistan en voor 1 juli 2023 de eindevaluatie van Resolute Support verschijnt. De Kamer ontvangt hier z.s.m. een kabinetsreactie op.
 
 
 CD voortgang missies en operaties
 
 
 TZ202211-071
 
 
 3-11-2022
 
 
 Afgedaan
 
 
 Gerapporteerd in Kamerstukken 27925, 938 en 27925, nr. 941
 
 
 
 
 De staatssecretaris zal in de integrale rapportage (die in Q3 2023 naar de Kamer komt) ook cijfers over sociale veiligheid opnemen. De staatssecretaris onderzoekt of hij deze cijfers over sociale veiligheid ook in vergelijkend perspectief kan plaatsen.
 
 
 CD Veiligheid en Integriteit
 
 
 TZ202210-182
 
 
 20-10-2022
 
 
 Afgedaan
 
 
 Gerapporteerd in Kamerstuk 36200 X, nr. 79
 
 
 
 
 ​Bij de inzet van inlichtingencapaciteit voorafgaand aan de missie een analyse maken van  de inlichtingenbehoefte en -actoren binnen de missie en het vaststellen van de behoefte en taakverdeling civiel/militair.
 
 
 Kabinetsreactie eindevaluatie MINUSMA 2014-2019
 
 
 Kamerstuk 29521, nr. 451
 
 
 30-9-2022
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​Nederlands personeel moet voorafgaand aan een inzet van inlichtingencapaciteit in VN-verband worden geïnstrueerd over gangbare VN-werkwijzen op het gebied van informatie- en inlichtingendeling.
 
 
 Kabinetsreactie eindevaluatie MINUSMA 2014-2019
 
 
 Kamerstuk 29521, nr. 451
 
 
 30-9-2022
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​Mogelijkheden bezien om taalvaardigheid onder militairen te verbeteren.
 
 
 Kabinetsreactie eindevaluatie MINUSMA 2014-2019
 
 
 Kamerstuk 29521, nr. 451
 
 
 30-9-2022
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Bij een toekomstige inzet is het van belang de samenhang van NLse inzet met de bredere missie te optimaliseren.
 
 
 Kabinetsreactie eindevaluatie MINUSMA 2014-2019
 
 
 Kamerstuk 29521, nr. 451
 
 
 30-9-2022
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​Organisatorisch borgen van de kennis over VN-missies die is opgedaan binnen MINUSMA
 
 
 Kabinetsreactie eindevaluatie MINUSMA 2014-2019
 
 
 Kamerstuk 29521, nr. 451
 
 
 30-9-2022
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 Defensie zal bezien of de voorbereiding van militairen op VN-werkwijzen en methoden momenteel toereikend is of verbeterd moet worden. ​
 
 
 Kabinetsreactie eindevaluatie MINUSMA 2014-2019
 
 
 Kamerstuk 29521, nr. 451
 
 
 30-9-2022
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​Meenemen van de IOB-aanbevelingen m.b.t. de geïntegreerde benadering in de ontwikkeling van het interdepartementale beleid hieromtrent en in de toekomstige voorbereiding en uitvoering van bijdragen aan missies.
 
 
 Kabinetsreactie eindevaluatie MINUSMA 2014-2019
 
 
 Kamerstuk 29521, nr. 451
 
 
 30-9-2022
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 ​Een duidelijke formulering van missiemandaat, en NL doelstellingen in artikel 100-brieven conform de IOB aanbeveling.
 
 
 Kabinetsreactie eindevaluatie MINUSMA 2014-2019
 
 
 Kamerstuk 29521, nr. 451
 
 
 30-9-2022
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​De minister zegt toe de volgende veteranennota's uiterlijk op 1 juni van dat jaar  en van trends voorzien, aan de Tweede Kamer zal worden aangeboden.
 
 
 Notaoverleg Veteranen
 
 
 2022D25994
 
 
 20-6-2022
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​De minister zou willen onderzoeken of wij een bredere groep van medewerkers van Defensie, de de bredere groep die ook onder de tolkenregeling valt , van een blijk van waardering zouden kunnen voorzien (bijvoorbeeld tolkenpenning).
 
 
 Debat over de stand van zaken rondom de evacuatie in Afghanistan
 
 
 Plenair verslag 67e vergadering 31 maart 2022
 
 
 31-3-2022
 
 
 Deels afgedaan
 
 
 
 
 
 De minister zegt toe de Kamer te informeren over het gebruik van verboden wapens/ munitie in de oorlog Oekraïne-Rusland. Openbaar als het kan, vertrouwelijk als het moet.
 
 
 Debat over de situatie in Oekraïne
 
 
 2022D07985
 
 
 28-2-2022
 
 
 Doorlopend
 
 
 Gerapporteerd in Kamerstuk 21501 20, nr. 1796
 
 
 
 
 ​De minister zegt toe om de Kamer (via de geëigende kanalen) te informeren over het gegeven of men binnen de NAVO meer inlichtingen met elkaar kan delen.
 
 
 Debat over de situatie in Oekraïne
 
 
 2022D07985
 
 
 28-2-2022
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​Staatssecretaris zegt toe 1x per jaar terug te koppelen welke aanbevelingen we van de IVD hebben overgenomen en welke niet (onderdeel jaarverslag).
 
 
 CD Veiligheid en Integrteit
 
 
 2022D06579
 
 
 16-2-2022
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 ​​In het operationele planningsproces (voor een art. 100 missie) dient meer aandacht uit te gaan naar het onderkennen en begrijpen van de militair-diplomatieke relaties en de lokale bureaucratische processen. De mogelijkheid tot het verkrijgen van diplomatieke goedkeuring voor toegang vormt hierin een belangrijk component. Toezegging dat er de toekomst indien mogelijk concretere afspraken gemaakt moeten worden voorafgaand aan een missie, zodat een uitgezonden eenheid wordt ontlast.
 
 
 Kabinetsreactie eindevaluatie EMASOH
 
 
 
 29521, nr. 438
 
 
 
 6-12-2021
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 De minister zal in het geval dat als gevolg van tekortkomingen er over de kwaliteit van F-35 getwijfeld wordt, dit uit de voortgangsrapportage halen die het TNO maakt en dit met de kamer delen.
 
 
 Begrotingsbehandeling november 2021
 
 
 Plenair verslag 21e vergadering, donderdag 11 november
 
 
 11-11-2021
 
 
 Doorlopend
 
 
 Gerapporteerd in Kamerstuk 26488, nr. 473
 
 
 
 
 De minister zal de personeelsadministratie voor wat betreft voor ons werkend lokaal personeel in het buitenland beter op orde krijgen. Dit zal gedeeld worden met de kamer. [Toezegging herzien na behandeling motie 11 (D66)]
 
 
 Begrotingsbehandeling november 2021
 
 
 Plenair verslag 21e vergadering, donderdag 11 november
 
 
 11-11-2021
 
 
 Doorlopend
 
 
 Gerapporteerd in Kamerstukken 27925, nr. 722 en 2022Z14731
 
 
 
 
 De staatssecretaris van Defensie zegt toe in de komende P-rapportages of personeelsbrief in te zullen gaan op eventuele ontwikkelingen in het oplossen van de resterende langlopende zaken.
 
 
 CD Veiligheid en Integriteit
 
 
 
 35570 X, nr. 104
 
 
 
 1-6-2021
 
 
 Doorlopend
 
 
 Gerapporteerd in Kamerstuk 35925 X, nr. 4
 
 
 
 
 De staatssecretaris zendt ieder in het kader van GrIT uitgebracht BIT-advies aan de Kamer.
 
 
 AO Grensverleggende IT
 
 
 
 31125, nr. 117
 
 
 
 10-12-2020
 
 
 Doorlopend
 
 
 Gerapporteerd in Kamerstukken 31125, nr. 119 en 35728, nr. 6
 
 
 
 
 De minister informeert de Kamer over de onderzoeksvragen (van de onafhankelijke commissie naar de wapeninzet in Hawija) zodra deze zijn vastgesteld, alsmede over de voortgang van het onafhankelijke onderzoek.
 
 
 Notaoverleg Burgerslachtoffers
 
 
 
 27925, nr. 750
 
 
 
 8-10-2020
 
 
 Deels afgedaan
 
 
 Gerapporteerd in Kamerstuk 27925, nr. 754. Commissie die uiteindelijk is ingesteld (Sorgdrager) is onafhankelijk en houdt eigen planning aan. Daarom geen sprake van informeren over voortgang.
 
 
 
 
 Niet in de geannoteerde agenda’s, maar in de verslagen van de EU Defensieraden informeert de minister van Defensie de Kamer voortaan over de voortgang en stand van zaken van de Europese Defensiesamenwerking.
 
 
 AO EU Defensieraad
 
 
 21501 28, nr. 200
 
 
 3-3-2020
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 Bij toekomstige missies wordt vooraf duidelijk gemaakt hoe de voortgang van de missie zal worden gemeten en in de artikel 100-brieven wordt standaard een paragraaf opgenomen waarin de aandachtspunten en risico's worden benoemd, en de maatregelen die we willen nemen om die te beperken.
 
 
 Plenair debat over misleiding VS t.a.v. de oorlog in Afghanistan
 
 
 Plenaire verslag (stenogram)
 
 
 6-2-2020
 
 
 Doorlopend
 
 
 o.a. gerapporteerd in Kamerstukken 29521, nr. 417 en 27925, nr's 755; 785; 868 en 919
 
 
 
 
 De ontwikkeling van de prijzen voor exploitatie en investeringen zal de minister van Defensie – conform de aanbeveling van het CBS – ook de komende jaren blijven volgen. In het jaarverslag en de begroting zal de minister u hierover informeren.
 
 
 Nota naar aanleiding van het verslag
 
 
 
 35280, nr. 7
 
 
 
 3-2-2020
 
 
 Doorlopend
 
 
 O.a. over gerapporteerd in Kamerstuk 36200 X
 
 
 
 
 De staatssecretaris van Defensie informeert de Kamer op reguliere momenten, bijvoorbeeld in het kader van het jaarverslag, over de invulling van de motie Van Helvert m.b.t. inzet klimaatgelden voor verduurzaming Defensievastgoed.
 
 
 AO Vastgoed
 
 
 
 34919, nr. 49
 
 
 
 26-11-2019
 
 
 Doorlopend
 
 
 gerapporteerd in Kamerstuk 36100 X, nr. 1
 
 
 
 
 De Staatssecretaris van Defensie zegt toe de Kamer bij de begrotingen en bij de verantwoordingsstukken te zullen informeren over de experimenten en ervaringen m.b.t. innovatief partnerschap.
 
 
 Notaoverleg Defensie Industrie Strategie
 
 
 
 31125, nr. 102
 
 
 
 18-2-2019
 
 
 Doorlopend
 
 
 gerapporteerd in Kamerstukken 27830, nr. 303; 34919, nr. 46; 36100 X, nr. 1
 
 
 
 
 In de jaarverslagen zal inzichtelijk worden gemaakt wat de stand van zaken is van de realisatie van doelstellingen op het gebied de energiestrategie (nulmeting in 2019 en realisatie vanaf 2020).
 
 
 Notaoverleg Defensie Energiestrategie
 
 
 
 34895, nr. 8
 
 
 
 10-9-2018
 
 
 Afgedaan
 
 
 gerapporteerd in Kamerstukken 34919, nr. 74; 36100 X, nr. 1
 
 
 
 
 De minister van Defensie zegt toe in de komende voortgangsrapportages en evaluaties van militaire missies nader in te zullen gaan op de effecten van lopende missies op de gereedheid van de Defensieorganisatie in brede zin.
 
 
 AO voortgang missies/ operaties
 
 
 
 29521, nr. 366
 
 
 
 27-6-2018
 
 
 Doorlopend
 
 
 o.a. gerapporteerd in Kamerstuk 34919, nr. 90
 
 
 
 
 De minister van Defensie zegt toe in de komende Veteranennota meer in te zullen gaan op de langere termijn, en dit tweejaarlijks te zullen herhalen. (Start 2019).
 
 
 Notaoverleg Veteranen
 
 
 
 30139, nr. 201
 
 
 
 26-6-2018
 
 
 Doorlopend
 
 
 O.a. gerapporteerd in Kamerstukken 30139, nr. 220; 30139, nr. 243 en 30139, nr. 254
 
 
 
 
 De minister van Defensie zegt toe in de volgende evaluaties het aantal militairen en het aantal missies te vermelden.
 
 
 AO Evaluatie missies/ operaties
 
 
 
 29521, nr. 350
 
 
 
 13-9-2017
 
 
 Doorlopend
 
 
 O.a. gerapporteerd in Kamerstuk 29521, nr. 444
 
 
 
 
 De minister zegt toe om in de Jaarverslagen het stoplichtmodel te implementeren voor de maatregelen ter versterking van de basisgereedheid.
 
 
 WGO Jaarverslag Ministerie van Defensie 2016
 
 
 
 34725 X, nr. 11
 
 
 
 14-6-2017
 
 
 Doorlopend
 
 
 Laatst gerapporteerd in Kamerstuk 34919, nr. 90
 
 
 
 
 De minister gaat nog duidelijker aangeven in rapportages en brieven wat het aandeel van pensioenen en uitkeringen is.
 
 
 WGO Slotwet Ministerie van Defensie 2015
 
 
 
 34475 X, nr. 15
 
 
 
 16-6-2016
 
 
 Doorlopend
 
 
 Gerapporteerd in Kamerstukken 35570 X, nr. 1 en 35570 X, nr. 2
 
 
 
 
 ​De minister van Defensie zegt toe voortaan documenten van algemeen defensiebelang, zoals de NATO Defence Planning Capability Review, ook aan de Eerste Kamer te sturen.
 
 
 Plenaire vergadering T02301
 
 
 Verslag EK 2015/2016, nr. 32, item 4
 
 
 31-5-2016
 
 
 Doorlopend
 
 
 Gerapporteerd in Kamerstuk 28676, nr. 299
 
 
 
 
 De Kamer ontvangt bij de begroting jaarlijks inzicht in de effecten van het wel/niet toekennen van prijscompensatie door de minister van Financiën.
 
 
 WGO vaststelling begrotingsstaten voor het jaar 2016 onderldeel materieel
 
 
 
 34300 X, nr. 68
 
 
 
 2-11-2015
 
 
 Doorlopend
 
 
 O.a. gerapporteerd in Kamerstukken 36100 X, nr. 1 en 36200 X
 
 
 
 
 De minister zal in de volgende Materieelprojectenoverzichten nadere toelichting geven op de keuzes die voor bepaalde  materieelprojecten gemaakt zijn. Daarbij wordt ingegaan op de overwegingen en de mogelijke gevolgen voor andere materieelprojecten.
 
 
 WGO vaststelling begrotingsstaten voor het jaar 2016 onderldeel materieel
 
 
 
 34300 X, nr. 68
 
 
 
 2-11-2015
 
 
 Doorlopend
 
 
 Gerapporteerd in Kamerstuk 27830, nr. 374
 
 
 
 
 De minister van Defensie zal de Kamer informeren over de gevolgen voor de nationaliteit van de actief dienende militair, die recent is vertrokken naar Syrië en zich waarschijnlijk heeft aangesloten bij ISIS (betreft vraagstuk van statelijke/niet-statelijke actoren).
 
 
 AO MIVD
 
 
 
 29924, nr. 135
 
 
 
 9-9-2015
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 De minister van Defensie neemt voortaan bij artikel-100 brieven op wat de materiële gereedheid is alsmede de gevolgen voor de operationele gereedheid, inclusief de financiële aspecten daarvan.
 
 
 WGO Jaarverslag en Slotwet 2014
 
 
 
 34200, nr. 15
 
 
 
 17-6-2015
 
 
 Doorlopend
 
 
 o.a. gerapporteerd in Kamerstukken 29521, nr. 417 en 27925, nr's 755; 785; 868 en 919
 
 
 
 
 ​De minister van Defensie zegt, naar aanleiding van een vraag van het lid Franken (CDA), toe om de voortgangsrapportages over de F-35 ook aan de Eerste Kamer te zenden, en bij deze rapportages in te gaan op de ontwikkelingen in de stealthtechnologie en de sensoren.
 
 
 Voortzetting beleidsdebat
 
 
 Verslag EK 2014/2015, nr. 25 item 8
 
 
 24-3-2015
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 De ministers van Defensie en buitenlandse Zaken zeggen toe het gender-aspect, daar waar relevant, bij missies mee te nemen in een volgende evaluatie.
 
 
 AO kleine operaties
 
 
 
 29521, nr. 282
 
 
 
 26-11-2014
 
 
 Doorlopend
 
 
 O.a. gerapporteerd 27925, nr. 755; 27925, nr. 732; 29521, nr. 451
 
 
 
 
 ​De minister van Defensie zegt de Eerste Kamer toe jaarlijks een totaaloverzicht (dezelfde als de Tweede Kamer reeds ontvangt) te sturen van de stappen die zijn gezet op het terrein van internationale militaire samenwerking
 
 
 Mondeling overleg
 
 
 33 750 X, F - blz. 15-16
 
 
 25-11-2014
 
 
 Doorlopend
 
 
 
 
 
 De Kamer wordt bij toekomstige operaties/missies voortaan geïnformeerd over de mogelijke gevolgen van de betreffende missie voor de personeelscapaciteit bij de (ondersteunende) onderdelen van de Krijgsmacht.
 
 
 AO Personeel
 
 
 
 33750, nr. 69
 
 
 
 27-5-2014
 
 
 Doorlopend
 
 
 Gerapporteerd in Kamerstuk 29521, nr. 426
 
 
 
 
 De inzet van de minister is om de toekomstige geannoteerde agenda's en verslagen van NAVO-bijeenkomsten te verbeteren qua informatie over inhoud van de agendapunten en het Nederlandse standpunt.
 
 
 AO NAVO Defensie Ministeriële
 
 
 
 28676, nr. 200
 
 
 
 18-2-2014
 
 
 Doorlopend
 
 
 Laatst gerapporteerd in Kamerstuk 28676, nr. 426
 
 
 
 
 Per missie zal in het vervolg op voorhand een inschatting van de kosten voor de zorg worden aangegeven. De kosten voor nazorg zullen ook worden meegenomen in de evaluatie van missies.
 
 
 AO Personeel
 
 
 
 31700 X, nr. 109
 
 
 
 25-3-2009
 
 
 Doorlopend
 
 
 O.a. gerapporteerd in Kamerstukken 27925, nr. 755; 27925, nr. 732; 27925, nr. 868
 
 
 
 
 In de toekomst zal de minister van Defensie in artikel-100 brieven en stand van zakenbrieven, wanneer van toepassing, ingaan op civiele dienstverlening tijdens uitzendingen.
 
 
 AO Civiele Dienstverlening
 
 
 
 31700 X, nr. 58
 
 
 
 23-10-2008
 
 
 Doorlopend
 
 
 Laatst gerapporteerd in Kamerstukken 27925, nr. 755; 27925, nr. 732; 27925, nr. 868
 
 
 
 
 
 
 
 
 6.4
 Bijlage subsidieoverzicht
 
 De subsidies worden verleend aan instellingen die voor Defensie een toegevoegde waarde hebben. Deze instellingen verrichten o.a. activiteiten op het gebied van veteranen, militair erfgoed en kennis. Verder zijn de subsidiebeschikkingen die Defensie verstrekt alleen bedoeld voor de specifieke subsidieaanvrager en berusten niet op wettelijk voorschrift of wettelijke regeling, anders dan gelegen in de begroting (http://wetten.overheid.nl/BWBR0013110/). De bedragen die zijn opgenomen in de begroting betreffen het wettelijk plafond.
 Vanaf 2019 publiceert Defensie de resultaten van de, vanaf dat moment uitgevoerde, subsidie-evaluaties in het jaarverslag. De subsidies worden jaarlijks bij Defensie aangevraagd, door Defensie bezien en op risico’s beoordeeld. De grootte en eventuele risico’s zijn medebepalend voor het controle arrangement, waaronder de subsidie valt. De subsidies worden elke vijf jaar apart geëvalueerd. Tijdens de evaluatie wordt het gezamenlijk belang heroverwogen, waarna afhankelijk van de uitkomst, kan worden besloten tot afbouw van de subsidierelatie
 
 Tabel 53 Subidies (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 20251De genoemde bedragen betreffen het wettelijk plafond voor subsidies
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 Laatste evaluatie
 
 
 Volgende evaluatie
 
 
 Einddatum
 
 
 
 
 
 
 Stichting Nederlands Veteraneninstituut (NLVi)
 
 
 28.410
 
 
 35.098
 
 
 28.285
 
 
 27.467
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 Nationaal Comité Herdenking Capitulatie 1945 Wageningen
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 Stichting Veteranen Platform (VP)
 
 
 245
 
 
 285
 
 
 266
 
 
 266
 
 
 266
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 
 
 Stichting Koninklijke Defensiemusea
 
 
 18.184
 
 
 18.940
 
 
 19.817
 
 
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 
 
 Stichting Nationale Taptoe
 
 
 322
 
 
 346
 
 
 332
 
 
 332
 
 
 332
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 
 
 Universiteit van Amsterdam
 
 
 0
 
 
 148
 
 
 74
 
 
 74
 
 
 74
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 
 
 Stichting Maritiem Kenniscentrum
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 
 
 Stichting Historische Vlucht
 
 
 123
 
 
 125
 
 
 129
 
 
 129
 
 
 129
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 
 
 SWoon NLDA
 
 
 23
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 
 
 Stichting Klachtentelefoon luchtverkeer Limburg
 
 
 75
 
 
 75
 
 
 75
 
 
 75
 
 
 75
 
 
 
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 
 
 Subsidies te verstrekken na evaluatie/ nader te verdelen2Wanneer een verlening nog in afwachting is van een evaluatie of de beschikbaar gestelde loon-en prijsbijstelling is (nog) niet toegekend wordt het budget onder deze post geplaatst.
 
 
 
 1.109
 
 
 517
 
 
 21.188
 
 
 48.650
 
 
 49.205
 
 
 49.206
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 Totaal:
 
 
 
 47.432
 
 
 56.201
 
 
 49.570
 
 
 49.606
 
 
 49.601
 
 
 49.205
 
 
 49.206
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6.5
 Bijlage uitwerking Strategische Evaluatieagenda
 
 Conform de Regeling Rijksbegrotingsvoorschriften (RBV) is in deze bijlage een uitwerking van de Strategische Evaluatieagenda (SEA) opgenomen. De SEA bestaat daarmee uit twee onderdelen: (1) een tabel met agendering van syntheseonderzoeken in de beleidsagenda en (2) een nadere uitwerking per SEA-thema in deze bijlage. De nadere uitwerking omvat een overzicht van evaluaties die de afgelopen twee jaar zijn uitgevoerd, momenteel lopen of in de komende jaren op de planning staan. Zo laat Defensie zien hoe zij voldoet aan haar wettelijke verplichting om al het beleid periodiek te onderzoeken.
 Toelichting thematische indeling
 
 Bij Defensie sluiten de thema's van de SEA aan op de centrale thema's in de Defensienota, Beleidsagenda en Stand van Defensie. Dit betekent dat de SEA bestaat uit de thema's:
 
 
 1.
 Koers voor versterking
 
 
 2.
 Gevechtskracht
 
 
 3.
 Mensen
 
 
 4.
 Materieel
 
 
 5.
 Randvoorwaarden
 
 
 
 Raadpleeg de Beleidsagenda en Defensienota 2024 voor een toelichting op de doelen en maatregelen die onder de SEA-thema's vallen.
 Defensie voert diverse onderzoeken en evaluaties uit waarmee inzichten over één of meerdere thema's worden verzameld. Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) worden de verzamelde inzichten over een thema eens in de vier tot zeven jaar samengebracht in een zogenoemde periodieke rapportage. De Defensienota 2024 heeft invloed op de kennisbehoefte van de organisatie. Deze kennisbehoefte wordt in de begroting 2026 nader toegelicht en gebruikt om de agendering van onderzoeken en evaluaties verder uit te werken.
 Hieronder is per thema zichtbaar welke (evaluatie)onderzoeken als input voor de periodieke rapportages kunnen dienen. Dit overzicht wordt jaarlijks in de bijlage Uitwerking Strategische Evaluatieagenda van de begroting geactualiseerd.
 Thema 1. Koers voor versterking
 De bestaande koers voor versterking van de Defensieorganisatie wordt voortgezet en waar mogelijk versneld. De organisatie heeft bijzondere aandacht voor de noodzaak van nationale, maatschappijbrede en internationale samenwerking, innovatie, digitalisering en samenwerking met de industrie.
 
 Tabel 54 Thema 1. Koers van versterking
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie
 
 
 Type onderzoek
 
 
 Afronding
 
 
 Toelichting onderzoek
 
 
 
 
 
 
 NLD-DEU samenwerkingsverbanden
 
 
 Synthese (beleidsdoorlichting)
 
 
 2024
 
 
 In de memorie van toelichting van de Defensiebegroting 2019 is aan de Kamer toegezegd dat Defensie in 2023 een beleidsdoorlichting van artikel 3 Koninklijke Landmacht oplevert. In het specifiek wordt tijdens deze beleidsdoorlichting naar de samenwerking tussen Nederland en Duitsland gekeken en wordt project Taurus als casus bestudeerd. Door gebrek aan personele capaciteit en benodigde afstemming in de voorbereidingsfase, heeft het proces vertraging opgelopen. De planning van de beleidsdoorlichting is daarom gewijzigd en de uitkomsten worden in 2024 aan de Kamer toegestuurd. De Kamer is hier op 23 februari 2023 (Kamerstuk 33279, nr. 37) en op 19 december 2023 (Kamerstuk 31516, nr. 42) over geïnformeerd.
 
 
 
 
 Koers voor versterking
 
 
 Synthese (periodieke rapportage)
 
 
 n.t.b.
 
 
 Syntheseonderzoek conform eisen uit de RPE, om inzicht te krijgen in de (voorwaarden voor) doeltreffendheid en doelmatigheid.
 
 
 
 
 Benutten EU-instrumenten capaciteitsontwikkeling
 
 
 Ex-durante evaluatie
 
 
 2025
 
 
 Om Europese defensiesamenwerking op het terrein van capaciteitsontwikkeling te kunnen vergroten, is het van belang dat EU-instrumenten en processen (CDP, CARD, PESCO, EDA, EDF) optimaal worden benut.
 Tijdens de evaluatie wordt gekeken naar de mate waarin instrumenten geïmplementeerd zijn in de eigen planprocessen, wat dit tot nu toe concreet heeft opgeleverd en hoe hier verdere stappen in genomen kunnen worden.
 In 2025 voert Defensie een evaluatie rondom het Europees Defensiefonds uit. De rapportage van de EDF-evaluatie wordt als input voor deze evaluatie gebruikt. De EDF-evaluatie vindt pas in 2025 plaats, daarom is deze evaluatie een jaar opgeschoven.
 
 
 
 
 Europees Defensiefonds
 
 
 Ex-durante evaluatie
 
 
 2025
 
 
 Eind 2024 staat een evaluatie van het EDF in EU-kader gepland (in art. 32 van de verordening is vastgelegd dat maximaal 4 jaar na de start van het EDF een evaluatie zal plaatsvinden). Nederland start parallel daaraan ook een eigen evaluatie.
 
 
 
 
 SKIA
 
 
 Ex-post evaluatie
 
 
 2025
 
 
 Met de Strategische Kennis- & Innovatieagenda (SKIA) 2021-2025 geeft Defensie richting aan kennisopbouw, technologieontwikkeling en innovatie. In 2024-2025 worden deze SKIA geëvalueerd.
 
 
 
 
 
 Thema 2. Gevechtskracht
 De krijgsmacht moet de juiste gevechtskracht hebben om tegenstanders af te schrikken. Bovendien moet de krijgsmacht gereed zijn en de juiste capaciteiten hebben voor nationale taken en inzet in EU-missies of andere verbanden.
 Evaluaties van missies en operaties
 In Kamerstuk 27925, nr. 721 wordt toegelicht hoe en wanneer Defensie missies monitort en evalueert. Zo zet het stuk uiteen dat Defensie gebruikmaakt van voortgangsrapportages, tussentijdse evaluaties, eindevaluaties en in enkele gevallen een post-missie beoordeling. Conform het Toetsingskader wordt voor elke artikel-100 missie een eindevaluatie uitgevoerd. Dit wordt sinds 1 mei 2020 niet meer door de departementen Defensie, Buitenlandse Zaken en Justitie & Veiligheid gedaan, maar door een onafhankelijke partij.
 
 Tabel 55 Thema 2.Gevechtskracht
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie
 
 
 Type onderzoek
 
 
 Afronding
 
 
 Toelichting onderzoek
 
 
 
 
 
 
 Informatiegestuurd Optreden Koninklijke Marechaussee
 
 
 Synthese (beleidsdoorlichting)
 
 
 2022
 
 
 In 2022 is een beleidsdoorlichting van artikel 5 ‘Koninklijke Marechaussee’ (KMar) afgerond. Binnen dit artikel is de invoering van Informatiegestuurd Optreden (IGO) over de periode 2008-2022 bij de KMar bestudeerd. Specifiek is onderzocht in hoeverre de beoogde effecten zijn bereikt en waar ruimte is voor verbetering.
 
 
 
 
 Militaire gezondheidszorg
 
 
 Synthese (beleidsdoorlichting)
 
 
 2024
 
 
 Met deze beleidsdoorlichting wordt onderzocht in hoeverre het MGZ-beleid in de periode 2011 tot 2021 doelmatig en doeltreffend is geweest. In de onderzoeksperiode hebben binnen de MGZ een aantal significante beleidswijzigingen plaatsgevonden en heeft de MGZ een ingrijpende herstructurering doorgemaakt. De onderzoeksfase van de beleidsdoorlichting is reeds afgerond. Voor de Kabinetsreactie heeft de toenmalige Staatssecretaris van Defensie de opdracht gegeven om niet alleen op de resultaten van de doorlichting te reflecteren, maar ook naar de toekomst te kijken. Om dit goed te onderbouwen, bleek aanvullend onderzoek nodig. Hierdoor heeft het proces van de beleidsdoorlichting vertraging opgelopen. De Kamer is op 25 september 2023 over de vertraging geïnformeerd (Kamerstuk 31516, nr. 40).
 
 
 
 
 Fleet Operational Standards and Training (FOST)
 
 
 Synthese (beleidsdoorlichting)
 
 
 2024
 
 
 Deze beleidsdoorlichting richt zich op de gereedstelling van de zogenaamde ‘Grootbovenwatereenheden (GBW)’ van het Commando Zeestrijdkrachten (CZSK). FOST is een instituut op het gebied van operationele training voor maritieme oorlogsvoering. Nederland doet al tientallen jaren mee aan de FOST. Met deze evaluatie wordt de doeltreffendheid en doelmatigheid van de Nederlandse deelname aan de FOST onderzocht.
 
 
 
 
 Gevechtskracht
 
 
 Synthese (periodieke rapportage)
 
 
 n.t.b.
 
 
 Syntheseonderzoek conform eisen uit de RPE, om inzicht te krijgen in de (voorwaarden voor) doeltreffendheid en doelmatigheid.
 
 
 
 
 CMX’22 / Resilient Lion’22
 
 
 Ex-post evaluatie
 
 
 2022
 
 
 De NAVO organiseert periodiek een politiek-militair strategische crisismanagementoefening (Crisis Management Exercise, CMX) om besluitvorming in NAVO-verband te beoefenen. De editie van 2022 is afgelast in verband met de inval van Rusland in Oekraïne. Om alsnog relevante vraagstukken te bespreken in de daarvoor bestemde overleggen is de oefening Resilient Lion gehouden. Na afloop is de voorbereiding op – en deelname aan de oefening geëvalueerd en zijn aanbevelingen ter verbetering geformuleerd.
 
 
 
 
 Een missie in een missie. De Nederlandse bijdrage aan de VN Multidimensionale Geïntegreerde Stabilisatie Missie in Mali (MINUSMA) 2014-2019
 
 
 Ex-post evaluatie
 
 
 2022
 
 
 De Nederlandse bijdrage aan MINUSMA werd op 1 mei 2019 beëindigd. De eindevaluatie van de Nederlandse bijdrage aan MINUSMA is door de directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB) uitgevoerd. Onderzocht is in hoeverre de doelen voor de Nederlandse bijdrage aan MINUSMA zijn bereikt en welke lessen daaruit kunnen worden getrokken voor toekomstige missies.
 
 
 
 
 LIMC
 
 
 Ex-post onderzoek
 
 
 2023
 
 
 Conform de motie Belhaj c.s. (Kamerstuk 32 761, nr. 186) heeft de minister van Defensie besloten om een onafhankelijk onderzoek in te stellen naar het Land Information Manoeuvre Centre (LIMC). De onderzoekscommissie stond onder leiding van Harm Brouwer en heeft een diepgaande analyse uitgevoerd naar de gang van zaken rondom de besluitvorming en taakuitvoering van het LIMC. Het eindrapport is door de bewindspersonen van Defensie op 13 januari 2023 naar de Kamer gestuurd.
 
 
 
 
 Vlucht verzekerd. Eindevaluatie Nederlandse C-130 bijdrage aan VN-missie MINUSMA in Mali 2021-2022.
 
 
 Ex-post evaluatie
 
 
 2023
 
 
 De artikel-100 missiebijdrage van Nederland aan de VN-missie in Mali (MINUSMA), met een C-130 transportvliegtuig inclusief bemanning en ondersteunend personeel van november 2021 tot en met medio mei 2022, is geëvalueerd door een onafhankelijke partij (IOB).
 
 
 
 
 Tussen wens en werkelijkheid. Eindevaluatie van de Nederlandse Bijdrage aan Resolute Support.
 
 
 Ex-post evaluatie
 
 
 2023
 
 
 Van 2015 tot 2021 nam Nederland deel aan de NAVO-missie Resolute Support in Afghanistan. De Nederlandse bijdragen aan de Resolute Support missie is door de directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB) geëvalueerd. Tijdens de evaluatie is onderzocht in hoeverre de doelen van de Nederlandse bijdrage aan Resolute Support zijn bereikt, hoe dit kan worden verklaard en welke lessen kunnen worden getrokken voor toekomstige Nederlandse missiebijdragen.
 
 
 
 
 Reconstructie en analyse van de evacuatie uit Kaboel in augustus 2021
 
 
 Ex-post (commissie van) onderzoek
 
 
 2023
 
 
 Deze evaluatie is uitgevoerd door een onafhankelijke commissie van onderzoek Evacuatie-operatie Kabul (COEK) voorgezeten door drs. Maarten Ruys (Kamerstuk 27925, nr. 897). De commissie Ruys had tot taak om conform de motie Boswijk c s Kamerstuk 27 925 nr 838 onderzoek te doen naar de gang van zaken in de grootschalige evacuatieoperatie vanuit Kaboel vanaf het moment van aannemen van de motie Belhaj c s over de tolkenregeling op 12 november 2019 Kamerstuk 35300 X nr 45.
 
 
 
 
 Intensivering zoektocht vermist Special Report Afghanistan
 
 
 Ex-post onderzoek
 
 
 2023
 
 
 In de brief ‘Voortgang actieplan missie-archieven Afghanistan: afronding zoekslag naar vermeend rapport en onderzoek naar melding’ (Kamerstuk 27925 nr. 945) is de Kamer geïnformeerd over een zoekslag die is uitgevoerd naar een rapport over een mogelijk oorlogsmisdrijf door Australische militairen in Uruzgan in 2010. Defensie concludeerde, na uitgebreid onderzoek van de Afghanistan missie-archieven, dat ‘aannemelijk wordt geacht dat het vermeende rapport daadwerkelijk is opgesteld, maar dit niet met zekerheid kan worden vastgesteld’.
 
 
 
 
 Gegevensdragers missie-archieven Afghanistan
 
 
 Ex-post onderzoek
 
 
 2024
 
 
 Sinds de Kamer is geïnformeerd over de voortgang van het actieplan missie-archieven Afghanistan (Kamerstuk 27925 nr. 945), is Defensie verder gegaan met het op orde brengen van de missie-archieven (Kamerstuk 27925, nr. 965). Tijdens deze werkzaamheden zijn gegevensdragers aangetroffen met daarop operationele rapporten van de Task Force Uruzgan uit de periode 2006 t/m 2010, waaronder het gerubriceerde rapport waarop de zoekslag betrekking had. De Minister van Defensie heeft opdracht gegeven om de feiten rondom het nu aangetroffen rapport op een rij te zetten en door te gaan met het onderzoeken van de nu aangetroffen gegevensdragers.
 
 
 
 
 Wapeninzet Hawija
 
 
 Ex-post (commissie van) onderzoek
 
 
 2024
 
 
 Evaluatie gericht op de vraag hoe bij de Nederlandse wapeninzet in Hawija, Irak, in de nacht van 2 op 3 juni 2015, burgerslachtoffers hebben kunnen vallen evenals welke lessen hieruit te trekken zijn voor de toekomst. Deze evaluatie wordt uitgevoerd door een onafhankelijke onderzoekscommissie van tijdelijke aard (Kamerstuk 27925, nr. 753 en 754) die onder leiding staat van mr. Winnie Sorgdrager, Minister van Staat. Het instellen van deze commissie komt voort uit de uitvoering van motie Belhaj (Kamerstuk 27925, nr. 14).
 
 
 
 
 Mortierongeval Mali
 
 
 Ex-post (commissie van) onderzoek
 
 
 2024
 
 
 De Commissie van onderzoek mortierongeval Mali onder voorzitterschap van Peter den Oudsten doet sinds februari 2023 onderzoek naar de mogelijkheid van het vaststellen van individueel nalatig en/of verwijtbaar handelen bij dit ongeval en daarnaast om te onderzoeken hoe binnen het ministerie van Defensie de besluitvorming is verlopen rond de totstandkoming, invulling en uitvoering van de opdracht aan de Tijdelijke Commissie onderzoek naar geconstateerde tekortkomingen mortierongeval Mali (commissie Van der Veer). Het bewuste ongeluk vond plaats op 6 juli 2016 in Mali. Het onderzoek van de onafhankelijke commissie verloopt voerspoedig: de commissie is al ver met het onderzoek. De commissie verwacht eind 2024 gereed te zijn.
 
 
 
 
 Financiering Nationale Inzet Krijgsmacht (FNIK)
 
 
 Ex-durante / ex-post evaluatie
 
 
 2025
 
 
 Vierjaarlijkse evaluatie van het FNIK-convenant waarbij wordt gekeken naar de inhoud, het functioneren, de uitvoering en het beschikbare budget.
 
 
 
 
 20 jaar Nederlandse inzet in Afghanistan
 
 
 Ex-post onderzoek
 
 
 2025/2026
 
 
 Breed wetenschappelijk onderzoek naar het resultaat van twintig jaar Nederlandse inzet in Afghanistan (Kamerstuk 27925, nr. 885). Het oogmerk is om in negen deelonderzoeken en een samenvattend slotwerk te voorzien. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies i.s.m. het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH).
 
 
 
 
 
 Thema 3. Mensen
 Mensen zijn de kern van de Defensieorganisatie. Defensie staat voor de taak de juiste en voldoende mensen te vinden, te binden, te behouden en het beste in hen naar boven te halen.
 Vooruitblik eerste periodieke rapportage
 In 2025 levert Defensie de eerste periodieke rapportage op. Deze krijgt de titel ‘Goede werkgever, verbonden met de samenleving’ en richt zicht specifiek op het personeels- en veiligheidsbeleid. De periodieke rapportage is een syntheseonderzoek, waarbij al uitgevoerde onderzoeken en evaluaties als basis worden gebruikt.
 Voor de periodieke rapportage wordt bijvoorbeeld gebruikgemaakt van publicaties van de afdeling ‘Trends, Onderzoek en Statistiek’ (TOS). Deze afdeling analyseert organisatie- en personeelsdata van Defensie. Met de resultaten van deze data stelt TOS betrouwbare kennis over het HR-domein beschikbaar voor alle niveaus binnen Defensie door middel van (half)jaarlijkse rapportages en factsheets. Deze data wordt op regelmatige wijze gedeeld met de Tweede Kamer in de Stand van Defensie en daarvoor in de Personeelsrapportages.
 Ook (onderzoeks)rapportages van andere actoren worden gebruikt zoals rapportages van de Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht (IGK). Daarnaast zullen de onderzoekers ook zelf data verzamelen door middel van interviews.
 
 Tabel 56 Thema 3. Mensen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie
 
 
 Type onderzoek
 
 
 Afronding
 
 
 Toelichting onderzoek
 
 
 
 
 
 
 ‘Goede werkgever, verbonden met de samenleving’
 
 
 Synthese (periodieke rapportage)
 
 
 2025
 
 
 Syntheseonderzoek conform de eisen uit de RPE, om inzicht te krijgen in de (voorwaarden voor) doeltreffendheid en doelmatigheid van het personeels- en veiligheidsbeleid van Defensie in de periode 2018-2023.
 
 
 
 
 PvA Veiligheid
 
 
 Ex-durante evaluatie
 
 
 2022
 
 
 Evaluatie van het PvA ‘Een veilige Defensieorganisatie’ om inzicht te krijgen in de status, de uitvoerbaarheid en de effectiviteit van de 40 maatregelen die in het PvA staan. Deze evaluatie is uitgevoerd door de ADR.
 
 
 
 
 MID en COID
 
 
 Ex-post
 
 
 2022
 
 
 Naar aanleiding van het rapport van de Commissie-Giebels besloot Defensie om de onafhankelijke positie van de Centrale Organisatie Integriteit Defensie (COID) en het Meldpunt Integriteit Defensie (MID) te waarborgen. Om dit bereiken zijn de COID en het MID direct onder de secretaris-generaal geplaatst en is het MID sinds begin 2020 extern bemenst. In een motie van de Tweede Kamer is de regering verzocht om deze nieuwe positionering van het MID en de onderzoeksrol van de COID te evalueren. Defensie heeft in deze evaluatie de mening van de medewerker meegenomen, ook over het bredere integriteitstelsel.
 
 
 
 
 Validatie Wet bescherming Klokkenluiders
 
 
 Ex-post
 
 
 2023
 
 
 Dit is een externe validatie naar de uitvoering van de Wet bescherming Klokkenluiders, gericht op het verder verbeteren van de sociale veiligheid en integriteit bij Defensie (Kamerstuk 36200, nr. 66).
 
 
 
 
 Barrières uitzenden vrouwelijke militairen
 
 
 Ex-durante / ex-post evaluatie
 
 
 2024
 
 
 De Nederlandse krijgsmacht heeft zich gecommitteerd aan het ‘Elsie Initiatief’, dat gericht is op het vergroten van het aantal vrouwelijke militairen en politie in VN-vredesmissies. Een van de onderdelen van het initiatief is een zogeheten ‘barrière assessment’; een onderzoek om inzichtelijk te maken welke drempels in de organisatie het uitzenden van vrouwelijke militairen belemmeren. Het onderzoek is in het voorjaar 2022 in opdracht gegeven aan de Nederlandse Defensie Academie (NLDA) en sluit aan op een lopend onderzoek naar de zorgbehoefte van vrouwelijke veteranen. Het barrière assessment is daarom in 2023 gestart, het afrondingsjaar is overeenkomstig gewijzigd.
 
 
 
 
 Culturele diversiteit
 
 
 Ex-durante / ex-post meting
 
 
 2024
 
 
 Het Ministerie van Defensie streeft naar een divers personeelsbestand. In 2019 heeft Defensie een eerste nulmeting culturele diversiteit (destijds migratieachtergrond) laten uitvoeren over de periode 2015 t/m 2017. Defensie voert een vervolgmeting uit over de periode 2018-2022. Nadat de vervolgmeting heeft plaatsgevonden, is het doel om deze onafhankelijke meting om het jaar te herhalen waardoor de inzichten geactualiseerd blijven. Het onderzoek wordt uitgevoerd door Trends, Onderzoek en Statistiek (TOS) van DPOD in samenwerking met het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) in opdracht van HDP. De Staatssecretaris heeft toegezegd de Kamer over de resultaten te informeren. Vanwege de veelheid aan data en de complexiteit en zorgvuldigheid van de analyse, is het eerdere streven op dit op te nemen in de Stand van Defensie 2024 niet gehaald. Zodra het onderzoek is opgeleverd zal de bijbehorende kamerbrief worden geschreven en verzonden. Het streven is voor de zomer 2024.
 
 
 
 
 Beleving van inclusie
 
 
 Ex-durante evaluatie
 
 
 2024-2025
 
 
 In 2017 heeft Defensie door het SCP laten onderzoeken hoe medewerkers D&I beleven en waarderen (rapport ‘Grenzen aan de Eenheid’, januari 2017). Het is gezien de doorontwikkeling van het D&I beleid en aanverwante maatschappelijke ontwikkelingen van belang om met enige regelmaat de beleving en waardering van D&I onder defensiemedewerkers te toetsen. Er wordt binnen Defensie sindsdien al op meerdere vlakken veel gemeten, maar er is diepgaander onderzoek nodig naar de beleving van inclusie bij verschillende specifieke doelgroepen. Defensie is daarom voornemens om in 2023/2024 opnieuw te laten onderzoeken hoe D&I op de werkvloer wordt ervaren. Zodra de resultaten bekend zijn, zal de Kamer hierover worden geïnformeerd, naar verwachting op z’n vroegst eind 2024/begin 2025.
 
 
 
 
 
 Thema 4. Materieel
 Om slagvaardig te zijn, moet de krijgsmacht beschikken over het juiste en voldoende inzetbaar materieel, waarmee het samen met bondgenoten en partners kan opereren.
 Evaluaties van materieelprojecten
 Voor projecten die op verzoek van de Tweede Kamer vallen onder de Regeling Grote Projecten (RGP), volgt na de verwerving en invoering van materieel een evaluatie. Dit wordt ook wel de «E-fase» van het Defensie Materieel Proces (DMP) genoemd. De E-fase volgt de door de Tweede Kamer opgedragen vraagstelling conform artikel 16 van de RGP.
 
 De volgende materieelprojecten vallen onder de RGP:
 
 
 –
 Verwerving F-35
 
 
 –
 Grensverleggende IT (GrIT)
 
 
 –
 Onderzeeboten
 
 
 –
 Groot Pantserwielvoertuig (GWP) Boxer1De Tweede Kamer heeft van 1997 tot 2018 het project Groot Pantserwielvoertuig (GPW) Boxer als ‘groot project’ aangewezen. Als laatste stap wordt de Tweede Kamer dit jaar (2024) nog middels een E-brief geïnformeerd over de uitkomsten van de E-fase evaluatie, conform de Regeling Grote Projecten (RGP).
 
 
 
 Aan het slot van de E-fase doet de Auditdienst Rijk (ADR) onderzoek naar de kwaliteit en volledigheid van de informatie in de evaluatie. Het ADR-rapport vormt een integraal deel van de E-brief waarmee de Kamer wordt geïnformeerd over de uitkomsten van de evaluatie. Het ADR-rapport zal ook publiekelijk beschikbaar zijn op de website van de Rijksoverheid.
 
 Tabel 57 Thema 4. Materieel
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie
 
 
 Type onderzoek
 
 
 Afronding
 
 
 Toelichting onderzoek
 
 
 
 
 
 
 Materieel
 
 
 Synthese (periodieke rapportage)
 
 
 n.t.b.
 
 
 Syntheseonderzoek conform eisen uit de RPE, om inzicht te krijgen in de (voorwaarden voor) doeltreffendheid en doelmatigheid.
 
 
 
 
 E-fase Boxer
 
 
 Ex-post evaluatie groot project
 
 
 2024
 
 
 In 2024 wordt de Kamer via een E-brief geïnformeerd over de uitkomsten van deze evaluatie.
 
 
 
 
 Voortgang Project verwerving F-35
 
 
 Voortgangsrapportage
 
 
 Jaarlijks
 
 
 Rapportage waarmee de Kamer geïnformeerd wordt over de voortgang van het groot project Verwerving F-35 (project VF-35) in Nederland.
 
 
 
 
 E-fase project verwerving F-35
 
 
 Ex-post evaluatie groot project
 
 
 n.t.b.
 
 
 Dit project is aangewezen als groot project, maar nog niet afgerond. Na afronding volgt conform het DMP een evaluatie. De Kamer wordt via een E-brief over de uitkomsten geïnformeerd.
 
 
 
 
 Programma Grensverleggend IT (GrIT)
 
 
 Voortgangsrapportage
 
 
 Halfjaarlijks
 
 
 Rapportage waarmee de Kamer geïnformeerd wordt over de voortgang van het groot project Grensverleggend IT (GrIT).
 
 
 
 
 E-fase programma Grensverleggend IT (GrIT)
 
 
 Ex-post evaluatie groot project
 
 
 n.t.b.
 
 
 Dit project is aangewezen als groot project, maar nog niet afgerond. Na afronding volgt conform het DMP een evaluatie. De Kamer wordt via een E-brief over de uitkomsten geïnformeerd.
 
 
 
 
 Voortgang Programma vervanging onderzeeboten
 
 
 Voortgangsrapportage
 
 
 Halfjaarlijks
 
 
 Conform de uitgangspuntennotitie § 2.3 dient in de nu volgende realisatiefase tweemaal per jaar een voortgangsrapportage naar de Kamer te worden gestuurd.
 
 
 
 
 E-fase programma vervanging onderzeeboten (VOZBT)
 
 
 Ex-post evaluatie groot project
 
 
 n.t.b.
 
 
 Dit project is aangewezen als groot project, maar nog niet afgerond. Na afronding volgt conform het DMP een evaluatie. De Kamer wordt via een E-brief over de uitkomsten geïnformeerd.
 
 
 
 
 Defensiematerieelfonds (DMF)
 
 
 Ex-durante evaluatie
 
 
 2027
 
 
 Het DMF heeft ten doel te voorzien in een meerjarig integraal beheer van de financiering en bekostiging van de ontwikkeling, de verwerving, de instandhouding en de afstoting van het materieel, de ICT-middelen en de infrastructuur van het Ministerie van Defensie. Door het inrichten van een separaat fonds nemen naar verwachting de schokbestendigheid en betrouwbaarheid toe. Bij de instelling van het DMF is besloten deze in 2027 te evalueren; het fonds wordt dan op doelmatigheid en doeltreffendheid beoordeeld.
 
 
 
 
 
 Thema 5. Randvoorwaarden
 Randvoorwaarden voor groei en taakuitvoering van Defensie vragen de nodige aandacht en investeringen. Dit betekent bijvoorbeeld aandacht voor bedrijfsvoering, beveiliging, vastgoed, duurzaamheid en ruimte om te oefenen.
 
 Tabel 58 Thema 5. Randvoorwaarden
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie
 
 
 Type onderzoek
 
 
 Afronding
 
 
 Toelichting onderzoek
 
 
 
 
 
 
 Randvoorwaarden
 
 
 Synthese (periodieke rapportage)
 
 
 n.t.b.
 
 
 Syntheseonderzoek conform eisen uit de RPE, om inzicht te krijgen in de (voorwaarden voor) doeltreffendheid en doelmatigheid.
 
 
 
 
 DEOS
 
 
 Ex-durante evaluatie
 
 
 2022
 
 
 De Defensie Energie en Omgeving Strategie (DEOS) is geëvalueerd in de uitvoeringsagenda Duurzaamheid. Het doel van de evaluatie was om inzicht te krijgen in de huidige stand van zaken. Hierbij lag de focus op doorontwikkeling van de duurzaamheidsdoelen.
 
 
 
 
 PARESTO
 
 
 Doorlichting agentschap
 
 
 2024
 
 
 Tijdens deze doorlichting wordt het functioneren van het agentschap PARESTO onderzocht met focus op de governance, financieel beheer, doelmatigheidsbevordering en bekostiging. Deze doorlichting wordt uitgevoerd conform de Regeling agentschappen.
 
 
 
 
 Integraal risicomanagement
 
 
 Ex-durante evaluatie
 
 
 2027
 
 
 Binnen Defensie loopt het programma IRM. Dit programma is meerjarig en kent een groot bedrijfsvoeringscomponent waardoor behoefte aan tussentijdse herijking en bijsturing bestaat. Om de hiervoor benodigde inzichten te verzamelen, wordt in 2027 een evaluatie uitgevoerd. Met de uitkomsten van de ex-ante evaluatie (uitgevoerd door NLR, d.d. 2021) hebben de Defensieonderdelen implementatieplannen opgesteld, die als uitgangspunt voor de evaluatie in 2027 dienen.
 
 
 
 
 Defensie Ruimteagenda
 
 
 Ex-post evaluatie
 
 
 2027 ‒ 2028
 
 
 Tijdens deze ex post evaluatie wordt onderzocht in hoeverre de te ontwikkelen capaciteiten uit de Defensie Ruimteagenda (Kamerstuk 36 124, nr. 10), daadwerkelijk zijn ontwikkeld. Tijdens deze evaluatie wordt tevens gekeken naar de internationale en bilaterale samenwerking.
 
 
 
 
 
 
 Tabel 59 Overige onderzoeken en evaluaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie
 
 
 Type onderzoek
 
 
 Afronding
 
 
 Toelichting onderzoek
 
 
 
 
 
 
 Subsidieverstrekkingen
 
 
 Ex-durante evaluatie
 
 
 2022
 
 
 Conform de Algemene Wet Bestuursrecht (AWB) art 4.24 is Defensie verplicht subsidies elke vijf jaar te evalueren. In 2022 zijn meerdere subsidie-evaluaties uitgevoerd (zie bijlage 7.4 subsidieoverzicht, tabel 45). Hieronder vallen bijvoorbeeld subsidieverstrekkingen aan vier veteranenorganisaties die nu gezamenlijk onderdeel zijn van een enkele stichting: het Nederlands Veteranen Instituut. Voor het verantwoordingsonderzoek 2021 heeft de Algemene Rekenkamer (AR) o.a. naar het subsidiebeheer van Defensie gekeken. De hieruit voortgekomen aanbevelingen gebruikt Defensie om het subsidiebeheer te verbeteren.
 
 
 
 
 Publieke investeringen in een politieke context
 
 
 Interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO)
 
 
 2022
 
 
 Dit IBO onderzoekt hoe een kabinet schaarse investeringsmiddelen zo doeltreffend en doelmatig kan alloceren. Het onderzoek is door het Ministerie van Financiën getrokken en Defensie heeft deelgenomen aan de werkgroep.
 
 
 
 
 
 
 
 
 6.6
 Bijlage overzicht uitgaven veteranen en uitgaven zorg en nazorg
 
 Aan de Kamer is toegezegd dat in de begroting een overzicht wordt opgenomen van de begrote uitgaven in het kader van het veteranenbeleid. Deze uitgaven zijn in de begroting verwerkt in verschillende begrotingsartikelen. In het onderstaande overzicht is dit samengebracht.
 Het Nederlands Veteraneninstituut (NLVi)
 
 Tabel 60 Begrote uitgaven Nederlands Veteraneninstituut (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidie Nederlands Veteraneninstituut (NLVi)
 
 
 28.285
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 28.285
 
 
 
 
 
 Het NLVi is een stichting die een groot deel van de uitvoering van het veteranenbeleid op het gebied van erkenning, waardering, en de bijzondere zorgplicht (beschreven in de Veteranenwet en nader uitgewerkt in het Veteranenbesluit), tot haar takenpakket heeft. Het NLVi is een rechtspersoon met een wettelijke taak en heeft een eigen onafhankelijke raad van toezicht.
 Onderdeel van het NLVi is het Veteranenloket. Het Veteranenloket is 24 uur per dag en 7 dagen per week bereikbaar voor vragen van veteranen en relaties op het gebied van dienstverlening en materiele en immateriële zorg. Dienstslachtoffers zonder de veteranenstatus en hun relaties kunnen voor materiele en immateriële zorg ook het Veteranenloket benaderen. Het programmabureau van het Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen (LZV) maakt ook deel uit van het NLVi. Het LZV is een civiel-militaire ketenorganisatie met als doel post-actieve veteranen, dienstslachtoffers en hun relaties bij missie gerelateerde psychische en psychosociale problemen overal in Nederland de meest geëigende zorg te bieden. De eerstelijnszorg (het zogeheten gespecialiseerd maatschappelijk werk) binnen het LZV wordt verzorgd door maatschappelijk werkers van zowel het Bedrijfsmaatschappelijk Werk (BMW) Defensie als het NLVi. Daarnaast zijn binnen het NLVi zorgcoördinatoren werkzaam, die de materiele en immateriële hulpvragen van veteranen en dienstslachtoffers zonder veteranenstatus met uitzendgerelateerde problemen (en hun relaties) coördineren. Verder is de coördinatie van de nuldelijnsondersteuning (NOS) binnen het NLVi belegd. Het NOS is een laagdrempelig landelijk dekkend regionaal georganiseerd netwerk voor veteranen, MOD’ers en hun relaties. Het biedt de veteraan (post-actief en in werkelijke dienst) en zijn relatie ondersteuning bij problemen. Deze hulp kan bestaan uit een gesprek, een luisterend oor, maar kan ook bestaan uit het doorgeleiden naar het Veteranenloket als de hulpvraag mogelijk professionele zorg vereist.
 Het NLVi organiseert jaarlijks ook de Veteranendag en tevens voert het NLVi (wetenschappelijk) onderzoek uit op het gebied van de verbetering van de zorg aan veteranen en op het gebied van erkenning en waardering.
 Uitgaven erkenning en waardering
 De uitgaven voor erkenning en waardering zijn begroot in niet-beleidsartikel 9 Algemeen en 10 Apparaat Kerndepartement, met uitzondering van de uitgaven voor reüniefaciliteiten die zijn begroot op de beleidsartikelen van de operationele commando’s.
 
 Tabel 61 Totaaloverzicht van begrote uitgaven voor erkenning en waardering voor veteranen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidie Vereniging Veteranen Platform (VP)
 
 
 266
 
 
 
 
 Ondersteuning organisatie dag voor militaire oorlogs- en dienstslachtoffers
 
 
 340
 
 
 
 
 Ondersteunen veteranenzaken voor operationele commando's
 
 
 2.856
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 3.462
 
 
 
 
 
 
 Tabel 62 Ondersteunen veteranenzaken door operationele commando's (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Operationele commando's
 
 
 
 
 
 
 
 Koninklijke Marine
 
 
 853
 
 
 
 
 Koninklijke Landmacht
 
 
 1.375
 
 
 
 
 Koninklijke Luchtmacht
 
 
 423
 
 
 
 
 Koninklijke Marechausse
 
 
 205
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 2.856
 
 
 
 
 
 Vereniging Veteranen Platform (VP)
 De Vereniging Veteranen Platform (VP) behartigt de belangen van de Nederlandse veteranen en militaire oorlogs- en dienstslachtoffers via aangesloten veteranenorganisaties. Het VP is daarnaast adviseur van het ministerie van Defensie op het gebied van veteranenzaken. Het ministerie van Defensie beschouwt het VP als vertegenwoordiger van alle veteranen en in die hoedanigheid wordt het VP betrokken bij beleidsveranderingen. Het VP werkt continu aan het verbeteren van de beeldvorming over veteranen en aan het vergroten van de maatschappelijke erkenning en waardering voor veteranen. Ook stimuleert het VP de deelname aan activiteiten door de jonge generatie veteranen.
 Dagen voor Militaire Oorlogs- en Dienstslachtoffers (MOD-ers)
 Defensie organiseert, om erkenning en waardering te geven aan Militaire Oorlogs- en dienstslachtoffers (MOD-ers) en hun relaties, MOD-dagen. Deze MOD-dagen zijn voor zowel veteranen met een dienstverbandaandoening (en hun relaties) als voor dienstslachtoffers zonder veteranenstatus (en hun relaties). De doelstellingen van deze dagen zijn het bieden van erkenning aan MOD-ers en hun partners, het bieden van informatie over de (pensioen)regelingen en voorzieningen en het luisteren naar de behoeften van de doelgroep.
 Reüniefaciliteiten
 Verenigingen voor veteranen, post-actieven en MOD-ers, die geregistreerd zijn in het reünieregister van het Nederlands Veteraneninstituut, kunnen eenmaal per jaar aanspraak maken op reüniefaciliteiten. De organisatie hiervan ligt in handen van de verenigingen zelf. Daarnaast heeft elk operationeel commando de mogelijkheid om een veteranendag te organiseren.
 Uitgaven zorg
 De uitgaven voor zorg en nazorg zijn begroot op niet-beleidsartikelen 9 Algemeen en 10 Apparaat Kerndepartement.
 
 Tabel 63 Totaaloverzicht van begrote uitgaven voor zorg voor veteranen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 
 
 
 Invaliditeitspensioenen
 
 
 86.956
 
 
 
 
 Nabestaandenpensioenen
 
 
 24.561
 
 
 
 
 Nationaal Fonds Ereschuld
 
 
 131.799
 
 
 
 
 Ereschulduitkering
 
 
 0
 
 
 
 
 Sociale Zorg (Voorzieningenregeling MOD-slachtoffers)
 
 
 14.493
 
 
 
 
 Inkomensvoorziening in verband met zorg & re-integratie
 
 
 400
 
 
 
 
 Totale uitgaven
 
 
 258.209
 
 
 
 
 
 Kaderwet militaire pensioenen
 Deze wetgeving bevat het geheel aan wet- en regelgeving voor veteranen, MOD-ers, militairen buiten dienst en ex-militairen die niet meer (volledig) kunnen werken of aanvullende voorzieningen nodig hebben vanwege arbeidsongeschiktheid.
 Voor 2025 zijn de uitgaven aan bijzonder militair invaliditeitspensioen begroot op € 86,9 miljoen. Tevens is het bijzonder militair nabestaandenpensioen onderdeel van deze wetgeving. Voor 2025 zijn de uitgaven begroot op € 24,5 miljoen. Het Nationaal Fonds Ereschuld is bedoeld voor de claims van veteranen met uitzendgerelateerde aandoeningen. Hierin zijn de Veteranenclaims PTSS en Regeling Volledige Schadevergoeding ondergebracht.
 Sociale zorg (o.a. voorzieningenregelingen)
 Vanuit de wettelijke zorgplicht voor veteranen worden voorzieningen aan veteranen verstrekt met het oog op het verbeteren van de levensomstandigheden in specifieke situaties.
 Inkomensvoorziening in verband met zorg en re-integratie
 De inkomensvoorziening, zoals opgenomen in artikel 7 van de Veteranenwet, is een laagdrempelige regeling voor veteranen die ziek of arbeidsongeschikt zijn en waarbij sprake is van een vermoeden van een dienstgerelateerde aandoening. Met het aanvragen van de inkomensvoorziening in verband met zorg wordt tegelijkertijd ook de aanvraag militair invaliditeitspensioen gestart. Daarnaast worden voor deze veteranen de inspanningen op het gebied van de re-integratie geïntensiveerd en worden de reiskosten van hun partners vergoed wanneer ze deelnemen aan ambulante lotgenotengroepen. De uitvoeringskosten die gemoeid zijn met de re-integratie en het vergoeden van de reiskosten maken onderdeel uit van de raming. In totaal is voor deze voorzieningen in 2025 een bedrag van € 400.000 geraamd.
 Uitgaven onderzoek
 
 Tabel 64 Begrote uitgaven onderzoek (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 
 
 
 Militaire Geestelijke Gezondheidszorg
 
 
 500
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 500
 
 
 
 
 
 In de begroting van DOSCO is € 500.000 opgenomen ten behoeve van onderzoeken naar de neurobiologische gevolgen van stress en trauma dat vanuit de Wetenschappelijke Onderzoeksgroep van de MGGZ wordt uitgevoerd.
 Uitgaven overig
 
 Tabel 65 Begrote uitgaven overig (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 
 
 
 Nationale ombudsman
 
 
 550
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 550
 
 
 
 
 
 Conform de Veteranenwet heeft de Nationale ombudsman tevens een rol als ombudsman van de veteranen. In die rol behandelt hij verzoeken/klachten van veteranen over overheidsinstanties en over niet-overheidsinstanties die een taak uitvoeren op het gebied van veteranen. Daarnaast onderzoekt hij of er structurele knelpunten zijn. Het budget dat door het ministerie van Defensie voor de Veteranenombudsman beschikbaar wordt gesteld is € 550.000. Jaarlijks maakt het ministerie van Defensie dit bedrag over naar het ministerie van Binnenlandse Zaken. Financiering van Hoge Colleges van Staat, zoals de Nationale ombudsman, verloopt via het ministerie van Binnenlandse Zaken.
 
 
 
 6.7
 Bijlage uitgaven Caribisch Nederland
 
 
 Tabel 66 Uitgaven Caribisch Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel/instrument
 
 
 Taak
 
 
 Bijdrage
 
 
 Realisatie
 
 
 Ontwerpbegroting 2025
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 2 Koninklijke Marine
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten, Personele en Materiële Uitgaven
 
 
 R
 
 
 S
 
 
 Het deel dat ten goede komt aan Caribisch Nederland is niet te bepalen.
 
 
 
 
 
 Artikel 3 Koninklijke Landmacht
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten, Personele en Materiële Uitgaven
 
 
 R
 
 
 S
 
 
 Het deel dat ten goede komt aan Caribisch Nederland is niet te bepalen.
 
 
 
 
 
 Artikel 5 Koninklijke Marechaussee
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten, Personele en Materiële Uitgaven
 
 
 R
 
 
 S
 
 
 Het deel dat ten goede komt aan Caribisch Nederland is niet te bepalen.
 
 
 
 
 
 Artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten, Personele en Materiële Uitgaven
 
 
 R
 
 
 S
 
 
 Het deel dat ten goede komt aan Caribisch Nederland is niet te bepalen.
 
 
 
 
 
 Op verzoek van de motie Hachchi c.s. (Kamerstukken II 2011/12, 33000 IV, nr. 28) wordt jaarlijks een overzicht van alle rijksuitgaven aan Caribisch Nederland (met uitzondering van de vrije uitkering ofwel het BES-fonds) toegevoegd aan de begroting van Koninkrijksrelaties (IV).
 Naar aanleiding van de voorlichting van de Afdeling Advisering van de Raad van State (RvS) en het Interdepartementale Beleidsonderzoek Koninkrijksrelaties (IBO) volgt het kabinet de aanbeveling op om het overzicht Rijksuitgaven aan Caribisch Nederland aanzienlijk uit te breiden (Kamerstukken II 2019/20, 35300 IV, nr. 11). Doel hiervan is om de rol van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties te verstevigen en een meer integrale afweging van de Rijksuitgaven aan Caribisch Nederland te bevorderen.
 In de begroting Koninkrijksrelaties (IV) is het totale overzicht van de Rijksuitgaven Caribisch Nederland te vinden. Hierboven is de uitsplitsing van de Rijksuitgaven aan Caribisch Nederland voor de departementale begroting H10 Ministerie van Defensie weergegeven. In het overzicht en de bijbehorende toelichtingen wordt aangegeven of het uitgaven zijn ten behoeve van eilandelijke taken (E) of rijkstaken (R), of er sprake is van incidentele (I) of structurele (S) bekostiging en wordt een toelichting gegeven op de wijze van financiering welke gekoppeld is aan de beoogde beleidsdoelen. Het Ministerie van Defensie voert haar taken structureel in het gehele Koninkrijk uit. Het valt derhalve niet te bepalen welk specifiek deel daarvan wordt besteed in Caribisch Nederland.
 
 
 
 6.8
 Bijlage budgettaire gevolgen MIVD
 
 
 Tabel 67 Begroting MIVD (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 MIVD Apparaatsuitgaven
 
 
 437.634
 
 
 392.769
 
 
 379.309
 
 
 388.508
 
 
 388.848
 
 
 391.756
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MIVD Geheim (art. 11)
 
 
 18.917
 
 
 19.217
 
 
 19.217
 
 
 20.761
 
 
 20.761
 
 
 20.761
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 2.923
 
 
 2.923
 
 
 2.923
 
 
 2.923
 
 
 2.923
 
 
 2.923
 
 
 
 
 
 Toelichting
 De MIVD is een bijzondere organisatie-eenheid die onderdeel is van het kerndepartement (Bestuursstaf). De MIVD is belast met de ondersteuning van Defensie op het gebied van het leveren van kwalitatief hoogwaardige inlichtingen- en veiligheidsinformatie. Daarmee levert de MIVD een onmisbare bijdrage aan de opbouw, de gereedstelling en de inzet van de krijgsmacht en de informatiepositie van Nederland.
 De uitgaven aan de MIVD zijn binnen de ontwerpbegroting opgenomen in artikel 10 «Apparaat kerndepartement», artikel 11 «Geheim» en in het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF). In bovenstaande tabel staan de budgetten uit art. 10 en het DMF voor de MIVD onder ‘MIVD Apparaatsuitgaven’. Het artikel 11 «Geheim» is al separaat inzichtelijk in de begroting van Defensie. Aangezien deze volledig ten behoeve van de MIVD is, is deze hier nogmaals weergegeven. Vanwege het bijzondere karakter van de MIVD en de daarbij behorende geheime uitgaven zijn de uitgaven niet verder uitgesplitst. Budgetten voor onder andere schoonmaak, energie en investeringen in nieuwbouw zijn centraal belegd bij Defensie. Deze zijn niet in bovenstaande tabel opgenomen.
 Ontvangsten
 De ontvangsten bij de MIVD zijn voornamelijk veiligheidsonderzoeken verricht voor andere (overheids-)organisaties. De Unit Veiligheidsonderzoeken (UVO), een samenwerkingsverband tussen MIVD en AIVD, brengt daarvoor een tarief in rekening.
 
 
 
 6.9
 Bijlage afkortingen
 
 
 Tabel 68
 
 
 
 
 
 
 Afkorting
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 
 
 ADR
 
 
 Auditdienst Rijk
 
 
 
 
 AH-64
 
 
 Apache gevechtshelikopter
 
 
 
 
 AI
 
 
 Artificiële Intelligentie
 
 
 
 
 AIV
 
 
 Adviesraad Internationale Vraagstukken
 
 
 
 
 AIVD
 
 
 Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
 
 
 
 
 AMDTF
 
 
 Air and Missile Defence Task Force
 
 
 
 
 AOW
 
 
 Algemene Ouderdoms Wet
 
 
 
 
 AR
 
 
 Algemene Rekenkamer
 
 
 
 
 ASAP
 
 
 Act in Support of Ammunition Production.
 
 
 
 
 AVG
 
 
 Algemene Verordening Gegevensbescherming
 
 
 
 
 AWACS
 
 
 Airborne warning and control system
 
 
 
 
 BBP
 
 
 Bruto Binnenlands Product
 
 
 
 
 BENELUX
 
 
 België Nederland Luxemburg
 
 
 
 
 BIV
 
 
 Budget Internationale Veiligheid
 
 
 
 
 BZ
 
 
 Ministerie van Buitenlandse Zaken
 
 
 
 
 C2
 
 
 Command and Control
 
 
 
 
 C-17
 
 
 Strategisch Transportvliegtuig
 
 
 
 
 C-130
 
 
 Transportvliegtuig
 
 
 
 
 CBRN
 
 
 Chemische, Biologische, Radiologische en Nucleaire (CBRN) middelen
 
 
 
 
 CDS
 
 
 Commandant der Strijdkrachten
 
 
 
 
 CH-47
 
 
 Chinook transporthelikopter
 
 
 
 
 CLAS
 
 
 Commando Landstrijdkrachten
 
 
 
 
 CLSK
 
 
 Commando Luchtstrijdkrachten
 
 
 
 
 COID
 
 
 Centrale Organisatie Integriteit Defensie
 
 
 
 
 COMMIT
 
 
 Commando Materieel en IT (voorheen DMO)
 
 
 
 
 CZSK
 
 
 Commando ZeeStrijdKrachten
 
 
 
 
 DCC
 
 
 Defensie Cyber Commando
 
 
 
 
 DGV
 
 
 Diensten Geestelijke Verzorging
 
 
 
 
 DMF
 
 
 DefensieMaterieelbegrotingsFonds
 
 
 
 
 DMP
 
 
 Defensie Materieel Proces
 
 
 
 
 DOSCO
 
 
 Defensie OndersteuningsCommando
 
 
 
 
 DPO
 
 
 DefensieProjectenOverzicht
 
 
 
 
 EDA
 
 
 European Defence Agency
 
 
 
 
 EDF
 
 
 Europees Defensiefonds
 
 
 
 
 eFP
 
 
 Enhanced Forward Presence
 
 
 
 
 EMASOH
 
 
 European-led Maritime Awareness in the Strait of Hormuz
 
 
 
 
 EOD / EODD
 
 
 Explosieven Opruimingsdienst Defensie
 
 
 
 
 EPF
 
 
 European Peace Facility (Europese Vredesfaciliteit t.b.v. Oekraine)
 
 
 
 
 EU
 
 
 Europese Unie
 
 
 
 
 EUAM
 
 
 Europese Adviesmissie
 
 
 
 
 EUFOR
 
 
 European Union Force
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
 
 
 
 
 F-35
 
 
 Vijfde generatie jachtvliegtuig
 
 
 
 
 FNIK
 
 
 Financiering Nationale Inzet Krijgsmacht
 
 
 
 
 GrIT
 
 
 Grensverleggende Informatie Technologie
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 Homogene Groep Internationale Samenwerking
 
 
 
 
 IBO
 
 
 Interdepartementaal Beleidsonderzoek
 
 
 
 
 IGK
 
 
 Inspecteur-Generaal van de Krijgsmacht
 
 
 
 
 IGO
 
 
 Informatie Gestuurd Optreden
 
 
 
 
 IGV
 
 
 Inspecteur-Generaal Veiligheid
 
 
 
 
 IMG
 
 
 Inspectie Militaire Gezondheidszorg
 
 
 
 
 IT
 
 
 Informatietechnologie (incl communicatie)
 
 
 
 
 IVD
 
 
 Inspectie Veiligheid Defensie
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Ministerie van Justitie en Veiligheid
 
 
 
 
 JISTARC
 
 
 Joint Intelligence, Surveillance,Target Acquisition & Reconnaissance
 
 
 
 
 KMar
 
 
 Koninklijke Marechaussee
 
 
 
 
 KPI
 
 
 Key Performance Indicator
 
 
 
 
 LCP
 
 
 Landelijke crisisplannen
 
 
 
 
 LZV
 
 
 Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen
 
 
 
 
 MARIN
 
 
 Maritime Research Institute Netherlands
 
 
 
 
 MDO
 
 
 Multi-domein Optreden
 
 
 
 
 MGGZ
 
 
 Militaire Geestelijke GezondheidsZorg
 
 
 
 
 MHK
 
 
 Militair Huis van de Koning
 
 
 
 
 MINUSMA
 
 
 United Nations Multidimensional Integrated Stabilization Mission
 
 
 
 
 MIVD
 
 
 Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
 
 
 
 
 MLA
 
 
 Militaire Luchtvaart Autoriteit
 
 
 
 
 MOD
 
 
 Militaire Oorlogs- en Dienstslachtoffers
 
 
 
 
 MP
 
 
 Militaire Politie
 
 
 
 
 MPC
 
 
 Militair Penitentiair Centrum
 
 
 
 
 MQ-9
 
 
 Onbemand vliegtuig
 
 
 
 
 N.V.
 
 
 Naamloze Vennootschap
 
 
 
 
 NAVO / NATO
 
 
 Noord Atlantische VerdragsOrganisatie
 
 
 
 
 NFM
 
 
 NATO Force Model
 
 
 
 
 NH-90
 
 
 Helikopter
 
 
 
 
 NLD / DEU
 
 
 Nederlands-Duits
 
 
 
 
 NLDA
 
 
 Nederlandse Defensie Academie
 
 
 
 
 NLR
 
 
 Koninklijk Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum
 
 
 
 
 NLVi
 
 
 Stichting Nederlands Veteraneninstituut
 
 
 
 
 NOS
 
 
 Nuldelijnsondersteuning (ondersteuning van veteranen)
 
 
 
 
 NMI
 
 
 Navo Missie in Irak
 
 
 
 
 NPRD
 
 
 Nationaal Programma Ruimte voor Defensie
 
 
 
 
 OHK
 
 
 Operationeel Hoofdkwartier
 
 
 
 
 OIR
 
 
 Operation Inherent Resolve
 
 
 
 
 PFAS
 
 
 Poly- en perfluoralkylstoffen
 
 
 
 
 PTSS
 
 
 Posttraumatische stressstoornis
 
 
 
 
 PW
 
 
 Politie Wet
 
 
 
 
 QRF
 
 
 Quick Reaction Force
 
 
 
 
 R&T
 
 
 Research & Technology
 
 
 
 
 RBV
 
 
 Rijksbegrotingsvoorschriften
 
 
 
 
 RMCa
 
 
 Regionaal Militair Commando en Advies
 
 
 
 
 RPE
 
 
 Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
 
 
 
 
 RWT
 
 
 Rechtspersonen met een Wettelijke Taak
 
 
 
 
 SAC
 
 
 Strategic Airlift Capability
 
 
 
 
 SAF
 
 
 Sustainable Aviation Fuel
 
 
 
 
 SBK
 
 
 Sociaal Beleidskader
 
 
 
 
 SEA
 
 
 Strategische Evaluatie Agenda
 
 
 
 
 SKIA
 
 
 Strategische Kennis- en Innovatieagenda
 
 
 
 
 SOF
 
 
 Special Operations Forces
 
 
 
 
 SSCG
 
 
 Stationschip Caribisch Gebied
 
 
 
 
 SVi
 
 
 Stichting Veteraneninstituut
 
 
 
 
 SWOON
 
 
 Stichting Wetenschappelijk Onderwijs en Onderzoek NLDA
 
 
 
 
 SWP
 
 
 Stinger Weapon Platform
 
 
 
 
 SZVK
 
 
 Stichting Ziektekosten Verzekering Krijgsmacht
 
 
 
 
 TF PZ
 
 
 Taskforce Productiezekerheid
 
 
 
 
 TNO
 
 
 Nederlandse Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek
 
 
 
 
 UAS
 
 
 Unmanned Aerial System
 
 
 
 
 UNDOF
 
 
 United Nations Disengagement Observer Force
 
 
 
 
 UNIFIL
 
 
 United Nations Interim Force in Lebanon
 
 
 
 
 UVO
 
 
 Unit Veiligheidsonderzoeken
 
 
 
 
 UNTSO
 
 
 United Nations Truce Supervision Organisation
 
 
 
 
 VN
 
 
 Verenigde Naties
 
 
 
 
 VP
 
 
 Vereniging Veteranen Platform
 
 
 
 
 VS
 
 
 Verenigde Staten
 
 
 
 
 VTE
 
 
 Voltijdsequivalent
 
 
 
 
 WIV
 
 
 Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
 
 
 
 
 Woo
 
 
 Wet Openbare Overheid