Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2022-09-20 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2022–2023
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 36 200
 XIV
 
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar 2023
 
 
 Nr. 2
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 Ontvangen 20 september 2022
 
 
 
 
 GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
 
 
 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 2.776 mln.
 
 
 
 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 79 mln.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL
 
 Wetsartikel 1
 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.
 Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat/begrotingsstaten voor het aangegeven jaar vast te stellen. 
 Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota. 
 Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).
 Wetsartikel 2
 Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en de lasten, het saldo van de baten en de lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten van de in de staat opgenomen baten-lastenagentschappen voor het onderhavige jaar vastgesteld en worden de verplichtingen, ontvangsten en uitgaven van verplichtingen-kasagentschappen voor het onderhavige jaar vastgesteld. De in die begrotingen opgenomen begrotingsartikelen worden toegelicht in onderdeel B (Begrotingstoelichting) van deze memorie van toelichting en wel in de paragraaf inzake de agentschappen.
 
 
 
 
 De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 
 
 C. 
 Schouten
 
 
 
 De Minister voor Natuur en Stikstof 
 
 C.
 Van der Wal-Zeggelink
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
 
 
 
 1.
 Leeswijzer
 
 Begrotingsstructuur
 Beleidsagenda
 De beleidsagenda begint met het onderdeel beleidsprioriteiten, waarin de hoofdlijnen van het (budgettair) beleid uiteen worden gezet. Daarnaast zullen de belangrijkste begrotingsmutaties voor zowel de uitgaven als ontvangsten worden weergegeven en toegelicht. In de volgende paragraaf wordt het overzicht getoond van de niet-juridisch verplichte uitgaven. Daarna volgt de openbaarheidsparagraaf, die voor het eerst in de begroting is opgenomen. Daarna volgt een toelichting op de Strategische Evaluatie Agenda en een overzicht van de risicoregelingen. Tot slot is een overzicht van de coronamaatregelen opgenomen. 
 Beleidsartikelen
 Aansluitend op de beleidsagenda volgt de toelichting op de beleidsartikelen. Per beleidsartikel is een algemene doelstelling en een beschrijving van de rol en verantwoordelijkheid van de bewindspersoon opgenomen. De beleidsartikelen bevatten een tabel waarin de meerjarige budgetten voor de financiële instrumenten zijn opgenomen. De financiële instrumenten zijn voorzien van een korte toelichting. Beleidswijzigingen ten opzichte van het voorgaande jaar worden in ieder beleidsartikel separaat toegelicht.
 In de beleidsartikelen 21 en 22 van deze begroting worden begrotingsreserves apart toegelicht (conform artikel 2.21, lid 2 Comptabiliteitswet 2016). Het gaat om de reserves Landbouw, Visserij, borgstellingsfaciliteit voor de landbouw, Apurement en Risicovoorziening jonge boeren. Conform de motie Van Veldhoven en Koolmees (Kamerstuk 34 475-XIII, nr. 12) zijn de eventuele aanvullende afspraken over de begrotingsreserves opgenomen. In opvolging van de motie Geurts (Kamerstuk 34 000-XIII, nr. 64) worden de geraamde wijzigingen gedurende het begrotingsjaar in de 1e en 2e suppletoire begroting inzichtelijk gemaakt.
 Niet-beleidsartikelen
 In de LNV-begroting zijn twee niet-beleidsartikelen opgenomen: artikel 50 «Apparaat» en artikel 51 «Nog onverdeeld». In artikel 50 wordt ingegaan op de personele en materiële kosten van zowel het kerndepartement als de totale apparaatskosten van de NVWA en de begrotingsgefinancierde ZBO’s en RWT’s. Artikel 51 gaat in op de loonbijstelling, prijsbijstelling en middelen die nog worden verdeeld over de betreffende onderdelen op de LNV-begroting.
 Begroting agentschappen
 In de Begroting agentschappen is een overzichtstabel van het agentschap de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) opgenomen. Daarnaast wordt in de agentschapsparagraaf verder ingegaan op de begroting van de NVWA, waarbij ook een kasstroomoverzicht en een overzicht van doelmatigheidsindicatoren zijn opgenomen.
 Begroting Diergezondheidsfonds (DGF)
 De begroting van het DGF bevat een separate leeswijzer waarin de begroting nader wordt toegelicht.
 Bijlagen
 
 De bijlagen van de LNV-begroting zijn:
 
 
 –
 Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak;
 
 
 –
 Specifieke uitkeringen per departement;
 
 
 –
 Verdiepingshoofdstuk;
 
 
 –
 Moties en toezeggingen;
 
 
 –
 Subsidieoverzicht;
 
 
 –
 Strategische Evaluatie Agenda (SEA);
 
 
 –
 Rijksuitgaven Caribisch Nederland;
 
 
 –
 NGF-bijlage;
 
 
 –
 Overzicht kengetallen en indicatoren;
 
 
 –
 Europese geldstromen.
 
 
 
 Groeiparagraaf
 Conform de Rijksbegrotingsvoorschriften 2022 is aan de LNV begroting 2023 een bijlage Specifieke uitkeringen toegevoegd, waarin voor het Ministerie van LNV wordt aangegeven welke specifieke uitkeringen er uitgekeerd worden en welke voornemens er zijn voor specifieke uitkeringen. Tevens is een NGF-bijlage toegevoegd met daarin een overzicht van de projecten uit het Nationaal Groeifonds die door het Ministerie van LNV worden uitgevoerd. Aan de beleidsagenda is op grond van de RBV 2022 een openbaarheidsparagraaf toegevoegd (paragraaf 2.3 van het Beleidsverslag). In de openbaarheids­paragraaf wordt aandacht besteed aan de beleidsvoornemens inzake de uitvoering van de Wet open overheid (Woo).
 Geschatte budgetflexibiliteit in OWB 2023
 De huidige informatieverstrekking over budgetflexibiliteit is geplaatst onder model 1.33d budgettaire gevolgen van beleid. Het model 1.32c ‘niet-juridisch verplichte uitgaven’ is daarmee te komen vervallen. Door het aanbrengen van enige verfijning en deze uiteindelijk ook in meerjarig perspectief te plaatsen, wordt het inzicht in de budgetflexibiliteit vergroot.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen
 
 
 Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 < 50
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 
 
 => 50 en < 200
 
 
 2
 
 
 4
 
 
 
 
 => 200 < 1000
 
 
 5
 
 
 10
 
 
 
 
 => 1000
 
 
 10
 
 
 20
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.
 Beleidsagenda
 
 
 
 2.1
 Beleidsprioriteiten
 
 LNV Beleidsagenda 2023 
 Op het terrein van het Ministerie Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit komt een aantal grote maatschappelijke kwesties bij elkaar. Aan de ene kant is het noodzakelijk dat we de natuur herstellen en beschermen. Aan de andere kant willen we ruimte bieden voor economische ontwikkeling, zeker ook van de landbouw, visserij en tuinbouw. Daarvoor is een nieuwe balans nodig. Het kabinet-Rutte IV heeft als een belangrijk speerpunt om de grote en urgente maatschappelijke opgaven in het landelijk gebied rondom natuur, water en klimaat op te lossen. Het kabinet wil dit doen met een integrale, zowel gebiedsoverstijgende als gebiedsgerichte aanpak voor stikstof, water, klimaat en natuur. Hiermee moeten nationaal en internationaal dwingende doelen gerealiseerd worden. Deze aanpak zal onvermijdelijk leiden tot ingrijpende aanpassingen in het landelijk gebied en de agrarische sector. Dit kan alleen een succes worden als we tegelijkertijd zorgen voor nieuw perspectief. Voor boeren, tuinders en vissers, die in en rondom die natuur hun brood verdienen en behoefte hebben aan duidelijkheid en consistent beleid voordat ze noodzakelijke investeringen kunnen doen. Maar het perspectief is ook nodig voor gezinnen die naarstig op zoek zijn naar een huis, voor ondernemers die hun bedrijf duurzaam willen uitbreiden, en voor iedereen die gebruikmaakt van weg of spoor.
 Voor de integrale gebiedsgerichte aanpak wordt het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) een belangrijke drager. Het Rijk legt in het NPLG de structurerende, richtinggevende keuzes en (regionale) doelen vast, zodat landelijke doelen onontkoombaar gehaald zullen worden. Het kabinet hecht eraan dat alle sectoren een evenredige bijdrage leveren om de doelen te halen. Zo ligt er in de sectoren industrie, bouw en mobiliteit een grote verduurzamingsopgave. Hier werken Rijk en regio hard aan, onder andere via maatregelen en middelen vanuit nationaal klimaatbeleid of Europese regelgeving, waarmee ook de stikstofuitstoot sterk gereduceerd wordt. 
 De inzet is om de maatregelen zo vorm te geven dat ze een duurzame, innovatieve en concurrentiekrachtige landbouw in Nederland mogelijk maken, waarin boeren een goed verdienvermogen hebben. Want de landbouw is niet alleen onmisbaar doordat zij voedsel produceert, maar ook doordat zij mogelijkheden biedt om de biodiversiteit te versterken, koolstof vast te leggen, water vast te houden, de landschappelijke kwaliteit, de culturele identiteit en ons erfgoed recht te doen, en een gezonde leefomgeving voor mens en dier te bieden. Het is van groot belang dat agrariërs de gelegenheid krijgen om de benodigde transities zelf mede vorm te geven. Naar aanleiding van een breed gesteunde motie-Klaver ontvangt de Kamer later dit najaar een brief waarin concreter wordt ingegaan op de toekomst van de landbouw, de wijze waarop LNV agrarische ondernemers wil ondersteunen en ook welke rol ketenpartijen daarin spelen.
 Het nieuwe beleid krijgt vorm in een continent waar een oorlog gaande is, in een wereld waar de tegenstellingen tussen machtsblokken toenemen, op een planeet waar de effecten van klimaatverandering zich steeds sterker manifesteren. Niet alleen in Nederland is er daarom behoefte aan een toekomstbestendig voedselsysteem en beschikbaarheid van voldoende en betaalbaar voedsel. De urgentie daarvan is het meest aan de orde in minder ontwikkelde landen. In Nederland is de voedselzekerheid niet in het geding. Nederland blijft, binnen gegeven ecologische grenzen, een belangrijke voedselproducent en zal met zijn hoogwaardige kennis en kunde ook elders bijdragen aan verbetering van het voedselsysteem.
 
 2. Integrale aanpak stikstof, water, klimaat en natuur 
 In 2023 staat de stap naar de uitvoering van de integrale gebiedsgerichte aanpak centraal. Het kabinet werkt samen met provincies en andere betrokken partijen aan de uitvoering van een integrale aanpak die zich richt op stikstof, en de (Europese) normen en opgaven voor de waterkwaliteit, bodem, klimaat en biodiversiteit. Met de integrale aanpak stuurt het kabinet op het onontkoombaar realiseren van de doelstellingen. De integrale gebiedsgerichte aanpak zal leiden tot grote aanpassingen in het landelijk gebied. Doel is de natuur te herstellen, de water- en bodemkwaliteit te verbeteren, de uitstoot van broeikasgassen te verlagen en de vergunningverlening weer op gang te brengen voor maatschappelijke opgaven als woningbouw, mobiliteit, bedrijvigheid, landbouw en de energietransitie. De aanpak bestaat zowel uit landelijke als uit gebiedsgerichte maatregelen. Het NPLG is het beleidskader. Daarin worden richtinggevende, structurerende keuzes en (regionale) doelen op het vlak van stikstof en natuur, klimaat en water vastgelegd als basis voor de integrale gebiedsprogramma’s van provincies. Provincies stellen met alle lokale belanghebbenden integrale gebiedsprogramma’s op, die uiterlijk 1 juli 2023 klaar zijn. Ze doen dat aan de hand van de kenmerken van het gebied, waarbij in het bijzonder bodem en water sturende factoren zijn. Medio 2023 zal het kabinet het ontwerp-NPLG vaststellen, inclusief de definitieve (regionale) doelen en structurerende keuzes. Parallel worden de sectorale stikstofdoelen uitgewerkt voor de andere sectoren zoals mobiliteit en industrie: begin 2023 richtinggevend en vervolgens medio 2023 definitief.
 Voor de uitvoering van goedgekeurde gebiedsplannen kunnen provincies vanaf 2024 financiële middelen toegekend krijgen uit het Transitiefonds. In aanvulling op bestaande middelen gaat het hierbij om 24,3 miljard euro tot en met 2035 voor de aanpak van stikstof, water en klimaat in het landelijk gebied. Voor het Transitiefonds wordt een Instellingswet ingediend, opdat het fonds per 1 januari 2024 operationeel is. 
 Op verzoek van de minister voor Natuur en Stikstof hebben de provincies in het voorjaar van 2022 voorstellen ingediend om de integrale gebiedsgerichte aanpak versneld van start te laten gaan. De versnellingsvoorstellen moeten vooruitlopend op de gebiedsprogramma’s in de jaren 2022 en 2023 bijdragen aan de doelen in de integrale gebiedsgerichte aanpak: natuur (inclusief stikstof), water en klimaat. De voorstellen voorzien in de aankoop van onder andere bedrijven, de afwaardering van gronden, innovatie, kennisontwikkeling, het vergroten van maatschappelijke betrokkenheid en het uitvoeren van KRW-, natuur- en stikstofmaatregelen. Op het budget Specifieke uitkering wordt in 2023 in totaal €275 mln. vanuit het Transitiefonds vrijgemaakt voor de Provinciale Uitvraag die voortbouwt op het eerdere traject van 2022. 
 Met de oprichting in 2022 van de regieorganisatie transitie landelijk gebied (RTLG) stelt het kabinet het Rijk, provincies en andere overheden in staat om te komen tot een succesvolle en slagvaardige uitvoering van de transitie van het landelijk gebied volgens de in het NPLG opgenomen doelen. De regieorganisatie ondersteunt en adviseert de provincies bij de transitiesprocessen. Namens de Minister voor Natuur en Stikstof is RTLG belast met vrijgeven van middelen op basis van een gezamenlijk afgesproken toetsingskader en met het monitoren en zo nodig bijsturen van de integrale gebiedsprogramma’s op doelbereik. 
 De implementatie van het bronmaatregelenpakket zoals besloten binnen de structurele aanpak stikstof ten tijde van het vorige kabinet Rutte -III wordt onder het huidige kabinet doorgezet. Bij de implementatie is inmiddels wel geconstateerd dat er zowel sprake is van vertraging als van tegenvallende prognoses. Bovendien zijn aanvullende maatregelen nodig om de doelstellingen uit huidige Coalitieakkoord voor 2030 en verder te halen. Daarom wordt doorlopend gekeken naar opties voor intensivering en uitbreiding van het bronmaatregelenpakket zodat enerzijds bijsturing kan plaatsvinden binnen het huidige maatregelenpakket indien nodig en anderzijds de ambities van het kabinet Rutte-IV kunnen worden behaald. In 2023 zal in ieder geval gekeken worden naar:
 
 
 •
 Het vormgeven van de maatregelen die onderdeel zijn van de klimaatopgave, maar ook stikstofreductie realiseren;
 
 
 •
 Maatregelen die het huidige pakket vervlechten met de maatregelen die voortkomen uit de gebiedsplannen.
 
 
 Deze maatregelen worden zo veel mogelijk integraal opgepakt. Verder wordt gewerkt aan continue voortgangsbewaking van de implementatie van de bronmaatregelen en geacteerd op signalen die daar uit voortkomen. 
 Om meer zekerheid en duidelijkheid te bieden aan initiatiefnemers en het bevoegd gezag, werkt LNV samen met vertegenwoordigers van bevoegde instanties aan het aanscherpen en verduidelijken van het beleid en aan het instrumentarium van toestemmingverlening. De beleidslijn die in de Hoofdlijnenbrief (Kamerstukken 33576, nr. 265) en in de concrete uitwerking daarvan in de Kamerbrief over de toestemmingsverlening zijn daarbij het uitgangspunt. Het kabinet blijft breed zoeken naar mogelijkheden om zo snel als mogelijk de PAS-melders te legaliseren.
 Het kabinet stelt voor 2023 € 250 mln. beschikbaar voor de legalisatieopgave van de PAS-melders. Met deze middelen worden de provincies in staat gesteld om de benodigde maatregelen te treffen om de problematiek van de PAS-melders versneld op te lossen. De middelen kunnen door provincies worden ingezet voor maatregelen om een reductie van stikstofdepositie te bewerkstelligen waarmee stikstofruimte wordt gegenereerd om PAS-melders te legaliseren door het verlenen van toereikende natuurvergunningen en/of additionele maatregelen. Met deze middelen is het zodoende voor de provincies mogelijk om het noodzakelijke maatwerk te bieden.
 Om natuur effectief en efficiënt te herstellen is een robuuste kennisbasis van groot belang. Omdat ieder natuurgebied anders is, verschilt ook de opgave per gebied. Via natuurdoelanalyses wordt inzichtelijk gemaakt wat de toestand is van een stikstofgevoelig Natura2000-gebied en of er noodzaak is voor aanvullende bronmaatregelen en/of aanvullende natuurherstelmaatregelen. Deze informatie wordt opgenomen in de integrale gebiedsprogramma’s. De natuurdoelanalyses worden uiterlijk in het eerste kwartaal van 2023 afgerond. 
 In de tweede helft van 2022 wordt de Ecologische Autoriteit formeel ingesteld en wordt deze ook operationeel. Deze autoriteit is onafhankelijk en zal zorgdragen voor de wetenschappelijke toetsing van de natuurdoelanalyses en de gebiedsprogramma’s. Daarmee zal de Ecologische Autoriteit in 2023 een grote hoeveelheid werkzaamheden moeten gaan verrichten. De Ecologische Autoriteit richt zich vooralsnog vooral op stikstofgevoelige natuur. In 2023 zal verkend worden of de toetsing kan worden verbreed naar ook advisering op brede ecologische vraagstukken. 
 3. Natuur beschermen, het verlies van biodiversiteit herstellen en bewegen naar een natuurinclusieve samenleving 
 LNV werkt in 2023 samen met veel andere partijen verder aan het beschermen en versterken van de natuur. Dit gebeurt door de versnelling van de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland door de provincies (Kamerstukken 33576, nr. 253), door de realisatie van het Programma Natuur, de gezamenlijke Bossenstrategie van Rijk en provincies (Kamerstukken 33576, nr. 202) en de aanpak Grote Wateren. Met deze inzet werkt het kabinet aan het bereiken van de doelen van de Vogel- en Habitatrichtlijn. De rol van LNV hierbij is die van stelselverantwoordelijke voor het natuurbeleid. Het vervult die rol met de inzet van Staatsbosbeheer, het stelsel van monitoring van natuur via het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM) en het stellen van doelen voor beschermde gebieden. 
 LNV draagt verder verantwoordelijkheid voor het nakomen van verplichtingen in EU-verband (zoals de EU-Biodiversiteitstrategie) en op wereldwijd niveau (VN-Biodiversiteitsverdrag CBD). Daarbij beoogt het kabinet een sterkere vertaling van de Europese en internationale afspraken waaraan we ons hebben gecommitteerd naar de uitvoering van het nationale natuurbeleid. Als onderdeel van die EU-Biodiversiteitstrategie is in 2022 het voorstel voor een EU-verordening natuurherstel verschenen. Dit voorstel moet bijdragen aan doorlopend, langdurig en bestendig herstel van diverse en veerkrachtige natuur in de Unie, zowel op land als zee door herstel van ecosystemen, habitattypen en soorten. Het voorstel bevat verschillende bindende natuurdoelen en verplichtingen voor een breed scala aan ecosystemen. Het gaat onder andere om een verdere concretisering van habitattypen en soorten die reeds beschermd worden op grond van de Vogel- en Habitatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Mariene Strategie en om een nieuw vereiste dat habitattypen en herstelde leefgebieden van soorten ook buiten Natura2000-gebieden niet mogen verslechteren. Het BNC-fiche over de verordening is toegezegd aan de Kamer voor 9 september 2022. In 2023 (en mogelijk ook 2024) zal op EU niveau onderhandeld worden tussen Commissie, lidstaten en Europees parlement over dit voorstel. Ook andere onderdelen van de EU-Biodiversiteitsstrategie, zoals het voorstel met betrekking gebiedsbescherming, zullen aan de orde komen in de Milieuraad. Op VN-niveau zal in 2023, via een nationale biodiversiteitstrategie en actieplan, worden gewerkt aan de eind 2022 overeen te komen afspraken over een wereldwijd raamwerk voor biodiversiteit, in het kader van het VN-Biodiversiteitsverdrag (CBD). 
 Het programma Natuur richt zich op herstel en versterking van natuurgebieden die gevoelig zijn voor stikstof. Voor dit programma is 2023 het laatste jaar van de eerste fase (2021-2023). Het jaar 2023 staat daarom in het teken van enerzijds de uitvoering van maatregelen, anderzijds het voorbereiden van de tweede fase (2024-2030). De Natuurdoelanalyses en de bouwstenen van de actualisatie doelensystematiek vormen de basis voor het stellen van prioriteiten. Dit gebeurt in nauwe samenhang met andere maatschappelijke opgaven uit het Nationaal Programma Landelijk Gebied. 
 Naast de hierboven genoemde gebiedsbescherming werkt LNV in 2023 samen met provincies, IenW/Rijkswaterstaat en andere partijen aan de bescherming van soorten binnen en buiten Natura2000-gebieden op grond van de soorten die de Vogel- en Habitatrichtlijn beschermt. Het Rijk ontwikkelt kaders om ervoor te zorgen dat er bij het realiseren van de energietransitie en woningbouw rekening wordt gehouden met de aanwezige soorten. Waar kennis over de staat van instandhouding van soorten en effectieve mitigerende maatregelen ontbreekt, wordt die aangevuld. In 2023 zal voorts met provincies en betrokken partijen worden gewerkt aan een duurzame benutting van de natuur, waarbij ook jacht en faunabeheer meer gebiedsgericht worden ingezet. Jacht, faunabeheer en schadebestrijding zijn dan mogelijk in gebieden waar het goed gaat met de soort. In EU-verband zet Nederland in op het verminderen van de bijvangst van bruinvissen bij de staand wantvisserij. 
 Via de Agenda Natuurinclusief, onderdeel van het programma Natuur, werken we aan herstel van de natuur buiten de Natura 2000-gebieden in acht domeinen: bouw, energie, financiële sector, infrastructuur, natuurinclusieve landbouw, onderwijs, water, vrijetijdseconomie. In 2023 staat er een stevige organisatie en zal voor alle domeinen duidelijk zijn welke uitvoeringsstappen zij al hebben gezet, welke stappen ze nog zullen zetten, en wat zij daarvoor nodig hebben. Ook zal in 2023 onderzocht worden op welke domeinen de agenda verbreed kan worden. Naar verwachting stuurt LNV in het najaar van 2023 een Agenda Natuurinclusief 2.0 naar de Tweede Kamer. 
 Het realiseren van een natuurinclusieve samenleving vindt niet alleen plaats in landelijk gebied, maar ook in stedelijk gebied. Samen met BZK, IenW en VWS werkt LNV aan natuurherstel in en om de stad via een integrale programmatische aanpak Groen in en om de stad en het programma Groene en Gezonde Leefomgeving, waarbij de diverse opgaven, zoals klimaatadaptatie, gezondheid, woningbouw en isolatieopgave in samenhang worden aangepakt en verbindingen worden gelegd met programma’s op die onderwerpen. 
 Ook voor de grote wateren en de Noordzee zet LNV in op het versterken van natuur in aangewezen natuurgebieden (Natura2000 en Kaderrichtlijn Mariene Strategie) en het verbeteren van biodiversiteit door natuurinclusief ontwikkelen daarbuiten. Voor de Noordzee ligt het accent ook in 2023 op het implementeren van het Noordzeeakkoord en de EU-Biodiversiteitstrategie. De ambitie voor Wind op zee krijgt onder andere gestalte in de Partiële Herziening van Programma Noordzee 2022-2027. Uitgangspunt is dat uitbreiding van Wind op zee alleen mogelijk is als dat past binnen de ecologische draagkracht. Natuurinclusief bouwen en het versterken van het ecosysteem van de Noordzee is essentieel. Hieraan geeft LNV met EZK, IenW en andere partijen invulling via het programma Natuurversterking Noordzee. 
 Voor de grote wateren ligt het accent op voortzetting van de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW). Voorbeelden van PAGW-projecten zijn de aanleg van eilanden zoals de Marker Wadden en de planuitwerking voor de zandsuppletie van de Galgenplaat in de Oosterschelde. Naast de PAGW wordt ingezet op het implementeren van het natuurwinstplan en het aanscherpen van ambities ten behoeve van de te actualiseren Natura 2000-beheerplannen (tussen 2023 en 2025 met Rijkswaterstaat als trekker). Een van de prioriteiten is de verdere uitwerking en implementatie van de trajecten en acties uit het Beleidskader Natuur Waddenzee. Over de hoofdlijnen hiervan zal de Tweede Kamer binnenkort worden geïnformeerd. 
 Nationale Parken zijn de parels van de Nederlandse natuur en kunnen een belangrijke rol spelen in het natuurbeleid. Het Rijk is systeemverantwoordelijk voor de Nationale Parken. Het huidige programma nationale parken loopt eind 2022 af. Gezien de rol die de organisaties van de nationale parken kunnen spelen bij het verbinden van natuur met andere functies in de omgeving en de mogelijke rol bij de invulling van de grote ruimtelijke opgaves, werkt LNV samen met de provincies, de parken en de partners aan een nieuw beleidsprogramma, gebaseerd op de evaluatie van het programma nationale parken in 2022. Daarbij neemt LNV mee dat nationale parken een goede rol kunnen vervullen in de gebiedsgerichte uitwerkingen van het nationaal programma landelijk gebied. In 2023 werkt LNV de organisatie en financiering samen met de provincies en de nationale parken verder uit tot nieuwe afspraken. Intussen is voor 2023 geld op de LNV-begroting beschikbaar voor o.a. educatie, kwaliteitsverbetering van parken (de Tijdelijke Regeling Ondersteuning Nationale Parken), ondersteuning van het stelsel door het Nationale Parken Bureau, monitoring, evaluatie, onderzoek en toetsing.
 De natuur in Caribisch Nederland staat onder grote druk. Zo gaat bijvoorbeeld het unieke koraal snel achteruit. Om het behoud en de ontwikkeling van natuur zeker te stellen is een Natuur en milieubeleidsplan 2020-2030 (NMBP) opgesteld. De uitvoering van het NMBP en de eilandelijke uitvoeringsagenda’s wordt in de komende periode met prioriteit aangepakt. In het bijzonder gaat in het NMBP de aandacht uit naar erosiebestrijding, verbetering van de waterkwaliteit, afval, herbebossing, ruimtelijke planvorming, handhaving, landbouw en toerisme. Er is ook aandacht voor de versterking van de uitvoeringscapaciteit van de eilanden. Met de andere landen van het Koninkrijk (Curaçao, Aruba en Sint Maarten) wordt onderzocht of verdere samenwerking op het terrein van LNV mogelijk is. 
 LNV werkt in 2023 verder aan de implementatie van de Omgevingswet door het Digitaal Stelsel Omgevingswet verder te optimaliseren en te vullen met actuele informatie zoals de Aanwijzingsbesluiten N2000 en Toegangsbeperkende besluiten die via dit stelsel getoond worden. 
 4. Klimaatopgave landbouw en landgebruik 
 In 2022 is het reductiedoel in de Klimaatwetaangescherpt: in Nederland moet de broeikasgasuitstoot in 2030 ten minste 55% lager zijn dan de uitstoot in 1990. De beleidsinzet richt zich op een reductie van 60%. Voor de landbouw en het landgebruik zijn nieuwe emissiedoelen bepaald (Kamerstukken 32813, nr. 974). Met het ontwerpbeleidsprogramma klimaat (Kamerstukken 32813, nr. 1049) heeft het kabinet het pakket met maatregelen voor de komende jaren gepresenteerd. De uitvoeringsagenda bij het beleidsprogramma is voor LNV met ingang van 2023 de leidraad voor de uitvoering. LNV zal actief sturen op het te behalen resultaat en een passende instrumentenmix inzetten. De beleidsaanpak verschuift daarmee van stimulerend en faciliterend naar meer sturend en dwingend. 
 Eind 2022 publiceert de Europese Commissie het voorstel voor de verordening voor de certificering van koolstofverwijdering. In 2023 zal LNV uitwerken wat dit voorstel betekent voor het Nederlandse beleid voor koolstoflandbouw, in het bijzonder de certificering van koolstofvastlegging. De onderhandelingen in Europa over het ‘Fit for 55’-pakket zijn of worden afgerond in 2023. Dan is duidelijk welke regels de Europese Commissie stelt en wat hiervan de consequenties zijn voor de landbouw en het landgebruik in Nederland. Nederland moet eind 2023 het Integrale Nationale Energie- en Klimaatplan (INEK) indienen bij de Europese Commissie. LNV geeft in dit plan aan hoe Nederland invulling geeft aan het Europees klimaatbeleid voor de landbouw en het landgebruik. Dit betreft onder meer de wijze waarop Nederland gaat bijdragen aan de Europese ambitie om in 2035 op EU-niveau klimaatneutraal te zijn voor landbouw en landgebruik. 
 Landelijk gebied
 De klimaatmaatregelen die betrekking hebben op het landelijk gebied zijn onderdeel van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). In 2022 is de vervlechting van de klimaataanpak in het NPLG voorbereid. In 2023 zal hier concreet invulling aan worden gegeven. 
 Verduurzaming Glastuinbouw
 Daarnaast ligt er een opgave voor de glastuinbouw om minder broeikasgas uit te stoten. In de Kamerbrief 32627-39 van 22 april 2022 is een pakket maatregelen beschreven waarmee door middel van stimuleren en beprijzen klimaatneutrale glastuinbouw in 2040 wordt gefaciliteerd. Gedurende 2023 zal er specifiek aandacht zijn voor onder meer het individuele sectorsysteem, dat de tuinder stimuleert om energiezuinig te produceren én tegelijk de beweging naar een klimaatneutrale productie borgt. Dit krijgt uitwerking in een wetsvoorstel. Verder ontwikkelt EZK een subsidie-instrument, toegesneden op warmtenetten voor de gebouwde omgeving. Bedrijven uit bijvoorbeeld de industrie of de glastuinbouw die in de buurt van zulke warmtenetten gevestigd zijn, kunnen als ankerklant gebruikmaken van deze warmtenetten en zo de business case ervan verbeteren. LNV zal onderzoeken wat voor sec tuinbouwwarmteprojecten het best werkbaar is: inpassing in deze regeling of twee naast elkaar staande regelingen. Voorstellen hiervoor zullen worden uitgewerkt. Ook faciliteert LNV CO2-levering aan de glastuinbouw door middel van maatwerksubsidie voor een CO2-vloeistofmaker en verkent LNV de mogelijkheden om de glastuinbouw ook onder de energiebesparingsplicht te laten vallen. 
 
 5. Een toekomstbestendige landbouwsector 
 Toekomst landbouw
 De agrarische sector staat voor stevige verduurzamingsopgaven. De richting is duidelijk: het coalitieakkoord bevestigt dat de agrarische sector een omslag moet maken naar kringlooplandbouw. Met kringlooplandbouw wordt het gebruik van schaarse grondstoffen en milieubelastende hulpmiddelen vermeden en wordt gezorgd voor een sterke natuur, waarvan onze voedselvoorziening afhankelijk is. Daarnaast gaat het bij kringlooplandbouw om respect voor dieren. Boeren hoeven deze omslag niet alleen te maken: de hele keten én de overheid, maar ook de consument hebben daarbij een onmisbare en belangrijke rol te vervullen. Een krachtige sector, die economisch sterk genoeg is om de transitie te maken, is een randvoorwaarde bij het behalen van de natuur- en milieudoelen. Als agrarische ondernemers in staat worden gesteld om emissies te verminderen en bij te dragen aan natuur en landschap, zijn zij onderdeel van de oplossing. 
 Het toekomstperspectief verschilt per agrarische onderneming en is afhankelijk van zowel persoonlijke ambities van de ondernemer als de (gebiedsspecifieke) omstandigheden van de onderneming. Naar aanleiding van een breed aangenomen motie van de Kamer (Kamerstuk 33 576, nr. 29) zal begin september 2022 een brief aan de Kamer aangeboden worden waarin wordt ingegaan op de noodzaak van verduurzaming, de toekomst van de landbouw per sector en wat er voor nodig is om dit toekomstbeeld te bereiken. De concrete uitwerking hiervan zal plaatsvinden in de gebiedsprocessen. Het bereiken van dit toekomstbeeld vraagt om verantwoordelijkheid van ketenpartijen om bij te dragen aan een duurzaam inkomen voor de boer en kaders en financiële en bedrijfsgerichte ondersteuning vanuit de overheid om kringlooplandbouw toe te kunnen passen. 
 Met de agrarische ondernemersagenda blijft LNV boeren steunen in hun verdienvermogen. Dat doet het ministerie door het stimuleren van (nieuw) ondernemerschap, het belonen van publieke diensten, het versterken van de marktmacht van agrariërs en het bevorderen van een gelijker speelveld. Binnen deze randvoorwaarden die de overheid bepaalt, is de agrarische ondernemer zelf verantwoordelijk voor zijn verdienmodel. LNV bewaakt de positie van de ondernemer op de markt. Dat gebeurt door monitoring van de landbouwmarkten en overleg met ketenpartners voor meer transparantie in de kostenverdeling in de keten. Dat laatste gebeurt mede via onderzoek van de ACM dat de margeverdeling voor specifieke producten inzichtelijk maakt. 
 Voor de transitie in de landbouw is het nodig dat alle schakels in de keten hun verantwoordelijkheid nemen en bijdragen. Het coalitieakkoord spreekt over ‘een niet-vrijblijvende bijdrage’ en kondigt aan dat ketenpartijen zullen worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid in de transitie naar een duurzamer voedselsysteem. Zij kunnen immers het verdienmodel verbeteren voor boeren die willen verduurzamen. LNV maakt daarom met banken, toeleveranciers, de verwerkende industrie en de retail afspraken over het versterken van de positie van de boer in de keten. Mocht in februari 2023 blijken dat acties in de praktijk onvoldoende opleveren, dat de positie van de boer niet verbetert en de duurzaamheidinspanningen van de ketenpartijen achterblijven, dan volgt er bindend juridisch instrumentarium, inclusief wettelijke verplichtingen. 
 Verduurzaming veehouderij 
 Voor de verduurzaming van de veehouderij blijven bestaande instrumenten in 2023 beschikbaar. Voor technische innovatie stelt LNV onderdelen van de Subsidiemodules brongerichte verduurzaming stal- en managementmaatregelen (Sbv) open. Veehouders kunnen hiermee innovatieve technieken en/of managementmaatregelen ontwikkelen en deze vervolgens breder toepassen. Dit moet resulteren in een vermindering van de uitstoot van ammoniak, methaan, geur en fijnstof, wat ook de biodiversiteit ten goede komt. Daarbij is er ook aandacht voor verbetering van dierenwelzijn en brandveiligheid. 
 Ook blijft het meerjarige onderzoeks- en innovatieprogramma Integraal Aanpakken Methaan en Ammoniak in de veehouderij bijdragen aan het ontwikkelen van praktische maatregelen om de emissie van methaan en ammoniak te verlagen. LNV werkt naar een nieuw systeem op basis van gemeten emissies om belemmeringen bij innovaties weg te nemen. Dit op grond van het advies van de Taskforce Versnelling Innovatieproces Stalsystemen uit 2021 en het nog uit te brengen advies van de kwartiermaker. LNV blijft de dierlijke sectoren ondersteunen in de uitvoering van integrale plannen voor verduurzaming. Als extra stimulans tot verduurzaming, zet LNV, samen met andere partijen, in op het vergroten van de vraag naar duurzame dierlijke producten, samen met andere partijen (Marktprogramma verduurzaming). 
 Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv)
 Ook voor de ondersteuning van ondernemers die hun bedrijf willen beëindigen is in 2023 instrumentarium beschikbaar. Eén van de instrumenten is de Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv) (Kamerstukken 33567, nr. 265). Met de Lbv kunnen melkvee-, varkens- en pluimveehouders hun bedrijf of een locatie van hun bedrijf vrijwillig en met subsidie beëindigen. Het doel van de regeling is om stikstofdepositie op voor stikstof gevoelige en overbelaste Natura 2000-gebieden te verminderen. Naar verwachting is in 2023 duidelijk welke melkvee-, varkens- en pluimveehouders deelnemen aan de Lbv. 
 Dierenwelzijn
 Onderdeel van het creëren van een langjarig perspectief voor de landbouw is het streven naar een ‘dierwaardige veehouderij’, waarbij de gedragsbehoeften van het dier leidend zijn. Daartoe wordt een convenant afgesloten met diersectoren, ketenpartijen en maatschappelijke organisaties. Alle schakels in de keten worden bij het convenant betrokken. Bij de uitwerking zal er aandacht zijn voor de leefomgeving van dieren, de bedrijfsvoering en het marktperspectief voor producten die voldoen aan hoge standaarden voor dierenwelzijn. Het convenant moet eind 2023 zijn afgesloten. In wetgeving worden elementen van dierwaardigheid nader verankerd. 
 Ook op Europees niveau geeft LNV invulling aan de beschreven ambitie. In het kader van de herziening van de EU-regelgeving op het gebied van dierenwelzijn zet LNV zich in voor een verbreding en aanscherping van deze regelgeving. De inzet van LNV is dat langeafstandstransportenvan slachtdieren en jonge ‘ongespeende’ dieren, zoals kalveren, niet meer toegestaan zijn en dat er aan langeafstandstransporten van levende dieren over zee en land naar derde landen een einde komt (Kamerstukken 28286, nr. 1255). 
 Om de fysieke en mentale gezondheid van gezelschapsdieren te verbeteren, richt het beleid zich op de rol en verantwoordelijkheid van de dierhouder en de behoeften van het dier. Dieren moeten niet lijden onder ernstige afwijkingen of ziekten alleen omdat mensen een dier met een bepaald uiterlijk willen hebben. LNV zet fors in op beleid rond het fokken van en handel in dieren, met de focus op hond en kat. Zo verkent LNV een verbod op tentoonstellingen van dieren met ernstige gebreken, werkt het aan het terugdringen van bijtincidenten en aan een huis- en hobbydierenlijst die de behoeften van het dier en de veiligheid van mensen, gelet op zoönotische risico’s, meeweegt. Met het oog op verantwoord houderschap richt het beleid zich in de komende jaren op het gedrag van de houder om daarmee het dierenwelzijn beter te borgen.. 
 Diergezondheid
 De coronapandemie laat zien hoe ingrijpend de gevolgen van zoönosen kunnen zijn. Het kabinet wil daarom de kans op een volgende pandemie verkleinen. De komende periode staat in het teken van de uitvoering van het actieplan versterken zoönosenbeleid (Kamerbrief 6 juli 2022). Diverse onderdelen van het actieplan worden op dit moment reeds uitgevoerd; de uitvoering van het plan loopt door tot en met 2026. Het doel van het actieplan van VWS en LNV is om de risico’s op het ontstaan en de verspreiding van zoönosen in de toekomst verder te verkleinen en voorbereid te zijn op een eventuele uitbraak. Het actieplan strekt zich uit over de volle breedte van One Health (leefomgeving, veterinair en humaan), nationaal en internationaal, en richt zich op preventie, detectie en respons. 
 De vele uitbraken van vogelgriep, in de periode vanaf oktober 2021 tot in de zomer van 2022, nopen LNV en de pluimveesectoren tot het zoeken naar een langetermijnstrategieom de voortdurende dreiging van het vogelgriepvirus het hoofd te kunnen bieden (Kamerstukken 28807, nr. 246). Binnen deze strategie wordt gewerkt aan verschillende acties: inzet van vaccinatie, vergroten van bioveiligheid op bedrijven en maatregelen op het gebied van de ruimtelijke ordening. 
 Het streven naar vermindering van het antibioticagebruik op veehouderijbedrijven wordt voortgezet. Daarbij is het van het grootste belang dat ‘kritische antibiotica’ toepasbaar blijven. Zij kunnen een laatste redmiddel zijn bij zorg aan mensen. Internationaal draagt LNV het Nederlandse beleid uit om antibioticagebruik te verminderen. 
 Mest 
 Bij de transitie naar een duurzame landbouw via het sluiten van kringlopenspeelt mest een cruciale rol. Hervorming van het mestbeleid draagt bij aan de verbetering van de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater (Kamerstukken 33037, nr. 374 en 33037, nr. 395) en helpt de stikstof- en klimaatdoelstellingen te halen. Uitgangspunten van het toekomstig mestbeleid zijn een volledig grondgebonden melk- en rundveehouderij in 2032, afvoer en verwerking van alle mest van niet-grondgebonden bedrijven en een gebiedsgerichte aanpak in gebieden waar doelen voor waterkwaliteit niet gehaald worden. Parallel aan de hervorming van het mestbeleid implementeert LNV het zevende actieprogramma Nitraatrichtlijn 2022-2025 en het addendum. Om het gebruik van kunstmest te reduceren zet LNV Europees in op een landenspecifieke oplossing voor het gebruik van hoogwaardige producten uit dierlijke mest. Met een digitale realtime verantwoording van het transport van mest versterken LNV, NVWA en RVO de handhaving. 
 Europees en internationaal kader
 Het kabinet zoekt steeds naar optimale Europese en internationale condities voor de transitie van de landbouw. Dat doet het in de eerste plaats via het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbouwbeleid (GLB), dat per 1 januari 2023 in werking treedt. Het toekomstig GLB kenmerkt zich door meer doelgerichte betalingen in plaats van inkomensondersteuning. Kenmerk van het nieuwe GLB is een sterkere focus op agrariërs die zich inspannen om de omslag te maken naar een duurzame bedrijfsvoering. Ook krijgt het GLB meer gebiedsgericht vorm om zo agrariërs die bijdragen aan het behalen van de klimaatdoelstellingen, biodiversiteit en versterking van de kwaliteit van het landschap te ondersteunen. 
 Voor behoud van het verdienvermogen van de landbouwondernemer blijft het van groot belang om de afzetmarkten voor Nederlandse producten optimaal toegankelijk te houden, zowel binnen de EU als daarbuiten. LNV maakt afspraken met overheden van derde landen over het wegnemen van veterinaire en fytosanitaire belemmeringen om zo markten te verkrijgen en te behouden voor Nederlandse agrofoodbedrijven. Nederland zet zich bij handelsakkoorden tussen de Europese Unie en derde landen in voor de belangen van de Nederlandse land- en tuinbouw en voor het bevorderen van een gelijk speelveld, met meer aandacht voor duurzaamheid en dierenwelzijn. 
 Dat Nederland op allerlei manieren met de rest van de wereld verbonden is, trad voor het voedselsysteem in 2022 weer helder aan het licht. Mondiale schokken op de voedselmarkten als gevolg van de oorlog in Oekraïne en blijvende effecten van aanhoudende droogte of wateroverlast als gevolg van klimaatverandering laten zien hoe nodig weerbare (voedsel)systemen zijn. De voedselzekerheid staat onder druk, bij steeds meer mensen in steeds meer gebieden. Onze landbouw blijft een bijdrage leveren aan de wereldvoedselzekerheid, op een zo duurzaam mogelijke manier. Juist met de kennis van duurzame productiemethoden kan Nederland een koploperspositie in de wereld innemen. In 2023 werkt LNV dit in de internationale agenda, die in 2022 tot stand is gekomen, verder uit. LNV zal ook, samen met BHOS en met het bedrijfsleven, bekijken hoe de voedselzekerheidssituatie in het Midden-Oosten en Noord- en Oost-Afrika versneld vanuit deze uitgangspunten verbeterd kan worden. 
 
 Goed integraal voedselbeleid is van groot belang voor een duurzaam voedselsysteem, waarin zo duurzaam mogelijk wordt geproduceerd en geconsumeerd en zo weinig mogelijk voedsel wordt verspild. Dit draagt bij aan de klimaatdoelen, het milieu en een goede gezondheid. Hiervoor is het nodig om scherpe keuzes te maken en heldere doelen te formuleren. 
 De transitie van het voedselsysteem vindt zowel binnen Nederland plaats als daarbuiten. Een systeemaanpak met aandacht klimaat, biodiversiteit, water, kennis, verdien- en innovatievermogen, handelsstromen en voedsel is hierbij noodzakelijk. Nederland draagt, met een sterke internationale positie in landbouw en voedsel, bij aan oplossingen voor de mondiale uitdagingen. LNV trekt hierin samen op met andere overheidsonderdelen, het bedrijfsleven, kennisinstellingen en het maatschappelijk middenveld. 
 7. Toekomst visserij 
 De visserij heeft te maken met diverse ontwikkeling die haar toekomst raken. Er is een transitie nodig naar een kleinere, duurzamere en meer rendabele vloot. In 2023 bouwen we voor de visserijsector voort op de kottervisie. Met de innovatieagenda en via het Visserij Innovatie Netwerk, krijgen innovaties een impuls. En vanuit het Klimaatfonds zijn extra middelen beschikbaar gekomen voor de transitie in de visserij. Daarnaast is in 2022 een saneringsregeling opengesteld in het kader van de Brexit Adjustment Reserve. Doel hiervan is om de beschikbare vangstcapaciteit in overeenstemming te brengen met de nieuwe gereduceerde vangstmogelijkheden als gevolg van de handelsovereenkomst met het VK. Twee andere Brexit-regelingen (een liquiditeitsregeling en een stilligregeling) zullen mogelijk pas eind 2022 of begin 2023 tot uitvoering komen. In aanvulling op het in gang gezette beleid wordt gewerkt aan een visie op voedselwinning uit de Noordzee en grote wateren, die tot concrete uitwerking moet leiden voor de zomer van 2023 (Brief aan TK 1 juli 2022: Agenda visserij: borgen voedselwinning uit zee en grote wateren). Hierbij zal ook de uitkomst van de sociaaleconomische impactanalyse die begin 2023 wordt verwacht, worden meegenomen. Voorts wordt een start gemaakt met de herziening van het contingentenstelsel. Voor wat betreft de visserijvrije zones (VVZ) is de inzet erop gericht dat de hiervoor benodigde regelgeving per eind 2023 van kracht zal zijn. 
 8. Kennis en innovatie 
 Het succes van de Nederlandse land- en tuinbouw is mede te danken aan adequate kennisontwikkeling en -verspreiding. De land- en tuinbouwsector kan ook bij de transitie waarin deze zich bevindt, rekenen op steun van de overheid voor ontwikkeling van kennis die boeren, tuinders en vissers in staat stellen om zich aan te passen aan nieuwe omstandigheden. 
 De huidige en toekomstige werkenden in het groene domein zijn de belangrijkste dragers van de transities waarvoor we staan. LNV blijft daarom samen met de andere partners in Groenpact investeren in vernieuwing van onderwijs en scholing, aansluitend bij de maatschappelijke opgaven. Onderwijs gericht op groen ondernemerschap krijgt in 2023 bijzondere aandacht. 
 Innovatie op het Boerenerf
 Het huidige programma Innovatie op het Boerenerf (IohB) brengt kennis zo dicht mogelijk bij de ondernemer. Het programma wordt onderdeel van het Nationaal Strategisch Plan, als implementatie van het nieuwe GLB voor de periode 2023-2027. Naast de bestaande instrumenten van het programma (Subsidiemodule agrarische bedrijfsadvisering en educatie (Sabe)) en het BedrijfsAdviseringsSysteem (BAS)-register voor onafhankelijke advisering) zal een nieuwe innovatieregeling European Innovation Partnership (EIP) van start gaan. De EIP-regeling biedt steun aan samenwerkende ondernemers bij het realiseren van vernieuwingen op het gebied van ketens, technieken of organisaties en bij het realiseren van vernieuwingen in gebieden. De provincies zullen nauw worden betrokken bij de uitwerking van de instrumenten die ook deels gebiedsgericht worden ingevuld. 
 Kennis en Innovatie voor de transitie 
 In Europees verband participeert LNV in het programma Horizon Europe. Voor LNV is het missiegebied ‘gezonde bodem en voedsel’ van belang. Deze missie krijgt vorm in het werkplan Horizon Europe 2023-2024. Verder gaan er vier EU-partnerschappen voor internationaal onderzoek van start op het gebied van agro-ecologie, duurzame voedselsystemen, dierenwelzijn- en gezondheid en digitale landbouw. 
 Missiegedreven kennis- en innovatiebeleid
 Het huidige Kennis en InnovatieConvenant (KIC) is ondertekend door dertig partijen, waaronder zeven departementen. Het vormt de basis van het missiegedreven kennis- en innovatiebeleid en omvat de periode 2020-2023. LNV werkt binnen het KIC met een groot aantal partners, waaronder de topsectoren Agri&Food, Tuinbouw&Uitgangsmaterialen en Water&Maritiem aan de Kennis en Innovatie Agenda Landbouw Water en Voedsel (KIA LWV). In lijn met het coalitieakkoord wordt in 2023 een nieuw KIC opgesteld voor de periode na 2024. 
 Vanuit de KIA LWV wordt samengewerkt met de topsector Life Sciences & Health (LSH) aan een Roadmap Voeding, Gezondheid en Leefomgeving. Centraal daarbij staat de synergie tussen ziektepreventie en duurzaamheid, zowel via gezonde eetpatronen als via een gezonde leefomgeving. VWS en LNV werken samen op dit terrein. Om de energietransitie in de glastuinbouw te versnellen worden vanuit de KIA LWV momenteel start ook de samenwerking met de topsector Energie en de topsector Logistiek. 
 Nationaal Kennisprogramma Stikstof
 Het Nationaal Kennisprogramma Stikstof (NKS) heeft als doel de wetenschappelijke onderbouwing van het huidige en toekomstige stikstofbeleid te verbeteren. Dat gebeurt onder andere door het programma Meten op Bedrijfsniveau te starten. Dit programma koppelt lopende kennisprojecten en praktijkprojecten aan elkaar. Mogelijk kunnen hierdoor in de toekomst emissies op stalniveau worden berekend en is het mogelijk van middelvoorschriften naar doelvoorschriften te gaan. 
 Om de wetenschappelijke robuustheid van het meet- en rekensysteem verder te vergroten wordt in 2022 gestart met het consortium satellietwaarneming en ensemblemodellering. De ambitie is om in 2023 de eerste resultaten te kunnen verwerken van satellietwaarneming en eerste antwoorden te geven op de vraag in hoeverre satellietwaarneming een zinvolle bijdrage kan leveren aan een robuustere meet- en rekensystematiek. 
 Nationaal Groeifonds
 De adviescommissie van het Nationaal Groeifonds doet voor de derde ronde (2022-2023) een aanvullende specifieke oproep om met voorstellen te komen op het gebied van duurzame voedselvoorziening. De commissie ziet uit naar voorstellen op het gebied van klimaatbestendige productie, grootschalige teelt van alternatieve eiwitten en regeneratieve landbouw- en voedselsystemen. LNV zal ook in 2023 bijdragen aan het ontwikkelen van voorstellen op deze terreinen. 
 9. NVWA en RVO 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
 De doelmatigheid, doeltreffendheid en de impact van beleid en regelgeving is mede afhankelijk van uitvoering en toezicht. Met de in het coalitieakkoord beschikbaar gestelde middelen werkt de NVWA aan de balans tussen taken en middelen. Daarbij werkt zij aan het versterken van de basis van de organisatie en aan innovatie van toezicht. Het streven is de groei van het takenpakket van de NVWA zo veel mogelijk te beperken en te werken aan een samenhangend werkpakket met een heldere scope. Dat vraagt om prioritering als zich nieuwe uitvoerings- en toezichttaken voordoen. 
 Niet alleen de interne organisatie vraagt veel aandacht. Ook de omgeving vraagt dat de NVWA samen met het beleid, naast aandacht voor doelmatigheid en doeltreffendheid, ook meer aandacht geeft aan maatschappelijke waarden. Bij de ontwikkeling van de NVWA zal hier nadrukkelijk aandacht aan besteed worden. De voortgaande ontwikkeling heeft ook betrekking op de herziening van het kostprijsmodel en de retributietarieven en daarnaast op de herziening van het stelsel van keuren en toezicht, in samenhang met de rol van de BV Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector. In afwachting van en in aansluiting op de rijksbrede ontwikkelingen over de rol en positie van de Rijksinspectie wordt het sturingsmodel binnen de driehoek eigenaar – opdrachtgever – opdrachtnemer nader bezien, zodat de NVWA voldoende ruimte krijgt voor de noodzakelijke ontwikkeling en innovatie van toezicht. 
 De NVWA gaat verder met een risicogerichte aanpak met zichtbaar maatschappelijk resultaat. Dat betekent dat bij het handelen het publieke belang en de publieke waarden van mens, dier en de natuur centraal staan en instrumenten volgend zijn. 
 De NVWA werkt blijvend aan de professionalisering en het vakmanschap in de organisatie. Dit leidt onder meer tot het versterken van de positie op sectorniveau, de samenwerking met stakeholders en de doorontwikkeling van het Algemeen Interventiebeleid, zodat dit past bij de tijdgeest en de verwachtingen van de samenleving. Ook blijft de NVWA zich op het vlak van digitalisering en de informatievoorziening verbeteren. 
 Retributies NVWA
 De NVWA heeft behoefte aan een solide financiering om haar rol als toezichthouder goed te vervullen. Tot die solide financiering behoort een transparante verdeling van kosten tussen overheid en bedrijfsleven. Daarom zet de overheid vanaf 2023 in op stapsgewijze realisering van volledige kostendekkendheid van de tarieven, voor zover dat moet volgens de vigerende kaders. Tegelijkertijd zorgt de NVWA voor een transparanter kostenmodel waarbij de indeling van de tarieven beter aansluit bij de wensen van het bedrijfsleven. Zo wordt bijvoorbeeld per 1 januari 2023 meer onderscheid gemaakt naar bedrijfsgrootte.
 De komende jaren bouwen we samen met het bedrijfsleven verder aan het verbeteren van het tariefgebouw. Dat betekent een ontkoppeling van tarieven voor producten die te maken hebben met slachttoezicht of levend vee en de tijd die de dierenarts daaraan op het bedrijf heeft besteed. Deze loskoppeling is cruciaal om de onafhankelijke positie van de NVWA te versterken en de uitvoering van goed toezicht nog beter te borgen. Bij de aanpassingen in het tarievensysteem hebben we oog voor de politieke en maatschappelijke wens om goed gedrag bij het bedrijfsleven te kunnen belonen. De aanpassingen in het tariefstelsel hebben een grote impact op de gehele keten en iedere stap moet zijn afgewogen ten opzichte van de mogelijke alternatieven en dat maakt dat we verwachten dat de aanpassingen pas in 2025 volledig zijn geïmplementeerd. 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) 
 Ook RVO is voor LNV een belangrijke partner in de uitvoering en het toezicht. Het takenpakket van RVO neemt mede als gevolg van de ontwikkelingen in de agrarische sector en natuur toe. De implementatie van het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en de ontwikkelingen rond de aanpak van stikstof brengen extra belasting van de RVO-organisatie met zich mee. Gelet op de beheersbaarheid van de organisatie en de schaarste op de arbeidsmarkt is het streven naar een beheerste groei van het takenpakket van RVO. De inzet is een samenhangend werkpakket waarbij de maatschappelijke opgaven van LNV centraal staan. Dit betekent dat er prioriteiten gesteld zullen worden wanneer zich nieuwe uitvoerings- en handhavingstaken voordoen.
 Bestemming envelopmiddelen LNV
 In het Coalitieakkoord en voor de Aanpak Stikstof zijn voor LNV intensiveringsmiddelen beschikbaar gekomen. De onderstaande tabel geeft een overzicht hiervan. Daarbij is inzichtelijk gemaakt waar de betreffende middelen voornamelijk zijn geland op de LNV-begroting. Toelichting op de besteding van deze investeringen is terug te vinden in de betreffende beleidsartikelen en in meer detail in de Kamerbrieven over de specifieke onderwerpen.
 
 Overzicht intensiveringen enveloppes LNV begroting (bedragen in € mln.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herkomst middelen
 
 
 Maatregel
 
 
 Artikel/instrument
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Coalitieakkoord
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 
 7,8
 
 
 11,4
 
 
 15,8
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Coalitieakkoord
 
 
 NVWA
 
 
 
 21
 
 
 29,4
 
 
 29,4
 
 
 29,4
 
 
 29,4
 
 
 29,4
 
 
 
 
 Coalitieakkoord
 
 
 Uitvoeringskosten transitiefonds
 
 
 
 6
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 
 
 Overzicht gereserveerde middelen op de aanvullende post (bedragen in € mln.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herkomst
 
 
 Maatregel
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Klimaatakkoord
 
 
 Veenweide
 
 
 0
 
 
 10,5
 
 
 16,5
 
 
 17
 
 
 14,5
 
 
 10
 
 
 
 
 Stikstof
 
 
 Reservering stikstof Cie Hordijk
 
 
 0
 
 
 41
 
 
 60
 
 
 7
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Stikstof
 
 
 Landelijke beëindigingsregeling veehouderij
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 31
 
 
 197,5
 
 
 0
 
 
 
 
 Stikstof
 
 
 Verlagen ruw eiwitgehalte veevoer
 
 
 1
 
 
 3
 
 
 3,5
 
 
 2,5
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Stikstof
 
 
 Stalmaatregelen
 
 
 0
 
 
 26,7
 
 
 16,5
 
 
 11,5
 
 
 17,2
 
 
 27,5
 
 
 
 
 Stikstof
 
 
 Handhaving (reservering 7e actieprogramma nitraat)
 
 
 3,4
 
 
 5,9
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Stikstof
 
 
 Bouw en reserve
 
 
 0
 
 
 70
 
 
 50
 
 
 55
 
 
 60
 
 
 75
 
 
 
 
 Coalitieakkoord
 
 
 Versterking NVWA
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 14
 
 
 28
 
 
 43
 
 
 
 
 Coalitieakkoord
 
 
 Transitiefonds
 
 
 0
 
 
 181,8
 
 
 1.192
 
 
 1.292
 
 
 3.092
 
 
 3.132
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.2
 Belangrijkste beleidsmatige mutaties
 
 
 Belangrijkste beleidsmatige uitgavenmutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Stand begroting 2022 (inclusief NvW)
 
 
 
 
 
 1.940.005
 
 
 
 
 1.513.121
 
 
 
 
 1.407.352
 
 
 
 
 1.439.501
 
 
 
 
 1.343.796
 
 
 
 
 1.298.294
 
 
 
 
 
 Belangrijkste mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuif landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties
 
 
 21
 
 
 ‒ 96.000
 
 
 ‒ 34.000
 
 
 130.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Kasschuif Maatregel Gerichte Aankoop
 
 
 21
 
 
 ‒ 247.475
 
 
 184.861
 
 
 61.764
 
 
 175
 
 
 475
 
 
 200
 
 
 
 
 7e Actieprogramma Nitraat (handhaving) inclusief kasschuif
 
 
 21
 
 
 9100
 
 
 22.300
 
 
 10.500
 
 
 10.400
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Corona: dierentuinen
 
 
 21
 
 
 15.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Corona: nadeelcompensatie vervroegd verbod pelsdieren
 
 
 21
 
 
 25.294
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Corona: ongedekte vaste kosten land- en tuinbouwbedrijven
 
 
 21
 
 
 36.340
 
 
 22.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Land. beëindigingsregeling veehouderijlocaties
 
 
 21
 
 
 100.000
 
 
 138.000
 
 
 230.000
 
 
 51.000
 
 
 2.500
 
 
 
 
 
 Ophoging budget Maatregel Gerichte Aankoop
 
 
 21
 
 
 133.300
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stikstofmiddelen (omschakelfonds): uitv.kosten GLB
 
 
 21
 
 
 106.400
 
 
 46.400
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidiemodules brongerichte verduurzaming stal- en managementmaatregelen (SBV)
 
 
 21
 
 
 
 8.300
 
 
 18.500
 
 
 23.500
 
 
 17.800
 
 
 7.500
 
 
 
 
 Kasschuif uitvoeringskosten GLB (reserve stikstof)
 
 
 21
 
 
 ‒ 102.176
 
 
 ‒ 25.753
 
 
 27.892
 
 
 31.484
 
 
 32.416
 
 
 36.137
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Van AP: compensatie Glastuinbouw warmteprojecten
 
 
 21
 
 
 0
 
 
 15.400
 
 
 4400
 
 
 2200
 
 
 
 
 
 
 Van AP: maatwerksubsidie CO2 glastuinbouw
 
 
 21
 
 
 0
 
 
 9.200
 
 
 9.200
 
 
 4600
 
 
 
 
 
 
 BAR visserij
 
 
 22
 
 
 45.000
 
 
 155.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Versterking Noordzee-ecosysteem
 
 
 22
 
 
 
 10.200
 
 
 15.200
 
 
 18.200
 
 
 21.700
 
 
 19.700
 
 
 
 
 Verduurzamen en aanpassen van de visserijsector
 
 
 22
 
 
 
 24.900
 
 
 24.900
 
 
 24.900
 
 
 24.900
 
 
 24.900
 
 
 
 
 Programmakosten DG Stikstof
 
 
 22
 
 
 
 14.543
 
 
 14.543
 
 
 14.543
 
 
 12.000
 
 
 12.000
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 22
 
 
 8.000
 
 
 11.000
 
 
 16.000
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo provinciale uitvraag stikstof
 
 
 22
 
 
 
 504.168
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuif provinciale uitvraag stikstof
 
 
 22
 
 
 229.242
 
 
 ‒ 229.242
 
 
 
 
 
 
 
 
 Legalisatie pasmelders
 
 
 22
 
 
 30.000
 
 
 207.000
 
 
 0
 
 
 13.000
 
 
 
 
 
 
 kaschuif Legalisatie pasmelders
 
 
 22
 
 
 ‒ 30.000
 
 
 43.000
 
 
 0
 
 
 ‒ 13.000
 
 
 
 
 
 
 WaU bestedingenvoorstel NVWA
 
 
 24
 
 
 1.400
 
 
 12.600
 
 
 8.400
 
 
 4.200
 
 
 2800
 
 
 
 
 
 Bijdrage voor de NVWA
 
 
 24
 
 
 21.000
 
 
 29.400
 
 
 29.400
 
 
 29.400
 
 
 29.400
 
 
 29.400
 
 
 
 
 Transitiefonds: uitvoeringskosten inclusief kasschuif
 
 
 50
 
 
 6.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Loon en Prijsbijstellingstranche 2022
 
 
 alle
 
 
 73.919
 
 
 57.276
 
 
 52.922
 
 
 54.532
 
 
 49.724
 
 
 47.813
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 
 1.390
 
 
 28.296
 
 
 37.925
 
 
 17.422
 
 
 14.027
 
 
 9.048
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 
 
 
 2.305.739
 
 
 
 
 2.775.970
 
 
 
 
 2.106.898
 
 
 
 
 1.734.057
 
 
 
 
 1.559.538
 
 
 
 
 1.492.992
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Kasschuif Land beëindigingsregeling veehouderijlocaties
 Vanuit de Aanvullende Post zijn middelen naar de LNV-begroting overgeheveld ten behoeve van de landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties. Middels deze kasschuif worden de middelen vanuit 2022 en 2023 doorgeschoven naar 2024.
 Kasschuif Maatregel Gerichte Aankoop
 Met deze kasschuif wordt 184,8 mln. doorgeschoven naar 2023 t.b.v. de tweede tranche van de Maatregel gerichte aankoop (MGA-2). Deze regeling richt zich op het vrijwillig beëindigen van piekbelasters nabij stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden via het (gedeeltelijk) aankopen van veehouderijlocaties. 
 7e Actieprogramma Nitraat (handhaving)
 De middelen zijn al 1e suppletoire begroting (TK 36120 XIV) in 2022 aan de LNV begroting toegevoegd. Op grond van de Nitraatrichtlijn heeft Nederland in december 2021 het 7e actieprogramma Nitraatrichtlijn 2022-2025 bij de Europese Commissie ingediend (Kamerstuk 33037, nr. 431). Op de Aanvullende Post was hiervoor in totaal € 119 mln. gereserveerd. Middels deze mutatie is de eerste tranche met een meerjarig totaal van € 52,3 mln. naar de LNV begroting overgeheveld. De uitwerking en overheveling van de tweede tranche vindt op een later moment plaats. 
 Corona: dierentuinen
 De € 15 mln. aan middelen voor de verplichte sluiting van dierentuinen als gevolg van de coronamaatregelen van eind 2021 en in begin 2022 zijn overgeheveld naar de LNV-begroting.
 Corona: nadeelcompensatie vervroegd verbod pelsdieren
 Bij Najaarsnota 2021 is € 25,3 miljoen euro afgeboekt. In 2022 zijn deze middelen weer toegevoegd aan de LNV begroting ten behoeve van de uitvoering van de nadeelcompensatieregeling vervroegd verbod pelsdierhouderij.
 Corona: ongedekte vaste kosten land- en tuinbouwbedrijven
 Voor de regeling ongedekte vaste kosten land- en tuinbouwbedrijven COVID-19 (OVK) is het budget in het derde en vierde kwartaal 2021 onvoldoende gebleken. Als gevolg hiervan is in 2022 het budget opgehoogd met € 16,3 mln.
 Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties
 Er wordt cumulatief € 521,5 mln. overgeheveld van de Aanvullende Post naar de LNV-begroting ten behoeve van de landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties. Middels deze mutatie worden de middelen in het juiste ritme geplaatst.
 Ophoging budget Maatregel Gerichte Aankoop 1
 Het betreft hier onderuitputting uit 2021 voor de eerste tranche van de Maatregel Gerichte Aankoop. Deze middelen worden toegevoegd aan het budget voor 2022 op de LNV begroting. 
 Stikstofmiddelen (omschakelfonds): uitvoeringskosten GLB
 Voor de uitvoeringskosten van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) wordt cumulatief € 159 mln. overgeheveld van de Aanvullende Post (reserve stikstof) naar de LNV-begroting. 
 Stalmaatregelen (Sbv)
 Het betref de overheveling van de middelen die op de Aanvullende Post gereserveerd zijn voor stalmaatregelen. Van de in totaal € 280 mln. wordt er nu € 75,6 mln. toegevoegd aan de LNV-begroting. 
 Kasschuif uitvoeringskosten GLB (reserve stikstof)
 Met de kasschuif worden de middelen voor de uitvoeringskosten Gemeenschappelijk landbouwbeleid in het juiste kasritme geplaatst.
 Van AP: ODE compensatie tbv glastuinbouw warmteprojecten
 De middelen van de ODE-compensatiemiddelen (kamerstuk 30196, nr. 755) van € 11 mln. worden bij Ontwerpbegroting 2023 aan de begroting toegevoegd. Deze middelen worden ingezet voor warmteprojecten in de glastuinbouw. De middelen zijn bedoeld om de aanleg van warmte-infrastructuur te stimuleren.
 Van AP: maatwerksubsidie CO2 glastuinbouw
 De middelen worden bij Ontwerpbegroting aan de LNV begroting toegevoegd. Concreet gaat het om een subsidie voor de onrendabele top van investeringen voor uitbreiding van bestaande CO2-leidingnetwerken bij tuinbouwclusters en een CO2 vloeistofmaker inclusief minigrid.
 BAR visserij
 Als gevolg van het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie verliest de visserijsector quotum. In dat kader worden nieuwe regelingen voorzien die gefinancierd worden uit de Brexit Adjustment Reserve (BAR). In 2023 is € 155 mln. gereserveerd voor de uitbetaling van de saneringsregeling.
 Versterking Noordzee-ecosysteem
 Het kabinet streeft er naar de klimaatdoelen te verbinden aan de doelen van het Noordzee milieu- en ecosysteem en daarmee de versterking van de draagkracht van het natuurlijke kapitaal van de Noordzee. De maatregelen zijn gericht op de ontwikkeling van maatregelen in natuurversterking en soortenbescherming binnen en buiten windenergieparken. Tot en met 2030 is hier in totaal € 146,1 mln. uit het Klimaatfonds voor gereserveerd.
 Verduurzamen en aanpassen van de visserijsector
 Onder meer de toename van windenergieparken op zee en de daarmee afnemende ruimte voor overige activiteiten zorgt ervoor dat de visserijsector in aard en omvang moet aanpassen. Zeker nu de sector steeds kleiner wordt, zijn er verdere optimalisaties nodig om de bedrijven en ook de infrastructuur (scholing, visafslagen, gemeenschappen) toekomstperspectief te bieden. Tot en met 2030 is hier in totaal € 198,9 mln. uit het Klimaatfonds voor gereserveerd. Deze middelen bieden de kans om steviger in te zetten op de ontwikkeling van nieuwe technieken, waar nodig en mogelijk vlootvernieuwing te stimuleren en nieuwe vormen van voedselwinning onder andere in windparken te ondersteunen.
 Programmakosten DG Stikstof
 De ontwikkeling van de aanpak van stikstof wordt ondersteund met middelen voor beheer, ontwikkeling, advies en actualisatie van het rekeninstrument AERIUS. Ook worden middelen ingezet voor ondersteuning en advies, onder meer via de inzet van RVO op het gebied van ruimtelijke processen en dataverzameling, informatievoorziening en kennisuitwisseling, en worden middelen ingezet voor het Informatiepunt stikstof dat ondersteuning biedt bij vragen van burgers, ondernemers en overheidsinstanties over stikstof en de toepassing van nieuw beleid bij toestemmingverlening. Voor de kosten die samenhangen met het legaliseren van de voormalige PAS-meldingen ontvangen de provincies een eenmalige bijdrage vanuit het Rijk.
 Caribisch Nederland
 Voor de uitvoering van de eerste fase van het Natuur- en Milieubeleidsplan Caribisch Nederland wordt cumulatief € 35,0 mln. overgeheveld van de Aanvullende Post van het Ministerie van Financiën naar de LNV-begroting. De middelen zijn onder andere bestemd voor maatregelen op het terrein van erosiebestrijding, koraalherstel, afvalwater, duurzame visserij en landbouwontwikkeling.
 Saldo en kasschuif provinciale uitvraag stikstof
 De middelen gereserveerd voor de provinciale uitvraag stikstof beslaan voorstellen ingediend om de integrale gebiedsgerichte aanpak versneld van start te laten gaan. De versnellingsvoorstellen lopen vooruit op de gebiedsprogramma’s in de jaren 2022 en 2023 en dragen bij aan de doelen in de integrale gebiedsgerichte aanpak: natuur (inclusief stikstof), water en klimaat. Hiervoor wordt in totaal € 504 mln. geraamd, waarvan € 229 mln. in 2022 en € 275 mln. in 2023.
 Legalisatie PAS-melders
 Voor 2023 wordt er voor € 250 mln. toegevoegd aan de LNV begroting voor de legalisatieopgave van de PAS-melders. Dit budget wordt verdeeld over de twaalf provincies en ingezet om de legalisatieopgave versneld te laten verlopen (Kamerstuk 2022Z14127). Met deze middelen worden de provincies in staat gesteld om de benodigde maatregelen te treffen om de problematiek van de PAS-melders versneld op te lossen. 
 Kasschuif Legalisatie PAS-melders
 Middels deze kasschuif worden de middelen voor de legalisatieopgave van de PAS-melders in het juiste ritme geplaatst.
 WaU bestedingenvoorstel NVWA
 Het betreft de bijdrage voor het LNV deel van de WaU (implementatie Werk aan Uitvoering) bestedingenvoorstel NVWA.
 Bijdrage voor de NVWA
 Er wordt structureel € 29 mln. overgeheveld van de Aanvullende Post naar de LNV-begroting ten behoeve van de NVWA. Daarnaast wordt er ook structureel € 13 mln. overgeheveld van de Aanvullende Post naar de VWS-begroting ten behoeve van de NVWA. De NVWA kan hierdoor investeren in haar publieke taken. 
 Transitiefonds: uitvoeringskosten
 Vanuit de Aanvullende Post wordt er voor de eerste tranche voor de uitvoeringskosten van het transitiefonds overgeheveld naar de LNV-begroting. Deze middelen worden ingezet voor het opstarten en uitvoeren van het gebiedsgericht werken in het kader van de integrale stikstofaanpak .
 Loon- en prijsbijstelingstranche 2022
 De loon- en prijsbijstellingstranche 2022 is aan de LNV begroting toegevoegd. De loonbijstelling betreft de vergoeding voor de stijging van de contractloonontwikkeling en de stijging van de sociale lasten voor de overheidswerkgever. De prijsbijstelling is bestemd voor de verwerking van de stijging van de diverse prijsindexen.
 Overige mutaties
 Dit betreffen diverse ontvangstenmutaties op de begroting.
 
 Belangrijkste beleidsmatige ontvangstenmutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Stand begroting 2022 (inclusief NvW)
 
 
 
 
 
 92.314
 
 
 
 
 78.432
 
 
 
 
 73.224
 
 
 
 
 68.820
 
 
 
 
 66.176
 
 
 
 
 64.523
 
 
 
 
 
 Belangrijkste mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie VVK naar Borgstellingsfaciliteit
 
 
 21
 
 
 46.000
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 RVO Uitvoeringskosten EMFAF
 
 
 22
 
 
 2.322
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 RVO desaldering uitvoering NAGW LIFE IP
 
 
 22
 
 
 1.500
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 
 1.720
 
 
 264
 
 
 69
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 
 
 
 143.856
 
 
 
 
 78.696
 
 
 
 
 73.293
 
 
 
 
 68.820
 
 
 
 
 66.176
 
 
 
 
 64.523
 
 
 
 
 
 
 Mutatie VVK naar Borgstellingsfaciliteit
 Door deze technische mutatie wordt op de LNV begroting het budget voor de risicovoorziening vermogensversterkende kredieten (VVK als onderdeel van de BL-module) integraal zichtbaar gemaakt bij de Borgstellingsfaciliteit en beleidsinstrumenten op artikel 21. Hierdoor nemen de ontvangsten op dit begrotingsartikel toe. 
 
 
 
 2.3
 Overzicht niet-juridisch verplichte uitgaven
 
 
 Overzicht niet-juridisch verplichte uitgaven en bestemming (bedragen x €1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 Naam artikel (€ tot. uitg. art.)
 
 
 Juridisch verplichte uitgaven
 
 
 Niet-juridische verplichte uitgaven
 
 
 Bestemming van de niet juridisch verplichte uitgaven
 
 
 
 
 
 
 ...
 
 
 Naam artikel (...)
 
 
 ... (...%)
 
 
 ... (...%)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal aan niet verplichte uitgaven
 
 
 
 ...
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.4
 Openbaarheidsparagraaf
 
 Dit is de openbaarheidsparagraaf van het Ministerie van LNV en de bijbehorende dienstonderdelen.1De volgende diensten schrijven een eigen openbaarheidsparagraaf: Ctgb en SBB. De paragraaf komt voort uit het besluit tot actieve openbaarmaking van informatie, de plannen ter verbetering van de informatiehuishouding bij de ministeries en artikel 3.5 van de Wet open overheid (Woo). 
 Context
 De kinderopvangtoeslagaffaire heeft veel schade berokkend en een vergrootglas gelegd op het tanende vertrouwen in de overheid. Ook het achterstallig onderhoud op het gebied van informatiehuishouding en transparantie werd hierdoor duidelijk zichtbaar. De thema’s blijven om die redenen onderwerp van gesprek in de samenleving, media en politiek. 
 Als belangrijke stap in het herstel van het vertrouwen wordt ingezet op openbaarheid. Een goede informatiehuishouding is hierin een essentiële randvoorwaarde. We werken hieraan op basis van de Wet Open Overheid, de Beleidslijn Actieve Openbaarmaking Beslisnota’s en de interdepartementale programma’s Open op Orde en Werk aan Uitvoering. 
 Deze openbaarheidsparagraaf beschrijft op hoofdlijnen de activiteiten die in 2023 worden uitgevoerd op de thema’s 1) de verbetering van de informatiehuishouding; 2) actieve openbaarmaking en 3) passieve openbaarmaking. Het geheel van deze activiteiten is erop gericht om de omslag te maken naar een meer open departement dat zo veel mogelijk transparantie biedt in het handelen, de besluitvorming en de verantwoording. Deze omslag is een lang traject, wat continu in ontwikkeling blijft.
 Verbetering informatiehuishouding
 De versnelde inhaalslag om de informatiehuishouding op orde te brengen is een stap in de juiste richting. Het Departementaal Actieplan Informatiehuishouding vormt het kader voor deze inhaalslag, waarin de belangrijkste doelstellingen zijn opgenomen. Relevante kaders zijn daarnaast: de I-Strategie EZK/LNV, Versnelling Digitale Agenda onder programma Werk aan uitvoering, het CIO-kader en de routekaarten voor de informatievoorziening. 
 In 2023 ligt de focus op de volgende activiteiten: 
 
 
 •
 
 Berichtenapparchivering. Er worden strakkere richtlijnen doorgevoerd voor het archiveren en verwijderen van berichtenapps. Hiervoor wordt een campagne opgezet binnen de organisatie. 
 
 
 •
 
 E-mailarchivering. Met de implementatie van de nieuwe richtlijn e-mailarchivering wordt een volgende stap gemaakt in het eenvoudiger ontsluiten en in context bewaren van e-mails.
 
 
 •
 
 Webarchivering. Binnen het concern worden vervolgstappen ondernomen voor de verdere inbedding van het websitebeheer volgens de juridische eisen.
 
 
 •
 
 Nieuwe Archiefwet. Met de nieuwe archiefwet wordt de overbrengingstermijn teruggebracht van 20 naar 10 jaar voor gericht en eenduidig archiveringsbeleid.
 
 
 •
 
 Ontwikkeling Informatiesysteem. Het in 2022 geïmplementeerde informatiesysteem, SIRIS, zal in 2023 verder worden ontwikkeld om sneller, gerichter en gebruiksvriendelijker informatie te kunnen opslaan, verwerken en terugvinden. 
 
 
 •
 
 Aansluiting Platform Open Overheidsinformatie (PLOOI). Binnen het concern wordt verder gewerkt aan de technische aansluiting van PLOOI voor het actief openbaar maken van informatie onder de Woo. In een later stadium geldt deze technische aansluiting ook voor de openbaarmaking van alle overheidsinformatie.
 
 
 •
 
 Intuïtieve tooling. Er wordt extra ingezet op het gebruik van intuïtieve tooling om sneller en gebruiksvriendelijker te werken met informatie. Een prioriteit hierin is het breed implementeren van Woo-tooling.
 
 
 •
 
 Data en Algoritme. Op verschillende plekken in de organisatie wordt in samenwerking gekeken hoe data en algoritme op een veilige en verantwoorde manier kunnen bijdragen aan betere beleidsvorming en dienstverlening.
 
 
 •
 
 Risicodossiers. Risicodossiers zijn dossiers waarbij we op voorhand veel aandacht vanuit politiek en samenleving verwachten. Voor passieve openbaarmaking rondom deze dossiers werken we aan een aanpak, waarbij voor geselecteerde risicodossiers de basis op orde wordt gebracht. Zodat er sneller gehandeld wordt bij informatieverzoeken op deze dossiers.
 
 
 Actieve openbaarmaking
 Actieve openbaarmaking houdt in dat de overheid uit eigen beweging informatie openbaar maakt voor de samenleving en politiek. Dit is een thema dat in ontwikkeling is en waarbij we zo goed mogelijk willen aansluiten op de behoefte van samenleving, politiek en media. 
 
 In 2023 ligt de focus op de volgende activiteiten:
 
 
 •
 
 Beleidslijn Actieve Openbaarmaking Beslisnota’s. Vanaf september 2022 gaat een nieuwe fase in en wordt bij alle Kamerstukken een beslisnota meegestuurd aan de Eerste en Tweede Kamer. In 2023 ligt de focus op het begeleiden van medewerkers bij het schrijven van beslisnota’s, het evalueren en waar nodig bijstellen van de werkwijze en instructies. Aandachtspunt blijft dat de beslisnota’s ook daadwerkelijk meer inzicht bieden in het handelen van het ministerie. Hier wordt interdepartementaal actief op ingezet.
 
 
 •
 
 Actieve openbaarmaking onder de Woo. Belangrijk onderdeel van de Woo is de actieve openbaarmaking van diverse categorieën informatie. De categorieën zijn opgenomen in de wet, waarbij per Koninklijk Besluit de fasering voor de openbaarmaking wordt beslist. Afhankelijk van de exacte fasering wordt gewerkt aan de openbaarmaking van nieuwe categorieën. 
 
 
 •
 
 Fundamenteel andere aanpak openbaarmaking. Naast de verplichtingen op openbaarmaking vanuit de Woo en de Beleidslijn Actieve Openbaarmaking Beslisnota’s, verkennen we ook andere manieren van openbaarmaking. Op basis van pilots en een verkenning naar best practices, werken we toe naar nieuw beleid in 2023. 
 
 
 •
 
 Agenda’s en bestuurskosten bewindspersonen. Van de bewindspersonen worden de wekelijkse agenda’s en bestuurskosten actief openbaar gemaakt. 
 
 
 •
 
 Het gesprek met media en burger. In 2023 zetten we verder in op het gesprek met de media en burger over de informatievoorziening vanuit de overheid.
 
 
 
 Passieve Openbaarmaking
 Passieve openbaarmaking is openbaarmaking van informatie op verzoek. Dit kan een specifieke vraag naar informatie zijn via Burgercorrespondentie of een verzoek om informatie in documenten op basis van de Woo, een Woo-verzoek. 
 
 In 2023 ligt de focus op de volgende activiteiten:
 
 
 •
 
 Terugbrengen afhandeltermijnen Woo-verzoek. Het niet halen van de afhandeltermijnen van de Woo-verzoeken is een groot aandachtspunt. Voortbouwend op de optimalisatieslag op het proces voor de afhandeling van Woo-verzoeken in 2022, wordt ook in 2023 gewerkt aan het beter en sneller afhandelen van de Woo-verzoeken. Dit gebeurt door en extra capaciteit, ondersteunende tooling, een sneller proces met duidelijke taakverdeling, meer contact met de verzoeker, meer sturing op managementniveau en het op orde brengen van de informatiehuishouding. 
 
 
 •
 
 Contactpersoon Woo. In 2022 is voor iedere organisatie binnen het concern een contactpersoon Woo georganiseerd, zoals dat verplicht is gesteld. In 2023 bouwen wij hier op voort, zodat burgers en media sneller van informatie worden voorzien.
 
 
 
 Overkoepelende inspanningen
 
 Naast bovenstaande activiteiten op de drie onderdelen werken we overkoepelend aan: 
 
 
 •
 
 Inzet extra capaciteit. De inspanningen op informatiehuishouding en openbaarheid vragen veel tijd en energie van medewerkers. Met een integrale aanpak op capaciteit zorgen we voor extra ondersteuning in de organisatie in samenhang met betere informatiehuishouding, optimalisatie van processen en tooling. 
 
 
 •
 
 Communicatie en Begeleiding. We zetten in op het goed informeren en begeleiden van medewerkers door gerichte communicatie, het ontwikkelen van instructies en het organiseren van trainingen en opleidingen op de verschillende onderdelen. Zo zorgen we dat elke professional in het bezit is van de juiste kennis en competenties. 
 
 
 
 Financiële toelichting
 De activiteiten op het gebied van openbaarmaking en verbetering van de informatiehuishouding worden deels gefinancierd uit de POK-gelden (vanaf 2021) en Woo-gelden (vanaf 2022) en deels uit eigen middelen van het departement. 
 De Woo-gelden zijn reeds meerjarig toegekend. De vaststelling en toekenning van de POK-gelden voor 2023 vindt in het najaar van 2022 plaats. Er is een Planning, Monitoring & Control-cyclus ontwikkeld voor de interne allocatie van POK- en Woo-gelden richting dienstonderdelen en afzonderlijke directies binnen het kerndepartement. Onderdeel hiervan is de monitoring en verantwoording op inhoudelijke en financiële voortgang.
 In samenhang met de POK- en Woo-gelden worden voor 2023 door dienstonderdelen van LNV plannen ontwikkeld voor het thema Versnelling Digitale Agenda binnen de WAU. 
 De activiteiten op deze thema’s worden bij de ministeries EZK en LNV in samenwerking uitgevoerd door de directies Bedrijfsvoering, Wetgeving en Juridische Zaken, Communicatie, Bureau Bestuursraad, Bestuurlijke en Politieke Zaken, CIO-Office, de beleidsdirecties, de dienstonderdelen, Programma Informatiehuishouding van de Toekomst en Programma Transparantie in Informatie.
 
 
 
 2.5
 Planning Strategische Evaluatie Agenda
 
 De Strategische Evaluatie Agenda (SEA) laat zien hoe LNV de komende jaren werkt aan het voortbrengen van inzichten over de (voorwaarden voor) de doeltreffendheid en doelmatigheid van ons beleid. Door voldoende (goed) evaluatieonderzoek te programmeren neemt het aantal bruikbare inzichten toe, en daarmee onze kennis over het bereiken van onze departementale missie en onderliggende doelstellingen.
 Missie en hoofdthema's
 Het ministerie van LNV staat voor duurzaam voedsel, waardevolle natuur en een vitaal platteland.
 Onder de departementale missie onderscheiden we drie thema's. Dat zijn:
 
 
 •
 Land- en tuinbouw
 
 
 •
 Natuur, visserij en gebiedsgericht werken
 
 
 •
 Kennis en innovatie.
 
 
 Planning (synthese)onderzoeken hoofdthema's
 Conform afspraak met de Kamer wordt periodiek (indicatie 4-7 jaar) per thema verantwoording afgelegd over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid. Dit gebeurt via een periodieke rapportage (voorheen: beleidsdoorlichting). Hieronder is de planning van deze syntheseonderzoeken opgenomen.
 
 Planning Strategische Evaluatie Agenda
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Thema
 
 
 Type onderzoek
 
 
 Afronding
 
 
 Toelichting onderzoek
 
 
 Begrotingsartikel
 
 
 
 
 
 
 Land- en tuinbouw
 
 
 Periodieke rapportage
 
 
 2025
 
 
 Ter voorbereiding op periodieke rapportages voor de thema’s binnen dit begrotingsartikel zal LNV in 2022 vaststellen welke aanvullende evaluaties en andersoortige onderzoeken in de komende jaren nodig zijn.
 
 
 21, 24
 
 
 
 
 Natuur, visserij en gebiedsgericht werken
 
 
 Periodieke rapportage
 
 
 Uiterlijk 2028
 
 
 In de eerste helft van 2022 zijn er beleidstheorieën opgesteld voor de drie sub-thema’s van dit begrotingsartikel. In de tweede helft van 2022 zullen deze beleidstheorieën verder uitgewerkt worden en hierop volgend wordt er geïnventariseerd voor welke sub-thema’s er nog aanvullend onderzoek wenselijk is.
 
 
 22, 24
 
 
 
 
 Kennis en innovatie
 
 
 Periodieke rapportage
 
 
 2024
 
 
 Voor het onderdeel Kennis en innovatie is er een beleidstheorie opgesteld om te inventariseren of de huidige evaluatieplanning het gehele thema dekt. De conclusie was dat de huidige evaluatieplanning voldoende dekkend is.
 
 
 23
 
 
 
 
 
 Uitwerking Strategische Evaluatie Agenda (SEA)
 Voor een verdere onderbouwing van de departementale strategische evaluatie agenda zie «Bijlage 6: Strategische Evaluatie Agenda (SEA). Het meest recente overzicht van eerder afgeronde beleidsdoorlichtingen is te vinden op rijksfinanciën.nl/beleidsevaluatie. 
 
 
 
 2.6
 Overzicht risicoregelingen
 
 
 Overzicht verstrekte garanties (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Uitstaande garanties 2021
 
 
 Geraamd te verlenen 2022
 
 
 Geraamd te vervallen 2022
 
 
 Uitstaande garanties 2022
 
 
 Garantieplafond 2022
 
 
 Geraamd te verlenen 2023
 
 
 Geraamd te vervallen 2023
 
 
 Uitstaande garanties 2023
 
 
 Garantieplafond 2023
 
 
 Totaal plafond
 
 
 
 
 
 
 Borgstelling MKB- Landbouwkredieten (BL, BL plus en landbouwinnovatie)
 
 
 318.178
 
 
 28.000
 
 
 32.000
 
 
 314.178
 
 
 78.200
 
 
 28.000
 
 
 32.000
 
 
 310.178
 
 
 78.200
 
 
 
 
 
 Vermogens Versterkend Krediet (BL-VVK)
 
 
 4.006
 
 
 8.000
 
 
 400
 
 
 11.606
 
 
 18.000
 
 
 0
 
 
 1.200
 
 
 10.406
 
 
 18.000
 
 
 
 
 
 Borgstelling MKB- Landbouwkredieten Corona (BL-C)*
 
 
 46.502
 
 
 6.000
 
 
 17.000
 
 
 35.502
 
 
 
 0
 
 
 23.000
 
 
 12.502
 
 
 
 180.000
 
 
 
 
 Borgstelling MKB-landbouwkredieten, onderdeel Werkkapitaal Omschakeling Duurzame Landbouw (BL-O)
 
 
 0
 
 
 1.000
 
 
 0
 
 
 1.000
 
 
 
 1.000
 
 
 200
 
 
 1.800
 
 
 
 6.000
 
 
 
 
 Garantie voor natuurgebieden en landschappen
 
 
 284.912
 
 
 
 20.071
 
 
 264.841
 
 
 
 
 19.818
 
 
 245.023
 
 
 
 264.841
 
 
 
 
 Klimaatfonds Groenfonds garantie
 
 
 12.557
 
 
 20.800
 
 
 2.512
 
 
 30.845
 
 
 
 20.800
 
 
 
 51.645
 
 
 
 56.000
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 666.155
 
 
 
 
 63.800
 
 
 
 
 71.983
 
 
 
 
 657.972
 
 
 
 
 96.200
 
 
 
 
 49.800
 
 
 
 
 76.218
 
 
 
 
 631.554
 
 
 
 
 96.200
 
 
 
 
 506.841
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht uitgaven en ontvangsten garanties (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Stand risico-voorziening 2020
 
 
 Uitgaven 2021
 
 
 Ontvangsten 2021
 
 
 Stand risico-voorziening 2021
 
 
 Saldo 2021
 
 
 Uitgaven 2022
 
 
 Ontvangsten 2022
 
 
 Stand risico-voorziening 2022
 
 
 Saldo 2022
 
 
 Uitgaven 2023
 
 
 Ontvangsten 2023
 
 
 Stand risico-voorziening 2023
 
 
 Saldo 2023
 
 
 
 
 
 
 Borgstelling MKB- Landbouwkredieten (BL, BL plus en landbouwinnovatie)
 
 
 25.687
 
 
 1.103
 
 
 5.293
 
 
 29.877
 
 
 4.190
 
 
 2.000
 
 
 1.200
 
 
 29.077
 
 
 ‒ 800
 
 
 2.000
 
 
 1.200
 
 
 28.277
 
 
 ‒ 800
 
 
 
 
 Vermogens Versterkend Krediet (BL-VVK)
 
 
 71.017
 
 
 0
 
 
 29
 
 
 71.046
 
 
 29
 
 
 0
 
 
 70
 
 
 71.116
 
 
 70
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 71.116
 
 
 0
 
 
 
 
 Borgstelling MKB- Landbouwkredieten Corona (BL-C)*
 
 
 28.334
 
 
 0
 
 
 136
 
 
 28.470
 
 
 136
 
 
 1000
 
 
 60
 
 
 27.530
 
 
 ‒ 940
 
 
 1.000
 
 
 0
 
 
 26.530
 
 
 ‒ 1.000
 
 
 
 
 Borgstelling MKB-landbouwkredieten, onderdeel Werkkapitaal Omschakeling Duurzame Landbouw (BL-O)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1.400
 
 
 1.400
 
 
 1.400
 
 
 0
 
 
 20
 
 
 1.420
 
 
 20
 
 
 0
 
 
 20
 
 
 1.440
 
 
 20
 
 
 
 
 Garantie voor natuurgebieden en landschappen
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Klimaatfonds Groenfonds garantie
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 324
 
 
 324
 
 
 324
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 324
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 324
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 125.038
 
 
 
 
 1.103
 
 
 
 
 7.182
 
 
 
 
 131.117
 
 
 
 
 6.079
 
 
 
 
 3.000
 
 
 
 
 1.350
 
 
 
 
 129.467
 
 
 
 
 ‒ 1.650
 
 
 
 
 3.000
 
 
 
 
 1.220
 
 
 
 
 127.687
 
 
 
 
 ‒ 1.780
 
 
 
 
 
 
 Toelichting risicoregelingen
 Artikel 21 Land- en tuinbouw
 Borgstelling Landbouwkredieten (BL) voor de begroting 2023
 Met deze garantieregeling kunnen banken een borgstelling aan land- en tuinbouwondernemers verstrekken indien deze bedrijven voor leningen onvoldoende zekerheden bieden aan de bank. Het knelpunt dat met deze borgstelling wordt bestreden, is het verschijnsel dat in de kern gezonde bedrijven – met voldoende zicht op rentabiliteit en continuïteit – niet of onvoldoende in hun kredietbehoefte kunnen voorzien door een tekort aan zekerheden (onderpand). De borgstelling voor een onderneming kan bijvoorbeeld 70% van € 1,2 mln. bedragen (standaard BL, ad 1 hieronder). De borgstellingslening is maximaal 2/3 van de benodigde investering, waardoor de borgstelling maximaal 46,6% (70% x 66,67% = 46,6%) van de benodigde financiering bedraagt. De borgstelling wordt alleen verleend voor «fresh money»: nieuwe leningen ten behoeve van de (door-)ontwikkeling of overname van een bedrijf.
 
 De BL bestaat uit vijf modules: 
 
 
 1.
 Borgstellingskrediet voor de landbouw (BL): de overheid staat borg voor 70% van een borgstellingskrediet van maximaal € 1,2 mln. per onderneming. Het aandeel van het borgstellingskrediet in het totale krediet mag niet meer zijn 2/3. 
 
 
 2.
 Borgstellingskrediet voor de landbouw Plus (BL Plus): deze borgstelling is bedoeld voor glastuinders of veehouders die duurzaam en milieuvriendelijk willen investeren in gecertificeerde kassen en stallen. De overheid staat borg voor 70% van een borgstellingskrediet van maximaal € 2,5 mln. per onderneming. Het aandeel van het borgstellingskrediet in het totale krediet mag niet meer zijn 2/3.
 
 
 3.
 Landbouwinnovatie: de overheid staat borg voor 70% van een borgstellingskrediet van maximaal € 2,5 mln. per onderneming ten behoeve van investeringen in een duurzaam nieuw concept, product of productieproces. Het aandeel van het borgstellingskrediet in het totale krediet mag niet meer zijn 2/3. 
 
 
 4.
 Vermogensversterkend Krediet (VVK): de overheid staat borg voor 90% van een borgstellingskrediet van maximaal € 2,5 mln. per onderneming voor investeringen in duurzame bedrijfsvoering binnen 3 jaar na de start of overname van een land- of tuinbouwbedrijf. Het aandeel van de borgstellingskrediet in het totale krediet mag niet meer zijn dan 2/3. 
 
 
 5.
 Borgstelling MKB-landbouwkredieten, werkkapitaal Omschakeling Duurzame Landbouw (BL-O). De BL-O is de vijfde module binnen de BL, hierin gebracht in het kader van het Omschakelprogramma Duurzame Landbouw (Kamerstuk 35334, nr. 126). De module heeft als doel financiering mogelijk te maken van de voorzienbare dip in de kasstroom van een omschakelend bedrijf, die het gevolg is van tijdelijke extra kosten en/of tijdelijk mindere opbrengsten tijdens de omschakeling naar een integraal duurzame bedrijfsvoering. Deze module is gestart in 2022 en loopt, net als de pilot Investeringsfonds Duurzame Landbouw, vooralsnog voor de periode van een jaar. De maximale borgstellingsomvang per ondernemer kan € 1,2 mln., of € 2,5 mln. ingeval van BL-Plus, bedragen. De overheid staat hierbij borg voor 70% over 2/3 van het totale werkkapitaalkrediet. Bij aanvang van de BL-O is € 1,4 mln. in de borgstellingsfaciliteit gestort ter dekking van mogelijke verliesdeclaraties.
 
 
 
 De BL, BL Plus, VVK en BL-O mogen gecombineerd worden. 
 De provisie voor deze BL modules bedraagt eenmalig 3% van het te lenen bedrag of 1% indien het een starter of een overnemer betreft. Jaarlijks worden de premieontvangsten/provisie-inkomsten en een bijdrage van LNV in de begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit gestort. Het gereserveerde geld uit deze begrotingsreserve wordt gebruikt om mogelijke verliesdeclaraties (als gevolg van faillissement) te betalen. Voor alle bovenstaande varianten van de BL tezamen, inclusief de LNV garantstelling voor het Klimaatfonds, is het jaarlijkse garantieplafond € 120 mln. Dit plafond is het maximale bedrag waarvoor LNV jaarlijks nieuwe garanties voor deze onderdelen mag aangaan.
 De risicoreservering van de Borgstelling Landbouwkredieten (BL) wordt ook bij artikel 21 als aparte begrotingsreserve gepresenteerd (de Borgstellingsfaciliteit). 
 Artikel 22 Natuur, visserij en gebiedsgericht werken
 Klimaatfonds Groenfonds Garantie 
 Met de Garantstelling van 80% van € 70 mln. aan het Nationaal Groenfonds trekt het Groenfonds extra geld aan voor de financiering van projecten die een bijdrage leveren aan de klimaatdoelstellingen van de sector Landbouw en Landgebruik. Nederland staat voor een grote maatschappelijke opgave op het terrein van klimaat. De uitstoot van broeikasgassen moet fors omlaag. Voor de sector Landbouw en Landgebruik ligt er een taakstelling van ten minste 3,5 Mton en een ambitie van 6 Mton broeikasgasemissiereductie in 2030. Voor het bereiken van de beoogde resultaten zijn innovatieve projecten wezenlijk; zij zorgen voor ‘vernieuwing van onderaf´ en zijn de successen van morgen. De financiering van deze projecten komt door marktfalen (te) beperkt van de grond. De projecten krijgen bij het reguliere bankwezen geen of zeer moeilijk financiering omdat ze voor banken (nog) te klein, te bewerkelijk/specialistisch en te nieuw (en daarmee te risicovol) zijn, en voor banken een te laag financieel rendement hebben. In dit markthiaat opereert de stichting Nationaal Groenfonds met haar klimaatfonds. Ze pakt economisch levensvatbare projecten op die banken laten liggen en verstrekt aan deze projecten onder marktconforme voorwaarden risicodragende financieringen (achtergestelde leningen). Door deze risicodragende financieringen daalt het risicoprofiel van de projecten naar een voor banken veelal acceptabel niveau waardoor deze bereid zijn te cofinancieren. 
 Garantie voor natuurgebieden en landschappen
 Het betreft het garant staan voor de leningen die aangetrokken zijn via het Groenfonds voor het realiseren van de EHS-gronden (nieuwe natuur in de Ecologische Hoofdstructuur). Deze gronden zijn opgegaan in het Natuur Netwerk Nederland. 
 
 Overzicht verstrekte leningen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 Omschrijving
 
 
 Uitstaande lening per 31 dec. 2023
 
 
 Looptijd lening
 
 
 Rente
 
 
 Wijze van aflossing
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 23: Kennis en Innovatie
 
 
 
 Wageningen Research
 
 
 13.954
 
 
 looptijd tot eind 2028
 
 
 4,5%
 
 
 Jaarlijks
 
 
 
 
 
 Wageningen Research
 
 
 6.458
 
 
 looptijd tot eind 2030
 
 
 5,2%
 
 
 Jaarlijks
 
 
 
 
 
 Wageningen Research
 
 
 1.454
 
 
 looptijd tot eind 2031
 
 
 5,0%
 
 
 Jaarlijks
 
 
 
 
 
 Artikel 23 Kennis en Innovatie
 Het Ministerie van LNV heeft in het verleden leningen verstrekt aan Wageningen Research. Het betreft vier leningen met een looptijd van circa 30 jaar die zijn verstrekt in de periode van 1999 tot en met 2001. 
 De leningen zijn verstrekt ten behoeve van gebouwen en terreinen die bij de verzelfstandiging van Wageningen Research (destijds Dienst Landbouwkundig Onderzoek, DLO) zijn overgedragen. Een van de leningen is in 2022 volledig afgelost, waardoor nog 3 resteren, zie bovenstaande tabel. Op de overige leningen (zie tabel) met een resterend uitstaand bedrag van € 25.810 per 31-12-2022 wordt conform afspraak in 2023 € 3.944 afgelost.
 
 
 
 2.7
 Overzicht coronamaatregelen
 
 
 Overzicht Coronamaatregelen op begroting LNV (bedragen x € mln.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 Overzicht coronamaatregelen (bedragen x € 1 mln)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving maatregel
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 Vindplaats
 
 
 
 
 
 Tijdelijke regeling subsidie dierentuinen
 
 
 68,03
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 Kamerstuk 35 420, nr. 105
 
 
 
 
 
 Bestrijding COVID-19 in de pelsdierhouderij
 
 
 37,39
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 Kamerstuk 28 286, nr. 1124, Kamerstuk 35 539, nr. 2 en Kamerstuk 35 633, nr. 6
 
 
 
 
 
 Regeling ongedekte vaste kosten land- en tuinbouw COVID-19
 
 
 60,34
 
 
 22
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 Kamerstuk 35 420, nr. 349
 
 
 
 
 
 Tijdelijke regeling subsidie dierentuinen
 In 2022 zijn er twee openstelling van de regeling tot betaling gekomen. Het beschikbaar budget voor de tweede openstelling bedroeg € 53 mln. inclusief uitvoeringskosten. De tweede openstelling van de regeling zag toe op de tweede en derde periode van verplichte sluiting van dierentuinen; van 9 t/m 18 november 2020 en van 15 december 2020 t/m 5 juni 2021. De derde openstelling van de regeling zag toe op de vierde periode van verplichte sluiting van dierentuinen; van 19 december 2021 t/m 25 januari 2022. Voor de derde openstelling was een budget beschikbaar van € 15 mln. inclusief uitvoeringskosten.
 Bestrijding COVID-19 in de pelsdierhouderij
 In 2020 is voor € 73,6 mln. aan middelen beschikbaar gekomen op de begroting van LNV t.b.v. de bestrijding van COVID-19 in de pelsdierhouderij. In 2023 zijn geen uitgaven meer voorzien in het kader van de bestrijding.
 Regeling ongedekte vaste kosten land- en tuinbouw COVID-19
 De regeling Ongedekte vaste kosten land- en tuinbouw (OVK) heeft als doel om de maxima van het steunpakket voor de primaire landbouwbedrijven gelijk te trekken met die van niet-landbouwbedrijven. De regeling is op 7 juli 2021 opengesteld en heeft een looptijd tot en met 31 maart 2022. Het kabinet reserveert € 22 mln. voor de financiële afwikkeling van deze regeling in het uitvoeringsjaar 2023.
 
 
 
 
 3.
 Beleidsartikelen
 
 
 
 Artikel 21 Land- en tuinbouw
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 De Minister van LNV streeft naar een weerbaar, veerkrachtig en veilig functionerend land- en tuinbouw- en voedselsysteem, dat internationaal concurrerend is, met aandacht voor dierenwelzijn, waarbinnen zorgvuldig wordt omgegaan met natuurlijke hulpbronnen en waar opbrengsten en reststromen zo efficiënt en hoogwaardig mogelijk worden (her)benut.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister is verantwoordelijk voor het zorgdragen voor een in ecologisch, maatschappelijk en economisch opzicht verantwoord functionerende land- en tuinbouw en voedselsector. Hiertoe stelt de Minister regels op en creëert zij voorwaarden die het mogelijk maken om vermijdbaar verbruik van grondstoffen terug te dringen en om de natuurlijke leefomgeving en de natuurlijke hulpbronnen (waaronder dierenwelzijn) te verbeteren. 
 De Minister (mede)verantwoordelijk voor:
 
 Stimuleren
 
 
 •
 Het versterken van de sociaaleconomische positie van de agrarische ondernemer als pijler onder een toekomstbestendige sector.
 
 
 •
 Het stimuleren van de waardering van voedsel en de productiewijze en herkomst ervan.
 
 
 •
 Het versterken van kringlopen in de land- en tuinbouw en het bevorderen van circulariteit. 
 
 
 •
 Het stimuleren van verduurzaming van de (dierlijke) productie en de consumptie van duurzame dierlijke en plantaardige producten door middel van nieuwe vormen van ketensamenwerking en nieuwe marktstrategieën.
 
 
 •
 Het breder toepassen van geïntegreerde gewasbescherming door agrarische ondernemers.
 
 
 •
 Het borgen en verbeteren van plant- en diergezondheid, dierenwelzijn, duurzaam bodembeheer en klimaatvriendelijk energiebeheer en -gebruik in de land- en tuinbouw.
 
 
 •
 Het stimuleren van groene economische groei en het bevorderen van transparantie en ketenverantwoordelijkheid in de Nederlandse agro- en voedselketens.
 
 
 •
 Het door de sterke internationale positie van Nederland in agro en food verduurzamen van het mondiale voedselsysteem. 
 
 
 •
 Het stimuleren van een adequate en duurzame voedselvoorziening, voedselzekerheid en voedselkwaliteit op Europees en mondiaal niveau, evenals het bijdragen aan het Europese en internationale landbouwbeleid.
 
 
 •
 Het (mede)financieren van ontwikkelingen gericht op verdere verduurzaming van de land- en tuinbouw en veehouderij.
 
 
 •
 het borgen van diervoederveiligheid en tegelijkertijd bij te dragen aan (een verdere ) verduurzaming van diervoeders.
 
 
 Regisseren
 
 
 •
 Het borgen van voedselveiligheid. Producenten en partijen uit de voedselketen zijn primair verantwoordelijk voor de veiligheid van hun producten en productiewijze. De Minister van VWS is verantwoordelijk voor wetgeving voor voedselveiligheid, met uitzondering van wetgeving voor diervoederveiligheid, dierlijke bijproducten, diergeneesmiddelen en het keuren en slachten van dieren en het uitsnijden van vlees, hier is de Minister van LNV voor verantwoordelijk.
 
 
 •
 De coördinatie en het beheer van het Diergezondheidsfonds. 
 
 
 •
 Het stellen van regelgeving op het gebied van dier- en plantgezondheid, dierenwelzijn, mest, gewasbescherming, plantveredeling, biologische landbouw en voedselveiligheid. 
 
 
 •
 Het voeren van regie op de nationale inzet in EU-verband en op bi- en multilaterale samenwerkingen rond land- en tuinbouw en voedselkwaliteit.
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidswijzigingen
 
 Conform de Kamerbrief ‘Perspectieven voor agrarische ondernemers’ (Kamerstuk 30252, nr. 28) wordt gewerkt aan regelingen en instrumenten om perspectief te bieden aan agrarische ondernemers in de context van de integrale gebiedsgerichte aanpak. Zo kunnen zij voldoen aan nationale en internationale verplichtingen op het gebied van natuur, water, stikstof en klimaat. Hierop wordt ingegaan in de beleidsagenda.
 LNV zet in op de verdere ontwikkeling van een veehouderij waarin de behoeften van dieren leidend zijn. Daartoe wordt in 2023 een convenant afgesloten en wordt wetgeving gemaakt. Meer informatie over ‘dierwaardige veehouderij’ komt terug onder ‘Dierenwelzijn’ in de beleidsagenda. 
 Eveneens is in de beleidsagenda ingegaan op het Nationaal Actieplan Versterking Zoönosenbeleid, dat in juli 2022 werd gepresenteerd [Kamerstuk 2022Z14416]. Het kabinet wil de kans op en de impact van een volgende pandemie als gevolg van een zoönotische ziektekiem verkleinen. In 2023 zullen de eerste acties, ter uitvoering van het actieplan, worden opgepakt.
 De implementatie van het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn en de derogatie zal leiden tot aan aanscherping van mestbeleid in 2023 en latere jaren.
 Het nieuw geformuleerde voedselbeleid in 2022 gaat in op een duurzaam en gezond voedingspatroon, kopen van duurzaam geproduceerd voedsel en het tegengaan van voedselverspilling. Concrete doelstellingen zijn geformuleerd of herbevestigd en de inzet richt zich op halve-ring van de verspilling, verschuiving van consumptie van dierlijke naar plantaardige eiwitten, vermindering van de totale eiwitconsumptie, het transparant maken van de duurzaamheid van het voedselaanbod en het vergroten van het duurzaam voedselaanbod voor consumenten. Dit is kenbaar gemaakt in een brief aan de Tweede Kamer (kamerstuk 31532, nr. 271). De verdere aanpak wordt op onderdelen in 2022 uitgewerkt en de Kamer wordt hierover nader geïnformeerd.
 Voor de biologische landbouw wordt in 2023 de uitvoering opgepakt van het nationaal actieplan biologische landbouw en consumptie dat naar verwachting in het najaar van 2022 aan de Tweede Kamer wordt gezonden.
 In 2023 en verder worden middelen aan de LNV begroting toegevoegd voor CO2-levering aan de glastuinbouw. De betreffende € 23 mln. beoogt uitbreiding van bestaande CO2-leidingnetwerken bij tuinbouwclusters en de realisatie van een CO2 vloeistofmaker inclusief minigrid. Daarnaast wordt €11 mln. van de ODE-compensatiemiddelen (kamerstuk 30196, nr. 755) ingezet voor warmteprojecten in de glastuinbouw. Deze middelen zijn bedoeld om de aanleg van warmte-infrastructuur te stimuleren. 
 De afspraken uit het coalitieakkoord met betrekking tot de klimaattransitie in de glastuinbouw worden met de sector uitgewerkt. Het pakket om toe te werken naar de ambitie van een klimaatneutrale tuinbouw in 2040 is op 22 april 2022 naar de Tweede Kamer gezonden (Kamerstuk 32 627, nr. 39). In het najaar van 2022 zal naar verwachting het Convenant Energietransitie Glastuinbouw met de sector worden ondertekend. Daarin zijn ook afspraken gemaakt over het nieuwe individuele sectorsysteem die het huidige CO2-sectorsysteem zal gaan vervangen.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid Artikel 21 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 489.627
 
 
 
 
 786.105
 
 
 
 
 708.466
 
 
 
 
 746.320
 
 
 
 
 340.171
 
 
 
 
 293.192
 
 
 
 
 249.063
 
 
 
 
 
 
 waarvan garantie verplichtingen
 
 
 
 
 47.421
 
 
 
 
 124.627
 
 
 
 
 124.627
 
 
 
 
 124.627
 
 
 
 
 124.627
 
 
 
 
 124.627
 
 
 
 
 120.000
 
 
 
 
 
 
 waarvan overige verplichtingen
 
 
 
 
 442.206
 
 
 
 
 661.478
 
 
 
 
 583.839
 
 
 
 
 621.693
 
 
 
 
 215.544
 
 
 
 
 168.565
 
 
 
 
 129.063
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 561.423
 
 
 
 
 618.966
 
 
 
 
 585.884
 
 
 
 
 623.445
 
 
 
 
 286.580
 
 
 
 
 205.341
 
 
 
 
 148.116
 
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 
 72%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sociaal economische positie boeren
 
 
 148.253
 
 
 109.769
 
 
 33.847
 
 
 10.451
 
 
 7.809
 
 
 7.938
 
 
 7.938
 
 
 
 
 Duurzame veehouderij
 
 
 240.662
 
 
 147.691
 
 
 154.655
 
 
 412.018
 
 
 139.398
 
 
 40.498
 
 
 28.321
 
 
 
 
 Glastuinbouw en weerbare planten en teeltsystemen
 
 
 90.334
 
 
 72.248
 
 
 77.028
 
 
 55.093
 
 
 56.398
 
 
 46.647
 
 
 36.650
 
 
 
 
 Mestbeleid
 
 
 1.710
 
 
 44.945
 
 
 60.407
 
 
 12.603
 
 
 11.885
 
 
 42.430
 
 
 7.344
 
 
 
 
 Diergezondheid en dierenwelzijn
 
 
 3.976
 
 
 4.828
 
 
 4.392
 
 
 4.367
 
 
 4.367
 
 
 4.793
 
 
 4.873
 
 
 
 
 Voedselzekerheid en internationale agrarische samenwerking
 
 
 940
 
 
 1.596
 
 
 1.541
 
 
 1.616
 
 
 1.616
 
 
 1.616
 
 
 1.616
 
 
 
 
 Integraal voedselbeleid
 
 
 4.822
 
 
 6.013
 
 
 7.963
 
 
 7.948
 
 
 7.948
 
 
 4.448
 
 
 4.448
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lening Pilot Investeringsfonds Duurzame Landbouw
 
 
 9.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage borgstellingsreserve
 
 
 5.756
 
 
 42.627
 
 
 3.627
 
 
 3.627
 
 
 3.627
 
 
 3.627
 
 
 3.627
 
 
 
 
 Verliesdeclaraties borgstellingsfaciliteit
 
 
 1.103
 
 
 1.805
 
 
 1.805
 
 
 1.805
 
 
 1.805
 
 
 1.805
 
 
 1.805
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sociaal economische positie boeren
 
 
 430
 
 
 1.510
 
 
 2.562
 
 
 2.918
 
 
 3.898
 
 
 3.928
 
 
 4.128
 
 
 
 
 Diergezondheid en dierenwelzijn
 
 
 8.007
 
 
 10.351
 
 
 14.785
 
 
 11.767
 
 
 11.282
 
 
 10.846
 
 
 10.876
 
 
 
 
 Voedselzekerheid en internationale agrarische samenwerking
 
 
 3.111
 
 
 3.653
 
 
 3.483
 
 
 3.408
 
 
 3.358
 
 
 3.358
 
 
 3.358
 
 
 
 
 Integraal voedselbeleid
 
 
 5.559
 
 
 2.854
 
 
 3.531
 
 
 3.168
 
 
 3.176
 
 
 3.299
 
 
 3.299
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan ZBO's/RWT's
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 College toelating gewasbeschermingsmiddelen en biociden
 
 
 3.577
 
 
 3.016
 
 
 1.336
 
 
 1.336
 
 
 1.336
 
 
 1.336
 
 
 1.336
 
 
 
 
 Centrale Commissie Dierproeven
 
 
 0
 
 
 116
 
 
 2.341
 
 
 2.341
 
 
 2.341
 
 
 2.341
 
 
 2.341
 
 
 
 
 Medebewind/voormalige productschappen
 
 
 647
 
 
 687
 
 
 687
 
 
 687
 
 
 687
 
 
 687
 
 
 687
 
 
 
 
 Raad voor de Plantenrassen
 
 
 1.019
 
 
 1.414
 
 
 1.414
 
 
 1.414
 
 
 1.414
 
 
 1.414
 
 
 1.414
 
 
 
 
 Keuringsdiensten
 
 
 10.140
 
 
 6.952
 
 
 1.959
 
 
 1.459
 
 
 615
 
 
 615
 
 
 615
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan medeoverheden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Specifieke uitkeringen
 
 
 0
 
 
 133.451
 
 
 185.281
 
 
 62.179
 
 
 380
 
 
 475
 
 
 200
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 FAO en overige contributies
 
 
 10.850
 
 
 11.686
 
 
 11.486
 
 
 11.486
 
 
 11.486
 
 
 11.486
 
 
 11.486
 
 
 
 
 
 Storting/onttrekking begrotingsreserve
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Storting begrotingsreserve landbouw
 
 
 2.082
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Storting begrotingsreserve apurement
 
 
 1.282
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 8.163
 
 
 11.754
 
 
 11.754
 
 
 11.754
 
 
 11.754
 
 
 11.754
 
 
 11.754
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 81.413
 
 
 
 
 79.170
 
 
 
 
 32.580
 
 
 
 
 30.280
 
 
 
 
 29.080
 
 
 
 
 29.080
 
 
 
 
 29.080
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sociaal economische positie boeren
 
 
 1.078
 
 
 245
 
 
 245
 
 
 245
 
 
 245
 
 
 245
 
 
 245
 
 
 
 
 Agroketens
 
 
 26.766
 
 
 513
 
 
 513
 
 
 513
 
 
 513
 
 
 513
 
 
 513
 
 
 
 
 Agrarische innovatie en overig
 
 
 394
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Mestbeleid
 
 
 7.852
 
 
 7.209
 
 
 7.209
 
 
 7.209
 
 
 7.209
 
 
 7.209
 
 
 7.209
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 1.827
 
 
 1.800
 
 
 1.800
 
 
 1.800
 
 
 1.800
 
 
 1.800
 
 
 1.800
 
 
 
 
 Weerbare planten en teeltsystemen
 
 
 902
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Diergezondheid en dierenwelzijn
 
 
 12.516
 
 
 12.000
 
 
 11.600
 
 
 11.600
 
 
 11.600
 
 
 11.600
 
 
 11.600
 
 
 
 
 Voedselzekerheid en internationale agrarische samenwerking
 
 
 2.738
 
 
 51.413
 
 
 5.413
 
 
 5.413
 
 
 5.413
 
 
 5.413
 
 
 5.413
 
 
 
 
 Onttrekkingen begrotingsreserves
 
 
 25.180
 
 
 3.690
 
 
 3.500
 
 
 1.200
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 ZBO's/RWT's
 
 
 2.160
 
 
 2.300
 
 
 2.300
 
 
 2.300
 
 
 2.300
 
 
 2.300
 
 
 2.300
 
 
 
 
 
 Budgetflexibiliteit
 Het budget voor 2023 is voor circa € 422 mln. (72%) juridisch verplicht en voor ca. € 76 mln. (28%) bestuurlijk gebonden. Daarnaast is er nog € 88 mln. beleidsmatig gereserveerd. Dit komt door de verplichtingen die rusten op de onderdelen van dit artikel. Zo is er onder subsidies voor o.a. duurzame veehouderij en van de bijdrage aan medeoverheden een groot deel van het budget juridisch verplicht vanwege specifieke uitkeringen. De bestuurlijk gebonden uitgaven hebben hoofdzakelijk betrekking op subsidieuitgaven op de post Glastuinbouw en weerbare planten en teeltsystemen.
 
 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 juridisch verplicht
 
 
 
 72%
 
 
 
 
 
 bestuurlijk gebonden
 
 
 
 13%
 
 
 
 
 
 beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 15%
 
 
 
 
 
 nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 Subsidies
 Sociaal economische positie boeren
 Het subsidiebudget voor ‘Sociaal economische positie boeren’ is voor 2023 € 33,8 mln. Hiervan is € 5,9 mln. beschikbaar voor landbouwers in de open teelten als gedeeltelijke tegemoetkoming op de premie die zij betalen voor de Brede Weersverzekering. De Brede Weersverzekering verzekert landbouwers tegen schade aan gewassen door extreme en ongunstige weersomstandigheden, zoals storm, hagel, regenval of droogte. De Brede Weerverzekering zal ook in de GLB-periode 2023-2027, met EU-middelen, beschikbaar blijven en valt in een verlaagd btw-tarief. Verder is in 2023 € 3 mln. beschikbaar voor de flankerende maatregelen in het kader van de Wet verbod pelsdierhouderij. De middelen zijn bestemd voor de sloop- en ombouwregeling. In de begrotingsreserve landbouw is er € 13,6 mln. beschikbaar voor de sloop- en ombouwregeling en de overige onderdelen van het flankerend beleid voor de pelsdierhouderij. Voor de subsidievaststelling van ingediende aanvragen voor de regeling Ongedekte vaste kosten land- en tuinbouw (OVK) is € 22 mln. in 2023 beschikbaar gesteld. Aangezien de OVK opvolgend is aan de regeling tegemoetkoming vaste lasten (TVL) zijn de gestelde indieningstermijnen voor een subsidievaststelling naar achter geschoven en is de regeling daarop aangepast waardoor de afwikkeling in het uitvoeringsjaar 2023 wordt uitgevoerd. De resterende middelen worden onder meer ingezet voor een subsidie ten behoeve van het opzetten van een Kenniscentrum voor bedrijfsopvolging in de tuinbouw en agrarische sectoren. In nauw overleg met het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) en andere betrokken partijen wordt uitwerking gegeven aan een businessplan. 
 Duurzame veehouderij
 
 In 2023 wordt € 154,7 mln. gereserveerd voor ondersteuning gericht op de verdere verduurzaming van de veehouderij en het verminderen van stikstofdepositie met het beëindigen van veehouderijbedrijven. Het gereserveerde bedrag zal onder andere worden ingezet voor:
 
 
 •
 Voor de Subsidiemodules brongerichte verduurzaming stal- en managementmaatregelen (Sbv) is in totaal € 172 mln. gereserveerd voor de periode 2020-2030. In 2023 is er circa € 29 mln. beschikbaar. Het doel van de Sbv is het ontwikkelen en toepassen van integrale, brongerichte technieken en managementmaatregelen in zowel bestaande als in nieuwe stalsystemen, gericht op de reductie van broeikasgas- en stalemissies, waaronder ammoniak, methaan, lachgas en fijnstof. Dit draagt zowel bij aan de gezondheid en het welzijn van mens en dier als aan de realisatie van klimaat- en milieudoelen.
 
 
 •
 In 2023 wordt de uitvoering van de Subsidieregeling sanering varkenshouderij (Srv) afgerond. Hiervoor is in 2023 € 7,3 mln. gereserveerd. Met de Srv ontvangen deelnemende varkenshouders een subsidie voor het beëindigen van hun bedrijf(slocatie). De Srv is gericht op de reductie van geuroverlast en draagt daarnaast ook bij aan reductie van andere emissies, waaronder stikstof en broeikasgassen.
 
 
 •
 Er is in 2023 circa € 2 mln. beschikbaar voor het stimuleren van emissiearm veevoer. Uit onderzoek is gebleken dat het eiwitgehalte in veevoer verlaagd kan worden zonder dat dit leidt tot gezondheidsrisico’s voor de dieren of productieverlies. Onbekendheid met de mogelijkheden en ook vrees voor productieverlies weerhoudt vele boeren ervan de stap naar een lagere eiwitinput te zetten. Agrariërs zullen echter zelf de stap moeten zetten naar eiwitarmer veevoer. Dit wordt gestimuleerd door ervaringen van individuele agrariërs of ervaringen door middel van lerende netwerken intensief te delen, waar gewenst met behulp van bedrijfsadviseurs (programma Innovatie op het boerenerf – zie hiervoor artikel 23). De verlaging van de eiwitinput vergt voortdurende begeleiding van praktijkonderzoek, waarbij ook diergezondheid en dierenwelzijn veel aandacht zullen krijgen om het vertrouwen te geven dat de verlaging zonder risico’s kan worden ingezet.
 
 
 •
 Voor de uitvoering van het Klimaatakkoord landbouw en landgebruik (Kamerstuk 32 813, nr. 342) is € 7,5 mln. begroot. Dit budget is beschikbaar voor het terugdringen van broeikasgasemissies in de veehouderij. Een deel van deze middelen, €4 mln., zullen worden ingezet voor een aantal gerichte activiteiten zoals de integrale aanpak van methaan en ammoniak via het dier- en voerspoor. De aanpak is gericht op een efficiënte inzet van middelen voor kennisontwikkeling, kennistoepassing en kennisverspreiding, gevolgd door implementatie en monitoring. Een centrale rol hierbij is weggelegd voor onderzoek op een netwerk van praktijkbedrijven en de verspreiding van resultaten via demonstratiebedrijven. Ook wordt € 3 mln. ingezet voor het uitvoeren van onderzoek, pilots en demo’s gericht op emissiereductie vanuit stallen en mestopslagen. Tot slot is in 2023 € 0,5 mln. begroot voor extra uren weidegang. Weidegang is een belangrijke maatschappelijke wens die breed gedragen wordt in de samenleving. De inzet op het vergroten van het aantal uren weidegang draagt hier aan bij en levert daarnaast een bijdrage aan de reductie van ammoniakemissie. 
 
 
 •
 In 2023 is er € 1 mln. gereserveerd voor diverse subsidies voor projecten intensieve veehouderij. Daarnaast is separaat budget gereserveerd van € 0,5 mln. ten behoeve van de subsidie voor zeldzame huisdierrassen (melkvee).
 
 
 •
 In 2023 wordt de Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv) opengesteld. De regeling biedt veehouders een subsidie om hun veehouderijlocatie of bedrijf op vrijwillige basis te beëindigen. Doel van de regeling is om een blijvende reductie van stikstofdepositie op stikstofgevoelige en overbelaste Natura 2000-gebieden in Nederland te realiseren. Naar verwachting worden de aanvragen in 2023 ingediend en beoordeeld. Veehouders weten dan ook in 2023 of ze mee mogen doen aan de regeling. Voor de regeling is in 2023 circa € 104 mln. beschikbaar (inclusief uitvoeringskosten).
 
 
 
 Glastuinbouw en weerbare planten en teeltsystemen
 
 In 2023 is € 77,0 mln. aan subsidiebudget beschikbaar ten behoeve glastuinbouw en weerbare planten en teeltsystemen. Van dit bedrag is € 73 mln. bestemd voor subsidies op het op het terrein van energiebesparing en duurzame energie in de glastuinbouw. Het programma Kas als Energiebron is het innovatie- en actieprogramma dat energiebesparing en het gebruik van duurzame energie in de glastuinbouw stimuleert. Dit programma ondersteunt de opschaling en vroege marktintroductie van integrale innovatieve teelt- en kas(techniek) concepten en gebiedsgerichte energie-innovaties in de glastuinbouw passend bij een klimaatneutrale toekomst. Het gaat hierbij in specifiek om:
 
 
 •
 Energie-efficiëntieglastuinbouw (EG): voor deze regeling is in 2023 circa € 36 mln. beschikbaar. voor investeringen in energiebesparende maatregelen en aansluitingen op regionale warmte- en CO2-netten. 
 
 
 •
 Markintroducties energie-innovaties (MEI): voor deze regeling is een subsidiebudget van € 6 mln. beschikbaar met als doel investeringen in de vroege marktintroductie van energie-innovaties in de glastuinbouw.
 
 
 •
 Innovatieagenda energie (€ 31 mln.): het programma Kas als Energiebron is het innovatie- en actieprogramma dat energiebesparing en het gebruik van duurzame energie in de glastuinbouw stimuleert. Dit programma ondersteunt kennis- en innovatie-ontwikkeling, proof of principle-onderzoek en demonstraties voor verbreden en verdiepen van «Het nieuwe Telen» en klimaatneutrale(re) teelsystemen en kassystemen. Via een kennisuitwisselingsprogramma wordt uitrol gestimuleerd (bijvoorbeeld met kennisbijeenkomsten en communicatie via www.kasalsenergiebron.nl). Tevens worden vanuit innovatieagenda energie CO2 leverings- en warmteprojecten gefinancierd.
 
 
 
 
 
 •
 Nationaal Programma Landbouwbodems (NLP) (€ 3,0 mln. in 2023): het doel van het NLP is dat in 2030 alle Nederlandse landbouwbodems (ongeveer 1,8 miljoen hectare) duurzaam worden beheerd en daarmee jaarlijks extra 0,5 Mton CO2-eq in (minerale) landbouwbodems wordt vastgelegd door koolstofvastlegging (CO2 uitstoot reductie) (Kamerstuk 30 015, nr. 58). Het programma kent een focus van bestedingen voor de eerste paar jaar, gericht op een flinke opschaling van wetenschappelijk onderzoek, praktijkpilots en een stevige impuls aan kennisverspreiding. In 2023 worden werkzaamheden voortgezet voor onder andere een eenduidige kennisoverdracht op het boerenerf over nieuw ontwikkelde en bewezen maatregelen voor duurzaam bodembeheer en koolstofvastlegging. Verder vindt in 2023 opdrachtverstrekking plaats voor de voortzetting van de kennisontwikkeling van maatregelen voor duurzaam bodembeheer en koolstofvastlegging, handelingsperspectieven rondom deze maatregelen en een verdere verdiepingsslag rondom afwenteling binnen het onderzoeksprogramma Slim Landgebruik.
 
 
 •
 Plantgezondheid (€ 0,6 mln.): een hoogwaardige kwaliteit van plantaardige producten en een hoog plantgezondheidsniveau zijn voor de Nederlandse plantaardige sector van groot belang. Een belangrijk speerpunt is het voorkomen van de in- en uitsleep van plantenziekten in Nederland. Ook in 2023 blijft Nederland in zich inzetten op het bevorderen van de zaaizaadvoorziening in ontwikkelingslanden via het publiek-private programma SeedNL en zet Nederland onder andere in op het wegnemen van fytosanitaire handelsbelemmeringen.
 
 
 
 
 •
 In 2023 wordt verder uitvoering gegeven aan het programma dat bijdraagt aan de doelen van het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie gewasbescherming 2030 (Kamerstuk 27 858, nr. 518). Het gaat hierbij om kennisontwikkeling en –verspreiding via onderzoek en gebiedsgerichte pilotprojecten zodat telers gestimuleerd worden om weerbare plant en teeltsystemen en geïntegreerde gewasbescherming toe te passen en emissies naar het milieu verder te reduceren. 
 
 
 Mestbeleid
 
 In 2023 is er voor mestbeleid € 60,4 mln. aan subsidiebudget gereserveerd. Dit is in hoofdlijnen bedoeld voor:
 
 
 •
 In 2023 zal naar verwachting de subsidieregeling kunstmestvervanging en mestverwerking zijn opengesteld voor € 6 mln. Het betreft een subsidieregeling voor de verwerkingsinstallaties die mest tot stikstof mestproducten verwerken en daarmee stikstof kunstmest vervangen. De nieuwe meststof heeft voordelen voor het reduceren van de emissie van broeikasgassen en stikstof. 
 
 
 •
 Ten behoeve van de regeling waterbassins mest is in 2023 een budget van circa 35 mln. gereserveerd. Omdat experimenten (voorafgaand aan openstelling van een eventuele subsidieregeling) hebben uitgewezen dat het stikstofreductiedoelbereik beperkt is, is onzeker of daadwerkelijk een subsidieregeling opengesteld zal worden. Een deel van beschikbare middelen uit 2022 is om deze reden reeds doorgeschoven naar een later jaar.
 
 
 •
 Tevens staat hier circa € 19 mln. aan financiële middelen ten behoeve van projecten en monitoring mestbeleid in 2023. Het gaat hoofdzakelijk om middelen die verbonden zijn aan de uitvoering van het 7e Actieprogramma. Op grond van de Nitraatrichtlijn heeft Nederland in december 2021 het 7e actieprogramma Nitraatrichtlijn 2022-2025 bij de Europese Commissie ingediend (Kamerstuk 33037, nr. 431). Het budget is bestemd voor de uitvoering, monitoring en handhaving van het mestbeleid om aan de Europese verplichtingen te kunnen blijven voldoen. Met het nationale mestbeleid wordt invulling gegeven aan de verplichtingen die volgen uit de Nitraatrichtlijn (91/676/EEG). Ook wordt er een bijdrage geleverd aan de realisatie van de doelen van de Kaderrichtlijn Water (2000/60/EG). Het doel van het mestbeleid is het verbeteren van de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater door het bevorderen van een effectief en efficiënt gebruik van meststoffen in de landbouw. Het 7e actieprogramma dient als basis voor gesprekken over een nieuwe derogatie vanaf 2022. 
 
 
 
 Een deel van middelen in het kader van 7e Actieprogramma is nog niet aan artikel 21 toegevoegd. Maar het reeds aanwezige budget op de LNV begroting zal worden gebruikt voor de uitvoering van de Versterkte Handhavingsstrategie. Van daaruit zal worden gewerkt aan de invoering van het realtime Vervoersbewijs Dierlijke Meststoffen (rVDM): digitale verantwoording van mesttransporten. Daarnaast zullen met de middelen de contouren voor het toekomstige mestbeleid nader worden uitgewerkt. 
 Diergezondheid en dierenwelzijn
 Om het dierenwelzijn van gezelschapsdieren en landbouwhuisdieren te bevorderen wordt er € 4,4 mln. ingezet. Onder dit bedrag valt onder andere de inzet van de Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming (€ 2,9 mln.) en het bevorderen van gezonde en sociale hond (€ 0,4 mln.). In het kader van de bevordering van het welzijn van landbouwhuisdieren (€ 1 mln.) worden bijdragen geleverd voor het vertrouwensloket welzijn landbouwhuisdieren en het bevorderen van de brandveiligheid van stallen.
 Voedselzekerheid en internationale agrarische samenwerking
 In 2023 is € 1,6 mln. beschikbaar gesteld voor bilaterale en multilaterale samenwerking op het gebied van duurzame economische- en landbouwontwikkeling en veerkrachtige voedselsystemen, mondiale voedselzekerheid en (internationale) partnerschappen.
 Integraal Voedselbeleid
 Het budget in 2023 van circa € 8 mln. is bestemd voor beleid voor duurzaam voedsel en reststromen. Het beleid voor duurzaam voedsel richt zich op het verminderen van voedselverspilling, het stimuleren van een duurzaam (en gezond) eetpatroon en het makkelijker maken voor consumenten om een bewuste en geïnformeerde keuze te maken voor duurzaam geproduceerd voedsel. Een belangrijk speerpunt blijft het verlagen van voedselverspilling bij de consument. Een bijdrage aan het Voedingscentrum vormt in het kader van het bovenstaande een substantieel onderdeel van de geraamde uitgaven. Verder is het hoogwaardig verwerken van reststromen uit de voedselketen voor nieuwe voedsel- of diervoederproducten een belangrijk speerpunt. In het Klimaatakkoord is de afspraak opgenomen om voedselverspilling bij de consument, inclusief de voedselverliezen in de keten, in Nederland in 2030 te halveren ten opzichte van 2015. 
 Garanties
 Bijdrage borgstellingsreserve
 LNV verleent via de borgstelling MKB-Landbouwkredieten (BL) steun aan agrariërs in de primaire sector (land- en tuinbouw). Dit middels het gedeeltelijk borg staan voor leningen die banken en/of andere financiers verstrekken aan agrariërs. Hierdoor wordt de financiering mogelijk gemaakt van investeringen die in de markt niet vanzelfsprekend tot stand komen. In 2023 is de geraamde LNV bijdrage aan de begrotingsreserve voor de borgstellingsfaciliteit € 3,6 mln. 
 Verliesdeclaraties borgstellingsfaciliteit
 Bij verliesdeclaraties borgstellingsfaciliteit worden uitgaven op afgegeven borgstellingen zichtbaar. Deze uitgaven doen zich voor als een agrariër, gebruikmakend van de borgstellingsregeling, failliet gaat. Hiervoor is op de LNV-begroting € 1,8 mln. geraamd. Meer informatie over risicoregelingen en garanties is te vinden in de paragraaf 2.6 Overzicht risicoregelingen.
 Opdrachten
 Sociaal economische positie boeren
 Voor het versterken van de sociaal economische positie van de boer is € 2,6 mln. beschikbaar. Een groot deel van dit budget is bestemd voor de financiering van de activiteiten rondom het versterken van de positie van de boer in de keten . In 2023 is € 0,75 mln. beschikbaar voor weerbaarheid van LNV-sectoren. Dit is met name gericht op beleid, waaronder verplichtingen volgend uit een eventuele vitaalaanwijzing, transpositie van Europese richtlijn op cybersecurity, en mogelijk andere trajecten raken aan (strategische) weerbaarheid. Tussen 2024 en 2026 is voor dit thema jaarlijks € 1 mln. en vanaf 2027 € 1,2 mln. structureel beschikbaar. Met het resterende deel van het budget worden o.a. activiteiten gefinancierd die bijdragen aan het verbeteren van het verdienvermogen van de boer en de versterking van de relatie boer-burger.
 Diergezondheid en dierenwelzijn
 
 Om diergezondheid en dierenwelzijn te borgen en verbeteren is er in 2023 voor verschillende activiteiten € 14,7 mln. gereserveerd. Dit bedrag wordt ingezet voor:
 
 
 •
 Bijdragen aan diverse onderzoeksprojecten in het kader van preventie van insleep van vogelgriep, alsmede bijdragen aan onderzoek naar een effectief vaccin tegen vogelgriep (€ 1 mln.).
 
 
 •
 Bijdragen aan het sectorspecifieke beleid voor de reductie van het gebruik van antibiotica (Kamerstuk 29 683, nr. 256), met een focus op hooggebruik en het verbeteren van diergezondheid in het algemeen (€ 0,8 mln.).
 
 
 •
 Early warning, monitoring en bewaking van dierziekten en zoönosen via bijdragen mede namens het ministerie van VWS aan het Dutch Wildlife Health Centre (€ 0,7 mln.) en aan de faculteit Diergeneeskunde (gezelschapsdieren) (€ 0,2 mln.). Daarnaast wordt er geld gereserveerd voor monitoring en onderzoek van het Westnijlvirus (€ 0,3 mln.). 
 
 
 •
 De uitvoeringskosten voor de identificatie en registratie (I&R) van dieren worden grotendeels gefinancierd vanuit heffingen retributies die aan de sector worden opgelegd. Tarieven hiertoe zijn in regelgeving vastgelegd. De implementatie van de Europese Diergezondheidsverordening (Animal Health Regulation) brengt nieuwe verplichtingen voor houders met zich mee en zorgt voor extra kosten. Tevens zijn de bestaande I&R-tarieven in regelgeving niet langer kostendekkend. De financiering van de identificatie en registratie van dieren wordt in 2022 onderzocht en er zullen nieuwe tarieven worden vastgesteld om kostendekkendheid te kunnen realiseren. Tot die tijd zal LNV meer bijdragen in deze opdracht (€ 3,7 mln).
 
 
 •
 Bijdrage aan het CIBG voor nieuwbouw van een wettelijk register voor diergeneeskundigen. Daarnaast bijdrage voor beheer en uitvoering van het bestaande systeem in afwachting van het nieuw te bouwen systeem (€ 1,8 mln.). 
 
 
 •
 Daarnaast wordt bijgedragen aan de financiering van voorzieningen voor de crisisparaatheid zoals bijdragen aan de deskundigengroep dierziekten, de permanente welzijnscommissie dierziekten en budget voor crisisoefeningen (€ 0,1 mln.). Ook zijn middelen beschikbaar gesteld voor diverse opdrachten in het kader van veterinaire markttoegang (€ 0,2 mln.). 
 
 
 •
 Regie van het programma Transitie Proefdiervrije Innovatie (€ 0,5 mln.).
 
 
 •
 Voor overige projecten in het kader van dierproeven en alternatieven is € 0,5 mln. gereserveerd.
 
 
 •
 Voor het in beslag of in bewaring nemen van dieren om redenen van dierenwelzijn is een bijdrage van € 4,3 mln. beschikbaar. 
 
 
 
 Voedselzekerheid en internationale agrarische samenwerking
 Het budget van € 3,5 mln. is bestemd voor onder andere het Programma Internationale Agroketens (PIA) en internationale agrarische samenwerking. De middelen voor PIA (€ 2,6 mln.) worden ingezet voor het versterken van de internationale positie van de Nederlandse agro- en foodsector. De middelen zijn bestemd voor de financiering van diverse kleinschalige projecten wereldwijd, maar ook voor projecten in Nederland zoals voor inkomende handels- en overheidsmissies en voor de website agroberichtenbuitenland.nl. Het Landbouwradennetwerk vervult hierbij een belangrijke rol. Daarnaast zijn er middelen beschikbaar voor bilaterale en multilaterale samenwerking op het gebied van duurzame economische- en landbouwontwikkeling en veerkrachtige voedselsystemen, mondiale voedselzekerheid en (internationale) partnerschappen (€ 1,8 mln.). Verder zijn middelen gereserveerd voor het steunpunt voor de regeling Schoolfruit en voor de totstandkoming van het Nationaal Strategisch Plan (NSP) dat voor de nieuwe periode van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid wordt opgesteld (€ 1 mln.). 
 Integraal Voedselbeleid
 In 2023 is er voor voedselveiligheid (als onderdeel van integraal voedselbeleid) een bedrag van € 3,5 mln. geraamd. De borging van voedselveiligheid richt zich op de primaire productiefase van de voedselketen. Daarbij moet in de eerste plaats worden gedacht aan de veiligheid van diervoeders, het verwerken van dierlijke reststromen en het borgen van voedselveiligheid in de schakels van de vleessector tot en met de slacht. Samen met het tegengaan van voedselfraude draagt dit bij aan het verkleinen van de risico’s voor de volksgezondheid, het versterken van het vertrouwen van de consument in voedsel en het versterken van de (internationale) positie van de agrofoodketen. Vanuit dit budget wordt tevens een bijdrage (gedaan aan de coördinatie van Codex comités, specifiek voor het jaarlijkse Codex Alimentarius comité voor contaminanten in voedsel , waarvan Nederland organisator en permanent voorzitter is. Nederland draagt daarmee ook bij aan het mondiale systeem van veilig voedsel. Daarnaast is budget gereserveerd voor beleidsadvisering door het Bureau Diergeneesmiddelen met betrekking tot het diergeneesmiddelenbeleid en de uitvoering van de Europese verordening diergeneesmiddelen die op 28 januari 2022 van toepassing is geworden. 
 Bijdrage ZBO/RWT
 College toelating gewasbeschermingsmiddelen en biociden
 Op de LNV-begroting is in 2023 € 1,3 mln. gereserveerd voor de bijdrage aan het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). De ministeries van LNV, IenW, SZW en VWS geven opdracht aan het Ctgb voor het geven van beleidsadviezen en het afhandelen van bezwaar- en beroepschriften en verzoeken in het kader van de Wet openbaarheid van bestuur. In totaal bedraagt de bijdrage aan Ctgb € 2,5 mln. via budgetoverboekingen van de genoemde ministeries.
 Centrale Commissie Dierproeven
 Voor de bijdrage aan de Centrale Commissie Dierproeven (CCD) is € 2,3 mln. gereserveerd. RVO ondersteunt de CCD bij haar werkzaamheden en ontvangt daarvoor een bijdrage voor zover dit niet via leges in rekening kan worden gebracht bij aanvragers van een projectvergunning. De CCD verstrekt op grond van de Wet op de dierproeven vergunningen voor het mogen uitvoeren van dierproeven. Daarnaast behandelt het wijzigingsaanvragen en registreert de CCD meldingen. Het uitgangspunt van de wet is dat er geen dierproeven worden uitgevoerd, tenzij er goede redenen voor zijn en dat er geen mogelijkheden bestaan om de gevraagde resultaten te behalen zonder proefdieren. In 2023 wordt uitvoering gegeven aan de aanbevelingen uit het in 2022 uitgevoerde onderzoek naar het stelsel proefdieronderzoek. Activiteiten zullen met name gericht zijn op het efficiënter inrichten van het proefdierenstelsel, waarbij ook expliciet aandacht is voor de positionering en taken van de CCD en andere ketenpartners in het stelsel. 
 Medebewind/voormalig productschappen
 In 2014 zijn publieke taken van de Publiekrechtelijke bedrijfsorganisaties (PBO’s) overgaan naar de centrale overheid. Het geraamde budget (€ 0,7 mln.) is onder meer bestemd voor reorganisatie- en afvloeiingskosten van voormalig medebewindspersoneel bij de PBO’s.
 Raad voor de plantenrassen
 Aan de Raad voor plantenrassen wordt in 2023 € 1,4 mln. ter beschikking gesteld om uitvoering te geven aan diverse wettelijke verplichtingen aanvullend op de eigen wettelijke taken. Dit betreft onder meer het inrichten en uitgeven van een Rassenlijst Bomen en het opzetten van toetsproeven in de bosbouw en methodiekontwikkeling voor het uitvoeren van proeven aan plantenrassen.  
 Keuringsdiensten
 Dit betreft de LNV-bijdrage van € 1,9 aan diverse privaatrechtelijke zelfstandige bestuursorganen. Het gaat dan met name om (tijdelijke) niet-retribueerbare kosten. Het Kwaliteits-Controle-Bureau (KCB) ontvangt bijvoorbeeld een vergoeding voor kosten die zij maken om zich voor te bereiden op nieuwe regelgeving van het Verenigd Koninkrijk als gevolg van Brexit.
 Bijdrage aan medeoverheden
 Specifieke uitkeringen
 Voor 2023 is € 185,3 mln. gereserveerd t.b.v. de tweede tranche van de Maatregel gerichte aankoop (MGA-2). Deze regeling richt zich op het vrijwillig beëindigen van piekbelasters nabij stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden via het (gedeeltelijk) aankopen van veehouderijlocaties. Provincies worden gevraagd om als gebiedsregisseur de middelen in te zetten die het Rijk via een specifieke uitkering beschikbaar stelt. Ondernemers ontvangen een marktconforme vergoeding voor de waarde van de opstallen en/of de (erf)grond inclusief het laten vervallen van productierechten op basis van een onafhankelijke taxatie. 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 FAO en overige contributies
 Ten behoeve van de jaarlijkse contributies voor internationale organisaties is er in 2023 € 11,5 mln. gereserveerd. De grootste contributie die hieruit bekostigd wordt, is die aan de Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) (€ 5,8 mln.). Daarnaast zijn er middelen gereserveerd voor kleinere contributies aan verschillende internationale organisaties, zoals het United Nations Environment Programme (UNEP) (€ 0,4 mln.).
 Bijdrage aan andere begrotingshoofdstukken
 Diergezondheidsfonds
 Dit betreft de LNV-bijdrage van € 11,8 mln. aan de begroting van het Diergezondheidsfonds (DGF) voor bewaking en monitoring en voor voorzieningen in geval van een dierziekte-uitbraak (zoals vaccins, destructiecapaciteit en bestrijdingsmaterialen). Daarnaast is de bijdrage aan de Autoriteit diergeneesmiddelen inbegrepen. Meer informatie over het DGF vindt u in het begrotingshoofdstuk van het DGF. 
 Ontvangsten
 Mestbeleid
 De ontvangsten betreffen de boete-inkomsten voor de handhaving van het mestbeleid en de bijdrage van bedrijven die gebruik maken van de derogatie. De kosten in het kader van de derogatie betreffen de kosten van het derogatiemeetnet binnen het Landelijk Meetnet Mestbeleid (LMM) en de kosten die verbonden zijn aan het verlenen van een vergunning voor derogatie. 
 Garanties
 De ontvangsten betreffen inkomsten uit door agrariërs betaalde provisies voor de door LNV afgegeven garantstellingen aan banken. Voor 2023 worden de ontvangsten geraamd op € 1,8 mln.
 Diergezondheid en dierenwelzijn
 Deze geraamde ontvangsten van € 11,6 mln. hebben voor het grootste gedeelte (€ 5,2 mln.) betrekking op ontvangsten uit heffingen en retributies voor identificatie en registratie van dieren. Daarnaast zijn er ontvangsten geraamd voor boete-inkomsten op grond van de Wet dieren (€ 5,6 mln.). Ook is er een bedrag geraamd voor ontvangsten van de Centrale Commissie Dierproeven voor de behandeling van vergunningaanvragen en wijzigingen (€ 0,5 mln.). Verder zijn er ontvangsten op grond van de regeling In beslag genomen goederen (€ 0,3 mln.). 
 Voedselzekerheid en internationale agrarische samenwerking
 De ontvangsten van € 5,4 mln. betreffen voornamelijk ontvangsten van vervallen waarborgsommen bij in- en uitvoercertificaten. RVO verstrekt deze in- en uitvoercertificaten op basis van de Gemeenschappelijke Marktordening. 
 Onttrekkingen begrotingsreserves
 Zie hiervoor de toelichting op de begrotingsreserves.
 ZBO's/RWT's
 Dit betreft een geraamde ontvangst van € 2,3 mln. uit door de Grondkamers geïnde leges. De Grondkamers hebben als doel om goede pachtverhoudingen te bevorderen tussen verpachters en pachters van landbouwgrond. Dit doen zij door nieuwe, gewijzigde of ontbonden pachtovereenkomsten van landbouwgrond te toetsen aan wet- en regelgeving. Hiervoor vragen de Grondkamers een lege voor de uitvoeringskosten.
 Toelichting op de begrotingsreserves
 Begrotingsreserve Landbouw
 
 Overzicht geraamd verloop begrotingsreserve Landbouw (bedragen x € 1 mln.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand per 1/1/2022
 
 
 Verwachte toevoegingen 2022
 
 
 Verwachte onttrekkingen 2022
 
 
 Verwachte stand per 1/1/2023
 
 
 Verwachte toevoegingen 2023
 
 
 Verwachte onttrekkingen 2023
 
 
 Verwachte stand per 31/12/2023
 
 
 
 
 
 
 Begrotingsreserve Landbouw
 
 
 19,5
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 18,5
 
 
 0
 
 
 0,8
 
 
 17,7
 
 
 
 
 
 De Begrotingsreserve Landbouw is bestemd voor omvangrijke uitgaven op het gebied van landbouwbeleid waarvoor het lastig is om een kasritme vast te stellen. Het grootste deel van de middelen is bestemd voor het flankerend beleid pelsdierhouderij (circa € 13 mln.). De hoogte van de onttrekking in 2023 voor de pelsdierhouderij zal afhangen van het gebruik van de subsidieregeling sloop- en ombouwkosten. De verplichtingen ten aanzien van sloopsubsidies zijn in 2021 aangegaan, maar uitbetaling ervan kan later plaatsvinden. Voor deze regeling zijn ook middelen beschikbaar op de LNV-begroting uit de Regeerakkoordenvelop Warme sanering (zie subsidies - sociaal economische positie boeren). Het restant van de begrotingsreserve is bestemd voor verplichtingen die zijn aangegaan voor de VAMIL-compensatieregeling en projecten die bijdragen aan een duurzame cacaoconsumptie en -productie. De middelen voor de bijdragen aan duurzame cacaoconsumptie en -productie zijn ontvangen van de Vereffeningsorganisatie PBO's en zijn afkomstig van het cacaobufferstock-fonds dat beheerd werd door het voormalig Productschap Akkerbouw. 
 Begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit
 
 Overzicht geraamd verloop begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit (bedragen x € 1 mln.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand per 1/1/2022
 
 
 Verwachte toevoegingen 2022
 
 
 Verwachte onttrekkingen 2022
 
 
 Verwachte stand per 1/1/2023
 
 
 Verwachte toevoegingen 2023
 
 
 Verwachte onttrekkingen 2023
 
 
 Verwachte stand per 31/12/2023
 
 
 
 
 
 
 Begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit
 
 
 84,8
 
 
 40,5
 
 
 4
 
 
 121,3
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 121,3
 
 
 
 
 
 De begrotingsreserve Borgstellingsfaciliteit is bedoeld om de verliesdeclaraties te betalen. Deze verliesdeclaraties (als gevolg van faillissement) kunnen te zijner tijd voortkomen uit afgegeven garantstellingen op verstrekte kredieten waarmee innovatieve en duurzame investeringen in de landbouw en visserij worden gefaciliteerd. Om een garantstelling te krijgen, moet door de ondernemer een provisie worden betaald. Deze provisie inkomsten plus een jaarlijkse bijdrage vanuit de LNV begroting (zie budgettaire tabel, onder garanties en dan «bijdrage Borgstellingsreserve») worden in deze reserve afgestort. Deze begrotingsreserve is gelinkt aan de Borgstelling MKB-Landbouwkredieten (BL) en de modules die hieronder vallen. Zo is staan hier ook middelen gereserveerd om verliesdeclaraties te kunnen betalen die voortkomen uit verstrekte coronakredieten (BL-C). En ook het Vermogens Versterkend Krediet (VVK) is grotendeels een module onder de Borgstellingsfaciliteit (BL-VVK). Meer informatie over risicoregelingen en garanties is te vinden in de begrotingsparagraaf 2.6 Overzicht risicoregelingen.
 Begrotingsreserve Apurement
 
 Overzicht geraamd verloop begrotingsreserve Apurement (bedragen x € 1 mln.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand per 1/1/2022
 
 
 Verwachte toevoegingen 2022
 
 
 Verwachte onttrekkingen 2022
 
 
 Verwachte stand per 1/1/2023
 
 
 Verwachte toevoegingen 2023
 
 
 Verwachte onttrekkingen 2023
 
 
 Verwachte stand per 31/12/2023
 
 
 
 
 
 
 Begrotingsreserve Apurement
 
 
 74,4
 
 
 1,0
 
 
 4,7
 
 
 70,7
 
 
 1,0
 
 
 6,7
 
 
 65,0
 
 
 
 
 
 De begrotingsreserve Apurement heeft betrekking op correcties van de Europese Commissie (EC) vanwege een niet EU-conforme uitvoering van EU-subsidieregelingen. LNV monitort het verloop van correctievoorstellen en -besluiten en bepaalt of de omvang van deze reserve proportioneel is in relatie tot de financiële dreigingen uit lopende onderzoeken. Pas op het moment van de ontvangen uitspraak van de EC is er sprake van een juridische verplichting. 
 
 Overzicht geraamd verloop begrotingsreserve Risicovoorziening jonge boeren / VVK
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand per 1/1/2022
 
 
 Verwachte toevoegingen 2022
 
 
 Verwachte onttrekkingen 2022
 
 
 Verwachte stand per 1/1/2023
 
 
 Verwachte toevoegingen 2023
 
 
 Verwachte onttrekkingen 2023
 
 
 Verwachte stand per 31/12/2023
 
 
 
 
 
 
 Risicovoorziening Jonge Boeren
 
 
 46,0
 
 
 0
 
 
 39,0
 
 
 7,0
 
 
 0
 
 
 3,6
 
 
 3,4
 
 
 
 
 
 De begrotingsreserve Risicovoorziening VVK heeft betrekking op de in het kabinet Rutte III beschikbaar gestelde middelen voor opleidings- en coachingstrajecten voor jonge boeren. In het jaar 2023 worden een tweetal onttrekkingen geraamd. Ten eerste wordt een bedrag van € 3.5 mln. voor het verstrekken van een subsidie voor het opzetten van een Kenniscentrum voor bedrijfsopvolging in de tuinbouw en agrarische sectoren (zie sociaal economische positie van boeren). De middelen voor de tweede onttrekking zijn bestemd voor nationale cofinanciering van de nieuwe GLB/NSP interventie ‘Samenwerken aan generatievernieuwing’.
 Extracomptabele fiscale regelingen
 Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, zijn er fiscale regelingen die betrekking hebben op dit beleidsterrein. In onderstaande tabel is ter informatie het budgettaire belang van deze regelingen vermeld. De cijfers zijn ontleend aan de corresponderende bijlage ‘Fiscale regelingen’ in de Miljoenennota. Voor een beschrijving van de regelingen, de doelstelling, de ramingsgrond, een verwijzing naar de laatst uitgevoerde evaluatie en het beoogde jaar van afronding van de volgende evaluatie wordt verwezen naar de bijlage bij de Miljoenennota ‘Toelichting op de fiscale regelingen’. 
 
 Tabel Art.21 Fiscale regelingen 2021-2023, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljoen)1[-] = regeling is in dat jaar niet van toepassing; [0] = budgettair belang van de regeling bedraagt in dat jaar afgerond nihil.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 
 
 Landbouwvrijstelling in de winstsfeer
 
 
 808
 
 
 767
 
 
 788
 
 
 
 
 OVB Vrijstelling cultuurgrond
 
 
 184
 
 
 191
 
 
 258
 
 
 
 
 EB Verlaagd tarief glastuinbouw
 
 
 154
 
 
 153
 
 
 142
 
 
 
 
 Verlaagd btw-tarief Sierteelt
 
 
 276
 
 
 283
 
 
 290
 
 
 
 
 ASB Vrijstelling Brede Weersverzekering
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 22 Natuur, visserij en gebiedsgericht werken
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 De Minister van LNV streeft naar een sterke en veerkrachtige natuur, een duurzame en economisch rendabele visserijsector en draagt via gebiedsgericht werken bij aan het versterken van de brede welvaart.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 
 
 •
 De Minister is verantwoordelijk voor het beschermen, herstellen en duurzaam benutten van de natuur en biodiversiteit, mede in relatie tot de klimaat-, en stikstofdoelstellingen, in nationaal, EU- en mondiaal verband. Voor de natuurkwaliteit van de Rijkswateren en voor de internationale samenwerking op natuurgebied treedt de Minister als eerstverantwoordelijke op. 
 
 
 •
 De Minister is verantwoordelijk voor het versterken van de positie van de Nederlandse visserijketen en het bevorderen van duurzaamheid, transparantie en ketenverantwoordelijkheid in de Nederlandse visserijketen. 
 
 
 •
 De Minister is medeverantwoordelijk voor gebiedsgericht werken, waarbij de LNV-opgaven in onderlinge samenhang met andere maatschappelijke en regionale opgaven optimaal worden opgepakt om te komen tot een optimale versterking van de brede welvaart.
 
 
 •
 De Minister is het aanspreekpunt voor wat betreft de betrokkenheid van het Rijk bij bodemdaling in het landelijke gebied in relatie tot landbouw, natuur en biodiversiteit en de vitaliteit van het platteland in bredere zin en voor landbouw als onderdeel van het Klimaatakkoord. 
 
 
 De Minister is (mede)verantwoordelijk voor:
 
 Stimuleren 
 
 
 •
 Het stimuleren en versterken van de maatschappelijke betrokkenheid bij het beschermen, versterken en duurzaam benutten van natuur en biodiversiteit, op zowel nationaal als internationaal niveau.
 
 
 •
 Het bevorderen van het behoud en versterken van biodiversiteit in het agrarisch gebied en binnen agroketens. 
 
 
 •
 Het ondersteunen van het versterken van de positie van de Nationale parken.
 
 
 •
 Het stimuleren van de inzet van de Nederlandse bos-, natuur- en houtsector in het energie- en klimaatbeleid en het bevorderen van de duurzame bijdrage van bos en natuur aan de groene grondstoffenvoorziening. 
 
 
 •
 Het stimuleren van maatschappelijke initiatieven in lijn met de LNV-visie, Nederland Natuurpositief, het Programma Natuur en het Natuur- en milieubeleidsplan Caribisch Nederland. 
 
 
 •
 Het bevorderen van een duurzame, innovatieve en rendabele visserij- en aquacultuursector binnen de kaders van het Gemeenschappelijk visserijbeleid (Europees Maritiem, Visserij en Aquacultuur Fonds 2021-2027 (EMFAF)).
 
 
 Regisseren
 
 
 •
 Het inzetten, samen met medeoverheden en bedrijfsleven, in lijn met de Agenda Natuurinclusief op de totstandkoming van afspraken over het herstel van biodiversiteit, aansluitend op de afspraken uit de EU-Biodiversiteitsstrategie en het mondiale biodiversiteitsverdrag (Convention on Biological Diversity, CBD). 
 
 
 Uitvoeren
 
 
 •
 Het met provincies nakomen van afspraken die gemaakt zijn in het Natuurpact en samen met provincies en IenW/RWS monitoren van de toestand van de natuur en biodiversiteit en benutting van natuur op land en in het water. 
 
 
 •
 Het samen met de provincies opstellen van het gezamenlijke Programma Natuur, waarmee onder andere invulling wordt gegeven aan het ambitiedocument Nederland Natuurpositief en aan de langjarige financiële impuls in het natuurbeleid als gevolg van de stikstofaanpak.
 
 
 •
 Het onderhouden en handhaven van onder andere de Wet natuurbescherming en de Wet grondslagen natuurbeheer- en bescherming Caribisch Nederland en de implementatie van de Omgevingswet en handhaven en onderhouden daarvan, voor zover het betreft de regels waarvoor de minister van LNV verantwoordelijk is. 
 
 
 •
 Het voorbereiden en uitvoeren van internationale en in EU-verband gemaakte afspraken over de internationale handel in bedreigde dieren en planten. 
 
 
 •
 De implementatie van het Europese exotenbeleid. De provincies zijn verantwoordelijk voor het beheer van invasieve exoten. 
 
 
 •
 Het doen uitvoeren van regelingen en programma’s, zoals het Programma naar een Rijke Waddenzee, het Programma Noordzee 2022-2027, de natuuronderdelen van de Mariene Strategie en het beheer van Kroondomeinen. 
 
 
 •
 Het samen met provincies uitwerken en uitvoeren van de bossenstrategie.
 
 
 •
 Staatsbosbeheer in staat stellen om, in samenhang met zijn maatschappelijke omgeving, uitvoering te kunnen geven aan zijn (kern)taken, zoals bedoeld in de Wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer en het Convenant LNV/Staatsbosbeheer (2014).
 
 
 •
 Het doen uitvoeren van de regelingen in het kader van de Brexit Adjustment Reserve (saneringsregeling, liquiditeitsregeling en stilligregeling).
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidswijzigingen
 
 Agenda Natuurinclusief
 De Agenda Natuurinclusief is onderdeel van het Programma Natuur en beoogt de samenhang en integratie te vinden met andere inspanningen en maatschappelijke domeinen, wat moet leiden tot een meer natuurinclusieve samenleving. Alleen met integraal en natuurinclusief werken op alle terreinen kan de natuur weer worden hersteld en kan haar kracht weer benut worden. Dat vergt natuurbeleid dat zich uitstrekt buiten beschermde natuurgebieden, zoals de stad en agrarisch gebied, en dat zich ook richt op onze economie en op het beïnvloeden van ons gedrag, zodat aan de voorkant rekening wordt gehouden met de natuur. Deze agenda is van belang voor het bereiken van Europese en internationale Biodiversiteitsdoelen.
 In 2023 werken we aan de uitvoering en de concretisering van de Agenda Natuurinclusief. De Agenda 1.0 is een startdocument voor een beweging naar natuurinclusiviteit en geeft de stand van zaken van dit moment. In het najaar van 2023 is de Agenda Natuurinclusief 2.0 gereed en zal voor alle domeinen duidelijk zijn welke uitvoeringsstappen zijn gemaakt en nog zullen maken, en wat daarvoor nodig is. Ook zal onderzocht zijn op welke domeinen de Agenda verbreed kan worden. 
 Versterking Noordzee ecosysteem (Windenergie op zee)
 Het kabinet streeft er naar de klimaatdoelen te verbinden aan de doelen van het Noordzee milieu- en ecosysteem en daarmee de versterking van de draagkracht van het natuurlijke kapitaal van de Noordzee. Dit moet bijdragen aan het behalen van zowel de ecologische doelen (van afname naar versterking) als de ontwikkeling van duurzaam economisch profijt (productie duurzame energie stijgt, realisatie geïnstalleerd vermogen stijgt). Het beleid bouwt voort op het Noordzeeakkoord en is aanvullend gericht op de volgende Energie op Zee opgave (versnelling en schaalsprong). Concreet betekent dit het behalen en in stand houden van de Europese N2000- en KRM-doelen en het realiseren van de duurzame energiedoelen en duurzaam gebruik. De Europese Commissie stuurt nadrukkelijk op de dubbeldoelstellingen bescherming mariene milieu, het behalen van duurzame energiedoelen en duurzame blauwe economie. Als de natuur en de ecologische doelen verder onder druk komen te staan, zal dit mogelijk de opgave voor de duurzame energie en voedseltransitie ernstig kunnen vertragen. 
 In 2023 wordt gewerkt aan de ontwikkeling van maatregelen voor natuurversterking en soortenbescherming binnen en buiten windenergieparken, inclusief experimenten natuurinclusief bouwen; investeren in aanvullende natuurherstelmaatregelen binnen en buiten windenergieparken en gerichte compensatie voor de natuur. Ook wordt ingezet op de digitalisering Ecologische Monitoring Noordzee, wat de monitoring van het toenemend menselijk gebruik van de Noordzee efficiënter en makkelijker uitvoerbaar maakt. Het doel is om een aanzet te leveren voor verschillende monitoringsprogramma's op de Noordzee zodat er efficiënter kan worden gewerkt en er een meerwaarde ontstaat van het simultaan verzamelen van gegevens.
 Verduurzamen en aanpassen van de visserijsector (Windenergie op zee)
 Onder meer de toename van windenergieparken op zee en de daarmee afnemende ruimte voor overige activiteiten zorgt ervoor dat de visserijsector in aard en omvang moet aanpassen. Zeker nu de sector steeds kleiner wordt, zijn er verdere optimalisaties nodig om de bedrijven en ook de infrastructuur (scholing, visafslagen, gemeenschappen) toekomstperspectief te bieden.
 Het kabinet heeft besloten om bij het aanwijzen van nieuwe gebieden voor windenergie in het Programma Noordzee 2022-2027 extra middelen uit het Klimaatfonds vrij te maken voor deze maatregelen voor onder andere aanpassingen van de visserij en voedselvoorziening en de keten en gemeenschappen. In de periode tot en met 2030 komt hiervoor € 199 mln. extra beschikbaar. Deze middelen bieden de kans om steviger in te zetten op de ontwikkeling van nieuwe technieken, waar nodig en mogelijk vlootvernieuwing te stimuleren en nieuwe vormen van voedselwinning onder andere in windparken te ondersteunen.
 In 2023 zal onderzoek gedaan worden naar verdere verduurzamingsopties, innovatie en de ontwikkeling van medegebruik door (alternatieve vormen van) visserij en voedselproductie in windparken. Daarbij wordt ook gekeken naar de visserijinfrastructuur, door ondersteuning te bieden bij ketenoptimalisatie en regionale ontwikkeling. Er wordt gewerkt aan het opstellen van concrete doelen voor voedselwinning uit zee en er wordt ingezet om te komen tot meer duidelijkheid over de beschikbare ruimte voor voedselwinning uit zee. Voor het vraagstuk van de ruimte voor visserij/voedselwinning wordt aangesloten bij de ruimtelijke processen die rond de inpassing van windenergie op zee worden doorlopen in het kader van de partiële herziening van het Programma Noordzee 2022-2027, maar ook bij gebiedsverkenningen en gebiedspaspoorten die richting geven aan de concrete invulling en mogelijkheden voor medegebruik van windparken. Onderzoeken die hier een bijdrage aan leveren en waar in 2023 aan gewerkt zal worden bestaan onder andere uit een sociaaleconomische impact analyse , displacementonderzoek en onderzoek naar de wenselijkheid en mogelijkheid van (passieve) visserij en voedselproductie in windenergiegebieden.
 PAS-melders 
 Op het budget Specifieke uitkering is voor 2023 € 250 mln. beschikbaar om de legalisatieopgave van de PAS-melders. Dit budget wordt verdeeld over de twaalf provincies en ingezet om de legalisatieopgave versneld te laten verlopen (Kamerstuk 2022Z14127). Hiermee geeft het Kabinet uitvoering aan het wettelijke legalisatieprogramma (volgend uit art. 1.13a Wnb) en de motie Bisschop die om het versneld uitvoeren van het programma vraagt (Kamerstuk 33 376, nr. 276). Deze aanpak is aanvullend op de maatregelen die het Rijk treft in het kader van het legalisatieprogramma.
 Met deze middelen worden de provincies in staat gesteld om de benodigde maatregelen te treffen om de problematiek van de PAS-melders versneld op te lossen. De middelen kunnen door provincies worden ingezet voor maatregelen om een reductie van stikstofdepositie te bewerkstelligen waarmee stikstofruimte wordt gegenereerd om PAS-melders te legaliseren door het verlenen van toereikende natuurvergunningen en additionele maatregelen. Met deze middelen is het zodoende voor de provincies mogelijk om het noodzakelijke maatwerk te bieden. Deze maatregel bewerkstelligt een versnelling van een jaar ten opzichte van de huidige planning van andere regelingen. 
 Provinciale Uitvraag
 De stikstofaanpak heeft voor het landelijk gebied en de maatschappij grote gevolgen. Op verzoek van de minister van Natuur en Stikstof hebben de provincies in het voorjaar van 2022 voorstellen ingediend om de integrale gebiedsgerichte aanpak versneld van start te laten gaan. De versnellingsvoorstellen moeten vooruitlopend op de gebiedsprogramma’s in de jaren 2022 en 2023 bijdragen aan de doelen in de integrale gebiedsgerichte aanpak: natuur (inclusief stikstof), water en klimaat. Bij de beoordeling van de versnellingsvoorstellen van de provincies door het Rijk zijn daarom vier criteria gehanteerd. De maatregelen zijn no-regret; dragen bij aan doelmatig, duurzaam en één of meer van de doelen van de aanpak; leiden tot zo min mogelijk lock-in effecten; en zorgen voor draagvlak in de regio. De versnellingsvoorstellen moeten vooruitlopend op de gebiedsprogramma’s in de jaren 2022 en 2023 bijdragen aan de doelen in de integrale gebiedsgerichte aanpak: natuur (inclusief stikstof), water en klimaat. De voorstellen voorzien in de aankoop van onder andere bedrijven, de afwaardering van gronden, innovatie, kennisontwikkeling, het vergroten van maatschappelijke betrokkenheid en het uitvoeren van KRW-, natuur- en stikstofmaatregelen. De totale uitgaven bedragen € 504 mln., waarvan € 229 mln. in 2022 en € 275 ml. in 2023. Deze middelen zullen via een specifieke uitkering aan de provincies verstrekt worden. 
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid Artikel 22 (bedragen x1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 987.454
 
 
 
 
 892.698
 
 
 
 
 535.168
 
 
 
 
 528.341
 
 
 
 
 520.699
 
 
 
 
 470.671
 
 
 
 
 469.528
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 572.684
 
 
 
 
 677.579
 
 
 
 
 1.219.304
 
 
 
 
 548.676
 
 
 
 
 529.853
 
 
 
 
 469.832
 
 
 
 
 469.089
 
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 
 71%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vermaatschappelijking Natuur en Biodiversiteit
 
 
 5.988
 
 
 7.050
 
 
 7.411
 
 
 6.374
 
 
 6.250
 
 
 6.830
 
 
 6.830
 
 
 
 
 Natuur en Biodiversiteit op land
 
 
 10.271
 
 
 29.006
 
 
 61.922
 
 
 62.920
 
 
 60.475
 
 
 2.255
 
 
 1.818
 
 
 
 
 Beheer Kroondomeinen
 
 
 775
 
 
 871
 
 
 803
 
 
 803
 
 
 803
 
 
 803
 
 
 803
 
 
 
 
 Duurzame visserij
 
 
 4.166
 
 
 54.202
 
 
 162.759
 
 
 7.759
 
 
 6.871
 
 
 6.159
 
 
 6.580
 
 
 
 
 Overige stelsel activiteiten
 
 
 5.169
 
 
 6.034
 
 
 6.410
 
 
 6.058
 
 
 6.152
 
 
 6.037
 
 
 6.569
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Leningen rente en aflossing
 
 
 23.509
 
 
 22.923
 
 
 22.745
 
 
 22.145
 
 
 22.145
 
 
 22.145
 
 
 22.145
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantie Klimaatfonds
 
 
 324
 
 
 324
 
 
 322
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vermaatschappelijking Natuur en Biodiversiteit
 
 
 2.132
 
 
 8.067
 
 
 10.699
 
 
 5.899
 
 
 5.891
 
 
 3.348
 
 
 3.348
 
 
 
 
 Natuur en Biodiversiteit op land
 
 
 1.396
 
 
 23.747
 
 
 32.166
 
 
 43.345
 
 
 43.354
 
 
 43.810
 
 
 43.779
 
 
 
 
 Natuur en Biodiversiteit Grote Wateren
 
 
 11.927
 
 
 8.849
 
 
 20.644
 
 
 25.838
 
 
 28.844
 
 
 32.618
 
 
 31.152
 
 
 
 
 Duurzame visserij
 
 
 449
 
 
 4.294
 
 
 32.630
 
 
 30.236
 
 
 30.566
 
 
 31.301
 
 
 31.539
 
 
 
 
 Internationale Samenwerking
 
 
 1.932
 
 
 2.526
 
 
 3.948
 
 
 3.948
 
 
 3.948
 
 
 3.918
 
 
 3.918
 
 
 
 
 Klimaatimpuls Natuur en Biodiversiteit
 
 
 4.865
 
 
 5.805
 
 
 6.426
 
 
 6.431
 
 
 3.306
 
 
 3.306
 
 
 3.306
 
 
 
 
 Regio Deals
 
 
 194
 
 
 550
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksrederij
 
 
 8.995
 
 
 11.521
 
 
 12.574
 
 
 9.274
 
 
 9.591
 
 
 9.274
 
 
 9.274
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan ZBO's/RWT's
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Staatsbosbeheer
 
 
 29.865
 
 
 29.547
 
 
 29.517
 
 
 29.517
 
 
 29.465
 
 
 29.465
 
 
 29.465
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan medeoverheden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 4.065
 
 
 12.435
 
 
 14.292
 
 
 17.037
 
 
 800
 
 
 800
 
 
 800
 
 
 
 
 Specifieke uitkering
 
 
 335.015
 
 
 447.894
 
 
 792.262
 
 
 269.318
 
 
 269.618
 
 
 265.989
 
 
 265.989
 
 
 
 
 Regio deals
 
 
 116.517
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Internationale Samenwerking
 
 
 1.740
 
 
 1.934
 
 
 1.774
 
 
 1.774
 
 
 1.774
 
 
 1.774
 
 
 1.774
 
 
 
 
 
 Storting/onttrekking begrotingsreserve
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Storting begrotingsreserve visserij
 
 
 3.390
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 537.821
 
 
 
 
 49.331
 
 
 
 
 33.365
 
 
 
 
 30.257
 
 
 
 
 27.053
 
 
 
 
 24.409
 
 
 
 
 22.756
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Landinrichtingsrente
 
 
 28.441
 
 
 26.335
 
 
 24.353
 
 
 23.045
 
 
 19.841
 
 
 18.397
 
 
 16.744
 
 
 
 
 Verkoop gronden
 
 
 12.159
 
 
 8.804
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Overige ontvangsten natuur
 
 
 3.894
 
 
 6.877
 
 
 4.019
 
 
 2.219
 
 
 2.219
 
 
 2.219
 
 
 2.219
 
 
 
 
 Duurzame visserij
 
 
 7.690
 
 
 4.993
 
 
 4.993
 
 
 4.993
 
 
 4.993
 
 
 3.793
 
 
 3.793
 
 
 
 
 Onttrekkingen begrotingsreserves
 
 
 485.637
 
 
 2.322
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Budgetflexibiliteit
 
 Het budget voor 2023 is voor circa € 865 mln. (71%) juridisch verplicht en voor ca. € 343 mln. (28%) bestuurlijk gebonden. Dit komt door de verplichtingen die rusten op de onderdelen van dit artikel. Zo is er onder Bijdrage aan (mede)overheden een groot deel van het budget juridisch verplicht vanwege specifieke uitkeringen. Daarnaast zijn ook de Rijksbijdrage aan Staatsbosbeheer, de Rijksrederij, het budget voor Leningen rente en aflossing en een groot deel van het opdrachten- en subsidiebudget verplicht. 
 
 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 juridisch verplicht
 
 
 
 71%
 
 
 
 
 
 bestuurlijk gebonden
 
 
 
 28%
 
 
 
 
 
 beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 1%
 
 
 
 
 
 nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 Leningen
 Leningen rente en aflossing
 In 2023 is er € 22,7 mln. beschikbaar voor de betaling van de rente op en aflossing van leningen die LNV heeft uitstaan. Deze leningen zijn in het verleden met tussenkomst van het Nationaal Groenfonds verstrekt voor de realisatie (verwerving en doorlevering van gronden) van het Natuurnetwerk Nederland (voorheen: Ecologische Hoofdstructuur). Door de decentralisatie van het natuurbeleid naar de provincies worden hiervoor geen nieuwe leningen meer aangegaan.
 Garanties
 Klimaatfonds
 In 2023 is er € 0,3 mln. geraamd voor een reservering in de risicovoorziening voor het Klimaatfonds van het Nationaal Groenfonds dat in 2021 is gestart. Het Groenfonds trekt € 70 mln. extra geld aan voor de financiering van projecten die een bijdrage leveren aan de klimaatdoelstellingen van de sector Landbouw en Landgebruik. Met de beschikbare middelen in het Klimaatfonds pakt het Groenfonds economisch levensvatbare projecten op die banken laten liggen en verstrekt aan deze projecten onder marktconforme voorwaarden risicodragende financieringen(achtergestelde leningen). Het Ministerie van LNV staat voor 80% van de € 70 mln. uit het Klimaatfonds garant. De reservering in de risicovoorziening van € 0,3 mln. bestaat uit twee onderdelen: ten eerste uit een marktconforme premie die Het Groenfonds aan LNV betaalt voor deze garantstelling, gelijk aan 0,73% over het totale bedrag aan gegarandeerde, uitstaande leningen. Ten tweede bestaat het uit een bedrag van € 1 mln., gespreid over 2021, 2022 en 2023, in overeenkomst met Financiën. Meer informatie over risicoregelingen en garanties is te vinden in de begrotingsparagraaf 2.6 Overzicht risicoregelingen.
 Subsidies
 Vermaatschappelijk natuur en biodiversiteit
 
 Voor subsidies ‘Vermaatschappelijking natuur en biodiversiteit’ is in 2023 € 7,4 mln. beschikbaar. De middelen worden ingezet voor de volgende activiteiten:
 
 
 •
 Natuurcombinaties (€ 3,1 mln.): onder de noemer natuurcombinaties werkt LNV aan het verankeren van het belang van natuur in andere sectoren en het beter gebruik maken van de natuur bij de aanpak van maatschappelijke opgaven (nature based solutions). Het beschikbare budget wordt ingezet voor de ondersteuning van kansrijke maatschappelijke initiatieven, de opbouw van kennis door ondersteuning van onderzoeken en pilots ten behoeve van onderbouwing van beleidskeuzes en ten behoeve van versnelling en opschaling van natuurinclusieve praktijken en de verspreiding van kennis en netwerkvorming, waardoor initiatiefnemers en koplopers van elkaar kunnen leren. Daarbij richt de inzet zich onder meer op natuurinclusieve landbouw, natuurinclusief bouwen, groen in de stad en de rol van natuur in de energietransitie. Daarnaast wordt een deel van het budget ingezet voor de Agenda Natuurinclusief.
 
 
 •
 Nationale parken (€ 2,7 mln.). De Nationale Parken vertegenwoordigen een maatschappelijke waarde. Om deze waarde goed te benutten is er in 2023 € 1,0 mln. beschikbaar voor activiteiten op het gebied van educatie in de Nationale Parken. Daarnaast is er budget gereserveerd voor de uitfinanciering van de regeling Tijdelijke Ondersteuning Nationale Parken (€ 1,6 mln.). Deze regeling is in 2020 opengesteld met een budget van € 5,45 mln. en is bedoeld voor de ondersteuning van nationale parken bij de ontwikkeling richting de 12 ambities in de standaard voor de gebiedsaanduiding nationaal park.
 
 
 •
 Natuurlijk kapitaal en vergroening financiële sector (€ 1,6 mln.): LNV werkt samen met onder meer, MVO Nederland, IUCN Nederland, De Nederlandsche Bank en financiele instellingen kennisinstellingen aan methoden en instrumenten die inzicht geven in het beslag op en de afhankelijkheid van biodiversiteit en ecosysteemdiensten van bedrijven en financiële instellingen. Ook wordt gewerkt aan toepassing van de methoden en instrumenten door overheden en gebiedspartijen, bijvoorbeeld voor ruimtelijke en thematische vraagstukken. De beschikbare middelen worden ingezet voor het ondersteunen en stimuleren van private partijen, financiële instellingen, overheden en andere maatschappelijke partijen om daarmee aan de slag te gaan en het ontwikkelen en ontsluiten van de hiervoor benodigde informatie, ook in internationaal verband.
 
 
 
 Natuur en biodiversiteit op land
 Voor het subsidiebudget voor ‘Natuur en biodiversiteit op land’ is in 2023 € 61,9 mln. geraamd. Hiervan is € 24,3 mln. geraamd voor de uitfinanciering van de Regeling versneld natuurherstel. Met deze regeling wordt ingezet op natuurherstelprojecten bij terreinbeherende organisaties (TBO’s). Maatregelen hebben binnen deze regeling tot doel natuurherstel en natuurverbetering ten behoeve van het bereiken van de instandhoudingsdoelen van stikstofgevoelige habitats in Natura 2000-gebieden. De maatregelen zijn onderdeel van de structurele stikstofaanpak (Kamerstukken 35 334, nr. 82). De eerste tranche heeft in 2021 open gestaan. Hieruit zijn verschillende maatregelen gefinancierd waarvan het grootste gedeelte bestaat uit het verwijderen van opslag, toevoegen van steenmeel, hydrologische maatregelen, begrazing en plaggen en chopperen. De tweede tranche van de regeling is in het voorjaar van 2022 opengesteld. Ook worden er middelen ingezet voor de uitvoering van de Natuurcompensatiebank (€ 23,5 mln.). Door middel van een subsidieregeling, die door RVO wordt uitgevoerd, worden de middelen via diverse modules beschikbaar gesteld voor het treffen van natuurmaatregelen. De getroffen natuurmaatregelen komen in komende jaren, zodra deze zich voldoende hebben ontwikkeld en zich kwalificeren, via een register beschikbaar voor gebruik als compensatienatuur in de vergunningverlening van adc-projecten van Rijk en Waterschappen. Ter uitwerking van de natuurcompensatiebank is een wetsvoorstel op 13 april 2022 ingediend. Daarnaast wordt er € 8,7 mln. geraamd voor het Programma Veenweide. Deze middelen worden onder meer ingezet voor uitvoering van het Nationaal Onderzoeksprogramma Broeikasgassen Veenweiden (NOBV), de uitvoering van GLB-pilots en onderzoek via het Nationaal Veenweide Innovatieprogramma (VIP-NL). Op basis hiervan vindt op diverse locaties, verspreid over de veenweidegebieden, onderzoek plaats en worden pilots uitgevoerd. De onderzoeken worden uitgevoerd door onderzoeksconsortia waarin alle relevante onderzoeksinstituten zijn betrokken. Het programma staat onder regie van de regiegroep veenweide met vertegenwoordigers van de klimaattafel Landbouw & Landgebruik van het Klimaatakkoord. Verder wordt er een budget van € 4,9 mln. geraamd voor financiële ondersteuning van onderzoeken in het kader van het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb). Hiervan wordt € 2,9 mln. ingezet voor de ondersteuning van het Aanvalsplan Grutto. Deze bijdrage wordt ingezet als extra nationale bijdrage aan het ANLb budget dat provincies inzetten voor weidevogelbeheer, gelabeld aan het Aanvalsplan Grutto. Hiermee is in het beheerjaar 2022 in 13 kansgebieden extra zwaar beheer in het leefgebied open grasland gerealiseerd. Deze extra beheerkosten Aanvalsplan Grutto worden in de betaalsystematiek van het ANLb in het daaropvolgende jaar uitbetaald. Tot slot wordt er € 0,4 mln. geraamd voor de uitfinanciering van de Tijdelijke regeling particulier natuurbeheer (Staatscourant 1998, nr. 163, 15298). 
 Beheer Kroondomeinen
 Het Loo is een landgoed van circa 10.400 hectare bestaat uit twee deelgebieden: de Staatsdomeinen bij Het Loo en het eigenlijke Kroondomein. Bij de Staatsdomeinen bij Het Loo zijn de baten en lasten voor rekening van de Staat. De Kroondrager is economisch eigenaar van het eigenlijke Kroondomein (6.700 hectare) en heeft hierop het vruchtgebruik en gebruikersrechten alsmede de lasten. Het juridisch eigendom berust bij de Staat. In juni 2022 heeft het Rijk een subsidiebeschikking verstrekt voor de periode 2022-2027 (Kamerstukken 35925-I, nr. 14). De Kroondrager ontvangt deze subsidie, als privaatrechtelijk vruchtgebruiker van het eigenlijke Kroondomein, voor beheers- en inrichtingsmaatregelen van het Kroondomein. Voor de subsidie is in 2023 € 0,8 mln. geraamd. 
 Duurzame Visserij
 Het merendeel van het subsidiebudget voor Duurzame visserij van € 162,8 mln. is bestemd voor de saneringsregeling in het kader van de Brexit Adjustment Reserve (BAR). Voor deze saneringsregeling, die in 2023 tot uitbetaling zal komen, is € 155 mln. gereserveerd. Deze aanpak is beschreven in de Kottervisie (Kamerstuk 29 675, nr. 194) en is er op gericht om ondernemers die geen toekomst meer zien, en getroffen zijn door de Brexit, te helpen om op een zorgvuldige manier te stoppen met hun bedrijf. Daarnaast is € 6,2 mln. bestemd voor cofinanciering van het Europees Maritiem Visserij en Aquacultuur Fonds (EMFAF). Het EMFAF programma is verbonden met de bredere beleidsagenda voor visserij, aquacultuur en maritieme zaken. De grote uitdagingen voor de toekomst zijn de klimaatopgave en het beschermen van kwetsbare biodiversiteit op zee en andere wateren. De EMFAF-middelen dragen bij aan deze uitdagingen middels een breed spectrum van activiteiten en maatregelen, waaronder het geven van steun aan innovaties, investeringen en onderzoek. Tot slot is in 2023 € 1,6 mln. gereserveerd voor de nationale innovatiemiddelen visserij welke volgen uit afspraken uit het Regeerakkoord van Rutte-III. Het programma richt zich op de delen van het innovatieproces die onder het EFMZV en de opvolger EMFAF minder aan bod komen. In 2023 wordt een vervolg gegeven aan de brede innovatieregeling.
 Overige stelsel activiteiten
 Het budget voor Overige stelsel activiteiten in 2023 bedraagt € 6,4 mln. en wordt met name ingezet voor (internationaal) verplichte monitoring van natuurinformatie. Het verzamelen van gegevens over planten, dieren en habitats (monitoring) is nodig om de voortgang bij het realiseren van (inter)nationale natuurdoelen te kunnen volgen en indien nodig bij te sturen en voor het opstellen van de internationale rapportages op het gebied van natuur en biodiversiteit (waaronder de EU-richtlijnen, CBD, Verdrag van Bern, Verdrag van Bonn en het Waddenverdrag). De gegevens worden vooral via het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM) verzameld. Ook worden middelen uit dit budget ingezet voor de 8e Nederlandse Bosinventarisatie, die gegevens levert voor internationale bos en klimaatrapportages (waaronder UNFCCC (onderdeel LULUCF), GFRA, ITTO/ITTA en Forest Europe). Verder verstrekt LNV een bijdrage aan BIJ12 voor het beheer van de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF) en aan het CBS voor de statistische bewerking van natuurgegevens en publicaties daarover in het Compendium voor de Leefomgeving. 
 Leningen
 Leningen rente en aflossing
 In 2023 is er € 22,7 mln. beschikbaar voor de betaling van de rente op en aflossing van leningen die LNV heeft uitstaan. Deze leningen zijn in het verleden met tussenkomst van het Nationaal Groenfonds verstrekt voor de realisatie (verwerving en doorlevering van gronden) van het Natuurnetwerk Nederland (voorheen: Ecologische Hoofdstructuur). Door de decentralisatie van het natuurbeleid naar de provincies worden hiervoor geen nieuwe leningen meer aangegaan.
 Garanties
 Klimaatfonds
 In 2023 is er € 0,3 mln. geraamd voor een reservering in de risicovoorziening voor het Klimaatfonds van het Nationaal Groenfonds dat in 2021 is gestart. Het Groenfonds trekt € 70 mln. extra geld aan voor de financiering van projecten die een bijdrage leveren aan de klimaatdoelstellingen van de sector Landbouw en Landgebruik. Met de beschikbare middelen in het Klimaatfonds pakt het Groenfonds economisch levensvatbare projecten op die banken laten liggen en verstrekt aan deze projecten onder marktconforme voorwaarden risicodragende financieringen(achtergestelde leningen). Het Ministerie van LNV staat voor 80% van de € 70 mln. uit het Klimaatfonds garant. De reservering in de risicovoorziening van € 0,3 mln. bestaat uit twee onderdelen: ten eerste uit een marktconforme premie die Het Groenfonds aan LNV betaalt voor deze garantstelling, gelijk aan 0,73% over het totale bedrag aan gegarandeerde, uitstaande leningen. Ten tweede bestaat het uit een bedrag van € 1 mln., gespreid over 2021, 2022 en 2023, in overeenkomst met Financiën. Meer informatie over risicoregelingen en garanties is te vinden in de begrotingsparagraaf 2.6 Overzicht risicoregelingen.
 Opdrachten
 Vermaatschappelijking natuur en biodiversiteit
 
 In 2023 is € 10,7 mln. geserveerd voor activiteiten ten behoeve van het verankeren van het belang en de waarde van natuur in verschillende maatschappelijke sectoren. Deze activiteiten zijn de volgende: 
 
 
 •
 Stikstofaanpak (€ 9,9 mln.): De ontwikkeling van de aanpak van stikstof wordt ondersteund met middelen voor beheer, ontwikkeling, advies en actualisatie van het rekeninstrument AERIUS (€ 3,4 mln.). Ook worden middelen ingezet voor ondersteuning en advies, onder meer via de inzet van RVO op het gebied van ruimtelijke processen en dataverzameling, informatievoorziening en kennisuitwisseling, en worden middelen ingezet voor het Informatiepunt stikstof dat ondersteuning biedt bij vragen van burgers, ondernemers en overheidsinstanties over stikstof en de toepassing van nieuw beleid bij toestemmingsverlening (€ 1,7 mln.). Voor de kosten die samenhangen met het legaliseren van de voormalige PAS-meldingen ontvangen de provincies een eenmalige bijdrage vanuit het Rijk (€ 4,8 mln.). 
 
 
 •
 Het overige budget (€ 0,8 mln.) wordt ingezet voor verschillende activiteiten op het gebied van onderzoek en stikstofmetingen. 
 
 
 
 Natuur en biodiversiteit op land
 
 Voor opdrachten op het gebied van natuur en biodiversiteit op land is in 2023 € 32,2 mln. geraamd. De middelen worden grotendeels ingezet voor het Programma Natuur. Voor de aanpak van de stikstofproblematiek wordt in 2023 in totaal € 300 mln., ingezet voor het versterken van de natuur (Kamerstuk 35 334, nr. 82). LNV heeft hiervoor via het Programma Natuur meerjarige afspraken met provincies gemaakt. Het gaat daarbij om gebiedsgerichte maatregelen die nodig zijn om de instandhoudingsdoelstellingen te bereiken en om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van de natuurlijke habitats van soorten niet verslechtert. Het gaat daarbij onder andere over:
 
 
 •
 het versnellen en naar voren halen van natuur herstelmaatregelen om de gevolgen van stikstofdepositie in natuurgebieden sneller te verminderen; het verbeteren van de hydrologie om de kwaliteit van de natuur te verhogen en het verbeteren van het natuurbeheer om beter in staat te zijn de natuurdoelen te halen;
 
 
 •
 het versneld realiseren van het Natuur Netwerk Nederland ten behoeve van stikstofgevoelige habitats en leefgebieden door het versneld realiseren van grondverwerving en inrichtingsmaatregelen;
 
 
 •
 het verder versterken van het systeem van robuuste natuurgebieden door ecologische en landschappelijke verbindingen, uitbreiding van natuur bij essentiële schakels in het natuurnetwerk en het realiseren van kwaliteitsverhoging van riviernatuur in samenhang met waterveiligheid; 
 
 
 •
 het verbeteren van condities voor behoud en herstel van algemene soorten.
 
 
 
 Een deel van de te nemen maatregelen binnen het Programma Natuur wordt op het opdrachtenbudget geraamd. Dit budget van € 27,2 mln. wordt onder andere ingezet voor een opdracht aan Rijkswaterstaat voor de kwaliteitsverhoging van riviernatuur (€ 20,0 mln.), voor monitoring, de Agenda Natuurinclusief, basiskwaliteit en andere opdrachten. Het overige opdrachtenbudget voor Natuur en biodiversiteit op land (€ 5,0 mln.) wordt ingezet voor verschillende activiteiten waarvoor LNV als systeemverantwoordelijke verantwoordelijk is gebleven na de decentralisatie van natuurtaken naar provincies. Zo worden middelen ingezet met betrekking tot natuurwetgeving, natuurvergunningenverlening, Natura2000-gebieden en nationaal soortenbeleid. 
 Natuur en biodiversiteit Grote Wateren
 
 In 2023 is er voor opdrachten op het terrein van natuur en biodiversiteit in grote wateren € 20,6 mln. beschikbaar. Het Rijk is verantwoordelijk voor het beschermen en versterken van natuur en biodiversiteit in de grote wateren (het Waddengebied, de Zuidwestelijke Delta, het IJsselmeergebied, de Noordzee, het kustgebied en het rivierengebied). LNV zorgt ervoor dat het natuurbelang goed is gewaarborgd bij het gebruik, beheer en onderhoud van grote wateren en bij de uitvoering van projecten. Het budget is bestemd voor de volgende activiteiten:
 
 
 •
 Versterking Noordzee ecosysteem (Windenergie op zee) (€ 10,3 mln.): Het kabinet streeft er naar de klimaatdoelen te verbinden aan de doelen van het Noordzee milieu- en ecosysteem en daarmee op de versterking van de draagkracht van het natuurlijke kapitaal van de Noordzee. De maatregelen zijn gericht op de ontwikkeling van maatregelen in natuurversterking en soortenbescherming binnen en buiten windenergieparken, inclusief experimenten natuurinclusief bouwen; investeren in aanvullende natuurherstelmaatregelen binnen en buiten windenergieparken en gerichte compensatie voor de natuur. Ook wordt ingezet op de digitalisering Ecologische Monitoring Noordzee, wat de monitoring van het toenemend menselijk gebruik van de Noordzee efficiënter en makkelijker uitvoerbaar maakt. In de periode 2023 tot en met 2030 is hier in totaal € 146,1 mln. voor gereserveerd.
 
 
 •
 Natuur grote wateren (€ 7,7 mln.): om de natuur een bestendige plaats te geven te midden van ons intensieve gebruik, wordt geïnvesteerd in de veerkracht van het natuurlijk systeem. LNV werkt gebiedsgericht samen met andere overheden, natuurorganisaties en bedrijven om deze veerkracht en Natura 2000-doelen in de grote wateren te realiseren en doet dat door uitvoering middels de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW). Door middel van systeemingrepen en aanpassingen in beheer wordt gewerkt aan ecologisch gezonde en toekomstbestendige grote wateren. LNV participeert bijvoorbeeld in de ontwikkeling van het Integraal Rivier Management (IRM) programma voor de grote rivieren en de ontwikkeling van het toekomstbestendige ecologische systeem van het Markermeer en het IJmeer. In 2023 zullen, na besluit van IenW en LNV, de voorstellen in het kader van de 3e tranche PAGW de komende jaren worden opgepakt en uitgewerkt. Middels het Natuurwinstplan – voortgekomen uit het EU-programma LIFE-IP Deltanatuur - is een strategie ontwikkeld om de Natura 2000-doelen te behalen en daarbij de ecologische potentie van de Grote wateren centraal te stellen. In 2023 en volgende jaren wordt de strategie verder geïmplementeerd. 
 
 
 •
 Waddenzee (€ 1,7 mln.): LNV is onder meer verantwoordelijk voor de trilaterale samenwerking tussen Denemarken, Duitsland en Nederland voor de Waddenzee en is tevens de siteholder (voor Nederland) van dit internationale natuurlijk UNESCO Werelderfgoed. De Nederlandse delegatie bestaat uit vertegenwoordigers van de ministeries van LNV en IenW, de Waddenprovincies en -gemeenten. Tevens is LNV verantwoordelijk voor de Beheerautoriteit Waddenzee die middels een Integraal Beheerplan de samenhang van het natuur-, vis- en waterbeheer bevordert en versterkt, waarmee de natuurkwaliteit verbeterd wordt. Naast LNV zijn IenW en de Waddenprovincie medeopdrachtgever van de Beheerautoriteit. LNV draagt samen met andere partijen bij aan een vijfjarig NWO programma naar de effecten van klimaatverandering op de ecologie van het Waddengebied. Hiermee wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan trilaterale kennisontwikkeling voor het Waddengebied en het Werelderfgoed Waddenzee.
 
 
 •
 Mariene strategie (€ 1,0 mln.): de Noordzee wordt steeds intensiever gebruikt en kent tegelijkertijd een kwetsbaar ecosysteem. Dat betekent dat het toenemend gebruik moet passen binnen de ecologische grenzen en ook bijdraagt aan de versterking van de Noordzeenatuur (Natuurinclusieve ontwikkeling). De beleidskaders voor de maatregelen zijn Natura 2000, de KRM en het Programma Noordzee 2022-2027 en zijn gericht op bescherming en herstel van de Noordzeenatuur. In het Noordzeeakkoord zijn afspraken gemaakt voor gebiedsbescherming. De implementatie van het Noordzeeakkoord levert daarmee een bijdrage aan (de ontwikkeling van) het (ecologisch) netwerk van natuurgebieden. De toenemende druk op het Noordzee ecosysteem maakt het nodig de uitvoering van de KRM en OSPAR voort te zetten; aandacht voor natuurherstel, duurzame energie op zee binnen ecologische grenzen en effecten klimaatverandering . Daarnaast is LNV verantwoordelijk voor de doelen voor biodiversiteit, invasieve exoten, vissen, het voedselweb en de integriteit van de zeebodem. LNV draagt samen met IenW bij aan het Informatiehuis Marien, bedoeld om alle mariene informatie en onderzoeksgegevens over de Noordzee op één plek toegankelijk te maken voor belangstellenden, overheden en professionals. Daarnaast draagt LNV bij aan de coördinerende rol in de uitvoering van het KRM-monitoringsprogramma dat het Informatiehuis Marien uitvoert.
 
 
 
 Duurzame visserij
 Voor opdrachten op het terrein van duurzame visserij is in 2023 € 32,6 mln. gereserveerd. Het grootste deel hiervan, € 25,0 mln., wordt ingezet voor het verduurzamen en aanpassen van de visserijsector op de Noordzee. Door de toenemende druk op de ruimte van de Noordzee, mede als gevolg van de bouw van windenergieparken op zee, zijn deze maatregelen noodzakelijk. In 2023 wordt onderzoek gedaan naar verdere verduurzamingsopties, innovatie en de ontwikkeling van medegebruik door (alternatieve vormen van) visserij en voedselproductie in windparken. Daarnaast is € 2,3 mln. gereserveerd voor uitgaven in het kader van het Noordzeeakkoord. Hiervan is € 1,2 mln. gereserveerd voor innovatie en € 0,8 mln. voor handhaving. Verder is in 2023 € 2,1 mln. beschikbaar voor de verduurzaming van de IJsselmeervisserij, conform de inzet uit het Actieplan ‘Toekomstig visserijbeheer IJsselmeergebied’ (Kamerstuk 29 664, nr. 71). In 2022 is de laatste hand gelegd aan de voorbereidende werkzaamheden die nodig zijn voor de herstructurering van de sector middels een saneringsregeling voor het IJsselmeergebied. De beoogde saneringsregeling is ter toetsing en accordering aan de Europese Commissie voorgelegd. Ook is in 2023 € 0,8 mln. beschikbaar voor de uitvoering van de nadeelcompensatieregeling en de handhaving van de in te stellen visserijvrije zones op vismigratiepunten. Om vismigratie te stimuleren is afgelopen jaren veel geïnvesteerd in vismigratievoorzieningen bij stuwen, sluizen en gemalen. Om vismigratie verder te bevorderen zal op deze locaties een visserijvrije zone worden ingesteld (Kamerbrief 29 664, nr. 204). Verder vinden er nog meerdere kleine projecten plaats, zoals ondersteuning van beleid in diverse gebieden, onderzoek, overleg met stakeholders en de inhuur van expertise. Hier is in 2023 € 2,3 mln. voor gereserveerd. 
 International samenwerking
 In 2023 is € 3,9 mln. beschikbaar voor opdrachten op het gebied van internationale samenwerking. Van dit budget wordt € 1,6 mln. onder meer ingezet voor de uitvoering van acties die zijn overeengekomen in internationale verdragen en afspraken over biodiversiteit. In 2023 wordt de uitwerking verwacht van nieuwe, wereldwijde afspraken gemaakt over het verbeteren van biodiversiteit, in het kader van het VN-Biodiversiteitsverdrag (CBD). Een van de bouwstenen daarvoor is het rapport van het Intergouvernementele Platform voor Biodiversiteit en Ecosysteemdiensten (IPBES) dat in 2019 verscheen. Daarnaast wordt in 2023 verder gewerkt aan de implementatie van de EU-Biodiversiteitstrategie. Verder wordt € 1,3 mln. gereserveerd voor de implementatie van de aan biodiversiteit gerelateerde onderdelen van de VN 2030 Agenda voor duurzame ontwikkeling en de daaraan gekoppelde doelstellingen (Sustainable Development Goals). Zo wordt er internationaal aandacht besteed aan de synergie tussen natuur, voedselproductie en integraal landgebruik. Ook wordt gewerkt aan het beperken van de ecologische voetafdruk van Nederland door het tegengaan van ontbossing, het bevorderen van duurzaam bosbeheer en het verduurzamen van de productie van en de handel in de belangrijkste handelsketens die in relatie tot ontbossing en duurzaam bosbeheer van grote invloed zijn. Het verduurzamen van deze handelsketens wordt samen met het Ministerie van BZ/BHOS, het bedrijfsleven en het maatschappelijk middenveld opgepakt. Tot slot wordt onder deze post ook de uitgaven (€ 1,1 mln.) geraamd voor de regeling In Beslag genomen Goederen (IBG) in het kader van de opslag en opvang van in beslag genomen goederen bij overtreding van de regels voor handel in bedreigde dier- en plantensoorten. 
 Klimaatimpuls natuur en biodiversiteit
 Het budget van € 6,4 mln. in 2023 wordt onder andere ingezet voor klimaatinclusief natuurbeleid en -beheer (€ 5,8 mln.). Hiermee wordt met partijen gewerkt aan het realiseren van een bijdrage aan de CO2-reductie voor Landbouw en Landgebruik. Partijen in dit domein zetten zich gezamenlijk in voor maatregelen die in 2030 tot een klimaatwinst van ten minste 0,4 Mton CO2 ten opzichte van 1990 moeten leiden en streven naar 0,8 Mton CO2 ten opzichte van 1990 in 2030 door het voorkomen van ontbossing, het vergroten van de vastlegging van koolstof en de uitbreiding van bos en landschap. Het Rijk financiert het opzetten van compensatiepools bij ontbossing, klimaatgerichte inrichting van rijksgronden (waaronder infranetwerken), herstel van landschapselementen, boslandbouw en bosaanleg door boeren en voortzetting van het in 2018 gestarte programma voor praktijkgericht onderzoek voor klimaatslim beheer van bos, bomen en natuur. Het Rijk en de provincies hebben gezamenlijk de Bossenstrategie vastgesteld (Kamerstuk 33 576, nr. 186), onder andere om een zorgvuldige afweging te maken tussen de verschillende doelen op het gebied van klimaat, natuur, recreatie en duurzaam gebruik van grondstoffen. Deze strategie komt in 2023 verder in uitvoering. Het overige budget (€ 0,6 mln.) wordt ingezet voor diverse onderzoeksopdrachten op het gebied van de klimaatopgave.
 Bijdrage Baten-Lastendiensten
 Rijksrederij
 In 2023 is er € 12,6 mln. beschikbaar voor de bijdrage aan de Rijksrederij. Deze middelen zijn bestemd voor het uitvoeren van taken op het gebied van visserijonderzoek en het beheer en de inspectie voor natuur en visserij. Met name de start van een vlootvervanging bij de Rijksrederij leidt tot een stijging van de kosten ten opzichte van eerdere jaren.
 Bijdrage ZBO/RWT
 Staatsbosbeheer
 Ten behoeve van personeelskosten, huisvestingskosten en andere organisatiekosten van Staatsbosbeheer die niet kunnen worden verhaald op andere opdrachtgevers en voor aanvullende rijksopdrachten ontvangt Staatsbosbeheer een bijdrage van het Rijk. Hiervoor is in 2023 € 29,5 mln. gereserveerd. Hiermee financiert Staatsbosbeheer kosten die samenhangen met bijvoorbeeld de Boomfeestdag en het beheer van rijksmonumenten. Voor het reguliere terreinbeheer ontvangt Staatsbosbeheer, net als andere natuurbeheerders, een subsidie van de provincies (Subsidieregeling Natuur en Landschap, SNL). 
 Bijdrage aan medeoverheden
 Caribisch Nederland
 In 2023 is € 14,3 mln. beschikbaar op het budget Caribisch Nederland. Dit budget wordt hoofdzakelijk ingezet voor de uitvoering van het Natuur- en Milieubeleidsplan Caribisch Nederland 2020-2030 (NMBP). Voor de financiering van de eerste fase van het NMBP is in totaal € 35,0 mln. beschikbaar gekomen voor de periode 2022-2024. In samenwerking met de ministeries van BZK en IenW zijn plannen opgesteld om deze middelen doelmatig en doeltreffend in te zetten via de openbare lichamen van de eilanden. Het gaat om maatregelen die gericht zijn op onder andere erosiebestrijding, het herstel en behoud van habitats en soorten, waterkwaliteitsverbetering, sargassum bestrijding, landbouwontwikkeling en onderzoek en monitoring. Daarnaast wordt in 2023 vanuit de reguliere middelen van het budget Caribisch Nederland ingezet op de ondersteuning voor het beheer van het Nationaal park Sababank, monitoring en capaciteit vanuit LNV voor de uitvoering van het NMBP. 
 Specifieke uitkering
 
 Op het budget Specifieke uitkering wordt in 2023 € 792,3 mln. geraamd. Dit budget wordt ingezet voor de volgende activiteiten:
 
 
 •
 Provinciale Uitvraag (€ 275 mln.). De stikstofaanpak heeft grote gevolgen voor het landelijk gebied en voor de levens van mensen. Op verzoek van de minister van Natuur en Stikstof hebben de provincies in het voorjaar van 2022 voorstellen ingediend om de integrale gebiedsgerichte aanpak versneld van start te laten gaan. De versnellingsvoorstellen lopen vooruit op de gebiedsprogramma’s in de jaren 2022 en 2023 en dragen bij aan de doelen in de integrale gebiedsgerichte aanpak: natuur (inclusief stikstof), water en klimaat. Op het budget Specifieke uitkering wordt in 2023 in totaal € 275 mln. geraamd voor de Provinciale Uitvraag. Deze middelen komen ten goede aan de Provinciale Uitvraag gedaan in het voorjaar van 2022 en bouwen voort op de eerder beschikbaar gestelde middelen (€ 229 mln. in 2022). 
 
 
 •
 PAS-melders (€ 250 mln.). Voor 2023 is € 250 mln. beschikbaar voor de legalisatieopgave van de PAS-melders. Dit budget wordt verdeeld over de twaalf provincies en ingezet om de legalisatieopgave versneld te laten verlopen (Kamerstuk 2022Z14127). Hiermee geeft het Kabinet uitvoering aan het wettelijke legalisatieprogramma (volgend uit art. 1.13a Wnb) en de motie Bisschop die om het versneld uitvoeren van het programma vraagt (Kamerstuk 33 376, nr. 276). Deze aanpak is aanvullend op de maatregelen die het Rijk treft in het kader van het legalisatieprogramma.
 
 
 •
 Landelijk gebied (€ 4,6 mln.). Uit dit budget is € 3,7 mln. gereserveerd voor een specifieke uitkering voor agrariërs in het aardbevingsgebied in Groningen. Dit agroprogramma ondersteunt boeren die met complexe problematiek te maken hebben, om weer perspectief te krijgen op de toekomst (Kamerstuk 33 525 nr. 846). Deze ondersteuning krijgt o.a. vorm via casusbegeleiding door consulenten. Daarnaast werkt LNV in het landelijk gebied samen met provincies, gemeenten en waterschappen via gebiedsgericht werken aan het realiseren van beleidsdoelen, waarvoor € 1,0 mln. is geraamd. 
 
 
 •
 Programma Natuur (€ 259,3 mln.). Voor de aanpak van de stikstofproblematiek wordt in 2023 in totaal ruim € 300 mln. ingezet voor het versterken van de natuur (Kamerstuk 35 334, nr. 82). LNV heeft via het Programma Natuur meerjarige afspraken met provincies gemaakt. Het gaat daarbij om gebiedsgerichte maatregelen die nodig zijn om de instandhoudingsdoelstellingen te bereiken en om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van de natuurlijke habitats van soorten niet verslechtert. Het gaat daarbij onder andere over:
 
 
 •
 het versnellen en naar voren halen van natuur herstelmaatregelen om de gevolgen van stikstofdepositie in natuurgebieden sneller te verminderen; het verbeteren van de hydrologie om de kwaliteit van de natuur te verhogen en het verbeteren van het natuurbeheer om beter in staat te zijn de natuurdoelen te halen;
 
 
 •
 het versneld realiseren van het Natuur Netwerk Nederland ten behoeve van stikstofgevoelige habitats en leefgebieden door het versneld realiseren van grondverwerving en inrichtingsmaatregelen;
 
 
 •
 het verder versterken van het systeem van robuuste natuurgebieden door ecologische en landschappelijke verbindingen, uitbreiding van natuur bij essentiële schakels in het natuurnetwerk en het realiseren van kwaliteitsverhoging van riviernatuur in samenhang met waterveiligheid;
 
 
 •
 het verbeteren van condities voor behoud en herstel van algemene soorten.
 
 
 
 
 
 De middelen van Programma Natuur die onder bijdrage aan medeoverheden worden geraamd, worden via een specifieke uitkering uitgekeerd aan de provincies ten behoeve van bovenstaande maatregelen.
 Bijdrage aan (internationale) organisaties
 Internationale samenwerking
 In totaal is er in 2023 € 1,8 mln. beschikbaar voor internationale contributieverplichtingen en bijdragen. Nederland is partij bij een aantal internationale verdragen die als doel hebben dat de mondiale biodiversiteit en de relatie die dit met de Nederlandse biodiversiteit heeft, behouden blijft. Ondertekening en toetreding bij een verdrag leidt tot contributieverplichting. Uit het beschikbare budget worden onder meer de contributies betaald aan United Nations Environment Programme (UNEP) voor bijvoorbeeld the Convention on Biological diversity (CBD) en Convention on Migratory Species (CMS), International Union for Conservation of Nature (IUCN) en Commission for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources (CCAMLR).
 Ontvangsten
 Landinrichtingsrente
 De geraamde ontvangsten van € 24,4 mln. in 2023 zijn gebaseerd op geprognosticeerde inkomsten per landinrichtingsproject. Tot aan de start van het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG) in 2007 werd wettelijke landinrichting uitgevoerd op basis van de Landinrichtingswet. Op grond van deze wet schiet het Rijk de kosten van een landinrichting voor en worden de kosten daarna door de gezamenlijke eigenaren terugbetaald. Dit gebeurt door middel van de zogenaamde landinrichtingsrente waarbij wordt voorzien dat het Rijk in een aflopende reeks nog circa 25 jaar landinrichtingsrente zal ontvangen.
 Overige ontvangsten natuur
 Dit betreft diverse geraamde inkomsten van € 4,0 mln., onder andere de inkomsten als gevolg van het afsluiten van diverse projecten die via het Groenfonds zijn uitgevoerd, een onttrekking aan het voormalige Natuuroffensief ten behoeve voor de Regeling tijdelijke ondersteuning Nationale Parken, leges voor vergunningaanvragen op basis van de Wet natuurbescherming en terug ontvangsten bij diverse subsidiebijdragen.
 Duurzame visserij
 De ontvangsten voor 2023 zijn geraamd op € 5,0 mln. Deze hebben met name betrekking op de geïnde leges van afgegeven visserijvergunningen en huurinkomsten (uit onder andere mosselpercelen).
 Toelichting op de begrotingsreserves
 
 Overzicht geraamd verloop begrotingsreserve Visserij (bedragen x € 1 mln.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand per 1/1/2022
 
 
 Verwachte toevoegingen 2022
 
 
 Verwachte onttrekkingen 2022
 
 
 Verwachte stand per 1/1/2023
 
 
 Verwachte toevoegingen 2023
 
 
 Verwachte onttrekkingen 2023
 
 
 Verwachte stand per 31/12/2023
 
 
 
 
 
 
 Begrotingsreserve Visserij
 
 
 29,4
 
 
 0
 
 
 2,3
 
 
 27,1
 
 
 0
 
 
 5,0
 
 
 22,1
 
 
 
 
 
 De begrotingsreserve Visserij is bestemd voor uitgaven op de regelingen van het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV 2014–2020) en het Europees Maritiem, Visserij en Aquacultuur Fonds (EMFAF 2021-2027). Hiermee wordt zeker gesteld dat de nationale cofinanciering, die is vastgesteld in het Operationeel Programma, beschikbaar blijft bij vertragingen in de uitgaven. Het budget in deze reserve is voor ca. 13% juridisch verplicht, het overige deel is veelal reeds gecommitteerd.
 Extracomptabele fiscale regelingen
 Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, zijn er fiscale regelingen die betrekking hebben op dit beleidsterrein. In onderstaande tabel is ter informatie het budgettaire belang van deze regelingen vermeld. De cijfers zijn ontleend aan de corresponderende bijlage ‘Fiscale regelingen’ in de Miljoenennota. De fiscale regelingen die niet in onderstaande tabel zijn opgenomen, maar wel op dit beleidsartikel betrekking hebben, zijn: 
 
 
 •
 Vrijstelling bos- en natuurterreinen box 3
 
 
 •
 OVB (overdrachtsbelasting) Vrijstelling inrichting landelijk gebied
 
 
 •
 OVB Vrijstelling Bureau Beheer Landbouwgronden, is vervallen per 1 januari 2019.
 
 
 •
 OVB Vrijstelling natuurgrond
 
 
 •
 Bosbouwvrijstelling
 
 
 Voor een beschrijving van de regelingen, de doelstelling, de ramingsgrond, een verwijzing naar de laatst uitgevoerde evaluatie en het beoogde jaar van afronding van de volgende evaluatie wordt verwezen naar de bijlage bij de Miljoenennota ‘Toelichting op de fiscale regelingen’. 
 
 Tabel Art.22 Fiscale regelingen 2021-2023, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljoen)11: [-] = regeling is in dat jaar niet van toepassing; [0] = budgettair belang van de regeling bedraagt in dat jaar afgerond nihil.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 
 
 Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer
 
 
 8
 
 
 11
 
 
 14
 
 
 
 
 Natuurschoonwet
 
 
 38
 
 
 39
 
 
 46
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 23 Kennis en innovatie
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 De Minister van LNV streeft naar een goed functionerende kennis-, innovatie- en onderzoeksinfrastructuur op het terrein van landbouw, voedsel en natuur die bijdraagt aan een duurzaam, concurrerend en ecologisch houdbaar landbouw- en voedselsysteem met maximale benutting van circulariteit en bijdraagt aan maatschappelijke opgaven op het terrein van klimaat, biodiversiteit, energie en water. 
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 
 
 •
 De Minister is medeverantwoordelijk voor de instandhouding van een groene kennis- en onderzoeksinfrastructuur ten behoeve van het landbouw-, natuur- en voedseldomein.
 
 
 •
 De Minister is verantwoordelijk voor de inzet en verspreiding van kennis en innovatie gericht op de verdere verduurzaming van de land- en tuinbouw en visserij en het voedselsysteem, inclusief het sluiten van kringlopen, het benutten van reststromen en met respect voor de biodiversiteit en natuurlijke ecosystemen. 
 
 
 •
 De Minister is als penvoerder verantwoordelijk voor de inhoudelijke programmering van Wageningen Research op basis van de Subsidieregeling instituten voor toegepast onderzoek. 
 
 
 •
 De Minister is als vakminister medeverantwoordelijk, met de Minister van OCW, voor de invulling en de inzet van het groen onderwijs ten behoeve van de maatschappelijke opgaven op het terrein van landbouw, voedsel, water en klimaat. 
 
 
 De Minister is (mede)verantwoordelijk voor:
 
 Stimuleren 
 
 
 •
 Het bevorderen van kennisontwikkeling, kennisbenutting en kennisverspreiding, nieuwe technologieën (ICT) en educatie voor de bijdrage aan de maatschappelijke opgaven op het terrein van verduurzaming landbouw en visserij, voedsel, behoud en versterking biodiversiteit en natuur, klimaat, water en de economische concurrentiekracht van de Nederlandse agro- en tuinbouwsector. 
 
 
 •
 Het bevorderen van publiek-private samenwerking gericht op het opstellen en (laten) uitvoeren van meerjarige missiegedreven innovatieprogramma’s voor Landbouw, Water en Voedsel. 
 
 
 •
 Het bevorderen van de inzet van kennis en innovatie binnen het domein van Landbouw, Water en Voedsel, in het bijzonder in de topsectoren Agri&Food en Tuinbouw & Uitgangsmaterialen op basis van een meerjarige kennis- en innovatieagenda (KIA) en een kennis- en innovatieconvenant (KIC).
 
 
 •
 Het bevorderen van educatie en kennisverspreiding over voedsel richting scholen. 
 
 
 •
 Het bevorderen van educatie en kennisverspreiding naar agrarische ondernemers.
 
 
 •
 Het stimuleren van internationale samenwerkingsprogramma’s voor onderzoek gericht op de maatschappelijke opgaven op het terrein van landbouw, voedsel, water, milieu en klimaat.
 
 
 •
 Het stimuleren van het ontwikkelen van praktijkkennis voor structureel natuurherstel en -beheer via het kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit (OBN). 
 
 
 •
 Het stimuleren van startups bij het ontwikkelen van innovatieve manieren van werken bij het oplossen van maatschappelijke opgaven op het terrein van landbouw, voedsel, natuur, biodiversiteit, water en klimaat. 
 
 
 Financieren
 
 
 •
 Het financieren van de kennisbasis van Wageningen Research, op basis van de Subsidieregeling instituten voor toegepast onderzoek. 
 
 
 Regisseren
 
 
 •
 Regievoering op de subsidieverlening aan Wageningen Research en de opdrachtverlening RIVM voor het groene domein. 
 
 
 •
 Het regisseren van meerjarige missiegedreven programmering van kennis en innovatie met stakeholders ten behoeve van de maatschappelijke opgaven op het terrein van landbouw, voedsel, natuur, biodiversiteit en klimaat.
 
 
 Uitvoeren
 
 
 •
 Het uitvoering geven aan het Groenpact, samen met het groene onderwijs en het bedrijfsleven. 
 
 
 •
 De uitvoering van wettelijke onderzoekstaken door Wageningen Research gericht op genetische bronnen, voedselveiligheid, besmettelijke dierziekten, economische informatievoorziening, natuur en milieu en visserij.
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidswijzigingen
 
 Nieuwe Kennis- en Innovatieconvenant (KIC) 
 Het missiegedreven kennis- en innovatiebeleid is gebaseerd op de Kennis- en Innovatieconvenant (KIC) 2020-2023. In 2023 wordt gerapporteerd aan de Tweede Kamer over de bereikte resultaten. Tegelijkertijd wordt in 2023 gewerkt aan de KIC 2024-2027 in interactie met verschillende stakeholders, zoals bedrijven, kennisinstellingen, overheden en ngo’s. Daarbij zal de integrale programmering van de verschillende instrumenten (o.a. PPS-en, BO, nWR, NWO) worden versterkt.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleidArt. 23 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 265.621
 
 
 
 
 262.807
 
 
 
 
 255.289
 
 
 
 
 246.938
 
 
 
 
 237.681
 
 
 
 
 231.678
 
 
 
 
 224.150
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 244.170
 
 
 
 
 271.920
 
 
 
 
 263.509
 
 
 
 
 252.010
 
 
 
 
 241.364
 
 
 
 
 233.250
 
 
 
 
 229.740
 
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 
 98%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsondersteunend onderzoek
 
 
 54.086
 
 
 46.180
 
 
 31.590
 
 
 28.012
 
 
 23.912
 
 
 21.823
 
 
 19.333
 
 
 
 
 Missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid
 
 
 57.077
 
 
 69.163
 
 
 67.417
 
 
 67.350
 
 
 67.245
 
 
 67.140
 
 
 67.140
 
 
 
 
 Kennisverspreiding en groen onderwijs
 
 
 16.244
 
 
 31.366
 
 
 33.626
 
 
 28.399
 
 
 24.331
 
 
 21.211
 
 
 20.817
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kennisontwikkeling en innovatie
 
 
 9.570
 
 
 13.390
 
 
 10.631
 
 
 9.248
 
 
 9.178
 
 
 8.130
 
 
 7.611
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
 
 
 12.455
 
 
 13.914
 
 
 11.666
 
 
 10.391
 
 
 8.199
 
 
 6.300
 
 
 5.623
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan ZBO's/RWT's
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wageningen Research
 
 
 94.738
 
 
 97.647
 
 
 108.275
 
 
 108.020
 
 
 107.880
 
 
 107.621
 
 
 107.091
 
 
 
 
 ZonMw
 
 
 0
 
 
 260
 
 
 304
 
 
 590
 
 
 619
 
 
 1.025
 
 
 2.125
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 12.240
 
 
 
 
 12.442
 
 
 
 
 9.256
 
 
 
 
 9.325
 
 
 
 
 9.256
 
 
 
 
 9.256
 
 
 
 
 9.256
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kennisontwikkeling en innovatie
 
 
 12.240
 
 
 12.442
 
 
 9.256
 
 
 9.325
 
 
 9.256
 
 
 9.256
 
 
 9.256
 
 
 
 
 
 Budgetflexibiliteit
 Het budget voor 2023 is voor circa € 258 mln. (98%) juridisch verplicht en voor ca. € 4 mln. (1,5%) bestuurlijk gebonden. Daarnaast is er nog € 1,5 mln. beleidsmatig gereserveerd. Dit komt door de verplichtingen die rusten op de onderdelen van dit artikel. Zo is er onder subsidies een groot deel van het budget juridisch verplicht en is de bijdrage aan Wageningen Research ook juridisch verplicht. De bestuurlijk gebonden uitgaven hebben hoofdzakelijk betrekking op uitgaven aan het ontwikkelen van kennisbeleid en innovatieprojecten.
 
 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 juridisch verplicht
 
 
 
 98%
 
 
 
 
 
 bestuurlijk gebonden
 
 
 
 1,5%
 
 
 
 
 
 beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 0,5%
 
 
 
 
 
 nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 Subsidies
 Beleidsondersteunend onderzoek
 Om onderbouwd beleid mogelijk te maken en om knelpunten in de beleidsuitvoering op te lossen, wordt kennis ontwikkeld op een groot aantal thema’s. Het gaat hier veelal om middellange termijn en om politiek urgente dossiers. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar aanleiding van onder meer beleidsbrieven, internationale verplichtingen en bestuurlijke afspraken. Voorbeelden van dergelijke meerjarige dossiers zijn gezonde voedselkeuze, meten van ammoniak op bedrijfsniveau, verbeteren emissiefactoren, verbeteren waterkwaliteit, fytosanitair, markt dierlijke bijproducten, circulair gebruik reststromen, eiwittransitie, klimaatslim bosbeheer, verdienmodellen, dierwaardige veehouderij, klimaat robuuste rivieren en grote wateren en digitalisering. In 2023 is hiervoor € 31,5 mln. beschikbaar. De middelen worden ingezet als subsidie aan Wageningen Research.
 Missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid
 Voor publiek-private samenwerking (PPS) is in 2023 € 67,4 mln. beschikbaar. In deze programma’s werken kennisinstellingen, private partijen uit de topsectoren Agri&Food, Tuinbouw & Uitgangsmaterialen en Water & Maritiem en overheden samen aan kennis- en (digitale) technologieontwikkeling, innovatie, internationalisering, Human Capital en kennis voor het MKB. Daarnaast worden in 2023 cross-over samenwerkingen opgezet met andere topsectoren. Zo wordt vanuit de Kennis- en innovatieagenda Landbouw, Water en Voedsel (KIA LWV) samen met de topsector Life Sciences & Health (LSH) gewerkt aan een Roadmap Voeding, Gezondheid en Leefomgeving. Centraal daarbij staat de synergie tussen ziektepreventie en duurzaamheid, zowel via gezonde eetpatronen als via een gezonde leefomgeving. VWS en LNV werken samen op dit terrein. En om de energietransitie in de glastuinbouw te versnellen worden vanuit de KIA LWV ook samenwerkingen opgestart met de topsector Energie en de topsector Logistiek. 
 
 De kennis- en innovatieprogramma’s zijn gericht op vijf missies, die daarbij ondersteuning krijgen van twee sleuteltechnologieprogramma’s: 
 
 
 •
 Kringlooplandbouw; 
 
 
 •
 Klimaatneutrale landbouw en voedselproductie; 
 
 
 •
 Klimaatbestendig landelijk en stedelijk gebied; 
 
 
 •
 Gewaardeerd, gezond en veilig voedsel;
 
 
 •
 Duurzame Noordzee, oceanen en binnenwateren;
 
 
 •
 Smart Technologies in Agri-Horti-Water-Food en Biotechnologie en Veredeling.
 
 
 
 In 2023 worden investeringen in kennis en innovatie voor de onderwerpen voedselzekerheid, natuurontwikkeling, landelijk gebied en welzijn huisdieren volgens de principes van de missies ingezet. De innovaties worden benaderd met de werkwijze «Safe-by-design».
 Kennisverspreiding en groen onderwijs
 
 Het budget van € 33,6 mln. is bestemd voor diverse gesubsidieerde activiteiten op het terrein van kennisverspreiding en groen onderwijs. Het overgrote deel gaat naar de volgende programma’s:
 
 
 •
 Voor de meerjarige kennis- en innovatieprogramma’s Duurzaam Door (DD) en Jong Leren Eten (JLE) is in 2023 een budget van € 5,7 mln. beschikbaar. Het doel van de programma’s DD en JLE is om maatschappelijke (innovatieve) initiatieven op het gebied van duurzaamheid te versterken en de kennis en bewustwording over gezond en duurzaam voedsel onder (jonge) mensen te vergroten. Beide programma’s kennen een aanpak van ‘learning by doing and doing by learning’ en de betrokkenheid van veel partijen. Bij Duurzaam Door zullen de regionale opgaven, het thema klimaatadaptatie en de doorwerking in het onderwijs extra aandacht krijgen, bij Jong Leren Eten is er aandacht voor de structurele borging van de voedseleducatie en zal er meer aandacht zijn voor het vo en mbo (TK 31 532 nr.261, 29 maart 2021).
 
 
 •
 In het Groenpact (derde fase 2021–2025) werkt LNV samen met bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, werknemersorganisaties en de onderwijsinstellingen in het groene domein aan de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, vernieuwing van het onderwijs en innovaties in de praktijk. Hiervoor is in 2023 € 4,8 mln. beschikbaar. De maatschappelijke opgaven zijn leidend bij de keuze in welke delen van het onderwijs en in welke thema’s voor praktijkgericht onderzoek geïnvesteerd wordt. LNV ondersteunt het MBO Centrum voor Innovatief Vakmanschap Groen en het HBO Centre of Expertise Groen in het groene domein. Het Groenpact besteedt in 2023 meer aandacht aan het versterken van de programma’s arbeidsmarkt en kennisdelen binnen het Groenpact. Er wordt extra geïnvesteerd in Leven Lang Ontwikkelen en onderwijs en scholing voor groen ondernemerschap. Dit gebeurt vanuit de behoefte aan nieuwe waardecreatie en nieuwe verdienmodellen. Groenpact zal in 2023, naast een landelijke aanpak, ook nadrukkelijk kijken wat gebiedsgericht kan en moet worden opgepakt.
 
 
 •
 Voor het lopende, reguliere programma van het Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit (OBN) (2019–2024) is in 2023 € 2,5 mln. beschikbaar. Vanuit het Programma Natuur heeft het Kennisnetwerk OBN een impuls van jaarlijks ongeveer € 1,1 mln. (geïndexeerd) ontvangen uit het kennis- en innovatiebudget van het Programma Natuur. Het kennisnetwerk genereert op een onafhankelijke manier kennis voor structureel herstel en beheer van natuurkwaliteit. Er is extra aandacht voor natuurherstelmaatregelen in het kader van de stikstofproblematiek. Ook andere thema’s komen aan de orde, zoals de waterhuishouding in de natuur, invasieve exoten en insectensterfte. De ontwikkelde kennis wordt gebruikt voor het behalen van de doelen van de Vogel- en Habitatrichtlijn, soortenbeleid, de ontwikkeling en het beheer van het cultuurlandschap en de inrichting van nieuw verworven (landbouw)gronden.
 
 
 •
 Voor het programma ‘Innovatie op het boerenerf’ is in 2023 € 15,1 mln. beschikbaar. Het doel van het programma is om de kennis die beschikbaar is over verduurzaming van de landbouw en praktijkgerichte innovaties sneller te laten doorstromen naar boeren en tuinders. In 2023 stelt LNV opnieuw vouchers beschikbaar waarmee agrariërs onafhankelijke en deskundige bedrijfsadviseurs kunnen inschakelen of kunnen deelnemen aan cursussen (over stikstof, natuurinclusief ondernemen of precisielandbouw) van groene hoger onderwijsinstellingen. Ook verstrekt LNV subsidie aan samenwerkingsverbanden (praktijkleernetwerken) gericht op verschillende verduurzamingsthema’s waarin agrariërs met, en van elkaar, leren. De kennis die in deze samenwerkingsverbanden wordt opgedaan en verspreid onder agrariërs is beschikbaar op het landelijk kennisplatform Groen Kennisnet. Vanaf 2023 wordt de Sabe-regeling onderdeel van het nieuwe GLB. Dat betekent dat er in de nieuwe GLB-periode ook Europese middelen beschikbaar zijn voor de kennisoverdracht naar het boerenerf.
 
 
 
 Naast de hierboven genoemde subsidie-instrumenten verstrekt LNV subsidies via enkele minder omvangrijke subsidie-instrumenten aan bedrijven, instellingen, adviesbureaus, universiteiten, Europese samenwerkingen, etc. om kennis of innovaties te laten ontwikkelen. Het gaat hier om de instrumenten Onderzoeksprojecten, Innovatieprojecten, Vernieuwen onderzoekinfrastructuur met een totaal te besteden budget van € 1,7 mln. in 2023. 
 Nationaal Groeifonds
 Voor vernieuwingen op de langere termijn is in 2023 € 2,7 mln. beschikbaar gesteld uit het Nationaal Groeifonds beschikbaar gesteld voor een tienjarig programma genaamd Crop-XR, waarin vier universiteiten samenwerken met een groot aantal bedrijven uit de plantenveredelingssector. Crop-XR gaat werken aan de ontwikkeling van weerbare gewassen die beter bestand zijn tegen ziekten en plagen, maar ook tegen klimaatverandering. Het programma behelst fundamenteel onderzoek op het snijvlak van plantenwetenschappen, datawetenschappen en kunstmatige intelligentie om te komen tot nieuwe ‘smart data’-methoden voor plantenveredeling. Daarnaast wordt ingezet op kennisverspreiding en een snelle vertaling van de ontwikkelde kennis naar commercialiseerbare gewassen. Ook is er aandacht voor kennisontwikkeling en onderwijs. Nederland is wereldwijd koploper in de veredeling van groente- en siergewassen. Crop-XR zal bijdragen aan de versteviging van die positie. Het Groeifonds biedt verder ondersteuning aan de ontwikkeling van kweekvlees. Dit is een groeiend domein, waarin flinke ontwikkelingen plaatsvinden die LNV ondersteunt en faciliteert. Uit het Groeifonds is er een voorwaardelijke toekenning gekomen voor een programma voor het benodigde ecosysteem voor opschaling.
 Opdrachten
 Kennisontwikkeling en innovatie
 
 Voor de ontwikkeling van kennis en praktijkgerichte innovaties worden opdrachten uitgezet bij kennisinstellingen, anders dan Wageningen Research, die ook bijdragen aan de missies van het thema Landbouw, Water en Voedsel. Het gaat hier om projecten bedoeld om nieuw beleid te onderbouwen, knelpunten in de beleidsuitvoering op te lossen en perspectiefvolle oplossingsrichtingen aan te dragen. Het budget voor 2023 bedraagt € 10,6 mln.. Hierna volgen enkele voorbeelden van projecten die in 2023 starten. 
 
 
 •
 Voor het ontwikkelen van kennis ten behoeve van beleidsontwikkeling is in 2023 € 1,8 mln. beschikbaar. Het budget wordt besteed aan projecten die bijdragen aan zowel urgente beleidsdossiers als aan de missies. Ze worden uitgevoerd door een diversiteit van opdrachtnemers, zoals stichtingen, universiteiten en adviesbureaus.
 
 
 •
 LNV draagt € 1,9 mln. bij aan de basisfinanciering van enkele planbureaus en adviesraden die beleidsadviezen leveren. Het gaat voornamelijk om de generieke bijdrage van LNV aan het Ministerie van IenW voor het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en de generieke bijdrage aan het Ministerie van VWS voor de Gezondheidsraad.
 
 
 •
 Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) voert beleidsondersteunend onderzoek uit dat bijdraagt aan maatschappelijke doelen en verplichtingen, die onder andere voortkomen uit (Europese) wet- en regelgeving, zoals bijvoorbeeld monitoring. LNV is coördinerend opdrachtgever RIVM voor LNV, EZK en BZK. Hiervoor is in 2023 € 6,9 mln. programmabudget beschikbaar. Dit wordt ingezet voor de volgende thema’s: 
 
 
 •
 Veilig, gezond en duurzaam voedsel & Alternatieven voor dierproeven;
 
 
 •
 Plantaardige Agro, Milieu en Gezondheid met daarin het monitoringprogramma Landelijk meetnet effecten mestbeleid;
 
 
 •
 Stikstof en Natuur, met daarin onder andere het onderzoek naar verbetering van de modellen om stikstofemissie en -depositie te berekenen, het onderhoud van het stikstofmeetnet, AERIUS en de Atlas Natuurlijk Kapitaal;
 
 
 •
 Klimaat, Energie en Economie: opdrachten over onder andere emissieregistratie, Kennisplatform Elektromagnetische Velden vanuit het ministerie van EZK;
 
 
 •
 Milieu SodM: opdrachten vanuit Staatstoezicht op de Mijnen;
 
 
 •
 Opdrachten vanuit het ministerie van BZK.
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan Agentschappen
 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
 De bijdrage apparaatsbudget aan het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) van € 11,7 mln. is net als eerdergenoemd programmabudget bestemd voor de hierboven aangegeven RIVM programma’s. Voor LNV gaan die programma’s over o.a. advisering over (voedsel)veiligheid en alternatieven voor dierproeven, uitvoering van het Landelijk Meetnet effecten mestbeleid, diverse meetnetten en monitoring op gebied van stikstof, ontwikkeling en onderhoud AERIUS en natuuropdrachten zoals de Atlas Natuurlijk Kapitaal. Het hier genoemde budget betreft het apparaatsbudget, voor dezelfde thema’s is ook programmabudget opgenomen in de categorie Opdrachten.
 Bijdrage aan ZBO/RWT
 Wageningen Research
 
 Een goed functionerend kennissysteem draagt bij aan de economische positie van de Nederlandse agro-, visserij- en voedselketens en levert een belangrijke bijdrage aan de oplossing van maatschappelijke vraagstukken, zoals verwoord in de missies, in het agro- en natuurdomein. De bijdrage aan Wageningen Research (WR) betreft € 108,3 mln. en bestaat uit drie onderdelen:
 
 
 •
 Wettelijke taken (€ 74,4 mln.): de wettelijke onderzoekstaken (WOT) op de terreinen van Besmettelijke Dierziekten (BD), Voedselveiligheid (VV), Genetische Bronnen (GB), Natuur en Milieu (N&M), Visserijonderzoek (VO) en Economische Informatievoorziening (EI) zijn ondergebracht in WOT‑programma's. Deze programma's voorzien de overheid van kennis, expertise, methoden, analyses en faciliteiten, die nodig zijn om te voldoen aan haar verplichtingen voor de uitvoering van (inter)nationale wet- en regelgeving en andere overheidstaken van nationaal en/of algemeen belang. De programma’s zijn meerjarig en worden elke 5 jaar geëvalueerd. In 2023 zijn geen evaluaties voorzien. 
 
 
 •
 Kennisbasis (KB) (€ 25,6 mln.): de kennisbasis van Wageningen Research vormt samen met fundamenteel onderzoek van Wageningen University en andere kennisinstellingen (bijv. RIVM, PBL) de strategische kennisbasis voor het agro- en natuurdomein. Daarmee is het een langetermijnpijler onder het LNV-beleid. Voor het meerjarig kennisbasisonderzoek vormt het strategisch plan Wageningen UR 2019–2022 de basis. De minister van LNV heeft in 2022 akkoord gegeven op een verlenging met twee jaar, zodat de looptijd 2019-2024 is geworden.
 
 
 •
 HGIS beleidsondersteunend onderzoek (€ 3,7 mln.): het instrument HGIS betreft onderzoekprogrammering met focus op internationale voedselzekerheid.
 
 
 •
 Autonome bijdrage (€ 4,6 mln.): dit is een lumpsum financiering aan Wageningen Research (WR) en houdt verband met de privatisering van de toenmalige Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO, nu WR) eind jaren negentig van de vorige eeuw. Met deze bijdrage kan WR een aantal leningen (vorderingen van LNV op DLO/WR) terugbetalen. Dit betreft een bestuurlijke afspraak. 
 
 
 
 ZonMw (dierproeven)
 De bijdrage aan ZonMw van € 0,3 mln. in 2023 betreft budget voor het programma «Meer kennis met minder dieren». Het programma heeft tot doel de ontwikkeling van nieuwe proefdiervrije innovaties en de toepassing van bestaande proefdiervrije innovaties te stimuleren. Het gereserveerde budget wordt via een meerjaarlijkse bijdrage aan ZonMw uitgegeven en loopt via het Ministerie van VWS. Het budget voor de bijdrage 2023 is al overgeboekt naar VWS en wordt door ZonMw ingezet voor verschillende subsidierondes en activiteiten, die voortkomen uit de al eerder goedgekeurde MKMD programmatekst.
 Ontvangsten
 Kennisontwikkeling en innovatie
 De ontvangsten van € 9,3 mln. in 2023 bestaan voornamelijk uit een taakstellende ontvangst van een jaarlijkse betaling van WR aan LNV voor rente en aflossing op de leningen die bij de verzelfstandiging van de toenmalige Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO en nu WR) eind jaren negentig werden aangegaan. Daarnaast gaat het om een jaarlijkse taakstellende ontvangst van Europese middelen die ingezet worden voor het wettelijk visserijonderzoek. 
 
 
 
 
 Artikel 24 Uitvoering en toezicht
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 De Minister van LNV streeft naar een doeltreffende uitvoering van het agro-, visserij- en natuurbeleid en een effectief en efficiënt stelsel voor handhaving en toezicht op deze beleidsterreinen.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister is verantwoordelijk voor de uitvoering van het agro-, visserij- en natuurbeleid (onder meer de uitvoering van het GLB) en belegt deze uitvoering jaarlijks bij RVO.nl. De uitvoering van de handhaving en het toezicht binnen deze domeinen is ondergebracht bij de NVWA, waarvoor de Minister niet alleen opdrachtgever is, maar ook de eigenaarsrol vervult.
 De Minister is (mede)verantwoordelijk voor:
 
 Stimuleren
 
 
 •
 Het versterken van de internationale positie van het Nederlandse agro-, visserij en natuurdomein via het Landbouwradennetwerk.
 
 
 Uitvoeren
 
 
 •
 Het doen uitvoeren van een effectief beleid ter realisatie van de doelstellingen uit de Europese regelgeving.
 
 
 •
 Het uitvoeren van adequaat veterinair en fytosanitair beleid.
 
 
 •
 Het uitoefenen van toezicht en het handhaven van de regelgeving op het gebied van dier- en plantgezondheid, dierenwelzijn, mest, natuur en voedselveiligheid (primaire productie en slachterijfase).
 
 
 •
 Het uitvoeren van het Gemeenschappelijk landbouw- en visserijbeleid en het zorgdragen voor een rechtmatige financiering aan agrarische ondernemers.
 
 
 •
 Het uitvoeren van het klimaat en stikstof beleid op het terrein van landbouw, visserij en natuur.
 
 
 •
 Het doen uitvoeren van de in de Wet natuurbescherming vastgelegde rijkstaken.
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidswijzigingen
 
 Nieuwe Kennis- en Innovatieconvenant (KIC) 
 Het missiegedreven kennis- en innovatiebeleid is gebaseerd op de Kennis- en Innovatieconvenant (KIC) 2020-2023. In 2023 wordt gerapporteerd aan de Tweede Kamer over de bereikte resultaten. Tegelijkertijd wordt in 2023 gewerkt aan de KIC 2024-2027 in interactie met verschillende stakeholders, zoals bedrijven, kennisinstellingen, overheden en ngo’s. Daarbij zal de integrale programmering van de verschillende instrumenten (o.a. PPS-en, BO, nWR, NWO) worden versterkt.
 Begrotingsindicatoren art. 24 
 
 Indicatoren RVO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Toelichting
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 
 
 
 
 % lumpsum = 80%
 
 
 Indicator zegt iets over de doeltreffendheid van het opdrachtenpakket LNV. Totaal lumpsumbedrag in de opdracht lopend jaar is 80% van de totale opdracht voor het lopend jaar.
 
 
 0,789
 
 
 0,71
 
 
 0,735
 
 
 
 
 % meerwerk = <12%
 
 
 Indicator zegt iets over de effectiviteit van het opdrachtenpakket. Hoe meer meerwerk, hoe minder planbaar het opdrachtenpakket, dus minder doeltreffend kan uitvoeren.
 
 
 0,113
 
 
 0,093
 
 
 15,6%*
 
 
 
 
 KTO LNV cijfer
 
 
 Klantevredenheid over de uitvoering van LNV opdrachten door RVO
 
 
 7,2
 
 
 7,1
 
 
 6,8
 
 
 
 
 OTO LNV
 
 
 2-jaarlijks Opdrachttevredenheidsonderzoek (OTO) van RVO die peilt in hoeverre de verschillende opdrachtgevers van RVO tevreden zijn met de samenwerking die zij met RVO hebben. Vanuit LNV is deze indicator een waardevol peilmoment om te bezien in hoeverre LNV als opdrachtgever tevreden is over de samenwerking die zij hebben met RVO om de uitvoering van beleid van voldoende kwaliteit te laten zijn.
 
 
 
 Uitgesteld vanwege Corona
 
 
 7,6
 
 
 
 
 
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid Artikel 24 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 482.027
 
 
 
 
 517.152
 
 
 
 
 489.218
 
 
 
 
 467.778
 
 
 
 
 462.766
 
 
 
 
 451.228
 
 
 
 
 445.809
 
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 
 96%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 482.027
 
 
 
 
 517.152
 
 
 
 
 489.218
 
 
 
 
 467.778
 
 
 
 
 462.766
 
 
 
 
 451.228
 
 
 
 
 445.809
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 248.287
 
 
 255.896
 
 
 277.608
 
 
 260.105
 
 
 257.976
 
 
 251.166
 
 
 246.806
 
 
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 
 
 233.740
 
 
 261.256
 
 
 211.610
 
 
 207.673
 
 
 204.790
 
 
 200.062
 
 
 199.003
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 7.055
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Agentschappen en overig
 
 
 7.055
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Budgetflexibiliteit
 Het budget voor 2023 is voor circa € 470 mln. (96%) juridisch verplicht en voor ca. € 19 mln. (4%) bestuurlijk gebonden. Dit komt door de verplichtingen die rusten op de onderdelen van dit artikel. Zo is er onder subsidies een groot deel van de bijdrage aan de agentschappen NVWA en RVO juridisch verplicht.. De bestuurlijk gebonden uitgaven hebben betrekking op een deel van de bijdrage aan de NVWA.
 
 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 juridisch verplicht
 
 
 
 96%
 
 
 
 
 
 bestuurlijk gebonden
 
 
 
 4%
 
 
 
 
 
 beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 0%
 
 
 
 
 
 nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 Bijdragen aan agentschappen
 NVWA
 De bijdrage aan de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) van € 277,6 mln. is bestemd voor de financiering van het toezicht bij bedrijven en instellingen op de naleving van wetten en voorschriften op het gebied van dier- en plantgezondheid, visserij duurzaamheid, dierenwelzijn, diervoeders, diergeneesmiddelen, dierlijke bijproducten, dierproeven, mest en de veiligheid van voedsel. Ook levert de NVWA een bijdrage aan de duurzame instandhouding van de biodiversiteit, het tegengaan van illegale handel en het bezit van bedreigde dier- en plantsoorten en producten daarvan, het tegengaan van illegale handel in (hout)producten en het toezien op rechtmatig gebruik van natuursubsidies. De werkzaamheden van de NVWA in 2023 voor LNV bestaan voor een groot deel uit consistente taken die om continuïteit vragen. Tegelijkertijd heeft de NVWA bij deze continuïteit ook te maken met een schaarse arbeidsmarkt en door natuurlijke uitstroom van huidig personeel. Dit geeft beperkingen aan de instroom als gevolg van het herstelplan taken- middelen op basis van de extra middelen uit het Coalitieakkoord van het kabinet. De CA middelen NVWA zullen in een later stadium nog worden toegevoegd aan het bijdrage artikel van de NVWA in afstemming met het ministerie van Financiën. Ook zijn middelen toegevoegd in het kader van «Werk aan Uitvoering». Daarnaast is het nog onduidelijk in hoeverre de uitzonderlijke omstandigheden van de Coronacrisis mogelijk nog hun weerslag zullen hebben op de werkzaamheden van de NVWA in 2023. Met betrekking tot de Brexit heeft het Verenigd Koninkrijk (VK) besloten dat de importprocedures (3e fase border operating model) per 1 juli 2022 niet door gaat en wordt uitgesteld naar 2023. De effecten van Brexit voor de NVWA en de daarvoor benodigde capaciteit zijn sterk afhankelijk van verdere besluitvorming in het VK over het border operating model. Eind 2022 wordt het jaarplan NVWA voor 2023, met daarin een meer gedetailleerde beschrijving van alle voorgenomen activiteiten, vastgesteld en aan de Tweede Kamer gestuurd. 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 De bijdrage aan de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) van € 211,6 mln. is bestemd voor onder andere de uitvoering van het Gemeenschappelijk Landbouw- en Visserijbeleid, het mestbeleid, plant-, voedsel- en dierregistraties, natuur en biodiversiteit, klimaat- en stikstofbeleid. RVO voert onder de status van Europees betaalorgaan de Europese subsidies voor Nederland uit. Hieronder vallen diverse regelingen zoals de basisbetaling, de betaling voor jonge landbouwers, de betaling voor klimaat en milieuvriendelijke maatregelen in de landbouw, herstelfonds Europees Landbouw Fonds voor PlattelandsOntwikkeling (ELFPO), invoercertificaten en tariefcontingenten onder Gemeenschappelijke markt- en prijsbeleid, gemeenschappelijke marktordening Groente en Fruit en de uitvoering van het Europees Maritiem, Visserij en Aquacultuur Fonds (EMFAF). Daarnaast verleent RVO vergunningen voor agrarische ondernemers en voor bezit en handel in beschermde plant- en diersoorten. Van de bijdrage aan RVO is tevens € 18,5 mln. bestemd voor de uitvoering van het Landbouwradennetwerk. Het Landbouwradennetwerk stimuleert wereldwijd de internationalisering van het Nederlandse agro- en natuurdomein en draagt daarmee bij aan het verdienvermogen van de Nederlandse economie en aan een duurzame voedselproductie. In 2023 start de uitvoering van het Nationaal Strategisch Programma (NSP) voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 2023-2027. De toenemende maatregelen op het gebied van klimaat en stikstof leggen ook de nodige druk op de capaciteit van RVO. Het goed en snel implementeren, beschikbaar stellen voor de doelgroep en uitvoeren van de maatregelen vraagt het nodige van de organisatie en haar medewerkers. LNV en RVO werken aan een gezamenlijke aanpak die uitkomst moet bieden aan het vele werk dat RVO uitvoert voor de maatschappelijke opgaven van LNV.
 
 
 
 
 
 4.
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 Artikel 50 Apparaat
 
 A. Budgettaire gevolgen
 
 Budgettaire gevolgen artikel 50 Apparaat (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 153.244
 
 
 
 
 170.910
 
 
 
 
 166.488
 
 
 
 
 162.365
 
 
 
 
 159.748
 
 
 
 
 157.205
 
 
 
 
 155.806
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 153.244
 
 
 
 
 170.910
 
 
 
 
 166.488
 
 
 
 
 162.365
 
 
 
 
 159.748
 
 
 
 
 157.205
 
 
 
 
 155.806
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen personeel
 
 
 101.894
 
 
 120.623
 
 
 122.359
 
 
 118.841
 
 
 116.188
 
 
 109.511
 
 
 104.328
 
 
 
 
 Externe inhuur
 
 
 7.918
 
 
 4.305
 
 
 3.092
 
 
 3.081
 
 
 3.081
 
 
 6.715
 
 
 10.499
 
 
 
 
 Overige personele uitgaven
 
 
 1.870
 
 
 1.706
 
 
 1.724
 
 
 1.778
 
 
 1.802
 
 
 1.805
 
 
 1.805
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ICT
 
 
 510
 
 
 531
 
 
 531
 
 
 531
 
 
 531
 
 
 1.031
 
 
 1.041
 
 
 
 
 Bijdrage aan SSO's (exclusief DICTU)
 
 
 16.078
 
 
 12.929
 
 
 12.929
 
 
 12.929
 
 
 12.929
 
 
 12.929
 
 
 12.929
 
 
 
 
 SSO DICTU
 
 
 21.531
 
 
 23.152
 
 
 20.881
 
 
 19.781
 
 
 19.566
 
 
 19.183
 
 
 19.173
 
 
 
 
 Overige materiële uitgaven
 
 
 3.443
 
 
 7.664
 
 
 4.972
 
 
 5.424
 
 
 5.651
 
 
 6.031
 
 
 6.031
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 2.488
 
 
 
 
 2.913
 
 
 
 
 3.495
 
 
 
 
 3.431
 
 
 
 
 3.431
 
 
 
 
 3.431
 
 
 
 
 3.431
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 2.488
 
 
 2.913
 
 
 3.495
 
 
 3.431
 
 
 3.431
 
 
 3.431
 
 
 3.431
 
 
 
 
 
 B. Toelichting op de financiële instrumenten
 Personele uitgaven
 Dit betreft alle personeelsuitgaven voor het kerndepartement van het Ministerie van LNV, inclusief het aan LNV toegerekende deel van de uitgaven die worden gedaan voor de dienstonderdelen die samen worden gedeeld met het Ministerie van EZK (Kamerstuk 34 775-XIII, nr. 138). Deze gezamenlijke onderdelen, waaronder de directie Bedrijfsvoering en directie Wetgeving en Juridische Zaken, zijn formeel opgehangen onder het Ministerie van EZK. De enige uitzondering hierop vormt de Crisisorganisatie, die onder LNV valt. De kosten van de gezamenlijke onderdelen worden volgens een verdeelsleutel aan de begrotingen van de ministeries van LNV en EZK toebedeeld. Overschrijdingen, meevallers, taakstellingen, etc. bij deze onderdelen worden door beide departementen gezamenlijk gedragen. 
 Materiële uitgaven
 Dit betreft de materiële uitgaven voor het kerndepartement LNV. Net als bij de personele uitgaven, geldt ook hier dat de uitgaven inclusief het LNV-deel van de uitgaven van de gezamenlijke onderdelen van EZK en LNV zijn. Binnen de materiële uitgaven worden de ICT uitgaven geraamd onder de posten ICT en de bijdrage aan SSO DICTU.
 Ontvangsten
 De ontvangsten van het kerndepartement bestaan onder andere uit ontvangsten voor detacheringen en ontvangsten voor doorbelaste kosten.
 C. Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten
 
 Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/-kosten kerndepartement (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Totaal apparaatsuitgaven ministerie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kerndepartement
 
 
 153.244
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/-kosten agentschappen en ZBO's en RWT's (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Totaal apparaatsuitgaven Agentschappen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 413.528
 
 
 489.879
 
 
 538.920
 
 
 538.920
 
 
 552.920
 
 
 566.920
 
 
 581.920
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal apparaatskosten ZBO's en RWT's
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Staatsbosbeheer
 
 
 
 114.600
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wageningen Research
 
 
 307.703
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb)
 
 
 
 18.893
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Nederlandse Algemene Kwaliteitsdienst Tuinbouw (Naktuinbouw)
 
 
 
 34.176
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Kwaliteits-Controle-Bureau (KCB)
 
 
 
 23.231
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Controle Orgaan Kwaliteits Zaken (COKZ)
 
 
 
 7.461
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Skal Biocontrole (Skal)
 
 
 
 11.913
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gezondheidsdienst voor Dieren (GD)
 
 
 
 38.260
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De bovenstaande twee tabellen geven de apparaatsuitgaven voor het kerndepartement en de apparaatskosten van de agentschappen en de begrotingsgefinancierde ZBO’s en RWT’s weer. Bij rijksdiensten zijn de apparaatsuitgaven de personele en materiële uitgaven. Bij baten-lasten-diensten (agentschappen) en ZBO’s/RWT’s omvatten de apparaatskosten de personele kosten en materiële kosten, exclusief afschrijvingskosten en overige lasten (zoals dotaties aan voorzieningen, rentelasten en andere lasten).
 In de tabel zijn onder andere de personele en materiële apparaatskosten van de NVWA, ZBO’s en RWT’s vermeld. Deze apparaatskosten worden niet alleen door LNV gefinancierd, maar ook door andere opdrachtgevende ministeries, decentrale overheden en derden. In de agentschapsparagraaf en in Bijlage 1 «Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak» wordt dit nader toegelicht. De apparaatskosten van de zelfstandige bestuursorganen zonder rechtspersoonlijkheid zijn vanwege hun beperkte omvang niet opgenomen in de tabel. Een groot deel van hun werkzaamheden is uitbesteed aan andere organisaties.
 Apparaatsuitgaven per beleidsterrein/DG
 
 Apparaatsuitgaven per beleidsterrein/DG (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Totaal apparaat
 
 
 166.488
 
 
 
 
 
 
 RTLG
 
 
 648
 
 
 
 
 NV
 
 
 16.202
 
 
 
 
 LGS
 
 
 6.860
 
 
 
 
 DGA
 
 
 36.146
 
 
 
 
 Staf
 
 
 106.632
 
 
 
 
 
 In bovenstaande tabel staan de personele uitgaven voor het kerndepartement van LNV opgenomen. Onder de uitgaven van stafdirecties (inclusief gezamenlijk gedeelde onderdelen EZK/LNV) vallen ook de personeelsgerelateerde materiële kosten voor DG Agro en DG Natuur, Visserij en Landelijk gebied. De personeelsgerelateerde materiële kosten voor het Programma DG Stikstof zijn onderdeel van kopje Programma DG Stikstof.
 
 
 
 Artikel 51 Nog onverdeeld
 
 A. Budgettaire gevolgen
 
 Budgettaire gevolgen van beleid Artikel 51 Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 49.212
 
 
 
 
 51.567
 
 
 
 
 52.624
 
 
 
 
 53.746
 
 
 
 
 42.682
 
 
 
 
 44.832
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 49.212
 
 
 
 
 51.567
 
 
 
 
 52.624
 
 
 
 
 53.746
 
 
 
 
 42.682
 
 
 
 
 44.432
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nog te verdelen
 
 
 0
 
 
 49.212
 
 
 51.567
 
 
 52.624
 
 
 53.746
 
 
 42.682
 
 
 44.432
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 B. Toelichting op de financiële instrumenten
 Dit artikel is een administratief begrotingstechnisch artikel. Dit betekent dat er geen daadwerkelijke uitgaven ten laste van artikel 51 worden gedaan. Vanuit dit artikel vinden overboekingen van loon- en prijsbijstellingen naar de loon- en prijsgevoelige artikelen binnen de begroting plaats. Ook worden er taakstellingen of extra middelen die nog niet aan de beleidsartikelen zijn toegevoegd op dit artikel geplaatst. Het budget van € 51 mln. in 2023 betreft hoofdzakelijk de reservering van middelen voor de Gemeenschappelijke Landbouw Beleid (GLB) uitvoeringskosten (€ 20 mln.), de middelen voor de retributiedemping NVWA (€ 13 mln.), en de middelen voor de verduurzaming IJsselmeer (€ 5,0 mln.). 
 
 
 
 
 5.
 Begroting agentschappen
 
 
 
 De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 Begroting van baten-lastenagentschap voor het jaar 2023 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Slotwet 2021
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet
 
 
 405.646
 
 
 454.603
 
 
 523.650
 
 
 523.650
 
 
 537.650
 
 
 551.650
 
 
 566.650
 
 
 
 
 - Omzet moederdepartement
 
 
 193.645
 
 
 215.602
 
 
 250.191
 
 
 250.191
 
 
 259.991
 
 
 269.791
 
 
 280.291
 
 
 
 
 
 - Omzet overige departementen
 
 
 
 110.780
 
 
 118.852
 
 
 134.503
 
 
 134.503
 
 
 138.703
 
 
 142.903
 
 
 147.403
 
 
 
 
 
 - Omzet derden
 
 
 
 101.221
 
 
 120.149
 
 
 138.956
 
 
 138.956
 
 
 138.956
 
 
 138.956
 
 
 138.956
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 226
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 42.515
 
 
 46.331
 
 
 19.606
 
 
 19.606
 
 
 19.606
 
 
 19.606
 
 
 19.606
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 448.387
 
 
 
 
 500.934
 
 
 
 
 543.256
 
 
 
 
 543.256
 
 
 
 
 557.256
 
 
 
 
 571.256
 
 
 
 
 586.256
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 413.528
 
 
 489.879
 
 
 532.201
 
 
 532.201
 
 
 546.201
 
 
 560.201
 
 
 575.201
 
 
 
 
 - Personele kosten
 
 
 256.047
 
 
 298.918
 
 
 336.629
 
 
 336.629
 
 
 349.262
 
 
 361.895
 
 
 375.430
 
 
 
 
 
 - waarvan eigen personeel
 
 
 
 228.505
 
 
 261.272
 
 
 297.748
 
 
 297.748
 
 
 310.381
 
 
 323.014
 
 
 336.549
 
 
 
 
 
 - waarvan externe inhuur
 
 
 
 20.209
 
 
 25.496
 
 
 25.585
 
 
 25.585
 
 
 25.585
 
 
 25.585
 
 
 25.585
 
 
 
 
 
 - waarvan overige personele kosten
 
 
 
 7.333
 
 
 12.150
 
 
 13.296
 
 
 13.296
 
 
 13.296
 
 
 13.296
 
 
 13.296
 
 
 
 
 - Materiële kosten
 
 
 157.481
 
 
 190.961
 
 
 195.572
 
 
 195.572
 
 
 196.939
 
 
 198.307
 
 
 199.771
 
 
 
 
 
 - waarvan apparaat ICT
 
 
 
 1.491
 
 
 2.150
 
 
 2.150
 
 
 2.150
 
 
 2.150
 
 
 2.150
 
 
 2.150
 
 
 
 
 
 - waarvan bijdrage aan SSO's
 
 
 
 52.509
 
 
 56.495
 
 
 59.403
 
 
 59.403
 
 
 59.403
 
 
 59.403
 
 
 59.403
 
 
 
 
 
 - waarvan overige materiële kosten
 
 
 
 103.481
 
 
 132.316
 
 
 134.019
 
 
 134.019
 
 
 135.386
 
 
 136.754
 
 
 138.218
 
 
 
 
 Rentelasten
 
 
 16
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 11.737
 
 
 10.455
 
 
 10.455
 
 
 10.455
 
 
 10.455
 
 
 10.455
 
 
 10.455
 
 
 
 
 
 - Materieel
 
 
 
 1.561
 
 
 1.660
 
 
 1.660
 
 
 1.660
 
 
 1.660
 
 
 1.660
 
 
 1.660
 
 
 
 
 
 - waarvan apparaat ICT
 
 
 
 115
 
 
 200
 
 
 200
 
 
 200
 
 
 200
 
 
 200
 
 
 200
 
 
 
 
 
 - Immaterieel
 
 
 
 10.176
 
 
 8.795
 
 
 8.795
 
 
 8.795
 
 
 8.795
 
 
 8.795
 
 
 8.795
 
 
 
 
 Overige kosten
 
 
 9.404
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 
 
 
 - waarvan dotaties voorzieningen
 
 
 
 38
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 
 
 
 - waarvan bijzondere lasten
 
 
 
 9.366
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 434.685
 
 
 
 
 500.934
 
 
 
 
 543.256
 
 
 
 
 543.256
 
 
 
 
 557.256
 
 
 
 
 571.256
 
 
 
 
 586.256
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening
 
 
 
 
 13.702
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Agentschapsdeel Vpb-lasten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 13.702
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de baten
 Omzet 
 De NVWA streeft naar effectief toezicht binnen de gegeven financiële kaders, met adequate beheersing van budgettaire en bedrijfsmatige risico’s waarbij gestreefd wordt naar een meerjarige stabiele formatieve omvang. De post omzet moederdepartement (€ 250,2 mln.) is gerelateerd aan de opbrengsten voortvloeiend uit het opdrachtenpakket dat met het moederdepartement is afgesproken. Bij omzet moederdepartement en omzet overige departementen is rekening gehouden met een bedrag van € 42 mln. regeerakkoordmiddelen en € 6 mln. extra middelen in het kader van WAU (Werk aan Uitvoering). Daarvan is 70% toegewezen aan omzet moederdepartement en 30% aan overige departementen (VWS). De omzet derden bestaat uit opbrengsten retributies NVWA (waarin verdisconteerd kosten werkzaamheden Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector (KDS)) en overige baten. De omzet derden neemt toe ten opzichte van 2022 doordat de ministers LNV en VWS het voornemen hebben om per 1 januari 2023 kostendekkende tarieven te hanteren . Hierdoor wordt een groot deel van de vergoeding van de (retribueerbare) kosten door het moederdepartement die voorheen als bijzondere baten werden verantwoord vanaf 2023 aan het bedrijfsleven toegerekend.
 Met name door het coalitieakkoord middelen zal de totale omzet 2023 fors hoger uitkomen dan in 2022. Daarnaast vindt er een verschuiving plaats van bijzondere baten naar omzet derden, zoals ook hierboven beschreven.
 Omzet moederdepartement
 Deze tabel laat de verdeling van de omzet moederdepartement over de productgroepen zien. Vanaf 2023 wordt er als gevolg van een nieuw kostprijsmodel bij het moederdepartement nog maar met 1 product gewerkt, namelijk «Toezicht».
 De categorie ‘overig’ betreft werkzaamheden die aan derden worden uitbesteed zoals bijvoorbeeld de activiteiten die Wageningen Food Safety Research in opdracht van de NVWA uitvoert in het kader van het WOT Voedselveiligheidsbeleid. Dit is noodzakelijk om te kunnen voldoen aan de Europese verplichtingen. 
 
 Omzet moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Slotwet 2021
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Handhaven
 
 
 
 157.192
 
 
 175.681
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 Keuren certificering op afstand
 
 
 
 407
 
 
 725
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 Keuren import
 
 
 
 2.638
 
 
 1.058
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t
 
 
 n.v.t
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 Keuren export, slachthuizen en overige activiteiten
 
 
 
 22.592
 
 
 21.157
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 Toezicht (nieuw in 2023)
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 234.170
 
 
 234.170
 
 
 243.970
 
 
 253.770
 
 
 264.270
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 
 10.816
 
 
 16.981
 
 
 16.021
 
 
 16.021
 
 
 16.021
 
 
 16.021
 
 
 16.021
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 193.645
 
 
 215.602
 
 
 250.191
 
 
 250.191
 
 
 259.991
 
 
 269.791
 
 
 280.291
 
 
 
 
 
 Omzet overige departementen:
 Deze tabel laat de verdeling van de omzet overige departementen over de productgroepen zien. Vanaf 2023 wordt er bij de overige departementen nog maar met 1 product gewerkt, namelijk «Toezicht».
 De categorie ‘overig’ betreft werkzaamheden die aan derden worden uitbesteed zoals bijvoorbeeld laboratorium onderzoek door Wageningen Food Safety Research of onderzoeken door het RIVM.
 
 Omzet overige departementen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Slotwet 2021
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Handhaven
 
 
 
 86.137
 
 
 92.062
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 Keuren certificering op afstand
 
 
 
 103
 
 
 ‒
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 Keuren import
 
 
 
 914
 
 
 834
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 Keuren export, slachthuizen en overige activiteiten
 
 
 
 897
 
 
 1.203
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 Toezicht (nieuw in 2023)
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 111.031
 
 
 111.031
 
 
 115.231
 
 
 119.431
 
 
 123.931
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 
 22.729
 
 
 24.753
 
 
 23.472
 
 
 23.472
 
 
 23.472
 
 
 23.472
 
 
 23.472
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 110.780
 
 
 118.852
 
 
 134.503
 
 
 134.503
 
 
 138.703
 
 
 142.903
 
 
 147.403
 
 
 
 
 
 Rentebaten
 Er zijn geen rentebaten begroot. Momenteel zijn er geen gelden op een rentedragende depositorekening gestald. Enerzijds omdat de rentepercentages die door het Ministerie van Financiën dagelijks worden vastgesteld laag zijn (tussen de 0 en 1%). Daarnaast omdat gelden op korte termijn beschikbaar moeten zijn en dus niet voor langere tijd vastgezet kunnen worden.
 Vrijval voorzieningen
 Dit betreft voorzieningen voor (schade)claims. Er is geen vrijval van de bestaande voorzieningen begroot. 
 Bijzondere baten
 In de brief ‘Kostendekkend maken tarieven NVWA en aanpassing kostprijsmodel’2Kamerstuk 33835-199 staat aangegeven dat LNV en VWS voornemens zijn om per 1 januari 2023 de geretribueerde activiteiten kostendekkend in rekening te brengen voorzover dit kan binnen de vigerende kaders3Dit ziet met name op Verordening (EU) nr. 2017/625 (Officiële Controleverordening en het kabinetsbeleid opgenomen in het rapport Maat houden 2014 (Kamerstuk 24 036, nr. 22). .Voor sommige kosten is het expliciet niet toegestaan om deze via de tarieven in rekening te brengen bij het bedrijfsleven. Het betreft de initiële opleidingskosten voor NVWA en KDS en …. 
 
 De niet retribueerbare kosten blijven in 2023 en verder gedekt met bijzondere baten. Het betreft hier in ieder geval:
 
 
 •
 Correctie tarieven WFSR als gevolg van fusie (€ 885k)
 
 
 •
 Merita (€ 450k)
 
 
 •
 KDS initiële opleidingskosten (€ 1.350k)
 
 
 •
 Btw-compensatie KDS en practitioners (€ 7.978k)
 
 
 
 Totaal € 10,6 mln. 
 In het commissiedebat NVWA van 28 juni jl. heeft de minister aangegeven een zorgvuldige consultatie te gaan doorlopen en voordat de tarieven worden vastgesteld (uiterlijk 1 december 2023) de Kamer over de uitkomsten van deze consultatie te informeren. 
 Toelichting op de lasten
 Personele kosten
 De stijging van de materiële kosten hangt  samen met de groei van het personeelsbestand. Dit is met name te zien bij de bijdrage aan SSO’s (meer afname van werkplekken en ICT-middelen)…. Doordat de materiële kosten deels vaste kosten betreffen (huisvesting, ICT-kosten DICTU ) stijgen deze kosten minder hard dan het aantal fte.
 Materiële kosten
 De stijging van de materiële kosten hangt  samen met de groei van het personeelsbestand. Dit is met name te zien bij de bijdrage aan SSO’s (meer afname van werkplekken en ICT-middelen)…. Doordat de materiële kosten deels vaste kosten betreffen (huisvesting, ICT-kosten DICTU ) stijgen deze kosten minder hard dan het aantal fte.
 Rentelasten
 De rentelasten blijven laag door lage rentepercentages op de leningen bij het Ministerie van Financiën. 
 Afschrijvingskosten materieel
 Deze kosten liggen naar verwachting in lijn met de kosten in 2022. Het betreft met name afschrijvingen op laboratoriumapparatuur, gebouwen, inventaris en ICT-middelen.
 Afschrijvingskosten immaterieel
 Deze kosten liggen naar verwachting in lijn met de kosten in 2022. 
 Dotaties aan voorzieningen
 Voor (schade)claims wordt, net als in 2022, een bedrag van € 0,5 mln. aan de voorziening gedoteerd.
 Bijzondere lasten
 Er zijn voor 2023 geen bijzondere lasten begroot.
 Toelichting op het saldo van baten en lasten
 Voor het realiseren van de extra omzet als gevolg van de verkregen regeerakkoordmiddelen is extra personeel nodig. Ook wordt in deze begroting rekening gehouden met loon- en prijsbijstellingen. Daardoor zullen met name de personele kosten fors stijgen. De overige kosten zullen ongeveer gelijk blijven of slechts beperkt stijgen. Het saldo van baten en lasten komt daarmee op 0 uit.
 
 Kasstroomoverzicht over het jaar 2022 (bedragen x € 1.000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Slotwet 2021
 
 
 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2.026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 Rekening courant RHB 1 januari (incl. deposito)
 
 
 
 
 26.660
 
 
 
 
 55.004
 
 
 
 
 58.603
 
 
 
 
 64.167
 
 
 
 
 68.252
 
 
 
 
 70.880
 
 
 
 
 72.618
 
 
 
 
 
 
 +/+ totaal ontvangsten operationele kasstroom
 
 
 451.144
 
 
 500.934
 
 
 543.256
 
 
 543.256
 
 
 557.256
 
 
 571.256
 
 
 586.256
 
 
 
 
 
 -/- totaal uitgaven operationele kasstroom
 
 
 ‒ 413.873
 
 
 ‒ 489.979
 
 
 ‒ 532.301
 
 
 ‒ 532.301
 
 
 ‒ 546.301
 
 
 ‒ 560.301
 
 
 ‒ 575.301
 
 
 
 
 2
 
 
 
 Totaal operationele kasstroom
 
 
 
 
 37.271
 
 
 
 
 10.955
 
 
 
 
 10.955
 
 
 
 
 10.955
 
 
 
 
 10.955
 
 
 
 
 10.955
 
 
 
 
 10.955
 
 
 
 
 
 
 -/- totaal investeringen
 
 
 ‒ 7.974
 
 
 ‒ 11.050
 
 
 ‒ 9.350
 
 
 ‒ 9.350
 
 
 ‒ 9.350
 
 
 ‒ 9.350
 
 
 ‒ 9.350
 
 
 
 
 
 +/+totaal boekwaarde desinvesteringen
 
 
 1.005
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 3
 
 
 
 Totaal investeringskasstroom
 
 
 
 
 ‒ 6.969
 
 
 
 
 ‒ 11.050
 
 
 
 
 ‒ 9.350
 
 
 
 
 ‒ 9.350
 
 
 
 
 ‒ 9.350
 
 
 
 
 ‒ 9.350
 
 
 
 
 ‒ 9.350
 
 
 
 
 
 
 -/- eenmalige uitkering aan moederdepartement
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 +/+ eenmalige storting door moederdepartement
 
 
 5.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 -/- aflossingen op leningen
 
 
 ‒ 12.058
 
 
 ‒ 7.356
 
 
 ‒ 5.391
 
 
 ‒ 6.870
 
 
 ‒ 8.327
 
 
 ‒ 9.217
 
 
 ‒ 9.365
 
 
 
 
 
 +/+ beroep op leenfaciliteit
 
 
 5.100
 
 
 11.050
 
 
 9.350
 
 
 9.350
 
 
 9.350
 
 
 9.350
 
 
 9.350
 
 
 
 
 4
 
 
 
 Totaal financieringskasstroom
 
 
 
 
 ‒ 1.958
 
 
 
 
 3.694
 
 
 
 
 3.959
 
 
 
 
 2.480
 
 
 
 
 1.023
 
 
 
 
 133
 
 
 
 
 ‒ 15
 
 
 
 
 
 5
 
 
 
 Rekening courant RHB 31 december (incl. deposito) (=1+2+3+4)
 
 
 
 
 55.004
 
 
 
 
 58.603
 
 
 
 
 64.167
 
 
 
 
 68.252
 
 
 
 
 70.880
 
 
 
 
 72.618
 
 
 
 
 74.208
 
 
 
 
 
 
 Operationele kasstroom
 De operationele kasstroom is in 2023 gelijk aan de operationele kasstroom in 2022. De extra kosten (met name personeel) worden gecompenseerd door extra baten. 
 Investeringskasstroom
 De investeringskasstroom is in 2023 € 1,7 mln. hoger dan in 2022, doordat minder wordt geïnvesteerd in inventaris en installaties.
 Financieringskasstroom
 De financieringskasstroom is in 2023 € 0,3 mln. hoger dan in 2022. Enerzijds hoeft er € 2,0 mln. minder te worden afgelost aan leningen. Daar staat tegenover dat het beroep op de leenfaciliteit € 1,7 mln. lager zal zijn, doordat er minder geïnvesteerd zal worden.
 Rekening courant
 De verwachte stand rekening-courant neemt toe met € 5,6 mln. tot € 64,2 mln.
 
 Overzicht doelmatigheidsindicatoren 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand Slotwet 2021
 
 
 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Gemiddelde kostprijs (€/uur)
 
 
 
 121,54
 
 
 121,17
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Index 2012 = € 94,07 = 100
 
 
 129,2
 
 
 128,8
 
 
 volgt
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kostprijs overheid
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 volgt
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kostprijs bedrijfsleven
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 volgt
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet per productgroep ( in € mln.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toezicht (moeder- en overige departementen)
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 345,2
 
 
 345,2
 
 
 359,2
 
 
 373,2
 
 
 388,2
 
 
 
 
 Overige producten (derden)
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 109,4
 
 
 109,4
 
 
 109,4
 
 
 109,4
 
 
 109,4
 
 
 
 
 Handhaven
 
 
 256,6
 
 
 284,9
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 Keuren certificering op afstand
 
 
 9,7
 
 
 13
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 Keuren import
 
 
 19,9
 
 
 23,5
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 Keuren export, slachthuizen en overige activiteiten
 
 
 98,8
 
 
 102,6
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 FTE
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aantal FTE (excl. Externe inhuur)
 
 
 2.667
 
 
 3.064
 
 
 3.222
 
 
 3.222
 
 
 3.359
 
 
 3.496
 
 
 3.642
 
 
 
 
 Verhouding FTE direct/indirect (exclusief externe inhuur)
 
 
 2.056/611
 
 
 2.362/702
 
 
 2.484/738
 
 
 2.484/738
 
 
 2.590/769
 
 
 2.696/800
 
 
 2.809/833
 
 
 
 
 
 Salariskosten per fte
 
 
 
 85.685
 
 
 85.268
 
 
 92.394
 
 
 92.394
 
 
 92.394
 
 
 92.394
 
 
 92.394
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten als % van de totale baten
 
 
 3,06%
 
 
 0,00%
 
 
 0,00%
 
 
 0,00%
 
 
 0,00%
 
 
 0,00%
 
 
 0,00%
 
 
 
 
 
 Kwaliteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afhandelsnelheid informatieverzoeken, klachten en meldingen
 
 
 84%
 
 
 90%
 
 
 90%
 
 
 90%
 
 
 90%
 
 
 90%
 
 
 90%
 
 
 
 
 Tijdig betaalde facturen (< 30 dagen)
 
 
 99%
 
 
 95%
 
 
 95%
 
 
 95%
 
 
 95%
 
 
 95%
 
 
 95%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6.
 Begroting Diergezondheidsfonds
 
 Leeswijzer
 Het Diergezondheidsfonds (DGF) is een begrotingsfonds waaruit de kosten worden betaald die verband houden met de bestrijding, bewaking en preventie van besmettelijke dierziekten en zoönosen. Deze fondsbegroting bevat een inleidende paragraaf over de achtergronden van het fonds en plafondbedragen voor de maximale opbrengst van de diergezondheidsheffing. Aansluitend volgt de toelichting bij het enige artikel van het fonds, inclusief budgettaire tabel en de bijbehorende toelichting. Een toelichting op de saldosystematiek van het DGF volgt na de tabel budgettaire gevolgen van beleid.
 Inleiding en achtergrond
 Uitbraken van besmettelijke dierziekten kunnen een grote impact op de Nederlandse samenleving hebben als geheel en op de agrarische sector in het bijzonder. Voor dierziekten die zich in potentie snel verspreiden gelden speciale bestrijdings- en preventieregimes die grotendeels in Europese regelgeving zijn voorgeschreven. Bij een aantal van deze dierziekten bevat de Europese regelgeving een plicht tot bestrijding. Daarnaast kan sprake zijn van een plicht tot het nemen van preventieve maatregelen en verplichtingen voor het doen van onderzoek naar de aan- of afwezigheid van een dierziekte via het monitoren van dieren.
 Het fonds wordt gevoed door jaarlijkse bijdragen vanuit de begroting van LNV, heffingen bij de sector op grond van de Wet dieren en de middelen die de Europese Unie ter beschikking stelt in verband met het weren en bestrijden van besmettelijke dierziekten.
 Financiering van het fonds
 De verdeling welke activiteiten uit de heffingen bij het bedrijfsleven worden gefinancierd en welke uit de begroting van LNV, is vastgelegd in een convenant tussen LNV en de betrokken sectorpartijen (Convenant financiering bestrijding besmettelijke dierziekten 2020–2024; Kamerstuk 29 683, nr. 248).
 De kosten van bewaking van dierziekten worden in beginsel voor 50% door het Rijk en voor 50% door het bedrijfsleven gefinancierd met uitzondering van de bewakingsprogramma’s die LNV heeft overgenomen van de voormalige productschappen. Deze worden voor 100% door de betreffende sector gefinancierd. Het gaat hierbij om het voorkomen en/of bestrijden van dierziekten waaronder de ziekte van Aujeszky, Salmonella (Se en St), Leukose, en een monitoringsprogramma voor vogelgriep (AI), Newcastle disease (NCD), non-zoönotische Salmonella en Mycoplasma. 
 De financiering van de kosten van bestrijding van dierziekten is afhankelijk van de dierziekte en de noodzakelijke voorzieningen om de bestrijding uit te kunnen voeren. Deze kosten worden in beginsel – tot een per diersoort afgesproken plafondbedrag – voor 100% doorberekend aan de veehouderijsectoren, met uitzondering van de kosten van de contractueel vastgelegde voorzieningen voor de bestrijding. Deze worden gefinancierd door overheid en sector, beide voor 50%. Boven de plafondbedragen draagt de overheid de resterende kosten.
 De plafondbedragen
 De tarieven voor de diergezondheidsheffing voor de diersoorten runderen, varkens, kippen, kalkoenen, eenden, schapen en geiten worden voor de jaren 2020 tot en met 2024 zodanig vastgesteld dat de totale opbrengst van de diergezondheidsheffing en de bijdragen van de sectorpartijen niet meer zullen bedragen dan de in onderstaande tabel opgenomen plafonds.
 
 Overzicht plafondbedragen opbrengsten diergezondheidsheffing (bedragen in €)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sector
 
 
 Plafond voor de 5-jaarlijkse vaste kosten1
 
 
 Plafond voor de bestrijdingskosten
 
 
 Totaalplafond
 
 
 
 
 Rundvee
 
 
 34.220.000
 
 
 9.000.000
 
 
 43.220.000
 
 
 
 
 Pluimvee
 
 
 46.000.000
 
 
 32.000.000 2.
 
 
 78.000.000
 
 
 
 
 Schapen
 
 
 4.699.860
 
 
 490.000
 
 
 9.095.440
 
 
 
 
 Geiten
 
 
 3.905.580
 
 
 
 
 Varkens
 
 
 16.947.300
 
 
 41.000.000 3.
 
 
 57.947.300
 
 
 
 
 1    5-jaarlijkse kosten: voor de 5 jaren van de convenantsperiode (2020-2024).
 
 
 
 
 
 
 
 2    Waarvan 2.000.000 voor Newcastle Disease.
 
 
 
 
 
 
 
 3    Waarvan 22.000.000 voor Afrikaanse Varkenspest.
 
 
 
 
 
 
 
 
 De bedragen voor de totaalplafonds zijn opgenomen in het Besluit diergezondheid. In het eerdergenoemde convenant zijn deze plafondbedragen nader uitgewerkt in een deelplafond voor de jaarlijkse kosten over de periode 2020 tot en met 2024 en een deelplafond voor de bestrijdingskosten.
 
 
 Artikel 1 Bewaking en bestrijding van dierziekten en voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen
 
 Algemene doelstelling
 Bewaking en bestrijding van specifieke dierziekten en het voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister van LNV is verantwoordelijk voor:
 
 
 •
 Het bestrijden van dierziekten die op basis van (Europese) wetgeving verplicht moeten worden bestreden en indirect verantwoordelijk – houders van dieren zijn zelf primair verantwoordelijk – voor welzijnsaspecten bij de bestrijding.
 
 
 •
 Het tijdig signaleren en afhandelen van verdenkingen en besmettingen door onderzoek en monitoring/bewaking van bepaalde dierziekten.
 
 
 •
 Effectieve en doelmatige crisisorganisatie bij dierziektenuitbraken. 
 
 
 
 Beleidswijzigingen
 Er zijn geen wijziging in het beleid ten opzichte van 2022.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 Budgettaire gevolgen van beleid (bedragen x € 1.000,-)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 
 
 
 
 61.786
 
 
 
 
 38.680
 
 
 
 
 24.891
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 
 Waarvan Garantieverplichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waarvan overige verplichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 UITGAVEN
 
 
 
 
 48.323
 
 
 
 
 46.695
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 
 Waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 25%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 48.323
 
 
 
 
 46.695
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 
 
 Waarvan:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bewaking van dierziekten
 
 
 22.253
 
 
 20.807
 
 
 21.349
 
 
 21.349
 
 
 21.349
 
 
 21.349
 
 
 21.349
 
 
 
 
 Bestrijding van dierziekten
 
 
 23.546
 
 
 22.724
 
 
 8.879
 
 
 8.879
 
 
 8.879
 
 
 8.879
 
 
 8.879
 
 
 
 
 Overig
 
 
 2.524
 
 
 3.164
 
 
 2.727
 
 
 2.727
 
 
 2.727
 
 
 2.727
 
 
 2.727
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 
 89.510
 
 
 
 
 68.947
 
 
 
 
 39.987
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 32.955
 
 
 
 
 
 
 Waarvan:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten van LNV
 
 
 8.163
 
 
 11.754
 
 
 11.754
 
 
 11.754
 
 
 11.754
 
 
 11.754
 
 
 11.754
 
 
 
 
 Ontvangsten van sector
 
 
 24.214
 
 
 13.506
 
 
 16.318
 
 
 9.286
 
 
 9.286
 
 
 9.286
 
 
 9.286
 
 
 
 
 Bijdrage sector crisisreserve
 
 
 5764
 
 
 0
 
 
 10.415
 
 
 10.415
 
 
 10.415
 
 
 10.415
 
 
 10.415
 
 
 
 
 Ontvangsten EU
 
 
 2.156
 
 
 2.500
 
 
 1.500
 
 
 1.500
 
 
 1.500
 
 
 1.500
 
 
 1.500
 
 
 
 
 Saldo van de afgesloten rekeningen
 
 
 49.213
 
 
 41.187
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting bij bovenstaande tabel budgettaire gevolgen van beleid
 Budgetflexibiliteit
 Er zijn doorlopende contracten met bedrijven om bewakingsprogramma’s uit te voeren en/of om beschikbaar te zijn voor dienstverlening tijdens crises, waardoor uitgaven voor circa 25% juridisch verplicht zijn. De rest is op basis van het convenant aan bestuurlijke afspraken gebonden.
 Saldosystematiek DGF
 In de systematiek van het DGF speelt het fondssaldo een belangrijke rol. Via het saldo worden de middelen in het fonds, die worden gereserveerd voor onverwachte (grote) uitgaven die samenhangen met het uitbreken van een dierziektecrisis, jaar op jaar meegenomen. Het beginsaldo is de resultante van het beginsaldo van het vorige jaar en het saldo van specifieke uitgaven en ontvangsten in dat jaar. Voor de crisisreserve geldt dat deze middelen op vergelijkbare wijze meegenomen worden.
 De raming zal jaarlijks worden herijkt en hierbij worden ook de gevolgen voor het fondssaldo meegewogen. De verdere ontwikkeling van het fondssaldo (of het saldo crisisreserve) wordt dan ook niet voor latere jaren weergegeven omdat hier nu geen reële raming van kan worden gemaakt. 
 Het eindsaldo van 2021 bedroeg € 41,2 mln. Dit is de opgebouwde crisisreserve tot en met 2021 ad € 7,0 mln. en het voordelig eindsaldo per eind 2021 ad € 34,2 mln. Dit eindsaldo voor 2021 is als beginsaldo bij eerste suppletoire begroting 2022 toegevoegd aan de lopende begroting 2022 onder saldo van de afgesloten rekeningen. 
 Voor 2022 is de huidige verwachting dat er voor € 46,7 mln. wordt uitgegeven en voor € 27,8 mln. ontvangen waardoor het genoemde beginsaldo 2022 ad € 41,2 mln. in dat jaar naar verwachting afneemt met € 18,9 mln tot € 22,3 mln.
 Er wordt in 2023 voor € 33,0 mln. uitgaven voorzien en € 40,0 mln. ontvangsten waardoor het saldo in dat jaar met € 7,0 mln. toeneemt. Het voorziene effect op het DGF-saldo is dat deze hoger wordt. 
 Meerjarig beeld
 Voorheen werden bij de begroting de ontvangsten volledig gelijkgesteld aan de uitgaven. Vanaf 2020 is er voor gekozen om een prognose van verwachte ontvangsten op te nemen. Zo wordt een reëler beeld van de verwachte ontwikkeling van het fondssaldo gepresenteerd. De raming wordt jaarlijks herijkt.
 De geraamde uitgaven 2023 worden pro forma meerjarig doorgetrokken naar 2024 en latere jaren.
 Daarnaast werden voorheen de verplichtingen gelijkgesteld aan de uitgaven. Met ingang van 2021 is voor DGF een verplichtingen administratie ingevoerd waardoor nu een meer reële prognose is opgenomen voor de verplichtingen 2022 en 2023. De verplichtingen voor 2024 en latere jaren zijn gelijkgesteld aan de uitgaven voor die jaren.
 De geraamde ontvangsten 2023 kunnen niet pro forma meerjarig doorgetrokken worden. Vanaf 2024 zijn de ontvangsten derhalve gelijkgesteld aan de geraamde uitgaven door de geraamde ontvangsten voor de sector met € 7,0 mln. te verlagen. 
 Het saldo van de afgesloten rekeningen voor 2024 t/m 2027 zal door de genoemde verlaging van de ontvangsten voor deze jaren naar verwachting eveneens jaarlijks lager uitvallen. Om het saldo van de uitgaven en inkomsten vanaf 2024 derhalve aan elkaar gelijk te kunnen stellen moet het saldo van de afgesloten rekeningen voor deze jaren worden verhoogd met het genoemde jaarlijkse bedrag.
 Ontvangsten van LNV
 De bijdrage van LNV aan het fonds is gebaseerd op de conform het convenant toegewezen uitgaven. 
 Ontvangsten van sectoren
 In de varkens- en pluimveesector zijn overschotten aanwezig in het saldo van de afgesloten rekeningen. Dit saldo wordt gedurende deze convenantsperiode afgebouwd. Om die reden zijn de ontvangsten van de sectoren in 2023 lager begroot dan de uitgaven in 2023, de hogere gerealiseerde uitgaven in 2021 en 2022 (vooral HPAI) en het aanvullen van de crisisreserve (pluimveesector). 
 Ontvangsten EU
 De EU draagt bij aan de kosten voor Salmonella, TSE/BSE en HPAI. 
 Bijdrage van sector aan crisisreserve
 In het convenant 2020-2024 zijn afspraken gemaakt over de opbouw van een crisisreserve. Deze reserve vormt een aanvulling op het fondssaldo. In 2023 zal de crisisreserve van de pluimveesector weer worden aangevuld. De reserve was uitgeput door de gemaakte kosten ter bestrijding van de vogelgriep.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 Opdrachten
 Bewaking van dierziekten
 Het signaleren van (mogelijke) dierziekten vindt plaats door houders van dieren, dierenartsen en/of medewerkers van laboratoria/onderzoeksinstellingen, hetzij op basis van klinische verschijnselen dan wel op basis van de uitkomsten van laboratoriumonderzoek. In het geval deze verschijnselen kunnen wijzen op een aangifteplichtige ziekte, dient dit onmiddellijk bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) te worden gemeld. Naast de meldplicht worden in opdracht van LNV bewakings- en monitoringsprogramma’s uitgevoerd die deels door de Europese Unie (EU) verplicht zijn gesteld ter behoud van de dierziektevrij-status.
 Ook een vrijstatus voor de Wereldorganisatie voor diergezondheid (Office International des Épizooties, OIE) vereist voor sommige ziekten een monitoringsprogramma. Door bewakingsonderzoeken uit te voeren wordt het risico dat een ziekte niet of niet tijdig wordt opgemerkt gereduceerd.
 Naast deze officiële vrijstatus zijn er andere redenen voor het uitvoeren van monitoringprogramma’s, zoals de volksgezondheid of nationale diergezondheidsbelangen. Zo is ervoor gekozen om een monitoringsprogramma uit te voeren op Q-koorts, Mycoplasma gallisepticum en Salmonella St./Se.
 Voor een snelle opsporing van dierziekten is de overheid in sterke mate afhankelijk van de opmerkzaamheid van veehouders en dierenartsen en van hun bereidheid een eventuele verdenking te melden. Hiervoor worden in aanvulling op de monitoringsprogramma’s, waarbij een aangewezen aantal bedrijven wordt bemonsterd, zogenaamde ‘early warning’-programma’s uitgevoerd voor AI, Klassieke varkenspest (KVP) en Afrikaanse varkenspest (AVP). Deze early warning verplicht de dierhouder om bij zieke dieren, waarbij AI, KVP of AVP niet kan worden uitgesloten op basis van het klinische beeld, monsters op te sturen voor uitsluitingsdiagnostiek.
 Het budget voor bewaking van dierziekten wordt onder meer ingezet voor de volgende activiteiten:
 
 Uitgaven bewaking van dierziekten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 Basismonitoring (incl. effectiviteitsonderzoek)
 
 
 
 
 9.226
 
 
 
 
 Brucella melitensis (schaap, geit)
 
 
 
 
 400
 
 
 
 
 Blauwtong (rund, schaap, geit)
 
 
 
 
 284
 
 
 
 
 Brucellose (rund)
 
 
 
 
 1.200
 
 
 
 
 BSE (rund)
 
 
 
 
 3.165
 
 
 
 
 TSE (schaap, geit)
 
 
 
 
 230
 
 
 
 
 KVP (varkens, wilde zwijnen)
 
 
 
 
 587
 
 
 
 
 AI
 
 
 ‒
 
 
 Bedrijfsmatig pluimvee early warning
 
 
 125
 
 
 
 
 
 ‒
 
 
 Wilde vogels early warning / serologische test
 
 
 100
 
 
 
 
 Q-koorts (schaap, geit)
 
 
 
 
 685
 
 
 
 
 Leukose (rund)
 
 
 
 
 383
 
 
 
 
 Salmonella (zoönotisch, pluimvee)
 
 
 
 
 2.720
 
 
 
 
 AI, NCD, Mycoplasma en Salmonella (niet-zoönotisch)
 
 
 
 
 1.138
 
 
 
 
 Vogelgrieptesten
 
 
 
 
 1.106
 
 
 
 
 
 Totaal bewaking van dierziekten
 
 
 
 
 
 
 21.349
 
 
 
 
 
 
 Bestrijding van dierziekten
 Onder de bestrijding van dierziekten vallen:
 
 Voorzieningen
 
 
 •
 Treffen van voorzieningen om onmiddellijk te kunnen bestrijden (crisisparaatheid);
 
 
 Verdenkingen
 
 
 •
 Onderzoek naar verschijnselen die kunnen duiden op een aangifteplichtige dierziekte na een melding door een (vee)houder en/of door een dierenarts;
 
 
 •
 Onderzoek van verdachte dieren;
 
 
 Bestrijding
 
 
 •
 Bestrijding van besmettelijke dierziekten zoals tuberculose, brucellose, leukose, AI, Mond en klauwzeer (MKZ) en KVP.
 
 
 
 Als veehouders verschijnselen signaleren bij hun dieren die kunnen duiden op een aangifteplichtige dierziekte, is melding daarvan verplicht. Het onderzoeken van deze meldingen is een belangrijke structurele taak van de NVWA. Ook bij een positief testresultaat van een aangifteplichtige ziekte wordt dit gemeld bij de NVWA. Indien een bevestigingstest positief is, wordt het bedrijf door de NVWA besmet verklaard. Als er sprake is van een bestrijdingsplichtige ziekte, wordt aansluitend tot bestrijding overgegaan.
 Zodra sprake is van een besmetting of hier vanuit moet worden gegaan, worden onmiddellijk bestrijdingsmaatregelen getroffen door de (permanente) crisisorganisatie van LNV. Vertraging van de bestrijding leidt tot meer besmettingen en daarmee tot langdurige bestrijdingsmaatregelen. Bestrijding vindt plaats volgens Europese bestrijdingsrichtlijnen. De aanpak is geregeld in diverse draaiboeken van het Ministerie. Op Rijksoverheid.nl staan de actuele bestrijdingsdraaiboeken.
 In bepaalde gevallen kan de inzet van beschermende noodvaccinatie (vaccinatie ‘voor het leven’) een effectieve bestrijdingsmethode zijn. In plaats van het in grote aantallen preventief ruimen van dieren kan de uitbraak bij bepaalde dierziekten tot staan worden gebracht door vaccinatie, in een bepaald gebied rondom besmette bedrijven. Gezonde gevaccineerde dieren worden niet meer gedood. Op basis van de huidige EU-regelgeving is beschermende noodvaccinatie mogelijk bij de bestrijding van uitbraken van MKZ, KVP, Ziekte van Aujeszky (ZvA) en AI. Deze aanpak is alleen uitvoerbaar bij dierziekten waarvoor een effectief en praktisch toepasbaar vaccin beschikbaar is (MKZ, KVP en ZvA). De mogelijkheid van noodvaccinatie is beschreven in de betreffende beleidsdraaiboeken.
 
 Voor de bestrijding van dierziekten staan onder andere de volgende instrumenten ter beschikking:
 
 
 •
 wettelijke verplichting van houders van dieren en dierenartsen om verschijnselen die duiden op een aangifteplichtige dierziekte te melden;
 
 
 •
 klinische inspectie door een zogenaamd deskundigenteam, bestaande uit dierenartsen (bedrijfsdierenarts van veehouder, dierenarts van de Gezondheidsdienst van Dieren en NVWA-dierenarts op bedrijven waar mogelijk sprake is van aangifteplichtige dierziekten);
 
 
 •
 monsternames en diagnostisch onderzoek van afgenomen monsters bij verdachte dieren;
 
 
 •
 instellen van stand-still, vervoersverboden en/of compartimenten;
 
 
 •
 vaccineren van dieren;
 
 
 •
 onderzoek van dieren op buurt-/contactbedrijven en andere relevante bedrijven;
 
 
 •
 tracering van een besmetting (van en naar);
 
 
 •
 doden van besmette dieren en van dieren die een reëel gevaar zijn voor verspreiding van de besmetting;
 
 
 •
 destructie van gedode (besmette) dieren;
 
 
 •
 reinigen en ontsmetten van bedrijven. 
 
 
 De grondslag voor de inzet van bovenstaande instrumenten zijn:
 
 
 •
 EU-richtlijnen en EU-verordeningen;
 
 
 •
 Wet Dieren;
 
 
 •
 (Beleids)draaiboeken;
 
 
 •
 crisisorganisatie en voorzieningen.
 
 
 
 Doordat een mogelijke dierziektecrisis niet op voorhand te voorspellen valt, kunnen de werkelijke bestrijdingskosten niet worden begroot. Het budget voor opdrachten voor voorzieningen en verdenkingen wordt onder meer ingezet voor de volgende activiteiten:
 
 Uitgaven bestrijding van dierziekten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 2023 1.
 
 
 
 
 
 
 
 Voorzieningen:
 
 
 
 
 
 
 Middelenbeheer
 
 
 111
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waakvlamcontracten
 
 
 1.989
 
 
 
 
 Vaccinatie ZvA, MKZ en KVP
 
 
 2.175
 
 
 
 
 HCU
 
 
 1.452
 
 
 
 
 
 Subtotaal Voorzieningen
 
 
 
 
 5.727
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verdenkingen:
 
 
 
 
 
 
 AI
 
 
 400
 
 
 
 
 Salmonella
 
 
 100
 
 
 
 
 Overige verdenkingen
 
 
 602
 
 
 
 
 
 Subtotaal Verdenkingen
 
 
 
 
 1.102
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestrijding:
 
 
 
 
 
 
 Salmonella
 
 
 2.000
 
 
 
 
 Mycoplasma Gallisepticum
 
 
 0
 
 
 
 
 Overige ziekten
 
 
 50
 
 
 
 
 HPAI
 
 
 pm
 
 
 
 
 
 Subtotaal Bestrijding
 
 
 
 
 2.050
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 8.879
 
 
 
 
 
 1.    Begrote bedragen gebaseerd op gerealiseerde kosten 2020-2022 (zie jaarverslagen DGF), daarbij rekening houdend met meerjarige trends en structurele veranderingen.
 
 
 
 
 
 
 Toelichting bij de post bestrijding HPAI
 De huidige vogelgriep uitbraak is veel groter dan de uitbraken die Nederland sinds 2003 heeft gekend. Nederland had in de laatste jaren te maken had met ‘seizoensgebonden’ uitbraken bij enkele bedrijven, en soms jaren zonder uitbraken. Sinds het najaar van 2020 is HPAI echter niet meer afwezig geweest. Daarnaast zijn uitbraken geweest in pluimveedicht gebied, waardoor ook bedrijven preventief geruimd werden. De financiële afwikkeling van deze recente ruimingen loopt nog, waardoor exacte bedragen op dit moment niet voorhanden zijn. Door het groot aantal ruimingen bestaat een gerede kans dat het deelplafond voor de bestrijdingskosten van de pluimveesector wordt overschreden. Dit zal de komende tijd goed gemonitord worden. Over de financiële afwikkeling wordt de Kamer nader geïnformeerd.
 Overig
 
 Het budget 2023 voor overige opdrachten wordt onder meer ingezet voor de volgende activiteiten:
 
 
 •
 De bijdrage aan de Stichting Diergeneesmiddelen Autoriteit voor € 0,6 mln. 
 
 
 •
 De uitvoeringskosten voor het innen van heffingen van € 1,3 mln. 
 
 
 •
 De overeenkomst met de Gezondheidsdienst voor Dieren voor veterinaire kennis (inclusief opleiding) en beleidsadvisering, deelname aan de zoönosenstructuur, assistentie van de NVWA bij verdenkingen en de afhaaldienst voor onderzoek dode dieren (€ 0,9 mln.).
 
 
 
 Ontvangsten
 Toelichting op de ontvangsten in de tabel budgettaire gevolgen van beleid.
 Ontvangsten LNV
 Dit betreft de LNV-bijdrage aan de DGF-begroting voor met name de bewaking en monitoring en voor voorzieningen in geval van een dierziekte-uitbraak (zoals vaccins, waakvlamcontracten en bestrijdingsmaterialen). De bijdrage van LNV is op de LNV begroting terug te vinden op artikel 21 bij Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken. 
 Ontvangsten van de sector
 
 Sinds 1 januari 2018 worden heffingstarieven jaarlijks bij algemene maatregel van bestuur vastgesteld. Voor het bepalen van de hoogte van het tarief zijn de volgende componenten van belang:
 
 
 •
 Een raming van de uitgaven voor betreffende diersoort of diercategorie in het kalenderjaar waarvoor het tarief wordt vastgesteld.
 
 
 •
 De benodigde middelen om in het DGF als reserve aan te houden. 
 
 
 •
 Een berekening van de uitgaven in de voorafgaande vijf jaren die niet gedekt zijn door de inkomsten uit heffingen of Europese middelen. Hierdoor sluiten de opbrengsten van de heffingen beter aan op de uitgaven.
 
 
 •
 Mogelijke overschotten op de balans
 
 
 
 Bijdrage sector crisisreserve
 De omvang van de reserve per sector is vastgelegd in het besluit diergezondheidsheffing en is ongeveer 20% van het plafondbedrag voor de bestrijdingskosten per sector in de convenantsperiode. De crisisreserve wordt gevormd en in stand gehouden uit de bijdragen van de sectoren. De reserves zijn bedoeld om in geval van een crisis direct de bestrijdingskosten te kunnen betalen. Tegenover de ontvangsten ten behoeve van de crisisreserve staan nog geen begrote uitgaven omdat uitbraken van dierziekten en daarmee samenhangende uitgaven in enig jaar niet te voorspellen zijn. In 2023 wordt alleen de crisisreserve van de pluimveesector aangevuld. Bij alle andere sectoren staan de ontvangsten voor de crisisreserve op 0, omdat de beoogde reserves zijn bereikt. De rundersector beheert zijn eigen crisisreserve. Ook voor deze sector is daarom geen bijdrage voor de crisisreserve aan de DGF-begroting voorzien in 2023. 
 
 Verwachte ontvangsten van de sector in 2023 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Runderen
 
 
 Varkens
 
 
 Schaap
 
 
 Geit
 
 
 Pluimvee
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten uit voorgaande jaren
 
 
 6.526
 
 
 3.366
 
 
 808
 
 
 873
 
 
 1.900
 
 
 13.473
 
 
 
 
 Ontvangsten voor hetzelfde jaar
 
 
 
 
 
 
 2.845
 
 
 2.845
 
 
 
 
 Ontvangsten voor crisisreserve
 
 
 
 
 
 
 10.415
 
 
 10.415
 
 
 
 
 Totaal verwachte ontvangsten
 
 
 6.526
 
 
 3.366
 
 
 808
 
 
 873
 
 
 15.160
 
 
 26.733
 
 
 
 
 
 Runderen
 De ontvangsten worden gevormd door de heffing over 2022 die in 2023 wordt opgelegd en geïnd. 
 Varkens
 De ontvangsten worden gevormd door de heffing over 2022 die in 2023 wordt opgelegd en geïnd. 
 Schapen en geiten
 De ontvangsten worden voor beide sectoren gevormd door de heffing over 2022 die in 2023 wordt opgelegd en geïnd. 
 Pluimvee
 De ontvangsten worden gevormd door de heffing over 2023 en het restant over 2022. De heffingen worden gedurende het jaar 2-maandelijks opgelegd. Het heffingsbedrag voor lopende uitgaven is lager dan de verwachte uitgaven doordat er een overschot aanwezig is in het DGF. De sector heeft er voor gekozen om gedurende 3 jaar de tarieven deels te verlagen. Daar staat tegenover dat de crisisreserve wordt aangevuld en het ontstane tekort in 2022 als gevolg van de HPAI uitbraak deels wordt aangevuld. 
 Ontvangsten EU
 Voor specifieke monitoringsprogramma’s en bestrijding kunnen in een aantal gevallen EU-bijdragen worden toegekend. De jaarlijkse EU bijdrage is iets naar beneden bijgesteld. Dit komt door de gewijzigde vastlegging van de EU-bijdrage aan de vaccinatieregeling voor zoönotische Salmonellose. Alleen de nationale bijdrage wordt vastgelegd en gerapporteerd binnen begrotingsverband. Bij de raming is alleen rekening gehouden met de lopende monitoringsprogramma’s. Daarnaast wordt in 2023 nog een bijdrage verwacht van de getroffen bestrijdingsmaatregelen voor HPAI in de eerste helft van 2022. Omdat het nog onduidelijk is wat de omvang van de daadwerkelijke bestrijdingsuitgaven gaat zijn en de (voorlopige) claim nog niet is ingediend, is er vooralsnog geen bedrag op genomen. 
 
 
 
 
 7.
 Bijlagen
 
 
 
 Bijlage 1: ZBO's en RWT's
 
 
 Overzicht Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (vallend onder ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam organisatie
 
 
 RWT/ZBO
 
 
 Begrotingsartikel
 
 
 Begrotingsramingen (x € 1.000)
 
 
 Uitgevoerde evaluatie ZBO onder Kaderwet
 
 
 Volgende evaluatie ZBO
 
 
 
 
 
 
 
 Gezondheidsdienst voor Dieren
 
 1
 Rijksbekostiging door subsidiëring en valt niet onder de gehanteerde definitie voor «Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s».
 
 
 
 
 RWT
 
 
 21
 
 
 n.v.t.
 
 
 Evaluatieplicht niet van toepassing
 
 
 Evaluatieplicht niet van toepassing
 
 
 
 
 
 Raad voor Plantenrassen
 
 
 
 ZBO
 
 
 21
 
 
 1.414
 
 
 
 Kamerstuk 25 268, nr. 157
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 Centrale Commissie Dierproeven
 
 2
 De bijdrage aan CCD is onderdeel van van de bijdrage aan RVO
 
 
 
 
 ZBO
 
 
 21
 
 
 n.v.t. (€ 2.341)
 
 
 
 Kamerstuk 32 336, nr. 114
 
 
 
 2026
 
 
 
 
 
 College voor de toelating van
 
 3
 Alle bijdragen van andere departementen aan Ctgb worden budgettair overgeboekt naar LNV en door LNV toegekend.
 
 gewasbeschermings-middelen en biociden
 
 
 
 ZBO en RWT
 
 
 21
 
 
 1.336
 
 
 2022
 
 
 2026
 
 
 
 
 
 Staatsbosbeheer
 
 4
 Naast de wettelijke evaluatie zal ook een evaluatie plaatsvinden van het door SBB gehanteerde risicomanagement, het convenant EZ-SBB uit 2014 en kostprijsmodel.
 
 
 
 
 ZBO en RWT
 
 
 22
 
 
 29.517
 
 
 
 Kamerstuk 29 659, nr. 51. (Evaluatieplicht is ook opgenomen in de Wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer)
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 Wageningen Research
 
 
 
 RWT
 
 
 23
 
 
 108.275
 
 
 
 Kamerstuk 32 637, nr. 274 (Loopt mee in de evaluatie subsidieregeling Instituten voor toegepast onderzoek)
 
 
 
 Evaluatieplicht onder Kaderwet niet van toepassing
 
 
 
 
 
 Stichting Kwaliteits-Controle-Bureau (KCB)
 
 
 
 ZBO en RWT
 
 
 21
 
 
 1.619
 
 
 
 Kamerstuk 25 268, nr. 157
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 Stichting Nederlandse Algemene Kwaliteitsdienst Tuinbouw (Naktuinbouw)
 
 
 
 ZBO en RWT
 
 
 21
 
 
 173
 
 
 
 Kamerstuk 25 268, nr. 157
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor zaaizaad en pootgoed van landbouwgewassen
 
 
 
 ZBO en RWT
 
 
 21
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 Kamerstuk 25 268, nr. 157
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 Stichting Bloembollenkeuringsdienst
 
 
 
 ZBO en RWT
 
 
 21
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 Kamerstuk 25 268, nr. 157
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 Stichting Skal
 
 5
 Deze evaluatie is uitgesteld als gevolg van de implementatie van de Biologische verordening (EU) 2018/848.
 
 
 
 
 ZBO en RWT
 
 
 21
 
 
 5.200
 
 
 
 Kamerstuk 25 268, nr. 162
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 
 Stichting Controle Orgaan Kwaliteits Zaken (COKZ)
 
 
 
 ZBO en RWT
 
 
 21
 
 
 167
 
 
 
 Kamerstuk 26 991, nr. 578
 
 
 
 2026
 
 
 
 
 
 Bureau Beheer Landbouwgronden
 
 
 
 ZBO en RWT
 
 
 22
 
 
 0
 
 
 Evaluatieplicht niet van toepassing
 
 
 Evaluatieplicht niet van toepassing
 
 
 
 
 
 Rendac BV
 
 6
 Rendac ontvangt vanuit het Diergezondheidsfonds een vergoeding voor het onderhouden van extra destructiecapaciteit voor het geval er een dierziekte uitbreekt.
 
 
 
 
 RWT
 
 
 21
 
 
 n.v.t.
 
 
 Evaluatieplicht niet van toepassing
 
 
 Evaluatieplicht niet van toepassing
 
 
 
 
 
 Stichting Bureau Erkenningen
 
 
 
 ZBO en RWT
 
 
 21
 
 
 0
 
 
 
 Kamerstuk 25 268, nr. 207
 
 
 
 2026
 
 
 
 
 
 
 7
 De bijdrage aan de Grondkamers is onderdeel van de bijdrage aan RVO.
 
 Grondkamers
 
 
 
 ZBO
 
 
 21
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 Evaluatie wordt meegenomen bij de herziening van de pachtwetgeving
 
 
 
 
 Evaluatie wordt meegenomen bij de herziening van de pachtwetgeving
 
 
 
 
 
 
 Kamer voor de Binnenvisserij
 
 8
 De bijdrage aan de Kamer voor Binnenvisserij is onderdeel van de bijdrage aan RVO.
 
 
 
 
 ZBO
 
 
 22
 
 
 n.v.t.
 
 
 Evaluatieplicht niet van toepassing
 
 
 Evaluatieplicht niet van toepassing
 
 
 
 
 
 
 Overzicht Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (vallend onder andere ministeries)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam organisatie
 
 
 Ministerie
 
 
 RWT/ZBO
 
 
 Begrotingsartikel
 
 
 Begrotingsraming (x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 Zorg Onderzoek Nederland/Medische Wetenschappen (ZonMw)
 
 1
 De bijdrage aan ZonMw loopt via het Ministerie van VWS.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 2: Specifieke uitkeringen per departement
 
 
 Specifieke uitkeringen LNV
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht specifieke uitkeringen (SPUKS) (bedragen x € 1 mln.)
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2.026
 
 
 2.027
 
 
 
 
 
 
 
 SiSa nr.
 
 
 
 Onderdeel
 
 
 Toelichting
 
 
 t-1
 
 
 t
 
 
 t+1
 
 
 t+2
 
 
 t+3
 
 
 t+4
 
 
 
 
 
 
 Naam
 
 
 
 
 (bedragen per jaar)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 L1
 
 
 
 
 Jong leren eten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Korte duiding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Juridische grondslag
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatschappelijke effecten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangende partijen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 23
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 L2
 
 
 
 
 Regio deal Rotterdam Zuid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (wordt C72)
 
 
 
 Korte duiding
 
 
 Uitvoeringsactiviteiten in het kader van de aanpak op de thema’s School, Werk, Wonen en Cultuur zoals opgenomen in de Regio Deal Rotterdam Zuid, waarmee een impuls wordt gegeven aan het Uitvoeringsplan Nationaal Programma Rotterdam Zuid en waarvoor de gemeente financiële verplichtingen aangaat, middelen beschikbaar stelt of waarvoor de gemeente kosten maakt ten behoeve van voorbereiding, administratie en toezicht
 
 
 0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 
 Juridische grondslag
 
 
 Beschikking
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatschappelijke effecten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangende partijen
 
 
 Rotterdam
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 22
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 L4
 
 
 
 
 Deelproject 750 hectare natuur- en recreatiegebied (Project Mainportontwikkeling Rotterdam)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Korte duiding
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 
 Juridische grondslag
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatschappelijke effecten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangende partijen
 
 
 Gemeente Rotterdam
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 22
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 L5
 
 
 
 
 Regiodeals (3e tranche)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 wordt (C75)
 
 
 
 Korte duiding
 
 
 Met de Regio Deals wil het
 Rijk de eigen kracht van een gebied, de regio, benutten en in partnerschap deze helpen te versterken.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Juridische grondslag
 
 
 Ministeriële regeling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatschappelijke effecten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangende partijen
 
 
 Gemeenten en Provincies
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 22
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 L6
 
 
 
 
 Regeling specifieke uitkering uitvoering Subsidieregeling sanering varkenshouderijen (Srv)
 
 
 
 
 6,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 
 Korte duiding
 
 
 Compensatie voor de inspanningen aangaande deelnemende veehouderijlocaties aan de Srv
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Juridische grondslag
 
 
 Ministeriële regeling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatschappelijke effecten
 
 
 Flankerend beleid voor uitvoering van de Srv
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangende partijen
 
 
 Gemeenten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 21
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 L7
 
 
 
 
 Regeling specifieke uitkering IBP-Vitaal Platteland
 
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Korte duiding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Juridische grondslag
 
 
 Ministeriële regeling, eenmalig
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatschappelijke effecten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangende partijen
 
 
 Provincies
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 22
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 L8
 
 
 
 
 Regeling provinciale aankoop veehouderijen nabij natuurgebieden
 
 
 
 
 133,3
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 
 Korte duiding
 
 
 Inzet middelen voor aankoop van veehouderijlocaties nabij stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Juridische grondslag
 
 
 Ministeriële regeling, eenmalig
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatschappelijke effecten
 
 
 Bijdrage aan terugdringen stikstof uitstoot
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangende partijen
 
 
 Provincies
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 21
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 L10
 
 
 
 
 Regeling specifieke uitkering Impuls Veenweiden
 
 
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Korte duiding
 
 
 Middelen worden op basis van maatwerk ingezet in kansrijke veenweidegebieden waarbij het kan gaan om het ondersteunen van agrariërs bij minder intensief landgebruik, het vrijwillig verplaatsen of stoppen van het bedrijf maar ook voor technische aanpassingen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Juridische grondslag
 
 
 Ministeriële regeling, eenmalig
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatschappelijke effecten
 
 
 Bijdrage aan doelstellingen Klimaatakkoord
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangende partijen
 
 
 Provincies
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 22
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 L14
 
 
 
 
 Floriade
 
 
 
 
 2,5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Korte duiding
 
 
 Bijdrage voor de onderdelen 1) Agroforestry 2) het Floriade Kennisprogramma 3) Dutch Innovation Xperience 4) Greenhouse en belevingskas.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Juridische grondslag
 
 
 Kaderwet EZK/LNV subsidies
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatschappelijke effecten
 
 
 Bijdrage leveren aan oa bewustwording omtrent opgaven rondom klimaat, circulariteit, en land-en tuinbouw.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangende partijen
 
 
 Almere
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 21
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 L16
 
 
 
 
 Programma Natuur
 
 
 
 
 217,2
 
 
 255,2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Korte duiding
 
 
 Inzet voor natuurherstel met het oog op een duurzame instandhouding van de overbelaste stikstofgevoelige Natura2000-gebieden en leefgebieden van soorten met een overschrijding van de Kritische Depositiewaarde
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Juridische grondslag
 
 
 Ministeriële regeling, eenmalig
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatschappelijke effecten
 
 
 Bijdrage aan natuurherstel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangende partijen
 
 
 Provincies
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 22
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 L17
 
 
 
 
 Design Thinking peelvenen (Noord Brabant)
 
 
 
 
 0,2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Korte duiding
 
 
 De provincie Noord-Brabant werkt aan een gebiedsproces en willen daarbij design thinking inzetten om nieuwe stappen te zetten en nieuwe perspectieven te ontwikkelen op de relatie tussen landbouw en natuur.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Juridische grondslag
 
 
 Kaderwet EZK/LNV subsidies
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatschappelijke effecten
 
 
 Experimenten met design thinking-methode inzetten om nieuwe stappen te zetten en nieuwe perspectieven te ontwikkelen op de relatie tussen landbouw en natuur.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangende partijen
 
 
 Noord-Brabant
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 21
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 L18
 
 
 
 
 Agroprogramma Groningen
 
 
 
 
 3,8
 
 
 3,8
 
 
 3,8
 
 
 3,8
 
 
 
 
 
 
 
 Korte duiding
 
 
 Programma onder regie van provincie Groningen, gericht op het helpen van boeren met aardbevingsgerelateerde problematiek door middel van kennis/expertise, begeleiding en (maatwerk-)regelingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Juridische grondslag
 
 
 Kaderwet EZK/LNV subsidies
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatschappelijke effecten
 
 
 Toekomstbestendige agrarische sector in het aardbevingsgebied
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangende partijen
 
 
 Provincie Groningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 22
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 3: Verdiepingshoofdstuk
 
 Algemeen
 Nieuwe begrotingsmutaties die enkel betrekking hebben op 2022 worden komend najaar in de tweede suppletoire begroting toegelicht. Nieuwe mutaties die betrekking hebben op 2022 én latere begrotingsjaren zijn eveneens terug te vinden in de tabellen en worden hieronder toegelicht.
 Artikel 21 Land- en tuinbouw
 
 Uitgaven beleidsartikel 21 (bedragen x € 1.000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 534.117
 
 
 189.893
 
 
 145.224
 
 
 185.961
 
 
 174.833
 
 
 
 
 
 Mutatie Nota van wijziging 2022
 
 
 94.350
 
 
 5.400
 
 
 2.700
 
 
 800
 
 
 
 
 
 
 Mutatie ISB 2022
 
 
 25.500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 124.600
 
 
 150.943
 
 
 449.607
 
 
 83.999
 
 
 20.733
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Van AP: maatwerksubsidie CO2 glastuinbouw
 
 
 0
 
 
 9.200
 
 
 9.200
 
 
 4.600
 
 
 
 
 
 
 Van AP: compensatie Glastuinbouw warmteprojecten
 
 
 0
 
 
 15.400
 
 
 4.400
 
 
 2.200
 
 
 
 
 
 
 Aanvullend budget 2023 OVK regeling
 
 
 
 22.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prijsbijstellingstranche 2022
 
 
 3.535
 
 
 9.214
 
 
 9.566
 
 
 10.113
 
 
 10.240
 
 
 
 
 
 Mutatie VVK naar Borgstellingsfaciliteit
 
 
 39.000
 
 
 3.643
 
 
 2.928
 
 
 143
 
 
 143
 
 
 
 
 
 Naar RVO en NVWA: Mest middelen tbv 7e AP en rVDM
 
 
 ‒ 14.413
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuif Maatregel Gerichte Aankoop
 
 
 ‒ 184.800
 
 
 184.800
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 ‒ 2.923
 
 
 ‒ 4.609
 
 
 ‒ 180
 
 
 ‒ 1.236
 
 
 ‒ 608
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 618.966
 
 
 585.884
 
 
 623.445
 
 
 286.580
 
 
 205.341
 
 
 148.116
 
 
 
 
 
 Maatwerksubidie CO2 glastuinbouw
 Vanaf de aanvullende post van het ministerie van Financiën worden de middelen voor de Maatwerksubsidies voor een concreet uitgewerkt project voor het extra afvangen van CO2, en deze te leveren aan glastuinders, toegevoegd aan de LNV begroting. 
 Compensatie Glastuinbouw warmteprojecten
 Vanaf de aanvullende post van het ministerie van Financiën worden de middelen voor de compensatie van warmteprojecten, met de doelstelling de reductie van CO2-emissie in de glastuinbouw, toegevoegd aan de LNV begroting. 
 Aanvullend budget 2023 OVK regeling
 Voor de regeling ongedekte vaste kosten land- en tuinbouwbedrijven COVID-19 (OVK) is het budget ook in 2023 nodig gebleken. Als gevolg hiervan is in 2023 het budget opgehoogd.
 Kasschuif Maatregel Gerichte Aankoop
 Met deze kasschuif wordt 184,8 mln. doorgeschoven naar 2023 t.b.v. de tweede tranche van de Maatregel gerichte aankoop (MGA-2). Deze regeling richt zich op het vrijwillig beëindigen van piekbelasters nabij stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden via het (gedeeltelijk) aankopen van veehouderijlocaties. 
 Prijsbijstellingstranche 2022
 Verdeling prijsbijstellingstranche 2022 over de prijsgevoelige onderdelen van de LNV begroting
 Overheveling VVK naar Borgstellingsfaciliteit
 Door deze technische mutatie wordt op de LNV begroting het budget voor de risicovoorziening vermogensversterkende kredieten (VVK als onderdeel van de BL-module) integraal zichtbaar gemaakt bij de Borgstellingsfaciliteit en beleidsinstrumenten op artikel 21. 
 Bijdrage aan RVO en NVWA 
 De bijdrage aan de RVO en de NVWA ten behoeve van de controle op en de handhaving van het 7e Actieprogramma. 
 
 Ontvangsten beleidsartikel 21 (bedragen x € 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 32.770
 
 
 32.580
 
 
 30.280
 
 
 29.080
 
 
 29.080
 
 
 
 
 
 Mutatie Nota van wijziging 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie ISB 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie VVK naar Borgstellingsfaciliteit
 
 
 46.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige
 
 
 400
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 79.170
 
 
 32.580
 
 
 30.280
 
 
 29.080
 
 
 29.080
 
 
 29.080
 
 
 
 
 
 Overheveling VVK naar Borgstellingsfaciliteit
 Door deze technische mutatie wordt op de LNV begroting het budget voor de risicovoorziening vermogensversterkende kredieten (VVK als onderdeel van de BL-module) integraal zichtbaar gemaakt bij de Borgstellingsfaciliteit en beleidsinstrumenten op artikel 21. Hierdoor nemen de ontvangsten op dit begrotingsartikel toe.
 Artikel 22 Natuur, visserij en gebiedsgericht werken
 
 Uitgaven beleidsartikel 22 (bedragen x € 1.000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 462.658
 
 
 515.816
 
 
 486.548
 
 
 472.728
 
 
 415.790
 
 
 
 
 
 Mutatie Nota van wijziging 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie ISB 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 910
 
 
 183.290
 
 
 60.904
 
 
 55.181
 
 
 53.063
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire ISB 2022
 
 
 229.242
 
 
 528.339
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Loon en prijsbijstellingstranche 2022
 
 
 6.336
 
 
 10.328
 
 
 10.285
 
 
 9.933
 
 
 9.488
 
 
 
 
 
 Algemene Uitkering Programma Natuur 2022 en 2023
 
 
 ‒ 18.298
 
 
 ‒ 14.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Interne Allocatie Stikstof
 
 
 0
 
 
 ‒ 10.183
 
 
 ‒ 10.183
 
 
 ‒ 10.183
 
 
 ‒ 10.183
 
 
 
 
 
 nationaal kennisprogramma
 
 
 ‒ 3.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Saldo mee- en tegenvallers: Rijksrederij
 
 
 0
 
 
 3300
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige
 
 
 
 ‒ 269
 
 
 
 
 2.414
 
 
 
 
 1.122
 
 
 
 
 2.194
 
 
 
 
 1.674
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 677.579
 
 
 1.219.304
 
 
 548.676
 
 
 529.853
 
 
 469.832
 
 
 469.089
 
 
 
 
 
 Algemene Uitkering Programma Natuur 2022 en 2023
 In het pakket Structurele aanpak stikstof is in totaal € 2,85 mld. beschikbaar gesteld voor het versterken en herstellen van de natuur. Onderdeel van het Uitvoeringsprogramma Natuur is het verhogen van de beheervergoeding vanuit het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL). De bestaande SNL middelen lopen mee via de Algemene Uitkering richting provincies. De provincies voeren de SNL uit en vergoeden tot 75% van de standaardkostprijs voor het beheren van natuur. Met ingang van beheerjaar 2021 wordt de vergoeding verhoogd naar 84%. De provincies ontvangen via een Algemene Uitkering compensatie voor de hogere subsidiekosten.
 Interne Allocatie Stikstof
 Dit betreft de interne allocatie van de middelen uit het Transitiefonds, specifiek bedoeld voor personele kosten.
 Nationaal kennisprogramma
 Het betref de overheveling van middelen voor het nationaal kennisprogramma naar de onderdelen binnen de LNV begroting waar de uitgaven gedaan zullen worden.
 Saldo mee- en tegenvallers: Rijksrederij
 Het jaartarief van de Rijksrederij gaat stijgen als gevolg van een reorganisatie en door het wegvallen van de meerjarenafspraak voor het gebruik van de Tridens. Hierdoor moeten de middelen aan de Rijksrederij in 2023 worden verhoogd.
 
 Ontvangsten beleidsartikel 22 (bedragen x € 1.000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 44.651
 
 
 33.165
 
 
 30.257
 
 
 27.053
 
 
 24.409
 
 
 
 
 
 Mutatie Nota van wijziging 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie ISB 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 4.380
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige
 
 
 300
 
 
 200
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 49.331
 
 
 33.365
 
 
 30.257
 
 
 27.053
 
 
 24.409
 
 
 22.756
 
 
 
 
 
 Artikel 23 Kennis en innovatie
 
 Uitgaven beleidsartikel 23 (bedragen x € 1.000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 244.539
 
 
 234.875
 
 
 223.977
 
 
 215.656
 
 
 214.215
 
 
 
 
 
 Mutatie Nota van wijziging 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie ISB 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 14.716
 
 
 16.961
 
 
 18.349
 
 
 15.975
 
 
 9.711
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Veehouderij deel 2 aanpak methaan en ammoniak
 
 
 2743
 
 
 461
 
 
 
 
 
 
 
 
 Financiering LMM WR(Wecr) opdracht
 
 
 
 2.882
 
 
 3.198
 
 
 3.106
 
 
 2.818
 
 
 
 
 
 Loon en prijsbijstellingstranche 2022
 
 
 7.010
 
 
 6.722
 
 
 6.646
 
 
 6.492
 
 
 6.476
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 2.912
 
 
 1.608
 
 
 ‒ 160
 
 
 135
 
 
 30
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 271.920
 
 
 263.509
 
 
 252.010
 
 
 241.364
 
 
 233.250
 
 
 229.740
 
 
 
 
 
 Veehouderij deel 2 aanpak methaan en ammoniak
 Het betreft de middelen voor het uitvoeren onderzoeken naar de integrale aanpak methaan en ammoniak via het dier- en voerspoor.
 Financiering LMM WR (Wecr) opdracht
 In het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM) wordt de waterkwaliteit op landbouwbedrijven gemonitord in relatie tot de landbouwpraktijk (oftewel bedrijfsvoering) op deze bedrijven voor de periode 2022-2025. Het LMM is een Europese verplichting. Het meetnet mest wordt door het RIVM uitgevoerd, maar t.b.v. van het meetnet doet Wageningen Research (Wecr deel) ook additioneel onderzoek/analyse naar de resultaten. Met deze mutatie worden de middelen voor dit onderzoek toegevoegd aan de LNV-begroting.
 
 Ontvangsten beleidsartikel 23 (bedragen x € 1.000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 12.107
 
 
 9.256
 
 
 9.256
 
 
 9.256
 
 
 9.256
 
 
 0
 
 
 
 
 Mutatie Nota van wijziging 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Mutatie ISB 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 335
 
 
 
 69
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 12.442
 
 
 9.256
 
 
 9.325
 
 
 9.256
 
 
 9.256
 
 
 9.256
 
 
 
 
 
 Artikel 24 Uitvoering en toezicht
 
 Uitgaven beleidsartikel 24 (bedragen x € 1.000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 431.026
 
 
 419.035
 
 
 404.722
 
 
 405.193
 
 
 398.750
 
 
 
 
 
 Mutatie Nota van wijziging 2022
 
 
 275
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie ISB 2022
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 72.439
 
 
 42.065
 
 
 37.381
 
 
 36.288
 
 
 34.264
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Loon en prijsbijstellingstranche 2022
 
 
 13.686
 
 
 16.471
 
 
 16.227
 
 
 16.066
 
 
 14.613
 
 
 
 
 
 WaU bestedingenvoorstel NVWA
 
 
 1.400
 
 
 12.600
 
 
 8.400
 
 
 4.200
 
 
 2.800
 
 
 
 
 
 Overige
 
 
 ‒ 1.674
 
 
 ‒ 953
 
 
 1.048
 
 
 1.019
 
 
 801
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 517.152
 
 
 489.218
 
 
 467.778
 
 
 462.766
 
 
 451.228
 
 
 445.809
 
 
 
 
 
 WaU bestedingenvoorstel NVWA
 Het betreft de bijdrage voor het LNV deel van de WaU (implementatie Werk aan Uitvoering) bestedingenvoorstel NVWA.
 Artikel 50 Apparaat
 
 Uitgaven beleidsartikel 50 (bedragen x € 1.000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 150.403
 
 
 133.736
 
 
 131.770
 
 
 129.281
 
 
 129.513
 
 
 
 
 
 Mutatie Nota van wijziging 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie ISB 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 12.750
 
 
 13.891
 
 
 12.102
 
 
 12.355
 
 
 11.400
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitvoeringskosten transitiefonds
 
 
 6.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 1.757
 
 
 10.861
 
 
 10.493
 
 
 10.112
 
 
 8.292
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 170.910
 
 
 166.488
 
 
 162.365
 
 
 159.748
 
 
 157.205
 
 
 155.806
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten beleidsartikel 50 (bedragen x € 1.000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 2.786
 
 
 3.431
 
 
 3.431
 
 
 3.431
 
 
 3.431
 
 
 
 
 
 Mutatie Nota van wijziging 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie ISB 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 127
 
 
 64
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 2.913
 
 
 3.495
 
 
 3.431
 
 
 3.431
 
 
 3.431
 
 
 3.431
 
 
 
 
 
 Artikel 51 Nog onverdeeld
 
 Uitgaven beleidsartikel 51 (bedragen x € 1.000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 22.637
 
 
 14.366
 
 
 12.411
 
 
 29.882
 
 
 10.695
 
 
 
 
 
 Mutatie Nota van wijziging 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie ISB 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 80.074
 
 
 110.202
 
 
 76.293
 
 
 71.156
 
 
 75.419
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Verdeling Loon en prijsbijstellingstranche 2022
 
 
 
 ‒ 35.720
 
 
 ‒ 47.454
 
 
 ‒ 47.333
 
 
 ‒ 47.147
 
 
 ‒ 45.346
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 ‒ 17.779
 
 
 ‒ 25.547
 
 
 11.253
 
 
 ‒ 145
 
 
 1.914
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 49.212
 
 
 51.567
 
 
 52.624
 
 
 53.746
 
 
 42.682
 
 
 44.432
 
 
 
 
 
 Diergezondheidsfonds (DGF)
 
 Uitgaven DGF (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 
 34.986
 
 
 
 
 33.686
 
 
 
 
 33.686
 
 
 
 
 33.686
 
 
 
 
 33.686
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie Nota van wijziging 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Mutatie ISB 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 11.709
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bewaking van dierziekten
 
 
 
 883
 
 
 883
 
 
 883
 
 
 883
 
 
 0
 
 
 
 
 Bestrijding van dierziekten
 
 
 
 ‒ 883
 
 
 ‒ 883
 
 
 ‒ 883
 
 
 ‒ 883
 
 
 0
 
 
 
 
 Overige uitgaven
 
 
 
 ‒ 731
 
 
 ‒ 731
 
 
 ‒ 731
 
 
 ‒ 731
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 46.695
 
 
 32.955
 
 
 32.955
 
 
 32.955
 
 
 32.955
 
 
 32.955
 
 
 
 
 
 Bewaking van dierziekten.
 Dit betreft een bijstelling van de prognose voor de uitgaven van diverse bewakingsprogramma's zoals blauwtong, BSE-runderen, basismonitoring en brucella. Bestrijding van dierziekten. 
 Bestrijding van dierziekten
 De bijstelling van de prognose voor uitgaven bestrijding betreft met name lagere uitgaven voor bestrijding salmonella ad € 0,8 mln. 
 Overige uitgaven. 
 De prognose voor overige uitgaven wordt naar beneden bijgesteld door lagere uitvoeringskosten voor het innen van heffingen. 
 
 Ontvangsten DGF (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 
 27.177
 
 
 
 
 33.686
 
 
 
 
 33.686
 
 
 
 
 33.686
 
 
 
 
 33.686
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Mutatie Nota van wijziging 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Mutatie ISB 2022
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 41.187
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten van LNV
 
 
 583
 
 
 583
 
 
 583
 
 
 583
 
 
 583
 
 
 0
 
 
 
 
 Ontvangsten van de sector
 
 
 
 ‒ 4.216
 
 
 ‒ 11.248
 
 
 ‒ 11.248
 
 
 ‒ 11.248
 
 
 0
 
 
 
 
 Ontvangsten van EU
 
 
 
 ‒ 481
 
 
 ‒ 481
 
 
 ‒ 481
 
 
 ‒ 481
 
 
 0
 
 
 
 
 Bijdrage sector crisisreserve
 
 
 
 10.415
 
 
 10.415
 
 
 10.415
 
 
 10.415
 
 
 0
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 68.947
 
 
 39.987
 
 
 32.955
 
 
 32.955
 
 
 32.955
 
 
 32.955
 
 
 
 
 
 Ontvangsten van LNV
 Dit betreft de toevoeging van de prijsbijstellingstranche 2022.
 Ontvangsten van de sector
 De ontvangsten van de sector voor 2023 zijn met € 4,2 mln. naar beneden bijgesteld. Dit komt met name door een wijziging van de ontvangsten pluimvee. Deze ontvangsten pluimvee worden gevormd door de heffing over 2023 en het restant over 2022. Het heffingsbedrag voor lopende uitgaven is lager dan de verwachte uitgaven doordat er een overschot aanwezig is in het DGF en de sector ervoor heeft gekozen om de tarieven gedurende drie jaar deels te verlagen. De prognose voor de ontvangsten 2023 is doorgetrokken naar 2024 en latere jaren. De totale DGF-ontvangsten voor 2024 en latere jaren zijn voorts in de DGF-begroting gelijk gesteld aan de totale DGF-uitgaven voor die jaren door het verschil ad € 7,0 mln. in mindering te brengen op deze post.  
 Ontvangsten van EU
 De jaarlijkse EU-bijdrage voor 2023 is naar beneden bijgesteld. Dit komt onder andere door de gewijzigde vastlegging van de EU-bijdrage voor de vaccinatieregeling zoönotische salmonellose. Alleen de nationale bijdrage wordt vastgelegd en gerapporteerd binnen begrotingsverband. De prognose voor 2023 is doorgetrokken naar 2024 en verder.
 Bijdrage sector crisisreserve
 De omvang van de reserve per sector is vastgelegd in het besluit diergezondheidshefing. De crisisreserve wordt gevormd en in stand gehouden uit bijdragen van de sectoren. De reserves zijn bedoeld om in geval van een crisis direct de bestrijdingskosten te kunnen betalen. Tegenover de ontvangsten staan nog geen begrote uitgaven omdat uitbraken van dierziekten in enig jaar niet te voorspellen zijn. In 2023 wordt alleen de crisisreserve pluimvee aangevuld. Bij alle andere sectoren zijn de beoogde reserves bereikt. De prognose 2023 is doorgetrokken naar 2024 en latere jaren.
 
 
 
 Bijlage 4: Moties en toezeggingen
 
 
 Door de Staten-Generaal aanvaarde moties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Kamerstuknummer motie
 
 
 Bewindspersoon
 
 
 Vindplaats
 
 
 Stand van zaken
 
 
 
 
 
 
 
 EK
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 TK
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, de maximale temperatuur voor diertransporten te verlagen naar 30 graden.
 
 
 35830-XIV-10
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Debat Slotwet Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Diergezondheidsfonds 2020 (35 830-XIV)
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is geïnformeerd over de stand van zaken middels Uitgaande brief [14 april 2022] - Verzamelbrief dierenwelzijn (Kamerstuk 28 286 nr. 1255)
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, om wettelijk vast te leggen dat de wachttijd bij het slachthuis tot de start van het uitladen maximaal vijftien minuten mag bedragen.
 
 
 35830-XIV-11
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Debat Slotwet Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Diergezondheidsfonds 2020 (35 830-XIV)
 
 
 Uitgaande brief [14 april 2022] - Verzamelbrief dierenwelzijn
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, een verbod in te stellen op het gebruik van drijfmiddelen die pijn of veel stress kunnen veroorzaken bij dieren, zoals elektrische prikkers waarmee stroomschokken worden gegeven.
 
 
 28286-1202
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Tweeminutendebat Voortgang verbetering slachtsysteem (28 286, nr. 1199)
 
 
 Uitgaande brief [22 april] - Uitkomsten onderzoek slachtsnelheid en voortgang verbeteren slachtsysteem
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, zelf een plan van aanpak op te stellen waarin concrete doelen worden gesteld voor het voorkomen van ziekte en sterfte onder bokjes en waarin het welzijn en de intrinsieke waarde van zowel de geiten als hun jongen voorwaardestellend zijn.
 
 
 28286-1156
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-12-2020] - VAO Dieren in de veehouderij (AO d.d. 29/10)
 
 
 Uitgaande brief [11-10-2021] - Beantwoording schriftelijke vragen over geitenbokjes en geitenlammetjes
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, om diergedragsdeskundigen te betrekken bij de invulling van de open normen in de Wet dieren en bij de invulling van de wetswijziging en deze adviezen daarbij leidend te laten zijn.
 
 
 28286-1186
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [10-06-2021] - Tweeminutendebat Evaluatie Wet dieren (28 286, nr. 1183)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, voorbereidingen te treffen voor een tussenevaluatie van de Wet dieren, met het doel om deze te actualiseren en het beschermingsniveau te verhogen.
 
 
 28286-1187
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [10-06-2021] - Tweeminutendebat Evaluatie Wet dieren (28 286, nr. 1183)
 
 
 Uitgaande brief [27-08-2021] - Verzamelbrief dierenwelzijn
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, onderzoek te doen hoe en op welke termijn een verbod op het doden van haantjes ingevoerd kan worden, en de Kamer daarover te informeren
 
 
 28286-1196
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [10-06-2021] - Tweeminutendebat Evaluatie Wet dieren (28 286, nr. 1183)
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is geïnformeerd over de stand van zaken middels uitgaande brief [6 juli 2022] - Verzamelbrief dierenwelzijn en diergezondheid
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, in de uit te voeren analyse de Europeesrechtelijke kaders en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens in relatie tot eigendomsrechten mee te nemen
 
 
 28286-1191
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [10-06-2021] - Tweeminutendebat Evaluatie Wet dieren (28 286, nr. 1183)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet, om gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek vast te stellen wat wordt verstaan onder het natuurlijk gedrag van een gehouden en daarmee gedomesticeerd (landbouw)huisdier, en of het vertonen van natuurlijk gedrag altijd bijdraagt aan een beter welzijn van een gehouden en daarmee gedomesticeerd (landbouw)huisdier.
 
 
 28286-1192
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [10-06-2021] - Tweeminutendebat Evaluatie Wet dieren (28 286, nr. 1183)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet, een impactanalyse te maken voor de handhaafbaarheid door de NVWA van deze wetswijziging - deze impactanalyse omvat in ieder geval de praktische handhaafbaarheid voor alle gehouden dieren.
 
 
 28286-1195
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [10-06-2021] - Tweeminutendebat Evaluatie Wet dieren (28 286, nr. 1183)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering een levenslang verbod op het houden van dieren mogelijk te maken voor recidiverende dierenbeulen.
 
 
 35925-XIV-28
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om te zorgen voor strenge controle en handhaving op reptielenbeurzen, en de handel, het dierenwelzijn en de mogelijke gezondheidsrisico’s in kaart te brengen, en de Kamer hierover zo spoedig mogelijk te informeren
 
 
 35925-XIV-39
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is geïnformeerd over de stand van zaken in Kamerbrief 28 286 nr. 1259, verzamelbrief dierenwelzijn.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om niet langer toe te staan dat dieren geen permanente toegang hebben tot drinkwater.
 
 
 35925-XIV-52
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Uitgaande brief [6 juli 2022] - Verzamelbrief dierenwelzijn en diergezondheid
 
 
 
 
 Verzoekt de regering te onderzoeken hoe ook de handel in en import van deze doorgefokte gezelschapsdieren verboden kan worden.
 
 
 35925-XIV-64
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is over de stand van zaken geïnformeerd met Uitgaande brief [6 juli 2022] - Verzamelbrief dierenwelzijn en diergezondheid (Kamerstuk 28286 nr. 1261)
 
 
 
 
 Verzoekt de regering de mogelijkheden te bekijken om excellente dierenambulances, die lid zijn van de Federatie Dierenambulances Nederland (FDN) en nu al hulp mogen verlenen op het hoofdwegennet, in geval van spoedeisende hulp als voorrangsvoertuig te laten rijden.
 
 
 35925-XIV-84 (was 30)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is over de stand van zaken geïnformeerd met Uitgaande brief [14 april 2022] - Verzamelbrief dierenwelzijn (Kamerstuk 28 286 nr. 1255)
 
 
 
 
 Verzoekt de regering zo snel mogelijk toe te werken naar het opnemen van de inzet op doelvoorschriften op bedrijfsniveau in combinatie met het realtime meten van ammoniak in het programma Stikstofreductie.
 
 
 35925-XIV-86 (was 74)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Onderhanden. De motie wordt betrokken bij de opvolging van het advies van de Taskforce Versnelling Innovatieproces Stalsystemen.
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet om informatie en data over sensor- en datasystemen in te zetten als basis voor doelenbeleid en te onderzoeken of en hoe dit in de wet verankerd kan worden.
 
 
 35925-XIV-88 (was 79)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Onderhanden. De motie wordt betrokken bij de opvolging van het advies van de Taskforce Versnelling Innovatieproces Stalsystemen.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering te borgen dat dode dieren die in de natuur worden gevonden en waarbij een vermoeden bestaat dat er sprake is van vogelgriep, zoveel mogelijk worden onderzocht.
 
 
 25295-1769 (was 1727)
 
 
 Minister LNV
 
 
 [20-01-2022] Debat over de ontwikkelingen rondom het coronavirus
 
 
 Uitgaande brief [23-02-2022] - Kamerbrief over verschillende onderwerpen betreffende vogelgriep en andere dierziekten
 
 
 
 
 Verzoekt de regering bij de Europese Commissie de problematiek rond de toegang van omstreden producten als kangoeroevlees en kangoeroeproducten tot de Europese markt aan te kaarten.
 
 
 21501-32-1376
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [10-02-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad van 15 en 16 november 2021
 
 
 Uitgaande brief [1 juni 2022] - Verslag van de Landbouw- en Visserijraad van 24 mei 2022
 
 
 
 
 Verzoekt de regering voor het volgende vogelgriepseizoen in oktober 2022 te komen met duidelijke protocollen en communicatie over wie verantwoordelijk is voor de vondst van besmette dieren, bijvoorbeeld door middel van een landelijk draaiboek.
 
 
 
 28807, nr. 248
 
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-03-2022] - TMD Zoönosen en Dierziekte
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering zo snel mogelijk te komen met een monitoringssysteem voor zoönose in de varkenshouderij.
 
 
 
 28807, nr. 258 (was 250)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-03-2022] - TMD Zoönosen en Dierziekte
 
 
 Uitgaande brief [06-07-2022] - Nationaal actieplan versterken zoönosenbeleid
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om onderzoek te doen naar de Nederlandse en Europese omvang en grootte van bushmeat en traditionele medicijnen waarin bedreigde wilde dieren zijn verwerkt, en de resultaten daarvan zo snel mogelijk naar de Kamer te sturen.
 
 
 
 28807, nr. 253
 
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-03-2022] - TMD Zoönosen en Dierziekte samen
 
 
 Uitgaande brief [06-07-2022] - Nationaal actieplan versterken zoönosenbeleid -
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet in de uitwerking van kringlooplandbouw operationele doelen te formuleren en deze waar mogelijk een gebiedsgerichte vertaling te geven; verzoekt tevens een nieuwe goede landbouwpraktijk te formuleren waarin deze doelen zijn verwerkt en hierover de Kamer in de eerste week van juni te informeren.
 
 
 35925-XIV-107
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Hoofdlijnendebat LNV
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is geïnformeerd over de stand van zaken met uitgaande brief [10 juni 2022] - perspectieven voor agrarische ondernemers
 
 
 
 
 Verzoekt de regering bij het werken aan perspectief voor de landbouwsector en boeren lessen te trekken uit succesvolle voorbeelden van (Europees) bronbeleid uit andere sectoren, de aanpak van andere landen in met name de EU en uit succesvolle pilots in eigen land, zoals de pilot inzake biologische melk van de provincie Gelderland.
 
 
 35925-XIV-119
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Hoofdlijnendebat LNV
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is geïnformeerd over de stand van zaken met uitgaande brief [10 juni 2022] - Perspectieven voor agrarische ondernemers
 
 
 
 
 Verzoekt de regering meer in te zetten op emissiereductie op het boerenerf met handelingsperspectief voor boeren, en provincies de ruimte te geven om middelen naar eigen inzicht te besteden afhankelijk van de gebiedsprocessen ten behoeve van het halen van de doelen.
 
 
 35925-XIV-153 (was 130)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Hoofdlijnendebat LNV
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering te borgen dat de NVWA zelf mag bepalen waar de camera’s in slachthuizen worden geplaatst en te voorkomen dat er dode hoeken bestaan.
 
 
 28286-1240
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-05-2022] - Debat Voortdurende misstanden in de Nederlandse Slachthuizen
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is geïnformeerd over de invulling van deze motie met Uitgaande brief [22 juni 2022] Verzamelbrief versterking toezicht (Kamerstuk 28 286 nr. 1259)
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om slachterijen die over willen gaan op het bedwelmen met CO2 hiervoor geen toestemming te geven.
 
 
 28286-1243
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-05-2022] - Debat Voortdurende misstanden in de Nederlandse Slachthuizen
 
 
 Uitgaande brief [22 juni 2022] - Verzamelbrief versterking toezicht
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om hoge boetes in relatie tot het delict, gevangenisstraf, beroepsverbod en levenslang verbod op het houden van dieren voor recidivisten binnen slachthuizen.
 
 
 28286-1247
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-05-2022] - Debat Voortdurende misstanden in de Nederlandse Slachthuizen
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is geïnformeerd over de invulling van deze motie met Uitgaande brief [22 juni 2022] - Verzamelbrief versterking toezicht
 
 
 
 
 Verzoekt de regering definitieve sluiting van recidiverende slachthuizen mogelijk te maken.
 
 
 28286-1248
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-05-2022] - Debat Voortdurende misstanden in de Nederlandse Slachthuizen
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is geïnformeerd over de invulling van deze motie met Uitgaande brief [22 juni 2022] - Verzamelbrief versterking toezicht
 
 
 
 
 Verzoekt de regering bij de in voorbereiding zijnde wetgeving binnen de kaders van de AVG cameratoezicht die realtime op afstand kan worden uitgelezen als basisvoorwaarde uit te werken.
 
 
 28286-1250
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-05-2022] - Debat Voortdurende misstanden in de Nederlandse Slachthuizen
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is geïnformeerd over de invulling van deze motie met Uitgaande brief [22 juni 2022] - Verzamelbrief versterking toezicht (Kamerstuk 28 286 nr. 1259]
 
 
 
 
 Verzoekt de regering bij alle voorbereidende wet- en regelgeving expliciet aandacht te hebben voor maatwerkregels voor zelfslachtende slachters.
 
 
 28286-1251
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-05-2022] - Debat Voortdurende misstanden in de Nederlandse Slachthuizen
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is geïnformeerd met Uitgaandebrief [ 22 juni 2022] Verzamelbrief versterking toezicht
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om in kaart te brengen welke dierproeven weinig tot geen voorspellende waarde hebben, en om te onderzoeken hoe deze slecht transleerbare dierproeven kunnen worden uitgefaseerd.
 
 
 32336-128
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [07-06-2022] - TMD Dierproeven
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering de verdere ontwikkeling van kunstmatige intelligentie te stimuleren, om zo het zoeken naar alternatieven snel, eenvoudig en effectief te maken en daarmee te kunnen voldoen aan de wet en het aantal overbodige dierproeven te verminderen.
 
 
 32886-129
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [07-06-2022] - TMD Dierproeven
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om met een actieplan te komen om tot een snelle verlaging van het aantal in voorraad gedode proefdieren te komen.
 
 
 32336-140 (was 130)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [07-06-2022] - TMD Dierproeven
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om met een plan van aanpak te komen om de transitie naar proefdiervrije innovaties te versnellen, om zo een bijdrage te leveren aan beter onderzoek, betere medicijnen en een significante vermindering van het aantal proefdieren.
 
 
 32336-141 (was 131)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [07-06-2022] - TMD Dierproeven
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om een tijdpad te maken om dierproeven voor veiligheidstesten te beëindigen, en de Kamer hierover zo spoedig mogelijk te informeren.
 
 
 32336-137
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [07-06-2022] - TMD Dierproeven
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om binnen de Transitie Proefdiervrije Innovatie werk te maken van het OMA-model, waarbij niet de dierproef, maar de onderzoeksvraag en de daarvoor meest succesvolle methode centraal staat.
 
 
 32336-138
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [07-06-2022] - TMD Dierproeven
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 verzoekt de regering waar mogelijk knelpunten op de route van lab naar praktijk op te lossen, en hierover jaarlijks te rapporteren aan de Kamer
 
 
 32336-139
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [07-06-2022] - TMD Dierproeven
 
 
 Uitgaande brief [ 23 mei 2022]
 
 
 
 
 Verzoekt de regering koplopers in kringlooplandbouw, zoals biologische en natuurinclusieve kringloopboeren, te ondersteunen om hun bedrijf zo veel mogelijk voort te zetten binnen de gebiedsgerichte aanpak.
 
 
 33576-290
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om ruim voor Prinsjesdag een brief te sturen met daarin alle politieke keuzes voor de toekomst van de Nederlandse landbouw en wat daarin het toekomstperspectief is van boeren; verzoekt de regering daarbij voorbeelden van toekomstvaste agrarische bedrijfsplannen uit te werken.
 
 
 33576-298
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering de handelsbelemmeringen en andere bezwaren tegen vaccinatie in kaart te brengen, een plan van aanpak op te stellen om deze belemmeringen en bezwaren te slechten en de Kamer hierover te informeren voor het zomerreces.
 
 
 21501-32-1396
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-03-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad op 21 februari 2022 (CD 16/2)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om met de sectoren te bezien welke innovaties succesvol zijn of grote potentie hebben om stikstofemissies sterk te verminderen en te borgen; verzoekt de regering de juridische onzekerheden van innovaties op de Rav-lijst in beeld te brengen, voorstellen te doen om deze onzekerheden weg te nemen, en de Kamer hierover zo spoedig mogelijk te informeren.
 
 
 33576-304
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering zo snel mogelijk met een compleet uitgewerkt instrumentarium te komen, waaronder voor innovaties, een management-maatregeleneffectschema’s per grondsoort (bijvoorbeeld door de WUR), een verplaatsersregeling (zonder beroepsverbod) en aantrekkelijke regelingen voor langjarig agrarisch natuurbeheer, en de Kamer hierover bij de begrotingsbehandeling te informeren.
 
 
 33576-312
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering de mogelijkheden in kaart te brengen voor continuering van de experimenten op het gebied van kringlooplandbouw in de experimenteerregio’s voor de komende jaren; verzoekt de regering tevens helderheid te verschaffen over randvoorwaarden als experimenteerruimte, inhoud, methodiek en monitoring voor de experimenteerregio’s.
 
 
 35925-XIV-35
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, te borgen dat alle na afroming beschikbare stikstofruimte op hexagoonniveau wordt opgenomen in het stikstofregistratiesysteem.
 
 
 35600-63
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [28-09-2021] - Tweeminutendebat Regeling nieuwe versie AERIUS Calculator en wijziging stikstofregistratiesysteem (35 600, nr. 59)
 
 
 Uitgaande brief [12-11-2021] - Voortgang stikstofproblematiek
 
 
 
 
 Verzoekt de regering initiatieven vanuit de agrarische sector voor een bottom-up-aanpak van innovatieve emissiereductie voor natuur en externe saldering ruimte te geven en de aanpak van de stikstofproblematiek hierop af te stemmen.
 
 
 33576-277
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, om bij de gebiedsgerichte aanpak niet blind te varen op de stikstofdoelstellingen, maar de brede natuurdoelstellingen en de toekomst van de landbouw voor ogen te houden.
 
 
 35830-XIV-16
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Debat Slotwet Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Diergezondheidsfonds 2020 (35 830-XIV)
 
 
 Uitgaande brief [12-11-2021] - Voortgang stikstofproblematiek
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, hiertoe een richtlijn met een deugdelijke juridische basis op te stellen, en de Kamer hierover dit jaar nog te informeren.
 
 
 35600-62
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [28-09-2021] - Tweeminutendebat Regeling nieuwe versie AERIUS Calculator en wijziging stikstofregistratiesysteem (35 600, nr. 59)
 
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, geen stikstofdepositieruimte te reserveren voor de uitbreiding van Lelystad Airport binnen de collectieve legalisering van de PAS-melders.
 
 
 35600-65
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [28-09-2021] - Tweeminutendebat Regeling nieuwe versie AERIUS Calculator en wijziging stikstofregistratiesysteem (35 600, nr. 59)
 
 
 Uitgaande brief [07-03-2022] - Verificatie PAS-melding Lelystad Airport
 
 
 
 
 Verzoekt de regering de provincies maximaal te ondersteunen in het hoger beroep.
 
 
 35925-XIV-37
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet om in zijn langetermijnvisies een doelgericht beleid voor stikstof en nitraat te implementeren.
 
 
 35925-XIV-76
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Onderhanden. De integrale, gebiedsgerichte aanpak is uitgewerkt in de startnotitie NPLG die op 10 juni 2022 naar het parlement is gestuurd. Hier wordt verder uitwerking aan gegeven zoals in de brief staat omschreven.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om de positie van de boer in de gebiedsprocessen dusdanig te borgen dat zij zowel praktisch als met gebruikmaking van de juiste ondersteuning kunnen deelnemen aan de gebiedsprocessen en de Kamer hierover te informeren bij de presentatie van het Nationaal Programma Landelijk Gebied.
 
 
 35925-XIV-105
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Hoofdlijnendebat LNV
 
 
 Onderhanden. De integrale, gebiedsgerichte aanpak is uitgewerkt in de startnotitie NPLG die op 10 juni 2022 naar het parlement is gestuurd. Hier wordt verder uitwerking aan gegeven zoals in de brief staat omschreven.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om de stikstofdoelen zo snel mogelijk, uiterlijk eerste helft van 2023, in artikel 1.12a van de Wet natuurbescherming en artikel 2.15a van de Omgevingswet vast te leggen.
 
 
 35925-XIV-106
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Hoofdlijnendebat LNV
 
 
 Onderhanden. De Tweede Kamer wordt naar verwachting oktober 2022 geïnformeerd over de nadere uitvoering van moties die zijn aangeonomen in het stikstofdebat van 23 juni 2022.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om concrete doelstellingen te formuleren voor de reductie van industriële NOx-uitstoot om ervoor te zorgen dat de industrie eerlijk bijdraagt aan het oplossen van de stikstofproblematiek
 
 
 35925-XIV-121
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Hoofdlijnendebat LNV
 
 
 Onderhanden. De Tweede Kamer is op 10 juni 2022 met de brief over de startnotitie NPLG geïnformeerd dat een evenredige bijdrage van alle sectoren, conform het coalitieakkoord, het uitgangspunt is. Het kabinet zal begin 2023 hiertoe ook richtinggevende doelen vaststellen voor de NOx-uitstoot van onder andere mobiliteit en industrie, waarmee ook invulling wordt gegeven aan deze motie.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om de mogelijkheden van metingen met satellieten toe te passen in aanvulling op de bestaande technieken.
 
 
 35925-XIV-141
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Onderhanden.
 
 
 
 
 Verzoekt de Minister van Landbouw en de Minister voor Stikstof een aantal werkbezoeken te brengen aan agrariërs die tegen de Duitse grens aan wonen en vervolgens aan de Kamer voor het eind van de zomer voorstellen te doen hoe de verschillen aan de grens zo klein mogelijk gemaakt worden.
 
 
 33576-273
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden. De Tweede Kamer is over de stand van zaken geïnformeerd in de brief van 15 juli 2022 over stand van zaken landelijk gebied en stikstof.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering met voorrang uitvoering te geven aan het legalisatieprogramma voor PAS-knelgevallen en vanuit het beoogde transitiefonds hiervoor afdoende middelen te reserveren.
 
 
 33576-276
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Uitgaande brief [15-07-2022] - Stand van zaken stikstof en landelijk gebied
 
 
 
 
 Verzoekt de regering op basis van de klimaatmaatregelen inzichtelijk te maken hoeveel effect de voorgenomen klimaatmaatregelen in de industrie en mobiliteit hebben om stikstof te reduceren, of het kabinet dit als evenwichtig beschouwt en, zo niet, welke maatregelen kunnen worden genomen dit evenwichtig te maken; verzoekt de regering kritisch te kijken welke grote veroorzakers van NOx- en NH3-depositie bestaan bij Natura 2000-gebieden, welke significante verduurzaming wordt ingezet en of nog extra maatregelen en middelen nodig zijn om de natuur in goede staat te kunnen brengen; verzoekt de regering de Kamer hierover begin 2023 te informeren om desgewenst extra maatregelen te nemen zodat ook de evenwichtige reductiedoelen voor industrie en mobiliteit in juli 2023 zijn vastgelegd.
 
 
 33576-302
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden. De Tweede Kamer wordt naar verwachting oktober 2022 geïnformeerd over de nadere uitvoering van moties die zijn aangenomen in het stikstofdebat van 23 juni 2022.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering de provincies ten behoeve van goede gebiedsprocessen ook kaarten te verstrekken met variaties op de beleidsuitgangspunten, waaronder een hoger generiek aandeel ammoniak dan 12 kiloton als vertrekpunt, een meer gebiedsgerichte benadering en ammoniak-emissies uit industriële bronnen ook ingetekend.
 
 
 33576-306
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden. De Tweede Kamer wordt naar verwachting oktober 2022 geïnformeerd over de nadere uitvoering van moties die zijn aangeonomen in het stikstofdebat van 23 juni 2022.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering het basispad voor wat betreft stikstofemissies – zowel in totaal, per sector, als uitgesplitst naar ammoniak en stikstofoxiden – in of bij de KEV 2022 volledig te actualiseren.
 
 
 33576-307
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden. De Tweede Kamer wordt naar verwachting oktober 2022 geïnformeerd over de nadere uitvoering van moties die zijn aangeonomen in het stikstofdebat van 23 juni 2022.
 
 
 
 
 verzoekt de regering te onderzoeken hoe bij vergunningsverlening meer regie op het verdelen van schaarse stikstofruimte kan komen; verzoekt de regering het toezicht op vergunningen voor industrie te versterken en daartoe de informatiepositie van het bevoegd gezag te verbeteren, zodanig dat de behandeling van stiktofuitstoot bij industriële en agrarische ondernemingen gelijkwaardig wordt,
 
 
 33576-308
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden. De Tweede Kamer wordt naar verwachting oktober 2022 geïnformeerd over de nadere uitvoering van moties die zijn aangenomen in het stikstofdebat van 23 juni 2022.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om de provincies de regie te laten nemen in hoe het stikstofbeleid en het budget ingezet worden voor investeringen in innovatie, verplaatsen van bedrijven en opkoop, mits de optelsom van alle provincies maar leidt tot 50% stikstofreductie in 2030 en de opgaven op het gebied van water en klimaat.
 
 
 33576-311
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden. De Tweede Kamer wordt naar verwachting oktober 2022 geïnformeerd over de nadere uitvoering van moties die zijn aangenomen in het stikstofdebat van 23 juni 2022.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om te bewerkstelligen dat boeren die vragen hebben een duidelijk aanspreekpunt krijgen in de gebiedsgerichte aanpak waar zij terechtkunnen en geholpen worden om de benodigde transitie door te maken, waarbij het aanspreekpunt juridische en financiële knelpunten identificeert en gezamenlijk wordt gewerkt om deze zo veel mogelijk weg te nemen.
 
 
 33576-314
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden. De Tweede Kamer wordt naar verwachting oktober 2022 geïnformeerd over de nadere uitvoering van moties die zijn aangeonomen in het stikstofdebat van 23 juni 2022.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering voldoende opties voor de akkerbouw op te nemen in de ecoregelingen, waaronder precisielandbouw.
 
 
 28625-301
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Nationaal Strategisch Plan
 
 
 Uitgaande brief [17-06-2022] - Kamerbrief appreciatie observaties Europese Commissie GLB-Nationaal Strategisch Plan
 
 
 
 
 Verzoekt de regering met de provincies en waterschappen een harde ambitie vast te leggen om de overheveling van pijler 1 naar pijler 2 stapsgewijs te laten groeien naar 30% om zo te voldoen aan klimaat- en natuurdoelstellingen; verzoekt tevens hiermee een gedegen gebiedsgerichte aanpak voor stikstof, klimaat en biodiversiteit te programmeren en de Europese middelen die beschikbaar komen voor deze gebiedsgerichte aanpak te cofinancieren, onder andere met rijksmiddelen voor stikstof, klimaat en/of biodiversiteit.
 
 
 28625-303
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Nationaal Strategisch Plan
 
 
 Uitgaande brief [17-06-2022] - Kamerbrief appreciatie observaties Europese Commissie GLB-Nationaal Strategisch Plan
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om boeren die additionele klimaat- en natuurdiensten leveren ruimhartiger te belonen door de ecoregelingen gebiedsgericht uit te werken in het NSP, zodat de ecoregelingen maximaal bijdragen aan de opgaven op het gebied van stikstof, klimaat en biodiversiteit; verzoekt tevens de beschikbare middelen voor de ecoregelingen daarbij minimaal constant te houden, ongeacht de overheveling van pijler 1 naar 2.
 
 
 28625-304
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Nationaal Strategisch Plan
 
 
 Uitgaande brief [17-06-2022] - Kamerbrief appreciatie observaties Europese Commissie GLB-Nationaal Strategisch Plan
 
 
 
 
 Verzoekt de regering een voorstel uit te werken met een stapsgewijze verhoging van eerstepijlergeld naar de tweede pijler per jaar, met als uitgangspunt dat deze middelen maximaal bijdragen aan het verdienvermogen van de boer; verzoekt de regering de (sociaal-)economische en ecologische effecten van het Nationaal Strategisch Plan vanaf 1 januari 2023 jaarlijks te monitoren en een evaluatie hiervan in 2025 te delen met de Kamer.
 
 
 28625-310
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Nationaal Strategisch Plan
 
 
 Uitgaande brief [17-06-2022] - Kamerbrief appreciatie observaties Europese Commissie GLB-Nationaal Strategisch Plan
 
 
 
 
 Verzoekt de regering bij de inwerkingtreding van het Nationaal Strategisch Plan een tool te introduceren die boeren helpt om eenvoudig keuzes te kunnen maken in het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid.
 
 
 28625-311
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Nationaal Strategisch Plan
 
 
 Aan de stimulatietool wordt gewerkt in de lopende GLB-NSP-ecoregeling praktijkproef. Conceptversie van de simulatietool is al online beschikbaar. Planning is dat RVO de definitieve siumlatietool op 1 oktober oplevert.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering ervoor zorg te dragen dat het Rijksvastgoedbedrijf geen gronden meer in eenjarige pacht uitgeeft; verzoekt de regering een regeling in het leven te roepen die boeren pachtkorting geeft op de gronden die zij pachten van het Rijksvastgoedbedrijf als zij werken aan een duurzame bedrijfsvoering, en daarbij zo veel mogelijk aansluiting te zoeken bij bestaande certificeringsprogramma’s op het gebied van duurzaamheid.
 
 
 35925-XIV-50
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Uitgaande brief [25-05-2022] - Moties en toezeggingen op het gebied van gewasbescherming
 
 
 
 
 Verzoekt de regering een leidende rol te nemen in het tot stand brengen van de uitwisseling van best practices, meer specifiek die met betrekking tot de ecoregelingen, en de Kamer hierover te informeren.
 
 
 35925-XIV-69
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering specifieker in beeld te brengen welk type bedrijven, en gedurende welke periode, onder de lage-inkomensgrens zitten.
 
 
 35925-XIV-82
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Uitgaande brief [25-05-2022] - Moties en toezeggingen op het gebied van gewasbescherming
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet daarbij specifiek mee te nemen of het Nationaal Strategisch Plan invloed heeft op bestaande marktinitiatieven zoals Planet Proof en soortgelijke concepten, en hierover te rapporteren in de mid-termevaluatie.
 
 
 28625-321
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [14-12-2021] - TMD Gemeenschappelijk Landbouwbeleid-Nationaal Strategisch Plan
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om samen met de plantaardige sector bij de verdere uitwerking van de ecoregelingen, het ANLb en andere interventies, en in het bijzonder investeringen binnen pijler 2, voldoende mogelijkheden, bijvoorbeeld op het gebied van precisielandbouw, voor akkerbouwers te creëren om hiermee in deze terugval te kunnen voorzien.
 
 
 28625-325
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [14-12-2021] - TMD Gemeenschappelijk Landbouwbeleid-Nationaal Strategisch Plan
 
 
 Uitgaande brief [17-06-2022] - Kamerbrief appreciatie observaties Europese Commissie GLB-Nationaal Strategisch Plan
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om voor Vogelrichtlijngebieden een uitzondering te maken voor het scheurverbod, zodat eens in de tien jaar het noodzakelijk onderhoud aan het grasland kan worden gedaan waarbij de doelstelling van GLMC 9, bescherming van habitats en soorten, niet wordt geschaad.
 
 
 27428-390
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-03-2022] - TMD Biotechnologie en tuinbouw (CD 9/2)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering geen vleestaks in te voeren.
 
 
 35925-XIV-131
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering zo veel als mogelijk gebruik te maken van bestaande certificeringsschema’s en daar bij aan te sluiten.
 
 
 21501-32-1418
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad van 21 maart
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering een strategische analyse te laten uitvoeren naar kwetsbaarheden van het mondiale voedselsysteem in relatie tot grondgebruik.
 
 
 21501-32-1421
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-05-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad 7 april 2022 (21 501-32, nr. 1410)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om dit jaar nog een stappenplan op te stellen om bij te dragen aan de verbetering van de mondiale voedselzekerheid.
 
 
 21501-32-1447 (was 1442)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [16-06-2022] - TMD Landbouw en Visserijraad dd 13-06-2022
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering de vlas- en hennepteelt in de ecoregeling zo snel mogelijk anders te waarderen dan gewone rustgewassen en ervoor te zorgen dat deze vezelteelten tenminste op evenveel of zelfs meer ondersteuning kunnen rekenen als bij de vergroeningsregeling.
 
 
 21501-32-1449 (was 1446)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [16-06-2022] - TMD Landbouw en Visserijraad dd 13-06-2022
 
 
 Onderhanden. Eco-activiteit wordt toegevoegd per 2023.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering er op een niet-vrijblijvende manier voor te zorgen dat de transitie naar kringlooplandbouw, inclusief een eerlijk verdienmodel, een vaste plek krijgt in deze private kwaliteitssystemen.
 
 
 33576-289
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering te onderzoeken hoe banken en leveranciers en afnemers met langlopende contracten zijn te verplichten tot een bail-in die een substantieel aandeel in de transitiekosten draagt.
 
 
 33576-292
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering met een plan van aanpak te komen om ook grote verpachtende partijen als terreinbeherende organisaties, het Rijksvastgoedbedrijf, kerken en anderen verantwoordelijkheid te laten nemen in het bieden van perspectief voor hun huidige pachters en omschakeling naar meer extensieve en natuurinclusieve voedselproductie mogelijk en rendabel te maken op hun gronden.
 
 
 33576-309
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om in de EU in te zetten op internationale productie-standaarden voor de import van agrarische producten (spiegelmaatre-gelen) om te voorkomen dat onze boeren die natuurinclusief, biologisch en klimaatbewust verbouwen van de markt worden gedrukt.
 
 
 21501-32-1390
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-03-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad op 21 februari 2022 (CD 16/2)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering te pleiten voor kritische beoordeling van de Green Deal en de Farm to Fork-strategie om de voedselzekerheid te borgen.
 
 
 21501-32-1398
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-03-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad op 21 februari 2022 (CD 16/2)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om zich bij de Raad in te spannen voor het vasthouden aan een vastgestelde hoeveelheid kwantificeerbare controles in de EU-ontbossingsverordening voor producten uit alle soorten risicolanden en dit ook te bepleiten in Europa.
 
 
 21-501-08, nr. 867
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [21-06-2022] - TMD Milieuraad
 
 
 Uitgaande brief van de staassecretaris van IenW en minister voor KenE [11-07-2022] - Verslag Milieuraad 28 juni 2022 in Luxemburg
 
 
 
 
 Verzoekt de regering een sociaaleconomische impactanalyse verplicht onderdeel te laten uitmaken van het gebiedsplan, waarbij het doel is om voldoende zekerheid te bieden voor het verdienvermogen, de bedrijfseconomische continuïteit en financierbaarheid van investeringen voor de blijvende agrarische ondernemers.
 
 
 33576-315
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet, om niet later dan 1 januari 2022 capaciteit bij de NVWA beschikbaar te maken voor de inzet van mobiele dodingsunits; voorts gaan we verder met het verspreiden van gezond verstand in de Tweede Kamer.
 
 
 28286-1206 (was 1205)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Tweeminutendebat Voortgang verbetering slachtsysteem (28 286, nr. 1199)
 
 
 Uitgaande brief [03-09-2021] - Brief openstaande moties en toezeggingen n.a.v. het tweeminutendebat voortgang verbeteren slachtsysteem
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet, de procedure aan te passen waarbij de NVWA bij constatering van een strafbaar feit direct overgaat tot het aan de betrokken ondernemer melden van deze constatering en de NVWA vervolgens zo spoedig mogelijk overgaat tot het aankondigen van een bestuurlijke boete, waarna de ondernemer conform de wettelijke termijn gelegenheid heeft om bezwaar te maken.
 
 
 28286-1225 (was 1222)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [29-09-2021] - Tweeminutendebat Niet handhaven door de NVWA op exportverzamelplaatsen (CD 9/9)
 
 
 Uitgaande brief [24-02-2022] - Antwoorden op schriftelijke Kamervragen over een geconstateerde overtreding door de NVWA met betrekking tot dierenwelzijn
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet, om samen met de NVWA op zeer korte termijn afspraken te maken met buitenlandse veterinaire autoriteiten om klachten over niet-transportwaardige dieren binnen vier weken terug te koppelen; verzoekt het kabinet, de procedure rond de afhandeling van klachten te wijzigen, waarbij de NVWA een buitenlandse klacht zo spoedig mogelijk na ontvangst doorspeelt naar de betrokken ondernemer, zodat deze zo snel mogelijk zelf onderzoek kan doen en zo nodig maatregelen kan treffen.
 
 
 28286-1226 (was 1223)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [29-09-2021] - Tweeminutendebat Niet handhaven door de NVWA op exportverzamelplaatsen (CD 9/9)
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is over het eerste deel van de motie geïnformeerd mert Uitgaande brief [12 november 2021] Voortgang toezicht NVWA (Kamerstuk 33835, nr. 194)
 
 
 
 
 Verzoekt de regering de bandsnelheid van alle slachthuizen te re-evalueren tegen het licht van de risico’s en de mate waarin maatre-gelen daarvoor zowel in de praktijk als in theorie voldoende oplossing bieden; spreekt uit dat CO2-bedwelming toepassen geen mitigerende maatregel mag zijn om de bandsnelheid te verhogen.
 
 
 28286-1242
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-05-2022] - Debat Voortdurende misstanden in de Nederlandse Slachthuizen
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is over de stand van zaken geïnformeerd met Uitgaande brief [22 juni 2022] - Verzamelbrief versterking toezicht (Kamerstuk 28 286, nr. 1259)
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om permanent cameratoezicht (naast fysieke controles) in slachthuizen ten behoeve van de NVWA.
 
 
 28286-1257 (was 1245)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-05-2022] - Debat Voortdurende misstanden in de Nederlandse Slachthuizen
 
 
 Uitgaande brief [22 juni 2022] - Verzamelbrief versterking toezicht
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om een roulatiesysteem binnen de NVWA-teams om intimidaties, dan wel te hechte banden met de slachthuisdirectie en -medewerkers, te voorkomen.
 
 
 28286-1246
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-05-2022] - Debat Voortdurende misstanden in de Nederlandse Slachthuizen
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering bij de uitwerking van de procedure voor verscherpt toezicht voor slachthuizen een «three strikes out»-handhavingsvoorstel uit te werken.
 
 
 28286-1249
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-05-2022] - Debat Voortdurende misstanden in de Nederlandse Slachthuizen
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is over de stand van zaken geïnformeerd met Uitgaande brief [22 juni 2022] - Verzamelbrief versterking toezicht (Kamerstuk 28 286, nr. 1259)
 
 
 
 
 Verzoekt de regering te waarborgen dat de NVWA fysieke inspecties blijft uitvoeren in slachthuizen.
 
 
 28286-1252
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-05-2022] - Debat Voortdurende misstanden in de Nederlandse Slachthuizen
 
 
 Uitgaande brief [22 juni 2022] - Verzamelbrief versterking toezicht
 
 
 
 
 Verzoekt de regering op korte termijn een toetsingskader voor de slachtsnelheid in te stellen, in overleg met betrokken belangenpartijen, en de Kamer daar zo snel mogelijk over te informeren.
 
 
 28286-1254
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-05-2022] - Debat Voortdurende misstanden in de Nederlandse Slachthuizen
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is over de stand van zaken geïnformeerd met Uitgaande brief [22 juni 2022] - Verzamelbrief versterking toezicht (Kamerstuk 28 286, nr. 1259)
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, om toe te werken naar volledig turfvrije potgrond voor particulieren; verzoekt de regering, om in samenwerking met VNG en de tuinbouwsector te onderzoeken hoe en op welke termijn het gebruik van turf en turfproducten in de professionele sector voor in ieder geval de gemeenten en de sierteelt kan worden uitgefaseerd en vervangen kan worden door alternatieven; verzoekt de regering, om de Kamer voor de begrotingsbehandeling te informeren over de stand van zaken.
 
 
 21501-32-1324
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Tweeminutendebat Informele Landbouw- en Visserijraad 13-15 juni 2021 (21 501-32, nr. 1306)
 
 
 Uitgaande brief [23-11-2021] - Verzamelbrief over de voortgang van enkele onderwerpen en de uitvoering van enkele moties en toezeggingen
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, om bij lopende en komende vergelijkende beoordelingen niet-chemische alternatieven nadrukkelijk mee te nemen.
 
 
 21501-32-1327
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Tweeminutendebat Informele Landbouw- en Visserijraad 13-15 juni 2021 (21 501-32, nr. 1306)
 
 
 Uitgaande brief [25-05-2022] - Moties en toezeggingen op het gebied van gewasbescherming
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, boeren waarvan de overheid schade heeft erkend en die dit objectief hebben weten te onderbouwen, op redelijke wijze tegemoet te komen.
 
 
 35334-150
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [24-06-2021] - Tweeminutendebat Fosfaatrechtenstelsel (CD 10/6)
 
 
 Uitgaande brief [04-11-2021] - Overzicht van de stand van zaken van de moties die zijn ingediend naar aanleiding van het tweeminutendebat Fosfaatrechtenstelsel van 24 juni 2021 (commissiedebat d.d. 10 juni 2021), alsmede een motie uit het debat van 20 april 2021
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, het wetsvoorstel voor onder meer afromingsvrije lease van fosfaatrechten zo spoedig mogelijk naar de Kamer te sturen, zodat het nog in de loop van 2021 van kracht kan worden.
 
 
 35334-154
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [24-06-2021] - Tweeminutendebat Fosfaatrechtenstelsel (CD 10/6)
 
 
 Uitgaande brief [04-11-2021] - Overzicht van de stand van zaken van de moties die zijn ingediend naar aanleiding van het tweeminutendebat Fosfaatrechtenstelsel van 24 juni 2021 (commissiedebat d.d. 10 juni 2021), alsmede een motie uit het debat van 20 april 2021
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, kwantitatieve tussendoelen te stellen voor de uitfasering van het gebruik van pesticiden, aangevuld met een plan om boeren te helpen bij de benodigde omschakeling.
 
 
 
 21 501, nr. 1346 (was 1340)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [29-09-2021] - Tweeminutendebat Landbouw- en Visserijraad van 19 juli 2021 (21 501-32, nrs. 1332 en 1337)
 
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om het alternatieve plan van de sector met een maatwerkaanpak een volwaardige plek te geven in het definitieve zevende APN en hierover de Tweede Kamer zo snel als mogelijk te informeren.
 
 
 33037-429 (was 406)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Mestbeleid
 
 
 Uitgaande brief [16-11-2021] - Aangenomen moties en reactie op vier zienswijzen 7e Actieprogramma
 
 
 
 
 Verzoekt de regering in het zevende actieprogramma Nitraatrichtlijn op te nemen dat met ingang van 2022 een permanente commissie wordt ingesteld die de weersomstandigheden, gewasontwikkeling en de inzaaidatum voor vanggewassen proactief gaat volgen en monitoren en de Minister daar tijdig over gaat adviseren, zodat boeren ruim op tijd weten waar zij aan toe zijn en onzekerheid rond uitstelverzoeken en de beoordeling daarvan wordt voorkomen.
 
 
 33037-407
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Mestbeleid
 
 
 Uitgaande brief [16-11-2021] - Aangenomen moties en reactie op vier zienswijzen 7e Actieprogramma
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet om de definitie van «mest verwerken» zodanig aan te passen dat deze aansluit bij de praktijk.
 
 
 33037-408
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Mestbeleid
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet om te onderzoeken hoe het mogelijk gemaakt kan worden om ook aan mestverwerkingsinstallaties vvo’s toe te kennen.
 
 
 33037-409
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Mestbeleid
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet het belang van het effect op het toekomstperspectief voor jonge boeren mee te nemen in de overweging over het alternatief van de sector als onderdeel van het zevende actieprogramma.
 
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Mestbeleid
 
 
 Uitgaande brief [16-11-2021] - Aangenomen moties en reactie op vier zienswijzen 7e Actieprogramma
 
 
 
 
 Verzoekt de regering de voorgestelde eis van minimaal 60 tot 70% rustgewassen en 50% permanent grasland bij graasdierbedrijven in overleg met betrokken sectoren tenminste zo vorm te geven dat recht wordt gedaan aan de lastige positie van gemengde bedrijven en bedrijven in de vleesveehouderij en ervoor te zorgen dat het zevende actieprogramma Nitraatrichtlijn hier ruimte voor biedt.
 
 
 33037-414
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Mestbeleid
 
 
 Uitgaande brief [16-11-2021] - Aangenomen moties en reactie op vier zienswijzen 7e Actieprogramma
 
 
 
 
 Verzoekt de regering klei- en veengronden uit te zonderen van de verplichte rotatie met rustgewassen.
 
 
 33037-417
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Mestbeleid
 
 
 Uitgaande brief [16-11-2021] - Aangenomen moties en reactie op vier zienswijzen 7e Actieprogramma
 
 
 
 
 Verzoekt de regering het schrappen van de stikstofgebruiksnorm voor groenbemesters nog eens zorgvuldig tegen het licht te houden, en in ieder geval een stikstofgebruiksnorm te behouden voor groenbemesters die voor september worden ingezaaid na graan- en graszaadgewassen en koolzaad.
 
 
 33037-418
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Mestbeleid
 
 
 Uitgaande brief [16-11-2021] - Aangenomen moties en reactie op vier zienswijzen 7e Actieprogramma
 
 
 
 
 Verzoekt de regering in het definitieve zevende actieprogramma Nitraatrichtlijn op te nemen dat onder winterteelten in ieder geval vallen: alle meerjarige teelten, wintergroenten (winterkolen en winterprei), suikerbieten en bloembollen die ’s winters in de grond zitten; verzoekt de regering zetmeelaardappelen, en zo nodig andere gewassen (denk aan cichorei en winterpeen), uit te zonderen va.n de verplichte inzaai van een vanggewas per 1 oktober indien de verminderde nutriëntenopname door het vroeger oogsten van het gewas niet opweegt tegen het door het vroeger oogsten van het gewas niet opweegt tegen het opnemen van nutriënten door het vanggewas en/of alternatieve bemestingsmaatregelen voldoende effectief zijn.
 
 
 33037-419
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Mestbeleid
 
 
 Uitgaande brief [16-11-2021] - Aangenomen moties en reactie op vier zienswijzen 7e Actieprogramma
 
 
 
 
 Verzoekt de regering te borgen dat bufferstroken alleen kunnen worden voorgeschreven in gebieden waar de effectiviteit hiervan aangetoond en noodzakelijk is.
 
 
 33037-422
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Mestbeleid
 
 
 Uitgaande brief [16-11-2021] - Aangenomen moties en reactie op vier zienswijzen 7e Actieprogramma
 
 
 
 
 Verzoekt de regering in het zevende actieprogramma zo veel mogelijk ruimte te geven voor invoering van een geborgde maatwerkaanpak op basis van onder meer doelvoorschriften, waarbij de kansen van precisielandbouw benut kunnen worden, en deze aanpak in ieder geval in het achtste actieprogramma te borgen; verzoekt de regering samen met de sector te werken aan draagvlak voor de ambitie om te voldoen aan de verplichting van de Nitraatrichtlijn, zowel bij de veehouderij als bij de akkerbouw.
 
 
 33037-423
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Mestbeleid
 
 
 Uitgaande brief [16-11-2021] - Aangenomen moties en reactie op vier zienswijzen 7e Actieprogramma
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om haar kringloopvisie voor de landbouw aan te passen op deze nieuwe realiteit zonder de subsidies voor nieuwe mestvergistingsinstallaties.
 
 
 35925-XIV-13 (was 12)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat resultatenoverzicht realisatieplan visie Waardevol en verbonden (35 925-XIV, nr.8)
 
 
 Uitgaande brief [18-03-2022] - Openstelling SDE++ 2022
 
 
 
 
 Verzoekt de regering te onderzoeken hoe een nieuw mestbeleid kan worden ingericht met goede bodemgezondheid als uitgangspunt in plaats van mest als afvalproduct; verzoekt de regering de Kamer over de resultaten hiervan te informeren voor de zomer van 2022.
 
 
 35925-XIV-36
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, om aan het zevende actieprogramma een fosfaatvrijstelling van 50% toe te voegen voor organische stofrijke producten ten einde het verlies aan fosfaatgebruiksruimte ten gevolge van de invoer van de gecombineerde fosfaatindicator te compenseren.
 
 
 35925-XIV-46
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering op korte termijn te zorgen voor meerjarige cofinanciering van praktijkproeven in het kader van het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie gewasbescherming 2030; verzoekt de regering in overleg met toelatingsautoriteit Ctgb en sectororganisaties te bezien hoe in het toelatingsbeleid en bij de beoordeling van vrijstellingen meer rekening gehouden kan worden met genoemde aspecten.
 
 
 35925-XIV-75
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Uitgaande brief [25-05-2022] - Moties en toezeggingen op het gebied van gewasbescherming
 
 
 
 
 Verzoekt de regering ervoor zorg te dragen dat de concretisering van het regeerakkoord in de vorm van een addendum aan het zevende actieprogramma voldoende ruimte biedt voor het laten slagen van de maatwerkaanpak die door het agrobedrijfsleven en het Ministerie van LNV wordt uitgewerkt.
 
 
 35949-11
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [24-01-2022] - WGO Wijziging van de Meststoffenwet in verband met het begrip melkvee en enkele andere wijzigingen betreffende het stelsel van fosfaatrechten (TK 35949)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering bij de inzet van de fosfaatbank ter bevordering van grondgebondenheid de fosfaatbank zo in te richten dat een zo groot mogelijke groep grondgebonden bedrijven in aanmerking komt voor de niet-verhandelbare ontheffingen uit de fosfaatbank.
 
 
 35949-18
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [24-01-2022] - WGO Wijziging van de Meststoffenwet in verband met het begrip melkvee en enkele andere wijzigingen betreffende het stelsel van fosfaatrechten (TK 35949)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om te onderzoeken hoe de omvang van de afromingsvrije lease het beste bij de landbouwpraktijk in Nederland kan aansluiten
 
 
 35949-19
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [24-01-2022] - WGO Wijziging van de Meststoffenwet in verband met het begrip melkvee en enkele andere wijzigingen betreffende het stelsel van fosfaatrechten (TK 35949)
 
 
 Uitgaande brief [16-02-2022] - Publicatie CBS Monitor fosfaat- en stikstofexcretie in dierlijke mest vierde kwartaal 2021 en Reactie motie Van der Plas en Bisschop inzake omvang afromingsvrije lease
 
 
 
 
 Verzoekt de regering op korte termijn en in samenspraak met de glastuin-bouwsector en de banken met een gezamenlijke crisisaanpak voor de glastuinbouw te komen, waarbij onder andere gedacht kan worden aan het verruimen van het borgstellingskrediet voor de land- en tuinbouw en van bestaande subsidies, zoals op ledverlichting; verzoekt de regering zich in te zetten voor voedselzekerheid, zowel Europees als nationaal door bijvoorbeeld in overleg met de glastuinbouw-sector te bezien hoe voedselproductie de komende tijd kan worden behouden of zelfs bevorderd door de ombouw van bloemenkassen naar groentekassen.
 
 
 27428-384
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-03-2022] - TMD Biotechnologie en tuinbouw (CD 9/2)
 
 
 Uitgaande brief [22-04-2022] - Samenhangend pakket glastuinbouw
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet met een plan van aanpak te komen waardoor op de kortst mogelijke termijn biotechnologische technieken zoals bijvoorbeeld CRISPR-Cas veilig ingezet kunnen worden om de voedselproductie te stimuleren en voedselverspilling tegen te gaan.
 
 
 27428-391 (was 387)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-03-2022] - TMD Biotechnologie en tuinbouw (CD 9/2)
 
 
 Uitgaande brief [21-04-2022] - Verslag Landbouw- en Visserijraad 7 april 2022
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om de impact van de betreffende maatregelen op de glastuinbouw in kaart te brengen en de Kamer hier voor Prinsjesdag 2022 over te informeren.
 
 
 27428-392 (was 388)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-03-2022] - TMD Biotechnologie en tuinbouw (CD 9/2)
 
 
 Onderhanden. De Tweede Kamer is over de stand van zaken geinformeerd met de Kamerbrief over het Samenhangend pakket glastuinbouw van 22 april 2022
 
 
 
 
 Verzoekt de regering in samenspraak met de betrokken sectoren tot oplossingen te komen zodat hergebruik van CO2 wordt gestimuleerd en verdere verduurzaming van de glastuinbouw niet in de weg staat, en de Kamer over de uitkomsten ervan voor Prinsjesdag 2022 te informeren.
 
 
 27428-389
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-03-2022] - TMD Biotechnologie en tuinbouw (CD 9/2)
 
 
 Onderhanden. De Tweede Kamer is over de stand van zaken geinformeerd met de Kamerbrief over het Samenhangend pakket glastuinbouw van 22 april 2022
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet om een heldere doelstelling met ingroei naar kringloopwaardig veevoer te verwerken in de eiwitstrategie, en over de voortgang ten minste jaarlijks te rapporteren aan de Kamer.
 
 
 35925-XIV-134
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Onderhanden. Dit is een doorlopende motie.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering in overleg met provincies te treden over het vinden van een duurzaam alternatief voor de verschraling van akkers.
 
 
 35925-XIV-139
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering bij de uitwerking van de genoemde verordening de administratieve lasten zo veel mogelijk te beperken, averechtse effecten zo veel mogelijk te voorkomen en daarbij te kijken naar de uitwerking in genoemde lidstaten.
 
 
 35925-XIV-145
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering de gevolgen van de genoemde maatregelen voor de agrarische sector in kaart te brengen en de negatieve gevolgen bij de uitwerking van het beleid zo veel mogelijk te beperken door meer maatwerk.
 
 
 35925-XIV-146
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Vraagt het kabinet om samen met de sector een indicator te ontwikkelen om in de toekomst te kunnen sturen op de verhouding tussen voor humane consumptie geschikte eiwitten in veevoer, en eiwitten en reststromen die alleen geschikt zijn voor veevoer.
 
 
 35925-XIV-148
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Uitgaande brief [03-06-2022] - Nationale Eiwit Strategie
 
 
 
 
 Verzoekt de regering de Kamer op korte termijn te informeren over de vernietigende gevolgen van mogelijk derogatieverlies; verzoekt de regering daarbij met een voor de landbouwpraktijk uitvoerbaar voorstel te komen om opnieuw derogatie te verkrijgen.
 
 
 21501-32-1413
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad van 21 maart
 
 
 Uitgaande brief [26-04-2022] - Derogatie van de Nitraatrichtlijn
 
 
 
 
 Verzoekt de regering in Europa voor te stellen de ambitie voor halvering van voedselverspilling in de Farm to Fork-strategie uit te breiden naar de volledige voedselketen.
 
 
 21501-32-1414
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad van 21 maart
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet om in beeld te brengen hoe belemmeringen in wetgeving om insecten als veevoer te kunnen gebruiken weggenomen kunnen worden.
 
 
 21501-32-1417
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad van 21 maart
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om te onderzoeken op welke manier gerecyclede nutriënten uit menselijke mest kunnen worden toegevoegd aan de voedselkringloop en welke kansen dit biedt voor boeren.
 
 
 21501-32-1435
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-05-2022] - TMD Landbouw en Visserijraad d.d. 24 mei
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om bij de Europese Commissie aan te dringen op snellere invoering van dierenwelzijnseisen aan productie van diergeneesmiddelen dan de uiterlijke datum van 29 januari 2025; verzoekt de regering om er bij de Europese Commissie op aan te dringen dat deze dierenwelzijnseisen sterk genoeg zullen zijn om de import en productie van PMSG daadwerkelijk te stoppen.
 
 
 21501-32-1385
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-03-2022] - TMD Informele Landbouw- en Visserijraad van 6-8 februari 2022 (21 501-32, nr. 1380)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet om een dringende oproep te doen aan de Europese Commissie om per direct kunstmestvervangers op basis van dierlijke mest toe te staan.
 
 
 21501-32-1403 (was 1388)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-03-2022] - TMD Informele Landbouw- en Visserijraad van 6-8 februari 2022 (21 501-32, nr. 1380)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering in Europa te pleiten om de regels op het gebied van dierlijke eiwitten en kunstmestvervangers op zeer korte termijn te versoepelen, daarbij rekening houdend met milieu en voedselveiligheid.
 
 
 21501-32-1404 (was 1397)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-03-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad op 21 februari 2022 (CD 16/2)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering zo spoedig mogelijk een plan van aanpak op te stellen dat zowel derogatiebehoud bewerkstelligt, als overgaat tot het verlagen van het afromingspercentage bij verhandeling van fosfaatrechten naar 10%.
 
 
 35949-15
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [24-01-2022] - WGO Wijziging van de Meststoffenwet in verband met het begrip melkvee en enkele andere wijzigingen betreffende het stelsel van fosfaatrechten (TK 35949)
 
 
 Uitgaande brief [29-04-2022] - Verlaging afromingspercentage bij overgang fosfaatrechten Uitgaande brief [29-04-2022] - EK Verlaging afromingspercentage fosfaatrechten
 
 
 
 
 Verzoekt de regeling van de fosfaatbank zodanig vorm te geven dat deze ondersteunend is aan de doelen van het NPLG; verzoekt de Minister voor Natuur en Stikstof de Kamer hierover te informeren.
 
 
 35949-16
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [24-01-2022] - WGO Wijziging van de Meststoffenwet in verband met het begrip melkvee en enkele andere wijzigingen betreffende het stelsel van fosfaatrechten (TK 35949)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om samen met de sector, analoog aan deze aanpak, tot onafhankelijke registratie te komen van het gebruik van gewas-bescherming en de milieu-impact van het gebruik in het teeltplan, en vanuit daar een benchmark te ontwikkelen voor individuele telers.
 
 
 35925-XIV-135
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, om een heldere routekaart voor de volledige uitfasering tot 2027 te formuleren, inclusief ambitieus tussendoel; verzoekt de regering tevens, om vissers en de industrie voldoende te ondersteunen in de transitie.
 
 
 29675-203
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Tweeminutendebat Visserij (CD 30/6)
 
 
 Uitgaande brief [04-10-2021] - Voortgangsrapportage GVB
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, om met de visserijsector niet alleen een praktijktoets uit te voeren voor wat betreft CCTV-controle door de NVWA, maar ook een praktijktoets uit te voeren met een systeem met optische herkenning en registratie van vangsten zonder CCTV-controle; verzoekt de regering, om de Kamer per kwartaal op de hoogte te houden van de vorderingen rondom de praktijktoetsen en hoe deze resultaten in de trilogen meegenomen worden.
 
 
 29675-205
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Tweeminutendebat Visserij (CD 30/6)
 
 
 Uitgaande brief [04-10-2021] - Voortgangsrapportage GVB
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, om een voorstel uit te werken voor een derde optie waarbij landbouwgrond in natuurlijk beheer komt en in dit voorstel mee te nemen hoe de bestemming geregeld wordt, hoe er een optimale balans gevonden wordt tussen natuur en agrarisch en hoe het verdienmodel voor de boer eruit kan komen te zien; verzoekt de regering, om dit voorstel voor de begrotingsbehandeling naar de Kamer te sturen,
 
 
 35830-XIV-17
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Debat Slotwet Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Diergezondheidsfonds 2020 (35 830-XIV)
 
 
 Onderhanden, ook in het kader van de motie-Boswijk (CDA) (Kamerstuk 35830, nr. 17), zoals toegelicht in de brief Startnotitie NPLG van 10 juni 2022. Eerder is de Tweede Kamer hierover geïnformeerd in de 'Verzamelbrief over de voortgang van enkele onderwerpen en de uitvoering van enkele moties en toezeggingen'. t.b.v. de begrotingsbehandeling.
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet, zich op Europees niveau maximaal in te zetten om verdere beperkende maatregelen ten aanzien van de Nederlandse visserij te voorkomen; voorts gaan we verder met het verspreiden van gezond verstand in de Tweede Kamer.
 
 
 21501-32-1312
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [24-06-2021] - Tweeminutendebat Landbouw- en Visserijraad 28 en 29 juni (CD d.d. 23/6)
 
 
 Uitgaande brief [04-10-2021] - Voortgangsrapportage GVB
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, een extra impuls te geven aan de landbouw op de BES door kennis en expertise op het gebied van landbouw en water in te zetten, en de Tweede Kamer daarover voor de begrotingsbehandeling 2022 te informeren.
 
 
 35420-346
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [29-06-2021] - Tweeminutendebat Koninkrijksrelaties (CD 26/5)
 
 
 Uitgaande brief [23-11-2021] - Verzamelbrief over de voortgang van enkele onderwerpen en de uitvoering van enkele moties en toezeggingen
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, te onderzoeken hoe met oog voor de ruimteclaims voor onder andere woningbouw en energie, hoogwaardige landbouwgronden in Nederland beschermd kunnen worden, en de Kamer hierover voor de zomer van 2021 te informeren.
 
 
 33037-402
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [14-04-2021] - VAO Mestbeleid (AO d.d. 4/11)
 
 
 Uitgaande brief [23-11-2021] - Verzamelbrief over de voortgang van enkele onderwerpen en de uitvoering van enkele moties en toezeggingen
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om in Europees verband aan te dringen op het inventariseren van de grootste knelpunten van palingmigratie en te pleiten voor een plan om de doorlaatbaarheid te vergroten; verzoekt de regering tevens om de grootste knelpunten voor de palingmigratie in Nederlandse wateren te inventariseren en in samenwerking met de waterbeheerders een voorstel te doen om deze beter doorlaatbaar te maken voor paling.
 
 
 35925-XIV-51
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Uitgaande brief [01-07-2022] - Verzamelbrief visserij
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om stappen te zetten om humane dodingsmethoden voor deze dieren te verplichten en het levend koken van kreeften en krabben te verbieden.
 
 
 35925-XIV-67
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, samen met het Planbureau voor de Leefomgeving, een analyse in de Klimaat- en Energieverkenning uit te werken waarin de klimaatdoelen die van werking zijn in het NSP worden gemonitord.
 
 
 28625-330
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [14-12-2021] - TMD Gemeenschappelijk Landbouwbeleid-Nationaal Strategisch Plan
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de Minister om ook met retailers om tafel te gaan en ze te stimuleren en faciliteren om ook voor Nederlandse boeren een dergelijk project te starten om zo de kennisontwikkeling op dit gebied te bevorderen,
 
 
 21501-32-1377
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [10-02-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad van 15 en 16 november 2021
 
 
 Onderhanden.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering te onderzoeken en monitoren wat de effecten zijn van vogelgriep op wilde soorten in de natuur,
 
 
 
 28807, nr. 247
 
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-03-2022] - TMD Zoönosen en Dierziekte
 
 
 Onderhanden.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om bij de ontwikkeling van nieuwe natuur in het licht van klimaatverandering de risico’s op zoönosen als extra afwegingskader mee te nemen bij het type natuur dat wordt ontwikkeld.
 
 
 
 28807, nr. 252
 
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-03-2022] - TMD Zoönosen en Dierziekte
 
 
 Onderhanden.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering tot een standaardisering te komen van de methoden voor het berekenen, meten en verifiëren van koolstofvastlegging en van regels omtrent certificering van koolstofvastlegging.
 
 
 
 32 813, nr. 895
 
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [27-10-2021] - Debat Fit for 55
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om samen met provincies en landbouworganisaties, waaronder BoerenNatuur, een werkwijze te ontwikkelen waarbij boeren terreinbeherende organisaties kunnen ontwikkelen om gronden te beheren voor natuur, landschap en duurzame langjarige pacht.
 
 
 35925-XIV-147
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om op de kortst mogelijke termijn een overbruggingsregeling uit te werken voor tijdelijke steun aan de sector, in het bijzonder de kottervissers, totdat de BAR- en innovatiegelden beschikbaar zijn, en dit te dekken uit de LNV-begroting (visserijmiddelen binnen artikel 22) en/of EMVAF.
 
 
 21501-32-1448 (was 1444)
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [16-06-2022] - TMD Landbouw en Visserijraad dd 13-06-2022
 
 
 Onderhanden. Kamerbrief voorzien voor september. Zie ook Uitgaande brief [22-07-2022] Kamerbrief Openstelling saneringsregeling visserij
 
 
 
 
 Verzoekt de regering beleid te ontwikkelen om koolstofopslag in bouwmaterialen te stimuleren en daarbij een generieke methode te ontwikkelen waarmee snel koolstofcertificaten te maken zijn voor combinaties van gewassen en isolatie- en bouwmaterialen.
 
 
 33576-291
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering: –het stilliggen van de kottervloot in verband met de hoge brandstofprij-zen aan te kaarten in de volgende Visserijraad; –het momentum te benutten om opnieuw te pleiten voor herziening van het pulskorverbod; –in overleg met de sector zo snel mogelijk uitvoering te geven aan de BAR-regelingen.
 
 
 21501-32-1405
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-03-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad op 21 februari 2022 (CD 16/2)
 
 
 Uitgaande brief [21-03-2022] - Brief Verslag Landbouw- en Visserijraad 21 maart 2022
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, om een nadere verkenning te doen samen met de provincies, terreinbeherende organisaties en boerenorganisaties naar wat de juridische mogelijkheden zijn wat, naast het huidige stelsel van subsidiering van natuurbeheer, rendabel is voor boeren om aan natuurbeheer te doen.
 
 
 35830-XIV-15
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Debat Slotwet Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Diergezondheidsfonds 2020 (35 830-XIV)
 
 
 Uitgaande brief [03-09-2021] - Brief openstaande moties en toezeggingen n.a.v. het tweeminutendebat voortgang verbeteren slachtsysteem
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, om samen met VNG, IPO, Unie van Waterschappen, ProRail, Rijkswaterstaat en kennisinstellingen op het gebied van natuur-beheer en biodiversiteit een standaard op te stellen voor ecologisch bermbeheer, met daarbij een model aanbestedingsovereenkomst, die overheden, beheerders en uitvoerders kunnen gebruiken voor het maken van afspraken en aangaan van contracten bij bermbeheer.
 
 
 35742-8
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [27-09-2021] - Notaoverleg Initiatiefnota van de leden Bromet en Boswijk over groen in de stad (35742)
 
 
 Onderhanden. De Tweede Kamer is op 16 juni 2022 geïnformeerd dat het kabinet gaat werken aan nieuwe standaarden voor ecologisch bermbeheer. Uw Kamer wordt daarover later dit jaar nader geïnformeerd.
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet, om het aanplanten van moestuinen bij basisscholen op te nemen als onderdeel van het beleid rondom de groene stad, zodat ook stadskinderen elke dag met groen in aanraking komen en vers en gezond voedsel mee naar huis kunnen nemen.
 
 
 35742-20 (was 14)
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [27-09-2021] - Notaoverleg Initiatiefnota van de leden Bromet en Boswijk over groen in de stad (35742)
 
 
 Onderhanden.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om haar steun en waardering uit spreken over het optreden van Openbaar Lichaam Bonaire, Dienst Toezicht en Handhaving en Openbaar Ministerie inzake Chogogo Resort; verzoekt tevens de regering om het bestuur van Bonaire steun aan te bieden om toezicht en handhaving verder te versterken zodat het koraal beter beschermd kan worden.
 
 
 35925-XIII-48
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [04-11-2021] - Begroting Economische Zaken en Klimaat (XIII) (tweede termijn)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering op basis van de conclusies van de evaluatie zich onverminderd in te zetten voor het voortzetten van de ondersteuning van nationale parken na 2022.
 
 
 35925-XIV-42
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Onderhanden.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering de effecten van natuurherstelmaatregelen als meetdoel toe te voegen aan het Netwerk Ecologische Monitoring; verzoekt de regering om bijvoorbeeld de Radboud Universiteit te vragen op korte termijn een integrale aanpak te ontwikkelen, middelen daarvoor te zoeken en de Kamer hierover te informeren voor de Voorjaarsnota van 2022.
 
 
 35925-XIV-47
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Onderhanden. De Tweede Kamer is op 7 juni 2022 geïnformeerd over de stand van zaken van de uitvoering van deze motie in de verzamelbrief natuur.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering onderzoek te doen naar hoe het platteland leefbaar te houden door middel van het waarborgen van publieke basisvoorzieningen.
 
 
 35925-XIV-72
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Uitgaande brief [10-05-2022] - Uitstel beantwoording feitelijke vragen over de hoofdlijnen van de gecombineerde aanpak van natuur, water en klimaat in het landelijk gebied, en van het bredere stikstofbeleid
 
 
 
 
 Verzoekt de regering zich in te spannen de benodigde financiële middelen vrij te maken voor de verdere uitbreiding van het aantal hectare voedselbossen door bekwame uitvoeringsorganisaties met praktijkervaring.
 
 
 35925-XIV-85 (was 38)
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Onderhanden.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om voor de gescheperde trekkende schaapskuddes een alternatieve ondersteuning te vinden met als doel deze waardevolle activiteit te behouden.
 
 
 28625-328
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [14-12-2021] - TMD Gemeenschappelijk Landbouwbeleid-Nationaal Strategisch Plan
 
 
 Onderhanden.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering te onderzoeken of monitoring van nieuwe soorten een bijdrage kan leveren aan het inzicht in de stand van de natuur.
 
 
 35788-156
 
 
 Minister NenS
 
 
 [19-01-2022] Debat over de regeringsverklaring
 
 
 Uitgaande brief [07-06-2022] - Verzamelbrief Natuur
 
 
 
 
 Verzoekt de regering de Kamer bij de vormgeving van het klimaat- en transitiefonds en stikstoffonds nadrukkelijk te betrekken, recht te doen aan haar budgetrecht, en vooruitlopend op de instellingswetten een proeve van beide fondsbegrotingen op Prinsjesdag 2022 aan de Kamer voor te leggen.
 
 
 35788-137
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [19-01-2022] - Debat over de regeringsverklaring
 
 
 Onderhanden. Het parlement ontvangt bij Prinsjesdag een proeve van de nieuwe begrotingsfondsen conform deze motie.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering een horizonbepaling voor beide fondsen op te nemen in beide instellingswetten zodat wettelijk verankerd is dat deze fondsen eindig zijn.
 
 
 
 35925, nr. 148
 
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-02-2022] - Debat over de Startnota
 
 
 Onderhanden. Het voorstel instellingswet transitiefonds is voor advies voorgelegd aan de Raad van State. De Tweede Kamer ontvangt dit wetsvoorstel naar verwachting in de tweede helft van 2022.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering in het besluitvormingsproces over de uitgaven uit het klimaat- en transitiefonds en stikstoffonds objectieve toetsing op doelmatigheid en doeltreffendheid, bijvoorbeeld door middel van maatschappelijke kosten-batenanalyses, voorwaardelijk te maken en dit te verankeren in de bij deze fondsen behorende spelregels.
 
 
 
 35925, nr. 149
 
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-02-2022] - Debat over de Startnota
 
 
 Onderhanden. De minister van Financiën heeft de Tweede Kamer op 10 juni 2022 geïnformeerd over de stand van zaken over de samenhang en voortgang fondsen.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om een juridische analyse door onafhankelijke experts over de rechtmatigheid van de kap van het Sterrebos.
 
 
 
 33576, nr. 261
 
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [15-03-2022] - TMD Natuur (CD 10/2)
 
 
 Onderhanden.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om de PAS-melding uit 2016 en de geactualiseerde PAS-melding uit 2019 (inclusief onderliggende stukken) met de Kamer te delen.
 
 
 35600, nr, 76 (was 72)
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [15-03-2022] - TMD Uitvoering motie Vestering/Van Raan over geen stikstofdepositieruimte reserveren voor de uitbreiding van Lelystad Airport (Kamerstuk 35 600, nr. 71)
 
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om in de gebiedsgerichte aanpak het behalen van de instandhoudingsdoelen van de natuurlijke habitats en de populaties van de soort waarvoor het N2000-gebied is aangewezen centraal te stellen, als bijdrage aan het bereiken van een landelijke gunstige staat van instandhouding, zoals ook verwoord in het regeerakkoord.
 
 
 35925-XIV-103
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Hoofdlijnendebat LNV
 
 
 Onderhanden. De integrale, gebiedsgerichte aanpak is uitgewerkt in de startnotitie NPLG die op 10 juni 2022 naar het parlement is gestuurd. Hier wordt verder uitwerking aan gegeven zoals in de brief staat omschreven.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om nog dit jaar een aantrekkelijke vrijwillige stoppersregeling te ontwikkelen en drempels, zoals fiscaliteiten, zo veel mogelijk weg te nemen, alsook de mogelijkheden voor de verplaatsing van agrarische ondernemers en beschikbare innovatiemogelijkheden in beweging te brengen; verzoekt de regering de behaalde emissiereductie met ruime inzet ten goede te laten komen aan natuurherstel en een deel door middel van registratie via een stikstofbank vrij te geven voor duurzame economie, bouw en landbouw, in het bijzonder PAS-melders
 
 
 35925-XIV-104
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Hoofdlijnendebat LNV
 
 
 Onderhanden.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering een kader uit te werken waarin agroforestry een rol kan spelen in de gebiedsgerichte aanpak.
 
 
 35925-XIV-116
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Hoofdlijnendebat LNV
 
 
 Onderhanden. De integrale, gebiedsgerichte aanpak is uitgewerkt in de startnotitie NPLG die op 10 juni 2022 naar het parlement is gestuurd. Hier wordt verder uitwerking aan gegeven zoals in de brief staat omschreven.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering te onderzoeken hoe een «uitdaagrecht» in de gebiedsgerichte aanpak kan worden opgenomen zodat agrarisch natuurbeheer in eigen bezit, extensivering, omschakeling, innovatie, legalisering en verplaatsing volwaardige opties zijn al naar gelang de opgave in een gebied.
 
 
 35925-XIV-118
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Hoofdlijnendebat LNV
 
 
 Onderhanden.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om te onderzoeken welke rol Nederland kan spelen in het opzetten van herstelprojecten van verdroogde natuurgebieden in samenwerking met landen op de trekroute.
 
 
 21501-32-14232
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [11-05-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad 7 april 2022 (21 501-32, nr. 1410)
 
 
 Onderhanden.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om een publieksvriendelijk digitaal dashboard te ontwikkelen waarmee iedereen op inzichtelijke en transparante wijze per gebied kan zien wat de staat, de opgave en de voortgang van natuurherstel is.
 
 
 33576-303
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden. De Tweede Kamer is over de stand van zaken geïnformeerd in de brief van 15 juli 2022 over stand van zaken landelijk gebied en stikstof.
 
 
 
 
 Verzoekt de regering een beleidskader op te stellen vanuit de hoofddoelstelling natuur en met oog voor de leefbaarheid, en daarbij draagvlak te zoeken bij betrokkenen.
 
 
 29684-224
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [15-03-2022] - TMD Wadden (CD 25/1)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om in ieder geval geen onomkeerbare stappen te nemen wat betreft de gaswinning bij Ternaard totdat het advies van IUCN met de Kamer is gedeeld.
 
 
 29684-225
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [15-03-2022] - TMD Wadden (CD 25/1)
 
 
 Onderhanden
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om in Europees verband eenduidig te blijven pleiten voor het zo snel mogelijk opnemen van andere ecosystemen in het EU-wetsvoorstel voor ontbossingsvrije producten.
 
 
 21501-32-1392
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [08-03-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad op 21 februari 2022 (CD 16/2)
 
 
 Uitgaande brief [04-04-2022] - Brief van de staatssecretaris van IenW en minister voor KenE over het Verslag Milieuraad 17 maart 2022 in Brussel
 
 
 
 
 Verzoekt de regering om er in Europees verband voor te pleiten afgeleide producten van soja en palmolie op te nemen in de ontbossingsverordening.
 
 
 21501-32-1395
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [08-03-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad op 21 februari 2022 (CD 16/2)
 
 
 Uitgaande brief [04-04-2022] - Brief van de staatssecretaris van IenW en minister voor KenE over het Verslag Milieuraad 17 maart 2022 in Brussel
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, in EU-verband in te zetten op het versterken van de datapositie van boeren en daarbij in ieder geval aandacht te besteden aan bescherming en ondersteuning van de datasoevereiniteit van agrariërs, zodat zij grip houden op hun eigen data en hun innovatief vermogen wordt vergroot; verzoekt de regering, de Kamer voor het einde van 2021 te informeren over de vorderingen die op dit vlak zijn gemaakt.
 
 
 21501-32-1325
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Tweeminutendebat Informele Landbouw- en Visserijraad 13-15 juni 2021 (21 501-32, nr. 1306)
 
 
 Uitgaande brief [25-05-2022] - Moties en toezeggingen op het gebied van gewasbescherming
 
 
 
 
 Verzoekt de regering zo snel mogelijk in overleg te treden met de Nederlandse kweekvleesproducenten om proeverijen onder gecontroleerde en veilige omstandigheden mogelijk te maken zoals dit ook in Frankrijk en Duitsland al het geval is.
 
 
 27428-383
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-03-2022] - TMD Biotechnologie en tuinbouw (CD 9/2)
 
 
 Uitgaande brief [03-06-2022] - Nationale Eiwit Strategie
 
 
 
 
 Verzoekt de regering samen met het RIVM, de WUR, OnePlanet en TNO de regie te pakken en in het kader van het Nationaal Kennisprogramma Stikstof (NKS) een plan van aanpak op te stellen voor een landelijk dekkend meetsysteem voor emissie en depositie van NH3 en NOx; verzoekt de regering op korte termijn de voortgang, resultaten en conclusies van het Nationaal Kennisprogramma Stikstof te delen met de Kamer.
 
 
 33576-301
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden. De Tweede Kamer wordt naar verwachting oktober 2022 geïnformeerd over de nadere uitvoering van moties die zijn aangeonomen in het stikstofdebat van 23 juni 2022.
 
 
 
 
 Verzoekt het kabinet om te stimuleren dat meer provincies gaan werken met Maatwerk met Meetwerk als onderdeel van de gebiedsgerichte aanpak.
 
 
 33576-310
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 Onderhanden. De Tweede Kamer wordt naar verwachting oktober 2022 geïnformeerd over de nadere uitvoering van moties die zijn aangeonomen in het stikstofdebat van 23 juni 2022.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Spreekt uit dat het doden van haantjes verboden moet worden.
 
 
 28286-1188
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [10-06-2021] - Tweeminutendebat Evaluatie Wet dieren (28 286, nr. 1183)
 
 
 
 niet in overzicht opnemen
 
 
 
 
 
 Spreekt uit dat het een royaal gebaar van de Koning zou zijn als hij de kroondomeinen het gehele jaar openstelt.
 
 
 35925-XIV-43
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 
 niet in overzicht opnemen
 
 
 
 
 
 Spreekt uit dat boeren een eerlijke prijs verdienen voor het verkopen van hun land.
 
 
 35925-XIV-71
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 
 niet in overzicht opnemen
 
 
 
 
 
 Spreekt uit dat elke sector zijn aandeel stikstofemissies in gelijke mate reduceert.
 
 
 33576-305
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 
 niet in overzicht opnemen
 
 
 
 
 
 
 
 Door bewindslieden gedane toezeggingen 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Bewindspersoon
 
 
 Vindplaats
 
 
 Stand van zaken
 
 
 
 
 
 
 
 EK
 
 
 
 
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt de Eerste Kamer, naar aanleiding van een vraag van het lid Prins (CDA), toe het gebruik van de afromingsvrije lease te monitoren en dit zo nodig bij te stellen, mocht blijken dat het onvoldoende aansluit op de praktijk.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [22-02-2022] - Wijziging van de Meststoffenwet
 
 
 De Kamer zal comform toezegging worden geinformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt de Eerste Kamer, naar aanleiding van een vraag van het lid Schalk (SGP), toe de Kamer in de tweede helft van het jaar 2022 de Kamer te informeren of deze wet heeft gedaan wat hij moest doen.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [22-02-2022] - Wijziging van de Meststoffenwet
 
 
 De Kamer zal comform toezegging worden geinformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt de Eerste Kamer, naar aanleiding van vragen van de leden Kluit (GroenLinks) en Pijlman (D66), toe het ontwerp van de algemene maatregel van bestuur inzake renovatielease aan de Eerste Kamer voor te leggen.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [22-02-2022] - Wijziging van de Meststoffenwet
 
 
 De Kamer zal comform toezegging worden geinformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt de Eerste Kamer, naar aanleiding van een vraag van het lid Karakaus (PvdA), toe vanuit de overheid een actieve houding aan te nemen tot het benaderen van piekbelasters en dit aan haar ambtsopvolger mee te geven.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [21-12-2021] - Antwoord regering en re- en dupliek Begrotingsstaten Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Diergezondheidsfonds 2022 (35.925 XIV)
 
 
 Aan deze toezegging is invulling gegeven.
 
 
 
 
 
 TK
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tijdens het debat van de Regeringsverklaring van 18 en 19 januari 2022 heeft het lid Hermans (VVD) verzocht om van elk departement een planningsbrief te ontvangen.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-01-2022] - Debat over de regeringsverklaring
 
 
 Uitgaande brief [10-02-2022] - Kamerbrief Planningsbrief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Kamerbrief planningsbrief van de minister voor Natuur en Stikstof
 
 
 
 
 In november 2022 zal de Tweede Kamer worden geïnformeerd over de uitkomsten van de consultatieronde over het tarievenstelsel, waarin zal worden ingegaan op de mogelijkheden voor doelmatigheidsprikkels. Dit is een toezegging aan het lid Bisschop (SGP).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [28-06-2022] - CD NVWA
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 De kwestie van de zelfslachtende slagers wordt meegenomen in het onderzoek over het tariefstelsel dat najaar 2022 wordt uitgevoerd. Dit is een toezegging aan het lid Van Campen (VVD).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [28-06-2022] - CD NVWA
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 Eind deze zomer 2021 krijgt de Tweede Kamer de evaluatie van het cameratoezicht in slachthuizen naar aanleiding van de motie van de leden Geurts (CDA) en Lodders (VVD) (Kamerstuk 33 835, nr. 153). In de appreciatie van de evaluatie zal ook worden ingegaan op de vraag of de camerabeelden uit slachthuizen eigendom kunnen worden van de overheid ten behoeve van onafhankelijk toezicht, op de mogelijkheden om in slachthuizen gebruik te maken van slimme camera’s en op een «three strikes out»-systeem.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Tweeminutendebat Voortgang verbetering slachtsysteem (28 286, nr. 1199)
 
 
 Uitgaande brief [03-09-2021] - Brief openstaande moties en toezeggingen n.a.v. het tweeminutendebat voortgang verbeteren slachtsysteem
 
 
 
 
 Voor einde 2021 stuurt de minister van LNV het onderzoek naar de bandsnelheid naar de Tweede Kamer, dat ook een praktijktoets bevat.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Tweeminutendebat Voortgang verbetering slachtsysteem (28 286, nr. 1199)
 
 
 Uitgaande brief [22 april 2022] - Uitkomsten onderzoek slachtsnelheid en voortgang verbeteren slachtsysteem
 
 
 
 
 De minister van LNV zal bekijken of slim cameratoezicht op exportverzamelplaatsen kan worden meegenomen in het wetsvoorstel over cameratoezicht dat in de maak is, en de Tweede Kamer daarover informeren.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [09-09-2021] - CD Het niet handhaven door de NVWA op exportverzamelplaatsen
 
 
 Uitgaande brief [22 april 2022] - Uitkomsten onderzoek slachtsnelheid en voortgang verbeteren slachtsysteem
 
 
 
 
 Binnenkort informeert de minister van LNV de Tweede Kamer over de mogelijke inzet van het OIE Focal Point met betrekking tot de rustplaatsen en reageert ze op het protocol van de sector voor langeafstandstransporten.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [09-09-2021] - CD Het niet handhaven door de NVWA op exportverzamelplaatsen
 
 
 Uitgaande brief [12-10-2021] - Hervatten vee-exporten met rustplaatsen in niet-EU-land
 
 
 
 
 De minister van LNV heeft onderzoek over bandsnelheid geïnitieerd. In afwachting van de uitkomsten van het onderzoek en teneinde voor de tussentijd aan de NVWA een kader te geven voor de beoordeling van aanvragen tot verhoging van de slachtsnelheid, heeft de minister van LNV de IG NVWA de aanwijzing gegeven om geen verhogingen van de slachtsnelheid toe te staan. Zodra de uitkomsten van dit onderzoek bekend zijn zal de minister van LNV de Tweede Kamer hier nader over informeren.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Tweeminutendebat Voortgang verbetering slachtsysteem (28 286, nr. 1199)
 
 
 Uitgaande brief [22 april 2022], Uitkomsten onderzoek slachtsnelheid en voortgang verbeteren slachtsysteem
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt voor het commissiedebat over de NVWA op 10 november een brief met een reactie op de vraag over hoe er met slim cameratoezicht wordt omgegaan in het wetsvoorstel. Dit is een toezegging aan het lid De Groot (D66).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [29-09-2021] - Tweeminutendebat Niet handhaven door de NVWA op exportverzamelplaatsen (CD 9/9)
 
 
 Uitgaande brief [12-11-2021] - Voortgangsbrief NVWA
 
 
 
 
 Voor de kerst 2022 ontvangt de Tweede Kamer een brief over de stand van zaken van het zoönosenbeleid. Een meerjarig actieplan ter versterking van het huidige beleid volgt op korte termijn.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Uitgaande brief [23-12-2021] - «Voortgang versterking zoönosenbeleid»
 
 
 
 
 In het eerste kwartaal van 2022 wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de proef van de faculteit Diergeneeskunde en Wageningen Bioveterinary Research met een vaccin voor het H5N1-vogelgriepvirus. De Tweede Kamer wordt ook geïnformeerd over internationale ontwikkelingen op het gebied van preventieve vaccinatie ter bestrijding van het vogelgriepvirus.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Uitgaande brief [28-06-2022] - Kamerbrief stand van zaken vogelgriep
 
 
 
 
 Begin 2022 worden de uitkomsten verwacht van het onderzoek van o.m. de Universiteit Wageningen en de Universiteit Utrecht naar de slachtsnelheid.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Uitgaande brief [22 april 2022] - Uitkomsten onderzoek slachtsnelheid en voortgang verbeteren slachtsysteem
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt aan het lid Boswijk (CDA) toe dat zij in overleg zal treden met de provincies waar het moratorium nog niet van kracht is, om te kijken wat daar al dan niet mogelijk is en ook waartoe zij bereid zijn.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Uitgaande brief [23-02-2022] - Kamerbrief over verschillende onderwerpen betreffende vogelgriep en andere dierziekten
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt aan het lid Graus (PVV) toe om te onderzoeken hoe we kunnen bijdragen aan kennisverbreding bij de officieren van justitie, op het gebied van diergerelateerde zaken.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Uitgaande brief [14 april 2022] - Verzamelbrief dierenwelzijn
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt aan het lid Van der Plas (BBB) toe met RVO te verifiëren dat bij innovaties die onder de RAV worden afgewezen er naar de indieners wordt toegelicht waarom de aanvraag is afgewezen.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt aan het lid Vestering (PvdD) toe om te onderzoeken onder welke omstandigheden Duitsland heeft besloten om de minimumleeftijd voor vervoer te verhogen naar vier weken.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Uitgaande brief [14 april 2022], kamerbrief 28 286 Nr. 1255
 
 
 
 
 Het kabinet komt in overleg met LNV en VWS schriftelijk terug op de vragen van het lid Klink (VVD) over veterinaire aspecten van handel met Afrika, de Nederlandse aanpak en hoe die zich verhoudt tot het plan van aanpak van landen zoals bijvoorbeeld Duitsland.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [16-02-2022] - CD Handelsbetrekkingen Afrika
 
 
 Uitgaande brief [31 maart 2022], verzamelbrief dierenwelzijn
 
 
 
 
 De minister van LNV en de minister van VWS sturen in de zomer 2022 het nationaal actieplan zoönose naar de Tweede Kamer.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [24-02-2022] - CD Zoönosen en Dierziekte
 
 
 Uitgaande brief [06-07-2022] - Nationaal actieplan versterken zoönosenbeleid -
 
 
 
 
 Er komt voor de zomer 2022 een schriftelijke reactie op het plan van het lid De Groot (D66).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [24-02-2022] - CD Zoönosen en Dierziekte
 
 
 Uitgaande brief [26-04-2022] - Reactie op D66-plan ter bestrijding van vogelgriep en uitspraak RvS vergunning geitenhouderij Utrecht
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt de uitkomst van het onderzoek naar aanleiding van de aangenomen motie over reptielenbeurzen voor de zomer naar de Tweede Kamer.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [24-02-2022] - CD Zoönosen en Dierziekte
 
 
 De Kamer wordt conform toezegging geinformeerd.
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe de Tweede Kamer te informeren over een melding die bij de NVWA is gedaan over het buiten ruimen van kippen in Lunteren terwijl er harde wind stond
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-03-2022] - TMD Zoönosen en Dierziekte samen
 
 
 Uitgaande brief [21 april 2022] - Informatie over de vogelgriepsituatie
 
 
 
 
 De vragen van de leden Wassenberg (PvdD) en Beckerman (SP) m.b.t. de juridische mogelijkheden wat handelsbeperkingen voor doorgefokte honden betreft, ook in relatie tot de casus in Vlaanderen, worden zo snel mogelijk voor de zomer 2022 beantwoord.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [20-04-2022] - CD Dierenwelzijn
 
 
 Uitgaande brief [6 juli 2022], Verzamelbrief dierenwelzijn en diergezondheid
 
 
 
 
 De vragen van de leden Wassenberg (PvdD) en de Groot (D66) m.b.t. de inzet van de NVWA bij het convenant m.b.t. marktplaats en het aantal meldingen.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [20-04-2022] - CD Dierenwelzijn
 
 
 Uitgaande brief [ 22 juni 2022] - Verzamelbrief versterking toezicht
 
 
 
 
 De vraag van het lid Haverkort (VVD) over de uitzending van Kassa en bespreking raad van beheer fok kortsnuitige honden.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [20-04-2022] - CD Dierenwelzijn
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt een verkenning chipplicht katten + zwerfkattenprobleem.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [20-04-2022] - CD Dierenwelzijn
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 Beantwoording van de vraag van het lid Graus (PVV) m.b.t. DNA banken.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [20-04-2022] - CD Dierenwelzijn
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 De Tweede Kamer ontvangt voor de zomer 2022 de positieflijst met bijbehorende appreciatie.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [20-04-2022] - CD Dierenwelzijn
 
 
 Uitgaande brief [6 juli 2022] - Huis- en hobbydierenlijst
 
 
 
 
 De minister van LNV komt terug op de vraag van het lid Van der Plas (BBB) vraag EU regels dierenwelzijnslabels voedel, waaronder derde landen.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [20-04-2022] - CD Dierenwelzijn
 
 
 Uitgaande brief [6 juli 2022] - Verzamelbrief dierenwelzijn en diergezondheid
 
 
 
 
 Minister van LNV zal de Tweede Kamer informeren middels een feitenrelaas over de casus Buba voor het lid Wassenberg (PvdD) en Graus (PVV).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [20-04-2022] - CD Dierenwelzijn
 
 
 Uitgaande brief [6 juli 2022], Verzamelbrief dierenwelzijn en diergezondheid
 
 
 
 
 Na de zomer 2022 ontvangt de Tweede Kamer een vervolgevaluatie van de Centrale Commissie Dierproeven, waarbij in zal worden gegaan op de efficiëntie van het stelsel. Dit is een toezegging aan het lid Haverkort (VVD).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [21-04-2022] - CD Dierproeven
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 Er zal binnen een maand schriftelijk worden teruggekomen op de uitvoering van aangenomen moties van en toezeggingen aan het lid Graus (PVV) over dierproeven. Dit is een toezegging aan het lid Graus.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [21-04-2022] - CD Dierproeven
 
 
 Uitgaande brief [16 mei 2022] - Beantwoording Kamervragen debat dierproeven 21 april 2022
 
 
 
 
 AVoor het eind van het meireces 2022 worden de openstaande vragen van het lid Graus (PVV) schriftelijk beantwoord. Dit is een toezegging aan het lid Graus (PVV).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [21-04-2022] - CD Dierproeven
 
 
 Uitgaande brief [16 mei 2022] - Beantwoording Kamervragen debat dierproeven 21 april 2022
 
 
 
 
 Na de zomer 2022 ontvangt de Tweede Kamer een analyse over de belemmeringen die het 3V-beleid oplevert voor de wetenschap. Dit is een toezegging aan het lid De Groot (D66).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [21-04-2022] - CD Dierproeven
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 Na de zomer ontvangt de Kamer de voortgangsrapportage van de transitie proefdiervrije innovatie, waarin ook zal worden ingegaan op de doorgroei van innovatieve start-ups en de wettelijk verplichte onderzoeken waarbij dierproeven worden ingezet.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [21-04-2022] - CD Dierproeven
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 De minister van LNV informeert de Tweede Kamer in de eerste week van juni 2022 over (het perspectief op) kringlooplandbouw.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Hoofdlijnendebat LNV
 
 
 Uitgaande brief [10 juni 2022] - Perspectieven voor agrarische ondernemers
 
 
 
 
 De minister van LNV komt terug op de vragen van de leden Thijssen (PvdA) en Beckerman (SP) over de arbeidsomstandigheden in slachthuizen, ook in het licht van het verbod op subcontracting in Duitsland.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-05-2022] - Debat Voortdurende misstanden in de Nederlandse Slachthuizen
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 Eind van dit jaar wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van de evaluatie van de codering in het kader van de eisen voor transportwaardigheid van dieren. Dat is een toezegging aan het lid Bisschop (SGP).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [28-06-2022] - CD NVWA
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is met Kamerbrief 28 286 nr. 1259 [22 juni 2022] geinformeerd over de stand van zaken
 
 
 
 
 De Tweede Kamer zal, zodra mogelijk, worden geïnformeerd over de gesprekken over de uitbreiding van het kwaliteitssysteem rundvee. Dit is een toezegging aan het lid De Groot (D66).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [28-06-2022] - CD NVWA
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 De minister van LNV zal vóór Prinsjesdag met een integrale inhoudelijke brief komen over de toekomst van de Nederlandse landbouw en wat daarin het toekomstperspectief is van boeren, inclusief uitwerking van alle regelingen in plaats van de door hem tijdens dit stikstofdebat toegezegde afzonderlijke brieven tot november 2022. In de brief zou verder duidelijk moeten worden wat de samenhang is met alle andere beleidsterreinen.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 De Tweede Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe te bekijken welke maatregelen noodzakelijk zijn om de risico's op het vlak van zoönosen en dierenwelzijn te verkleinen. Daarbij zal worden bekeken of het toezicht al verscherpt kan worden met het bestaande instrumentarium in de Wet dieren, met de NVWA.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is met Kamerbrief 25 295 Nr. 1357 op 6 juli 2022 geïnformeerd over de laatste stand van zaken.
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe voor het einde van het jaar de Kamer te informeren over de tot dan toe toegekende en afgewezen PAS-meldingen in de reguliere voortgangsbrieven over stikstof. Hierin wordt ook ingegaan op de uitspraken van de rechtbank Midden Nederland.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [28-09-2021] - Tweeminutendebat Regeling nieuwe versie AERIUS Calculator en wijziging stikstofregistratiesysteem (35 600, nr. 59)
 
 
 Uitgaande brief [12-11-2021] - Voortgang stikstofproblematiek
 
 
 
 
 Het kabinet zal de Tweede Kamer voor de begrotingsbehandeling van LNV een brief sturen over de stand zaken van de eerste twee stappen van het stikstofreductiebeleid (incl. de piekbelasters op gebiedsniveau en maatregelen voor de veehouderij) en over de voorbereidingen voor het volgende kabinet van de derde stap.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [22-09-2021] - LNV: Algemene Politieke Beschouwingen TK
 
 
 Uitgaande brief [12-11-2021] - Voortgang stikstofproblematiek
 
 
 
 
 Toezegging aan het lid Van der Plas (BBB) aan MFIN en (voormalige) MLNV om het volgende mee te nemen in de berekeningen die er gemaakt worden op het gebied van stikstof: 1. De strategische toegevoegde waarde van het kunnen voeden van de eigen monden (voedselzekerheid). 2. De toegevoegde waarde van de agrarische sector en alles wat daarbij komt kijken, dus tuinders en telers. 3. De elementen iets kleiner zijn, maar die je ook wel zou willen meewegen, zoals plattelandstoerisme.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [06-10-2021] - Algemene financiële beschouwingen
 
 
 De Kamer wordt conform toezegging geïnformeerd.
 
 
 
 
 De minister voor Natuur en Stikstof zal bij de uitwerking van de stikstofplannen de laatste wetenschappelijke inzichten betrekken over de kwaliteit van de natuur in Natura 2000-gebieden. Daarnaast zal de minister ingaan op het verzoek van de BBB om meer inzicht in de uitgaven van (door medeoverheden gesubsidieerde) natuurorganisaties
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [19-01-2022] - Debat over de regeringsverklaring
 
 
 De Kamer wordt conform toezegging geïnformeerd. Dit vindt plaats in het kader van de natuurdoelanalyses.
 
 
 
 
 De minister voor NenS stuurt voor de zomer 2022 een brief naar de Tweede Kamer met daarin de uitkomsten van de verkenning en het onderzoek naar de latente ruimte.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [10-02-2022] - CD Natuur
 
 
 De Kamer zal worden geïnformeerd in het kader van de brief over toestemmingsverlening, die na de zomer 2022 volgt.
 
 
 
 
 Voor het hoofdlijnendebat op 6 april 2022 ontvangt de commissie een brief waarin onder andere wordt ingegaan op de uitgangspunten van de integrale gebiedsgerichte aanpak, de doorvertaling van de doelstellingen, toestemmingsverlening, ontwikkelruimte, maatregelen voor de korte termijn (2022-2023), de vormgeving van opkoopregelingen, de mogelijkheden voor innovatie en de optie van de inzet van de Wet voorkeursrecht gemeenten.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [10-03-2022] - CD Stikstof
 
 
 Uitgaande brief [01-04-2022] - Hoofdlijnen van de gecombineerde aanpak van natuur, water en klimaat in het landelijk gebied, en van het bredere stikstofbeleid
 
 
 
 
 De minister voor NenS stuurt voor het hoofdlijnendebat een reactie op de brief van de provincie Overijssel over handhaving van PAS-melders.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [10-03-2022] - CD Stikstof
 
 
 Uitgaande brief [24-03-2022] - Reactie brief d.d. 10 maart 2022 handhaving PAS-meldingen
 
 
 
 
 De minister voor NenS zal vóór het zomerreces een brief sturen over de organisatie van de Ecologische Autoriteit.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [12-04-2022] - Voortzetting CD Beleidshoofdlijnen LNV
 
 
 Uitgaande brief [15-07-2022] - Stand van zaken landelijk gebied en stikstof
 
 
 
 
 De minister voor NenS zal de Landsadvocaat verzoeken de gebiedsgerichte integrale natuur- en stikstofaanpak ten opzichte van de wettelijke verplichtingen te checken op juridische houdbaarheid en daar binnen vier weken een brief over aan de Kamer sturen.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [12-04-2022] - Voortzetting CD Beleidshoofdlijnen LNV
 
 
 Uitgaande brief [25-05-2022] - Beantwoording feitelijke vragen over de hoofdlijnen van de gecombineerde aanpak van natuur, water en klimaat in het landelijk gebied, en van het bredere stikstofbeleid
 
 
 
 
 MNenS en MLNV komen per brief terug op de motie van het lid Bisschop (SGP)(Kamerstuk 35925-XIV-130) over emissiereductie op het boerenerf.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Hoofdlijnendebat LNV
 
 
 Uitgaande brief [26-05-2022] - Appreciatie Moties Hoofdlijnendebat LNV
 
 
 
 
 De minister voor NenS zal na de zomer (het lid Klaver (GL) vraagt voor Prinsjesdag), samen met de minister voor Klimaat en Energie, een brief sturen met een analyse over hoe de NOx-reducties rond industrie, mobiliteit en luchtvaart zich tot elkaar verhouden en het proces daaromheen, inclusief hoe het percentage stikstofreductie is berekend, op welke manier dit moet gebeuren, waarop dat dan precies is gebaseerd, op welke modellen, op welke uitstoot, op welke cijfers, op welke jaartallen.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 De minister voor NenS zal in samenspraak met de minister voor Klimaat en Energie eind van dit jaar, begin januari 2023 komen met een brief over de richtinggevende doelen voor de andere sectoren dan de landbouw, waaronder de industrie en het vervoer.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 De minister voor NenS zal na de zomer van 2022 met een bredere brief naar de Kamer komen over de toestemmingsverlening, onder andere i.v.m. innovaties en de Rav-systematiek.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 De Kamer wordt conform toezegging geïnformeerd.
 
 
 
 
 De minister voor NenS zal een brief sturen met een doorkijk over de koppeling met sociaal-economische aspecten vanuit de gebiedsgerichte aanpak nadat zij daarover in gesprek is gegaan met de provincies.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [23-06-2022] - Stikstofdebat
 
 
 De Kamer wordt conform toezegging geïnformeerd. In de brief van 15 juli 2022 over stand van zaken landelijk gebied en stikstof heeft de minister voor NenS aangekondigd de Kamer in oktober 2022 nader te informeren over de wijze van uitvoering van o.a. de motie-Koekkoek-Boswijk (Kamerstuk 33 576, nr. 315) over een sociaal-economische impactanalyse verplicht onderdeel laten uitmaken van het gebiedsplan.
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt binnen een maand een brief met informatie over de uitkomst van de praktijktoets met betrekking tot de ecoregelingen naar de Kamer.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-09-2021] - CD Nationaal Strategisch Plan
 
 
 Uitgaande brief [23-11-2021] - Verzamelbrief over de voortgang van enkele onderwerpen en de uitvoering van enkele moties en toezeggingen
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt het evaluatierapport van het Nationaal Strategisch Plan wanneer deze klaar is in 2025 naar de Tweede Kamer.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-09-2021] - CD Nationaal Strategisch Plan
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt informatie over de uitkomst van de sociale conditionaliteit begin 2025 naar de Kamer.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-09-2021] - CD Nationaal Strategisch Plan
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt begin december een brief met informatie over een overgangsregeling in het kader van de overhevelingen van de eerste naar de tweede pijler naar de Tweede Kamer.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-09-2021] - CD Nationaal Strategisch Plan
 
 
 Uitgaande brief [03-12-2021] - Kamerbrief ter voorbereiding van het GLB-NSP commissiedebat op 8 december, inclusief concept NSP & S-MER
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt het evaluatierapport van het Nationaal Strategisch Plan wanneer deze klaar is in 2025 naar de Tweede Kamer. Dit is een toezegging aan het lid Koekkoek (Volt).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-09-2021] - CD Nationaal Strategisch Plan
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt informatie over de uitkomst van de sociale conditionaliteit begin 2025 naar de Tweede Kamer. Dit is een toezegging aan het lid Thijssen (PvdA).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-09-2021] - CD Nationaal Strategisch Plan
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt begin december 2021 een brief met informatie over een trapsgewijze verkenning naar de overhevelingsmogelijkheid van de eerste naar de tweede pijler naar de Tweede Kamer. Dit is een toezegging aan het lid Van Campen (VVD).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-09-2021] - CD Nationaal Strategisch Plan
 
 
 Uitgaande brief [03-12-2021] - Kamerbrief ter voorbereiding van het GLB-NSP commissiedebat op 8 december, inclusief concept NSP & S-MER
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt begin december een brief met een strategische milieu- en effectenrapportage over het NSP naar de Tweede Kamer. Dit is een toezegging aan het lid Beckerman (SP).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-09-2021] - CD Nationaal Strategisch Plan
 
 
 Uitgaande brief [03-12-2021] - Kamerbrief ter voorbereiding van het GLB-NSP commissiedebat op 8 december, inclusief concept NSP & S-MER
 
 
 
 
 Samen optrekken met andere landen richting de Europese Commissie rondom de export van aardappelpootgoed richting het VK. Dit is een toezegging aan het lid Klink (VVD).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [28-09-2021] - Dertigledendebat over acties van Europese boerenorganisaties tegen vrijhandelsverdragen
 
 
 Uitgaande brief [25-05-2022] - Moties en toezeggingen op het gebied van gewasbescherming
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt voor de zomer een brief naar de Tweede Kamer over de status van andere lidstaten met betrekking tot de verantwoordelijkheid voor duurzaam landbouwbeleid.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-12-2021] - CD Nationaal Strategisch Plan
 
 
 De Kamer zal worden geïnformeerd over de uitvoering van de toezegging. Er is op dit moment nog geen overzicht van de Europese Commissie beschikbaar t.a.v. de ingediende NSP's van de lidstaten. Ten aanzien van de stand van zaken van de definitief ingediende plannen, voor zover bekend, bent u geïnformeerd in het verslag van de Landbouw en Visserijraad d.d. 18 juli
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt een aanvulling op de strategische MER in januari 2022 naar de Tweede Kamer.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-12-2021] - CD Nationaal Strategisch Plan
 
 
 Uitgaande brief [22-03-2022] - Kamerbrief over reactienota zienswijzen GLB-NSP en definitieve strategische milieueffectrapportage
 
 
 
 
 De minister stuurt het rapport van het Louis Bolk Instituut over het effect op de inkomens in de biologische landbouw in januari naar de Kamer.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-12-2021] - CD Nationaal Strategisch Plan
 
 
 Uitgaande brief [24-02-2022] - Aanbieding aanvulling Nationaal Strategisch Plan in het kader van het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid 2023-2027.
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt een brief met de uitwerking van de monitoring van de sociaaleconomische positie in de loop van 2022 naar de Tweede Kamer.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-12-2021] - CD Nationaal Strategisch Plan
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt ter info de invulling van artikel 66 naar de Tweede Kamer, zodra de Europese Commissie hier meer duidelijkheid over heeft gegeven.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-12-2021] - CD Nationaal Strategisch Plan
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe te kijken naar mogelijke belemmeringen in het Omschakelprogramma voor startende ondernemers.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt aan het lid De Groot (D66) toe om in een eerstvolgende voortgangsbrief over het NSP op een rij te zetten waar we staan met de biologische sector. Hierbij wordt ook aangegeven dat niet in het NSP zit, maar wel aan het NSP raakt (zoals de conditionaliteit in het 7e AP). Het betreft dus een overzicht van waar we wel en niet apart rekening houden met de biologische sector.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [14-12-2021] - TMD Gemeenschappelijk Landbouwbeleid-Nationaal Strategisch Plan
 
 
 Uitgaande brief [17-06-2022] - Kamerbrief appreciatie observaties Europese Commissie GLB-Nationaal Strategisch Plan
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt voor 17 maart 2022 een brief naar de Tweede Kamer over het onderscheid in certificeringsystemen met betrekking tot de ontbossingsverordening, in het bijzonder over RTRS en FEFAC, en daarbij komt ook informatie over de definitie van ecosystemen.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [16-02-2022] - CD Landbouw- en Visserijraad
 
 
 Uitgaande brief [08-03-2022] - Kamerbrief certificeringssystemen ontbossingsverordening en definitie ecosystemen
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt voor de zomer van 2022 een plan van aanpak over de BTW-verlaging op groente en fruit naar de Tweede Kamer.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-03-2022] - CD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Uitgaande brief [05-07-2022] - Kamerbrief plan van aanpak prijsmaatregelen voeding
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt binnenkort een onderzoek over effecten in de keten naar aanleiding van de oorlog in Oekraïne naar de Tweede Kamer.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-03-2022] - CD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Uitgaande brief [03-05-2022] - Kamerbrief Rapport van de WEcR naar de mogelijke inkomenseffecten van de oorlog in Oekraïne op de bedrijven in de land- en tuinbouw
 
 
 
 
 De minister van LNV komt in april-mei 2022 met een verdere appreciatie van de mededeling voedselzekerheid van de Europese commissie.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-03-2022] - CD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Uitgaande brief [29-03-2022] Kamerbrief geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad 7 april 2022
 
 
 
 
 De minister van LNV zal in de brief over de crisisreserve en de acht miljoen euro daarin onder andere ingaan op de duurzaamheidsvoorwaarden.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [12-04-2022] - Voortzetting CD Beleidshoofdlijnen LNV
 
 
 Uitgaande brief [05-07-2022] - Kamerbrief Verslag Landbouw- en Visserijraad 13 juni 2022
 
 
 
 
 Minister Staghouwer laat, in relatie tot de motie van het lid Thijssen over de Nederlandse bijdrage aan het voorkomen van een mondiale voedselcrisis (Kamerstuk 21501-32-1411) voor 10 mei 2022 weten binnen welke termijn de WUR een scan kan uitvoeren.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad van 21 maart
 
 
 Uitgaande brief [10-05-2022] - Kamerbrief toezegging in relatie tot de motie van het lid Thijssen over de Nederlandse bijdrage aan het voorkomen van een mondiale voedselcrisis
 
 
 
 
 De minister van LNV kijkt hoe de ecoregelingen voldoende aantrekkelijk gemaakt kan worden voor de akkerbouw. Dit is een toezegging aan het lid Grinwis (CU).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-05-2022] - TMD Landbouw en Visserijraad d.d. 24 mei
 
 
 Uitgaande brief [17-06-2022] - Kamerbrief appreciatie observaties Europese Commissie GLB-Nationaal Strategisch Plan
 
 
 
 
 Voorafgaand aan het commissiedebat NVWA stuurt de minister van LNV een voortgangsbrief over de aanbevelingen van de Raad van advies over het keurings- en toezichtsstelsel.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [09-09-2021] - CD Het niet handhaven door de NVWA op exportverzamelplaatsen
 
 
 Uitgaande brief [12-11-2021] - Voortgangsbrief NVWA
 
 
 
 
 De minister van LNV zal de Tweede Kamer nader informeren over modaliteiten voor een «three strikes out»-systeem en het interventiebeleid van de NVWA.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [09-09-2021] - CD Het niet handhaven door de NVWA op exportverzamelplaatsen
 
 
 De Tweede Kamer is met Kamerbrief 33835, nr. 194 [12-11-2021] - Voortgang toezicht NVWA en met Kamerbrief 28286-1259 [22-6-2022] Voortgangsbrief versterking toezicht geïnformeerd over de stand van zaken.
 
 
 
 
 Verder uitwerking risico-analyse van knelpunten in het slachtproces. Voor de verdere uitwerking van de risico-inventarisatie voedselveiligheid (en implementatie van mogelijke maatregelen) maakt de minister van LNV een koppeling met de actualisatie van de integrale ketenanalyse van de roodvleesketen die de NVWA gepland heeft voor 2021. Zodra gereed zal de minister van LNV de Tweede Kamer informeren en zal deze ook hierover het gesprek aangaan met de betrokken partijen om te komen tot concrete maatregelen om de voedselveiligheid en dierenwelzijn te verbeteren.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Tweeminutendebat Voortgang verbetering slachtsysteem (28 286, nr. 1199)
 
 
 Uitgaande brief [22-04-2022] - Uitkomsten onderzoek slachtsnelheid en voortgang verbeteren slachtsysteem
 
 
 
 
 Voortgang herziening slachtsysteem en plannen van aanpak functionaris dierenwelzijn. De minister van LNV zal de Tweede Kamer in het najaar 2021 in een rapportage over de herziening slachtsysteem informeren over de voortgang en daarbij ook de plannen aanpak in beschouwing nemen [plannen van aanpak functionaris voor dierenwelzijn, red]. De minister van LNV zal de branches vragen of zij er bezwaar tegen hebben dat ik de plannen met uw Kamer deel. Als zij daar geen bezwaar tegen hebben dan deelt de minister van LNV de plannen met de Tweede Kamer.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Tweeminutendebat Voortgang verbetering slachtsysteem (28 286, nr. 1199)
 
 
 Uitgaande brief [12-11-2021] - Voortgangsbrief NVWA
 
 
 
 
 De minister van LNV zal de Tweede Kamer rondom Rendac informeren over concrete voorstellen over eventuele bijstelling van de handhavingsstrategie van de NVWA met betrekking tot maatregelen getroffen om dit type meldingen altijd op te volgen met een inspectie.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Uitgaande brief [27-10-2020] - Brief inzake slachthuizen
 
 
 Uitgaande brief [14-04-2022] - Verzamelbrief dierenwelzijn
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt voor het commissiedebat over de NVWA op 10 november een brief met een reactie op de vraag over hoeveel meldingen er uit het buitenland komen van niet transportwaardige dieren. Dit is een toezegging aan het lid De Groot (D66).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [29-09-2021] - Tweeminutendebat Niet handhaven door de NVWA op exportverzamelplaatsen (CD 9/9)
 
 
 Uitgaande brief [12-11-2021] - Voortgangsbrief NVWA
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt voor het commissiedebat over de NVWA op 10 november een brief met een reactie op de vraag over wat het betekent voor het hanteren van de 0-tolerantie die de NVWA oplegt wanneer de protocollen vanuit de sector op tafel liggen. Dit is een toezegging aan het lid Van Campen (VVD).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [29-09-2021] - Tweeminutendebat Niet handhaven door de NVWA op exportverzamelplaatsen (CD 9/9)
 
 
 Uitgaande brief [12-11-2021] - Voortgangsbrief NVWA
 
 
 
 
 De minister van LNV komt voor de zomer 2022 met voorstellen ten aanzien van het aanpassen van het stelsel van toezicht in de vleesketen. Daarbij zal ook worden ingegaan op de positie van de keuringsdienst voor slachthuizen (KDS).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-05-2022] - Debat Voortdurende misstanden in de Nederlandse Slachthuizen
 
 
 Uitgaande brief [17 juni 2022] - Herziening stelsel keuren en toezicht
 
 
 
 
 De minister van LNV heeft het lid Van Campen (VVD) toegezegd om de «three strikes out»-benadering te verkennen en de uitwerking daarvan naar de Tweede Kamer te sturen.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-05-2022] - Debat Voortdurende misstanden in de Nederlandse Slachthuizen
 
 
 Onderhanden, de Tweede Kamer is met Kamerbrief 28 286 nr. 1259 [22 juni 2022] geinformeerd over de stand van zaken
 
 
 
 
 De minister van LNV zal per brief nader preciseren wat het tijdspad is voor voorstellen met betrekking tot de versterking van de NVWA, de kostendekkende tarieven en de retributies.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [17-05-2022] - Debat Voortdurende misstanden in de Nederlandse Slachthuizen
 
 
 Uitgaande brief [17 juni] - Kostendekkend maken tarieven NVWA en aanpassing kostprijsmodel
 
 
 
 
 De minister zegt toe de economische doorrekening van het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn voor het herfstreces naar de Tweede Kamer te sturen.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [15-09-2021] - CD Mestbeleid
 
 
 Uitgaande brief [15-10-2021] - Toezeggingen en voortgang 7e actieprogramma Nitraatrichtlijn
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe een kwalitatieve schets te sturen van de consequenties van het verlies van de derogatie.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [15-09-2021] - CD Mestbeleid
 
 
 Uitgaande brief [15-10-2021] - Toezeggingen en voortgang 7e actieprogramma Nitraatrichtlijn
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe door te rekenen wat de effecten zijn als boeren in bepaalde regio’s meer flexibiliteit krijgen in de oogstdatum van 1 oktober mits zij binnen 14 dagen een vanggewas zaaien.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [15-09-2021] - CD Mestbeleid
 
 
 Uitgaande brief [15-10-2021] - Toezeggingen en voortgang 7e actieprogramma Nitraatrichtlijn
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe te kijken naar de effecten van het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn voor gemengde bedrijven.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [15-09-2021] - CD Mestbeleid
 
 
 Uitgaande brief [16-11-2021] - Aangenomen moties en reactie op vier zienswijzen 7e Actieprogramma
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe het afwegingskader in het kader van bufferstroken naar de Tweede Kamer te sturen.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [15-09-2021] - CD Mestbeleid
 
 
 De Kamer wordt conform toezegging geinformeerd.
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe met de waterschappen te bekijken welke mogelijkheden er zijn om het dempen van sloten tegen te gaan als dit gebeurd.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Mestbeleid
 
 
 De Kamer wordt conform toezegging geinformeerd.
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe te kijken naar een apart spoor voor de biologische sector en hierover ook met de Europese Commissie in gesprek te gaan.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [11-11-2021] - Tweeminutendebat Mestbeleid
 
 
 De Kamer wordt conform toezegging geinformeerd.
 
 
 
 
 Voor de kerst 2021 wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over een tegemoetkomingsregeling voor de schade van boeren in de uiterwaarden als gevolg van de overstromingen in Limburg.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Uitgaande brief [17-12-2021] - Brief van de minister van JenV over afhandeling waterschade Limburg en Noord-Brabant
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe aan het lid Geurts (CDA) dat hij de Tweede Kamer dit voorjaar een brief zal sturen met een nadere toelichting over geleverde en geproduceerde melkproductie.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [24-01-2022] - WGO Wijziging van de Meststoffenwet in verband met het begrip melkvee en enkele andere wijzigingen betreffende het stelsel van fosfaatrechten (TK 35949)
 
 
 Uitgaande brief [10-05-2022] - Uitstel beantwoording feitelijke vragen over de hoofdlijnen van de gecombineerde aanpak van natuur, water en klimaat in het landelijk gebied, en van het bredere stikstofbeleid
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe begin april 2022 een brief te sturen met informatie over het gebruik van het middel glyfosaat met inachtneming van de ingediende moties hierover.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [09-02-2022] - CD Biotechnologie en tuinbouw
 
 
 Uitgaande brief [25-05-2022] - Moties en toezeggingen op het gebied van gewasbescherming
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe begin april 2022 een voortgangsbrief te sturen over de energietransitie en de verduurzaming van de tuinbouw.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [09-02-2022] - CD Biotechnologie en tuinbouw
 
 
 Uitgaande brief [22-04-2022] - Samenhangend pakket glastuinbouw
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt binnenkort een brief over glastuinbouw naar de Tweede Kamer.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-03-2022] - CD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Uitgaande brief [22-04-2022] - Samenhangend pakket glastuinbouw
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt binnen enkele weken een brief over de motie-Boswijk (CDA) over in de EU geproduceerde eiwitten.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-03-2022] - CD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV komt later in 2022 terug op de vragen van het lid De Groot (D66) over obesitas.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-03-2022] - CD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 De Kamer wordt conform toezegging geinformeerd.
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe de opmerkingen en suggesties van het lid Boswijk (CDA) over een keurmerk met betrekking tot het percentage van humaan voedsel in veevoer te verkennen.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-03-2022] - CD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 De Kamer wordt conform toezegging geinformeerd.
 
 
 
 
 De minister van LNV doet de niet-beantwoorde vragen uit de eerste termijn van de Tweede Kamer per brief af voor het hoofdlijnendebat op 6 april 2022. Dit gaat over (a) het zevende actieprogramma, (b) grondgebondenheid, (c) integrale aanpak, en (d) dierenwelzijn. De vragen uit de tweede termijn worden daar ook bij betrokken.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-03-2022] - CD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Uitgaande brief [05-04-2022] - Antwoorden op openstaande vragen uit het commissiedebat Landbouw, Klimaat en Voedsel van 30 maart 2022
 
 
 
 
 De minister van LNV heeft toegezegd voor het commissiedebat Gewasbeschermingsmiddelen van 8 juni 2022 de Tweede Kamer te informeren over de registratie van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Uitgaande brief [25-05-2022] - Moties en toezeggingen op het gebied van gewasbescherming
 
 
 
 
 De minister van LNV stuurt op korte termijn een brief naar de Tweede Kamer over derogatie, daarbij worden ook de vragen van het lid Bromet (GroenLinks) over de Kaderrichtlijn Water-doelen meegenomen.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw- en Visserijraad van 21 maart
 
 
 Uitgaande brief [26-04-2022] - Derogatie van de Nitraatrichtlijn
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe de Tweede Kamer een brief te sturen met een juridische onderbouwing van de toelating van glyfosaat in relatie tot het resetten van grasland.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-06-2022] - CD Gewasbeschermingsmiddelen
 
 
 Uitgaande brief [17-06-2022] - Beantwoorden vragen CD Gewasbescherming 8 juni
 
 
 
 
 De minister van LNV zal schriftelijk terugkomen op de casus van de tuinders uit Limburg die geen gebruik meer kunnen maken van geothermie en de vragen die het lid Valstar (VVD) daarover heeft gesteld. Dit is een toezegging aan het lid Valstar (VVD).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [06-07-2022] - CD Visserij en tuinbouw
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV gaat in overleg met zijn collega’s van Financiën over het versneld beschikbaar stellen van de 60 miljoen voor de glastuinbouw. De Tweede Kamer zal na de zomer worden geïnformeerd over de uitkomst hiervan.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [06-07-2022] - CD Visserij en tuinbouw
 
 
 Op korte termijn wordt een regeling die strekt tot ophoging van budget subsidieregeling EG in de staatscourant gepubliceerd.
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe om, gezien de omstandigheden, extra te pleiten voor het toestaan van meer reststromen in veevoer, inclusief het voeren van insecten met mest en het omlaagbrengen van het graanaandeel.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [15-03-2022] - CD Landbouw en Visserijraad van 21 maart
 
 
 De Kamer wordt conform toezegging geinformeerd.
 
 
 
 
 Het kabinet stuurt in september 2022 een brief aan de Tweede Kamer waarin in wordt gegaan op de beekdalen en de gebiedsgerichte aanpak. Dat is een toezegging aan het lid Bisschop (SGP).
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [08-06-2022] - CD Landbouw en Visserijraad op 13 juni 2022
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV zal de Tweede Kamer naar verwachting eind van het jaar informeren over vervolgstappen naar aanleiding van het WUR-onderzoek naar bedwelming van schol, waarbij praktijktesten als optie worden meegenomen.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-07-2021] - Tweeminutendebat Informele Landbouw- en Visserijraad 13-15 juni 2021 (21 501-32, nr. 1306)
 
 
 Uitgaande brief [03-11-2021] - Geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad 15 november 2021
 
 
 
 
 Het kabinet zal voor de begrotingsbehandeling van LNV een reactie sturen op het onderzoek over landbouwgrasgronden in het westelijk veengebied.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [22-09-2021] - LNV: Algemene Politieke Beschouwingen TK
 
 
 Uitgaande brief [23-11-2021] - Verzamelbrief over de voortgang van enkele onderwerpen en de uitvoering van enkele moties en toezeggingen
 
 
 
 
 De minister van LNV zal voor de begrotingsbehandeling een reactie sturen op het artikel in de regionale kranten over terreinbeherende organisaties (TBO’s).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [22-09-2021] - LNV: Algemene Politieke Beschouwingen TK
 
 
 Uitgaande brief [23-11-2021] - Verzamelbrief over de voortgang van enkele onderwerpen en de uitvoering van enkele moties en toezeggingen
 
 
 
 
 Zodra de evaluatie van de Verordening technische maatregelen door de Europese Commissie is afgerond, zal de minister van LNV de Tweede Kamer hierover informeren. De evaluatie is deze zomer voorzien. Dit is een toezegging aan het lid Valstar (VVD).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-06-2021] - Commissiedebat Visserij
 
 
 Uitgaande brief [03-11-2021] - Verslag Landbouw- en Visserijraad 11 en 12 oktober 2021
 
 
 
 
 De minister van LNV geeft een terugkoppeling van het gesprek met de sportvissers over de visserijvrije zones. Dit is een toezegging aan het lid Valstar (VVD).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-06-2021] - Commissiedebat Visserij
 
 
 Uitgaande brief [22-04-2022] - Samenhangend pakket glastuinbouw
 
 
 
 
 Na de kerst 2021 wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de uitkomst van de gesprekken met de betrokken partijen over kapbeleid in het kader van de Bossenstrategie.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Uitgaande brief [09-02-2022] - Toezegging bosbeheer en aangehouden motie-Thijssen (PvdA)
 
 
 
 
 Het kabinet stuurt in mei 2022 de brief over klimaat en energie naar de Tweede Kamer.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [30-03-2022] - CD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Uitgaande brief van de minister voor Klimaat en Energie [01-06-2022] - Ontwerp Beleidsprogramma Klimaat
 
 
 
 
 De minister van LNV informeert de Kamer op een later moment over het Europees Visserijfonds.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Landbouw, Klimaat en Voedsel
 
 
 Uitgaande brief [01-07-2022] - Agenda visserij: borgen voedselwinning uit zee en grote wateren
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe om met een reactie te komen op het rapport over dat bodemberoerende visserij mondiaal net zoveel CO2 uitstoot als de luchtvaart op mondiale schaal. Dit is een toezegging aan het lid Wassenberg (PvdD).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [07-07-2022] - TMD Visserij en Tuinbouw
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe dat hij zich de komende periode extra gaat inzetten om met vissers in gesprek te gaan.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-06-2022] - CD Landbouw en Visserijraad op 13 juni 2022
 
 
 De gesprekken zijn ingepland.
 
 
 
 
 De minister van LNV zal voor het commissiedebat Visserij en tuinbouw van 6 juli 2022 een brief aan de Tweede Kamer sturen over de mogelijke overbruggingsmaatregelen voor de visserijsector, mede in het licht van het WEcR-rapport, dat hij meestuurt. Hierbij gaat de minister ook in op het onderzoek naar de black box-problematiek op kotters. Dat is met name een toezegging aan het lid Bisschop (SGP).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-06-2022] - CD Landbouw en Visserijraad op 13 juni 2022
 
 
 Uitgaande brief [01-07-2022] - Agenda visserij: borgen voedselwinning uit zee en grote wateren
 
 
 
 
 De minister van LNV zal in 2022 een brief aan de Tweede Kamer sturen over wat hij mede naar aanleiding van de petitie van Compassion in World Farming gaat doen op het gebied van bescherming en welzijn van vissen. Dat is een toezegging aan het lid Vestering (PvdD).
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [08-06-2022] - CD Landbouw en Visserijraad op 13 juni 2022
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe te controleren of het Ondernemersloket van de RVO voldoet aan de wensen van de Tweede Kamer om een loket te hebben waarbij vissers terecht kunnen voor de overbruggingsregeling.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [06-07-2022] - CD Visserij en tuinbouw
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt aan het lid De Groot (D66) toe dat hij erop toeziet dat de gesprekken hij zal voeren met fabrikanten over de blackbox niet vrijblijvend zijn.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [06-07-2022] - CD Visserij en tuinbouw
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe om direct na het zomerreces het gesprek aan te gaan met de bonden die betrokken zijn bij de saneringsregeling.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [06-07-2022] - CD Visserij en tuinbouw
 
 
 De gesprekken zijn ingepland.
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt aan het lid Grinwis (CU) toe dat hij samen met MNenS kijkt wat er mogelijk is voor de gebieden met beekdalen middels de gebiedsgerichte aanpak.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [15-03-2022] - CD Landbouw en Visserijraad van 21 maart
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd
 
 
 
 
 De minister van LNV zegt toe met de Provincie Gelderland in gesprek te gaan over het initiatief Graan Geluk.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [15-09-2021] - CD Mestbeleid
 
 
 Uitgaande brief [07-06-2022] - Verzamelbrief Natuur
 
 
 
 
 De [voormalige] minister van LNV zal in kaart brengen welke mogelijkheden er zijn om bestaande financieringsstromen slimmer in te zetten voor het vergroten van de biodiversiteit. Het streven is dit voor het eind van het jaar aan de Kamer aan te bieden.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [27-09-2021] - Notaoverleg Initiatiefnota van de leden Bromet en Boswijk over groen in de stad (35742)
 
 
 Uitgaande brief [23-11-2021] - Verzamelbrief over de voortgang van enkele onderwerpen en de uitvoering van enkele moties en toezeggingen
 
 
 
 
 In de loop van 2022 wordt de Tweede Kamer nader geïnformeerd over eventuele stappen inzake meer flexibele vormen van landbouwgrond.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd, ook in het kader van de motie-Boswijk (CDA) (Kamerstuk 35830, nr. 17), zoals toegelicht in de brief Startnotitie NPLG van 10 juni 2022.
 
 
 
 
 Begin 2022 wordt de bundel over rewilding met de Tweede Kamer gedeeld.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 Uitgaande brief [16-03-2022] - Aanbieding essaybundel «Rewilding in Nederland»
 
 
 
 
 Na goedkeuring door de eilandsraad ontvangt de Tweede Kamer de uitvoeringsagenda's van het Natuur- en milieubeleidsplan Caribisch Nederland.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 De Kamer wordt conform toezegging geinformeerd.
 
 
 
 
 De [voormalige] minister van LNV zegt toe om te kijken met de TBO’s wat we kunnen doen aan problematiek van honingbijkasten.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [02-12-2021] - Begroting Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (35 925-XIV) 2e termijn
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 De vormgeving van de fondsen voor klimaat en stikstof zal meer geënt worden op het Deltafonds en het Mobiliteitsfonds dan op het Groeifonds. Daarnaast is het wezenlijk dat parlementaire controle ook plaats kan vinden als het fonds er nog niet is in de vorm van een wet (conform motie-Segers (CU) /Hermans (VVD)).
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [19-01-2022] - Debat over de regeringsverklaring
 
 
 Uitgaande brief van de minister van Financiën [10-06-2022] - Samenhang en voortgang fondsen.het parlement ontvangt bij Prinsjesdag een proeve van de nieuwe begrotingsfondsen, in lijn met de motie Segers-Hermans (Kamerstuk 35 788, nr. 137).
 
 
 
 
 De minister voor NenS zal de Tweede Kamer zo snel mogelijk informeren of het binnen de juridische termijn haalbaar zou zijn om een advies van UNESCO op het totaalpakket te vragen voordat, op basis van alle adviezen en zienswijzen van alle betrokken partijen, een definitief besluit wordt genomen over gaswinning in het Waddengebied.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [25-01-2022] - CD Wadden
 
 
 Uitgaande brief [23-02-2022] - Advies UNESCO inzake voorgenomen gaswinning Ternaard
 
 
 
 
 De minister voor NenS zegt toe dat zij een integraal beleidskader natuur opstelt voor de Waddenzee een juridische status, en daarin meeneemt of de Waddenzee rechten gegeven kan worden (bijvoorbeeld in de Grondwet), waarbij gekeken wordt hoe Nieuw-Zeeland, Canada en Ecuador dit voor een aantal gebieden hebben gedaan, zodat het wiel niet opnieuw wordt uitgevonden.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [25-01-2022] - CD Wadden
 
 
 De Kamer wordt conform toezegging geinformeerd.
 
 
 
 
 De minister voor NenS stuurt op korte termijn, en in ieder geval in het voorjaar van 2022, de uitkomst van het onderzoek over de staat van instandhouding met inachtname van de moties naar de Kamer. Dit betreft onder meer haas en konijn, vrijstellingslijst en rode lijst.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [10-02-2022] - CD Natuur
 
 
 Uitgaande brief [14-04-2022] - Aanbieding rapporten staat van instandhouding soorten wildlijst
 
 
 
 
 De minister voor NenS stuurt voor de zomer 2022 de agenda natuurinclusief naar de Kamer.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [10-02-2022] - CD Natuur
 
 
 Uitgaande brief [16-06-2022] - Kabinetsreactie Agenda Natuurinclusief
 
 
 
 
 De minister voor NenS stuurt voor de zomer 2022 de evaluatie omtrent nationale parken naar de Tweede Kamer.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [10-02-2022] - CD Natuur
 
 
 Uitgaande brief [04-07-2022] - Evaluatie beleid Nationale Parken
 
 
 
 
 De minister voor NenS stuurt in het derde kwartaal van 2022 de criteria voor het toetsingskader ten aanzien van de nationale parken naar de Tweede Kamer.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [10-02-2022] - CD Natuur
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 De minister voor NenS informeert de Tweede Kamer op korte termijn over de uitwerking van de Bossenstrategie.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [10-02-2022] - CD Natuur
 
 
 Uitgaande brief [31-05-2022] - Toezegging voortgang Bossenstrategie
 
 
 
 
 De minister voor NenS laat – met inachtneming van de staatkundige verhoudingen - in kaart brengen wat de consequenties zouden zijn van het aanwijzen van de natuur op Caribisch Nederland als ultraperifeer gebied, waarbij ook eventuele andere opties voor de bescherming van de natuur worden meegenomen. Hier wordt de Tweede Kamer in het najaar van 2022 over geïnformeerd.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [13-04-2022] - CD Nederlandse inzet met betrekking tot het VN-Biodiversiteitsverdrag
 
 
 De Kamer wordt conform toezegging geinformeerd.
 
 
 
 
 De minister voor NenS deelt voor het eind van 2022 de uitkomsten van het onderzoek naar subsidies van het ministerie van LNV die mogelijk schadelijk zijn voor natuur en biodiversiteit.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [13-04-2022] - CD Nederlandse inzet met betrekking tot het VN-Biodiversiteitsverdrag
 
 
 De Kamer wordt conform toezegging geïnformeerd.
 
 
 
 
 Er zal binnen een maand worden overlegd met de minister van BZK of dergelijk onderzoek naar subsidies die mogelijk schadelijk zijn voor natuur en biodiversiteit ook door andere ministeries kan worden uitgevoerd.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [13-04-2022] - CD Nederlandse inzet met betrekking tot het VN-Biodiversiteitsverdrag
 
 
 De Kamer wordt conform toezegging geïnformeerd.
 
 
 
 
 De minister voor NenS zal de Tweede Kamer op korte termijn informeren over de ‘passende samenstelling’ van de delegatie voor de biodiversiteitstop in Kunming.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [13-04-2022] - CD Nederlandse inzet met betrekking tot het VN-Biodiversiteitsverdrag
 
 
 Uitgaande brief [05-07-2022] - Stand van zaken Nederlandse inzet VN-Biodiversiteitsverdrag
 
 
 
 
 Na de biodiversiteitstop in Kunming zal de Tweede Kamer worden geïnformeerd over de mogelijke inzet van een biodiversiteitsgezant.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [13-04-2022] - CD Nederlandse inzet met betrekking tot het VN-Biodiversiteitsverdrag
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 Na de zomer 2022 komt er een BNC-fiche over de voorstellen die volgen uit de Europese Biodiversiteitsstrategie.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [13-04-2022] - CD Nederlandse inzet met betrekking tot het VN-Biodiversiteitsverdrag
 
 
 De Kamer zal conform toezegging worden geïnformeerd.
 
 
 
 
 De minister voor NenS zal de week na het Hoofdlijnendebat van 6 april 2022 een brief sturen over de situatie inzake de hazen en konijnen in verband met de plezierjacht.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [12-04-2022] - Voortzetting CD Beleidshoofdlijnen LNV
 
 
 Uitgaande brief [14-04-2022] - Aanbieding rapporten staat van instandhouding soorten wildlijst
 
 
 
 
 De minister voor NenS heeft toegezegd in een brief nader expliciteren waarom de Nationale Databank Flora en Fauna niet voor iedereen openbaar en gratis beschikbaar is.
 
 
 Minister NenS
 
 
 Parlementaire agenda [19-04-2022] - TMD Hoofdlijnendebat LNV
 
 
 Uitgaande brief [07-06-2022] - Verzamelbrief Natuur
 
 
 
 
 De minister van LNV zal een overzicht van de Taskforces binnen het ministerie die zich bezighouden met opkoopregelingen respectievelijk met innovatie, binnen vier weken aan de Tweede Kamer sturen.
 
 
 Minister LNV
 
 
 Parlementaire agenda [12-04-2022] - Voortzetting CD Beleidshoofdlijnen LNV
 
 
 Uitgaande brief [21-06-2022] - Toezegging informeren Kamer met overzicht van taskforces en werkgroepen die zich bezig houden met opkoopregeling of innovatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 5: Subsidieoverzicht
 
 In deze bijlage zijn de subsidies van LNV opgenomen. De subsidie definitie van de Algemene wet bestuursrecht wordt hierin gebruikt. Deze wet definieert een subsidie als volgt (artikel 4.21 Awb): 
 ‘De aanspraak op financiële middelen, door een bestuursorgaan verstrekt met het oog op bepaalde activiteiten van de aanvrager, anders dan als betaling voor aan het bestuursorgaan geleverde goederen of diensten’. 
 Per beleidsartikel zijn de subsidie(-regelingen) opgenomen. Het subsidieoverzicht sluit zoveel mogelijk aan op de Verantwoord Begroten-categorie «subsidies» in de budgettaire tabellen van de beleidsartikelen uit de begroting. In lijn met Verantwoord Begroten zijn de bijdragen aan ZBO’s en RWT’s niet vermeld als subsidies. De bijdragen aan ZBO’s en RWT’s zijn terug te vinden in Bijlage 1 «Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak».
 
 Subsidies (bedragen x 1.000 euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art
 
 
 Naam subsidie (regeling)
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 laatste evaluatie
 
 
 Volgende evaluatie
 
 
 Einddatum regeling subsidie
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 21 Land- en tuinbouw
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sociaal ecomomische positie boeren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Flank.beleid pelsdierhouders
 
 
 3.052
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 2.811
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Nadeelcompensatie vervroegd verbod pelsdierhouderij
 
 
 106.206
 
 
 36.394
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 21
 
 
 Art.68 Brede weersverzekering
 
 
 3.430
 
 
 5.727
 
 
 5.938
 
 
 5.938
 
 
 5.938
 
 
 5.938
 
 
 5.938
 
 
 2017
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Tegemoetkoming vaste lasten land- en tuinbouw
 
 
 32.455
 
 
 59.644
 
 
 22.000
 
 
 
 
 
 
 nvt
 
 
 ntb
 
 
 2021
 
 
 
 
 21
 
 
 Tegemoetkoming waterschade
 
 
 
 4.630
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Tegemoetkoming Vamil
 
 
 45
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Agro Economie (subsidies)
 
 
 719
 
 
 374
 
 
 3.500
 
 
 4.650
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Apurement RVO
 
 
 2.346
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Duurzame veehouderij
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Subsidie zeldzame huisdierrassen
 
 
 427
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2027
 
 
 2026
 
 
 
 
 21
 
 
 Regeling tegemoetkoming dierentuinen i.v.m. Covid-19
 
 
 36.756
 
 
 67.644
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 
 
 21
 
 
 Subsidieregeling brongerichte aanpak emissies (klimaat)
 
 
 5.138
 
 
 5.113
 
 
 16.471
 
 
 28.148
 
 
 52.913
 
 
 28.836
 
 
 17.500
 
 
 2022
 
 
 2024
 
 
 2024
 
 
 
 
 21
 
 
 Stoppersregeling fosfaatreductieplan
 
 
 861
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Landelijke beindigingsregeling veehouderijlocaties
 
 
 
 3.582
 
 
 103.449
 
 
 359.449
 
 
 50.449
 
 
 1.949
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Beëind.&Saneringsregeling
 
 
 50
 
 
 80
 
 
 80
 
 
 80
 
 
 80
 
 
 80
 
 
 80
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Subsidieregeling sanering varkenshouderijen
 
 
 189.690
 
 
 61.700
 
 
 7.300
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2020
 
 
 
 
 21
 
 
 Regeling brongerichte verduurz. Stallen varkenshouderij
 
 
 2.267
 
 
 2.882
 
 
 8.683
 
 
 8.295
 
 
 22.394
 
 
 
 
 2022
 
 
 2024
 
 
 2024
 
 
 
 
 21
 
 
 Regeling brongerichte verduurz. Stallen pluimveehouderij
 
 
 1.577
 
 
 1.653
 
 
 6.025
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2024
 
 
 2024
 
 
 
 
 21
 
 
 Regeling brongerichte verduurz. Stallen melkgeitenhouderij
 
 
 169
 
 
 249
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 2022
 
 
 2024
 
 
 2024
 
 
 
 
 21
 
 
 Emissiearm Veevoer
 
 
 637
 
 
 958
 
 
 2.054
 
 
 1.231
 
 
 1.273
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Glastuinbouw en weerbare planten en teeltsystemen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Projecten biologisch PAV
 
 
 69
 
 
 130
 
 
 130
 
 
 130
 
 
 130
 
 
 130
 
 
 130
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Energie-efficiëntie glastuinbouw (EG)
 
 
 17.258
 
 
 47.829
 
 
 35.829
 
 
 17.910
 
 
 27.854
 
 
 22.561
 
 
 17.561
 
 
 2020
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Set aside
 
 
 17
 
 
 22
 
 
 22
 
 
 22
 
 
 22
 
 
 22
 
 
 22
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Verbetering honingproductie
 
 
 201
 
 
 190
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Bodem en klimaatadaptatie
 
 
 2.094
 
 
 2.219
 
 
 2.766
 
 
 1.857
 
 
 2.017
 
 
 1.092
 
 
 917
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 MEI
 
 
 7.879
 
 
 5.889
 
 
 5.789
 
 
 5.539
 
 
 5.539
 
 
 5.539
 
 
 5.539
 
 
 2020
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 21
 
 
 sectorsysteem glastuinbouw (RVO)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Innovatieagenda energie
 
 
 12.922
 
 
 9.717
 
 
 31.237
 
 
 28.590
 
 
 19.831
 
 
 15.298
 
 
 11.476
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Steunmaatregel corona: aardappelsector
 
 
 16.119
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Steunmaatregel corona: tuinbouw
 
 
 30.191
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 GLB-pilots kringlooplandbouw (Bodem en Mest)
 
 
 
 270
 
 
 270
 
 
 60
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Projecten Plantgezondheid
 
 
 338
 
 
 574
 
 
 574
 
 
 574
 
 
 574
 
 
 574
 
 
 574
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Projecten Gewasbescherming
 
 
 3.246
 
 
 29.408
 
 
 18.411
 
 
 411
 
 
 431
 
 
 431
 
 
 431
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mestbeleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Regeling waterbassins mest
 
 
 0
 
 
 10.776
 
 
 25.491
 
 
 0
 
 
 
 30.000
 
 
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Regeling kunstmestvervanging en mestverwerking
 
 
 0
 
 
 3.000
 
 
 6.157
 
 
 6.157
 
 
 5.644
 
 
 11.287
 
 
 4.104
 
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Projecten en monitoring mestbeleid
 
 
 1.710
 
 
 8.819
 
 
 18.759
 
 
 6.446
 
 
 6.241
 
 
 1.143
 
 
 3.240
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Diergezondheid en dierenwelzijn
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Voedselzekerheid
 
 
 940
 
 
 1.596
 
 
 1.541
 
 
 1.616
 
 
 1.616
 
 
 1.616
 
 
 1.616
 
 
 2.019
 
 
 2.023
 
 
 
 
 
 
 
 Integraal Voedselbeleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Duurzaam voedsel(consumptie)
 
 
 4.822
 
 
 4.513
 
 
 4.463
 
 
 4.448
 
 
 4.448
 
 
 4.448
 
 
 4.448
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 22 Natuur, visserij en gebiedsgericht werken
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vermaatschappelijking Natuur en Biodiversiteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Subsidies Natuurlijk kapitaal en vergroening financiële sector
 
 
 540
 
 
 1.407
 
 
 1.617
 
 
 1.617
 
 
 2.017
 
 
 2.017
 
 
 2.017
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Subsidies Natuurcombinaties
 
 
 2.705
 
 
 3.108
 
 
 3.107
 
 
 3.088
 
 
 2.571
 
 
 2.371
 
 
 2.371
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Subsidies Natuurvisie
 
 
 142
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 63
 
 
 601
 
 
 1.381
 
 
 1.381
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Regeling tijdelijke ondersteuning Nationale parken
 
 
 1.601
 
 
 1.635
 
 
 1.635
 
 
 545
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 2020
 
 
 
 
 22
 
 
 Natuureducatie
 
 
 1.000
 
 
 1.000
 
 
 1.052
 
 
 1.061
 
 
 1.061
 
 
 1.061
 
 
 1.061
 
 
 2018
 
 
 
 jaarlijks
 
 
 
 
 
 
 Natuur en Biodiversiteit op land
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 GLB-pilots veenweide
 
 
 0
 
 
 726
 
 
 830
 
 
 459
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Programma Veenweide
 
 
 
 6.243
 
 
 7.859
 
 
 6.083
 
 
 2.640
 
 
 1.100
 
 
 663
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Tijdelijke Regeling Particulier Natuurbeheer
 
 
 604
 
 
 381
 
 
 381
 
 
 381
 
 
 381
 
 
 381
 
 
 381
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Subsidies Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer
 
 
 2.059
 
 
 2.477
 
 
 2.047
 
 
 1.531
 
 
 1.547
 
 
 726
 
 
 726
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Aanvalsplan Grutto
 
 
 
 0
 
 
 2.900
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Experimenten
 
 
 50
 
 
 48
 
 
 48
 
 
 48
 
 
 48
 
 
 48
 
 
 48
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Regeling versneld natuurherstel
 
 
 7.558
 
 
 19.081
 
 
 24.347
 
 
 20.629
 
 
 9.993
 
 
 
 
 
 2025
 
 
 2022
 
 
 
 
 22
 
 
 Natuurcompensatiebank
 
 
 0
 
 
 50
 
 
 23.510
 
 
 33.789
 
 
 45.866
 
 
 
 
 
 2025
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 
 Beheer Kroondomeinen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Beheer Kroondomeinen
 
 
 775
 
 
 871
 
 
 803
 
 
 803
 
 
 803
 
 
 803
 
 
 803
 
 
 2018
 
 
 
 periodiek
 
 
 
 
 
 
 Duurzame visserij
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Nationaal Innovatieprogramma Visserij
 
 
 959
 
 
 3.058
 
 
 1.600
 
 
 1.600
 
 
 712
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 22
 
 
 Brexit Adjustment Reserve
 
 
 
 45.000
 
 
 155.000
 
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 2024
 
 
 2023
 
 
 
 
 22
 
 
 EMVAF
 
 
 3.207
 
 
 6.144
 
 
 6.159
 
 
 6.159
 
 
 6.159
 
 
 6.159
 
 
 6.580
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige stelsel activiteiten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Monitoring en evaluatie
 
 
 5.169
 
 
 6.034
 
 
 6.410
 
 
 6.058
 
 
 6.152
 
 
 6.037
 
 
 6.569
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel23 Kennis en innovatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsondersteunend onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 23
 
 
 Onderzoeksprogrammering
 
 
 54.086
 
 
 46.180
 
 
 31.590
 
 
 28.012
 
 
 23.912
 
 
 21.823
 
 
 19.333
 
 
 2021
 
 
 
 2.022
 
 
 
 
 
 
 Missiegedreven topsectoren - en innovatiebeleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 23
 
 
 Missiegedreven Topsectoren
 
 
 57.077
 
 
 69.163
 
 
 67.417
 
 
 67.350
 
 
 67.245
 
 
 67.140
 
 
 67.140
 
 
 2017
 
 
 2022
 
 
 2.023
 
 
 
 
 
 
 Kennisverspreiding en groen onderwijs
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 23
 
 
 Onderzoeksprojecten (KD)
 
 
 3.403
 
 
 1.756
 
 
 1.946
 
 
 2.536
 
 
 2.719
 
 
 2.286
 
 
 2.206
 
 
 
 
 
 
 
 23
 
 
 Innovatieprojecten
 
 
 590
 
 
 2.615
 
 
 2.754
 
 
 2.804
 
 
 2.948
 
 
 3.073
 
 
 3.073
 
 
 
 
 
 
 
 23
 
 
 Vernieuwen onderzoeksinfrastructuur
 
 
 776
 
 
 201
 
 
 201
 
 
 201
 
 
 201
 
 
 201
 
 
 201
 
 
 
 
 
 
 
 23
 
 
 OBN
 
 
 1.437
 
 
 2.456
 
 
 2.050
 
 
 1.904
 
 
 1.321
 
 
 1.749
 
 
 1.321
 
 
 
 
 
 
 
 23
 
 
 DuurzaamDoor
 
 
 0
 
 
 48
 
 
 38
 
 
 38
 
 
 38
 
 
 38
 
 
 38
 
 
 
 
 
 
 
 23
 
 
 RVO DuurzaamDoor
 
 
 4.755
 
 
 4.305
 
 
 4.135
 
 
 3.635
 
 
 4.705
 
 
 4.835
 
 
 4.835
 
 
 2021
 
 
 2025
 
 
 2.021
 
 
 
 
 23
 
 
 Groeifonds – Crop XR
 
 
 
 700
 
 
 2.709
 
 
 3.962
 
 
 4.302
 
 
 4.522
 
 
 4.636
 
 
 
 
 
 
 
 23
 
 
 Innovatie op het Boerenerf
 
 
 3.057
 
 
 14.445
 
 
 14.986
 
 
 8.812
 
 
 3.590
 
 
 
 
 2020
 
 
 2024
 
 
 2.027
 
 
 
 
 23
 
 
 Aanvullende onderwijssubsidies
 
 
 2.225
 
 
 4.840
 
 
 4.807
 
 
 4.507
 
 
 4.507
 
 
 4.507
 
 
 4.507
 
 
 2021
 
 
 
 2.025
 
 
 
 
 23
 
 
 OCW-conf.ow-subs(vs)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 644.472
 
 
 
 
 630.794
 
 
 
 
 716.271
 
 
 
 
 708.271
 
 
 
 
 421.960
 
 
 
 
 250.628
 
 
 
 
 221.080
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 6: Strategische Evaluatie Agenda (SEA)
 
 Inleiding en doelstelling
 Deze derde Strategische Evaluatie Agenda laat zien hoe LNV de komende jaren werkt aan het voortbrengen van inzichten over de (voorwaarden voor) de doeltreffendheid en doelmatigheid van ons beleid. Door voldoende (goed) evaluatieonderzoek te programmeren neemt het aantal bruikbare inzichten toe en daarmee onze kennis over het bereiken van onze departementale missie en onderliggende doelstellingen.
 Leeswijzer SEA/opbouw SEA
 
 De SEA kent een gelaagde opbouw en is opgebouwd uit vier verschillende tredes. Elke volgende trede gaat in op een dieper detailniveau:
 
 
 •
 Trede 1: departementale missie
 
 
 •
 Trede 2: hoofdthema's
 
 
 •
 Trede 3: centrale doelstellingen
 
 
 •
 Trede 4: evaluatieonderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Trede 1: departementale missie
 Het ministerie van LNV staat voor duurzaam voedsel, waardevolle natuur en een vitaal platteland. Deze missie staat voor ogen bij al het beleid dat we uitvoeren. Ook voor de SEA is deze missie het vertrekpunt.
 Trede 2: thema's
 
 Onder de departementale missie onderscheiden we drie thema's. Dat zijn:
 
 
 •
 Land- en tuinbouw
 
 
 •
 Natuur, visserij en gebiedsgericht werken
 
 
 •
 Kennis en innovatie
 
 
 
 Conform afspraak met de Kamer wordt periodiek, indicatie elke 4 tot 7 jaar, per thema verantwoording afgelegd over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid. Dit gebeurt via een periodieke rapportage (voorheen: beleidsdoorlichting).
 Trede 3: centrale doelstellingen
 Elk thema kent een aantal centrale doelstellingen. Door uiteenlopende vormen van «georganiseerd handelen» werkt LNV aan het behalen van deze doelstellingen. Voorbeelden hiervan zijn subsidiëring, wetgeving, kennisdeling en uitvoering.
 Trede 4: evaluatieonderzoek
 Op het niveau van de centrale doelstellingen wordt relevant evaluatieonderzoek weergegeven. Evaluatieonderzoek wordt gebruikt om uitspraken te kunnen doen over het effect van beleid op de voortgang van doelstellingen. Het voorziet in benaderingen en methoden om valide en betrouwbare antwoorden te geven op vragen over de doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid.
 Thema 1: Land- en Tuinbouw
 Centrale doelstellingen:
 
 
 1.
 Het versterken van de concurrentiekracht van duurzame agroketens
 
 
 2.
 Bevorderen van voedselzekerheid in de wereld
 
 
 3.
 Borgen van voedselveiligheid en voedselkwaliteit
 
 
 4.
 Vergroten maatschappelijke waardering van landbouw/voedsel
 
 
 5.
 Verduurzaming productie en consumptie (door middel van kringlooplandbouw)
 
 
 6.
 Bevorderen plantgezondheid 
 
 
 7.
 Bevorderen diergezondheid
 
 
 8.
 Bevorderen dierenwelzijn
 
 
 Financiele omvang:
 Begrotingsartikel 21 (€ 404,7 mln.) en deels begrotingsartikel 24 (€ 489,2 mln.)
 Vorige beleidsdoorlichting: 
 
 2019
 
 Volgende periodieke rapportage (voorheen: beleidsdoorlichting):
 2025
 Toelichting periodieke rapportage:
 Een periodieke rapportage (syntheseonderzoek) brengt op themaniveau opgedane inzichten in de (voorwaarden voor) doeltreffendheid en doelmatigheid samen. Om er voor te zorgen dat er genoeg onderliggende inzichten zijn heeft LNV middels scherpe bepalingen van de inzichtbehoefte vooraf een inschatting gemaakt wat er nodig is om de benodigde inzichten te verkrijgen die de bouwstenen vormen voor de periodieke rapportage. De belangrijkste bron voor deze periodieke rapportage zijn inzichten die worden opgedaan uit relevante evaluatieonderzoeken. Recent opgeleverde en geplande evaluatieonderzoeken binnen het thema land- en tuinbouw worden hieronder per centrale doelstelling weergegeven. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. DOELSTELLING: VERSTERKEN CONCURRENTIEKRACHT DUURZAME AGROKETENS
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Recent afgerond evaluatieonderzoek:
 
 
 
 
 Jaartal
 
 
 
 
 Type evaluatie
 
 
 
 
 
 
 Garantstelling Landbouw (2010-2016)
 
 
 
 2019
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 MEI/EG/Meerjarenafspraak energietransitie glastuinbouw
 
 
 
 2020
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestaande evaluatieplanning:
 
 
 
 
 
 
 
 Tussenevaluatie vermogensversterkende kredieten
 
 
 2022
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Brede weersverzekering (incl. vrijstelling asb)
 
 
 2023
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Borgstelling MKB-Landbouwkredieten
 
 
 2024
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 MEI/EHG
 
 
 
 
 
 
 2025
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Inzichtbehoefte versterken concurrentiekracht duurzame agroketens: 
 Op het versterken van de concurrentiekracht zijn een aantal thema’s te verkennen, die bijdragen aan het opstellen van de inzichtbehoefte. Dit traject wordt komend jaar ter hand genomen. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2. DOELSTELLING: BEVORDEREN VAN VOEDSELZEKERHEID IN DE WERELD
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Recent afgerond evaluatieonderzoek:
 
 
 
 
 Jaartal
 
 
 
 
 Type evaluatie
 
 
 
 
 
 
 Voedselzekerheid
 
 
 
 2019
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestaande evaluatieplanning:
 
 
 
 
 
 
 
 Voedselzekerheid
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2023):
 Voedselzekerheid
 1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
 De evaluatie gaat zich richten op de concrete doorwerking van die strategie in het voedselzekerheidsbeleid van LNV.
 2. Hoe draagt deze evaluatie naar verwachting bij aan meer kennis over de verduurzaming van productie en consumptie?
 De evaluatie in 2023 beoogt inzicht te geven in de doorvertaling van de internationale agenda in de effectiviteit en doelmatigheid van het ingezette beleid
 Inzichtbehoefte bevorderen voedselzekerheid in de wereld: 
 Het bevorderen van mondiale voedselzekerheid is een gezamenlijke opgave van de ministeries van LNV en BHOS. De inzet van het Ministerie van LNV richt zich vooral op de beleidsbeïnvloeding van en uitvoering door multilaterale organisaties (w.o. FAO, CFS) en op de bilaterale samenwerking tussen Nederland en landen waar een landbouwraad is geaccrediteerd. De internationale agenda van LNV is hierbij leidend. Inhoudelijk ligt het accent op de thema’s: a) Transitie duurzaam voedselsysteem en circulaire landbouw; b) Opgaven klimaat en natuurlijke hulpbronnen; c) Internationale markten en duurzame, efficiënte ketens en d) Ontwikkelen van kennis en technologie op landbouwgebied. De evaluatie in 2023 beoogt inzicht te geven in de doorvertaling van de internationale agenda in de effectiviteit en doelmatigheid van het ingezette beleid.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3. DOELSTELLING: BORGEN VAN VOEDSELVEILIGHEID EN VOEDSELKWALITEIT
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluaties
 
 
 
 
 
 
 Recent afgerond evaluatieonderzoek:
 
 
 
 
 Jaartal
 
 
 
 
 Type evaluatie
 
 
 
 
 
 
 Instrument ketenborging.nl
 
 
 
 2021
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 COKZ
 
 
 
 2021
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Actieplan Voedselveiligheid
 
 
 
 2022
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestaande evaluatieplanning:
 
 
 
 
 
 
 
 NVWA1Uitstel als gevolg van herinrichting keuring en toezicht (Kamerstukken 28 286, nr. 1258
 
 
 
 2025
 
 
 Agentschapsdoorlichting
 
 
 
 
 
 Inzichtbehoefte borgen van voedselveiligheid en voedselkwaliteit: 
 De voedselveiligheid en -kwaliteit wordt geborgd door inzet van meerdere (semi)publieke organisaties. Dit artikel zorgt door middel van onderliggende evaluaties of het ingerichte stelsel in Nederland waarborgt dat geproduceerde voedsel voldoet aan (Europese) veiligheidseisen en welke politiek-beleidsmatige aandachtspunten er voor verdere ontwikkeling daarvan zijn. De maatregelen die zijn getroffen als gevolg van verschillende voedselincidenten (verontreinigingen / samenstelling) zijn effectief gebleken. De voortdurende controle van de veiligheid en kwaliteit van voedsel biedt voldoende inzicht in de actuele stand van zaken. Een thematische evaluatie is daarom niet direct nodig.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4. DOELSTELLING : VERGROTEN MAATSCHAPPELIJKE WAARDERING VAN LANDBOUW/VOEDSEL
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Recent afgerond evaluatieonderzoek:
 
 
 
 
 Jaartal
 
 
 
 
 Type evaluatie
 
 
 
 
 
 
 Voedingscentrum
 
 
 
 2020
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Voedselagenda/Voedselverspilling
 
 
 
 2021
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestaande evaluatieplanning
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voedselverspilling
 
 
 2025
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Consumptie duurzaam geproduceerd voedsel
 
 
 2025
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Inzichtbehoefte vergroten maatschappelijke waardering van landbouw/voedsel :
 In de politiek-maatschappelijk vereiste transitie van de (Nederlandse) landbouw is het vergroten van maatschappelijke waardering van landbouw en voedsel van toenemend belang voor het vergroten van waardering van de producenten van ons voedsel, het tegengaan van voedselverspilling, biedt het handelingsperspectief aan consumenten om een duurzamere (en gezondere) keuze te maken ten aanzien van het voedselpatroon en biedt het een stimulans aan verduurzaming van het aanbod en de productie van duurzamere producten.
 Eind 2022 wordt middels een gezamenlijke voedselbrief van VWS en LNV het voedselbeleid voor de komende jaren uiteengezet. Deze thematische evaluatie moet er aan bijdragen dat er inzicht komt op een aantal in de begroting benoemde subdoelstellingen (en hun samenhang). De genoemde evaluaties dekken de verschillende domeinen (en instrumentering daarvan) en geven daarmee aanknopingspunten om tot een goede thematische evaluatie te komen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5. VERDUURZAMING PRODUCTIE EN CONSUMPTIE 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Recent afgerond evaluatieonderzoek:
 
 
 
 
 Jaartal
 
 
 
 
 Type evaluatie
 
 
 
 
 
 
 Wet gewasbeschermingsmiddelen/beleidsnota Gezonde Groei, Duurzame Oogst
 
 
 
 2019
 
 
 ex post
 
 
 
 
 
 MEI/EG/Meerjarenafspraak Energietransitie Glastuinbouw
 
 
 
 2020
 
 
 ex post
 
 
 
 
 
 Ondersteuning projecten biologische sector
 
 
 
 2020
 
 
 ex post
 
 
 
 
 
 Fonds kleine toepassingen
 
 
 
 2020
 
 
 ex post
 
 
 
 
 
 Collectief stelsel Agrarisch natuur en landschapsbeheer
 
 
 
 2021
 
 
 ex post
 
 
 
 
 Slimmer landgebruik/nationaal programma landbouwbodems1
 
 
 2021
 
 
 ex post
 
 
 
 
 Opkoopregeling rondom natura2000 gebieden1
 
 
 2021
 
 
 ex post
 
 
 
 
 
 Bureau Erkenningen
 
 
 
 2021
 
 
 ex ante
 
 
 
 
 
 Stichting zeldzame huisdieren
 
 
 
 2021
 
 
 ex post
 
 
 
 
 Ctgb
 
 
 2022
 
 
 ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestaande evaluatieplanning:
 
 
 
 
 
 
 
 Bossenstrategie1
 
 
 2026
 
 
 ex post
 
 
 
 
 Subsidieregeling sanering varkenshouderijen1
 
 
 2022/2023
 
 
 ex post
 
 
 
 
 Veenweidegebieden (impuls,uitrol)1
 
 
 2023
 
 
 ex post
 
 
 
 
 Subsidiemodules brongerichte verduurzaming van stallen1
 
 
 2024
 
 
 ex post
 
 
 
 
 Regeling kunstmestvervanging en mestverwerking
 
 
 2025
 
 
 ex post
 
 
 
 
 Integrale aanpak methaan en ammoniak via het voer- en dierspoor
 
 
 2025
 
 
 ex post
 
 
 
 
 Brongerichte maatregelen: pilots en demo’s
 
 
 2025
 
 
 ex post
 
 
 
 
 Beknopte tussenevaluatie meststoffenwet
 
 
 2021
 
 
 ex durante
 
 
 
 
 GLB/NSP
 
 
 2021
 
 
 ex ante
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wet gewasbescherming en biociden
 
 
 2023
 
 
 ex post
 
 
 
 
 Regeling waterbassins mest
 
 
 2025
 
 
 ex post
 
 
 
 
 Evaluatie meststoffenwet
 
 
 2027
 
 
 ex post
 
 
 
 
 MEI/EHG regelingen glastuinbouw
 
 
 2025
 
 
 ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2023):
 
 
 
 
 
 Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv)
 
 
 2026
 
 
 ex post
 
 
 
 
 
 Inzichtbehoefte verduurzaming productie en consumptie
 De randvoorwaarden (natuur en stikstof, klimaat, gewasbescherming en waterkwaliteit, o.a. via meststoffen) bepalen de ruimte waarbinnen land- en tuinbouw economisch rendabel kunnen produceren. Het doel van dit artikel is om de ecologische ruimte voor land- en tuinbouw te bepalen, waarbij inzicht gewenst is op de effecten hiervan op zowel de beoogde doelen als de economische mogelijkheden voor betrokkenondernemers. De genoemde evaluaties dekken de verschillende domeinen (en instrumentering daarvan) en geven daarmee aanknopingspunten om tot een goede thematische evaluatie te komen. In die thematische evaluatie dient aan de orde te komen hoe verdienvermogen en verduurzaming samenhangen en ook op welke manier het sluiten van kringlopen bijdraagt het bereiken van deze doelen.
 De verduurzaming van de productie en van de consumptie is vanwege de import en export is niet lineair aan elkaar verbonden, verduurzaming van de consumptie betekent niet één op één verduurzaming van de productie en vice versa. Verduurzaming van de productie wordt daarmee niet automatisch terugverdiend, waardoor het verdienvermogen onder druk staat. Het verder inzichtelijk maken wat de ecologische randvoorwaarden betekenen voor de economische structuur en het verdienvermogen van de sector is relevant. Hier is nog geen onderzoek in voorzien.
 Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2023):
 Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv).
 1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
 Met de evaluatie wordt inzicht verkregen in het effect van de Lbv op de reductie van de stikstofemissie en depositie op voor stikstof gevoelige en overbelaste Natura 2000 gebieden, evenals inzicht in de werking en aspecten van de Lbv ten behoeve van het optimaal vormgeven van eventuele volgende maatregelen.
 2. Hoe draagt deze evaluatie naar verwachting bij aan meer kennis over de verduurzaming van productie en consumptie?
 De evaluatie zal kennis opleveren over de manier waarop de Lbv heeft bijgedragen aan het terugdringen van de stikstofemissie en depositie vanuit de veehouderij.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6. BEVORDEREN PLANTGEZONDHEID
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Recent afgerond evaluatieonderzoek:
 
 
 
 
 Jaartal
 
 
 
 
 Type evaluatie
 
 
 
 
 
 
 Keurings- en toezichtslandschap
 
 
 
 2020
 
 
 Brede analyse
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestaande evaluatieplanning:
 
 
 
 
 
 
 
 Raad voor Plantenrassen
 
 
 2022
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Plantaardige en biologische keuringsdiensten (NAK, Naktuinbouw, BKD, KCB, SKAL)
 
 
 2022/2024 voor SKAL
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Handhavingsinstrumentarium Keuringsdiensten binnen de Zaaizaad en plantgoedwet
 
 
 2022
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Inzichtbehoefte bevorderen plantgezondheid
 Het Ministerie van LNV heeft de Europese verplichting om plantgezondheid te bevorderen en borgen, zowel van in Nederland geteeld als via Nederland doorgevoerd plantmateriaal. Dit vraagt borging en handhaving van deze verplichtingen door verschillende (al dan niet onderling samenwerkende) uitvoeringsorganisaties (Keuringsdiensten etc). Evaluaties geven zicht op de werking van deze organisaties i.r.t. de gestelde taak én de realisatie van de EU verplichtingen, en geven zo nodig aanbevelingen om zwakke punten te verbeteren. In een thematische evaluatie zou gekeken kunnen worden naar de samenhang van het totale beleid: de bijdrage van de verschillende organisaties en hun samenwerking, maar ook de prestaties van de Nederland op het gebied van plantgezondheid in relatie tot andere Europese lidstaten. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7. BEVORDEREN DIERGEZONDHEID
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Recent afgerond evaluatieonderzoek:
 
 
 
 
 Jaartal
 
 
 
 
 Type evaluatie
 
 
 
 
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Evaluatie van de uitbraak van Sars-Cov-2 in de nertsenhouderij
 
 
 2022
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestaande evaluatieplanning:
 
 
 
 
 
 Evaluatie van de vogelgriepuitbraken in het seizoen 2020/2021/2022
 
 
 2022/2023
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2023):
 
 
 
 2020-2025
 
 
 Ex durante
 
 
 
 
 Evaluatie basismonitoring diergezondheid
 
 
 
 
 
 Inzichtbehoefte bevorderen diergezondheid
 Gezonde dieren zijn de norm. Het doel van het beleid is om ziekten zoveel als mogelijk te voorkomen, vroegtijdig op te sporen en effectief te bestrijden waar noodzakelijk. De recente evaluaties en hierboven genoemde aanvullende evaluatie voldoen ons inziens voor nu voldoende om inzicht te krijgen in hoe de doelstelling van ons beleid te behalen. Op het gebied van antibioticabeleid krijgt LNV jaarlijks een rapportage van de onafhankelijk stichting diergeneesmiddelen autoriteit, welke ook als jaarlijkse evaluatie van het beleid geldt. Daarnaast is in 2021 een expert-rapport zoönosen verschenen, welke samen met de evaluatie van de uitbraak van Sars-Cov-2 in de nertsenhouderij de basis vormt voor het recent gepubliceerde Nationaal Actieplan Zoönosen. Hiermee bestaat momenteel voldoende inzicht op het beleidsterrein diergezondheid.
 Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2023):
 1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
 De basismonitoring geeft inzicht in trends en ontwikkelingen ten aanzien van de diergezondheid van de grote diersectoren (rundvee, varkens, pluimvee en kleine herkauwers). De basismonitoring loopt sinds 2001 en is sindsdien al diverse malen geëvalueerd, met name ten aanzien van de uitvoerder: de Gezondheidsdienst voor Dieren. De laatste (afgeronde) evaluatie stamt uit 2017. 
 In 2020 is met een nieuwe evaluatie van de basismonitoring diergezondheid gestart. Dit betreft een promotieonderzoek aan de Universiteit Utrecht. In de huidige evaluatie wordt de effectiviteit en efficiëntie onderzocht om te bezien of de middelen, uit het Diergezondheidsfonds, doelmatig worden besteed.
 2. Hoe draagt deze evaluatie naar verwachting bij aan meer kennis over het bevorderen van de diergezondheid?
 De evaluatie moet aantonen of en hoe de basismonitoring effectief én doelmatig is in het bewaken en verbeteren van de diergezondheid in Nederland. Eventuele aanbevelingen moeten leiden tot aanpassingen, zodat de basismonitoring een waardevol instrument blijft in het streven naar een hoge diergezondheid in een duurzame veehouderij in de toekomst.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 8. BEVORDEREN DIERENWELZIJN
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Recent afgerond evaluatieonderzoek:
 
 
 
 
 Jaartal
 
 
 
 
 Type evaluatie
 
 
 
 
 
 
 Wet Dieren
 
 
 
 2020
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Centrale commissie dierproeven
 
 
 
 2021
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Inbeslaggenomen goederen (IBG) en Landelijke inspectiedienst dierenbescherming (LID)
 
 
 
 2021
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Landelijk informatiecentrum Gezelschapsdieren (LICG)
 
 
 
 2021
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Nationaal comité advies dierproevenbeleid
 
 
 
 2021
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestaande evaluatieplanning:
 
 
 
 
 
 
 
 Identificatie en registratie hond
 
 
 2026
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Tijdelijke regeling subsidie dierentuinen COVID-19
 
 
 2023
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inzichtbehoefte bevorderen dierenwelzijn
 Veruit de meeste normen ten aanzien van dierwelzijn bij (landbouwhuis)dieren, transport voor dieren en het doden van landbouwhuisdieren zijn gebaseerd op EU-wetgeving. Vorig jaar heeft de Europese Commissie een traject gestart voor de herziening van de EU dierenwelzijnsregelgeving. De Commissie komt eind 2023 met voorstellen voor aanpassing van de regelgeving. Ook de normen op het gebied van dierproeven zijn gebaseerd op EU-wetgeving. Daarnaast zet LNV zich in om het niveau van dierenwelzijn verder te verhogen. Voor gezelschapsdieren zijn relatief minder specifieke normen in (EU)-regelgeving opgenomen. In de praktijk worden problemen met dierenwelzijn bij gezelschapsdieren veelal veroorzaakt door gebrek aan kennis over de lichamelijke en gedragsmatige behoeftes van de dieren. Daarom wordt naast wetgeving voor gezelschapsdieren voornamelijk ingezet op het instrument communicatie (Landelijk InformatieCentrum Gezelschapsdieren). Daarnaast is handhaving van belang, welke wordt uitgevoerd door de Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming (LID). De genoemde evaluaties geven zicht op de werking van het (regelgevend) instrumentarium, de handhaving, en geven aanbevelingen om de (uitvoering van) het instrumentarium in de praktijk zo nodig te versterken. 
 De voorziene evaluatie van tijdelijke regeling subsidie dierentuinen COVID-19 zal mede toezien op de doeltreffendheid van de subsidieregeling.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 OVERIGE EVALUATIES (O.A. FISCALE REGELINGEN )
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Recent afgerond evaluatieonderzoek:
 
 
 
 
 Jaartal
 
 
 
 
 Type evaluatie
 
 
 
 
 
 
 Onderzoeksrapporten van de Auditdienst Rijk (ADR) over de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 
 2019
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 
 Onderzoek kostentoerekening en doelmatigheid NVWA
 
 
 
 2020
 
 
 Onderzoek
 
 
 
 
 
 Energiebelasting verlaagd tarief glastuinbouw
 
 
 
 2021
 
 
 Fiscaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestaande evaluatieplanning:
 
 
 
 
 
 
 
 IB/VPB Landbouwvrijstelling in de winstsfeer
 
 
 2023
 
 
 Fiscaal
 
 
 
 
 Brede evaluatie van het verlaagde btw-tarief (incl. sierteelt)
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 Fiscaal
 
 
 
 
 Vrijstelling overdrachtsbelasting cultuurgrond
 
 
 2025
 
 
 Fiscaal
 
 
 
 
 Regeling tegemoetkoming land- en tuinbouwondernemers (COVID-19)
 
 
 2022
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 OVK (ongedekte vaste kosten TVL)
 
 
 nader te bepalen
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 THEMA 2: NATUUR, VISSERIJ EN GEBIEDSGERICHT WERKEN
 Centrale doelstellingen:
 
 
 1.
 Zorgen voor de instandhouding van biodiversiteit 
 
 
 2.
 Streven naar een duurzame en economisch rendabele visserijsector
 
 
 3.
 De regie voeren over de instandhouding van de kwaliteit van het landelijk gebied en een vitale regio
 
 
 Financiële omvang:
 Begrotingsartikel 22 (€ 1218,9 mln.) en deels begrotingsartikel 24 (€ 489,2 mln.)
 Vorige periodieke rapportage/beleidsdoorlichting:
 2021
 Oplevering periodieke rapportage/beleidsdoorlichting:
 2027
 Toelichting periodieke rapportage: 
 Een periodieke rapportage (syntheseonderzoek) brengt op themaniveau opgedane inzichten in de (voorwaarden voor) doeltreffendheid en doelmatigheid samen. De belangrijkste bron voor deze periodieke rapportage zijn inzichten die worden opgedaan uit relevante evaluatieonderzoeken. Recent opgeleverde en geplande evaluatieonderzoeken binnen het thema natuur, visserij en gebiedsgericht werken worden hieronder per centrale doelstelling weergegeven. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. DOELSTELLING: ZORGEN VOOR DE INSTANDHOUDING VAN BIODIVERSITEIT
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Recent afgerond evaluatieonderzoek:
 
 
 Jaartal
 
 
 Type
 
 
 
 
 
 Programma natuurlijk ondernemen (waaronder Subsidieregeling innovatieve projecten biodiversiteit)
 
 
 
 2019
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Natuurpact/Natuurvisie
 
 
 
 2020
 
 
 Ex durante
 
 
 
 
 
 Evaluatie collectief stelsel Agrarisch natuur en landschapsbeheer (ANLb)
 
 
 
 2021
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Beleidsevaluatie Programma aanpak Stikstof (PAS) en evaluatie Wetstraject PAS
 
 
 
 2020
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Natura2000 doelendocument
 
 
 
 2020
 
 
 Ex durante
 
 
 
 
 Opkoop rondom Natura 2000 gebieden
 
 
 2021
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestaande evaluatieplanning:
 
 
 
 
 
 
 Natuurbeleids- en koraal actieplan Caribisch Nederland 2020–2030
 
 
 2025
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Evaluatie implementatie exotenverordening
 
 
 2021[1]
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Programma naar een Rijke Waddenzee
 
 
 2022
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Staatsbosbeheer
 
 
 2022
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Beheerautoriteit Waddenzee
 
 
 2023
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Impuls natuurherstelmaatregelen
 
 
 2025
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Programma Natuur
 
 
 Eind2022/2023
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Bossenstrategie
 
 
 2026
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Veenweiden
 
 
 2023
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2022):
 
 
 
 
 
 Inzichtbehoefte zorgen voor de instandhouding van biodiversiteit
 De evaluatieaanpak van het natuurbeleid wordt vorm gegeven via twee sporen, die parallel aan elkaar bewandeld worden:
 1) Meer en betere natuur
 2) De transitie naar een natuurinclusieve samenleving
 Uiteraard wordt dat gedaan in nauwe samenspraak met provincies en een veelheid aan andere partijen die onontbeerlijk zijn voor het voeren van een succesvol natuurbeleid. 
 Ad 1) Meer en betere natuur
 Hieronder wordt verstaan het beter en sneller doorvoeren van reeds ingezet en beoogd beleid om de natuur te beschermen en nieuwe natuur te ontwikkelen. Te denken valt hierbij aan het afmaken van het Natuurnetwerk Nederland in 2027, het beheer van de Natura 2000-gebieden, het uitvoeren programmatische aanpak grote wateren, het Noordzee-akkoord, de Bossenstrategie, Nationale Parken, het Programma Natuur en het verder vergroten van het natuurareaal (niet Natura 2000), conform het coalitieakkoord (onderdeel Transitiefonds). 
 Ad 2) De transitie naar een natuurinclusieve samenleving 
 Uit onderzoek, zowel nationaal als internationaal (onder meer het IPBES-rapport uit 2019, Kamerstuk 26407, nr. 130) wordt steeds meer duidelijk dat het beschermen van de bestaande natuur en het uitbreiden van het areaal beschermde natuur niet voldoende is om de natuur en biodiversiteit duurzaam te versterken. Daarvoor is een transitie nodig naar een natuurinclusieve samenleving. Natuur moet een vanzelfsprekend onderdeel worden van alle maatschappelijke domeinen en ook het landschap buiten beschermde natuurgebieden natuurinclusief worden ingericht. Denk hierbij aan de veranderingen in de landbouw naar kringlooplandbouw en natuurinclusieve landbouw. Maar ook aan natuurinclusief bouwen en wonen, het vergroenen van infrastructuur en bedrijventerreinen en onze consumptie-en productiemechanismen (ecologische voetafdruk). In de in juni 2022 gepresenteerde Agenda Natuurinclusief komen veel van deze ambities samen. Hier ga ik de komende jaren samen met andere betrokken partijen mee aan de slag.
 Ik wil het evaluatiekader voor het natuurbeleid de komende jaren zo veel mogelijk vormgeven langs deze twee lijnen. Daarbij maak ik ook gebruik van de aanbevelingen van de beleidsdoorlichting van het begrotingsartikel natuur die in november 2021 aan u is aangeboden (Kamerstuk 31104, nr. 11). De beleidsdoorlichting concludeerde ten eerste dat de kwaliteit van de beleidsevaluaties, gericht op doelmatigheid en doeltreffendheid, kan verbeteren. Ten tweede kan de samenhang van het natuurbeleid met andere beleidsdomeinen, zoals landbouw, klimaat en energie, en daarmee ook de samenhang van de evaluatie van dat beleid, volgens de beleidsdoorlichting versterkt worden. In de kabinetsreactie op deze beleidsdoorlichting heeft mijn voorganger laten weten dat zij deze conclusies onderschrijft en dat we hiermee aan de slag gaan. De terechte behoefte aan meer integraliteit is verder versterkt door de ambities uit het coalitieakkoord met betrekking tot onder andere het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG), het Transitiefonds en het Klimaatfonds en de daarbij behorende gebiedsgerichte uitwerkingen. Ik zie hierin dan ook een grote uitdaging om het natuurbeleid goed in te bedden in de transitie die het landelijk gebeid de komende jaren zal doormaken. Daarbij is het belangrijk om aan de voorkant duidelijke doelen te stellen, onder andere om de kwaliteit van toekomstige evaluaties te verbeteren. 
 Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2023):
 Aan de SEA is de evaluatie van de Houtopstanden toegevoegd.
 1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
 Deze evaluatie van de houtopstanden wordt uitgevoerd, omdat er de laatste jaren veel ontwikkelingen zijn geweest op het terrein van bosaanleg, bosbeheer en houtkap. Denk hierbij aan de landelijke Bossenstrategie van Rijk en provincies. De essentie van de wettelijke bepalingen omtrent houtopstanden, opgenomen in de Wet natuurbescherming, bestaat al geruime tijd en was eerder verankerd in de Boswet. Het is goed om vanuit de huidige blik op bos te kijken naar het wettelijke instrumentarium, de uitvoerbaarheid daarvan en de rol daarbij van de diverse bestuursorganen. Het doel van het wettelijke instrumentarium, namelijk het behoud en duurzaam voortbestaan van houtopstanden, staat daarbij niet ter discussie. 
 2. Hoe draagt deze evaluatie naar verwachting bij aan meer kennis over de instandhouding van biodiversiteit?
 Bos is een belangrijke drager van biodiversiteit. Een effectief wettelijk instrumentarium ter bescherming van houtopstanden draagt hiermee bij aan de instandhouding van biodiversiteit.
 
 
 
 
 
 
 
 
 2. DOELSTELLING: STREVEN NAAR EEN DUURZAAMBEHEER VISBESTANDEN
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Recent afgeronde evaluatieonderzoek:
 
 
 
 
 Jaartal
 
 
 
 
 Type
 
 
 
 
 
 
 Convenant visserij in beschermde gebieden
 
 
 
 2020
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 
 Jaartal
 
 
 
 
 Type
 
 
 
 
 
 
 Bestaande evaluatieplanning
 
 
 
 
 
 EU gemeenschappelijk visserijbeleid
 
 
 2022
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Noordzeeakkoord
 
 
 2023
 
 
 Ex Durante
 
 
 
 
 Visserij Innovatie Netwerk
 
 
 2024
 
 
 Ex durante
 
 
 
 
 Maatregelenpakket IJsselmeergebied
 
 
 2026
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 
 Jaartal
 
 
 
 
 Type
 
 
 
 
 
 
 Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2023)
 
 
 
 
 
 Brexit Adjustment Reserve
 
 
 2024
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Inzichtbehoefte: zorgen voor een duurzaam beheer van visbestanden
 Om te komen tot een duurzaam beheer van de visbestanden is het van belang dat de visserijsector een transitie doormaakt en zich richt op vangst- of vismethoden om selectiever te vissen, met minder bodemberoering en de negatieve effecten op natuur en milieu vermindert. Op dit moment wordt gewerkt aan het verder invullen van de doelstelling van duurzame visserij door:
 1) het verder invullen van de Innovatieagenda
 De Innovatieagenda moet richting geven aan het proces om te komen tot een meer duurzame vloot. Op lange termijn zal de visserijsector voedsel moeten oogsten binnen ecologische randvoorwaarden en met schone motoren. De sector moet kleiner, wendbaarder en diverser worden en volop de mogelijkheden benutten die de Noordzee en de andere wateren bieden, ook voor (plantaardige) voedselwinning in windparken. Centraal binnen de Innovatieagenda staat het tot stand brengen van het Visserij Innovatie Netwerk (VIN). Het doel van de samenwerking binnen het VIN is te komen tot een positief innovatieklimaat. Zowel nationaal als internationaal zal het VIN waar relevant aansluiting zoeken bij netwerken van ondernemers, onderzoekers, rijkspartijen en NGO’s.
 2) het opstellen van een voedselvisie voor de voedselwinning uit de Noordzee en de grote wateren 
 Dit najaar zullen de onderzoeksopgaven en overige acties worden gedefinieerd die in aanvulling op lopende acties nodig zijn om vóór de zomer van 2023 tot een concreter eindbeeld te komen hoe de voedselwinning over enkele decennia eruit kan zien.
 In de komende jaren zal duidelijk worden hoe dit beleid zich verder ontwikkeld en zal de SEA op deze doelstelling verder ingekleurd worden.
 Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2023):
 1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
 De Brexit Adjustment Reserve wordt door Nederland ingezet om met name de negatieve gevolgen van de quota reducties die zijn afgesproken in de gesloten handelsovereenkomst tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk op te vangen. De evaluatie zal zich richten op de vraag of de door de quota reducties getroffen visserijbedrijven in voldoende mate zijn bereikt.
 2. Hoe draagt deze evaluatie naar verwachting bij aan meer kennis over het streven naar een duurzame en economisch rendabele visserijsector?
 Door op basis van door RVO geleverde data inzicht te krijgen in hoeveel visserijbedrijven gebruik hebben gemaakt van de verschillende BAR-visserijregelingen zal duidelijk worden in hoeverre de regelingen het doel hebben bereikt van het in balans brengen van vangstmogelijkheden en vangstcapaciteit. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3. DOELSTELLING: REGIE VOEREN OVER DE INSTANDHOUDING VAN DE KWALITEIT VAN HET LANDELIJK GEBIED EN EEN VITALE REGIO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Recent afgerond evaluatieonderzoek:
 
 
 
 
 Jaartal
 
 
 
 
 Type evaluatie
 
 
 
 
 
 
 IBP Vitaal Platteland
 
 
 
 2021
 
 
 Lerende evaluatie (PBL)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestaande evaluatieplanning:
 
 
 
 
 
 
 
 Regio Envelop
 
 
 2023
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2023):
 
 
 
 
 
 Lerende evaluatie Nationaal Programma Landelijk Gebied
 
 
 Ntb
 
 
 Ex Durante
 
 
 
 
 
 Inzichtbehoefte: regie voeren over de instandhouding van de kwaliteit van het landelijk gebied en een vitale regio
 De doelstelling ‘regie voeren over de instandhouding van de kwaliteit van het landelijk gebied en een vitale regio’ is nog in ontwikkeling. Op dit moment wordt er gewerkt aan de opzet van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). In de komende jaren zal duidelijk worden hoe dit beleid zich verder ontwikkeld en zal de SEA op deze doelstelling verder ingekleurd worden.
 Op dit moment is er bekend:
 Inzichten vanuit de lerende evaluatie IBP Vitaal Platteland (IBP-VP) worden gebruikt in de ontwikkeling van het NPLG. Alle handelingsperspectieven die de evaluatie aanreikt (publieke waarden/doelen centraal stellen, visie voor de lange termijn, creëren van duidelijke kaders vanuit het Rijk, het verbinden van beleid en praktijk en doorbreken van sectorale aansturing) worden hierbij ingezet.
 Inzichten vanuit de Regio Envelop zullen, waar deze relevant en op tijd beschikbaar zijn, ook ingezet worden.
 Verwachte inzichtbehoefte:
 In afwachting van de definitieve doelstelling is de verwachting dat er inzicht gewenst is in de impact en (door)werking van het NPLG. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan benodigde randvoorwaarden, instrumentarium, sturing, of sociaal-economische impact.
 Aan de planning toegevoegde evaluaties (SEA 2023):
 Lerende evaluatie Nationaal Programma Landelijk Gebied (in afwachting van akkoord PBL).
 1. Waarom wordt deze evaluatie uitgevoerd?
 Het NPLG moet een lerend en adaptief programma worden. Hiervoor wordt bij de ontwikkeling gebruik gemaakt van lessen uit het verleden, zoals de lerende evaluatie IBP-VP. Om direct vanaf de start inzichten en verbetermogelijkheden te vergaren en snel bij te kunnen sturen is het PBL gevraagd om een lerende evaluatie (ex durante) uit te voeren. 
 2. Hoe draagt deze evaluatie naar verwachting bij aan meer kennis over de instandhouding van de kwaliteit van het landelijk gebied en een vitale regio?
 De evaluatie zal inzicht geven in de impact en (door)werking van het NPLG beleidsprogramma en daarnaast handelingsperspectieven geven om deze impact (effectiviteit en efficiëntie) van het NPLG te vergroten.
 
 
 
 
 
 
 
 
 OVERIGE EVALUATIES (O.A. FISCALE  REGELINGEN)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Recent afgerond onderzoek:
 
 
 
 
 Jaartal
 
 
 
 
 Type evaluatie
 
 
 
 
 
 
 Voortgangsrapportage Natuurpact
 
 
 
 2020
 
 
 Voortgangsrapportage
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestaande evaluatieplanning:
 
 
 
 
 
 
 
 Vrijstelling overdrachtsbelasting natuurgrond
 
 
 2025
 
 
 Fiscaal
 
 
 
 
 Vrijstelling overdrachtsbelasting Bureau Beheer Landbouwgronden
 
 
 2025
 
 
 Fiscaal
 
 
 
 
 Vrijstelling overdrachtsbelasting inrichting landelijk gebied
 
 
 2025
 
 
 Fiscaal
 
 
 
 
 Fiscale faciliteiten Natuurschoonwet
 
 
 2033
 
 
 Fiscaal
 
 
 
 
 IB/VPB Bosbouwvrijstelling
 
 
 Na 2025
 
 
 Fiscaal
 
 
 
 
 Vrijstelling IB/VPB vergoeding bos- en natuurbeheer
 
 
 Na 2025
 
 
 Fiscaal
 
 
 
 
 Vrijstelling bos- en natuurterreinen box 3
 
 
 2025
 
 
 Fiscaal
 
 
 
 
 
 THEMA 3: KENNIS & INNOVATIE
 Centrale doelstellingen:
 
 
 1.
 Borgen en benutten van een kwalitatief hoogwaardige kennis- en innovatie- en onderzoeksinfrastructuur
 
 
 2.
 Borgen van wettelijke onderzoekstaken
 
 
 Financiele omvang:
 Begrotingsartikel 23 (€ 263,5 mln.)
 Vorige periodieke rapportage/beleidsdoorlichting:
 
 2019
 
 Oplevering periodieke rapportage/beleidsdoorlichting:
 2024
 Toelichting periodieke rapportage:
 Een periodieke rapportage (syntheseonderzoek) brengt op themaniveau opgedane inzichten in de (voorwaarden voor) doeltreffendheid en doelmatigheid samen. De belangrijkste bron voor deze periodieke rapportage zijn inzichten die worden opgedaan uit relevante evaluatieonderzoeken. Recent opgeleverde en geplande evaluatieonderzoeken binnen het thema kennis & innovatie worden hieronder per centrale doelstelling weergegeven. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. DOELSTELLING: BORGEN EN BENUTTEN VAN EEN KWALITATIEF HOOGWAARDIGE KENNIS- EN INNOVATIE- EN ONDERZOEKSINFRASTRUCTUUR
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Recent afgerond evaluatieonderzoek
 
 
 
 
 Jaartal
 
 
 
 
 Type
 
 
 
 
 
 
 Subsidie Jong Leren Eten
 
 
 
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 Tussenevaluatie Groenpact
 
 
 
 2021
 
 
 Ex durante
 
 
 
 
 
 Toegepast onderzoek; TO2-instellingen (o.a. Wageningen Research)
 
 
 
 2021
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Voedselagenda/Voedselverspilling
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestaande evaluatieplanning:
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidieregeling Instituten voor toegepast onderzoek (TO2-regeling)
 
 
 2022
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Regeling Agrarische bedrijfsadvisering en educatie (SABE)
 
 
 2024
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Kennis- en Innovatieagenda (KIA)
 
 
 2023
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Kennisprogramma's DuurzaamDoor en Jonger Leren Eten
 
 
 2023
 
 
 Tussenevaluatie
 
 
 
 
 OBN
 
 
 2024
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 Kennisprogramma's DuurzaamDoor en Jonger Leren Eten
 
 
 2025
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Inzichtbehoefte borgen en benutten van een kwalitatief hoogwaardige kennis- en innovatie- en onderzoeksinfrastructuur
 Het doel dat ten grondslag ligt achter dit deel van de SEA is om thematisch te evalueren of de doelstelling om tot een kwalitatief hoogwaardig kennis- en innovatie en onderzoeksinfrastructuur te komen dichterbij wordt gebracht door het onderliggende beleid. Deze thematische evaluatie moet er ook aan bijdragen dat er inzicht komt op een aantal in de begroting benoemde subdoelstellingen. Deze subdoelstellingen gaan onder meer over kennis- benutting, verspreiding en bevordering. De evaluaties die hierboven genoemd worden moeten een antwoord gaan geven in hoeverre deze (sub)doelstellingen worden behaald. De evaluaties dekken de verschillende domeinen van het kennis- en innovatiebeleid en geven daarmee in de toekomst de aanknopingspunten om tot een goede thematische evaluatie te komen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2. DOELSTELLING: BORGEN WETTELIJKE ONDERZOEKSTAKEN
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Recent afgerond evaluatieonderzoek
 
 
 
 
 Jaartal
 
 
 
 
 Type
 
 
 
 
 
 
 WOT genetische bronnen
 
 
 
 2021
 
 
 ex post
 
 
 
 
 
 WOT Voedselveiligheid
 
 
 
 2021
 
 
 ex post
 
 
 
 
 
 WOT besmettelijke dierziekten
 
 
 
 2021
 
 
 ex post
 
 
 
 
 WOT economische informatievoorziening
 
 
 2021
 
 
 ex post
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestaande evaluatieplanning:
 
 
 
 
 
 
 
 WOT visserijonderzoek
 
 
 2022
 
 
 ex post
 
 
 
 
 WOT natuur en milieu
 
 
 2022
 
 
 Ex post
 
 
 
 
 
 Inzichtbehoefte borgen wettelijke onderzoekstaken
 Het ministerie van LNV heeft de Europese verplichting om zes wettelijke onderzoekstaken uit te laten voeren. Deze onderzoekstaken/systeemtaken worden namens LNV door verschillende Wageningse instituten uitgevoerd. De evaluaties van deze wettelijke onderzoekstaken geven inzicht in hoeverre deze taken doeltreffend en doelmatig worden uitgevoerd. Het verschaft daarnaast per wettelijke onderzoekstaak specifieke inzichten op een variatie aan thema’s zoals bijvoorbeeld; de interactie tussen de verschillende betrokken ministeries, Europese vergelijking (uitvoering van deze taken in verschillende landen) en de toekomst bestendigheid van de wettelijke onderzoekstaken (vergrijzing).
 
 
 
 Bijlage 7: Rijksuitgaven Caribisch Nederland
 
 
 Tabel 1 Departementaal overzicht Rijksuitgaven Caribisch Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel/ instrument
 
 
 Taak
 
 
 Bijdrage
 
 
 realisatie
 
 
 ontwerpbegroting 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven
 
 
 
 
 
 
 4.065
 
 
 
 
 12.435
 
 
 
 
 14.292
 
 
 
 
 17.037
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 22 Natuur, visserij en gebiedsgericht werken
 
 1
 Dit was voorheen artikel 12 Natuur en biodiversiteit.
 
 
 
 
 
 4.065
 
 
 
 
 12.435
 
 
 
 
 14.292
 
 
 
 
 17.037
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan medeoverheden
 
 
 R
 
 
 I
 
 
 4.065
 
 
 12.435
 
 
 14.292
 
 
 17.037
 
 
 800
 
 
 800
 
 
 800
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Artikel 22 - Natuur, visserij en gebiedsgericht werken
 In 2023 wordt verder uitvoering gegeven aan het Natuur- en Milieubeleidsplan Caribisch Nederland 2020-2030 (NMBP). Voor de financiering van de eerste fase van het NMBP is bij Voorjaarsnota 2022 in totaal € 35,0 mln. aan de LNV-begroting toegevoegd. In samenwerking met de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties en Infrastructuur en Waterstaat zijn plannen opgesteld om deze middelen doelmatig en doeltreffend in te zetten via de openbare lichamen van de eilanden. Het gaat om maatregelen die gericht zijn op onder andere erosiebestrijding, het herstel en behoud van habitats en soorten, waterkwaliteitsverbetering, sargassum bestrijding, landbouwontwikkeling en onderzoek en monitoring. Hiervoor is in 2023 € 14,3 mln. beschikbaar, waarvan € 1,7 mln. afkomstig is uit de Regio Envelop. Daarnaast wordt in 2023 vanuit de reguliere middelen ingezet op de ondersteuning voor het beheer van het Nationaal park Sababank, monitoring en capaciteit vanuit het ministerie van LNV voor uitvoering van het NMBP. 
 
 
 
 Bijlage 8: NGF-bijlage
 
 
 Uitgavenraming NGF-projecten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven NGF-Project CROP-XR
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 2.709
 
 
 
 
 3.962
 
 
 
 
 4.302
 
 
 
 
 4.522
 
 
 
 
 4.636
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal uitgaven project CROP-XR
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 2.709
 
 
 
 
 3.962
 
 
 
 
 4.302
 
 
 
 
 4.522
 
 
 
 
 4.636
 
 
 
 
 
 
 U23 Kennis en innovatie (05 - Subsidies)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 290520-U23 Groeifonds - Crop XR
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 2.709
 
 
 
 
 3.962
 
 
 
 
 4.302
 
 
 
 
 4.522
 
 
 
 
 4.636
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten (uit NGF Fonds)
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 2.709
 
 
 
 
 3.962
 
 
 
 
 4.302
 
 
 
 
 4.522
 
 
 
 
 4.636
 
 
 
 
 
 
 Het NGF programma CROP-XR richt zich op de ontwikkeling van robuuste, extra-weerbare (eXtra Resilient) landbouwgewassen. Het betreft een combinatie van fundamenteel onderzoek met vertaling naar individuele gewassen in meer toepassingsgerichte onderzoeksprojecten. CROP-XR bevat tevens een pijler op het gebied van onderwijs. Uitvoerders zijn universiteiten en HBO instellingen en een groot scala aan bedrijven. Het totale programma omvat 82 miljoen euro, met bijdragen vanuit het Nationaal Groeifonds, NWO, universiteiten, en private partners. De Nationaal Groeifonds bijdrage is 21 miljoen euro voor fase 0 en 1 (2022-2027), en bevat ook een voorwaardelijke toekenning van € 22 mln. voor fase 2 (2028-2032).
 
 
 
 Bijlage 9: Overzicht kengetallen en indicatoren
 
 Inleiding 
 Dit overzicht gaat in op diverse indicatoren en kengetallen. Met ingang van deze begroting zijn deze gecategoriseerd in de herkenbare thema's van de Strategische Evaluatie Agenda (zie bijlage 6). Dit komt de samenhang tussen monitoring en evaluatieonderzoek ten goede. Indicatoren en kengetallen zijn meetbare grootheden die een belangrijke signalerende functie hebben. Kengetallen bieden met name belangrijke contextuele informatie. Indicatoren zijn vaker concreet gebonden aan de inzet van een beleidsmaatregel of doelen van beleid. Scores op indicatoren kunnen daarom aanleiding zijn om beleid bij te sturen. Om echter de daadwerkelijke effecten van het gevoerde beleid op de «scores» uit de indicatoren vast te kunnen stellen is nader evaluatieonderzoek nodig. De recente afgeronde en geplande evaluatieonderzoeken staan opgenomen in de SEA (bijlage 6).
 
 DOELSTELLING: VERSTERKEN CONCURRENTIEKRACHT DUURZAME AGROKETENS
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Export van agrarische producten uit Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Land
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019 (raming)
 
 
 
 2019 (realisatie)
 
 
 
 2020 (realisatie)
 
 
 
 
 2021 (raming juni)
 
 
 
 
 
 Duitsland
 
 
 20.711
 
 
 21.836
 
 
 22.905
 
 
 22.688
 
 
 23.566
 
 
 23.579
 
 
 24.496
 
 
 26.883
 
 
 
 
 België
 
 
 8.581
 
 
 9.119
 
 
 10.099
 
 
 10.254
 
 
 10.775
 
 
 10.779
 
 
 10.708
 
 
 12.347
 
 
 
 
 Verenigd Koninkrijk
 
 
 8.269
 
 
 8.321
 
 
 8.576
 
 
 8.591
 
 
 8.696
 
 
 8.658
 
 
 8.524
 
 
 8.654
 
 
 
 
 Frankrijk
 
 
 6.714
 
 
 7.001
 
 
 7.747
 
 
 7.665
 
 
 7.736
 
 
 7.726
 
 
 7.571
 
 
 8.855
 
 
 
 
 China
 
 
 3.183
 
 
 3.320
 
 
 3.378
 
 
 3.427
 
 
 3.569
 
 
 3.562
 
 
 3.311
 
 
 3.948
 
 
 
 
 Overige landen
 
 
 33.926
 
 
 35.202
 
 
 37.357
 
 
 37.771
 
 
 40.199
 
 
 40.319
 
 
 41.129
 
 
 45.741
 
 
 
 
 Totaal landen
 
 
 81.384
 
 
 84.800
 
 
 90.062
 
 
 90.396
 
 
 94.541
 
 
 94.623
 
 
 95.739
 
 
 106.428
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetallen land- en tuinbouw bedrijven
 
 
 2000
 
 
 2010
 
 
 2015
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 
 
 
 Aantal land- en tuinbouw bedrijven
 
 
 97.390
 
 
 72.320
 
 
 63.910
 
 
 53.910
 
 
 53.233
 
 
 52.700
 
 
 52.110
 
 
 
 
 
 Gemiddelde inkomen per onbetaalde aje in de primaire sector (€)
 
 
 
 41.400
 
 
 46.800
 
 
 52.500
 
 
 71.400
 
 
 50.300
 
 
 67.300
 
 
 
 
 
 Aantal landbouwbedrijven met verbrede landbouw activiteiten
 
 
 
 
 
 
 
 22.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetallen toegevoegde waarde
 
 
 2010
 
 
 2015
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toegevoegde waarde van het agrocomplex (mld. €)
 
 
 45
 
 
 49
 
 
 54
 
 
 56
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waarvan gebaseerd op binnenlandse agrogrondstoffen (%)
 
 
 64%
 
 
 61%
 
 
 57%
 
 
 59%
 
 
 
 
 
 
 
 
 Werkgelegenheid in het agrocomplex
 
 
 590.000
 
 
 598.000
 
 
 650.000
 
 
 656.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waarvan gebaseerd op binnenlandse agrogrondstoffen (%)
 
 
 70%
 
 
 69%
 
 
 66%
 
 
 67%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal bedrijfshoofd
 
 
 2000
 
 
 2004
 
 
 2008
 
 
 2012
 
 
 2016
 
 
 2020*
 
 
 
 
 
 
 Aantal bedrijven met een bedrijfshoofd van ≥ 55 jaar
 
 
 54.102
 
 
 46.414
 
 
 39.839
 
 
 39.508
 
 
 33.202
 
 
 34.136
 
 
 
 
 
 
 waarvan zonder opvolging (%)
 
 
 59
 
 
 64
 
 
 72
 
 
 66
 
 
 62
 
 
 60
 
 
 
 
 
 
 
 Aantal land- en tuinbouw bedrijven
 Dit kengetal geeft het aantal land- en tuinbouw bedrijven weer dat actief is in Nederland. Deze gegevens worden verzameld in de Landbouwtelling en gepubliceerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek. De landbouwtelling maakt deel uit van de gecombineerde opgave, die onder meer gebruikt wordt voor de uitvoering van het landbouwbeleid en handhaving van de Meststoffenwet
 Gemiddelde inkomen per onbetaalde aje in de primaire sector (€)
 Dit kengetal geeft het gemiddelde inkomen uit bedrijf in de primaire land- en tuinbouwsector weer in euro per onbetaalde arbeidsjaareenheid (aje). Deze gegevens worden verzameld door Wageningen Economic Research via het Bedrijven Informatie Netwerk (BIN). 
 Wageningen Economic Research berekent het agrarisch inkomen per onbetaalde aje. Agrarisch ondernemers en hun gezinsleden verrichten in de meeste sectoren nog het merendeel van de arbeid zelf, maar krijgen meestal geen salaris. Een arbeidskracht die in een jaar 2.000 uur of meer werkt, wordt gezien als één aje. Wie minder werkt, telt voor minder dan één aje. Wageningen Economic Research deelt het inkomen uit bedrijf in deze situatie door het aantal onbetaalde aje. Op deze manier zijn de inkomens van verschillende bedrijfstypen beter met elkaar te vergelijken. Daarmee is het resultaat dus gekoppeld aan de hoeveelheid input.
 Aantal landbouwbedrijven met verbrede landbouw activiteiten
 Dit kengetal geeft het aantal land- en tuinbouwbedrijven weer dat een of meer verbredingsactiviteiten als aanvullende inkomstenbron heeft. De gegevens voor dit kengetal komen uit de landbouwtelling en worden gepubliceerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek. De landbouwtelling maakt deel uit van de gecombineerde opgave, die onder meer gebruikt wordt voor de uitvoering van het landbouwbeleid en handhaving van de Meststoffenwet. De verbredingscijfers op basis van de Landbouwtelling kunnen een onvolledig beeld geven, onder andere omdat steeds meer ondernemers hun bedrijven (als gevolg van bv. wetgeving, fiscale voordelen, of risicospreiding) splitsen in meerdere zelfstandige bedrijven met eigen rechtsvorm en boekhouding. Deze bedrijven komen mogelijk niet in beeld via de Landbouwtelling.
 Onder verbredingsactiviteiten wordt verstaan: Verkoop aan huis, stalling van goederen of dieren, agrotoerisme, verwerking van landbouwproducten, zorglandbouw, aquacultuur, loonwerk voor derden, agrarisch natuur- en landschapsbeheer, agrarische kinderopvang, boerderij educatie en energieproductie (levering aan derden).
 Toegevoegde waard van het agrocomplex
 Het agrocomplex bestaat uit het geheel van directe en indirecte activiteiten rond de agrarische sector die als een samenhangende keten kan worden gezien. Dit bestaat uit de agrarische sector - opgebouwd uit de sectoren landbouw, tuinbouw en visserij – plus de toeleverende partijen van goederen en diensten zoals veevoer, kunstmest, energie, machines, stallen, kassen, veterinaire en zakelijke diensten enerzijds en de verwerking, handel en distributie anderzijds.
 Dit kengetal geeft de toegevoegde waarde van dit gehele complex weer in miljarden euro’s. Een deel van de activiteiten van het totale agrocomplex hangt samen met de verwerking van geïmporteerde agrarische grondstoffen, zoals cacao, granen, soja en tabak. De rest is gebaseerd op binnenlandse agrogrondstoffen. Bij dit kengetal is ook aangegeven welk percentage van de toegevoegde waarde is gebaseerd op binnenlandse agrogrondstoffen. Deze gegevens zijn gebaseerd op data van Wageningen Economic Research.
 Werkgelegenheid in het agrocomplex
 Het agrocomplex bestaat uit het geheel van directe en indirecte activiteiten rond de agrarische sector die als een samenhangende keten kan worden gezien. Dit bestaat uit de agrarische sector - opgebouwd uit de sectoren landbouw, tuinbouw en visserij – plus de toeleverende partijen van goederen en diensten zoals veevoer, kunstmest, energie, machines, stallen, kassen, veterinaire en zakelijke diensten enerzijds en de verwerking, handel en distributie anderzijds.
 Dit kengetal geeft de werkgelegenheid in dit gehele complex weer in het aantal arbeidsjaren. Een deel van de activiteiten van het totale agrocomplex hangt samen met de verwerking van geïmporteerde agrarische grondstoffen, zoals cacao, granen, soja en tabak. De rest is gebaseerd op binnenlandse agrogrondstoffen. Bij dit kengetal is ook aangegeven welk percentage van de werkgelegenheid is gebaseerd op binnenlandse agrogrondstoffen. Deze gegevens zijn gebaseerd op data van Wageningen Economic Research.
 Aantal bedrijven met een bedrijfshoofd van ≥ 55 jaar
 Dit kengetal laat het aantal bedrijven zien dat een bedrijfshoofd heeft van 55 jaar of ouder. Ook wordt weergegeven welk percentage van deze bedrijven al een opvolger heeft. Deze gegevens worden verzameld in de Landbouwtelling en gepubliceerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek. De landbouwtelling maakt deel uit van de gecombineerde opgave, die onder meer gebruikt wordt voor de uitvoering van het landbouwbeleid en handhaving van de Meststoffenwet
 
 DOELSTELLING: BORGEN VAN VOEDSELVEILIGHEID EN VOEDSELKWALITEIT
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ●Voldoen controlevereisten HACCP (bron: NVWA)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 Meest recente jaar
 
 
 
 
 Streefwaarde 2022
 
 
 
 
 
 Aantal gecontroleerde bedrijven
 
 
 88,70%
 
 
 91,10%
 
 
 89%
 
 
 94%
 
 
 2021
 
 
 90%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ●Vertrouwen consument in veiligheid voedsel (bron: NVWA consumentenmonitor)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 2021 (meest recent)
 
 
 
 
 Streefwaarde
 
 
 
 
 
 Mate van vertrouwen consumenten in voedsel
 
 
 3,2
 
 
 Geen meting
 
 
 Geen meting
 
 
 3,2
 
 
 
 3,2
 
 
 
 geen meting
 
 
 3,2
 
 
 
 
 
 
 1. Voldoen controlevereisten HACCP 
 Het betreft het percentage van het totale aantal gecontroleerde bedrijven met een wettelijk verplicht Hazard Analysis and Critical Control Points (HACCP)-systeem uit het eerste deel van de vleesketen (slachthuizen, uitsnijderijen en koel- en vrieshuizen) dat aan alle controle-items voor HACCP voldoet.
 Voor 2021 is het op deze wijze berekende nalevingspercentage voor HACCP uitgekomen op 94%. Zo’n hoog nalevingspercentage is uitzonderlijk. In 2021 zijn net als in 2020 veel audits niet fysiek maar digitaal uitgevoerd a.g.v Covid-19. Dat verklaart daarom nog niet de hoge score. In 2021 zijn voor de audits wel relatief veel (65%) bedrijven geïnspecteerd die gebruikt maakten van een hygiënecode (Een hygiënecode is een gids voor bedrijven die met voedsel omgaan, opgesteld door de sector. In deze gids staan de regels om de voedselveiligheid en de hygiëne te bewaken). Mogelijk dat dit in combinatie met het digitale toezicht heeft geleid tot het hoge nalevingspercentage. Voor het jaar 2022 verwachten wij dat het nalevingspercentage zich weer stabiliseert op ca. 90% (prognose).
 2. Vertrouwen consument in veiligheid voedsel
 De NVWA meet op een schaal van 1–5 het vertrouwen van de consu-ment in de veiligheid van voedsel. Deze meting vindt om de 2 jaar plaats. In 2021 blijkt uit de meting dat het vertrouwen van de consument op alle aspecten licht is toegenomen. Voor de volgende monitor in 2023 wordt nagegaan of de vragenlijst en de berekening van het kengetal geactualiseerd moeten worden. Daarbij zal rekening gehou-den worden met het feit dat de trend over de jaren heen gevolgd moet blijven kunnen worden. Bron: https://www.nvwa.nl/documenten/consument/eten-drinken-roken/overige-voedselveiligheid/publicaties/consumentenmonitor-voedselveiligheid-2021
 
 DOELSTELLING: VERGROTEN MAATSCHAPPELIJKE WAARDERING VAN LANDBOUW/VOEDSEL
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ●Voedselverspilling (kiloton) (Bron: Monitor voedselverspilling update 2009 ‒ 2018, WFBR, 2020)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019 (Meest recente  jaar)
 
 
 
 
 
 
 
 Voedselverspilling (kiloton)
 
 
 min: 1.771
 
 
 min: 1.781
 
 
 min: 1.814
 
 
 min:1.649
 
 
 Min: 1.514
 
 
 
 
 
 
 
 max: 2.552
 
 
 max: 2.466
 
 
 max: 2.509
 
 
 max: 2.568
 
 
 Max: 2.380
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ●Afgeleide voedselverspilling in kiloton (absoluut en relatief) (bron: Monitor voedselverspilling update 2009 ‒ 2018, WFBR, 2020)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019 (Meest recente  jaar)
 
 
 
 
 Streefwaarde
 
 
 
 
 
 
 Afgeleide voedselverspilling in kiloton(absoluut)
 
 
 2.162
 
 
 2.124
 
 
 2.162
 
 
 2.109
 
 
 1.947
 
 
 1.081 (2030)
 
 
 
 
 
 Afgeleide voedselverspilling in %(relatief)
 
 
 100
 
 
 98
 
 
 100
 
 
 98
 
 
 90
 
 
 50
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ●Duurzaam voedsel (consumentenbestedingen aan voor consumenten herkenbaar duurzamer geproduceerd voedsel)
 
 
 
 
 
 Bron: Monitor duurzaam voedsel, Wageningen University & Research
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 
 1: Totale consumentenbestedingen aan
 
 
 4,5
 
 
 4,9
 
 
 7,7
 
 
 8,2
 
 
 
 
 
 duurzaam voedsel (x€1 mld.)
 
 
 
 
 2: Marktaandeel van bestedingen aan duurzaam
 
 
 11%
 
 
 11%
 
 
 14%
 
 
 16%
 
 
 
 
 
 voedsel in de totale bestedingen aan voedsel
 
 
 
 
 3: Bestedingen van consumenten aan
 
 
 19%
 
 
 7%
 
 
 18%
 
 
 7%
 
 
 
 
 
 duurzaam voedsel ten opzichte van het voorgaande jaar
 
 
 
 
 
 Toelichting
 1. Voedselverspilling (kiloton)
 Er is sprake van voedselverspilling als voedsel dat voor menselijke consumptie bedoeld is, hier niet voor wordt gebruikt. De Monitor voedselverspilling geeft de omvang van voedselresten in Nederland weer, gebaseerd op openbare cijfers. De totale hoeveelheid reststromen wordt uitgesplitst naar de bestemmingen voedselbank, veevoer, vergisten, composteren, verbranden en storten/lozen. De bestemmingen veevoer tot en met storten/lozen worden beschouwd als voedselverspilling. Per hoofd van de bevolking bedroeg de voedselverspilling in 2018 tussen de 96 en 149 kilogram, in totaal 1.649-2.568 kiloton. Een exact getal voor de hoeveelheid voedselverspilling binnen deze bandbreedte is niet te geven, omdat gegevens over afvalstromen per ketenschakel vooralsnog incompleet zijn en vaak niet bekend is welk aandeel voedsel heeft in een afvalstroom. Voor de monitor wordt gebruik gemaakt van cijfers uit geaggregeerde landelijke statistieken, waardoor de oorsprong en herkomst van reststromen niet altijd te achterhalen zijn. De experts hebben daarom aannames gedaan over de minimale en maximale hoeveelheid voedsel per afvalstroom. De cijfers over 2019 zijn nog niet bekend.
 2. Afgeleid voedselverspilling in kiloton
 Nederland heeft zich gecommitteerd aan het realiseren van het Duurzame Ontwikkelingsdoel 12.3 van de Verenigde Naties (SDG 12.3). SDG 12.3 stelt dat in 2030 t.o.v. 2015 de hoeveelheid voedselverspilling gehalveerd dient te zijn. In de Monitor voedselverspilling wordt de omvang van de voedselverspilling in Nederland niet als een absoluut getal weergegeven, maar aangeduid met een bandbreedte. De omvang van de voedselverspilling bedraagt tenminste de ondergrens van de bandbreedte (minimum) en ten hoogste de bovengrens van de bandbreedte (maximum). Hoewel het niet correct is om te stellen dat het ‘midden’ van de bandbreedte de hoeveelheid voedselverspilling aangeeft, is deze afgeleide voedselverspilling wel een indicatie van de ontwikkeling.
 3. Duurzaam voedsel
 De bovenstaande cijfers uit de Monitor Duurzaam Voedsel geven een overzicht van de consumentenbestedingen aan duurzaam voedsel. Duurzaam voedsel wordt in deze monitor gedefinieerd als voedsel waarbij tijdens de productie en verwerking meer rekening is gehouden met milieu, dierenwelzijn en/of sociale aspecten dan wettelijk verplicht is. Het gaat om de in Nederland geconsumeerde producten in de belangrijkste afzetkanalen voor duurzaam voedsel: supermarkten, foodservice en speciaalzaken voor duurzame voeding in Nederland. De gegevens zijn gebaseerd op de omzet van producten die zijn voorzien van een duurzaamheidskeurmerk met onafhankelijke controle. De voedingsmiddelen kunnen daarmee door consumenten op één of meer aspecten als duurzaam worden herkend. In de cijfers t/m 2018 was het mogelijk 70% van de uitgaven in supermarkten mee te nemen. Vanaf 2019 heeft er een aanpassing in de methodiek plaatsgevonden, waardoor 100% van de uitgaven in supermarkten wordt meegenomen. Voor de cijfers over 2019 zijn ook de cijfers over 2018 opnieuw berekend. Deze herberekening over 2018 staat niet in de bovenstaande tabel opgenomen. 
 
 VERDUURZAMING PRODUCTIE EN CONSUMPTIE (D.M.V. KRINGLOOPLANDBOUW)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ●Productie van dierlijke mest uitgedrukt in miljoen kg stikstof (bron: CBS)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Plafond
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 Landelijk
 
 
 504,4
 
 
 512
 
 
 503,5
 
 
 489,7
 
 
 489,4
 
 
 473,7
 
 
 
 
 Melkvee
 
 
 281,8
 
 
 303,5
 
 
 289,9
 
 
 279,7
 
 
 286,5
 
 
 277,7
 
 
 
 
 Varkens
 
 
 99,1
 
 
 97,4
 
 
 96,8
 
 
 93,7
 
 
 91,8
 
 
 87,8
 
 
 
 
 Pluimvee
 
 
 60,3
 
 
 58,9
 
 
 56,7
 
 
 56
 
 
 54,7
 
 
 52,8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ●Productie van dierlijke mest uitgedrukt in miljoen kg fosfaat (bron: CBS)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Plafond
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 
 
 Landelijk
 
 
 172,9
 
 
 169
 
 
 162
 
 
 155,5
 
 
 150,7
 
 
 149
 
 
 
 
 Melkvee
 
 
 84,9
 
 
 86,6
 
 
 78,7
 
 
 75,5
 
 
 73,6
 
 
 73,7
 
 
 
 
 Varkens
 
 
 39,7
 
 
 37,5
 
 
 37,7
 
 
 36,8
 
 
 36,7
 
 
 35
 
 
 
 
 Pluimvee
 
 
 27,4
 
 
 27,5
 
 
 25,9
 
 
 25,1
 
 
 24,1
 
 
 23,7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ●Gemiddelde nitraatconcentratie per liter in uitspoelend water onder landbouwbedrijven (bron: RIVM, Landelijk Meetnet Effecten Mestbeleid)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bodemsoort
 
 
 
 
 2015-2019
 
 
 
 
 2016-2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 Streefwaarde
 
 
 
 
 
 
 
 Löss
 
 
 68
 
 
 63
 
 
 97
 
 
 gemiddeld <of=50 mg Nitraat/l uitspoeling uit wortelzone onder landbouwgrond
 
 
 
 
 Zand
 
 
 55
 
 
 50
 
 
 67
 
 
 gemiddeld <of=50 mg Nitraat/l uitspoeling uit wortelzone onder landbouwgrond
 
 
 
 
 Klei
 
 
 23
 
 
 30
 
 
 45
 
 
 gemiddeld <of=50 mg Nitraat/l uitspoeling uit wortelzone onder landbouwgrond
 
 
 
 
 Veen
 
 
 8
 
 
 7
 
 
 11
 
 
 gemiddeld <of=50 mg Nitraat/l uitspoeling uit wortelzone onder landbouwgrond
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ●Totale CO2 emissie glastuinbouw (bron: energiemonitor glastuinbouw WEcR)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 Meest recente jaar
 
 
 
 Streefwaarde 2020
 
 
 
 
 7,5 Mton
 
 
 5,7 Mton
 
 
 5,7 Mton
 
 
 5,9 Mton
 
 
 6,1 Mton
 
 
 2020
 
 
 4,3 ‒ 4,8 Mton
 
 
 
 
 
 1. en 2. Productie van dierlijke mest uitgedrukt in miljoen kg stikstof en fosfaat
 Om de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater te beschermen zijn er maxima gesteld aan de hoeveelheid mest, uitgedrukt in stikstof en fosfaat, die de Nederlandse veehouderij mag produceren. Sinds 2006 geldt er voor stikstof een nationaal plafond van 504,4 miljoen kilogram en voor fosfaat een nationaal plafond van 172,9 miljoen kilogram. Beide nationale plafonds zijn vertaald naar een sectoraal productieplafond voor melkvee, varkens, pluimvee, die sinds 1 januari 2020 zijn opgenomen in de Meststoffenwet. Voor de ‘overige’ dieren zijn geen aparte plafonds vastgesteld, maar het totaal moet onder de landelijke plafonds blijven. (Kamerstuk 33 037 nr. 370) De hoeveelheid geproduceerde mest is een indicator voor de mate waarin de Nederlandse veehouderij geopereerd heeft binnen de milieutechnische grenzen die gesteld zijn.
 3. Gemiddelde nitraatconcentratie per liter in uitspoelend water onder landbouwbedrijven 
 Het mestbeleid is de implementatie van de EU-Nitraatrichtlijn, gericht op het terugdringen van uit- en afspoeling van nutriënten uit de landbouw tot op of onder het niveau van 50mg Nitraat/l, om verontreiniging van grond- en oppervlaktewater te verminderen en te voorkomen. Elke lidstaat dient per vier jaar een actieprogramma te ontwikkelen dat moet leiden tot een nutriëntenuitspoeling op of onder het genoemde niveau. Met het huidige 7e actieprogramma Nitraatrichtlijn inclusief het Addendum voor de periode 2022 ‒ 2025 geeft Nederland invulling aan de verplichtingen van de Nitraatrichtlijn en voor de Kaderrichtlijn Water voor wat betreft de landbouwbijdrage. Effecten van actieprogramma’s zijn eerst volledig zichtbaar vijf jaar na afloop van het programma. Het mestbeleid draagt ook bij aan het bereiken van de doelen van de Kaderrichtlijn Water van chemisch schoon en ecologisch gezond water. 
 De ontwikkeling van de nutriëntenuitspoeling over de gehele meetperiode is onderstaand grafisch weergegeven. Hieruit blijkt dat voor álle grondsoortregio’s de nitraatuitspoeling is toegenomen, veroorzaakt door het droge voorjaar en zomer van vooral 2018 en 2019. Dat in bovenstaande cijfers de stijging alleen voor de kleiregio zichtbaar wordt, komt doordat het om een gemiddeld cijfer over de jaren 2015-2019 gaat. Klei toont eerder een toename in nitraatuitspoeling dan andere grondsoorten, door de snelle uitspoeling uit de wortelzone uit drainagebuizen, waardoor het gemiddelde cijfer van nitraatuitspoeling voor de jaren 2015-2019 voor klei sterker negatief beïnvloed is dan voor de andere grondsoorten. 
 4.CO2 emissie glastuinbouw
 In de jaarlijkse Energiemonitor Glastuinbouw van Wageningen Economic Research (WEcR) wordt o.a. de CO2-emissie van de glastuinbouw gepubliceerd. Dit geeft een overzicht van de ontwikkeling van de CO2-emissie van de sector. Cijfers over 2021 zijn nog niet beschikbaar. In de Kamerbrief (Kamerstuk 32 627, nr. 39) is opgenomen dat de inzet is om in 2030 indicatief tussen de 0,5 ‒ 1,0 Mton CO2-equivalenten (CO2 en methaan) extra te reduceren ten opzichte van de afspraken uit het Coalitieakkoord en Miljoenennota 2021. De voorlopige restemissiedoelstelling voor de glastuinbouw in 2030 kent een bandbreedte van 4,3 tot 4,8 Mton CO2-equivalenten. Op basis van een nadere uitwerking van het instrumentarium uit het samenhangend pakket dat in de Kamerbrief wordt beschreven, wordt het restemissiedoel voor 2030, bij de Klimaatnota 2022 nader ingevuld. Hierbij is het uitgangspunt om te zorgen voor een balans tussen het restemissiedoel en het normerende, beprijzende en stimulerende instrumentarium.
 
 BEVORDEREN PLANTGEZONDHEID
 
 
 
 
 
 ●Aantal projecten toolbox kwekersrecht
 
 
 
 
 
 
 Raming 2023
 
 
 
 
 10 tot 15
 
 
 
 
 
 Toelichting
 1. Aantal projecten toolbox kwekersrecht
 Het kwekersrecht stimuleert bedrijven om nieuwe plantenrassen met verbeterde eigenschappen te ontwikkelen. Verbeterde plantenrassen zijn van groot belang om de landbouw duurzamer te maken (meer productiviteit, minder chemische middelen). Nederland is actief via het "PVP Development Program» (PVP-toolbox) waarin Nederlandse kennis en ervaringen met het ontwikkelen, implementeren en ondersteunen van kwekersrecht wordt gedeeld met landen die kwekersrecht willen implementeren of verder ontwikkelen. De projecten lopen uiteen van het geven van voorlichting, het trainen van technici of beleidsmakers tot het ontvangen van delegaties om laten zien hoe we een en ander hebben georganiseerd. 
 Jaarlijks wordt via een uitvraag bij ambassades en relevante stakeholders een planning gemaakt van kansrijke projecten. De toolbox kwekersrecht heeft voor het jaar 2022 17 projecten op de agenda staan. Deze projecten lopen uiteen van specifieke interacties met derde landen (o.a. Chili, Azerbeidzjan, Egypte, Jordanië), projecten gericht op algemene kennisoverdracht en projecten om de internationale uitwisseling van relevante kwekersrecht-informatie te verbeteren. Daarnaast staan er nog 5 projecten op de reservelijst, die kunnen worden uitgevoerd indien er budget overblijft van de eerder genoemde 17. Met een jaarlijks budget van 230.000 euro wordt geschat dat hiermee jaarlijks 10 tot 15 projecten kunnen worden uitgevoerd 
 Eind 2022 wordt er weer een nieuwe uitvraag gedaan voor de planning van 2023. 
 
 BEVORDEREN DIERGEZONDHEID
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ●Reductie antibiotica-gebruik in de dierhouderij (bron: SDa)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 
 
 Mate van afname van antibioticagebruik in de dierhouderij
 
 
 
 69,6
 
 
 69
 
 
 70,8
 
 
 
 
 
 De bovenstaande indicator betreft de reductie van het antibioticagebruik in de dierhouderij ten opzichte van 2009. De raming 2023 is afhankelijk van de uitwerking van de in 2019 afgesproken sectorspecifieke reductiedoelstellingen (zie ook Kamerstuk 29 683, nr. 247). Het streven is om antibioticumgebruik verder te reduceren door middel van sectorspecifieke reductiedoelstellingen en een reductie van hooggebruikende bedrijven per 2024. De gerealiseerde reductie in 2021 was 70,8%.
 
 DOELSTELLING: ZORGEN VOOR DE INSTANDHOUDING VAN BIODIVERSITEIT
 
 
 
 
 
 
 
 
 ● Oppervlakte ANLb beheerd landbouwareaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 Realisatie 2020
 
 
 
 
 
 83.177 ha
 
 
 82.702 ha
 
 
 96.393 ha
 
 
 100.666 ha
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ● Uitbreiden bossen in NL (Bron: vierjaarlijkse Nederlandse Bos Inventarisatie (NBI)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Startpunt 2021
 
 
 
 
 Tussendoelen in periode 2021-2030
 
 
 
 
 Streefdoel 2030
 
 
 
 
 
 Areaal bos in Nederland
 
 
 Volgt in najaar 2021
 
 
 Volgt begroting 2023
 
 
 37.000 hectare uitbreiding
 
 
 
 
 
 1. Oppervlakte ANLb beheerd landbouwareaal
 Via het integreren van natuur in het landbouwbedrijf verbetert de kwaliteit van het ecosysteem, neemt de druk op het milieu af en ontstaan meer foerageer- en schuilplekken voor specifieke soorten. Om deze ontwikkeling te stimuleren, zet LNV een scala aan instrumenten in, waaronder het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) uit het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Via dit instrument sluiten provincies beheerpakketten af met collectieven van boeren voor op natuurwaarden gericht landbouwbeheer in (potentiële) leefgebieden van de betreffende soorten. Deze liggen buiten de bestaande natuurgebieden. Het kengetal »oppervlakte ANLb beheerd landbouwareaal» illustreert de ontwikkeling van het areaal agrarisch gebied waarin natuur en landbouw met elkaar verbonden worden. Het kengetal geeft weer op hoeveel areaal de ecologische randvoorwaarden worden verbeterd voor (dier)soorten van internationaal belang. Of de populaties van die soorten daadwerkelijk toenemen, hangt van meer factoren af.
 2. Uitbreiden bossen in Nederland 
 Rijk en provincies hebben in de landelijke Bossenstrategie uit 2020 een ambitie gesteld om het areaal bos in Nederland met 37.400 hectare te vergroten tot en met 2030 (Kamerstuk 33576, nr. 202). Die ambitie past in een bredere doelstelling om natuur, gezondheid en klimaat een positieve impuls te geven. Uit de meest recente Nederlandse Bos Inventarisatie4Hierbij wordt de methodologie van de klimaatafspraken binnen de VN gebruikt, waarvoor bos groter dan 0,5 hectare wordt meegenomen Dit wijkt enigszins af van de Nederlandse wetgeving, die vanaf 0,1 hectare van ‘bos’ spreekt. blijkt dat per 1 januari 2021 er in Nederland 363.801 hectare bos was. Daarmee is het startpunt voor de in de landelijke Bossenstrategie beoogde toename van het bosareaal bekend en komt de ambitie neer op 401.201 hectare in 2030. Een programmering met jaarlijkse tussendoelen, gebaseerd op de individuele plannen van de provincies, volgt eind 2022. Vanaf 2023 wordt de toename jaarlijks gemeld in de Voortgangsrapportage Natuur aan de Eerste en Tweede Kamer.
 
 
 
 Bron: Zevende Nederlandse Bosinventarisatie www.wur.nl/nl/Onderzoek-Resultaten/Onderzoeksinstituten/Environmental-Research/Projecten/Bosinventarisatie.htm
 
 
 
 
 
 Om de effecten van beleid te kunnen voorspellen gebruikt het Planbureau van de Leefomgeving (PBL) het VHR-doelbereik, waarin modelmatig berekend wordt welk effect de stikstofdepositie, grondwaterstand, zuurgraad van de bodem en ruimtelijke condities (omvang en inrichting Natuurnetwerk Nederland) hebben op de staat van instandhouding. 
 Het getal van afgerond 56% voor 2020 betekent dat met de huidige condities er voor ongeveer 56% van de soorten een duurzame instandhouding kan worden bereikt. Deze indicator werd ook gebruikt in de eerste evaluatie van het Natuurpact (Kamerstuk 33576, nr. 118). 
 In deze modelberekening zijn (meet)gegevens van provincies en RIVM gebruikt over stikstofdepositie, natuurinrichting en -uitbreiding. Actuele bodem- en grondwatercondities zijn nog niet beschikbaar. 
 
 
 
 
 
 
 Kenmerkende soorten zoogdieren, broedvogels, reptielen en vlinders van natuurgebieden op land zijn sinds 1990 gemiddeld afgenomen. Er is een groot verschil tussen de ontwikkelingen in bossen en die in open natuurgebieden. In de bossen is de trend sinds 1990 stabiel, maar de laatste 12 jaar is een matige toename waar te nemen. In de open natuurgebieden is juist sprake van een afname van 50 procent.
 Veel kenmerkende diersoorten van het agrarisch leefgebied nemen af. Vooral broedvogels en dagvlinders gaan achteruit. Bij de zoogdieren houdt het aantal vooruitgaande, stabiele en achteruitgaande soorten elkaar in evenwicht.
 De figuren geven de trend weer van de ontwikkelingen van soorten in respectievelijk natuurgebieden op land en in het agrarisch gebied.
 
 DOELSTELLING: STREVEN NAAR EEN DUURZAME EN ECONOMISCH RENDABELE VISSERIJSECTOR
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ● Mate van duurzame bevissing
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 Basis- of Referentiewaarde en jaar
 
 
 
 
 Huidige waarde en jaar
 
 
 
 
 Streefwaarde en jaar
 
 
 
 
 
 Het percentage duurzaam bevist, van de door Nederlandse vissers gericht beviste bestanden.
 
 
 Basiswaarde 2019 per vlootsegment: Pelagisch: 0,98 Grootschalige boomkor: 1,01
 
 
 De laatst bekende waarde is 2019.
 
 
 1 (of lager)
 
 
 
 
 
 
 DOELSTELLING: BORGEN EN BENUTTEN VAN EEN KWALITATIEF HOOGWAARDIGE KENNIS- EN INNOVATIE- EN ONDERZOEKSINFRASTRUCTUUR
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ● Klanttevredenheid uitgevoerd onderzoek WR
 
 
 
 
 
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 
 
 Peildatum
 
 
 
 
 Realisatie 2021
 
 
 
 
 Raming 2023
 
 
 
 
 Streefwaarde
 
 
 
 
 Planning
 
 
 
 
 
 8,4
 
 
 2020
 
 
 8,9
 
 
 8,5
 
 
 8
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ● Kennisbenutting uitgevoerd onderzoek WR door beleid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties
 
 
 
 
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 
 
 Peildatum
 
 
 
 
 Realisatie 2021
 
 
 
 
 Raming 2023
 
 
 
 
 Streefwaarde
 
 
 
 
 Planning
 
 
 
 
 
 93%
 
 
 2020
 
 
 98,7
 
 
 93%
 
 
 >80%
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ● Percentage innoverende agrarische bedrijven
 
 
 
 
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 
 
 Peildatum
 
 
 
 
 Realisatie 2020
 
 
 
 
 Raming 2021
 
 
 
 
 Streefwaarde
 
 
 
 
 Planning
 
 
 
 
 
 7%
 
 
 2018
 
 
 0,09
 
 
 0,1
 
 
 10%
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ● Aandeel technologische landbouw goederen in de totale landbouwexport
 
 
 
 
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 
 
 Peildatum
 
 
 
 
 Realisatie 2020
 
 
 
 
 Raming 2021
 
 
 
 
 Streefwaarde
 
 
 
 
 Planning
 
 
 
 
 
 9,30%
 
 
 2020
 
 
 9,10%
 
 
 10%
 
 
 12%
 
 
 2021
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ●Aantal toegekende vouchers voor bedrijfsadviezen aan boeren en tuinders gericht op kringlooplandbouw en duurzaam en klimaatbestendig ondernemen.
 
 
 
 
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 
 
 Peildatum
 
 
 
 
 Realisatie 2022
 
 
 
 
 Raming 2023
 
 
 
 
 Streefwaarde
 
 
 
 
 Planning
 
 
 
 
 
 0
 
 
 2020
 
 
 10.160
 
 
 4.300
 
 
 14.460
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ●Verhouding duurzame / totale investeringen (bron: WEcR)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Referentie-waarde
 
 
 
 
 Peildatum
 
 
 
 
 Realisatie 2020
 
 
 
 
 Raming 2021
 
 
 
 
 Streefwaarde
 
 
 
 
 Planning
 
 
 
 
 
 16%
 
 
 2018
 
 
 18%
 
 
 25%
 
 
 30%
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 Toelichting
 1. Klanttevredenheid uitgevoerd onderzoek WR en 2. Kennisbenutting uitgevoerd onderzoek WR
 De scores in bovenstaande tabel tonen de gerealiseerde waarden van klanttevredenheid en kennisbenutting voor het onderzoek dat WR uitvoert. Alle TO2-instituten (waaronder Wageningen Research (WR)) meten met dezelfde uniforme methode de klanttevredenheid en kennisbenutting. De streefwaardes zijn samen met EZK vastgesteld voor alle TO2-instituten.
 3. Percentage innoverende agrarische bedrijven
 Dit geeft het percentage van de bedrijven weer dat product- of procesinnovaties heeft doorgevoerd. Het gaat hierbij zowel om bedrijven die als eerste bedrijf iets nieuws hebben doorgevoerd als om innovatieve volgers (vroege volgers).
 4. Aandeel technologische landbouw goederen in de totale landbouwexport
 Deze indicator geeft het technologisch aandeel (kennis en innovatie omgezet in goederen/diensten in de vorm van oa. Kassen- en machinebouw) van de aan de landbouw gerelateerde goederen weer in de totale landbouwexport van alle goederen.
 Bron: CBS tot en met oktober 2020, raming november - december 2020 door WUR en CBS.
 5. Aantal toegekende vouchers voor bedrijfsadviezen
 Deze indicator toont het aantal toegekende vouchers voor bedrijfsadviezen aan boeren en tuinders over bedrijfsspecifieke vragen en behoeften gericht op aandachtsgebieden binnen de kringlooplandbouw en duurzaam en klimaatbestendig ondernemen met tot doel om te komen tot bedrijfsaanpassingen in de eigen landbouwpraktijk. Voorbeelden van aandachtsgebieden zijn ondermeer stikstofreductie, precisielandbouw, weerbare teelten, duurzaam bodembeheer, biodiversiteit, persoonlijke ontwikkeling van de ondernemer en de verduurzaming van zijn bedrijf, Boeren en tuinders die een voucher hebben toegekend gekregen ontvangen een bedrijfsadvies op maat door een onafhankelijke erkende bedrijfsadviseur. 
 6. Verhouding duurzame / totale investeringen
 Deze indicator drukt het bedrag aan duurzame investeringen uit ten opzichte van het bedrag van de totale investeringen in de landbouw.
 7. Percentage innoverende agrarische bedrijven
 Dit geeft het percentage van de bedrijven weer dat product- of procesinnovaties heeft doorgevoerd. Het gaat hierbij zowel om bedrijven die als eerste bedrijf iets nieuws hebben doorgevoerd als om innovatieve volgers (vroege volgers).
 8. Impact Missiegedreven innovaties voor landbouw, water, voedsel
 Voor effectmonitoring en -evaluatie van de impact van missiegedreven innovaties voor landbouw, water en voedsel geldt een ingroeimodel. Immers, de missiegedreven innovaties zijn pas in 2020 goed van start gegaan. Zeker kan de impact nu nog niet bepaald worden, wel de input. Deze wordt aan de hand van een aantal core-kpi’s gemeten zoals type partners, hun financiële inbreng, de verhouding tussen publieke en private financiering en de koppeling aan maatschappelijke opgaven of sleuteltechnologieën. Deze informatie zal per brief in oktober 2021 aan de Tweede Kamer worden gemeld. In een volgende fase kunnen tussenresultaten gemeld worden zoals de Technology Readiness Levels (TRL’s) die iets zeggen over de rijpheid van innovaties, aantal succesvol afgeronde projecten, aantal publicaties, aantal prototypen, aantal patenten, aantal demonstrators, de spin-of en spin-out en het aantal vernieuwde producten, processen end diensten dat op de markt is gebracht. In een laatste fase is op basis van deze informatie in kwalitatieve zin iets te zeggen over de totale impact van
 
 
 
 Bijlage 10: Europese geldstromen
 
 Inleiding
 Deze bijlage biedt inzicht in de Europese geldstromen die relevant zijn voor de beleidsterreinen van LNV. Er wordt ingegaan op de uitvoering van het nieuwe GLB voor de periode 2023-2027 conform het vastgestelde Meerjarig Financieel Kader. 
 Meerjarig Financieel Kader
 Op 2 mei 2018 heeft de Europese Commissie haar voorstellen gepresenteerd voor het Meerjarig Financieel Kader (MFK) voor de periode na 2020. Op 27 mei 2020 heeft de Europese Commissie een hernieuwd voorstel voor het MFK van 2021 tot en met 2027 gepresenteerd. Op 21 juli 2020 bereikte de Europese Raad overeenstemming over het MFK voor de periode 2021 ‒ 2027. Het akkoord betekent voor Nederland een totale bijdrage vanuit de Europese Commissie van € 5,6 mld. (ELGF: € 5 mld.; ELFPO: € 529,1 mln.; EMFAF: € 139 mln.). 
 De verschillende EU-programma’s en EU-fondsen
 Voor de uitvoering in gedeeld beheer van het Europees Beleid worden vanuit de Europese Commissie eisen gesteld aan de uitvoering door de lidstaten. Deze eisen zijn vastgelegd in Raadsverordeningen en zijn uitgewerkt in Commissieverordeningen en bijbehorende richtsnoeren. De lidstaten zijn verantwoordelijk voor de geharmoniseerde en eenduidige uitvoering van het EU-beleid.
 Voor de uitvoering van het EU beleid stelt de Europese Commissie een aantal Europese Fondsen aan de lidstaten beschikbaar. Voor LNV zijn de volgende EU-fondsen relevant:
 
 
 •
 1. Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) 1e pijler: het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF); 
 
 
 •
 2. Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) 2e pijler (POP): het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO);
 
 
 •
 3. Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB): het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV) en het European Maritime, Fisheries and Aquaculture Fund (EMFAF); 
 
 
 Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) 
 Binnen het GLB zijn twee pijlers te onderscheiden. De 1e pijler bestaat uit een basisinkomenssteun voor duurzaamheid aan landbouwers en markt- en prijsbeleid. Met behulp van deze basisinkomenssteun richt deze pijler zich op het stabiliseren van landbouwinkomens en door middel van de eco-regeling wordt ingezet op een verduurzaming van de sector. De 2e pijler betreft het plattelandsbeleid. Deze pijler richt zich op de kwaliteit en, via een vergrote inspanning, verduurzaming van alle plattelandsgebieden in de EU.
 Nederland heeft op basis van de nieuwe GLB-verordeningen een Nationaal Strategisch Plan (NSP) opgesteld, waarmee uitvoering wordt gegeven aan het nieuwe GLB voor de periode 2023-2027. 
 1. GLB pijler 1: het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF)
 Hieronder volgen de belangrijkste maatregelen van het Europese Landbouw garantiefonds (ELGF):
 1a. Inkomenssteun voor boeren
 Er geldt een vaste hectarebetaling als basisinkomenssteun voor duurzaamheid die voor iedere landbouwer gelijk is. Voor de vaste hectarebetaling moeten landbouwers voldoen aan de conditionaliteit: randvoorwaarden waaraan de landbouwers moeten voldoen om in aanmerking te komen voor GLB-steun, de zogenaamde ‘base line’. De voorwaarden hebben betrekking op leefomgeving, klimaat, volksgezondheid, dier- en plantgezondheid en dierenwelzijn. Naast de basisinkomenssteun voor duurzaamheid is er ter ondersteuning van de kleinere landbouwbedrijven de herverdelingssteun voor duurzaamheid, waarbij landbouwers voor de eerste 40 hectaren een extra premie ontvangen. In de praktijk betekent dit dat bedrijven tot 60 hectaren een hogere inkomenssteun ontvangen en bedrijven vanaf 60 hectaren inleveren op de basisinkomenssteun. Naast dat de herverdelingssteun nieuw is binnen de eerste pijler, is ook de eco-regeling een nieuw instrument. Door doelgerichte betalingen te geven voor inspanningen op het terrein van kringlooplandbouw, leefomgeving, bodem, water en landschap worden landbouwers gestimuleerd te investeren in een duurzame landbouw. In het nieuwe GLB zal de basisinkomenssteun geleidelijk doch gestaag worden afgebouwd ten gunste van duurzaamheidsmaatregelen in de tweede pijler door overheveling van budget uit de eerste pijler. 
 1b. Extra ondersteuning jonge boeren
 De aanvullende inkomenssteun voor jonge boeren zal de komende jaren worden uitgefaseerd door deze alleen nog uit te betalen aan jonge boeren, die in de vorige GLB-periode (2014-2022) een aanvraag hiervoor hebben gedaan en nog niet de volle vijfjaarsperiode hebben benut. Verder is alle steun voor de jonge boeren ondergebracht in de tweede pijler. Zie verder hieronder in de paragraaf over ELFPO. 
 Markt- en prijsbeleid
 Met de gemeenschappelijke ordening van de landbouwmarkten wordt beoogd een gelijk speelveld voor de landbouw in de EU te realiseren. Binnen de Gemeenschappelijke Marktordening (GMO) zijn in het recente verleden stappen gezet naar verdere marktoriëntatie met de beëindiging van de quotaregelingen voor melk in 2015 en voor suiker in 2017. Nederland meent dat marktoriëntatie het uitgangspunt moet zijn voor het realiseren van de doelen van het GLB, zoals het bevorderen van het optimale gebruik van productiefactoren, verwerven van een redelijk inkomen door landbouwers, en verzekeren van redelijke prijzen voor consumenten. In de GMO-verordening (Vo. 1308/2013) is een vangnet voorzien voor landbouwmarkten bestaande uit marktondersteunende instrumenten (bijv. openbare interventie en steun voor particuliere opslag), uitzonderlijke crisismaatregelen en steun aan bepaalde sectoren. Voorafgaand aan een jaar is niet te zeggen of en zo ja hoeveel steun zal worden gegeven aan marktondersteunende en crisismaatregelen aangezien deze onvoorspelbaar zijn. In 2022 heeft de Europese Commissie vanwege de Oekraïne crisis de particuliere opslagregeling voor varkensvlees opengesteld en is de landbouwcrisisreserve beschikbaar gesteld om getroffen sectoren te ondersteunen. Voor Nederland is voorts de financiering van zogenaamde operationele programma’s van producentenorganisaties in de groente- en fruitsector relevant die in 2022 is herzien. Een ander relevant voorbeeld betreft het bijenprogramma. Onder het nieuwe MFK (2021-2027) is het EU-budget voor de bijenprogramma’s met 50% verhoogd. Toewijzing van het bedrag naar lidstaten is naar rato van het aantal bijenkorven. Van belang voor Nederland is ook de steun die op grond van de GMO-verordening wordt gegeven voor het Europese programma voor schoolmelk en -groente en -fruit.
 In het algemeen geldt dat subsidies in het kader van EU markt- en prijsbeleid, net als in het geval van directe betalingen, uitsluitend EU-middelen betreffen en er dus geen nationale middelen bij betrokken zijn. Nederland draagt wel de nationale uitvoeringskosten voor deze subsidies. Uitzondering hierop is het bijenprogramma. Hiervoor geldt 50 % nationale cofinanciering. 
 2. GLB pijler 2: Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO)
 POP3 (2014-2020) en POP3+ (2021-2022) worden ingevuld door de provincies en aangevuld door het Rijk. Hiermee kunnen gebiedsspecifieke behoeftes in de landbouw worden aangepakt. Aan generieke behoeftes wordt landsdekkend invulling gegeven. Met deze combinatie kan optimaal ingespeeld worden op het bevorderen van een gelijk speelveld. De provincies leveren het grootste deel van de benodigde nationale cofinanciering voor POP3 en POP3+, aangevuld met financiering door de waterschappen (verbetering waterkwaliteit).
 De jaren 2021-2022 is de transitieperiode. De transitieperiode is de overbruggingsperiode tussen het huidige GLB (2014‒2020) en het nieuwe GLB (2021-2027). Voor de transitieperiode is, in overleg met de provincies, besloten om inhoudelijk te focussen op de thema’s klimaat, biodiversiteit/bodem en kringlooplandbouw (incl. stikstof). Tevens zullen doorlopende maatregelen zoals de Brede weersverzekering, het ANLb, de Regeling Jonge Landbouwers en LEADER doorgang vinden. De nationale cofinanciering van 50% voor POP3 en POP3+ maatregelen komt grotendeels voor rekening van de provincies en waterschappen, met een klein aandeel voor LNV. Naast deze maatregelen zullen in de loop van 2022 een aantal succesvolle maatregelen met de nog onbenutte - en vrijvallende middelen door provincies en Rijk worden opengesteld. Vanuit het Rijk wordt ingezet op een openstelling in het najaar van 2022 van de investeringsregeling voor groen economisch herstel. Hiermee wordt ingezet op het maximaal benutten van de Europese middelen. De in te zetten budgetten onder POP3 en POP3+ kunnen tot eind 2025 in Brussel worden gedeclareerd. 
 Het LNV-aandeel van de uitgaven wordt verantwoord in het jaarverslag van LNV. Het Rijksaandeel heeft in 2021-2022 betrekking op de regelingen: brede weersverzekering, praktijknetwerken en de GLB pilots veenweide en kringlooplandbouw. Vanaf 2016 is LNV eveneens verantwoordelijk voor de uitvoering van de regelingen voor de kalversector. Deze regeling wordt alleen via de EU gefinancierd. De hiervoor benodigde middelen zijn vanuit GLB pijler 1 overgeheveld naar pijler 2.
 De Europese Commissie heeft na de uitbraak van het coronavirus COVID-19, een Europees Herstelfonds in het leven geroepen. Dit Herstelfonds (Next Generation EU) omvat € 750 mld. Van de € 750 mld., is € 7,5 mld. bestemd voor Plattelandsontwikkeling. Nederland heeft uit dit bedrag, € 52,4 mln. toebedeeld gekregen voor 2021 en 2022. Het bedrag wordt toegevoegd aan het ELFPO-budget in de transitieperiode (2021-2022) van het Plattelandsontwikkelingsprogramma Nederland (POP3+). Voor dit budget is geen nationale cofinanciering benodigd. Van 20 december 2021 tot en met 14 februari 2022 zijn deze middelen besteed aan twee landelijke subsidieregelingen voor groen-economisch herstel. Het betreft de subsidieregeling Investeringen in groen-economisch herstel en de subsidieregeling Samenwerken aan groen-economisch herstel waarvoor respectievelijk € 35,4 mln. en € 15,0 mln. is ingezet. Vanwege de enorme belangstelling in het bijzonder voor de investeringsregeling groen-economisch herstel, wordt een vergelijkbare regeling onder de geldende POP3+ subsidievoorwaarden in het najaar van 2022 nogmaals opengesteld. Dit houdt in dat een subsidiepercentage van 40% zal worden toegepast. Onder het Economisch herstelfonds is het mogelijk om eenmalig 60% subsidie te verstrekken. 
 Vanaf 1 januari 2023 maakt het plattelandsontwikkelingsprogramma integraal onderdeel uit van het Nationaal Strategisch Plan (GLB-NSP). Het programma bestaat uit de volgende interventies: Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb), Productieve investeringen voor bedrijfsmodernisering op landbouwbedrijven, Niet-productieve investeringen voor landbouwbedrijven, Niet-productieve investeringen voor niet-landbouwbedrijven, Kennisverspreiding en informatie, Brede weersverzekering, Samenwerking voor gebiedsgerichte aanpak, Veenweide, generatiewisseling en innovatie EIP en LEADER. Een geheel nieuwe interventie is de interventie Vestigingssteun jonge landbouwers. Met deze laatste interventie wordt steun verleend aan een jonge landbouwer bij de start van zijn bedrijf. Deze steun komt in de plaats van de aanvullende steun onder de eerste pijler van het GLB. 
 Het bedrag dat voor Nederland vanuit het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO) voor 2023 beschikbaar komt is € 286,9 mln., waarvan € 73,3 mln. afkomstig is vanuit het ELFPO. Daarnaast is € 108 mln. overgeheveld van pijler 1 naar pijler 2. Met ingang van 2023 geldt een nationale cofinanciering 57%. Afhankelijk van de openstelling wordt hierin voorzien vanuit het Rijk, provincies. Waterschappen en gemeenten voorzien in bij een aantal interventies in aanvullende nationale financierring 
 3. Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB): Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV) en het European Maritime, Fisheries and Aquaculture Fund (EMFAF)
 Het GVB is in de eerste plaats gericht op de ontwikkeling van een verantwoorde visserijketen waarmee een evenwichtige en duurzame exploitatie van de visstand wordt bevorderd. Hiertoe zijn in EU-verband regels opgesteld, zoals beperkingen voor bepaalde visserijmethoden. Tevens zijn afspraken gemaakt ten aanzien van controle & handhaving, datacollectie en ter bevordering van de stabiliteit van de vismarkt. 
 De EFMZV programmaperiode is met ingang van 2021 afgesloten. Per 1 januari 2021 is de programmaperiode voor het EMFAF gestart (mede aangekondigd in Kamerstuk 21 501, nr. 32). In 2022 is de laatste hand gelegd aan het EMFAF programma waarna deze ter goedkeuring wordt ingediend bij de Europese Commissie. 
 Ontwikkelingen EFMZV
 Op 1 juli 2015 (Kamerstuk 32 201, nr. 77) is de Tweede Kamer geïnformeerd over de inzet van het kabinet ten aanzien van het EFMZV. Hoofddoel van het EFMZV is het bijdragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen van het hervormde GVB, in de vorm van verdere verduurzaming en versterking van de concurrentiekracht van de visserij en aquacultuur. Het EFMZV biedt de sector kansen om initiatieven voor meer duurzaamheid, kostprijsverlaging en kwaliteitsverbetering te ontwikkelen en deze te implementeren. Het fonds wordt eveneens ingezet om uitdagingen op te pakken en oplossingen aan te dragen voor de invoering van de aanlandplicht.
 
 In het Nederlandse Operationeel Programma (OP) is het EFMZV-instrumentarium gericht op drie hoofdthema’s:
 
 
 •
 1. Invoering van de aanlandplicht; 
 
 
 •
 2. Verdere verduurzaming van de visserij- en aquacultuur; en
 
 
 •
 3. Verbetering van de rendementen in de visserij- en aquacultuurketen. 
 
 
 
 De uitvoering van het EFMZV bevindt zich in de eindfase; de periode 2020 tot en met 2023 is met name gericht op de uitfinanciering van het fonds. Er zijn openstellingen geweest voor Jonge vissers, aanlandplicht innovatieprojecten, rendementsverbeteringsprojecten, aquacultuur innovatieprojecten, afzetbevorderingsprojecten, productie- en afzetprogramma’s, innovatieprojecten duurzame visserij, en samenwerkingsprojecten wetenschap en visserij en investeringen voor toegevoegde waarde van visserijproducten. Daarnaast zijn overheidsopdrachten verleend voor Pulsonderzoek, Kenniskringen, Glasaaluitzet, Datacollectie en Controle. In het kader van de coronacrisis zijn de mogelijkheden om steun vanuit het EFMZV vorm te geven benut. 
 Ontwikkelingen EMFAF
 
 Met het EMFAF voert Nederland het Gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB) en in mindere mate het Europees Geïntegreerd Maritiem Beleid (GMB) (IenW) uit. Het fonds loopt van 2021 tot en met 2027.Het EMFAF programma is bedoeld voor de (middel)lange termijn en maakt middelen vrij om de uitdagingen voor deze periode aan te gaan. De hoofddoelen van het Nederlandse programma zijn:
 
 
 •
 Het verder verduurzamen van de visserijvloot door innovatie;
 
 
 •
 Rendementsverbetering en verduurzaming van de aquacultuurproductie en de verwerkende keten;
 
 
 •
 Een bijdrage leveren aan natuuronderzoek- en behoud;
 
 
 •
 Ervoor zorgen dat Nederland haar verplichtingen uit het GVB op het gebied van datacollectie en controle- en handhaving nakomt.
 
 
 
 In 2021 is een eerste subsidiemodule opengesteld voor steun aan investeringen in mosselzaadinvanginstallaties.
 Financieel overzicht EFMZV en EMFAF
 De toenmalige Minister van EZ heeft voor de uitvoering van het EFMZV een Operationeel programma opgesteld voor de periode 2014–2020. De verdeling van de kosten van dit programma tussen overheid en begunstigden bedraagt in de meeste gevallen 50–50. Van het overheidsdeel komt gemiddeld 75% uit het EFMZV, de resterende 25% is nationale cofinanciering. Het EMFAF programma is nog niet vastgesteld. Wel is bekend dat het voor de periode 2021-2027 een gelijke verdeling kent tussen overheid en begunstigden, waarbij van het overheidsdeel gemiddeld 70% uit het EMFAF komt.
 
 
 
 Bijlage 11: Afkortingenlijst
 
 
 Lijst van afkortingen
 
 
 
 
 
 
 ACM
 
 
 Autoriteit Consument en Markt
 
 
 
 
 
 
 AI
 
 
 Aviaire Influenza
 
 
 
 
 ANLb
 
 
 Agrarisch natuur en landschapsbeheer
 
 
 
 
 AVP
 
 
 Afrikaanse Varkenspest
 
 
 
 
 Awb
 
 
 Algemene wet bestuursrecht
 
 
 
 
 BES
 
 
 Bonaire, Sint Eustatius, Saba
 
 
 
 
 BL
 
 
 Borgstelling MKB Landbouwkredieten
 
 
 
 
 BNP
 
 
 Bruto Nationaal Product
 
 
 
 
 BSE
 
 
 Bovine Spongiforum Encephalopathy
 
 
 
 
 BT
 
 
 Blauwtong
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 
 
 CBS
 
 
 Centraal Bureau voor de Statistiek
 
 
 
 
 CCAMLR
 
 
 Commission for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources
 
 
 
 
 CCD
 
 
 Centrale Commissie Dierproeven
 
 
 
 
 COKZ
 
 
 Centraal Orgaan voor Kwaliteitsaangelegenheden in de Zuivel
 
 
 
 
 Ctgb
 
 
 College toelating gewasbeschermingsmiddelen en biociden
 
 
 
 
 DG
 
 
 Directoraat-Generaal
 
 
 
 
 DGF
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 Dienst ICT Uitvoering
 
 
 
 
 EC
 
 
 Europese Commissie
 
 
 
 
 EFMZV
 
 
 Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij
 
 
 
 
 EG
 
 
 Energie-efficiëntie glastuinbouw (voorheen EHG)
 
 
 
 
 EHS
 
 
 Ecologische Hoofdstructuur
 
 
 
 
 ELFPO
 
 
 Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling
 
 
 
 
 ELGF
 
 
 Europees Landbouwgarantiefonds
 
 
 
 
 EMVAF
 
 
 Europees Maritiem, Visserij en Aquacultuur Fonds
 
 
 
 
 EU
 
 
 Europese Unie
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
 
 
 
 
 FAO
 
 
 Food and Agriculture Organization of the United Nations
 
 
 
 
 GD
 
 
 Gezondheidsdienst voor Dieren
 
 
 
 
 GL
 
 
 Garantieregeling Landbouw
 
 
 
 
 GLB
 
 
 Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
 
 
 
 
 GMO
 
 
 Gemeenschappelijke Marktordening
 
 
 
 
 GVB
 
 
 Gemeenschappelijk Visserijbeleid
 
 
 
 
 HACCP
 
 
 Hazard Analysis and Critical Control Points
 
 
 
 
 HBO
 
 
 Hoger Beroeps Onderwijs
 
 
 
 
 HCU
 
 
 High Containment Unit
 
 
 
 
 IBG
 
 
 Inbeslaggenomen goederen
 
 
 
 
 ICT
 
 
 Informatie- en communicatietechnologie
 
 
 
 
 IenW
 
 
 Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 
 
 IBP
 
 
 Interbestuurlijk Programma
 
 
 
 
 IPBES
 
 
 Intergouvernementeel Platform voor Biodiversiteit en Ecosysteemdiensten
 
 
 
 
 IUCN
 
 
 International Union for Conservation of Nature and Natural Resources
 
 
 
 
 KCB
 
 
 Kwaliteits-Controle-Bureau
 
 
 
 
 KDS
 
 
 Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector
 
 
 
 
 KRM
 
 
 Kaderrichtlijn Mariene Strategie
 
 
 
 
 KVP
 
 
 Klassieke Varkenspest
 
 
 
 
 LAN
 
 
 Landbouwraden Netwerk
 
 
 
 
 LEI
 
 
 Landbouw-Economisch Instituut
 
 
 
 
 LICG
 
 
 Landelijk informatiecentrum gezelschapdieren
 
 
 
 
 LID
 
 
 Landelijke inspectiedienst dierenbescherming
 
 
 
 
 LNV
 
 
 Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 
 
 LTO
 
 
 Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland
 
 
 
 
 MBO
 
 
 Middelbaar beroepsonderwijs
 
 
 
 
 MEI
 
 
 Marktintroductie energie-innovaties
 
 
 
 
 MFK
 
 
 Meerjarig Financieel Kader
 
 
 
 
 MKB
 
 
 Midden- en Kleinbedrijf
 
 
 
 
 MKZ
 
 
 Mond-en-klauwzeer
 
 
 
 
 MVO
 
 
 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
 
 
 
 
 NCD
 
 
 Newcastle Disease
 
 
 
 
 NDFF
 
 
 Nationale Databank Flora en Fauna
 
 
 
 
 NEM
 
 
 Netwerk Ecologische Monitoring
 
 
 
 
 NGO
 
 
 Niet-gouvernementele organisatie
 
 
 
 
 NLP
 
 
 Nationaal Programma Landbouwbodems
 
 
 
 
 NPPL
 
 
 Nationale Proeftuin Precisielandbouw
 
 
 
 
 NVWA
 
 
 Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
 
 
 
 
 NWO
 
 
 Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek
 
 
 
 
 OBN
 
 
 Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit
 
 
 
 
 OCW
 
 
 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 
 
 OIE
 
 
 Office international des Épizooties
 
 
 
 
 OM
 
 
 Openbaar Ministerie
 
 
 
 
 OSPAR
 
 
 Oslo and Paris Conventions
 
 
 
 
 OVB
 
 
 Overdrachtsbelasting
 
 
 
 
 OVK
 
 
 Ongedekte Vaste Kosten
 
 
 
 
 PAS
 
 
 Programma Aanpak Stikstof
 
 
 
 
 PBL
 
 
 Planbureau voor de Leefomgeving
 
 
 
 
 PBO
 
 
 Publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie
 
 
 
 
 PIA
 
 
 Programma Internationale Agroketens
 
 
 
 
 POP
 
 
 Plattelandsontwikkelingsprogramma
 
 
 
 
 RIVM
 
 
 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
 
 
 
 
 RVO.nl
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 
 
 
 
 RWS
 
 
 Rijkswaterstaat
 
 
 
 
 RWT
 
 
 Rechtspersonen met een Wettelijke taak
 
 
 
 
 Salmonella Se/St
 
 
 Salmonella serotype Enteritdis/Typhimurium
 
 
 
 
 Sbv
 
 
 Subsidiemodules brongerichte verduurzaming stal- en managementmaatregelen
 
 
 
 
 SDa
 
 
 Stichting Diergeneesmiddelen Autoriteit
 
 
 
 
 SDG
 
 
 Sustainable Development Goal
 
 
 
 
 SEA
 
 
 Strategische Evealuatie Agenda
 
 
 
 
 Srv
 
 
 Subsidieregeling sanering varkenshouderijen
 
 
 
 
 SSO
 
 
 Shared Service Organisatie
 
 
 
 
 SZH
 
 
 Stichting Zeldzame Huisdierrassen
 
 
 
 
 SZW
 
 
 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 
 
 TO2
 
 
 Toegepast Onderzoek Organisaties
 
 
 
 
 TSE
 
 
 Transmissible Spongiform Encephalopathies
 
 
 
 
 TVL
 
 
 Tegemoetkoming Vaste Lasten
 
 
 
 
 UNEP
 
 
 United Nations Environment Programme
 
 
 
 
 UNESCO
 
 
 United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization
 
 
 
 
 UNFCCC
 
 
 United Nations Framework Convention on Climate Change
 
 
 
 
 VAMIL
 
 
 Regeling Vervroegde Afschrijving Milieu-investeringen
 
 
 
 
 VGI
 
 
 Voedings- en genotmiddelenindustrie
 
 
 
 
 VIBEG
 
 
 Visserij in Beschermde Gebieden
 
 
 
 
 VVK
 
 
 Vermogensversterkend Krediet
 
 
 
 
 VWS
 
 
 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 
 
 WEcR
 
 
 Wageningen Economic Research
 
 
 
 
 WOT
 
 
 Wettelijke onderzoekstaken
 
 
 
 
 WR
 
 
 Wageningen Research
 
 
 
 
 ZBO
 
 
 Zelfstandig Bestuursorgaan
 
 
 
 
 ZvA
 
 
 Ziekte van Aujeszky