Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2025-09-16 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2025–2026Tweede Kamer der Staten-Generaal2Kamerstukken36 800JVaststelling van de begrotingsstaat van het Deltafonds voor het jaar 2026Nr. 2MEMORIE VAN TOELICHTINGOntvangen 16 september 2025GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTENFiguur 1 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 1.924,1 miljoen.Figuur 2 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 166,6 miljoen.Figuur 3 Gemiddelde jaarlijkse uitgaven per productartikel in de periode 2025–2039 (bedragen x € 1 mln.). Totaal gemiddeld € 1.938,6 miljoen.A.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTELWetsartikel 1De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat voor het aangegeven jaar vast te stellen.Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).De Minister van Infrastructuur en WaterstaatR.TiemanB.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN1.LeeswijzerStructuurDe opzet en de structuur van de begroting voor het Deltafonds zijn gebaseerd op de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften van het Ministerie van Financiën. De begrotingstoelichting kent een opbouw waarbij afhankelijk van de informatievraag- en behoefte verder kan worden ingezoomd.–Allereerst is de begroting(wet)staat voor het Deltafonds voor het jaar 2026 opgenomen. Deze dient ter autorisatie van de budgetten die op artikelniveau in de verplichtingen-, uitgaven- en ontvangstenramingen worden voorgesteld.–In de Deltafondsagenda is vervolgens inzichtelijk gemaakt welke projecten in 2026 worden opgeleverd en bij welke projecten de uitvoering in 2026 begint.–Het laatste onderdeel van de agenda, «Begroting op hoofdlijnen», verstrekt inzicht in de belangrijkste budgettaire voorstellen die leiden tot wijziging van de begroting. Hiermee kan snel een indruk worden verkregen van de inhoud van dit wetsvoorstel.–In de artikelsgewijze toelichting bij dit wetsvoorstel zijn de Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) tabellen met de realisatieprojecten alsmede de verkenningen en planuitwerkingprogramma’s opgenomen waarin de begrotingsmutaties op projectniveau zichtbaar zijn gemaakt. Deze MIRT tabellen zijn in ieder geval voorzien van toelichtingen indien sprake is: - van een wijziging (anders dan door de verwerking van prijsbijstelling) in het taakstellend projectbudget groter dan 10% of meer dan € 10 miljoen; - van een wijziging groter dan 1 jaar in de oplevering van het project. De stand «vorig» betreft de stand in de eerste suppletoire begroting 2025. Meer gedetailleerde informatie over de projecten die zich thans in de fase van verkenning, planuitwerking en realisatie bevinden, kunt u vinden in de individuele projectbladen van het MIRT Overzicht 2026. Voor de projecten in de MIRT tabellen is waar mogelijk een digitale verwijzing opgenomen naar het projectblad van dat project in het MIRT Overzicht.–In de verdiepingsbijlage is door middel van een meerjarige mutatietabel (voor gehele looptijd van het fonds) op artikelonderdeelniveau de aansluiting gemaakt tussen de vorige stand van de begroting en de nu voorgestelde stand.–De overige bijlagen geven voor enkele specifieke onderwerpen inhoudelijk meer toelichting of betreffen overzichtsconstructies.Mede naar aanleiding van overleg met de Tweede Kamer zijn in aanvulling op de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften de onderstaande punten in deze begroting verwerkt:–Naar aanleiding van de motie van de leden Van Helvert en Van Veldhoven (Kamerstukken II 2015–2016, 34 475 XII, nr. 12) worden bij alle begrotingsartikelen op het Mobiliteitsfonds en Deltafonds groter dan € 1 miljard de begrotingsmutaties boven de € 5 miljoen toegelicht. Dit heeft als praktische uitwerking dat bij de artikelen tussen de € 200 miljoen en € 1 miljard de ondergrens voor technische mutaties ook neerwaarts is bijgesteld. Voor beleidsmatige mutaties was er bij de artikelen van deze omvang reeds sprake van een ondergrens van € 5 miljoen. De norm voor het toelichten van de begrotingsmutaties op het niveau van artikelonderdeel is hiermee als volgt:Tabel 1 Norm bij te verklaren verschillenOmvang begrotingsartikel (stand ontwerp-begroting) in € miljoenBeleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)< 5012=> 50 en < 20024=> 200 < 100055=> 100055–Significante kasschuiven en begrotingsmutaties op de beschikbare budgetten worden in de verdiepingsbijlage op artikelonderdeelniveau tot en met 2039 toegelicht. Dit rekening houdend met de norm zoals hierboven is aangegeven.–Voor Exploitatie, Onderhoud en Vernieuwing (Instandhouding) is een aparte bijlage 3 opgenomen.KasschuivenIn het Wetgevingsoverleg begrotingsonderzoek van12 oktober 2016 is uitgebreid met de Kamer gesproken over kasschuiven op de fondsbegrotingen. In het kader van de informatievoorziening wordt hieronder aangegeven waarom deze kasschuiven worden doorgevoerd op de fondsbegrotingen en op welke plek de doorgevoerde kasschuiven in de begroting 2026 worden toegelicht.Op de begrotingen van het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds vinden jaarlijks kasschuiven plaats. Middels kasschuiven wordt ervoor gezorgd dat de beschikbare kas per jaar en per modaliteit blijft aansluiten op de geactualiseerde programmering. Kasschuiven zijn altijd budgetneutraal, hetgeen betekent dat de hoeveelheid middelen die meerjarig beschikbaar is niet wijzigt als gevolg van de kasschuif. In de verdiepingsbijlage van de begrotingen zijn de kasschuiven in de begroting 2026 over de gehele looptijd van de begroting inzichtelijk gemaakt en toegelicht. Indien sprake is van politiek relevante kasschuiven dan worden deze tevens opgenomen en toegelicht in de begroting op hoofdlijnen. De begroting op hoofdlijnen treft u aan in het hoofdstuk Deltafondsagenda.Financiële risico's en onzekerhedenIn verschillende onderdelen van de begroting van het Deltafonds wordt stil gestaan bij financiële risico's en onzekerheden.–In onderdeel 2 wordt het risico op een voordelig saldo en daarop genomen beheersmaatregelen in de vorm van overprogrammering toegelicht.–In onderdeel 2 wordt de flexnorm in beeld gebracht. Dit geeft aan in welke mate de begroting van het Deltafonds planflexibel is om tekorten en financiële risico's op te vangen.–In onderdeel 3.1 bij artikelonderdeel 5.03 wordt toegelicht hoe de investeringsruimte op het Deltafonds ervoor staat en welke ruimte resteert om mogelijke risico's op te vangen.–In de onderdelen 3.2 t/m 3.7 wordt de stand van zaken op de instandhoudingsprogramma's en aanlegprojecten en -programma's toegelicht. Hier wordt ook stil gestaan bij mogelijke financiële risico's en onzekerheden.–In bijlage 3 wordt bij instandhouding van alle IenW-netwerken stil gestaan en toegelicht wat mogelijke financiële risico's en onzekerheden zijn.Overzichten geschatte budgetflexibiliteitGezien het specifieke karakter en samenhang van de begrote uitgaven op het Deltafonds wordt de budgetflexibiliteit op de volgende manier berekend. Als juridisch verplicht wordt beschouwd, realisatie projecten en programma’s, DBFM, apparaatsuitgaven en exploitatie, onderhoud en vernieuwing. De projecten/programma’s die in de planuitwerking- cq verkenningsfase zijn worden gezien als bestuurlijk gebonden. Reserveringen als beleidsmatig verbonden De investeringsruimte wordt aangemerkt als vrij te besteden.GroeiparagraafVerdiepingsbijlageOm de begrotingsstukken te vereenvoudigen is door het Ministerie van Financiën kritisch gekeken naar het aantal bijlagen in relatie tot de informatiebehoefte van de Kamer. Hiertoe is bij de Voorjaarsnota een voorstel gedaan om een aantal bijlagen ofwel te laten vervallen, danwel alleen bij het beleidsverantwoordelijke departement op te nemen.  In lijn hiermee wordt de verdiepingsbijlage in het Deltafonds bij de ontwerpbegroting 2026 voor het laatst gepresenteerd.Artikel 6 bijdragen andere begrotingen RijkHet gebruik van artikel 6 Bijdragen andere begrotingen Rijk van het Deltafonds wordt opgeheven. Het Deltafonds werd tot dusverre gevoed via de beleidsbegroting van Infrastructuur en Waterstaat (HXII). Vanaf 2026 wordt het Deltafonds direct gefinancierd vanuit de schatkist en worden overhevelingen van andere departementen rechtstreeks aan de betreffende artikelen op het Deltafonds toegevoegd. Hierdoor wordt de administratieve last verminderd en wordt de verdeling van middelen tussen de beleidsbegroting HXII en het Deltafonds beter inzichtelijk gemaakt. Met het vervallen van artikel 6 komt ook de bijlage «Voeding van het Deltafonds en begrotingsstaat per artikelonderdeel te vervallen»2.DeltafondsagendaWerken aan waterveiligheid, zoetwatervoorziening en waterkwaliteit vraagt continu inspanningen en investeringen. Deze worden verantwoord in het Deltafonds. Het aantal mensen en de waarde van het te beschermen goed veranderen onder invloed van economische en demografische ontwikkelingen. Ook water en bodem veranderen in de loop van de tijd; de zeespiegel stijgt en de bodem daalt. Door de klimaatverandering wordt het warmer en zullen rivierafvoeren en regenval grotere extremen vertonen.Het Deltaprogramma is het nationale programma waarin Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen samenwerken om Nederland veilig en aantrekkelijk te houden en goed te blijven voorzien van zoetwater. Zo kan onze economie blijven profiteren van de gunstige ligging in de delta.Het Deltaprogramma heeft als doel ons land nu en in de toekomst te beschermen tegen hoogwater en de zoetwatervoorziening op orde te houden.Mijlpalen en resultaten 2026Hieronder wordt ingegaan op de mijlpalen in het lopende programma. Hiermee wordt inzichtelijk gemaakt welke projecten in 2026 worden opgeleverd en bij welke projecten de uitvoering in 2026 start.Exploitatie, onderhoud en vernieuwingIn 2026 gaat IenW onder meer de volgende activiteiten in het kader van exploitatie, onderhoud en vernieuwing uitvoeren.Tabel 2 Exploitatie, onderhoud en vernieuwingTabel Projecten VernieuwingWaterProjectMaasDe 7 stuwen in de Maas worden vernieuwd of gerenoveerdNoordzeekanaalHet gemaal IJmuiden wordt vernieuwd of gerenoveerdIJsselmeerEr wordt onderzocht welke onderdelen van 8 objecten (sluiscomplexen, bruggen, een naviduct) worden vernieuwd en/of gerenoveerdMaaswaalkanaalHet gemaal Heumen wordt vernieuwd en/of gerenoveerd.MaasDe bediening op afstand van de Maasobjecten wordt vernieuwd en/of gerenoveerd.Brabantse KanalenVernieuwde duikers en sifons.Voor een nadere toelichting op de stand van zaken van exploitatie, onderhoud en vernieuwing wordt verwezen naar bijlage 3 Instandhouding van deze begroting.AanlegIn 2026 wordt voortvarend gewerkt aan het verbeteren van de waterveiligheid, onder andere door het uitvoeren van het tweede Hoogwaterbe­schermingsprogramma, het Hoogwaterbeschermingsprogramma en de Maaswerken. Hieronder volgen de mijlpalen die IenW in 2026 bij deze programma’s wil behalen:Tabel 3 AanlegProgrammaMijlpaalProjectHWBPStart realisatieJaarsveld-Klaphek (JAK)Den Oever - Den Helder DODHWieringermeer C keringKLM Koehool – Zwarte HaanKLM Ternaard - Peazens - ModdergatWell (19K)OpleveringSteyl-Maashoek (19D)Nieuw-Bergen (19N)HWBP Grofzand barriereContinuering monitoring degeneratie asfaltKlimaatneutraal Circulair WaterbouwasfaltPilot Kerkhovenpolder- Duitsland (Brede groene dijk)Schaalproeven PipingDuurzamere en vergunbare HWBP dijkversterkingenStabiliteit bij golfoverslagPraktijkonderzoek opbarsten bij dijkenSterkte onverzadigde zoneAanpasbaarheid en UitbreidbaarheidVeiligheidsrendementVoor een nadere toelichting over de stand van zaken voor de lopende programma’s wordt verwezen naar de toelichting op de productartikelen, de voortgangsrapportages aan de Tweede Kamer, het Deltaprogramma 2026 en het MIRT Overzicht 2026. Het Deltaprogramma is te vinden op de website www.deltaprogramma.nl.Begroting op hoofdlijnenVerlenging looptijd investeringsfondsen tot en met 2039Bij de begroting 2026 wordt de looptijd van het Deltafonds met een jaar verlengd tot en met 2039. Het niveau van extrapolatie is gelijk aan het jaar 2038 stand begroting 2025 na verwerking van structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zijn de structurele bijdragen van derden doorgetrokken. Met de verlenging tot en met 2039 komt in totaal – inclusief structurele ontvangsten – een ruimte van circa € 1,9 miljard beschikbaar op het Deltafonds. Deze ruimte wordt bij voorrang ingezet voor het dekken van de doorlopende verplichtingen, zoals de uitgaven die zijn benodigd voor de instandhouding van het huidige areaal. Hiervoor is in 2039 circa € 1,5 miljard benodigd. De ruimte die in 2039 resteert na aftrek van de doorlopende verplichtingen bedraagt circa € 0,4 miljard en wordt toegevoegd aan de investeringsruimte.Tabel 4 Belangrijkste beleidsmatige uitgaven mutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)art.2025202620272028202920302031-20382039Stand ontwerpbegroting 20251.722.9682.132.3652.107.9951.850.5801.736.3631.829.02015.273.204Mutaties 1e suppletoire begroting 202521.757‒ 257.75087.74246.352‒ 14.368‒ 51.138117.140Stand 1e suppletoire begroting 20251.744.7251.874.6152.195.7371.896.9321.721.9951.777.88215.390.344Belangrijkste mutaties47.25649.44922.41036.01436.46323.558302.066Kaderrelevante mutaties Deltafonds1. Extrapolatie 2039Div1.926.724- Bijdragen aan DF1.736.684- Ontvangsten derden190.0402. Loon- en prijsbijstelling 2025Div36.71243.83643.18438.87636.99938.336314.03639.8143. Overboekingen andere begrotingenDiv‒ 4.336‒ 747‒ 18‒ 200004. Overboeking Hoofdstuk XIIDiv‒ 2.159‒ 1.638‒ 1.688‒ 1.489‒ 1.143‒ 411‒ 3.288‒ 4115. Desalderingen17.0397.998‒ 19.068‒ 1.371607‒ 14.367‒ 8.682‒ 6.355Stand ontwerpbegroting 20251.791.9811.924.0642.218.1471.932.9461.758.4581.801.44015.692.4101.959.772Toelichting1.Extrapolatie 2039: Bij de begroting 2026 wordt de looptijd van het Deltafonds met een jaar verlengd tot en met 2039. Het niveau van extrapolatie is gelijk aan het jaar 2038 stand begroting 2025 na verwerking van structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zijn de structurele bijdragen van derden doorgetrokken.2.Loon- en prijsbijstelling 2025: Jaarlijks wordt besloten of de overheidsuitgaven van de Rijksbegroting gecorrigeerd worden voor loon- en prijs­ ontwikkelingen. Dit betreft de toegekende loonbijstelling en prijsbijstelling tranche 2025 die vanuit Hoofdstuk XII wordt overgeheveld naar het Deltafonds.3.Overboekingen andere begrotingen: de omvangrijkste betreft een overboeking van € -2,8 miljoen in 2025 naar KGG met betrekking tot de uitvoering van beheertaken Net op Zee voor Routekaart 2040.4.Overboeking Hoofdstuk XII: de omvangrijkste betreft een overboeking naar hoofdstuk XII met betrekking subsidies voor Groene klimaatplan, Plant je mee en tuingroep woningcorporaties.5.Desalderingen: Deze mutatie betreft een aanpassing van de ontvangsten. De aanpassing betreft met name een actualisatie van de bijdragen derden die gerelateerd zijn aan het hoogwaterbescherming­programma.Het Deltafonds is een productbegroting. Op het Deltafonds worden dus voor een groot deel investeringsuitgaven gedaan voor het uiteindelijk realiseren van projecten. De programmering van projecten wordt doorlopend geactualiseerd op basis van de laatst beschikbare informatie. De kasramingen van de projecten in de begroting worden op de reguliere begrotingsmomenten aangepast. De afgelopen jaren heeft bijvoorbeeld de stikstofproblematiek bij meerdere projecten geleid tot (kas)vertraging. De kasramingen in de begroting zijn hier vervolgens op aangepast.Het instrument overprogrammering wordt als instrument ingezet om te voorkomen dat programmavertragingen direct tot een voordelig saldo leiden en zorgt ervoor dat de beschikbare budgetten voor het investeringsprogramma zo veel mogelijk tot besteding komen in de jaren waarin deze beschikbaar zijn gesteld. Hiermee wordt geanticipeerd op een voorspelbare mate van vertraging, die zich op portfolio-niveau altijd voordoet. Overprogrammering houdt in dat de programmering in de eerste jaren hoger is dan het beschikbaar budget. Over de planperiode zijn beiden in evenwicht.Overprogrammering kan alleen worden ingezet voor beheersing van reguliere ramingsonzekerheden. Onzekerheden van exogene aard, bijv. juridische ontwikkelingen of krapte op de arbeidsmarkt, kunnen hiermee niet (volledig) opgevangen worden. De hoogte van de overprogrammering wisselt van jaar op jaar binnen een bepaalde marge en hangt af van bijvoorbeeld het risicobeeld van de onderliggende programmering. Over de maximale hoogte hebben het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en het Ministerie van Financiën afspraken gemaakt.Over de begrotingsperiode tot en met 2030 is per saldo sprake van een overprogrammering van € 1.275 miljoen op het Deltafonds.Tabel 5 Overprogrammering Deltafonds (bedragen x € 1 miljoen)Deltafonds2025202620272028202920302025-20302031-2039Artikel 1.02.02 Aanleg waterveiligheid‒ 184‒ 274‒ 340‒ 304‒ 141‒ 41‒ 1.2841.284Artikel 3.02.03 Vernieuwing‒ 4‒ 6‒ 12461200Totaal‒ 188‒ 280‒ 352‒ 300‒ 135‒ 29‒ 1.2841.284ToelichtingDe Ontwerpbegroting 2026 laat het volgende zien:–Bij de eerste suppletoire begroting 2025 is de programmering op het Deltafonds meerjarig geactualiseerd op basis van de beschikbare informatie over de ontwikkeling van de projectramingen.–Als gevolg daarvan is er, in het kader van realistisch ramen en rekening houdend met het advies van de 17e Studiegroep Begrotingsruimte, een kaderaanpassing doorgevoerd in de eerste suppletoire begroting 2025 op het DF.–Volgens de begrotingsregels van het kabinet-Schoof dienen de ramingen van de uitgaven realistisch te zijn en moeten de uitgaven in een realistische kasritme geplaatst worden, rekening houdend met de capaciteit op de arbeidsmarkt, de uitvoering en productie. Op het DF zijn daarom extra middelen weggeschoven door de overprogrammering in t/m 2028 te verhogen.–Bovengenoemde actualiseringen leiden tot een overprogrammering van € 188 miljoen in 2025 en € 280 miljoen in 2026.–De hogere overprogrammering is een pilot met het Ministerie van Financiën. Er is afgesproken dat IenW niet remt op de productie, want de ambitieuze agenda van het kabinet staat. De overprogrammering wordt gemonitord of deze effectief is om kasvertragingen op te vangen.FlexnormIn de begroting 2018 is de flexnorm geïntroduceerd, waarmee het inzicht in de meerjarige hardheid van de bestuurlijke afspraken is aangescherpt. De flexnorm is een percentage dat aangeeft welk aandeel van de aanlegbudgetten (inclusief investeringsruimte) naar mening van het kabinet flexibel is om bij nieuwe planvorming te betrekken. Het betreft de ruimte binnen de begroting waar nog geen definitieve oplossing is bepaald en gekozen kan worden voor een alternatieve aanwending of oplossing. Overigens geldt ook dat waar wél bestuurlijke afspraken zijn gemaakt, maar er nog geen juridische verplichtingen zijn aangegaan, de budgetten nog altijd onverminderd door de Tweede Kamer te amenderen zijn.In onderstaande tabel is weergegeven welke budgetten in de begroting 2026 conform hierboven geschetste flexnorm flexibel zijn om bij nieuwe planvorming te betrekken.Tabel 6 FlexnormArtikelonderdeelOmschrijvingBudgetten t/m 2039 (x € 1 miljoen)5.03Investeringsruimte8315.04Reserveringen2.878Totaal3.709Als percentage van de budgetten (inclusief investeringsruimte)14%3.Productartikelen3.1Artikel 1 Investeren in waterveiligheidA.Omschrijving van de samenhang in het beleidHet Rijk investeert in waterveiligheid om te voldoen aan de wettelijke normen van de primaire waterkeringen in beheer bij de waterschappen en het Rijk en om een bijdrage te leveren aan het beheer van de Rijkswateren. Het artikel Investeren in waterveiligheid is gerelateerd aan beleidsartikel 11 Integraal Waterbeleid op de Begroting Hoofdstuk XII.B.Budgettaire gevolgen van uitvoeringTabel 7 Budgettaire gevolgen van de uitvoering artikel 1 Investeren in waterveiligheid (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Verplichtingen1.052.5002.027.266926.7181.328.372755.746634.656591.551Uitgaven604.197644.546613.490683.144631.632479.987616.0441.01 Grote projecten waterveiligheid60.595110.20715.84914.820177.8157.0917.8221.01.01 Programma HWBP-2 Waterschapsprojecten54.394106.7368.3000162.6511.01.02 Programma HWBP-2 Rijksprojecten9811.78428723712.5001.01.03 Ruimte voor de rivier2867803.9841.9062.5403451.01.04 Maaswerken4.9349073.27812.6771246.7467.8221.02 Ontwikkeling waterveiligheid526.084504.457559.535633.404425.320449.731590.5991.02.01 Planning waterveiligheid13.32982.404123.96168.25645.44119.4934.637- Waarvan bijdrage aan agentschap RWS1.4482.0881.4195095095095091.02.02 Aanleg waterveiligheid512.755422.053435.574565.148379.879430.238585.9621.03 Studiekosten17.51829.88238.10634.92028.49723.16517.6231.03.01 Studie en onderzoekskosten17.51829.88238.10634.92028.49723.16517.623- Waarvan bijdrage aan agentschap RWS9.88810.03700000Ontvangsten187.914183.082166.339145.047183.885189.849193.3171.09 Ontvangsten investeren in waterveiligheid187.914183.082166.339145.047183.885189.849193.3171.09.01 Ontvangsten waterschappen HWBP-201.09.02 Overige ontvangsten HWBP-201.09.03 Ontvangsten waterschappen HWBP186.733181.598165.833145.047182.249189.849193.3171.09.04 Overige ontvangsten HWBP6390101.09.05 Overige aanleg ontvangsten5421.4844961.636Geschatte budgetflexibiliteitMet uitzondering van planning en studies, zijn de budgetten in 2026 juridisch verplicht op de peildatum 1 januari 2026. De budgetten voor planning en studies zijn bestuurlijk gebonden.Tabel 8 Geschatte budgetflexibiliteit2026Juridisch verplicht74%Bestuurlijk gebonden26%Beleidsmatig gereserveerdNog niet ingevuld/vrij te bestedenC.Toelichting1.01 Grote projecten waterveiligheidMotiveringDeze projecten, waaraan de Tweede Kamer de status van Groot Project heeft toegekend, dragen bij aan de waterveiligheid in Nederland. Voor meer achtergrondinformatie over de programmering in 2026 (en verder) wordt verwezen naar het MIRT Overzicht 2026, de betreffende voortgangsrapportages en het Deltaprogramma 2026.ProductenTweede Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP-2)Onder dit programma vallen de verbetermaatregelen die zijn voortgekomen uit de periodieke toetsing volgens de Waterwet. Uit de resultaten van de eerste (2001) en tweede (2006) toetsing op veiligheid van de primaire waterkeringen bleek dat een deel van deze keringen niet voldeed aan de wettelijke norm (Kamerstukken II 2007–2008, 27 625 nr. 103 en Kamerstukken II 2000-2001, 18 106, nr. 103).Vanuit het HWBP-2 worden subsidies verstrekt aan de waterschappen voor de uitvoering van de vereiste verbetermaatregelen en worden de maatregelen aan de rijkskeringen betaald. Het HWBP-2 is onderdeel van het Deltaprogramma met behoud van eigen besturing, organisatie en finan­ciering. Met het afsluiten van het Bestuursakkoord Water (2011) dragen de waterschappen bij aan de financiering van het HWBP-2 en het HWBP. In bijlage 2 is een nadere toelichting op de financieringsafspraken ten aanzien van de Hoogwaterbeschermingsprogramma’s (HWBP-2 en HWBP) opgenomen.Van de 87 geprogrammeerde projecten is er nog één project in uitvoering (project Markermeerdijk Hoorn-Edam-Amsterdam). Oplevering van dit project staat gepland in 2027.Conform de Regeling Grote Projecten ontvangt de Tweede Kamer ieder half jaar een Voortgangsrapportage: vóór 1 april 2026 Voortgangsrapportage 27 en vóór 1 oktober 2026 Voortgangsrapportage 28.Meetbare gegevensHet HWBP-2 bestaat uit 87 versterkingsprojecten, inclusief de Zwakke Schakels. Per 31 december 2023 voldoen 86 projecten aan de vigerende veiligheidsnorm. Er is nog één project in uitvoering. Dit is het project Markermeerdijk Hoorn-Edam-Amsterdam.Tabel 9 Projectoverzicht Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma; realisatie (bedragen x € 1 miljoen)ProjectbudgetKasbudgetOpleveringhuidigvorigt/m 2024202520262027202820292030laterhuidigvorigProjecten Nationaal20272027HWBP-2 Rijksprojecten1701701682HWBP-2 Waterschapsprojecten2.6592.6502.38110780163Overige projectkosten (programmabureau)50493700013Afrondingen1‒ 1Programma2.8792.8692.58610990175000Budget (DF 1.01.01/02)10990175000Ruimte voor de RivierOp 22 januari 2019 heeft de Tweede Kamer de Groot Project Status van  Ruimte voor de Rivier beëindigd. Het laatste project dat bĳdraagt aan de  doelstelling van de Planologische Kernbeslissing (PKB) Ruimte voor de  Rivier is het project Reevesluis, als onderdeel van het project Ĳsseldelta, fase 2. Dit project is binnen de overeengekomen scope en conform afspraken uitgevoerd. Alle objecten en gebieden zijn overgedragen aan de beheerders. Decharge is verleend.Tabel 10 Projectoverzicht Ruimte voor de rivier; realisatie (bedragen x € 1 miljoen)huidigvorigt/m 2024202520262027202820292030laterhuidigvorigProject RvdR20192019Projecten NationaalRuimte voor de Rivier2.2472.2462.23714230Programma Realisatie2.2472.2462.2371423000Budget (DF 1.01.03)1423000MaaswerkenMaaswerken (Zandmaas en Grensmaas) is voortgekomen uit het Deltaplan Grote Rivieren dat na de twee hoogwaters in de Rijn en de Maas in december 1993 en januari 1995 tot stand kwam. Belangrijkste doelstelling is het verbeteren van de bescherming van inwoners van Limburg en Noord-Brabant tegen hoogwater van de Maas.Op 22 januari 2019 heeft de Tweede Kamer de Groot Project Status van Zandmaas en Grensmaas beëindigd. De rapportage over de voortgang en afronding van het programma vindt plaats als onderdeel van het MIRT- overzicht (overstromingskans kleiner dan 1/250e per jaar).Tabel 11 Indicatoren MaaswerkenIndicatorGrensmaasZandmaasHoogwaterbeschermings-programma100% in 2017 (gerealiseerd)100 % in 2016Natuurontwikkeling(94,9%) 1.147 ha(100%) 427 haGrindten minste 35 miljoen tonGrensmaas en Zandmaas, natuurontwikkelingDe deelprogramma’s Grensmaas en Zandmaas (fase I) dragen primair bij aan de hoogwaterveiligheidsdoelstelling. Daarnaast wordt met deze projecten natuur gerealiseerd die ten goede komt aan het Natuurnetwerk Nederland (NNN).De natuuropgave binnen de Zandmaas is gerealiseerd. De gerealiseerde deellocaties van de Zandmaas zijn overgedragen aan de eindbeheerders (zijnde Waterschap Limburg, gemeenten, natuurbeheerorganisaties en beheer RWS) de afgelopen jaren. Decharge is in voorbereiding. Voor het realiseren van 1:250 beschermingsniveau kades (Roermond, Venlo, Gennep, kades en sluitstukkades) vindt in 2026 separaat dechargeverzoek plaats.De totale oppervlakte natuurontwikkeling in de Grensmaas is 1.208 ha. Het Ministerie van LVVN neemt hiervan thans 728 ha voor haar rekening (Kamer­stukken II, 2014–2015, 18 106, nr. 230). De natuuropgave binnen de Grensmaas is nagenoeg gerealiseerd. Grensmaas heeft tot eind 2027 de inspanningsverplichting om zoveel mogelijk onvergraven natuur aan te kopen.De doelstelling van 35 miljoen ton grind is inmiddels behaald.Grensmaas: Zoals gemeld aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II, 2018-2019, 18 106, nr. 247) is toestemming verleend om drie jaar langer grind te winnen. Hiermee wordt de mijlpaal verlengd met drie jaar tot 2027.Tabel 12 Projectoverzicht Maaswerken; realisatie (bedragen x € 1 miljoen)ProjectbudgetKasbudgetOpleveringhuidigvorigt/m 2024202520262027202820292030laterhuidigvorigProject MaaswerkenProjecten Zuid-NederlandGrensmaas12112198121372017/20272017/2027Zandmaas39139038217120212021AfrondingenProgramma Realisatie51251148013130780Budget (DF 1.01.04)13130780Maatregelen ter verbetering van de waterveiligheidDe kengetallen hieronder geven informatie over de stand van zaken van maatregelen ter verbetering van de waterveiligheid onder het Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP-2) en de programma’s Ruimte voor de Rivier (RvdR) en Maaswerken. Het geeft een meerjarig inzicht in de voortgang van de maatregelen van de betreffende programma’s. De beleidsinspanningen van de Minister van IenW die onder Hoofdstuk XII (artikel 11) vallen richten zich op de regie op deze programma’s.Figuur 4 Maatregelen waterveiligheid1.02 Overige aanlegprojectenMotiveringNaast de grote projecten op het gebied van waterveiligheid zijn hieronder de overige aanlegprojecten beschreven.1.02.01 Verkenningen- en planuitwerkingsprogrammaHet verkenningen- en planuitwerkingsprogramma dient om een probleem of een initiatief met maatschappelijke meerwaarde op het gebied van waterbeheer te verkennen en daarna, indien nodig, uit alternatieven de beste oplossing voor het probleem te zoeken en voor te bereiden voor de uitvoering. Op dit artikelonderdeel worden diverse projecten en programma’s verantwoord die zich in de MIRT-verkenningen- en planuitwerkingsfase bevinden.Tabel 13 Projectoverzicht Planning waterveiligheid (bedragen x € 1 miljoen)BudgetPlanningProjectomschrijvingHuidigvorigPB of TBOpleveringProjecten NationaalReservering Areaalgroei2826Ruimte voor de Rivier 2.016217720291)Projecten Noordwest-NederlandEPK planning waterkwaliteit109Projecten Zuid-NederlandRivierverruiming Rijn en Maas2802252)Projecten Oost-NederlandIJsseldelta 2e fase11910120243)afrondingTotaal programma planuitwerking en verkenning599538Budget DF 1.02.01599538Belangrijkste (budgettaire) aanpassingen1.De verlaging van het projectbudget Ruimte voor de rivier 2.0 betreft een overheveling naar het programma Rivierverruiming Rijn en Maas financiering van het project Groene Rivier Well (€ -8,3 miljoen) en € -8,5 miljoen naar het project Rivierverruiming Rijn en Maas in verband met de langere planstudiefase.2.De verhoging van het projectbudget voor Rivierverruiming Rijn en Maas wordt grotendeels veroorzaakt door het project gebiedsontwikkeling Groene Rivier Well (€ 43 miljoen), waar het Rijk en regio zijn gekomen tot een gezamenlijke financiële dekking voor de realisatie. Deze verhoging is gedekt uit de indexering van Beekdalen, de beleidsreservering en Ruimte voor de Rivier 2.0. Aanvullend wordt € 8,5 miljoen toegevoegd vanuit het projectbudget Ruimte voor de Rivier in verband met de langere planstudiefase. De planstudiefase Rivierverruiming Rijn en Maas heeft tien maanden langer geduurd dan bij aanvang van die fase werd verwacht. Primaire oorzaak hiervoor was de juridische complexiteit bij het verankeren van de toepasbaarheid van gebiedseigen grond in het Projectplan Waterwet. Waterschap Aa en Maas, provincie Noord-Brabant en IenW hebben de extra kosten gezamenlijk bekostigd. Tot slot is het projecbudget met € 2,5 miljoen toegenomen als gevolg van de ontvangen prijsbijstelling 2025.3.De verhoging van het projectbudget betreft een overboeking van € 17,5 miljoen vanuit de risicoreservering. Binnen het programma IJsseldelta fase 2 is met de provincie Flevoland overeengekomen dat de binnen het programma gerealiseerde nieuwe brug in de N307 (de Roggebotbrug) na oplevering overgaat van het Rijk naar de provincie Flevoland wat betreft beheer, onderhoud en exploitatie. Het Rijk koopt dat eeuwigdurend af voor een eenmalige afkoopsom van € 17,5 miljoen.ProductenIJsseldelta 2e faseEind 2020 zijn de resterende twee projectbeslissingen vastgesteld van de regionale percelen N307/Roggebotsluis en Recreatieterreinen. Het project nieuwe oeververbinding N307 is in maart 2023 geopend. Met de geplande verwijdering van de IJsseldijk in 2024 wordt de doelstelling t.a.v de waterstandsdaling gerealiseerd. In 2025 worden de eindafrekeningen opgesteld en verrekend met een mogelijke uitloop in 2026.Ruimte voor de Rivier 2.0 (voorheen ‘Integraal Riviermanagement (IRM)'Rivieren zijn van groot belang voor Nederland, voor goederenvervoer per binnenvaart, zoetwaterbeschikbaarheid, waterberging en -afvoer, regionale economische ontwikkeling, natuur en recreatie. Daarbij is bescherming van het rivierengebied tegen overstromingen een uitgangspunt. Door klimaatverandering zullen hoog- en laagwater vaker voorkomen en door een steeds meer uitslijtende rivierbodem wordt de rivier minder bevaarbaar en de wenselijke zoetwaterverdeling over Nederland belemmerd. Ook treedt verdroging op in de uiterwaarden en binnendijkse gebieden met consequenties voor o.a. de landbouw. Met het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 (voorheen ‘Integraal Riviermanagement (IRM)’) neemt het kabinet besluiten over de aanpak en uitvoering hiervan en worden maatregelen voor de korte en lange termijn uitgewerkt, zodat ruimte wordt gemaakt voor de rivier en haar functies.Het Programma IRM is voorjaar 2025 vastgesteld en vormt de basis voor het programma Ruimte voor de Rivier 2.0. Met dit programma zet het kabinet in op een rivierengebied dat klaar is voor de toekomst. Voor 2026 worden besluiten voorbereid over het herstel van rivierbodems en ruimte voor hoge rivierafvoeren.Binnen het budget voor het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 zijn middelen opgenomen voor projecten die de afgelopen jaren onder de voorloper Integraal Riviermanagement zijn opgestart. Dit zijn de projecten Lob van Gennep, Vierwaarden en Zuidelijk Maasdal.Rivierverruiming Rĳn en MaasDeze middelen zĳn gereserveerd voor de Rĳksopgaven van de rivierverruimingsprojecten langs de Maas. Specifiek gaat het om de Rĳksbĳdrage aan de planuitwerking en realisatie van de rivierverruimingsprojecten Meanderende Maas, Well, Oeffelt, Arcen, Thorn-Wessem en Baarlo-Hout-Blerick. Binnen deze projecten worden dĳkverlegging gecombineerd met dĳkversterking vanuit het hoogwaterbeschermingsprogramma.1.02.02 RealisatieprogrammaDit programma levert een bijdrage aan het voldoen aan de wettelijke normen van de primaire waterkeringen in beheer bij het Rijk en bij de waterschappen én levert een bijdrage aan het beheer van de Rijkswateren.Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP)Het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) is een alliantie tussen de waterschappen en IenW. Het programma heeft als doel in 2050 alle primaire waterkeringen in Nederland op orde te hebben. Minimaal 1x per 12 jaar worden de keringen beoordeeld door de beheerder: waterschappen en Rijkswaterstaat. De laatste beoordelingsronde liep tot 2023. Tot 2050 lopen er nog 2 beoordelingsrondes. Als er sprake is van een versterkingsopgave kan dit opgenomen worden in het HWBP en is er mogelijk financiering beschikbaar. Dit wordt beoordeeld en begeleid door de programmadirectie HWBP. Als er sprake is van beheer en onderhoud wordt dit door de beheerder zelf opgepakt (zorgplicht). Circa 90% van de primaire waterkeringen is in beheer bĳ de waterschappen. Het overige deel is vrĳwel volledig in beheer bĳ het Rĳk. Door de samenwerking binnen de alliantie wordt de beschikbare kennis en deskundigheid van de verschillende waterbeheerders benut.Het HWBP kent een voortrollend karakter, waarbĳ jaarlĳks een actualisatie van het programma plaatsvindt en er 12 jaar vooruit wordt gekeken. Met deze werkwĳze ontstaat een adaptief programma dat flexibel in kan spelen op nieuwe ontwikkelingen.De prioritering van de jaarlijks uit te brengen programmering is gebaseerd op urgentie. De programmering 2026–2031 wordt gelijktijdig met deze begroting aan de Kamer aangeboden als onderdeel van het Deltapro­ gramma 2026 (paragraaf 3.3). In het Deltaprogramma 2026 is tevens een uitgebreide beschrijving van de voortgang van het HWBP opgenomen.Het HWBP is onderdeel van het Deltaprogramma met behoud van eigen besturing, organisatie en financiering.Afsluitdijk (renovatie bestaande spuimiddelen)Op 12 juli 2022 is middels een vaststellingsovereenkomst besloten om de renovatie van de bestaande spuimiddelen bĳ Den Oever en Kornwerderzand uit de  scope van het DBFM-contract Afsluitdĳk te halen. De aanpak van de bestaande spuimiddelen moet opnieuw worden bepaald, op dit moment wordt levensduur verlengend onderhoud voorbereid.AfsluitdijkDe oplevering van de renovatie van monument «De Vlieter» is vertraagd en voorzien voor 2027. Tabel 14 Projectoverzicht Aanlegprogramma (bedragen x € 1 miljoen)ProjectbudgetKasbudgetOpleveringhuidigvorigt/m 2024202520262027202820292030laterhuidigvorigProjecten NationaalProgramma HWBPHWBP Rijksprojecten78075771225537105511073321)HWBP Overige projectkosten (programmabureau)22921775141211101010871)HWBP Waterschapsprojecten8.6108.0362.3715336138105134554242.8911)Beoordelings- en Ontwerpinstrumentarium 20354546297812027Zandhonger Oosterschelde1111101Landelijk Verbeterprogr. Regionale Rijksk.14144127Kennisprogramma zeespiegelstijging1010811Meanderende Maas9904322031Projecten Noord-NederlandAfsluitdijk1818125120272024Afsluitdijk Bestaande Spuisluis2072003762645454332Projecten Oost-NederlandKribverlaging Pannerdensch Kanaal292928120232023IJsseldelta 2e fase (Reevesluis)93939320212021Monitoring Langsdammen Waal553112028Projecten Zuidwest-NederlandOverige onderzoeken en kleine projecten888888Dijkversterking en herstel steenbekleding8278278260020232023Projecten Zuid-NederlandBeekdalen31033017891111114419920302)Afrondingen1‒ 1‒ 1‒ 1Programma Realisatie11.28510.6903.6386067109056845716273.541Budget (DF 1.02.02)4224365653804305864.825Overprogrammering (-)‒ 184‒ 274‒ 340‒ 304‒ 141‒ 411.284Belangrijkste (budgettaire) aanpassingen1.De toename van het projectbudget op de HWBP rijks-, waterschaps- en overige projecten is veroorzaakt door de prijsbijstelling 2025 en het verlengen van de begrotingsperiode tot 2036.2.Het projectbudget Beekdalen wordt verlaagd met € -22 miljoen. Dit betreft een budgetoverheveling voor het project gebiedsontwikkeling Groene Rivier Well zijn Rijk en regio gekomen tot een gezamenlijke financiële dekking voor de realisatie. Daarvan zal het Rijk maximaal extra € 38 miljoen bijdragen (inclusief beheer en onderhoud). De regionale partijen verminderen door slim samen te werken de kosten met minimaal € 15 miljoen. Met de bijdragen van het Hoogwaterbeschermingsprogramma en de regionale partijen wordt voorzien in het restant van de benodigde dekking. De € 38 miljoen wordt gedekt uit 1) € 29,7 miljoen uit de ontvangen indexering vanuit het Deltafondsbudget voor de beekdalen in Limburg en 2) € 8,3 miljoen uit de beleidsreservering Integraal Riviermanagement/Programma Ruimte voor de Rivier 2.0 (RvdR 2.0). Naast de overboeking van € -29,7 miljoen is € 10,3 miljoen prijsindexatie 2025 aan het projectbudget toegevoegd.1.03 StudiekostenMotiveringDit betreft de studie- en onderzoekskosten voor het Deltaprogramma (MIRT-onderzoeken) en de overige studiekosten op het gebied van waterveiligheid.Producten Studie- en onderzoekskosten DeltaprogrammaHieronder vallen studie- en onderzoekskosten voor het Deltaprogramma (MIRT-onderzoeken). Het Deltaprogramma (DP) is een programma van maatregelen, voorzieningen, onderzoeken en ambities gericht op de korte, middellange en lange termijn waterveiligheid en zoetwatervoorziening van Nederland. Voor een nadere toelichting over deze onderzoeken wordt verwezen naar het Deltaprogramma 2026. Op dit onderdeel worden vooral de onderzoeken voor waterveiligheid verantwoord.Uitvoering gebiedsagendaHet Rijk werkt samen met de regionale partners in het kader van het Platform IJsselmeergebied 2050 aan de activiteiten die zijn vastgelegd in de Samenwerkingsovereenkomst IJsselmeergebied 2024-2028 (zie Staatscourant 2024, 10666). Onderdeel daarvan is het uitvoeren van onderzoek om te komen tot herijking van de Deltabeslissing en voorkeursstrategie IJsselmeergebied.Thema water/ landbouw/ voedselIn het kader van het missie-gedreven topsectoren- en innovatiebeleid (MTIB) heeft IenW binnen het thema landbouw/water/voedsel missies opgesteld op het terrein van waterveiligheid, klimaatadaptatie, waterkwaliteit en beheer van de grote wateren. IenW stelt middelen beschikbaar om voor deze missies kennis en innovatie te realiseren in publiek-privaat gefinancierde samenwerkingsverbanden. Dit doet IenW samen met LVVN en de topsectoren.Strategisch onderzoekIn samenwerking met NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) en overheden wordt strategisch onderzoek ontwikkeld voor actuele maatschappelijke ontwikkelingen, zoals droogte en klimaatadaptatie in de stad.Water4AllHet doel van het Europese kennisprogramma Water4All (2022-2029) -Water Security for the Planet- is om oplossingen te vinden voor de waterproblematiek rond te veel, te weinig en te vuil water. De activiteiten zijn gericht op onderzoeken en demonstratieprojecten rond kennis en innovatie. De uitvoering van de projecten van de tweede fase in 2025-2026 zijn vooral gericht op «Water and the circular economy» en «Water and health». Het onderzoeksprogramma heeft een looptijd van 8 jaar. De bijdrageverlening zal plaatsvinden via het ministerie van OCWKlimaatadaptatieEen belangrĳke manier om Nederland voor te bereiden op de gevolgen van klimaatverandering is om te werken aan een klimaatbestendige inrichting. Dit wordt gestimuleerd vanuit het Deltaprogramma Ruimtelĳke Adaptatie via een stappenplan waarin alle overheden gezamenlĳk de kwetsbare onderdelen van de ruimtelĳke inrichting onderzoeken en aanpakken. Conform deze aanpak is in 2025 een 2de cyclus gestart waarvoor procesondersteuning wordt geboden met name om in dialogen de balans te zoeken tussen het gebruik van het water- en bodemsysteem, technische of ruimtelijke maatregelen en bewustwording van klimaatrisico’s. Verder wordt kennis beschikbaar gesteld via klimaatadaptatienederland.nl, de klimaateffectatlas.nl en via het netwerk Samen Klimaatbestendig. In de Klimaateffectatlas zijn ook voor zover mogelijk de meeste recente KNMI-klimaatscenario’s door vertaald. Het werk voor het Deltaprogramma Ruimtelĳke Adaptatie wordt uitgevoerd in samenhang met de uitvoering van de Nationale Klimaatadaptatiestrategie. Met het PBL wordt gewerkt aan een monitoringsystematiek om de voortgang van de uitvoering van het nationale klimaatadaptatiebeleid te kunnen volgen.Beleidstafel Wateroverlast en HoogwaterIn het eindadvies van de Beleidstafel wateroverlast en hoogwater, dat is opgesteld naar aanleiding van de extreme neerslag in Limburg in 2021, is geconstateerd dat wateroverlast en schade door extreme omstandigheden niet altijd te voorkomen is en ook in andere delen van Nederland tot grote impact kan leiden. Voorkomen kan niet, voorbereiden wel. De beleidstafel stelt het principe van meerlaagsveiligheid centraal; met focus op én waterbewustzijn, én watersysteem, én inrichting gebied, én crisisbeheersing én herstel na crisis. Vanuit de aanbevelingen van de beleidstafel wordt ingezet op het inzichtelijk maken van de impact van een bovenregionale hoosbui in 13 regio’s in Nederland door het uitvoeren van bovenregionale stresstesten grootschalige neerslag. Waarbij het rijk de provincies ondersteunt bij het uitvoeren hiervan. Tevens wordt onderzoek verricht naar inzetten van Nature Based Solutions voor het verminderen van de impact van wateroverlast en het opstellen van een afwegingskader sponswerking. Om het waterbewust handelen van inwoners en ondernemers te vergroten, werken we aan het opstellen van een Landelijke aanpak waterweerbaarheid bij wateroverlast.Regionale keringenDe regionale keringen in beheer van het Rijk zijn door Rijkswaterstaat getoetst. In 2021 is de Tweede Kamer over de uitkomsten geïnformeerd. (Kamerstuk 27 625, nr. 540). Na de toetsing van deze regionale keringen op 2 juni 2021 is de aanvullende toetsing in 2022 afgerond (Kamerstuk 27 625, nr. 659). In juni 2023 is het uitvoeringsprogramma regionale keringen geactualiseerd met een voorlopige programmering tot 2032. Koploperproject is het project Betuwepand (Amsterdam-Rijnkanaal tussen Waal en Lek) dat gefaseerd in realisatie is gebracht. Verdere verbeteracties worden voortrollend meerjarig geprogrammeerd en uitgevoerd in het kader van het Programma Rijkskeringen. RWS bereidt de nodige versterkingsmaatregelen voor om op 1 januari 2032 aan de normen te volden. De voortgang wordt in het jaarlijkse MIRT ­overzicht gerapporteerd.Beoordelings- en Ontwerpinstrumentarium (BOI)In het programma Beoordelings- en Ontwerpinstrumentarium (BOI) wordt gewerkt aan kennisontsluiting en de (door)ontwikkeling van het instrumentarium voor beoordelen en ontwerpen. Het programma bouwt voort op het WBI2017en het BOI2023, het Ontwerp Instrumentarium (OI) 2014 en de bestaande Technische Leidraden en voegt hier nieuw ontwikkelde kennis en functionaliteit aan toe, zodat het instrumentarium aansluit op de actuele kennis en de ervaringen die in de eerste beoordelingsronde (2017-2023) zijn opgedaan. Instrumenten die in het programma worden ontwikkeld kunnen direct worden gebruikt voor het ontwerpen van waterkeringen. In 2022 is de eerste beoordelingsronde afgerond en is het instrumentarium doorontwikkeld naar een nieuwe ministeriële regeling en bijbehorende basisinstrumentarium. Met het BOI kunnen de beheerders vanaf 2023 de volgende beoordelingsronde uitvoeren. Vanaf 2023 zal het instrumentarium periodiek worden doorontwikkeld op basis van belangrijke nieuwe inzichten en vervolgens worden aangeboden aan de waterkeringbeheerders.Kennisontwikkeling WaterveiligheidHet ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) is verantwoordelijk voor het ontwikkelen van beleid om het risico van overstromingen in Nederland te beheersen. Dit beleid is in grote mate gebaseerd op (wetenschappelijke) kennis en informatie. Vanuit deze verantwoordelijkheid investeert het Directoraat-Generaal Water en Bodem (DGWB) in het verkrijgen van kennis over het waterveiligheidsdomein. Deze kennis wordt onder andere gebruikt voor de Technische Leidraden waarvan de minister een wettelijk taak heeft (artikel 2.19 lid d van de omgevingswet) deze ter beschikking te stellen ten behoeve van het ontwerp en beheer van onze  primaire waterkeringen. De basis voor de kennisontwikkeling en onderzoek is de nationale kennisagenda waterveiligheid. Deze agenda beschrijft ook de kennis die nodig is om het beleid uit te voeren. Kennis wordt doorlopend ontwikkeld. Niet alleen door het Rijk, maar ook in samenwerking met waterschappen, het Hoogwaterbeschermingsprogramma, kennisinstellingen en het bedrijfsleven. De onderwerpen op de kennisagenda worden in verschillende onderzoekprogramma’s uitgewerkt in concrete kennisvragen en geprioriteerd op basis van expliciete criteria, beschikbare budget en planning. De kennisprogrammering binnen de verschillende thema’s wordt jaarlijks geactualiseerd en de voortgang van de onderzoeken wordt bijgehouden. In 2025-2026 wordt de Kennisagenda Waterveiligheid 2020-2027 van IenW geactualiseerd.Kennisprogramma ZeespiegelstijgingHet Kennisprogramma Zeespiegelstijging focust zich op de onzekerheden en de mogelijke effecten voor korte en lange termijn van een (versnelde) zeespiegelstijging. Dit kennisprogramma is gestart in september 2019 en levert voor de zomer 2026 in een eindrapportage de finale bevindingen op. Het kennisprogramma heeft in 2023 resultaten opgeleverd ten aanzien van de houdbaarheid van de huidige aanpak van de waterveiligheid en de zoetwatervoorziening, en in 2024 gerapporteerd over mogelijke lange termijn denkrichtingen. De eindrapportage biedt samenhang over de uitgevoerde onderzoeken en besteedt aandacht aan mogelijke ‘adaptatiepaden’ voor zeespiegelstijging. Deze paden geven de timing en volgorde van keuzes in de toekomst weer en laten de samenhang zien van verschillende opties die nu in beeld zijn. Ook wordt gekeken welke onderzoeken in een vervolg nodig zijn om tijdig voor keuzes  gesteld te staan.Bij het KNMI wordt in het verlengde van eerder onderzoek gewerkt aan de modellering van versnelde smelt van Antarctica, gericht op het beter kunnen voorspellen van deze smelt en de daaruit volgende zeespiegelstijging in de toekomst. Ook wordt onderzocht wat de gevolgen zouden zijn van vertragen of stilvallen van de warme golfstroom Atlantic meridional overturning circulation (AMOC) voor de zeespiegel aan de Nederlandse kust.Toegepast onderzoek naar overstromings- en droogterisicobeheer in grensoverstijgende kleine rivieren in voorbereiding op extreem weerIn reactie op de overstromingsramp van juli 2021 wordt via het programma JCAR-ATRACEsamengewerkt met regionale overheden en kennisinstellingen in België, Duitsland, Luxemburg en Nederland. Dit programma richt zich op toegepast onderzoek naar extreem weer in kleine, grensoverschrijdende stroomgebieden met als doel de weerbaarheid tegen overstromingen en droogte te versterken. De focus ligt daarbij onder andere op het verdiepen van gezamenlijke risicobeoordelingen en concrete maatregelen. Ook wordt gewerkt aan betere voorspellingen en waarschuwingen via gezamenlijke systemen. In zogenoemde ‘fast tracks’ worden onder regie van Deltares jaarlijks onderzoeken en pilots uitgevoerd; daarnaast worden in ‘deep dives’ kennisvragen meerjarig onderzocht door aangesloten universiteiten uit de Benelux+ (inclusief Duitsland). JCAR-ATRACE organiseert praktijktrainingen en kennisevents. Resultaten helpen regio’s om beter voorbereid te zijn op extreme regen of langdurige droogte. Zo kunnen inzichten uit het onderzoek direct worden vertaald naar maatregelen in het veld en regionale beleidsplannen. Binnen het programma wordt geïnvesteerd in jong talent en samenwerking tussen wetenschappers en uitvoerders. Met JCAR-ATRACE worden regionale partijen ondersteunt bij het opbouwen van kennis en het versnellen van grensoverstijgende samenwerking, met als doel het voorkomen van schade en het verbeteren van veiligheid in kwetsbare gebieden.Beschermingsaanpak vitale infrastructuur waterDe veiligheid en economie van Nederland zijn sterk afhankelijk van het goed functioneren van belangrijke infrastructuur en systemen. Het is cruciaal dat alle vitale systemen goed beschermd zijn tegen storingen, uitval of (zowel bewuste als onbewuste) manipulatie. Ook in noodsituaties moeten ze blijven werken. Bedrijven en organisaties spelen hierin de hoofdrol, met ondersteuning van de overheid. Door de veranderende geopolitieke ontwikkelingen en de toename van (digitale) dreigingen, heeft IenW permanente aandacht voor het verhogen van de weerbaarheid van de samenleving. Voor het eerst in lange tijd is het reëel dat Nederland via de collectieve verdedigingsclausule in het NAVO-verdrag (artikel 5) direct betrokken raakt bij een grootschalig gewapend conflict. Daarbij is het logisch dat ook de bescherming van vitale infrastructuur een belangrijk onderwerp is.Het waarborgen van drinkwatervoorziening en waterbeheer zijn en blijven cruciaal voor de veiligheid en continuïteit van onze samenleving. Daarom werkt IenW in verschillende programma's samen met organisaties om de vitale waterprocessen te verbeteren op het gebied van dreigingsanalyse, risicobeheersing, cybersecurity, fysieke beveiliging, economische veiligheid, integriteit van personeel, crisismanagement en bedrijfscontinuïteit. Dit alles om ervoor te zorgen dat de processen en organisaties die betrokken zijn bij waterbeheer en drinkwatervoorziening beter voorbereid zijn op risico’s en verstoringen.In 2026 wordt gewerkt aan de afronding van implementatie van de Critical Entities Resilience directive (CER) en de Network and Information systems Security 2 richtlijn (NIS2) die Europese landen verplichten om hun vitale infrastructuur en digitale systemen beter te beschermen tegen verstoringen, cyberaanvallen en andere dreigingen. De richtlijnen zijn in Nederland vertaald naar de Wet Weerbaarheid Kritieke Entiteiten (Wwke) en Cyberbeveiligingswet (Cbw). De aanvullende verplichtingen voortvloeiend uit de wetten, bieden organisaties een kader om de (digitale) weerbaarheid te verhogen.CybersecurityWaterveiligheid en digitale veiligheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Nederland moet kunnen vertrouwen op een betrouwbaar en zo veilig mogelijk waterbeheer en drink watervoorziening. Hiervoor is het van belang dat het niveau van beveiliging past bij het actuele dreigingsniveau en de gerelateerde cyberrisico’s.Het programma ‘Versterken cyberweerbaarheid in de watersector’ draagt bij aan de Nederlandse Cybersecurity Strategie (NLCS). Onder regie van IenW heeft het programma in 2023 bestuurlijke afspraken gemaakt met drinkwaterbedrijven, gemeenten, provincies en waterschappen. Afgesproken is om de projectmatige aanpak voort te zetten die de watersector helpt om voorbereid te zijn op aanvullende verplichtingen die voortkomen uit de Cyberbeveiligingswet de Wet Weerbaarheid Kritieke Entiteiten. Denk hierbij aan verplichtingen voor risicomanagement, monitoring en detectie, respons en herstel, waarmee de digitale weerbaarheid verder wordt versterkt. Hierbij zal in bijzonder aandacht zijn voor Operationele Techniek (besturingssystemen die onder meer bruggen en sluizen aansturen).1.09 OntvangstenOntvangsten waterschapsprojectenConform het Bestuursakkoord Water dragen de waterschappen sinds 2015 structureel € 181 miljoen (inclusief projectgebonden aandeel, prijspeil 2010) bij aan het HWBP. Deze bijdrage wordt geïndexeerd op basis van de IBOI, zoals gehanteerd door het ministerie van Financiën. Vanaf 2026 en verder komt dit bedrag jaarlijks uit op ongeveer € 239 miljoen (inclusief projectgebonden aandeel).De middelen van de waterschappen worden ingezet voor de resterende waterschapsprojecten van het HWBP-2 en voor de waterschapsprojecten van het HWBP. De per 1 januari 2014 in werking getreden Wijziging van de Waterwet (Kamerstukken II 2012–2013, 33 465, nr. 3) regelt dat het Rijk en de waterschappen jaarlijks elk de helft van de bijdrage aan het HWBP betalen.In bijlage 2 is een overzicht opgenomen waarin nader is ingegaan op de financiering van het HWBP-2 en het HWBP.3.2Artikel 2 Investeren in zoetwatervoorzieningA.Omschrijving van de samenhang in het beleidOp het gebied van zoetwatervoorziening is het beleid gericht op een duurzame zoetwatervoorziening die economisch doelmatig is. De uitvoering is gericht op waar mogelijk voorkomen van tekorten in normale jaren en gesteld te staan om beter mee om te gaan met zoetwatertekorten in extreem droge jaren. Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van overheden en gebruikers. Het Ministerie van IenW werkt samen met deze partijen in het Deltaprogramma Zoetwater. De maatregelen die in uitvoering worden genomen staan in het Deltaplan Zoetwater.In periodes van ernstig watertekort (in droge zomers) wordt water verdeeld op basis van een verdringingsreeks.Op dit artikel worden de producten op het gebied van zoetwatervoorziening verantwoord. De waterkwaliteit maatregelen in het hoofdwatersysteem die niet verbonden zijn aan waterveiligheid en zoetwatervoorziening worden op artikel 7 van het deltafonds verantwoord.Dit artikel is gerelateerd aan beleidsartikel 11 Integraal waterbeleid op de begroting van Hoofdstuk XII.Ambities voor zoetwaterNederland krijgt vaker te maken met droogte en periodes van laagwater in de rivieren. Om de bijdrage van zoetwater aan onze leefomgeving te behouden en onze economie weerbaarder te maken tegen verminderde zoetwaterbeschikbaarheid, is het zaak dat er geanticipeerd wordt op toekomstige trends en ontwikkelingen. In de nationale omgevingsvisie (NOVI) en in het Nationaal Waterprogramma 2022-2027 is daarom een voorkeursvolgorde opgenomen voor (regionaal) waterbeheer om de beschikbaarheid van water zeker te stellen en wateroverlast te voorkomen:–Uitgangspunt is dat bij de ruimtelijke inrichting en landgebruik meer rekening moet worden gehouden met waterbeschikbaarheid en wateroverlast;–alle watergebruikers, waaronder landbouw, industrie en consumenten, zullen zuiniger moeten omgaan met water;–de waterbeheerders (waaronder waterschappen, provincies, gemeenten, Rijkswaterstaat, agrariërs en natuurterreinbeheerders) zullen water beter moeten vasthouden, bergen en opslaan;–De waterbeheerders zullen water slimmer moeten verdelen;–Bij een natuurlijk fenomeen is nooit alle schade te voorkomen, dus als de inzet toch nog onvoldoende is, dan moeten we als samenleving de (rest)schade accepteren en ons daarop voorbereiden.Het Deltaprogramma Zoetwater heeft als overkoepelend doel dat Nederland in 2050 weerbaar is tegen watertekorten. Deze ambitie is uitgewerkt in vijf nationale subdoelen:–Het in stand houden en bevorderen van een gezond en evenwichtig watersysteem.–Het beschermen van de cruciale gebruiksfuncties drinkwater (volksgezondheid), energie, kwetsbare natuur, waterkeringen en het tegengaan van klink en zetting.–Het effectief en zuinig gebruiken van het beschikbare water.–Het bevorderen van de concurrentiepositie van Nederland wat betreft aan water gerelateerde economie.–Het ontwikkelen van waterkennis, -kunde en -innovatie ten behoeve van de zoetwaterdoelen.De strategie om deze subdoelen te bereiken volgt de voorkeursvolgorde van de NOVI.Van ambities naar uitvoeringOm de zoetwaterdoelen te realiseren worden maatregelen getroffen voor het robuuster maken van het watersysteem (nationaal en regionaal) en om de gevolgen van langdurige droogte en lage rivierafvoeren ten gevolgen van klimaatverandering zoveel mogelijk te beperken.In het nieuwe Deltaplan Zoetwater 2022-2027 hebben het Rĳk en de zoetwaterregio’s een maatregelenpakket van € 800 miljoen uitgewerkt. Hiervan is circa € 250 miljoen afkomstig uit het Deltafonds en circa € 550 miljoen vanuit de zoetwaterregio’s.Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar het Deltaprogramma 2026, het Deltaplan Zoetwater 2022-2027 en het Nationaal Water Programma 2022–2027.B.Budgettaire gevolgen van uitvoeringTabel 15 Budgettaire gevolgen van de uitvoering artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Verplichtingen59.61650.97938.42933.23118.5022.73214Uitgaven70.42954.49158.40657.56646.0812.731142.02 Ontwikkeling zoetwatervoorziening67.90941.33356.08355.15644.9762.731142.02.01 Planning zoetwatervoorziening000002.02.02 Aanleg zoetwatervoorziening67.90941.33356.08355.15644.9762.731142.03 Studiekosten2.52013.1582.3232.4101.1052.03.01 Studie en onderzoekskosten Deltaprogramma2.52013.1582.3232.4101.105Ontvangsten11202.09 Ontvangsten investeren in waterkwantiteit en zoetwatervoorzieningen1120Geschatte budgetflexibiliteitMet uitzondering van planning en studies, zijn de budgetten in 2026 juridisch verplicht op de peildatum 1 januari 2026. De budgetten voor planning en studies zijn bestuurlijk gebonden.Tabel 16 Geschatte budgetflexibiliteit2026Juridisch verplicht96%Bestuurlijk gebonden4%Beleidsmatig gereserveerdNog niet ingevuld/vrij te bestedenC.Toelichting2.01 Aanleg waterkwantiteitEr worden op dit artikelonderdeel nu geen projecten verantwoord.2.02 Overige waterinvesteringen ZoetwatervoorzieningMotiveringHet betreft projecten die de zoetwatervoorziening bevorderen en de kwaliteit waarborgen. Dit zijn maatregelen en voorzieningen van nationaal belang ter voorkoming, en waar nodig beperking van, waterschaarste en ter bescherming of verbetering van de chemische of ecologische kwaliteit van watersystemen, voor zover deze onderdeel uitmaken van opgaven op het gebied van zoetwatervoorziening.ProductenRealisatieprogramma ZoetwatervoorzieningDeltaplan Zoetwater 2015-2021 (fase 1)De meeste maatregelen uit de eerste fase van het Deltaplan Zoetwater (2015-2021), met een omvang van € 400 miljoen, waarvan € 150 miljoen uit het Deltafonds, zijn eind 2021 afgerond. Enkele grote complexe maatregelen voor het Hoofdwatersysteem en het regionaal watersysteem hadden nog een doorloop tot 2023.Het project Noordervaart van Rijkswaterstaat heeft te maken gehad met vertraging en meerkosten, vanwege onverwacht veel cultureel erfgoed in de ondergrond en ontwikkelingen in de markt en een ongeldig verklaarde aanbesteding. Het streven is dat het project in 2028 wordt gerealiseerd.Deltaplan Zoetwater fase 2 (2022-2027)De zoetwaterregio's en het Rijk hebben intensief samengewerkt om tot een goed onderbouwd maatregelenpakket te komen voor het Deltaplan Zoetwater fase 2 (2022-2027). Het Deltaplan 2022-2027 omvat meer dan 150 maatregelen die zijn uitgewerkt in de zoetwaterregio's en voor het hoofdwatersysteem, passend bij de nationale en regionale opgaven. Het maatregelenpakket voor de 2e fase heeft een omvang van circa € 800 miljoen, waarvan circa € 250 miljoen vanuit het Deltafonds en circa € 550 miljoen vanuit de zoetwaterregio’s komt. De investeringen worden gedaan door het Rijk (Deltafonds), waterschappen, provincies, gemeenten, drinkwaterbedrijven en de watergebruikers. Maatregelen in het hoofdwatersysteem worden volledig bekostigd uit het Deltafonds. Regionale maatregelen worden voor 75% door de regio bekostigd; maximaal 25% van de kosten wordt uit het Deltafonds vergoed. Bovenregionale maatregelen en innovatieve maatregelen kunnen in aanmerking komen voor een maximale bijdrage van 50% uit het Deltafonds.De zoetwaterregio’s werken onder meer aan maatregelen om water beter vast te houden en op te slaan in de ondergrond, minder water te gebruiken, en aan optimalisaties wateraanvoer en -verdeling. De realisatie van de Doorvoer Krimpenerwaard t.b.v. zoetwatervoorziening van West Nederland is in 2025 in volle gang. De Klimaatbestendige Zoetwateraanvoer (KWA+) is in mei 2025 feestelijk geopend.Waterbeschikbaarheid voor het hoofdwatersysteem krĳgt invulling via de Strategie Klimaatbestendige Zoetwatervoorziening Hoofdwatersysteem. Operationeel watermanagement wordt in samenwerking met regionale en waterbeheerders versterkt middels het programma Slim Watermanagement. Daarnaast wordt er door Rijkswaterstaat invulling gegeven aan het maatregelenpakketten DPZW, bestaande uit onderzoeken en realisatieprojecten. In 2024 is voor het uitvoeren van de verziltingsmaatregelen bij zowel de spui- als bij de schutsluizen Den Oever een taakstellend budget van € 26,6 miljoen toegekend voor zowel de planuitwerking en de realisatie.Tijdelijke Impulsregeling Ruimtelijke AdaptatieAanvragen voor de tijdelijke impulsregeling ruimtelijke adaptatie konden worden ingediend tussen 1 januari 2021 en 31 december 2023. Het gereserveerde bedrag hiervoor bedraagt € 200 miljoen. Het beschikbare rijksbudget is inmiddels volledig bestemd. De klimaatadaptatie maatregelen moeten zijn uitgevoerd vóór 1 januari 2028. Een evaluatie van de tijdelijke impulsregeling is 20 mei 2025 aangeboden aan beide kamers.Tabel 17 Projectoverzicht Aanlegprogramma (bedragen x € 1 miljoen)ProjectbudgetKasbudgetOpleveringhuidigvorigt/m 2024202520262027202820292030laterhuidigvorigProjecten ZoetwatervoorzieningProjecten NationaalDeltaplan Zoetwater Fase 1798563456120272026Deltaplan Zoetwater Fase 2243258683348474200520272027Impulsregeling ruimtelijke adaptie167167167Waterbewust leven770221112030Projecten Zuidwest-NederlandEcologische maatregelen Markermeer111091120232022/2023Besluit Beheer Haringvlietsluizen858578211122018/20302018/2030Afrondingen‒ 1‒ 1Programma Realisatie59261238541565545305Budget (DF 2.02.02)41565545305Deltaplan Zoetwater fase 2Voor het uitvoeren van een gecombineerde plan van aanpak voor Vis- en verziltingsmaatregelen bij den Oever wordt € 26,4 miljoen overgeboekt naar artikel 7 Programmatische Aanpak Grote Wateren. Daarnaast is er prijscompensatie aan dit programma toegevoegd.Verkenningen- en PlanuitwerkingsprogrammaHet verkenningen- en planuitwerkingsprogramma dient om een probleem of een initiatief met een maatschappelijke meerwaarde te verkennen en om daarna, indien nodig, uit alternatieven de beste oplossing voor het probleem te zoeken en voor te bereiden voor de uitvoering. Dit artikelonderdeel geeft inzicht in de stand van zaken van diverse projecten en programma’s op het gebied van zoetwatervoorziening die zich in de fasen van voorbereiding tot realisatie bevinden.Er worden op dit artikelonderdeel nu geen projecten verantwoord.2.03 StudiekostenMotiveringDit betreft de studie- en onderzoekskosten voor het Deltaprogramma (MIRT-onderzoeken) en de overige studiekosten op het gebied van zoetwatervoorziening.ProductenOp dit onderdeel van de begroting staan de studie- en onderzoekskosten ten behoeve van het Deltaprogramma onderzoeken die betrekking hebben op zoetwatervoorziening.Ten behoeve van Deltaprogramma Zoet Water (DPZW) wordt onder andere onderzoek gedaan naar de verbinding van de waterketen met watersystemen, diverse regionale watersysteemverkenningen, de kennisagenda zoetwater waar onder onderzoek naar het potentieel voor het water vasthouden in beekdalen en veengebieden en oplossingen in verziltende gebieden.In het bijzonder wordt er in 2025 naar oplossingsrichtingen gezocht voor de knelpunten zoetwaterbeschikbaarheid geïdentificeerd in 2024. Dit ten behoeve van de herijking van de zoetstrategie en de Deltabeslissingen 2026 en het maatregelenpakket voor het Deltaprogramma Zoetwater Fase 3 (2028-2033).3.3Artikel 3 Exploitatie, onderhoud en vernieuwingA.Omschrijving van de samenhang in het beleidOp dit artikel worden de producten op het gebied van instandhouding verantwoord. Dit betreft exploitatie (watermanagement), onderhoud en vernieuwing. Doel hierbij is het duurzaam op orde houden van het watersysteem tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten, zodat Nederland droge voeten heeft.Dit artikel is gerelateerd aan beleidsartikel 11 Integraal Waterbeleid op de Begroting Hoofdstuk XII.B.Budgettaire gevolgen van uitvoeringTabel 18 Budgettaire gevolgen van de uitvoering arttikel 3 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Verplichtingen368.610427.527474.332464.591509.343511.017445.034Uitgaven327.216423.290486.928472.855513.297520.010457.4573.01 Exploitatie8.1868.55814.64917.66317.40017.19317.5383.01.01 Exploitatie Watermanagement8.1868.55814.64917.66317.40017.19317.538- Waarvan bijdrage aan agentschap RWS8.1868.55814.64917.66317.40017.19317.5383.02 Onderhoud en vernieuwing319.030414.732472.279455.192495.897502.817439.9193.02.01 Onderhoud Waterveiligheid273.582354.613318.095275.033277.095279.441275.182- Waarvan bijdrage aan agentschap RWS273.582354.613318.095275.033277.095279.441275.1823.02.02 Onderhoud Zoetwatervoorziening32.28434.549115.193106.926106.258103.993104.530- Waarvan bijdrage aan agentschap RWS32.28434.549115.193106.926106.258103.993104.5303.02.03 Vernieuwing13.16425.57038.99173.233112.544119.38360.207OntvangstenGeschatte budgetflexibiliteitDe budgetten in 2026 voor exploitatie, onderhoud en vernieuwing zijn juridisch verplicht op de peildatum 1 januari 2026.Tabel 19 Geschatte budgetflexibiliteit2026Juridisch verplicht100%Bestuurlijk gebondenBeleidsmatig gereserveerdNog niet ingevuld/vrij te bestedenC.Toelichting3.01 ExploitatieMet exploitatie streeft IenW naar:–Het goed voorbereid zijn op crisissituaties door te zorgen voor een robuuste informatievoorziening;–Het reguleren van de hoeveelheid water in het hoofdwatersysteem onder normale omstandigheden en bij zowel (extreem) hoogwater als laagwater;–Een duurzaam watersysteem, met zowel een goede chemische als ecologische kwaliteit, dat voorziet in de beschikbaarheid van voldoende water van goede kwaliteit voor de gebruiker.Met betrekking tot exploitatie worden de volgende activiteiten uitgevoerd:–Monitoring waterkwantiteit (waterstanden, afvoer), waterkwaliteit en informatievoorziening;–Crisisbeheersing en -preventie;–Regulering gebruik door vergunningverlening en handhaving;–Het nakomen van bestuurlijke afspraken waterverdeling en gebruik (onder andere in waterakkoorden);–Regulering waterverdeling (operationele modellen actualiseren en toepassen, bediening (stormvloed)keringen, stuwen, gemalen en spuien).De activiteiten die door RWS centraal worden uitgevoerd, worden gefinan­cierd uit de budgetten voor netwerkgebonden kosten. Deze staan op artikel 5.De doelstellingen voor het waterkwantiteitsbeheer van de Rijkswateren zijn:–Het op orde brengen en houden van de samenhang tussen het regionaal- en het hoofdwatersysteem, zodat zowel wateroverlast als watertekort wordt bestreden;–Het kunnen beschikken over voldoende water in de Rijkswateren, zodat kan worden voldaan aan de behoeften die voortvloeien uit de gebruiks­ functies.Daarnaast is zorg gedragen voor een adequate informatievoorziening over de reguliere waterkwantiteit en waterkwaliteit. Dit houdt de vergaring en beschikbaarstelling in van interne en externe informatie over het water­ systeem. Het gaat daarbij om de dagelijkse informatie voor de verschillende gebruikers (waaronder scheepvaart, drinkwaterbedrijven, zwemwaterkwa­liteit/provincies en recreatie) en om berichtgeving bij uitzonderlijke situaties over hoog- en laagwater, naderende stormvloeden, verontreinigingen en ijsvorming. Daarnaast is er ook de reguliere waterkwaliteit monitoring (chemie, biologie), en beoordeling en informatieverstrekking over de toestand van het watersysteem.3.01.01 Exploitatie WatermanagementMeetbare gegevensTabel 20 Omvang AreaalOmvang areaalEenheidRealisatie 2024Prognose 2025Prognose 2026Budget 2026 (x € 1.000)Watermanagementkm2 water90.13290.13290.13214.649ToelichtingIn 2026 is geen wijziging van het wateroppervlak voorzien.Tabel 21 Indicatoren WatermanagementIndicatorRealisatie 2024Streefwaarde 2025Streefwaarde 2026Betrouwbaarheid informatievoorziening96%95%95%Waterhuishouding op orde100%100%100%ToelichtingToelichting indicator Betrouwbaarheid InformatievoorzieningDeze indicator geeft aan in hoeverre gebruikers van het hoofdwatersysteem tijdig en juist geïnformeerd zijn over ijsgang, hoogwater, stormvloed en verontreinigingen. De informatievoorziening voldeed in 2024 aan de norm.Toelichting indicator Waterhuishouding op ordeDeze indicator geeft aan in hoeverre de waterhuishouding op orde is. De indicator is gebaseerd op de volgende subindicatoren:–Peilhandhaving Kanalen en Meren; geeft aan in hoeverre de peilen, zoals afgesproken in Waterakkoorden en Peilbesluiten, binnen de afgesproken marges zijn gebleven.–Hoogwaterbeheersing Kanalen en Meren; geeft aan in hoeverre de infrastructuur van peilgereguleerde watersystemen (grote rivieren niet meegerekend) beschikbaar was voor hoogwaterafvoer in de tijdvensters met groot waterbezwaar.–Wateraanvoer bij droogte; geeft aan in hoeverre de infrastructuur voor de wateraanvoer (o.a. stuwen, spuien, sifons en gemalen) beschikbaar was in de tijdvensters met droogte.–Verziltingsbestrijding; geeft aan in hoeverre zoutindringing kon worden beperkt en of chlorideconcentraties onder de afgesproken maxima zijn gebleven. Afspraken over wateraanvoer en -verdeling en over chloridegehalten zijn vastgelegd in Waterakkoorden.In 2024 zijn de streefwaarden van alle subindicatoren gehaald.3.02 Onderhoud en vernieuwingMotiveringOnderhoud en vernieuwing omvat waterveiligheid (bescherming tegen overstromen door hoogwater) en de zoetwatervoorziening. Het is gericht op het zodanig in conditie houden van het hoofdwatersysteem dat de primaire functie voor zowel waterveiligheid als voor de zoetwatervoorziening wordt vervuld.ProductenDe activiteiten die door RWS centraal worden uitgevoerd, worden gefinan­cierd uit de budgetten voor netwerkgebonden kosten. Deze staan op artikel 5.In bijlage 3 'Instandhouding' van deze begroting wordt uitgebreid ingegaan op de werking van de instandhouding van de netwerken die onder verant­woordelijkheid van IenW vallen.MaatregelenIn de Voorjaarsbesluitvorming van 2025 is besloten om het budgettair niveau van 2032 door te trekken tot en met 2039, zodat RWS de ruimte en continuïteit krijgt om de instandhoudingsopgave langjarig samen met de markt en regionale overheden te organiseren. Zo kan RWS werk slimmer en efficiënter vormgeven waarmee de productie kan worden verhoogd. Een voorbeeld hiervan is een portfolio-aanpak waarbij RWS langjarige raamovereenkomsten met de markt aangaat. Met deze aanpak probeert RWS gehoor te geven aan de aanbevelingen uit het rapport «Instandhouding voorop!»(Kamerstukken II 2023-2024, 29 385, nr. 139), dat in juni 2024 aan de Kamer is aangeboden.Meetbare gegevensVoor de netwerken in beheer van RWS moeten de afspraken over het basiskwaliteitsniveau (BKN) worden vertaald naar nieuwe indicatoren en streefwaarden. Voor het vegetatiebeheer in de uiterwaarden wordt in 2026 de prestatieafspraak ‘voldoen aan de Vegetatielegger uiterwaardengebied’ toegevoegd1De prestatie-indicator is gedefinieerd als het percentage van het areaal in het rivierengebied waar de actuele vegetatie de norm in de Vegetatielegger niet overschrĳdt.. De overige prestatieafspraken worden nog verder in lĳn gebracht met het BKN. Tot die tĳd zĳn de huidige prestatieafspraken vanuit de Beheer en Onderhoud (BenO) overeenkomst 2022-2023 van toepassing.OnderhoudTabel 22 Indicator Onderhoud WaterveiligheidIndicatorRealisatie 2024Streefwaarde 2025Streefwaarde 2026Handhaving kustlijn93%90%90%Beschikbaarheid stormvloedkeringen100%100%100%Voldoen aan de Vegetatielegger uiterwaardengebiedn.v.t.1indicator maakt vanaf 2025 deel uit van de meerjarenafspraak instandhouding.95%95%Toelichting bij indicator handhaving kustlijnDeze indicator geeft aan in hoeverre de kustlijn is gehandhaafd, met de basiskustlijn als referentie. Het streven is dat minimaal 90% de kustlijn zeewaarts ligt van de basiskustlijn. Kleine verschuivingen zijn normaal en toegestaan en worden door middel van het programma voor kustsuppletie gecorrigeerd. Het suppletieprogramma wordt eenmalig voor 4 jaar vastgesteld en vervolgens jaarlijks geactualiseerd. 2024 is het startjaar van het suppletieprogramma 2024-2027.Zandsuppletievolumes en prestatie t.a.v. handhaving kustlijnFiguur 5 ZandsuppletievolumesToelichting bij indicator beschikbaarheid stormvloedkeringenDeze indicator geeft aan in hoeverre de 6 stormvloedkeringen voldoen aan de normen zoals die zijn vastgelegd in de Waterwet. Van de zes stormvloedkeringen voldoet de Maeslantkering niet aan de faalkanseis vanwege technische gebreken. De meest urgente zijn inmiddels verholpen, waardoor de functioneringssluiting in september 2024 succesvol verliep. De resterende gebreken worden naar verwachting in het voorjaar van 2025 verholpen.In de onderstaande tabel is per kering het prestatieniveau weergegeven.Tabel 23 Prestatieniveau stormvloedkeringen op peildatum 1 oktober 2024StormvloedkeringenType normRealisatie 2024Ondergrens (Omgevingswet)Maeslantkeringkans op niet-sluiten bij sluiting1:871:100Hartelkeringkans op niet-sluiten bij sluiting1:131:10Hollandsche IJsselkeringkans op niet-sluiten bij sluiting1:14331:200Ramspolkering *kans op niet-sluiten bij sluiting1:2571:100Oosterscheldekering **faalkans per jaar1:10.0001:10.000Haringvlietsluizen **faalkans per jaar1:1.0001:1.000* De Ramspolkering moet ook buiten het stormseizoen beschikbaar zijn. Daarom is de eis uit de Waterwet (1:100) verdeeld over het stormseizoen (1:173) en het overige seizoen (1:27).** Hier wordt gewerkt met prestatiepeilen. Een prestatiepeil is het berekende waterpeil dat bij een vooraf afgesproken overschrijdingsfrequentie hoort. Als de prestatiepeilen lager zijn dan de vooraf afgesproken beoordelingspeilen, voldoet de stormvloedkering.Toelichting bij indicator voldoen aan de Vegetatielegger uiterwaardengebiedDe nieuwe indicator is gedefinieerd als het percentage van het areaal in het rivierengebied waar de actuele vegetatie de norm in de Vegetatielegger niet overschrĳdt. De streefwaarde is vastgesteld op 95%.Tabel 24 Areaal ZoetwatervoorzieningOmvang AreaalEenheidRealisatie 2024Prognose 2025Prognose 2026Budget 2026 (x € 1 .000)Binnenwateren en daarin gelegen kunstwerken (spui- en uitwateringskolken, stuwen en gemalen)*km22.9922.9922.992Aantal kunstwerkenstuks118118128Totaal21.585* Het areaal binnenwateren omvat alle door RWS beheerde wateren (onder meer rivieren, kanalen en IJsselmeer), exclusief de Noordzee, water in Caribisch Nederland, de Waddenzee en de Westerschelde.Toelichting areaal zoetwatervoorzieningIn 2026 is geen wijziging van het wateroppervlak voorzien. In 2026 wordt een toename van 2 gemalen en 8 spuisluizen in de Afsluitdijk voorzien. Deze was eerder in de begroting van 2025 voorzien, maar is één jaar naar achteren geschoven.3.02.01 Onderhoud waterveiligheidBinnen waterveiligheid wordt onderscheid gemaakt tussen:1.Kustlijnhandhaving (conform de herziene basiskustlijn 2017).2.Exploitatie en onderhoud Rijkswaterkeringen en stormvloedkeringen (conform de Waterwet).3.Exploitatie en onderhoud uiterwaarden.RWS heeft de wettelijke zorg voor de primaire waterkeringen en de storm­ vloedkeringen, die in beheer zijn bij het Rijk, en voor de handhaving van de basiskustlijn. De handhaving van de basiskustlijn gaat afslag van strand en duinen tegen (veiligheid) en houdt Nederland (het strand) op zijn plaats. Het zijn voornamelijk de waterschappen die de primaire waterkeringen (dijken en duinen) beheren, ook die langs de Nederlandse kustlijn. Het areaal betreft alleen het areaal dat in beheer is bij RWS.ad 1. KustlijnhandhavingHet handhaven van de kustlijn wordt gerealiseerd door het suppleren van zand op het strand of in de vooroever (onder water). Het Nederlandse kustsysteem kent een continu tekort aan zand, mede als gevolg van de zeespiegelstijging. Vanaf 2001 wordt ook extra zand in het kustfundament gesuppleerd om de zandverliezen deels te compenseren. Daarnaast zijn lokale maatregelen zoals onderhoud van dammen en strandhoofden van belang om structurele kusterosie te bestrijden.ad 2. Exploitatie en Onderhoud Rijkswaterkeringen en stormvloedkeringenRijkswaterkeringenRWS beheert en onderhoudt 202 kilometer primaire waterkeringen. Er wordt vast onderhoud uitgevoerd, bijvoorbeeld het maaien van dijken. Daarnaast wordt variabel onderhoud gepleegd. Dat betekent dat de water­ keringen periodiek worden geïnspecteerd en dat zo nodig tekortkomingen worden verholpen.Primaire waterkeringen zĳn waterkeringen die onder de Waterwet vallen  omdat ze bescherming bieden tegen het buitenwater. Het gaat met name  om enkele zeedĳken op de Waddeneilanden, de Afsluitdĳk, de Houtribdĳk, de dĳk van Marken en dammen in Zeeland en Zuid-Holland. In 2011 is de derde landelĳke toetsing van primaire waterkeringen afgerond. De Eerste Landelĳke Beoordeling (LBO-1), op basis van de in 2017 aangepaste waterveiligheidsnormen, is uitgevoerd in 2023. De Staten-Generaal is per brief op 8 november 2023 geïnformeerd over de staat van de primaire keringen (Kamerstuk 31710, nr. 82). In 2024 is een nadere analyse uitgevoerd om het aantal te versterken kilometers dijk te concretiseren. Hierbij is de opgave naar beneden bijgesteld (Kamerstukken II 2024-2025, 32 698, nr. 90). Keringen die bij de vorige of lopende inspectie zijn afgekeurd, worden meegenomen in het kader van het HWBP.Naast deze primaire waterkeringen beheert en onderhoudt RWS ook 508 kilometer niet-primaire waterkeringen (dijken en duinen), meestal aangeduid als regionale keringen. Deze hoeven geen bescherming te bieden tegen het buitenwater. De normen voor deze regionale keringen in beheer bij het Rijk zijn in 2015 door de Minister vastgesteld na afstemming met de provincies. RWS heeft de toetsing van de regionale keringen afgerond en op 2 juni 2021 aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II 2020-2021, 27 625, nr. 540).StormvloedkeringenOm ons land tegen de zee te beveiligen, is een aantal stormvloedkeringen aangelegd die bij hoogwater gesloten kunnen worden. Deze stormvloed­ keringen zijn ook primaire waterkeringen die vallen onder de Waterwet. Het Rijk heeft sinds 2018 zes stormvloedkeringen in beheer: de Oosterschel­dekering, de Maeslantkering, de Hartelkering, de Hollandsche IJsselkering, de stormvloedkering Ramspol en de Haringvlietsluizen.ad 3. Exploitatie en Onderhoud uiterwaardenHet Rĳk beheert 5.185 hectare aan uiterwaarden. Exploitatie en onderhoud is erop gericht de wettelijk te beschermen vegetatie te behouden en verbeteren en hoogwater effectief te kunnen afvoeren.3.02.02 Onderhoud zoetwatervoorzieningOnder dit programma vallen alle activiteiten die noodzakelijk zijn om het hoofdwatersysteem zodanig te onderhouden dat de beoogde functies voor waterverdeling volgens de vigerende regelgeving en waterakkoorden kunnen worden vervuld. De Waterwet vereist dat de rijksoverheid om de zes jaar een Nationaal Waterplan voor het nationale waterbeleid en een Beheer- en ontwikkelplan voor het beheer van de rijkswateren (BPRW) opstelt. Dit betreft onder meer het beheer en onderhoud voor: Waterverdeling en peilbeheer; Stuwende en spuiende kunstwerken; Natuurvriendelijke oevers, implementatie KRW, implementatie Waterwet en Natura 2000. Deze twee planvormen worden echter onder de nieuwe Omgevingswet samen­gevoegd tot één programma. Hier is op geanticipeerd door het beleidsplan en het beheerplan in samenhang te beschrijven in één Nationaal Water Programma (NWP) 2022 ‒ 2027. Hiermee wordt voldaan aan de huidige Waterwet en aan de vereisten van de Omgevingswet.In het kader van het Deltaprogramma Zoetwater doorlopen overheden en watergebruikende sectoren (zoals industrie, drinkwater, natuur, scheepvaart, logistiek, recreatie en landbouw) het proces waterbeschik­ baarheid. Het doorlopen van dit proces biedt inzicht in de beschikbaarheid van zoetwater (van voldoende kwaliteit) in normale en droge situaties in een gebied. In dialoog komen overheden en watergebruikende sectoren tot gedragen maatregelen die in normale én in droge situaties maatschappelijk en economisch verantwoord zijn. Waar relevant zullen resultaten hiervan hun doorwerking krijgen in volgende begrotingen.Meetbare gegevensOnderstaande figuur toont de verdeling van de beheer- en onder­ houdskosten voor kunstwerken, dijken, dammen, duinen, stormvloedke­ ringen, kustfundament en oevers. Deze percentages zijn gebaseerd op een meerjarig gemiddelde.Figuur 6 Onderhoud hoofdwatersysteemTabel 25 Areaal waterveiligheidOmvang AreaalEenheidRealisatie 2024Prognose 2025Prognose 2026Budget 2026 (x € 1.000)Kustlijnkm29429429494.344Stormvloedkeringenstuks666139.890Dammen, dijken en duinen, uiterwaarden w.o.:91.091– Dijken, dammen en duinen, primaire waterkeringenkm203203203– Niet-primaire waterkeringen/duinenkm508508508– Uiterwaarden in beheer Rijkha5.1855.1855.187Totaal325.325Toelichting areaal waterveiligheidIn 2026 worden geen wijzigingen voorzien in de lengte van de kustlijn, het aantal stormvloedkeringen en de lengte van de niet-primaire (regionale) waterkeringen.In 2026 wordt een kleine afname in de lengte van de primaire waterkeringen voorzien, door de overdracht van Dijkvak Sluis Bosscherveld. Deze was in de begroting 2025 voorzien, maar is een jaar naar achteren geschoven. Deze wijziging blijft binnen de afronding.In 2026 worden een kleine toename in de uiterwaarden voorzien, door de realisatie van de Dijkverlegging Paddenpol.3.02.03 VernieuwingMotiveringHet zodanig in conditie houden van het hoofdwatersysteem dat de primaire functie voor zowel waterveiligheid als zoetwatervoorziening vervuld kan worden.ProductenDe waterveiligheid en beschikbaarheid moet in stand worden gehouden tegen de achtergrond van een beperkte technische levensduur van kunstwerken. Het einde van de levensduur kan ontstaan door de ouderdom van het kunstwerk of door intensiever gebruik dan bij het ontwerp is voorzien. Door de intensieve aanleg in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw, valt te verwachten dat deze opgave geleidelijk zal toenemen.Vernieuwingen en renovaties van kunstwerken worden ondergebracht binnen het programma Vernieuwing. De scope van het programma omvat alle kunstwerken waar zich binnen de duur van het programma een levens­duurproblematiek voordoet met mogelijke ernstige gevolgen voor de veiligheid en beschikbaarheid. De projecten in het programma verlengen de levensduur van de kunstwerken of vernieuwen de kunstwerken zodat de veiligheid en de beschikbaarheid van de bestaande infrastructuur in stand wordt gehouden.Tabel 26 Projectoverzicht Vernieuwing (bedragen x € 1 miljoen)ProjectbudgetKasbudgetOpleveringProjectomschrijvinghuidigvorigt/m 2024202520262027202820292030laterhuidigvorigProgramma Vernieuwing2.5172.272234304585109113481.853DiversDiversTotaal programma Vernieuwing2.5172.272234304585109113481.853Budget Vernieuwing (DF 03.02.03)263973113119601.853Overprogrammering (-)‒ 4‒ 6‒ 124612Meetbare gegevensHet budget dat op dit artikelonderdeel in de huidige begrotingsperiode is opgenomen, is bestemd voor de volgende werkzaamheden:Tabel 27 Projecten VernieuwingTabel Projecten VernieuwingWaterProjectMaasDe 7 stuwen in de Maas worden vernieuwd of gerenoveerdNoordzeekanaalHet gemaal IJmuiden wordt vernieuwd of gerenoveerdIJsselmeerEr wordt onderzocht welke onderdelen van 8 objecten (sluiscomplexen, bruggen, een naviduct) worden vernieuwd en/of gerenoveerdMaaswaalkanaalHet gemaal Heumen wordt vernieuwd en/of gerenoveerd.MaasDe bediening op afstand van de Maasobjecten wordt vernieuwd en/of gerenoveerd.Brabantse KanalenVernieuwde duikers en sifons.Al deze projecten zijn nog in de planfase. De opleverdata van deze projecten zijn dus nog niet bekend. De oplevermijlpaal wordt pas bepaald bij het uitvoeringsbesluit.3.4Artikel 4 Experimenteren cf. art. III DeltawetA.Omschrijving van de samenhang in het beleidDe Waterwet voorziet in een zogenoemde experimenteerbepaling die het mogelijk maakt om uit het Deltafonds uitgaven te doen voor maatregelen en voorzieningen op andere beleidsterreinen zoals natuur, milieu of economische ontwikkeling. Voorwaarde is wel dat deze maatregelen samenhangen met maatregelen ten behoeve van waterveiligheid of zoetwatervoorziening en dat er sprake is van additionele financiering in de vorm van het toevoegen van extra middelen aan het fonds afkomstig van andere begrotingen van het Rijk of derden.B.Budgettaire gevolgen van uitvoeringTabel 28 Budgettaire gevolgen van de uitvoering artikel 4 Experimenteren cf. art. III Deltawet (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Verplichtingen98131.72846.87547.5971.0011.005997Uitgaven134.577118.36690.24286.57261.31161.52561.0604.02.01 GIV/PPS134.577118.36690.24286.57261.31161.52561.060OntvangstenGeschatte budgetflexibiliteitDe budgetten in 2026 voor GIV/PPS zijn juridisch verplicht op de peildatum 1 januari 2026.Tabel 29 Geschatte budgetflexibiliteit2026Juridisch verplicht100%Bestuurlijk gebondenBestuurlijk gebondenBeleidsmatig gereserveerdNog niet ingevuld/vrij te bestedenC.Toelichting4.01 ExperimenteerprojectenMotiveringHet experimenteerartikel staat ten dienste van een integrale uitvoering van het Deltaprogramma en biedt de mogelijkheid tot integrale bekostiging.4.02 Geïntegreerde contractvormenMotiveringBij infrastructuurprojecten waarbij sprake is van publiek-private samen­werking (PPS) bestaat de betaling uit een geïntegreerd bedrag voor aanleg, onderhoud én financiering gedurende een langdurige periode. De meest toegepaste vorm is DBFM (Design, Build, Finance and Maintain) waarbij de overheid pas na oplevering betaalt voor een dienst (beschikbaarheid) in plaats van bij mijlpalen voor een product tijdens de bouwfase. Deze contractvorm garandeert een efficiënte en effectieve beschikbaarheid van de noodzakelijke capaciteit om, rekening houdend met de aspecten veiligheid en leefomgeving, een betrouwbaar systeem te realiseren.ProductenHet project Afsluitdĳk is met een DBFM-contract op de markt gezet en verkeert in de realisatiefase. Het project betreft de versterking van het dĳklichaam volgens het principe van de overslagbestendige dĳk, met waarbĳ de overheid pas na oplevering betaalt voor een dienst (beschikbaarheid) in plaats van bĳ mĳlpalen voor een product tĳdens de bouwfase. Deze contractvorm garandeert een efficiënte en effectieve beschikbaarheid van de noodzakelĳke capaciteit om, rekening houdend met de aspecten veiligheid en leefomgeving, een betrouwbaar systeem te realiseren.Tabel 30 Projectoverzicht Geïntegreerde contractvormen/PPS (bedragen x € 1 miljoen)ProjectbudgetKasbudgetOpleveringEind contracthuidigvorigt/m 2024202520262027202820292030laterhuidigvorigProjecten Noordwest-NederlandAfsluitdijk2.0792.056659118908761626194120252025AfrondingenProgramma Realisatie2.0792.0566591189087616261941Budget (DF 4.02.01)11890876162619413.5Artikel 5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgavenA.Omschrijving van de samenhang in het beleidOp dit artikel worden de apparaatskosten van RWS en de Staf Deltacommissaris geraamd alsmede de investeringsruimte, de overige netwerkgebonden uitgaven van RWS en programma-uitgaven van de Deltacommissaris die niet direct aan de afzonderlijke projecten uit dit Deltafonds zijn toe te wijzen.B.Budgettaire gevolgen van uitvoeringTabel 31 Budgettaire gevolgen van de uitvoering artikel 5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Verplichtingen378.613417.518418.063446.086496.582482.045558.694Uitgaven378.426414.291421.434446.095496.591482.054558.7035.01 Apparaat307.995328.095338.290328.433321.986320.214315.5045.01.01 Staf Deltacommissaris1.6521.5711.9232.3712.4562.4052.4055.01.02 Apparaatskosten RWS306.343326.524336.367326.062319.530317.809313.099- Waarvan bijdrage aan agentschap RWS306.343326.524336.367326.062319.530317.809313.0995.02 Overige uitgaven70.43175.49631.02529.52029.40129.40029.4005.02.01 Overige netwerkgebonden uitgaven68.65472.33528.90927.39527.39627.39527.395- Waarvan bijdrage aan agentschap RWS68.65472.33528.90927.39527.39627.39527.3955.02.02 Programma-uitgaven DC1.7773.1612.1162.1252.0052.0052.0055.03 Investeringsruimte010.70043.12876.45868.27947.05963.4505.03.01 Programmaruimte010.70043.12876.45868.27947.05963.4505.03.02 Beleidsruimte00005.04 Reserveringen008.99111.68476.92585.381150.3495.04.01 Reserveringen008.99111.68476.92585.381150.349Ontvangsten207.51627.7975.10 Saldo afgesloten rekeningen207.51627.797Geschatte budgetflexibiliteitMet uitzondering van de investeringsruimte en reserveringen, zijn de budgetten in 2026 juridisch verplicht op de peildatum 1 januari 2026. De budgetten voor investeringsruimte en reserveringen zijn beleidsmatig gereserveerd.Tabel 32 Geschatte budgetflexibiliteit2026Juridisch verplicht88%Bestuurlijk gebondenBeleidsmatig gereserveerd12%Nog niet ingevuld/vrij te bestedenC.Toelichting5.01 ApparaatMotiveringIn uitzondering op de systematiek van «Verantwoord Begroten» worden op deze begroting ook de apparaatskosten van de Staf Deltacommissaris en RWS gepresenteerd.ProductenStaf DeltacommissarisOvereenkomstig de Deltawet heeft de Deltacommissaris een eigen staf ter ondersteuning van zijn taken en een budget voor de aan hem toebedeelde taken. Op dit artikel worden personele en materiële kosten gepresenteerd, die nodig zijn om de taken van de Staf Deltacommissaris te kunnen uitvoeren.Apparaatskosten RijkswaterstaatDit betreft de apparaatskosten (inclusief afschrijving en rente) voor de programma’s Ruimte voor de Rivier, Maaswerken, HWBP-2, HWBP, Afsluitdijk, overige aanlegprojecten, verkenningen en planuitwerkingen, exploitatie (watermanagement), onderhoud en vernieuwing, de uitvoering van landelijke taken en inhuur.5.02 Overige uitgavenProductenOverige netwerkgebonden uitgavenOnder overige kosten zijn de externe kosten verantwoord die niet direct toewijsbaar zijn aan de producten van het Deltafonds. Hiertoe behoren externe kosten voor de landelijke taken basisinformatie, sectorspecifieke ICT, kennisontwikkeling en innovatie, watermanagement, exploitatie en onderhoud en overige.Programmauitgaven Deltaprogramma actie Staf DCDeze uitgaven worden gedaan voor het Deltaprogramma en de hoofdtaken van de Deltacommissaris. Dit betreffen vooral programma-uitgaven voor: kennis- en strategieontwikkeling (waaronder voorbereiding van de tweede zesjaarlijkse herijking en Kennisprogramma Zeespiegelstijging); monitoring en evaluatie in het kader van het bewaken van de voortgang en samenhang van de uitvoering van het Deltaprogramma; de totstandkoming en het bevorderen van de uitvoering van het jaarlijkse Deltaprogramma; en voor het betrekken en informeren van belanghebbenden en publiek (communicatie en Deltacongres).5.03 InvesteringsruimteOp dit artikel wordt de voor het Deltafonds beschikbare investeringsruimte verantwoord. Het kabinet heeft besloten tot een jaarlijkse verlenging van de investeringsfondsen. In deze begroting betekent dit een verlenging tot en met 2039. Na aftrek van de doorlopende verplichtingen (exploitatie, onderhoud en vernieuwing, apparaats- en netwerkgebonden kosten RWS en het HWBP) betekent dit een toevoeging van € 343 miljoen aan investeringsruimte in 2039. Na de verlenging van het Deltafonds en budgettaire aanpassingen bedraagt de generieke investeringsruimte € 276 miljoen. Het grootste deel van de investeringsruimte is pas vanaf 2039 beschikbaar.Deze investeringsruimte is beschikbaar voor prioritaire beleidsopgaven binnen de scope van het Deltafonds. De uitwerking van het Deltaprogramma is in volle gang. Gedurende de lopende trajecten, zoals de beoordeling op basis van de nieuwe waterveiligheidsnormen, Integraal Riviermanagement, het Deltaplan zoetwater en de Programmatische Aanpak Grote Wateren zullen de komende jaren deze investeringsmiddelen op adaptieve wijze nader worden geprogrammeerd. De investeringsruimte bevat ook reserveringen voor toekomstige verwachte risico’s. In de investeringsruimte van € 867 miljoen zijn risicoreserveringen opgenomen van in totaal circa € 591 miljoen. Tabel 33 Investeringsruimte (bedragen x € 1.000)20252026202720282029203020312032Vrije Investeringsruimte4.7000000000Risicoreserveringen6.00043.12876.45868.27947.05963.45087.38333.511Totaal10.70043.12876.45868.27947.05963.45087.38333.511Tabel 34 Vervolg Investeringsruimte (bedragen x € 1.000)Vervolg Investeringsruimte20332034203520362037203820392025-2039Vrije Investeringsruimte000000246.150250.850Risicoreserveringen35.91132.41132.41232.41211.57510.58710.587591.163Totaal35.91132.41132.41232.41211.57510.587256.737842.0135.04 ReserveringenOp artikelonderdeel 5.04 worden uitgaven geraamd voor toekomstige opgaven, waarvoor nog geen startbeslissing is genomen. Op dit moment zijn tot en met 2039, onder voorbehoud van cofinanciering, met name de volgende posten gereserveerd:–Regionale keringen in beheer bij het Rijk (€ 181 miljoen): Om de regionale keringen in beheer bij het Rijk te laten voldoen aan de in het Waterbesluit opgenomen normen is binnen de investeringsruimte een reservering getroffen.–Integraal Rivier Management /Ruimte voor de Rivier 2.0 (€ 702 miljoen):  In dit programma worden de Rijksopgaven voor de rivier, waaronder waterveiligheid, scheepvaart, waterkwaliteit en -kwantiteit, rivierbodemligging en vegetatiebeheer in samenhang met elkaar gebracht om synergie in programmering en uitvoering te bereiken In het programma Ruimte voor de Rivier worden maatregelen uitgewerkt voor de korte en waar mogelijk lange termijn gericht op herstel van rivierbodems en ruimte voor hoge rivierafvoeren. Tevens worden deze daar waar dit leidt tot synergie verbonden met urgente regionale opgaven. Lopende projecten dragen bij aan dit doel.–Deltaplan Zoetwater (t/m 2039 € 474 miljoen):  Dit betreft voortzetting van het beleid (vervolg op het 1e pakket zoetwater) om schade ten gevolge van droogte en verzilting te voorkomen. Het was in Nederland in 2022 voor de vierde keer in vijf jaar droog, met name op de hoge zandgronden.  Bovendien was er in 2022 en in 2018 sprake van een feitelijk watertekort. De KNMI klimaatscenario’s laten zien dat droogte intenser wordt en zich vaker gaat voordoen. Dit laat zien dat we meer moeten doen om problemen en schade door zoetwatertekorten en verzilting, zoals op de hoge zandgronden en o.a. in IJsselmeergebied, te voorkomen. Daarvoor wordt in het Deltafonds vanaf 2040 jaarlijks € 42 miljoen gereserveerd.–Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) (t/m 2039 € 475 miljoen): PAGW betreft systeemingrepen (inrichting en transities in gebruik en beheer)  gericht op het verbeteren van de ecologische waterkwaliteit en het creëren van  hoogwaardige natuur in de grote wateren die goed samengaat met een krachtige economie. PAGW levert daarmee ook de noodzakelijke uitgangssituatie voor de realisatie van de wettelijke opgaven voor ecologische waterkwaliteit (KRW) en natuur (N2000). Het programma heeft een doorlooptijd tot en met 2050. Voor de opgave in de periode 2034–2039 wordt jaarlijks € 79 miljoen, in 2040 € 85,8 miljoen en in de periode 2041-2050 jaarlijks € 66 miljoen aan de beleidsreservering toegevoegd voor de bekostiging van de urgente opgave.–Wettelijk Beoordelingsinstrumentarium 2035 (€ 42 miljoen): Beheerders van primaire waterkeringen (Waterschappen en Rijk) zijn conform de Omgevingswet wettelijk verplicht minimaal iedere twaalf jaar verslag uit te brengen aan de Minister over de waterstaatkundige toestand (omgevingswaarden) van deze keringen. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld over de beoordeling hiervan. Deze regels zijn bekend onder het «Wettelijk beoordelingsinstrumentarium». De scope van dit programma omvat de (door)ontwikkeling en ontsluiting van instrumenten, technische leidraden, voorschriften, procedures, ondersteuning, beheer en onderhoud. De reservering dient voor het dekken van de benodigde jaarlijkse kosten voor dit programma in de periode 2025–2035.–IJsselmeergebied € 4,5  miljoen: Samen met de regiopartners werkt IenW in de periode 2023-2026 aan de voorbereiding van de herijking van de voorkeursstrategie en Deltabeslissing IJsselmeergebied in 2026. De komende jaren zal gewerkt worden aan een integrale analyse van kansrijke alternatieven en nieuwe beleidsbesluiten. Vanaf 2030 wordt een beleidsreservering van € 4,5 miljoen aangelegd met een structurele doorwerking. Hiervan zal gebruik gemaakt worden als er meer zicht is op de doorwerking van de deltabeslissing in 2026 en de uitwerking en implementatie van het beleid in de jaren daarna.–HWBP € 1,0 miljard: Voor de dekking van de middellange termijn tekorten op het HWBP hebben de waterschappen € 1,25 miljard bijeen gebracht. Omdat het Hoofdlijnenakkoord hiervoor geen geld heeft toegekend, moet de rijksbijdrage in de bestaande financiële ruimte worden ingepast. In de begroting 2026 is hiervoor een beleidsreservering van € 1,0 miljard getroffen, onder voorwaarde van de herijking van het HWBP. Op basis van de prestaties van het HWBP de komende jaren wordt bezien hoe extra rijksmiddelen voor 2036 vrij gemaakt kunnen worden.3.6Artikel 6 Bijdragen andere begrotingen RijkA.Omschrijving van de samenhang in het beleidOp dit artikel worden de ontvangen bijdragen verantwoord die ten laste van de begroting van IenW komen. De doelstellingen van het onderliggend beleid zijn terug te vinden in de Begroting hoofdstuk XII.Het productartikel is gerelateerd aan artikel 26 Bijdragen aan de Investeringsfondsen op de Begroting hoofdstuk XII.B.Budgettaire gevolgen van uitvoeringTabel 35 Budgettaire gevolgen van de uitvoering artikel 6 Bijdragen andere begrotingen Rijk (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Ontvangsten1.254.8421.580.1146.09 Ten laste van begroting IenW1.254.8421.580.1146.09.01 Ten laste van begroting IenW1.254.8421.580.114MotiveringHet gebruik van artikel 6 van het Deltafonds opgeheven. Het Deltafonds werd tot dusverre gevoed via de begroting van Infrastructuur en Waterstaat. Vanaf 2026 wordt het Deltafonds direct gefinancierd vanuit de schatkist en worden overhevelingen van andere departementen rechtstreeks aan de betreffende artikelen op het Deltafonds toegevoegd. Hierdoor wordt de administratieve last verminderd en wordt de verdeling van middelen tussen de begroting van IenW enhet Deltafonds beter inzichtelijk gemaakt.3.7Artikel 7 Investeren in waterkwaliteitA.Omschrijving van de samenhang in het beleidMaatregelen op het gebied van waterkwaliteit in het hoofdwatersysteem ten behoeve van de Europese Kaderrichtlijn Water worden verantwoord op artikelonderdeel 7.01.Met de Stroomgebiedbeheerplannen wordt gewerkt aan het realiseren van de doelen van de Kaderrichtlijn Water (KRW), daarnaast zijn er nieuwe uitdagingen om ons water chemisch schoon en ecologisch gezond te krijgen en te houden voor duurzaam gebruik. De prioriteiten daarbij zijn nutriënten, gewasbeschermingsmiddelen, plastic zwerfafval, opkomende stoffen en medicijnresten in water. Sinds 2023 werken rijk en medeoverheden in het KRW impulsprogramma opgezet aan 7 actielijnen om alles wat mogelijk is te doen om KRW doelbereik te realiseren. Kernpunten zijn stevig sturen op uitvoeren van de afgesproken maatregelen en gezamenlijk aanpakken van de risico’s daarbij, uitwerken van aanvullend benodigde maatregelen op basis van de tussenevaluatie KRW (eind 2024) en de evaluatie van de stroomgebiedbeheerplannen door de Europese Commissie (2025). Er is onder leiding van de minister een Bestuurlijk Overleg KRW ingesteld om dit aan te sturen.Met uitvoering van de maatregelen komen de doelen van de KRW in beeld voor het hoofdwatersysteem. Voor het behalen van Natura 2000-doelen is meer nodig. Door klimaatverandering en toenemend maatschappelijk gebruik staan de natuur en ecologische waterkwaliteit en daarmee de biodiversiteit van de grote wateren onder druk. Er zijn daarom aanvullende systeemingrepen en­ een transitie naar duurzaam beheer nodig om een duurzame verbetering te realiseren. Het Rijk wil in 2050 toekomstbestendige grote wateren met hoogwaardige natuur die goed samengaat met een krachtige economie. Via de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW), waterzuivering van medicijnresten, waterkwaliteitsprojecten en implementatie van de Richtlijn Stedelijk Afvalwater wordt invulling gegeven aan deze ambitie. Dit is verantwoord op artikel 7.02. Studiekosten voor de waterkwaliteit worden verantwoord op artikel 7.03.Het artikel investeren in waterkwaliteit is gerelateerd aan beleidsartikel 11 (Integraal Waterbeleid) op de Begroting Hoofdstuk XII.B.Budgettaire gevolgen van uitvoeringTabel 36 Budgettaire gevolgen van de uitvoering artikel 7 Investeren in waterkwaliteit (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Verplichtingen87.870379.143377.277142.26470.454195.62795.388Uitgaven107.974136.997253.564471.915184.034212.151108.1627.01.01 Aanleg Kaderrichtlijn water52.81682.663143.158354.817100.3972.7477.02 Ontwikkeling Waterkwaliteit35.53231.05285.854102.20871.393197.662106.2917.02.01 Aanleg waterkwaliteit32.76825.33876.89594.33368.93288.586105.844- Waarvan bijdrage aan agentschap RWS1031061061061061061067.02.02 Planning waterkwaliteit2.7645.7148.9597.8752.461109.076447- Waarvan bijdrage aan agentschap RWS2.7645.5458.5176.9541.9434634477.03 Studiekosten19.62623.28224.55214.89012.24411.7421.8717.03.01 Studiekosten waterkwaliteit19.62623.28224.55214.89012.24411.7421.871- Waarvan bijdrage aan agentschap RWS9.2847.39090821940253224Ontvangsten2329882257.09 Ontvangsten investeringen in waterkwaliteit232988225Geschatte budgetflexibiliteitMet uitzondering van planning en studies, zijn de budgetten in 2026 juridisch verplicht op de peildatum 1 januari 2026. De budgetten voor planning en studies zijn bestuurlijk gebonden.Tabel 37 Geschatte budgetflexibiliteit2026Juridisch verplicht87%Bestuurlijk gebonden13%Beleidsmatig gereserveerdNog niet ingevuld/vrij te bestedenC.Toelichting7.01 Investeringen waterkwaliteitMotiveringHet op orde krijgen en houden van een duurzaam watersysteem tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten, waardoor Nederland schoon (drink)water heeft.ProductenVerbeterprogramma Kaderrichtlijn WaterHet Verbeterprogramma Kaderrichtlĳn Water bestaat uit maatregelen in de Rĳkswateren Deze maatregelen moeten bĳdragen aan het bereiken van een goede ecologische en chemische toestand van de watersystemen, zoals de Kaderrichtlĳn Water vraagt. Tevens draagt dit bĳ aan de doelen voor de  Drinkwaterrichtlĳn, de Zwemwaterrichtlĳn, Natura 2000 en de Kaderrichtlĳn Mariene Strategie.Meetbare gegevensDe uitvoering van het verbeterprogramma van Rĳkswaterstaat is in een  drietal tranches verdeeld. In totaal worden door RWS 550 maatregelen uitgevoerd in en langs de grote wateren. Deze maatregelen zĳn divers van aard, bevatten zowel het uitvoeren van onderzoeken als de  aanleg van fysieke maatregelen zoals nevengeulen, natuurvriendelĳke oevers en vispassages in het rivierengebied. De maatregelen van het verbeterprogramma bevinden zich zowel in de planuitwerking als realisatiefase.De Tweede Kamer wordt jaarlĳks via De Staat van ons Water geïnfor­ meerd over de uitvoering van alle maatregelen, ook diegene die worden  uitgevoerd door de waterschappen en andere partĳen, gericht op de  ecologische en chemische kwaliteit van de oppervlaktewateren in de  stroomgebieden van de Rĳn, Maas, Schelde, Eems en over de uitvoering  gericht op een goede chemische en kwantitatieve toestand van de grond  wateren in de vier stroomgebieden (laatste publicatie: Kamerstukken II,  2023, 27 625 nr. 668. Omdat de Kaderrichtlĳn Water werkt met planpe­ riodes, is een volledige beschrĳving van de toestand alleen om de 6 jaar  mogelĳk. In december 2024 is Tussenevaluatie van de Kaderrichtlijn Water (KRW) aangeboden aan de Kamer. Deze rapportage geeft inzicht in hoe de waterkwaliteit in Nederland er voor staat, de ontwikkelingen die hierin optreden en de resterende opgaven voor het behalen van de doelen. (kamerstuk 27 625 Nr. 696).Tabel 38 Projectoverzicht realisatieprogramma (bedragen x € 1 miljoen)ProjectbudgetKasbudgetOpleveringhuidigvorigt/m 2024202520262027202820292030laterhuidigvorigProjecten waterkwaliteitProjecten NationaalKRW 1e tranche303030KRW 2e en 3e tranche93290924883143355100320272027AfrondingenProgramma Realisatie96293927883143355100300Budget (DF 7.01.01)831433551003007.02 Overige investeringen waterkwaliteitMotiveringNaast het Verbeterprogramma Waterkwaliteit Rijkswateren ten behoeve van de KRW zijn hieronder de overige aanlegprojecten inzake waterkwaliteit opgenomen.ProductenAanleg waterkwaliteitTabel 39 Projectoverzicht realisatieprogramma (bedragen x € 1 miljoen)ProjectbudgetKasbudgetOpleveringhuidigvorigt/m 2024202520262027202820292030laterhuidigvorigWaterkwaliteitProjecten NationaalBijdrageregeling medicijnresten6160225342028Grote wateren60156514103890658910618920332032Verruiming vaargeul Westerschelde262626Natuurcompensatie Perkpolder77612028DAW Projecten (subsidies aan o.a. Kadaster, LTO)292569545Afrondingen‒ 1Programma Realisatie724683742577946989106189Budget (DF 7.02.01)2577946989106189Belangrijkste (budgettaire) aanpassingen1.De verhoging van het projectbudget Grote wateren betreft toevoeging van prijsindexatie 2025 € 18,2 miljoen. Bij de opdracht voor de realisatiefase Paddenpol is het budget per abuis toegevoegd aan artikel 7.02 planning waterkwaliteit. Een bedrag van € 4,3 miljoen wordt alsnog ten gunste van het realisatieprogramma Grote wateren gebracht. Voor het uitvoeren van een gecombineerde plan van aanpak voor Vis- en verziltingsmaatregelen bij den Oever wordt € 26,4 miljoen overgeboekt vanuit artikle 2 Deltaplan Zoetwater fase 2.Grote waterenDe in 2017 uitgevoerde verkenning naar de opgaven voor natuur en water  kwaliteit in de grote wateren, laat zien dat er grote systeemingrepen  (inrichting en beheer) nodig zĳn om de ecologische waterkwaliteit te verbeteren waardoor de natuur verbetert. Voor een toekomstbestendig systeem zijn maatregelen nodig die ruimte bieden aan natuurlĳke processen (waaronder terugbrengen van  natuurlĳk dynamiek), hydro-ecologische verbindingen verbeteren en voor het ecologisch functioneren verloren gegane leefgebieden terugbrengen.Op grond daarvan hebben de Ministers van IenW en LVVN de ambitie uitgesproken om tot 2050 diverse maatregelen te treffen die gericht zijn op het voorkomen van achteruitgang van ecologische kwaliteit van de grote wateren, het bevorderen van een stabiel en samenhangend ecologisch netwerk en het creëren van ruimte voor ruimtelijk-economische ontwikkeling.Om deze ambitie verder te brengen is de Programmatische Aanpak Grote Wateren gestart die waar het kan aansluit op lopende gebiedsprocessen, waarbĳ samen met overheden, marktpartĳen, natuurorganisaties en stakeholders maatregelen worden uitgevoerd. Na realisatie is er nog 10 jaar exploitatie en onderhoud, monitoring en evaluatie meegenomen in het taakstellend budget.De komende jaren zullen IenW en LVVN, in de vorm van de programmatische aanpak Grote Wateren, samen met de regio (Gebiedsagenda’s voor de Grote Wateren) en ondersteund door Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en regionale partners de maatregelen uit de eerste,  tweede en derde tranche uitvoeren (Kamerstukken II 2019-2020,27 625, nr. 488 en nr. 523; Kamerstukken 2022-2023 27 625, nr. 565 en nr. 595).De eerste, tweede en derde tranche projecten zitten in 2026 veelal in de verkenning,  planning of voorbereiding voor de realisatie.Verder wordt een aantal MIRT-beslissingen verwacht in 2026. Een voorkeursbeslissing voor Noord-Hollandse Markermeerkust en een MIRT-3 besluit voor de projecten Galgeplaat en de pilot Buitendijkse Slibsedimentatie.Met het in werking treden van de Omgevingswet vallen een aantal projecten onder een stelsel van vergunningen. Deze zullen daarmee geen projectbesluit meer nemen, maar wel een MIRT-3 besluit.Tabel 40 Programmatische Aanpak Grote WaterenPAGW projectFase MIRTMijlpaal 2026PreverkenningGrensmaas, achteroevers IJsselmeer en Vogel en VisPreverkenningStart preverkenningBiesbosch Rijn MaasmondingPreverkenningAfronding preverkenningVerkenningOnderwaternatuur, Ketelpolder, Boschplaat, vierwaardenVerkenningStart verkenningNoord Hollandse IJsselmeerkustVerkenningAfronding verkenningFriese IJsselmeerkustVerkenning en deel realisatieVerkenning 2e en 3de tranche. Realisatie i.s.m. KRW maatregel Makumer NoordwaardPlanuitwerkingWieringerhoekPlanuitwerkingAfronding studie Zoet-zout overgang Den Oever i.c.m. verdrogingsmaatregelenOostvaardersoeversPlanuitwerkingUitwerking tweede en derde trancheEemszijlen binnendijksPlanuitwerkingGalgenplaatPlanuitwerkingProjectbesluit en voorbereiding realisatie: N2000 beheermaatregelMeanderende MaasPlanuitwerkingProjectbesluitEemszijlen buitendijksPlanuitwerkingGo/no go moment i.v.m. grondgebruiksissuePaddenpolPlanuitwerkingStart realisatieRealisatieVierhuizengat-LauwersmeerRealisatieIn uitvoeringBeheer en monitoringMarkerwaddenBeheer en monitoringMonitoring KIMA 2.0 opgeleverdDeltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW)Vanaf juli 2023 is de Tijdelijke Subsidieregeling Uitvoering Maatregelen Deltaplan Agrarisch Waterbeheer van kracht. Hiermee is aanvullende financiering beschikbaar voor bovenwettelijke maatregelen op het gebied van agrarisch waterbeheer waar waterschappen en agrariërs samen aan werken. Aanvragen kunnen tot 1 januari 2026 worden ingediend, waarna beoordeling van de aanvraag en eventuele uitkering van de subsidie aan waterschappen plaats zal vinden.Waterzuivering medicijnrestenVoor zuivering van medicijnresten wordt bijgedragen aan aanpassing van rioolwaterzuiveringsinstallaties met een vergaande zuivering voor microverontreinigingen. In de bijdrageregeling is een totaal van 61 miljoen beschikbaar. In 2025 zal naar verwachting de 2e tranche van de subsidieregeling open worden gesteld. Daarnaast zal in 2025, de 1e tranche van de subsidieregeling worden afgerond.WaterkwaliteitsprojectenVoor het terugdringen van de invloed van nutriënten en gewasbescher­ mingsmiddelen op het oppervlaktewater wordt middels subsidie-bijdragen aan LTO en middels een bijdrage aan het kadaster uitvoering gegeven aan het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer.Verkenningen- en PlanuitwerkingsprogrammaHet verkenningen- en planuitwerkingsprogramma dient om een probleem of een initiatief met een maatschappelijke meerwaarde te verkennen en om daarna, indien nodig, uit alternatieven de beste oplossing voor het probleem te zoeken en voor te bereiden voor de uitvoering.Dit artikelonderdeel geeft inzicht in de stand van zaken van diverse projecten en programma’s op het gebied van zoetwatervoorziening die zich in de fasen van voorbereiding tot realisatie bevinden.Tabel 41 Projectoverzicht Planning waterkwaliteit (bedragen x € 1 miljoen)BudgetPlanningProjectomschrijvingHuidigvorigPB of TBOpleveringProjecten NationaalEPK planning waterkwaliteit1316Projecten Zuid-NederlandGrevelingen111109Totaal programma planuitwerking en verkenning124125Begroting DF 7.02.02124125Toelichting:Getij GrevelingenDe start van de planuitwerking van het project Getij Grevelingen is uitgesteld omdat de financiering niet rond is. Het uitstel vloeit voort uit een geconstateerde kostenstijging voor de aanleg van een nieuw doorlaatmiddel in de Brouwersdam. In 2025 wordt aanvullend onderzoek gedaan naar kosten en de effecten op de waterkwaliteit, natuur en economie van ander peilregime inclusief nieuw doorlaatmiddel in de Brouwersdam dan gehanteerd bij de varianten in de Taskforce fase.7.03 Studiekosten waterkwaliteitMotiveringDit betreft de studie- en onderzoekskosten voor het Deltaprogramma (MIRT- onderzoeken) en de overige studiekosten op het gebied van waterkwaliteit.ProductenAanpak WaterkwaliteitSpeerpunten in de aanpak van waterkwaliteit zijn het terugdringen van de problematiek van nutriënten in het grond- en oppervlaktewater, de vermindering van de belasting van het water door emissies van gewasbeschermingsmiddelen en het verminderen van waterverontreiniging als gevolg van medicijnresten , nutriënten, microplastics en nieuwe (opkomende) stoffen. Daarbij zal de implementatie van de Richtlijn Stedelijk Afvalwater de komende tijd veel inzet vragen. De uitvoering in de praktijk zal naar verwachting tot een verbetering van de waterkwaliteit gaan leiden door minder belasting vanuit stedelijk afvalwater. Als onderdeel van deze aanpak wordt in de periode 2023-2025 door het RIVM onderzocht op welke manier de aanwezigheid van PFAS in mens en milieu teruggedrongen kan worden. De RIVM aanpak bestaat uit het inventariseren van de bronnen, het ontwikkelen van handelingsperspectieven en het monitoren van de effectiviteit van de genomen maatregelen.4.BijlagenBijlage 1: VerdiepingshoofdstukIn het verdiepingshoofdstuk is per productartikel een meerjarige begrotingsmutatietabel opgenomen op artikelonderdeelniveau met daarbij de aansluiting tussen de vorige stand van de begroting en de nu voorgestelde stand. Dit voor de volledige looptijd van het fonds. Bij het toelichten van de begrotingsmutaties wordt de normering die is opgenomen in de leeswijzer gehanteerd. Dit houdt in dat de begrotingsmutaties, waarbij het verschil kleiner is dan de aangegeven norm niet worden toegelicht (tenzij beleidsmatig toch relevant). De begrotingsmutaties zijn in alfabetische volgorde in de tabellen opgenomen en worden ook in deze volgorde toegelicht. Artikel 1 Investeren in waterveiligheidTabel 42 Artikel 1 Investeren in waterveiligheid (bedragen x € 1.000)1 Investeren in waterveiligheidTotaal mutatie202520262027202820292030203120322033203420352036203720382039Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 1.01 Grote projecten waterveiligheid36.00460.12235.119163.5826.6347.2290Mutaties Voorjaarsnota 202570.679‒ 44.780‒ 20.7738.548230343Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 1.01 Grote projecten waterveiligheid106.68315.34214.346172.1306.8647.5720Prijsbijstelling 202510.6673.5245074745.685227250Mutaties Miljoenennota 20263.5245074745.685227250000000000Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 1.01 Grote projecten waterveiligheid110.20715.84914.820177.8157.0917.822000000000Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 1.02 Ontwikkeling waterveiligheid490.979716.188666.251520.841541.258509.776411.090535.622616.762523.907556.608536.135487.005404.523Mutaties Voorjaarsnota 2025‒ 55.023‒ 170.548‒ 81.885‒ 114.83413.257112.07631.876‒ 66.309‒ 97.905‒ 101.129‒ 71.8834.420225.811322.601Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 1.02 Ontwikkeling waterveiligheid435.956545.640584.366406.007554.515621.852442.966469.313518.857422.778484.725540.555712.816727.124Budgetoverheveling Reserv Ijsseldelta17.50017.500Budgetoverheveling BOI 2035‒ 1.767‒ 1.014‒ 753Budgetoverheveling RvdR2.0 Gelderse Poort‒ 1.229‒ 384‒ 845Budgetoverheveling voor Groene rivier Well5.0005.000Extrapolatie 2039388.567388.567Kasschuif artikel Investeren in waterkwaliteit031.8677.97761.62923.044‒ 99.809‒ 24.708322‒ 322Kasschuif artikel Netwerkgebonden en overige uitgaven0‒ 16.729‒ 19.814‒ 23.428‒ 12.905‒ 10.655‒ 1.708‒ 1.558‒ 7.658‒ 6.2703.6666.1506.9856.9507.36969.605Kasschuif Investeren in zoetwatervoorziening0455‒ 37013.68193‒ 6.442‒ 7.417Kasschuiven artikel investeren in waterveiligheid022.8786.068‒ 19.143‒ 1.446‒ 4.219‒ 14.367‒ 1.690‒ 1.995‒ 636‒ 2.8301091.022‒ 2.097‒ 56518.911Prijsbijstelling 2025222.29412.86116.63216.29910.52716.34116.94716.59815.58315.57714.90014.21914.18514.00313.81113.811Subsidieonvangst Lob van Gennep851851Subsidieonvangst Ws. Aa en Maas. IRM-pilot Hoogwaterveiligheid2828Terugvordering Recreatieterrein Waterschap188188Mutaties Miljoenennota 202668.50113.89549.03819.313‒ 104.784‒ 31.25313.3505.9308.99315.73620.15622.19218.85620.615490.894Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 1.02 Ontwikkeling waterveiligheid504.457559.535633.404425.320449.731590.599456.316475.243527.850438.514504.881562.747731.672747.739490.894Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 1.03 Studiekosten33.49729.18232.62720.83617.72316.87213.67213.67213.68813.43213.43213.43213.43213.432Mutaties Voorjaarsnota 20253.2527.5002.7268.154944498498498‒ 702‒ 702‒ 702‒ 702‒ 702‒ 702Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 1.03 Studiekosten36.74936.68235.35328.99018.66717.37014.17014.17012.98612.73012.73012.73012.73012.730Extrapolatie 203912.73012.730Herschikking kasbudget watermodel‒ 276‒ 276HXII: Bijdrage digitalisering Deltares1.0001.000HXII: Overboeking programmageld Wateroverlast‒ 148‒ 129‒ 19HXII: Subsidies Klimaat Adaptatie naar DF‒ 4.020‒ 420‒ 1.005‒ 1.005‒ 990‒ 600JenV: NIS2 sectorale CSIRT taken 2025‒ 488‒ 488Kasschuiven0‒ 6.9061.93075754.826LVVN: Overboeking ministeries Huurders op groen‒ 15‒ 15LVVN: Overboeking ministeries PPS/Topsectoren-projecten‒ 189‒ 77‒ 42‒ 43‒ 27OCW: Platform Ijsselmeergebied10025252525Prijsbijstelling 20254.244534535515424272253206206189185185185185185185Subsidie milieu centraal‒ 65‒ 65VRO: Overboeking ministerie VRO Cra‒ 50‒ 50Mutaties Miljoenennota 2026‒ 6.8671.424‒ 433‒ 4934.49825320620618918518518518518512.915Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 1.03 Studiekosten29.88238.10634.92028.49723.16517.62314.37614.37613.17512.91512.91512.91512.91512.91512.915Totaal Uitgaven Stand Ontwerpbegroting 2025 Investeren in waterveiligheid560.480805.492733.997705.259565.615533.877424.762549.294630.450537.339570.040549.567500.437417.955Totaal Uitgaven Stand eerste suppletoire wet 2025 Investeren in waterveiligheid579.388597.664634.065607.127580.046646.794457.136483.483531.843435.508497.455553.285725.546739.854Totaal Uitgaven Stand Ontwerpbegroting 2026 Investeren in waterveiligheid644.546613.490683.144631.632479.987616.044470.692489.619541.025451.429517.796575.662744.587760.654503.809Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 1.09 Ontvangsten investeren in waterveiligheid167.535150.786157.715178.013192.523187.905209.466211.335194.004220.954192.267197.148190.040190.040Mutaties Voorjaarsnota 2025‒ 7.6141.4332781.121‒ 9.40313.657Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 1.09 Ontvangsten investeren in waterveiligheid159.921152.219157.993179.134183.120201.562209.466211.335194.004220.954192.267197.148190.040190.040Extrapolatie 2039164.774164.774Prijsbijstelling 202591.8306.1226.1226.1226.1226.1226.1226.1226.1226.1226.1226.1226.1226.1226.1226.122Kasschuif bijdragen waterschappen015.9727.998‒ 19.068‒ 1.371607‒ 14.367‒ 1.690‒ 1.995‒ 636‒ 2.8301091.022‒ 2.097‒ 56518.911Subsidieonvangst Lob van Gennep851851Subsidieonvangst Ws. Aa en Maas. IRM-pilot Hoogwaterveiligheid2828Terugvordering Recreatieterrein Waterschap188188Mutaties Miljoenennota 202623.16114.120‒ 12.9464.7516.729‒ 8.2454.4324.1275.4863.2926.2317.1444.0255.557189.807Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 1.09 Ontvangsten investeren in waterveiligheid183.082166.339145.047183.885189.849193.317213.898215.462199.490224.246198.498204.292194.065195.597189.807Totaal Ontvangsten Stand Ontwerpbegroting 2025 Investeren in waterveiligheid167.535150.786157.715178.013192.523187.905209.466211.335194.004220.954192.267197.148190.040190.040Totaal Ontvangsten Stand eerste suppletoire wet 2025 Investeren in waterveiligheid159.921152.219157.993179.134183.120201.562209.466211.335194.004220.954192.267197.148190.040190.040Totaal Ontvangsten Stand Ontwerpbegroting 2026 Investeren in waterveiligheid183.082166.339145.047183.885189.849193.317213.898215.462199.490224.246198.498204.292194.065195.597189.807Artikel 1 Investeren in waterveiligheidBudgetoverheveling reservering IJsseldeltaDe verhoging van het projectbudget IJsseldelta fase 2 vanuit risicoreservering betreft de afkoopsom van de Roggebotbrug. Binnen het programma IJsseldelta fase 2 is met de provincie Flevoland overeengekomen dat de binnen het programma gerealiseerde nieuwe brug in de N307 (de Roggebotbrug) na oplevering overgaat van het rijk naar de provincie Flevoland wat betreft beheer, onderhoud en exploitatie. Het rijk betaalt hiervoor een eeuwigdurende afkoopsom van € 17,5 miljoen.Budgetoverheveling voor Groene rivier WellHet betreft een budgetoverheveling naar Rivierverruiming Maas. De aanbesteding van het project Groene rivier Well gaat starten. Vanwege gestegen realisatiekosten is € 5 miljoen meer nodig Dit bedrag wordt vanuit de investeringsruimte toegevoegd aan het uitvoeringsbudget.Extrapolatie 2039Bij de begroting 2026 wordt de looptijd van het Deltafonds met een jaar verlengd tot en met 2039. Het niveau van extrapolatie is gelijk aan het jaar 2038 stand begroting 2025 na verwerking van structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zijn de structurele bijdragen van derden doorgetrokken.KasschuivenOm binnen het Deltafonds tot een sluitende programmering te komen, zĳn budgettair neutrale kasschuiven over de diverse jaren noodzakelĳk. Door middel van een kasschuif via artikel 01.02 Ontwikkeling waterveiligheid onderdeel over/onderprogrammering worden de bedragen in de juiste jaren geplaatst.Loon- en prijsbijstelling 2025Dit betreft de toegekende loon- en prijsbijstelling tranch 2025 die vanuit de begroting Hoofdstuk XII wordt overgeheveld naar de investeringsruimte van het Deltafonds. Vanuit de investeringsruimte worden de artikelonderdelen verhoogd met de loon- en prijsbijstelling.Artikel 2 Investeren in zoetwatervoorzieningTabel 43 Artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening (bedragen x € 1.000)2 Investeren in zoetwatervoorzieningTotaal mutatie202520262027202820292030203120322033203420352036203720382039Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 2.02 Ontwikkeling zoetwatervoorziening48.09746.83065.94641.78011.804258258258277280258258258258Mutaties Voorjaarsnota 2025‒ 7.3177.3001.2532.488984‒ 19‒ 22Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 2.02 Ontwikkeling zoetwatervoorziening40.78054.13067.19944.26812.788258258258258258258258258258Bijdrage SPUK-aanvraag BTW‒ 14‒ 14Extrapolatie 2039258258Kasschuif Investeren in zoetwatervoorziening0‒ 455455‒ 13.8596.4427.417Budgetoverheveling Vis- en verziltingsmaatregelen‒ 26.361‒ 324‒ 289‒ 403‒ 754‒ 16.921‒ 7.670Prijsbijstelling 20257.3261.3461.7872.2191.4624229999999999Mutaties Miljoenennota 20265531.953‒ 12.043708‒ 10.057‒ 24499999999267Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 2.02 Ontwikkeling zoetwatervoorziening41.33356.08355.15644.9762.73114267267267267267267267267267Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 2.03 Studiekosten11.1402.2002.2001.000Mutaties Voorjaarsnota 20251.354Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 2.03 Studiekosten12.4942.2002.2001.000Budgetoverheveling Deltaplan Zoetwater973614176183Herschikking Subsidie ZW WiCE‒ 125‒ 125Kasschuif Investeren in zoetwatervoorziening0‒ 85178‒ 93Prijsbijstelling 2025254175323215Mutaties Miljoenennota 202666412321010500000000000Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 2.03 Studiekosten13.1582.3232.4101.10500000000000Totaal Uitgaven Stand Ontwerpbegroting 2025 Investeren in zoetwatervoorziening59.23749.03068.14642.78011.804258258258277280258258258258Totaal Uitgaven Stand eerste suppletoire wet 2025 Investeren in zoetwatervoorziening53.27456.33069.39945.26812.788258258258258258258258258258Totaal Uitgaven Stand Ontwerpbegroting 2026 Investeren in zoetwatervoorziening54.49158.40657.56646.0812.73114267267267267267267267267267Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 2.09 Ontvangsten investeren in waterkwantiteit en zoetwatervoorzieningenMutaties Voorjaarsnota 2025Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 2.09 Ontvangsten investeren in waterkwantiteit en zoetwatervoorzieningen000000000000000Mutaties Miljoenennota 2026Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 2.09 Ontvangsten investeren in waterkwantiteit en zoetwatervoorzieningen000000000000000Totaal Ontvangsten Stand Ontwerpbegroting 2025 Investeren in zoetwatervoorziening00000000000000Totaal Ontvangsten Stand eerste suppletoire wet 2025 Investeren in zoetwatervoorziening00000000000000Totaal Ontvangsten Stand Ontwerpbegroting 2026 Investeren in zoetwatervoorziening000000000000000Artikel 2 Investeren in zoetwatervoorzieningExtrapolatie 2039Bij de begroting 2026 wordt de looptijd van het Deltafonds met een jaar verlengd tot en met 2039. Het niveau van extrapolatie is gelijk aan het jaar 2038 stand begroting 2025 na verwerking van structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zijn de structurele bijdragen van derden doorgetrokken.Budgetoverheveling Vis- en verziltingsmaatregelenVoor het uitvoeren van een gecombineerde plan van aanpak voor Vis- en verziltingsmaatregelen bij den Oever wordt € 26,4 miljoen overgeboekt vanuit artikel 2 Deltaplan Zoetwater Fase 2.Kasschuiven artikel investeren in zoetwatervoorzieningOm binnen het Deltafonds tot een sluitende programmering te komen, zĳn budgettair neutrale kasschuiven over de diverse jaren noodzakelĳk. Door middel van een kasschuif via artikel 01.02 Ontwikkeling waterveiligheid onderdeel over/onderprogrammering worden de bedragen in de juiste jaren geplaatst. Op dit artikel betreft de kasschuif met name het project Verzilting spuisluizen Den Oever en project Eelde.Loon- en prijsbijstelling 2025Dit betreft de toegekende loon- en prijsbijstelling tranch 2025 die vanuit de begroting Hoofdstuk XII wordt overgeheveld naar de investeringsruimte van het Deltafonds. Vanuit de investeringsruimte worden de artikelonderdelen verhoogd met de loon- en prijsbijstelling.Artikel 3 Exploitatie, onderhoud en vernieuwingTabel 44 Artikel 3 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing (bedragen x € 1.000)3 Exploitatie, onderhoud en vernieuwingTotaal mutatie202520262027202820292030203120322033203420352036203720382039Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 3.01 Exploitatie8.26114.18117.09816.84416.64316.97720.74221.2208.5238.5238.5238.5238.5238.523Mutaties Voorjaarsnota 202523‒ 1.334‒ 1.33411.0809.7309.7519.0539.0539.164Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 3.01 Exploitatie8.28414.18117.09816.84416.64316.97719.40819.88619.60318.25318.27417.57617.57617.687Extrapolatie 203917.68717.687Prijsbijstelling 20258.456274468565556550561641657647603604581581584584Mutaties Miljoenennota 202627446856555655056164165764760360458158158418.271Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 3.01 Exploitatie8.55814.64917.66317.40017.19317.53820.04920.54320.25018.85618.87818.15718.15718.27118.271Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 3.02 Onderhoud en vernieuwing388.962337.306316.188381.089430.609423.058415.285410.590264.591296.857296.858313.784313.784250.493Mutaties Voorjaarsnota 202512.106121.000124.95899.99557.2434.097118.681216.974338.150330.899338.332322.676327.679390.859Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 3.02 Onderhoud en vernieuwing401.068458.306441.146481.084487.852427.155533.966627.564602.741627.756635.190636.460641.463641.352Budgetoverheveling tbv pilot Buitendijkse Slibsedimentatie Eems-Dollard85085858585858585858585Extrapolatie 2039593.652593.652Taakstelling inhuur Kent‒ 444‒ 444LVVN: Bijdrage Beheerautoriteit Wadden275275Prijsbijstelling 2025272.06213.38915.35214.98115.74815.90013.69917.63820.72919.90920.73420.98121.02321.18821.18319.608Taakstelling Schoof. Verambtelijking‒ 14.280‒ 1.020‒ 1.020‒ 1.020‒ 1.020‒ 1.020‒ 1.020‒ 1.020‒ 1.020‒ 1.020‒ 1.020‒ 1.020‒ 1.020‒ 1.020‒ 1.020Mutaties Miljoenennota 202613.66413.97314.04614.81314.96512.76416.70319.79418.97419.79920.04620.00320.16820.163612.240Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 3.02 Onderhoud en vernieuwing414.732472.279455.192495.897502.817439.919550.669647.358621.715647.555655.236656.463661.631661.515612.240Totaal Uitgaven Stand Ontwerpbegroting 2025 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing397.223351.487333.286397.933447.252440.035436.027431.810273.114305.380305.381322.307322.307259.016Totaal Uitgaven Stand eerste suppletoire wet 2025 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing409.352472.487458.244497.928504.495444.132553.374647.450622.344646.009653.464654.036659.039659.039Totaal Uitgaven Stand Ontwerpbegroting 2026 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing423.290486.928472.855513.297520.010457.457570.718667.901641.965666.411674.114674.620679.788679.786630.5114 Experimenteren cf. art. III DeltawetTotaal mutatie202520262027202820292030203120322033203420352036203720382039Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 4.02 GIV/PPS96.59091.58662.91562.69962.89462.43259.21959.06961.81661.83058.95358.47455.42959.328Mutaties Voorjaarsnota 202519.843‒ 2.81822.243‒ 2.389‒ 2.374‒ 2.369‒ 306‒ 274‒ 135‒ 94‒ 26‒ 3236‒ 24.781Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 4.02 GIV/PPS116.43388.76885.15860.31060.52060.06358.91358.79561.68161.73658.92758.44255.46534.547Extrapolatie 203952.25052.250Prijsbijstelling 202516.1361.9331.4741.4141.0011.0059979789761.0241.025978970921573867Mutaties Miljoenennota 20261.9331.4741.4141.0011.0059979789761.0241.02597897092157353.117Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 4.02 GIV/PPS118.36690.24286.57261.31161.52561.06059.89159.77162.70562.76159.90559.41256.38635.12053.117Totaal Uitgaven Stand Ontwerpbegroting 2025 Experimenteren cf. art. III Deltawet96.59091.58662.91562.69962.89462.43259.21959.06961.81661.83058.95358.47455.42959.328Totaal Uitgaven Stand eerste suppletoire wet 2025 Experimenteren cf. art. III Deltawet116.43388.76885.15860.31060.52060.06358.91358.79561.68161.73658.92758.44255.46534.547Totaal Uitgaven Stand Ontwerpbegroting 2026 Experimenteren cf. art. III Deltawet118.36690.24286.57261.31161.52561.06059.89159.77162.70562.76159.90559.41256.38635.12053.1175 Netwerkgebonden kosten en overige uitgavenTotaal mutatie202520262027202820292030203120322033203420352036203720382039Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 5.01 Apparaat312.729321.914314.853309.703309.952305.453303.740293.490293.490293.490293.490293.490294.244293.334Mutaties Voorjaarsnota 20253.120681‒ 400‒ 1.499‒ 3.246‒ 3.301‒ 4.1753.475‒ 4.175‒ 4.175‒ 4.175‒ 4.329‒ 4.329‒ 4.329Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 5.01 Apparaat315.849322.595314.453308.204306.706302.152299.565296.965289.315289.315289.315289.161289.915289.005Budgetoverheveling RvdR2.0 Gelderse Poort1.229384845Budgetoverheveling BOI 20351.7671.014753Extrapolatie 2039289.046289.046HXII: Bijdrage detachering DCO‒ 122‒ 122Taakstelling inhuur Kent‒ 229‒ 229KGG: Net op zee beheertaken terugbetaling‒ 2.800‒ 2.800Loon- en prijsbijstelling 2025183.65912.92313.20312.85712.60212.54112.35612.24612.14111.82711.82711.82711.82211.85411.81611.817LVVN: adviseringskosten EEZ zones127127MONS Correctie verdeling programmagelden‒ 711‒ 97‒ 97‒ 40‒ 253‒ 224Overheveling salariskosten DC3.000200200200200200200200200200200200200200200200Taakstelling Schoof. Verambtelijking14.8005201.0201.0201.0201.0201.0201.0201.0201.0201.0201.0201.0201.0201.0201.020Mutaties Miljoenennota 202612.24615.69513.98013.78213.50813.35213.46613.36113.04713.04713.04713.04213.07413.036302.083Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 5.01 Apparaat328.095338.290328.433321.986320.214315.504313.031310.326302.362302.362302.362302.203302.989302.041302.083Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 5.02 Overige uitgaven76.648131.435153.204151.339148.834151.780184.984189.20177.13777.13777.13777.13777.13777.030Mutaties Voorjaarsnota 2025‒ 1.835‒ 100.909‒ 124.159‒ 122.412‒ 119.908‒ 122.854‒ 164.481‒ 168.698‒ 56.681‒ 56.681‒ 56.681‒ 56.681‒ 56.681‒ 56.681Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 5.02 Overige uitgaven74.81330.52629.04528.92728.92628.92620.50320.50320.45620.45620.45620.45620.45620.349Extrapolatie 203920.34920.349EZ: Bijdrage Marin Natte Kunstwerken‒ 25‒ 25Prijsbijstelling 20256.6281.228499475474474474335335334334334334334332332Taakstelling Schoof. Verambtelijking‒ 520‒ 520Mutaties Miljoenennota 202668349947547447447433533533433433433433433220.681Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 5.02 Overige uitgaven75.49631.02529.52029.40129.40029.40020.83820.83820.79020.79020.79020.79020.79020.68120.681Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 5.03 Investeringsruimte55.40098.760126.25744.91341.500116.945127.29982.38082.795100.186154.298214.087253.050380.505Mutaties Voorjaarsnota 2025‒ 27.500‒ 55.632‒ 49.79923.3665.559‒ 53.495‒ 39.916‒ 48.869‒ 46.884‒ 67.775‒ 121.886‒ 181.675‒ 241.475‒ 369.918Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 5.03 Investeringsruimte27.90043.12876.45868.27947.05963.45087.38333.51135.91132.41132.41232.41211.57510.587Budgetoverheveling Blauwe economie300300Budgetoverheveling Reserv Ijsseldelta‒ 17.500‒ 17.500Budgetoverheveling voor Groene rivier Well‒ 5.000‒ 5.000Extrapolatie 2039318.229318.229Kasschuif artikel netwerkgebonden en overige uitgaven016.72919.81423.42812.90510.6551.7081.5587.6586.270‒ 3.666‒ 6.150‒ 6.985‒ 6.950‒ 7.369‒ 69.605Loon- en prijsbijstelling 2025‒ 46.902‒ 16.388‒ 14.000‒ 22.545‒ 12.206‒ 9.912‒ 1.097‒ 947‒ 7.047‒ 5.6594.2776.7617.5967.5617.9808.724Overheveling salariskosten DC‒ 3.000‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200Taakstelling EUMETSAT‒ 6.590‒ 141‒ 614‒ 683‒ 499‒ 543‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411Mutaties Miljoenennota 2026‒ 17.2000000000000000256.737Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 5.03 Investeringsruimte10.70043.12876.45868.27947.05963.45087.38333.51135.91132.41132.41232.41211.57510.587256.737Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 5.04 Reserveringen4.87511.68411.30073.89098.833161.160197.450121.950359.716477.516474.516472.516472.512479.333Mutaties Voorjaarsnota 2025‒ 4.875‒ 2.4424846.460‒ 9.925‒ 2.300164.667164.667‒ 97.599‒ 97.599‒ 97.600‒ 97.600‒ 264.262‒ 271.083Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 5.04 Reserveringen09.24211.78480.35088.908158.860362.117286.617262.117379.917376.916374.916208.250208.250Extrapolatie 2039208.250208.250Prijsbijstelling 2025‒ 138.857‒ 251‒ 100‒ 3.425‒ 3.527‒ 8.511‒ 11.484‒ 7.800‒ 6.985‒ 16.129‒ 16.129‒ 16.129‒ 16.129‒ 16.129‒ 16.129Mutaties Miljoenennota 20260‒ 251‒ 100‒ 3.425‒ 3.527‒ 8.511‒ 11.484‒ 7.800‒ 6.985‒ 16.129‒ 16.129‒ 16.129‒ 16.129‒ 16.129192.121Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 5.04 Reserveringen08.99111.68476.92585.381150.349350.633278.817255.132363.788360.787358.787192.121192.121192.121Totaal Uitgaven Stand Ontwerpbegroting 2025 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven449.652563.793605.614579.845599.119735.338813.473687.021813.138948.329999.4411.057.2301.096.9431.230.202Totaal Uitgaven Stand eerste suppletoire wet 2025 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven418.562405.491431.740485.760471.599553.388769.568637.596607.799722.099719.099716.945530.196528.191Totaal Uitgaven Stand Ontwerpbegroting 2026 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven414.291421.434446.095496.591482.054558.703771.885643.492614.195719.351716.351714.192527.475525.430771.622Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 5.10 Saldo afgesloten rekeningenMutaties Voorjaarsnota 202527.797Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 5.10 Saldo afgesloten rekeningen27.79700000000000000Mutaties Miljoenennota 2026Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 5.10 Saldo afgesloten rekeningen27.79700000000000000Totaal Ontvangsten Stand Ontwerpbegroting 2025 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven00000000000000Totaal Ontvangsten Stand eerste suppletoire wet 2025 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven27.7970000000000000Totaal Ontvangsten Stand Ontwerpbegroting 2026 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven27.797000000000000006 Bijdragen andere begrotingen RijkTotaal mutatie202520262027202820292030203120322033203420352036203720382039Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 6.09 Ten laste van begroting IenW1.555.4331.981.5791.950.2801.672.5671.543.8401.641.1151.617.7561.631.7631.673.5491.648.9661.742.1741.791.0561.785.7021.776.984Mutaties Voorjaarsnota 2025586‒ 259.40887.46445.231‒ 4.965‒ 64.79565.20550.20510.20510.305‒ 4.695‒ 4.695‒ 4.695‒ 4.695Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 6.09 Ten laste van begroting IenW1.556.0191.722.1712.037.7441.717.7981.538.8751.576.3201.682.9611.681.9681.683.7541.659.2711.737.4791.786.3611.781.0071.772.2891.736.684Bijdrage OCW Platform Ijsselmeergeb.10025252525Bijdrage SPUK-aanvraag BTW‒ 14‒ 14Dekking taakstelling CN ‒ 2026‒ 948‒ 948EZ: Bijdrage Marin Natte Kunstwerken‒ 25‒ 25Herschikking opdrachten Waterkwaliteit KRW88Herschikking RWS BOA Lab analyse en ABM‒ 350‒ 350Herschikking Subsidie Brakke wateren‒ 50‒ 50Herschikking Subsidie ZW WiCE‒ 125‒ 125HXII: Bijdrage detachering DCO‒ 122‒ 122HXII: Bijdrage digitalisering Deltares1.0001.000HXII: Herschikking BOA Waterkwaliteit‒ 477‒ 477HXII: Overboeking programmageld Wateroverlast‒ 148‒ 129‒ 19HXII: Subsidies Klimaat Adaptatie naar DF‒ 4.020‒ 420‒ 1.005‒ 1.005‒ 990‒ 600JenV: NIS2 sectorale CSIRT taken 2025‒ 488‒ 488Taakstelling inhuur Kent‒ 673‒ 673KGG: Net op zee beheertaken terugbetaling‒ 2.800‒ 2.800Loon- en prijsbijstelling 2025499.96330.59037.71437.06232.75430.87732.21431.84831.83232.52232.11733.65634.46334.39434.22833.692LVVN: adviseringskosten EEZ zones127127LVVN: Bijdrage aan LVVN Nutrienten‒ 90‒ 90LVVN: Bijdrage aan WR-project Update van de Nationale Milieu‒ 199‒ 142‒ 57LVVN: Bijdrage Beheerautoriteit Wadden275275LVVN: Overboeking ministeries Huurders op groen‒ 15‒ 15LVVN: Overboeking ministeries PPS/Topsectoren-projecten‒ 189‒ 77‒ 42‒ 43‒ 27Opheffen voedingsartikelen‒ 24.573.220‒ 1.757.500‒ 2.073.100‒ 1.749.061‒ 1.568.609‒ 1.608.123‒ 1.714.398‒ 1.713.389‒ 1.715.865‒ 1.690.977‒ 1.770.724‒ 1.820.413‒ 1.814.990‒ 1.806.106‒ 1.769.965Subsidie milieu centraal‒ 65‒ 65Taakstelling EUMETSAT‒ 6.590‒ 141‒ 614‒ 683‒ 499‒ 543‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411Terugboeking index. aanv. RIVM opdrachten‒ 340‒ 340VRO: Overboeking ministeries VRO Cra‒ 50‒ 50VWS: Bijdrage aan VWS ZonMW via DGMI‒ 1.312‒ 1.312VWS: Bijdrage van VWS gezondheidsonderz. PFAS250250Mutaties Miljoenennota 202624.095‒ 1.722.171‒ 2.037.744‒ 1.717.798‒ 1.538.875‒ 1.576.320‒ 1.682.961‒ 1.681.968‒ 1.683.754‒ 1.659.271‒ 1.737.479‒ 1.786.361‒ 1.781.007‒ 1.772.289‒ 1.736.684Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 6.09 Ten laste van begroting IenW1.580.11400000000000000Totaal Ontvangsten Stand Ontwerpbegroting 2025 Bijdragen andere begrotingen Rijk1.555.4331.981.5791.950.2801.672.5671.543.8401.641.1151.617.7561.631.7631.673.5491.648.9661.742.1741.791.0561.785.7021.776.984Totaal Ontvangsten Stand eerste suppletoire wet 2025 Bijdragen andere begrotingen Rijk1.556.0191.722.1712.037.7441.717.7981.538.8751.576.3201.682.9611.681.9681.683.7541.659.2711.737.4791.786.3611.781.0071.772.289Totaal Ontvangsten Stand Ontwerpbegroting 2026 Bijdragen andere begrotingen Rijk1.580.11400000000000000Artikel 3 Exploitatie, onderhoud en vernieuwingExtrapolatie 2039Bij de begroting 2026 wordt de looptijd van het Deltafonds met een jaar verlengd tot en met 2039. Het niveau van extrapolatie is gelijk aan het jaar 2038 stand begroting 2025 na verwerking van structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zijn de structurele bijdragen van derden doorgetrokken.Loon- en prijsbijstelling 2025Dit betreft de toegekende loon- en prijsbijstelling tranch 2025 die vanuit de begroting Hoofdstuk XII wordt overgeheveld naar de investeringsruimte van het Deltafonds. Vanuit de investeringsruimte worden de artikelonderdelen verhoogd met de loon- en prijsbijstelling.Taakstelling Schoof I VerambtelijkingOm invulling te geven aan de apparaatstaakstelling van Kabinet Schoof I. ziet RWS, in lijn met de Kamerbrief Uitvoeringambities regeerprogramma taakstelling Rijksoverheid (Kamerstuk dd 14-03-2025), verambtelijking als besparingsmogelijkheid. Door het omzetten van externe inhuur naar eigen personeel wordt niet alleen een financiële besparing gerealiseerd maar ook zorgt dit voor een verlaging van het inhuurpercentage.Artikel 4 Experimenteren cf. art. III DeltawetTabel 45 Artikel 4 Experimenteren cf. art. III Deltawet (bedragen x € 1.000)4 Experimenteren cf. art. III DeltawetTotaal mutatie202520262027202820292030203120322033203420352036203720382039Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 4.02 GIV/PPS96.59091.58662.91562.69962.89462.43259.21959.06961.81661.83058.95358.47455.42959.328Mutaties Voorjaarsnota 202519.843‒ 2.81822.243‒ 2.389‒ 2.374‒ 2.369‒ 306‒ 274‒ 135‒ 94‒ 26‒ 3236‒ 24.781Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 4.02 GIV/PPS116.43388.76885.15860.31060.52060.06358.91358.79561.68161.73658.92758.44255.46534.547Extrapolatie 203952.25052.250Prijsbijstelling 202516.1361.9331.4741.4141.0011.0059979789761.0241.025978970921573867Mutaties Miljoenennota 20261.9331.4741.4141.0011.0059979789761.0241.02597897092157353.117Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 4.02 GIV/PPS118.36690.24286.57261.31161.52561.06059.89159.77162.70562.76159.90559.41256.38635.12053.117Totaal Uitgaven Stand Ontwerpbegroting 2025 Experimenteren cf. art. III Deltawet96.59091.58662.91562.69962.89462.43259.21959.06961.81661.83058.95358.47455.42959.328Totaal Uitgaven Stand eerste suppletoire wet 2025 Experimenteren cf. art. III Deltawet116.43388.76885.15860.31060.52060.06358.91358.79561.68161.73658.92758.44255.46534.547Totaal Uitgaven Stand Ontwerpbegroting 2026 Experimenteren cf. art. III Deltawet118.36690.24286.57261.31161.52561.06059.89159.77162.70562.76159.90559.41256.38635.12053.117Artikel 4 Experimenteren cf. art. III DeltawetExtrapolatie 2039Bij de begroting 2026 wordt de looptijd van het Deltafonds met een jaar verlengd tot en met 2039. Het niveau van extrapolatie is gelijk aan het jaar 2038 stand begroting 2025 na verwerking van structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zijn de structurele bijdragen van derden doorgetrokken.Loon- en prijsbijstelling 2025Dit betreft de toegekende loon- en prijsbijstelling tranche 2025 die vanuit de begroting Hoofdstuk XII wordt overgeheveld naar de investeringsruimte van het Deltafonds. Vanuit de investeringsruimte worden de artikelonderdelen verhoogd met de loon- en prijsbijstelling.Artikel 5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgavenTabel 46 Artikel 5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven (bedragen x € 1.000)5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgavenTotaal mutatie202520262027202820292030203120322033203420352036203720382039Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 5.01 Apparaat312.729321.914314.853309.703309.952305.453303.740293.490293.490293.490293.490293.490294.244293.334Mutaties Voorjaarsnota 20253.120681‒ 400‒ 1.499‒ 3.246‒ 3.301‒ 4.1753.475‒ 4.175‒ 4.175‒ 4.175‒ 4.329‒ 4.329‒ 4.329Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 5.01 Apparaat315.849322.595314.453308.204306.706302.152299.565296.965289.315289.315289.315289.161289.915289.005Budgetoverheveling RvdR2.0 Gelderse Poort1.229384845Budgetoverheveling BOI 20351.7671.014753Extrapolatie 2039289.046289.046HXII: Bijdrage detachering DCO‒ 122‒ 122Taakstelling inhuur Kent‒ 229‒ 229KGG: Net op zee beheertaken terugbetaling‒ 2.800‒ 2.800Loon- en prijsbijstelling 2025183.65912.92313.20312.85712.60212.54112.35612.24612.14111.82711.82711.82711.82211.85411.81611.817LVVN: adviseringskosten EEZ zones127127MONS Correctie verdeling programmagelden‒ 711‒ 97‒ 97‒ 40‒ 253‒ 224Overheveling salariskosten DC3.000200200200200200200200200200200200200200200200Taakstelling Schoof. Verambtelijking14.8005201.0201.0201.0201.0201.0201.0201.0201.0201.0201.0201.0201.0201.0201.020Mutaties Miljoenennota 202612.24615.69513.98013.78213.50813.35213.46613.36113.04713.04713.04713.04213.07413.036302.083Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 5.01 Apparaat328.095338.290328.433321.986320.214315.504313.031310.326302.362302.362302.362302.203302.989302.041302.083Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 5.02 Overige uitgaven76.648131.435153.204151.339148.834151.780184.984189.20177.13777.13777.13777.13777.13777.030Mutaties Voorjaarsnota 2025‒ 1.835‒ 100.909‒ 124.159‒ 122.412‒ 119.908‒ 122.854‒ 164.481‒ 168.698‒ 56.681‒ 56.681‒ 56.681‒ 56.681‒ 56.681‒ 56.681Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 5.02 Overige uitgaven74.81330.52629.04528.92728.92628.92620.50320.50320.45620.45620.45620.45620.45620.349Extrapolatie 203920.34920.349EZ: Bijdrage Marin Natte Kunstwerken‒ 25‒ 25Prijsbijstelling 20256.6281.228499475474474474335335334334334334334332332Taakstelling Schoof. Verambtelijking‒ 520‒ 520Mutaties Miljoenennota 202668349947547447447433533533433433433433433220.681Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 5.02 Overige uitgaven75.49631.02529.52029.40129.40029.40020.83820.83820.79020.79020.79020.79020.79020.68120.681Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 5.03 Investeringsruimte55.40098.760126.25744.91341.500116.945127.29982.38082.795100.186154.298214.087253.050380.505Mutaties Voorjaarsnota 2025‒ 27.500‒ 55.632‒ 49.79923.3665.559‒ 53.495‒ 39.916‒ 48.869‒ 46.884‒ 67.775‒ 121.886‒ 181.675‒ 241.475‒ 369.918Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 5.03 Investeringsruimte27.90043.12876.45868.27947.05963.45087.38333.51135.91132.41132.41232.41211.57510.587Budgetoverheveling Blauwe economie300300Budgetoverheveling Reserv Ijsseldelta‒ 17.500‒ 17.500Budgetoverheveling voor Groene rivier Well‒ 5.000‒ 5.000Extrapolatie 2039318.229318.229Kasschuif artikel netwerkgebonden en overige uitgaven016.72919.81423.42812.90510.6551.7081.5587.6586.270‒ 3.666‒ 6.150‒ 6.985‒ 6.950‒ 7.369‒ 69.605Loon- en prijsbijstelling 2025‒ 46.902‒ 16.388‒ 14.000‒ 22.545‒ 12.206‒ 9.912‒ 1.097‒ 947‒ 7.047‒ 5.6594.2776.7617.5967.5617.9808.724Overheveling salariskosten DC‒ 3.000‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200‒ 200Taakstelling EUMETSAT‒ 6.590‒ 141‒ 614‒ 683‒ 499‒ 543‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411Mutaties Miljoenennota 2026‒ 17.2000000000000000256.737Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 5.03 Investeringsruimte10.70043.12876.45868.27947.05963.45087.38333.51135.91132.41132.41232.41211.57510.587256.737Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 5.04 Reserveringen4.87511.68411.30073.89098.833161.160197.450121.950359.716477.516474.516472.516472.512479.333Mutaties Voorjaarsnota 2025‒ 4.875‒ 2.4424846.460‒ 9.925‒ 2.300164.667164.667‒ 97.599‒ 97.599‒ 97.600‒ 97.600‒ 264.262‒ 271.083Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 5.04 Reserveringen09.24211.78480.35088.908158.860362.117286.617262.117379.917376.916374.916208.250208.250Extrapolatie 2039208.250208.250Prijsbijstelling 2025‒ 138.857‒ 251‒ 100‒ 3.425‒ 3.527‒ 8.511‒ 11.484‒ 7.800‒ 6.985‒ 16.129‒ 16.129‒ 16.129‒ 16.129‒ 16.129‒ 16.129Mutaties Miljoenennota 20260‒ 251‒ 100‒ 3.425‒ 3.527‒ 8.511‒ 11.484‒ 7.800‒ 6.985‒ 16.129‒ 16.129‒ 16.129‒ 16.129‒ 16.129192.121Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 5.04 Reserveringen08.99111.68476.92585.381150.349350.633278.817255.132363.788360.787358.787192.121192.121192.121Totaal Uitgaven Stand Ontwerpbegroting 2025 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven449.652563.793605.614579.845599.119735.338813.473687.021813.138948.329999.4411.057.2301.096.9431.230.202Totaal Uitgaven Stand eerste suppletoire wet 2025 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven418.562405.491431.740485.760471.599553.388769.568637.596607.799722.099719.099716.945530.196528.191Totaal Uitgaven Stand Ontwerpbegroting 2026 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven414.291421.434446.095496.591482.054558.703771.885643.492614.195719.351716.351714.192527.475525.430771.622Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 5.10 Saldo afgesloten rekeningenMutaties Voorjaarsnota 202527.797Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 5.10 Saldo afgesloten rekeningen27.79700000000000000Mutaties Miljoenennota 2026Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 5.10 Saldo afgesloten rekeningen27.79700000000000000Totaal Ontvangsten Stand Ontwerpbegroting 2025 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven00000000000000Totaal Ontvangsten Stand eerste suppletoire wet 2025 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven27.7970000000000000Totaal Ontvangsten Stand Ontwerpbegroting 2026 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven27.79700000000000000Artikel 5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgavenBudgetoverheveling reservering IJseldeltaDe verhoging van het projectbudget IJsseldelta fase 2 vanuit risicoreservering betreft de afkoopsom van de Roggebotbrug. Binnen het programma IJsseldelta fase 2 is met de provincie Flevoland overeengekomen dat de binnen het programma gerealiseerde nieuwe brug in de N307 (de Roggebotbrug) na oplevering overgaat van het rijk naar de provincie Flevoland wat betreft beheer, onderhoud en exploitatie. Het rijk betaalt hiervoor een eeuwigdurende afkoopsom van € 17,5 miljoen.Budgetoverheveling voor Groene rivier WellHet betreft een budgetoverheveling naar Rivierverruiming Maas. De aanbesteding van het project Groene rivier Well gaat starten. Vanwege gestegen realisatiekosten is € 5 miljoen meer nodig Dit bedrag wordt vanuit de investeringsruimte toegevoegd aan het uitvoeringsbudget.Extrapolatie 2039Bij de begroting 2026 wordt de looptijd van het Deltafonds met een jaar verlengd tot en met 2039. Het niveau van extrapolatie is gelijk aan het jaar 2038 stand begroting 2025 na verwerking van structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zijn de structurele bijdragen van derden doorgetrokken.Kasschuiven artikel Netwerkgebonden kosten en overige uitgavenOm binnen het Deltafonds tot een sluitende programmering te komen, zĳn budgettair neutrale kasschuiven over de diverse jaren noodzakelĳk. Door middel van een kasschuif via artikel 01.02 Ontwikkeling waterveiligheid onderdeel over/onderprogrammering worden de bedragen in de juiste jaren geplaatst. Op dit artikel betreft de kasschuif met name de investeringsruimte, waarbij gelden uit 2039 naar voren worden gehaald.Loon- en prijsbijstelling 2025Dit betreft de toegekende loon- en prijsbijstelling tranch 2025 die vanuit de begroting Hoofdstuk XII wordt overgeheveld naar de investeringsruimte van het Deltafonds. Vanuit de investeringsruimte worden de artikelonderdelen verhoogd met de loon- en prijsbijstelling.Taakstelling EUMETSATVanuit het beleidsartikel 23 HXII ontvangt het KNMI middelen om aan de contributies aan EUMETSAT te voldoen. De begrote contributies worden jaarlĳks door EUMETSAT geactualiseerd voor de komende 15 jaar. Vanaf 2025 wordt een nieuw programma uitgevoerd (Sterna) waarvoor er tot en met 2042 € 39,2 miljoen extra nodig is. Het Deltafonds draagt € 11,1 miljoen bij in deze kosten, waarvan 6,6 miljoen in de periode t/m 2039.Taakstelling Schoof I VerambtelijkingOm invulling te geven aan de apparaatstaakstelling van Kabinet Schoof I. ziet RWS, in lijn met de Kamerbrief Uitvoeringambities regeerprogramma taakstelling Rijksoverheid (Kamerstuk dd 14-03-2025), verambtelijking als besparingsmogelijkheid. Door het omzetten van externe inhuur naar eigen personeel wordt niet alleen een financiële besparing gerealiseerd maar ook zorgt dit voor een verlaging van het inhuurpercentage.Artikel 6 Bijdragen andere begrotingen RijkTabel 47 Artikel 6 Bijdragen andere begrotingen Rijk (bedragen x € 1.000)6 Bijdragen andere begrotingen RijkTotaal mutatie202520262027202820292030203120322033203420352036203720382039Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 6.09 Ten laste van begroting IenW1.555.4331.981.5791.950.2801.672.5671.543.8401.641.1151.617.7561.631.7631.673.5491.648.9661.742.1741.791.0561.785.7021.776.984Mutaties Voorjaarsnota 2025586‒ 259.40887.46445.231‒ 4.965‒ 64.79565.20550.20510.20510.305‒ 4.695‒ 4.695‒ 4.695‒ 4.695Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 6.09 Ten laste van begroting IenW1.556.0191.722.1712.037.7441.717.7981.538.8751.576.3201.682.9611.681.9681.683.7541.659.2711.737.4791.786.3611.781.0071.772.2891.736.684Bijdrage OCW Platform Ijsselmeergeb.10025252525Bijdrage SPUK-aanvraag BTW‒ 14‒ 14Dekking taakstelling CN ‒ 2026‒ 948‒ 948EZ: Bijdrage Marin Natte Kunstwerken‒ 25‒ 25Herschikking opdrachten Waterkwaliteit KRW88Herschikking RWS BOA Lab analyse en ABM‒ 350‒ 350Herschikking Subsidie Brakke wateren‒ 50‒ 50Herschikking Subsidie ZW WiCE‒ 125‒ 125HXII: Bijdrage detachering DCO‒ 122‒ 122HXII: Bijdrage digitalisering Deltares1.0001.000HXII: Herschikking BOA Waterkwaliteit‒ 477‒ 477HXII: Overboeking programmageld Wateroverlast‒ 148‒ 129‒ 19HXII: Subsidies Klimaat Adaptatie naar DF‒ 4.020‒ 420‒ 1.005‒ 1.005‒ 990‒ 600JenV: NIS2 sectorale CSIRT taken 2025‒ 488‒ 488Taakstelling inhuur Kent‒ 673‒ 673KGG: Net op zee beheertaken terugbetaling‒ 2.800‒ 2.800Loon- en prijsbijstelling 2025499.96330.59037.71437.06232.75430.87732.21431.84831.83232.52232.11733.65634.46334.39434.22833.692LVVN: adviseringskosten EEZ zones127127LVVN: Bijdrage aan LVVN Nutrienten‒ 90‒ 90LVVN: Bijdrage aan WR-project Update van de Nationale Milieu‒ 199‒ 142‒ 57LVVN: Bijdrage Beheerautoriteit Wadden275275LVVN: Overboeking ministeries Huurders op groen‒ 15‒ 15LVVN: Overboeking ministeries PPS/Topsectoren-projecten‒ 189‒ 77‒ 42‒ 43‒ 27Opheffen voedingsartikelen‒ 24.573.220‒ 1.757.500‒ 2.073.100‒ 1.749.061‒ 1.568.609‒ 1.608.123‒ 1.714.398‒ 1.713.389‒ 1.715.865‒ 1.690.977‒ 1.770.724‒ 1.820.413‒ 1.814.990‒ 1.806.106‒ 1.769.965Subsidie milieu centraal‒ 65‒ 65Taakstelling EUMETSAT‒ 6.590‒ 141‒ 614‒ 683‒ 499‒ 543‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411‒ 411Terugboeking index. aanv. RIVM opdrachten‒ 340‒ 340VRO: Overboeking ministeries VRO Cra‒ 50‒ 50VWS: Bijdrage aan VWS ZonMW via DGMI‒ 1.312‒ 1.312VWS: Bijdrage van VWS gezondheidsonderz. PFAS250250Mutaties Miljoenennota 202624.095‒ 1.722.171‒ 2.037.744‒ 1.717.798‒ 1.538.875‒ 1.576.320‒ 1.682.961‒ 1.681.968‒ 1.683.754‒ 1.659.271‒ 1.737.479‒ 1.786.361‒ 1.781.007‒ 1.772.289‒ 1.736.684Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 6.09 Ten laste van begroting IenW1.580.11400000000000000Totaal Ontvangsten Stand Ontwerpbegroting 2025 Bijdragen andere begrotingen Rijk1.555.4331.981.5791.950.2801.672.5671.543.8401.641.1151.617.7561.631.7631.673.5491.648.9661.742.1741.791.0561.785.7021.776.984Totaal Ontvangsten Stand eerste suppletoire wet 2025 Bijdragen andere begrotingen Rijk1.556.0191.722.1712.037.7441.717.7981.538.8751.576.3201.682.9611.681.9681.683.7541.659.2711.737.4791.786.3611.781.0071.772.289Totaal Ontvangsten Stand Ontwerpbegroting 2026 Bijdragen andere begrotingen Rijk1.580.11400000000000000Artikel 6 Bijdragen andere begrotingen RijkOpheffen voedingsartikelenHet gebruik van artikel 6 van het Deltafonds opgeheven. Het Deltafonds werd tot dusverre gevoed via de begroting van Infrastructuur en Waterstaat. Vanaf 2026 wordt het Deltafonds direct gefinancierd vanuit de schatkist en worden overhevelingen van andere departementen rechtstreeks aan de betreffende artikelen op het Deltafonds toegevoegd. Hierdoor wordt de administratieve last verminderd en wordt de verdeling van middelen tussen de begroting van IenW en het Deltafonds beter inzichtelijk gemaakt. Met deze mutatie wordt het artikel administratief opgeheven.Artikel 7 Investeren in waterkwaliteitTabel 48 Artikel 7 Investeren in waterkwaliteit (bedragen x € 1.000)7 Investeren in waterkwaliteitTotaal mutatie202520262027202820292030203120322033203420352036203720382039Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 7.01 Ontwikkeling Kaderrichtlijn Water83.314180.031182.7893.5080Mutaties Voorjaarsnota 2025‒ 3.294‒ 41.450160.68393.6792.659Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 7.01 Ontwikkeling Kaderrichtlijn Water80.020138.581343.47297.1872.659Prijsbijstelling 202521.8632.6434.57711.3453.21088Mutaties Miljoenennota 20262.6434.57711.3453.210880000000000Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 7.01 Ontwikkeling Kaderrichtlijn Water82.663143.158354.817100.3972.7470000000000Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 7.02 Ontwikkeling waterkwaliteit55.24576.874115.42357.46748.75955.97693.218115.38188.49316.497103103103Mutaties Voorjaarsnota 20252.34912.41843.12035.08530.10016.031‒ 40.480‒ 50.100‒ 35.100‒ 2.322Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 7.02 Ontwikkeling waterkwaliteit57.59489.292158.54392.55278.85972.00752.73865.28153.39314.175103103103Budgetoverheveling tbv pilot Buitendijkse Slibsedimentatie Eems-Dollard‒ 8500‒ 85‒ 85‒ 85‒ 85‒ 85‒ 85‒ 85‒ 85‒ 85‒ 85Herschikking DAW-middelen3.2308305001.900Kasschuif artikel Investeren in waterkwaliteit0‒ 29.580‒ 6.785‒ 62.986‒ 24.47599.50824.318‒ 322322Budgetoverheveling Vis- en verziltingsmaatregelen26.36132428940375416.9217.670Loon- en prijsbijstelling 202522.5931.8842.6434.4332.6472.4592.3811.7442.1591.766468333Mutaties Miljoenennota 2026‒ 26.542‒ 3.438‒ 56.335‒ 21.159118.80334.2841.6592.0741.359383240330Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 7.02 Ontwikkeling waterkwaliteit31.05285.854102.20871.393197.662106.29154.39767.35554.75214.5583431061060Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 7.03 Studiekosten waterkwaliteit21.22714.0725.8251.0899201.104265265265265265265265265Mutaties Voorjaarsnota 20258.87511.9309.2919.71110.109136175175175175175175175175Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 7.03 Studiekosten waterkwaliteit30.10226.00215.11610.80011.0291.240440440440440440440440440Budgetoverheveling Blauwe economie‒ 300‒ 300Budgetoverheveling Deltaplan Zoetwater‒ 973‒ 614‒ 176‒ 183Dekking taakstelling CN ‒ 2026‒ 948‒ 948Extrapolatie 2039440440Herschikking DAW-middelen‒ 3.230‒ 830‒ 500‒ 1.900Herschikking kasbudget watermodel276276Herschikking opdrachten Waterkwaliteit KRW88Herschikking RWS BOA Lab analyse en ABM‒ 350‒ 350Herschikking Subsidie Brakke wateren‒ 50‒ 50HXII: Herschikking BOA Waterkwaliteit‒ 477‒ 477Kasschuif artikel Investeren in waterkwaliteit0‒ 2.287‒ 1.1921.3571.431301390LVVN: Bijdrage aan LVVN Nutrienten‒ 90‒ 90LVVN: Bijdrage aan WR-project Update van de Nationale Milieu‒ 199‒ 142‒ 57MONS Correctie verdeling programmagelden711979740253224Prijsbijstelling 20251.37038637822015615917666666666Terugboeking index. aanv. RIVM opdrachten‒ 340‒ 340VWS: Bijdrage aan VWS ZonMW via DGMI‒ 1.312‒ 1.312VWS: Bijdrage van VWS gezondheidsonderz. PFAS250250Mutaties Miljoenennota 2026‒ 6.820‒ 1.450‒ 2261.44471363166666666446Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 7.03 Studiekosten waterkwaliteit23.28224.55214.89012.24411.7421.871446446446446446446446446446Totaal Uitgaven Stand Ontwerpbegroting 2025 Investeren in waterkwaliteit159.786270.977304.03762.06449.67957.08093.483115.64688.75816.762368368368265Totaal Uitgaven Stand eerste suppletoire wet 2025 Investeren in waterkwaliteit167.716253.875517.131200.53992.54773.24753.17865.72153.83314.615543543543440Totaal Uitgaven Stand Ontwerpbegroting 2026 Investeren in waterkwaliteit136.997253.564471.915184.034212.151108.16254.84367.80155.19815.004789552552446446Ontwerpbegroting 2025 artikelonderdeel 7.09 Ontvangsten investeringen in waterkwaliteit00Mutaties Voorjaarsnota 2025988225Stand eerste suppletoire wet 2024 artikelonderdeel 7.09 Ontvangsten investeringen in waterkwaliteit988225000000000Mutaties Miljoenennota 2026Stand Ontwerpbegroting 2026 artikelonderdeel 7.09 Ontvangsten investeringen in waterkwaliteit9882250000000000000Totaal Ontvangsten Stand Ontwerpbegroting 2025 Investeren in waterkwaliteit00000000000000Totaal Ontvangsten Stand eerste suppletoire wet 2025 Investeren in waterkwaliteit988225000000000000Totaal Ontvangsten Stand Ontwerpbegroting 2026 Investeren in waterkwaliteit9882250000000000000Artikel 7 Investeren in waterkwaliteitExtrapolatie 2039Bij de begroting 2026 wordt de looptijd van het Deltafonds met een jaar verlengd tot en met 2039. Het niveau van extrapolatie is gelijk aan het jaar 2038 stand begroting 2025 na verwerking van structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zijn de structurele bijdragen van derden doorgetrokken.Herschikking DAW-middelenHet betreft het herschikken van middelen ten behoeve van Deltaplan Agrarisch Waterbeheer. Deze middelen waren voor onderzoek nutriënten beschikbaar voor de DAW-activiteiten en worden daarom toegevoegd aan het Beoordelings- en Ontwerpinstrumentarium 2035.Kasschuiven artikel Investeren in waterkwaliteitOm binnen het Deltafonds tot een sluitende programmering te komen, zĳn budgettair neutrale kasschuiven over de diverse jaren noodzakelĳk. Door middel van een kasschuif via artikel 01.02 Ontwikkeling waterveiligheid onderdeel over/onderprogrammering worden de bedragen in de juiste jaren geplaatst. Op dit artikel betreft de kasschuif met name het project Grevelingen, de subsidieregeling Medicijnresten, DAW en PAGW.Budgetoverheveling Vis- en verziltingsmaatregelenVoor het uitvoeren van een gecombineerde plan van aanpak voor Vis- en verziltingsmaatregelen bij den Oever wordt € 26,4 miljoen overgeboekt vanuit artikel 2 Deltaplan Zoetwater Fase 2.Loon- en prijsbijstelling 2025Dit betreft de toegekende loon- en prijsbijstelling tranch 2025 die vanuit de begroting Hoofdstuk XII wordt overgeheveld naar de investeringsruimte van het Deltafonds. Vanuit de investeringsruimte worden de artikelonderdelen verhoogd met de loon- en prijsbijstelling.Bijlage 2: Overzicht HoogwaterbeschermingsprogrammaTabel 49 Overzicht HoogwaterbeschermingsprogrammaOorspronkelijke financieringBijdragenTotaalt/m 20242025202620272028202920302031-2039WaterschappenTotaal2512510000000SpoedwetHWBP-22392390HWBP440Overige bijdrageHWBP-2880RijkTotaal1.0551.01540000000Oorspronkelijke financieringHWBP-21.007967400HWBP49490Totaal bijdragen oorspronkelijke financiering1.3071.26740000000Bestuursakkoord WaterBijdragenTotaalt/m 20242025202620272028202920302031-2039WaterschappenTotaal (50%)5.7611.715225232239239239239239HWBP-27997990HWBP4.021764181182182166145182196Projectgebonden aandeel (10%)94015244495873945744RijkTotaal (50%)5.7611.259249340479500703511210HWBP-2836473285510991620HWBP4.925786221284371491703349210Rijksbijdrage Rijkskeringen HWBP7803310292255371040Totaal bijdragen Bestuursakkoord Water12.3013.007483600740795979855450Totaal bijdragen13.6084.274523600740795979855450Gezamenlijke uitgaven Rijk en WaterschappenUitgavenTotaalt/m 20242025202620272028202920302031-2039HWBP-2Totaal2.6462.2606754107801500Waterschapsprojecten2.6462.260675410781500HWBPTotaal (100%)9.8661.733443513606728939585447Waterschapsprojecten8.3131.352378444514601800503393Budgetoverheveling rivierverruiming75143302450Programmabureau196466999999Innovatie311160159191210100HWBP: opleidingen nieuwe normering en MIRT bijdrage3292242211Projectgebonden aandeel (10%)93915242495873945744Totaal gezamenlijke uitgaven Rijk en Waterschappen12.5123.993510567713736939735447Uitgaven RijkUitgavenTotaalt/m 20242025202620272028202920302031-2039HWBP-2Totaal24422711200130Rijksprojecten170167120Interne kosten24240Programmabureau5036130HWBPTotaal8525413322558401073Rijksprojecten7803310292255371040Interne kosten73213333333Totaal uitgaven Rijk1.09628113332759401203Totaal uitgaven13.6084.274523600740795979855450Toelichting bij het extracomptabele overzicht voor het HoogwaterbeschermingsprogrammaConform het wetsvoorstel doelmatigheid en bekostiging Hoogwaterbescherming wordt in de jaarlijkse begroting en verantwoording van het Deltafonds een extra-comptabel overzicht opgenomen waarin inzichtelijk wordt gemaakt hoe de bijdragen van het Rijk en waterschappen zich verhouden tot de uitgaven van het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Voor een nadere toelichting op de bekostigingssystematiek van het Hoogwaterbeschermingsprogramma wordt verwezen naar de memorie van toelichting van het voornoemde wetsvoorstel. Het extracomptabele overzicht is als volgt opgebouwd:De ontvangsten en bijdragen van de waterschappen respectievelijk het Rijk.1. De bijdrage van de waterschappen bestaat uit de volgende drie elementen.–De jaarlijkse bijdragen van de waterschappen in de periode 2011–2013 aan het Hoogwaterbeschermingsprogramma die voortvloeien uit de Spoedwet.–De bijdragen die voortvloeien uit het Bestuursakkoord Water: totaal € 131 miljoen in 2014 en jaarlijks € 181 miljoen vanaf 2015. Vanaf 2016 worden deze bedragen geïndexeerd op basis van de IBOI, zoals gehanteerd door het Ministerie van Financiën. De bijdragen van de waterschappen bestaan uit een projectgebonden aandeel voor het HWBP dat door de betreffende beheerder direct wordt betaald en een solidariteitsdeel dat via het Deltafonds wordt verevend. Het projectgebonden aandeel bedraagt 10% van de (bruto) begrote uitgaven voor waterschapsprojecten binnen het HWBP.–Incidentele ontvangsten bijvoorbeeld in het kader van de eindafrekening van projecten.2. De bijdrage van het Rijk bestaat uit de volgende drie elementen:–De bijdrage van het Rijk zoals vastgelegd in de bijlage van het Bestuursakkoord Water (nadere toelichting op het onderdeel «Financiering van een beheersbaar programma voor de waterkeringen» van het Bestuursakkoord Water), uitgaande van het toen beschikbare budget binnen de Rijksbegroting voor het Hoogwaterschermingsprogramma.–De bijdragen die voortvloeien uit het Bestuursakkoord Water: € 131 miljoen in 2014 en € 181 miljoen vanaf 2015. Vanaf 2016 worden deze bedragen geïndexeerd op basis van de IBOI, zoals gehanteerd door het Ministerie van Financiën, geïndexeerd met terugwerkende kracht ten opzichte van het prijspeil 2011. Het jaarbedrag prijspeil 2025 bedraagt € 239 miljoen (inclusief project gebonden aandeel).–De bijdrage van het Rijk aan de maatregelen voor rijkskeringen.De uitgaven voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma en het tweede HoogwaterbeschermingsprogrammaDe uitgaven ten behoeve van hoogwaterbeschermingsmaatregelen bestaan uit:–Waterschapsprojecten: de subsidies (Lees: bij HWBP 100 respectievelijk 90% van de kosten van een sober en doelmatig ontwerp) voor versterkingen van primaire keringen in beheer van de waterschappen.–Rijksprojecten: de kosten van versterkingen van primaire keringen in beheer van het Rijk. Deze uitgaven komen voor wat betreft het HWBP volledig ten laste van het Rijk–Programmabureau: de kosten van het programmabureau.–Het projectgebonden aandeel van 10%: wordt door de betreffende beheerder zelf direct betaald.–De interne kosten hebben betrekking op de kosten van de inzet van Rijkswaterstaat-medewerkers binnen de programmabureaus en maken voor de bekostigingssystematiek geen deel uit van de programmabudgetten. Deze kosten vallen onder de 50/50 verdeling en zijn daarom afzonderlijk weergegeven.–Innovatie: Betreft innovaties waaronder de projectoverstijgende verkenningen. Deze kosten vallen onder de 50/50 verdeling. De subsidie beschikking betreft hier 100% bijdrage.De uitgaven die vallen onder a), c) en f) worden door Rijk en waterschappen voor ieder de helft bekostigd.De kasschuiven die voortvloeien uit de verschillen tussen de geraamde en begrote uitgaven.De ontvangsten van de waterschappen vormen een deel van de uitgaven voor het HWBP. Het andere deel wordt bekostigd door het Rijk. De uitgaven van het HWBP in de begroting wordt in een bepaald uitgaventempo geraamd. Deze kasplanning komt tot stand op basis van de planningen van de diverse projecten, ingediend door de waterschappen (en RWS). Indien de daadwerkelijke uitgaven afwijken van de geraamde uitgaven of planningen van projecten wijzigen worden de uitgavenbudgetten aangepast door middel van kasschuiven binnen de kaders van de IenW-begroting.Bijlage 3: InstandhoudingHet Ministerie van IenW is verantwoordelijk voor de ontwikkeling en instandhouding van het hoofdwegennet, hoofdvaarwegennet, hoofdspoorweginfrastructuur en het hoofdwatersysteem. De netwerken beschermen ons tegen het water, dragen bij aan de economische ontwikkeling van ons land en zorgen ervoor dat mensen elkaar kunnen ontmoeten, goederen en diensten kunnen worden vervoerd en dat Nederland in verbinding staat met de rest van de wereld. In deze bijlage wordt voor zowel Rijkswaterstaat als ProRail ingegaan op de werkwijze voor instandhouding en welke prestatieafspraken en beschikbare middelen tot en met 2039 hieraan gekoppeld zijn.Instandhouding van de netwerkenEen goede instandhouding van de netwerken is een randvoorwaarde voor de veiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid van Nederland. Om dit zo te houden, borgen het kerndepartement en de uitvoeringsorganisaties Rijkswaterstaat (RWS) en ProRail systematisch de instandhouding van de netwerken over de gehele levenscyclus. De netwerken worden, naast het intensieve gebruik, gekenmerkt door inpassing in een sterk verstedelijkte delta. Daardoor omvatten de netwerken voorzieningen als beweegbare bruggen, tunnels, op- en afritten, geluidschermen, sluizen en stormvloedkeringen. Deze elementen zorgen voor netwerken met een hoog serviceniveau, maar ook voor een grote instandhoudingsopgave. Figuren 7 en 8 illustreren de omvang van netwerken.Figuur 7 Netwerken RijkswaterstaatFiguur 8 Netwerk ProRailScope van instandhoudingBij instandhouding gaat het om het behouden van de huidige functie van de infrastructuur. De begrippen die hierbij in het Mobiliteitsfonds en Deltafonds worden gehanteerd zijn: exploitatie, onderhoud en vernieuwing infrastructuur:–Tot het domein van de exploitatie behoren activiteiten (voorheen ‘beheer’) die gericht zijn op het reguleren van het gebruik: verkeersleiding en capaciteitsmanagement, verkeersmanagement en watermanagement;–Onderhoud betreft de activiteiten die erop zijn gericht de beoogde (ontwerp)levensduur van de infrastructuur te realiseren;–Vernieuwing (voorheen ‘vervanging en/of renovatie’) is gericht op het begin van een nieuwe levenscyclus van een nieuw object of het verlengen van de levensduur van het bestaande object. Het gaat bij vernieuwing expliciet niet om activiteiten die gericht zijn op toevoeging van functies of om aanleg van nieuwe of uitbreiding van bestaande infrastructuur (ontwikkeling).Netwerken RijkswaterstaatPrestaties en basiskwaliteitsniveauBij de instandhouding van de RWS-netwerken staan de prestaties die deze netwerken moeten leveren en de doelmatigheid van instandhoudingswerkzaamheden centraal. Het zijn de prestaties – de beschikbaarheid, betrouwbaarheid, duurzaamheid en veiligheid van de infrastructuur – die de gebruikers direct ervaren. Over de te leveren prestaties en de bijhorende budgetten maakt het kerndepartement van IenW afspraken met RWS. Deze afspraken vormen de basis van de instandhoudingswerkzaamheden die door RWS jaarlijks wordt uitgevoerd.De prestaties van de infrastructuur worden gemeten en uitgedrukt in indicatoren. Over de indicatoren met bijbehorende (streef)waarden worden prestatieafspraken gemaakt met RWS en hiervoor worden budgetten beschikbaar gesteld.Met ingang van 2024 werkt RWS met een meerjarige instandhoudingsopdracht met een basiskwaliteitsniveau (BKN) als uitgangspunt. In het BKN is voor de netwerken van RWS uitgewerkt waar een weg, vaarweg, of waterwerk in de basis aan moet voldoen om de gebruikers en belanghebbenden goed te kunnen blĳven bedienen. Een robuust mobiliteitssysteem met basale voorzieningen passend bĳ de functie van de verschillende netwerken. Zo bieden we in het hele land een toekomstvast fundament dat zekerheid geeft aan gebruikers en marktpartĳen die betrokken zĳn bĳ instandhouding en aanleg. De betrouwbaarheid uit zich door te groeien naar een beter voorspelbare situatie m.b.t. storingen en een vermindering van het aantal ongeplande storingen. De maakbaarheid van de opgaven - samen met de ontwikkelsnelheid van nieuwe technologieën - bepaalt de snelheid waarmee het BKN kan worden bereikt. Het BKN kent daarmee een ingroeitraject.Voor de netwerken in beheer van RWS moeten de afspraken over het basiskwaliteitsniveau (BKN) worden vertaald naar nieuwe indicatoren en streefwaarden. Voor het vegetatiebeheer in de uiterwaarden wordt in 2026 de prestatieafspraak ‘voldoen aan de vegetatielegger uiterwaardengebied’ toegevoegd2De prestatie-indicator is gedefinieerd als het percentage van het areaal in het rivierengebied waar de actuele vegetatie de norm in de Vegetatielegger niet overschrĳdt.. De overige prestatieafspraken worden nog verder in lijn gebracht met het BKN. Tot die tijd zijn de huidige prestatieafspraken uit tabel 50 van toepassing. Toelichting op de indicatoren en de gerealiseerde prestaties zĳn te vinden in de Instandhoudingsbĳlage bĳ het Jaarverslag.Tabel 50 Indicatoren netwerken RWSIndicatorStreefwaarde 2022-20261In afwachting van nieuwe indicatoren en streefwaarden wordt nog uitgegaan van de prestatieafspraken vanuit de Beheer en Onderhoud (BenO) overeenkomst 2022-2023.Realisatie 2021Realisatie 2022Realisatie 2023Realisatie 2024HoofdwegennetBeschikbaarheidTechnische beschikbaarheid van de weg90%99%98%99%99%Files door Werk in Uitvoering als gevolg van aanleg en gepland onderhoud10%7%3%4%7%Levering verkeersgegevensBeschikbaarheid data voor derden90%94%93%91%91%VeiligheidVoldoen aan norm voor verhardingen99,7%99,8%99,7%99,6%99,4%Voldoen aan norm voor gladheidbestrijding95%99%99%99%99%HoofdvaarwegennetBeschikbaarheid / BetrouwbaarheidStremmingen gepland onderhoud0,8%2,0%1,0%0,6%0,7%Stremmingen ongepland onderhoud0,2%1,0%2,4%1,2%1,2%Tijdig melden ongeplande stremmingen97%98%98%97%98%Vaargeul op orde (% oppervlakte op orde)– Toegangsgeulen99%100%100%100%100%– Hoofdtransportassen90%92%93%93%96%– Hoofdvaarwegen85%80%82%84%83%– Overige vaarwegen85%83%83%95%96%VeiligheidVaarwegmarkering op orde95%92%88%94%96%HoofdwatersysteemWaterveiligheidHandhaving kustlijn90%90%91%93%94%Beschikbaarheid stormvloedkeringen100%83%83%100%83%Waterhuishouding op orde in alle peilgereguleerde gebieden100%100%75%100%100%Betrouwbaarheid informatievoorziening95%96%100%99%96%Voldoen aan de Vegetatielegger uiterwaardengebied2Vanaf 2025 is een streefwaarde toegevoegd voor het voldoen aan de vegetatielegger.95%Bron: RWSWerkwijze instandhoudingExploitatie en onderhoudRijkswaterstaat benadert de exploitatie- en onderhoudsopgaven door rekening te houden met de volledige levenscyclus van de infrastructuur. Als eenmaal wordt besloten tot de ontwikkeling van infrastructuur, is op basis van ervaring al bekend wat voor instandhoudingswerkzaamheden aan de diverse objecten gemiddeld per jaar nodig zijn. Dit is vastgelegd in de instandhoudingsregimes. De instandhoudingsregimes, die de jaarlijkse onderhoudsbehoefte per object vastleggen, vormen de basis voor de programmering van de werkzaamheden.Middels een jaarlĳkse programmeringscyclus werkt RWS de instandhoudingsopgave uit in een programmering en planning van de werkzaamheden voor de komende jaren. Dit betreft een voortrollende programmering. Elk jaar wordt de programmering geactualiseerd en een jaar verder uitgewerkt op basis van de meest actuele inzichten en ontwikkelingen in de instandhoudingsopgave. Zo kan het voorkomen dat een bepaald schadebeeld of een ongeplande gebeurtenis vraagt om tussentijds ingrijpen (bijvoorbeeld de overstromingen in Limburg in 2021 of de versterkingsmaatregelen aan het vaste deel van de Haringvlietbrug in 2023). Tussentijdse maatregelen die niet in de totale programmering kunnen worden ingepast, krijgen dan prioriteit boven reeds geprogrammeerde maatregelen. Het onderhoud dat als gevolg daarvan wordt uitgesteld, dient vervolgens opnieuw een plek te krijgen in de instandhoudingsprogrammering.Afstemming van de programmering met de medeoverheden en ProRail om hinder te beperken en meekoppelkansen te identificeren, is een integraal onderdeel van de programmeringscyclus. Door toepassing van Life Cycle Costing (LCC) streeft Rijkswaterstaat naar de laagst mogelijke kosten over de gehele levenscyclus van de infrastructuur, met zo min mogelijk verstoringen en hinder voor de gebruikers.Tot slot is het zo dat de keuzes die worden gemaakt tijdens de ontwikkeling van nieuw areaal het meest bepalend zijn voor de benodigde budgetten en capaciteit op de lange termijn — zowel voor de aanlegkosten als voor de structurele instandhoudingskosten in de daaropvolgende decennia.VernieuwingDe objecten en onderdelen zoals sluizen, bruggen en tunnels, hebben een beperkte levensduur en dienen aan het eind hiervan te worden vernieuwd. Door grootschalige aanleg, met name vanaf de jaren 50 van de vorige eeuw, en het intensievere gebruik is er sprake van een flinke vernieuwingsopgave.Om de veiligheid en de beschikbaarheid van de netwerken in stand te houden, wordt voor alle netwerken en onderdelen daarvan de opgave in kaart gebracht. Allereerst wordt op basis van het ontwerp ingeschat wanneer vernieuwing aan de orde zal zĳn. Daarnaast worden de objecten onderworpen aan inspecties en berekeningen. Dit leidt tot het inzicht in, en een prognose van, een termĳn van vĳf tot vĳftien jaar waarin vernieuwing nodig is. Zo worden, steeds vooruitkĳkend, objecten en onderdelen geïdentificeerd waarvoor een planfase wordt gestart. In de planfase wordt de uiteindelĳke opgave vastgesteld en daarna volgt een definitief besluit over de aanpak van het betreffende object. Het vernieuwingsprogramma (voorheen: Vervanging en Renovatie) kent een technische aanleiding, namelĳk het einde van de technische levensduur van onderdelen en objecten in het hoofdwegennet, hoofdvaarwegennet en het hoofdwatersysteem. Vanuit dit perspectief hoeven geen aanvullende wensen of functionaliteiten te worden toegevoegd. Een-op-een vernieuwing is het uitgangspunt. Omdat het echter om relatief grote ingrepen in het netwerk gaat, wordt waar nodig en mogelijk ook gekeken naar verstandige aanvullende investeringen in het kader van beleidsdoelstellingen zoals bereikbaarheid, duurzaamheid en klimaatadaptatie. Het primaire doel blĳft het borgen van de beschikbaarheid en veiligheid van de Rĳksnetwerken. Door het vernieuwen van objecten en onderdelen worden de beschikbaarheid en veiligheid van de netwerken op lange termĳn geborgd.Vergroten productievermogenMeerjarenafspraak instandhoudingMet de Kamerbrief van 17 juni 2024 is de Kamer geïnformeerd over de aanpak van IenW om het productievermogen op instandhouding te vergroten3Kamerstukken II 2023-2024, 29 385, nr. 139. Zo is onder meer de sturing verder geoptimaliseerd. In de nieuwe aansturing is er sprake van een meerjarige opdracht tot en met 2030 voor alle instandhoudingswerkzaamheden van RWS. Een meerjarige opdracht in combinatie met verdere optimalisatie van de agentschapssturing, maakt het mogelĳk om efficiëntievoordelen te realiseren. RWS is hierdoor beter in staat om kosten efficiënt over de gehele levenscyclus (LCC) voordelen te behalen, slim werk-met-werk te maken en effectievere contractvormen in de markt te zetten. Hierin moeten ook de effecten van reeds ingezette verbetermaatregelen zichtbaar worden.Meerjarenplan Instandhouding Rijkswaterstaat-Netwerken 2025-2030Het meerjarenplan instandhouding4Kamerstukken II 2024-2025, 29 385, nr. 143 geeft inzicht in de maatschappelijke impact van achterstanden op instandhouding. Ook zet meerjarenplan uiteen hoe Rijkswaterstaat de productie op instandhouding verhoogt naar ruim 3 miljard euro per jaar in de periode tot en met 2030, in lijn met de groeiende budgetten. Daarbij roept het plan op tot een productieverhoging in de gehele keten. In de kern komt de aanpak neer op een omslag van projectmatig naar programmatisch werken. De aanpak houdt daarbij rekening met de hoeveelheid beschikbare arbeidskrachten en de capaciteit in de markt. Dit sluit aan op de  adviezen uit het rapport Instandhouding voorop! van de Adviesgroep ontwikkeling en instandhouding van infrastructuur in beheer bij IenW. Het werk wordt integraal geprogrammeerd, er wordt langjarig en efficiënt samengewerkt met de markt, er gaat meer capaciteit naar het primaire productieproces en er wordt geïnvesteerd in vakmanschap en innovatie. De schaal- en efficiëntievoordelen die door deze aanpak ontstaan, maken het mogelijk om meer werk te verzetten.Ontwikkelplan AssetmanagementIn 2020 is de instandhoudingsbehoefte gevalideerd5Kamerstukken II 2019-2020, 35 300 A, nr. 94 en Kamerstukken II 2020-2021, 35 570 A, nr. 46. Dat heeft ertoe geleid dat naast financiële maatregelen, er ook maatregelen genomen worden om het assetmanagement voor het hoofdwegennet, het hoofdvaarwegennet en het hoofdwatersysteem te verbeteren. Daartoe is het Ontwikkelplan Assetmanagement IenW opgesteld. De Tweede Kamer is in december 2020 hierover geïnformeerd6Kamerstukken II 2020-2021, 35 570 A, nr. 46, bijlage 964099.Het assetmanagement wordt zodanig ingericht dat RWS op ieder moment in samenhang inzicht kan bieden in de staat en het presteren van de netwerken, de risico’s en kosten en op een veilige, betrouwbare en voorspelbare wĳze diensten aan de maatschappĳ kan blĳven verlenen.Met het Ontwikkelplan Assetmanagement professionaliseert IenW op alle stappen zĳn assetmanagement om de netwerken in lĳn te brengen en te houden met het kwaliteitsniveau zoals afgesproken met de Kamer voor een veilig, leefbaar en bereikbaar Nederland. De ambitie is dat RWS in lijn met de internationale standaard, de ISO-55000 norm, gaat werken. In lĳn betekent op niveau van certificeerbaarheid. Dat is geen 10, maar goed genoeg en klaar voor continue verbetering.In 2024 heeft Rijkswaterstaat externen ingeschakeld om de voortgang richting ISO-certificering te beoordelen, met als uitgangspunt dat het in staat is om een achtjarige onderhoudsprognose op te stellen langs een gestructureerd, beschreven en beheerd proces. De beoordeling heeft aangetoond dat in 2024 nagenoeg alle geplande activiteiten zijn uitgevoerd, maar dat naast de al ingezette verbeteracties aanvullende maatregelen nodig zijn om aan de ISO-certificering te voldoen. Gesprekken met andere organisaties die een vergelijkbaar traject hebben doorlopen, hebben waardevolle inzichten opgeleverd over wat er nodig is om de verbeteringen duurzaam te implementeren en in samenhang te laten werken. De planning richting ISO-certificeerbaarheid wordt daarom momenteel herijkt en zal eind 2025, samen met de Staat van de Infra rapportage, aan de Tweede Kamer worden gepresenteerd7Kamerstukken II 2024-2025, 29 385, nr. 142.Budgettair beeld netwerken RWSIn de periode tot en met 2039 zĳn de volgende budgetten op de fondsen beschikbaar voor instandhouding van de RWS-netwerken. In de tabellen 51 en 52 zĳn de budgetten (exclusief inzet deel balanspost Saldo op Ontvangen Bijdragen exploitatie en onderhoud en ontvangsten) op de fondsen weergegeven. Tabel 53 geeft de gereserveerde budgetten voor instandhouding weer.Tabel 51 Budgetten Exploitatie, Onderhoud en Watermanagement netwerken RWS (bedragen x € 1.000)Artikelonderdeel2025202620272028202920302031203220332034203520362037203820392025-2039HoofdwegenMF 12.01Exploitatie8.02212.75013.28413.4889.1438.6037.9647.9088.1087.8847.7657.5177.3957.2717.715134.817MF 12.02.01Onderhoud1.126.9771.156.0351.189.5461.161.6971.155.4401.099.3911.104.1011.105.6861.138.0501.137.6161.137.7351.136.6821.124.5891.141.0001.140.55617.055.101MF 12.06.02Overige netwerkgebonden kosten137.08858.75456.29656.29651.81651.81627.76726.60626.60626.60626.60626.60626.60626.60626.606652.681Totaal budget Exploitatie en Onderhoud Hoofdwegen1.272.0871.227.5391.259.1261.231.4811.216.3991.159.8101.139.8321.140.2001.172.7641.172.1061.172.1061.170.8051.158.5901.174.8771.174.87717.842.599HoofdvaarwegenMF 15.01Exploitatie8.90225.67328.03324.25622.55822.45625.69425.45425.25723.23023.16723.16723.16723.17123.171347.356MF 15.02.011Dit budget is exclusief Overdracht Brokx-nat en reservering Kustwacht (luchtsurveillance).Onderhoud552.095627.736532.110531.632525.861520.754561.347562.401563.215565.242565.305564.138566.106558.027558.0278.353.995MF 15.06.02Overige netwerkgebonden kosten34.71016.72016.83116.78815.85116.08513.58712.77212.94712.94712.94712.94712.94712.94712.947233.972Totaal budget Exploitatie en Onderhoud Hoofdvaarwegen595.707670.129576.973572.676564.269559.294600.628600.627601.419601.419601.419600.252602.220594.145594.1458.935.322HoofdwatersysteemDF 3.01.01Watermanagement8.55814.64917.66317.40017.19317.53820.04920.54320.25018.85618.87818.15718.15718.27118.271264.433DF 3.02.01Onderhoud Waterveiligheid354.613318.095275.033277.095279.441275.182293.872289.836289.997307.927310.517298.602299.635301.467301.4674.472.779DF 3.02.02Onderhoud Zoetwatervoorziening34.549115.193106.926106.258103.993104.530127.358130.900131.901122.412122.051134.284134.284132.336132.3251.739.300DF 5.02.01Overige netwerkgebonden kosten72.33528.90927.39527.39627.39527.39518.83318.83318.83318.83318.83318.83318.83318.83318.833380.322Totaal budget Watermanagement en Onderhoud Hoofdwatersysteem470.055476.846427.017428.149428.022424.645460.112460.112460.981468.028470.279469.876470.909470.907470.8966.856.834Totaal budget Exploitatie, Onderhoud en Watermanagement netwerken RWS2.337.8492.374.5142.263.1162.232.3062.208.6902.143.7492.200.5722.200.9392.235.1642.241.5532.243.8042.240.9332.231.7192.239.9292.239.91833.634.755Tabel 52 Budgetten Vernieuwing netwerken RWS (bedragen x € 1.000)Artikelonderdeel2025202620272028202920302031203220332034203520362037203820392025-2039HoofdwegenMF 12.02.04Vernieuwing290.838427.068547.254570.173717.167621.873704.928708.561505.423524.659318.081277.801315.754316.548587.1847.433.312HoofdvaarwegenMF 15.02.04Vernieuwing194.042276.771381.630294.099286.578261.228259.091218.290218.488217.582218.131217.684216.316246.176316.1763.822.282HoofdwatersysteemDF 3.02.03Vernieuwing25.57038.99173.233112.544119.38360.207129.439226.622199.817217.216222.668223.577227.712227.712178.4482.283.139Totaal budget Vernieuwing netwerken RWS510.450742.8301.002.117976.8161.123.128943.3081.093.4581.153.473923.728959.457758.880719.062759.782790.4361.081.80813.538.733Tabel 53 Gereserveerde budgetten instandhouding (bedragen x € 1.000)Artikelonderdeel2025202620272028202920302031203220332034203520362037203820392025-2039MobiliteitsfondsMF 12.03.02Reservering areaalgroei hoofdwegen06.7518.08026.30432.31432.34732.53140.26942.05142.70050.20049.93352.40644.93545.806506.627MF 15.03.02Reservering areaalgroei hoofdvaarwegen0020.00138.30238.30238.30238.30238.30238.30238.30238.30238.30238.30234.18134.181471.383MF 11.03.031De reservering Instandhouding op MF artikel 11 is bestemd voor zowel de netwerken van Rijkswaterstaat als het netwerk van ProRail.Reservering instandhouding0000000000031.52930.0430162.260223.832Totaal reserveringen Mobiliteitsfonds06.75128.08164.60670.61670.64970.83378.57180.35381.00288.502119.764120.75179.116242.2471.201.842DeltafondsDF 1.02.01Reservering areaalgroei hoofdwatersysteem3.5401.7701.7701.7701.7701.7701.7711.7711.7711.7711.7711.7711.7711.7711.77128.329DF 5.04.01Reservering instandhouding0000000000000000Totaal reserveringen Deltafonds3.5401.7701.7701.7701.7701.7701.7711.7711.7711.7711.7711.7711.7711.7711.77128.329Totaal reserveringen3.5408.52129.85166.37672.38672.41972.60480.34282.12482.77390.273121.535122.52280.887244.0181.230.171Het instandhoudingsbudget (exclusief reserveringen) van ongeveer € 2,8 miljard in 2025 groeit naar gemiddeld ongeveer € 3,1 miljard per jaar. De budgetten voor exploitatie en onderhoud bedragen gemiddeld ongeveer € 2,2 miljard per jaar. De toename in instandhoudingsbudgetten richt zich met name op vernieuwing, waarbij we toegroeien naar gemiddeld ongeveer € 0,9 miljard per jaar. In dit kader geven we in 2026 onder andere uitvoering aan de vernieuwingsprojecten Papendrechtsebrug, het Krammersluizencomplex en Tilburg 3.Bij de Voorjaarsbesluitvorming 2025 is besloten om het budgettair niveau van 2032 structureel door te trekken, zodat RWS de ruimte en continuïteit krijgt om de instandhoudingsopgave langjarig samen met de markt en regionale overheden te organiseren. Zo kan RWS werk slimmer en efficiënter vormgeven waarmee de productie kan worden verhoogd. Een voorbeeld hiervan is een portfolio-aanpak waarbij RWS langjarige raamovereenkomsten met de markt aangaat. Met deze aanpak probeert RWS gehoor te geven aan de aanbevelingen uit het rapport «Instandhouding voorop!», dat in juni 2024 aan de Kamer is aangeboden8Kamerstukken II 2023-2024, 29 385, nr. 139, bijlage 1148999.Daarnaast verhogen we vanaf 2039 de budgetten voor Vernieuwing met € 200 miljoen zodat we meer vernieuwingsprojecten kunnen uitvoeren. De vernieuwingsopgave is namelijk groter dan oorspronkelijk gebudgetteerd. Niet alleen nadert veel infrastructuur het einde van de technische levensduur, ook de acute problematiek met de tand-nokconstructies van bruggen en viaducten, evenals waterstofverbrossing, vergroot de vernieuwingsbehoefte. Een verdere productievergroting blijft dus noodzakelijk om de vernieuwingsopgave de komende jaren beheersbaar te houden. Daarom blijft de focus liggen op het vergroten van de maakbaarheid en productie, zodat het beschikbare budget optimaal kan worden ingezet ten behoeve van de instandhoudingsopgave.Tot slot is er bij de Voorjaarsbesluitvorming 2025 structureel budget vrijgemaakt voor de inzet van extra weginspecteurs (38 fte). De weginspecteur treft veiligheidsmaatregelen bij incidenten en coördineert een veilige en vlotte afhandeling ervan. Het toenemend aantal incidenten heeft als effect dat het langer duurt voordat de weginspecteur ter plaatse is of, bij drukte, niet meer ter plaatse kan komen. Hierdoor neemt het risico op aanrijdingen toe, net als de filedruk. Door inzet van extra weginspecteurs kan dit risico worden beheerst.Netwerk ProRailPrestaties en basiskwaliteitsniveauBKN SpoorNet als de RWS-netwerken wordt er voor het ProRail netwerk gewerkt met een stabiele langjarige programmering waarin een basiskwaliteitsniveau (BKN) is geborgd. In 2023 en 2024 heeft het ministerie samen met ProRail gewerkt aan een nieuw BKN voor de hoofdspoorweginfrastructuur (hswi). In het voorjaar van 2024 is de Kamer geïnformeerd over de denkrichtingen voor het BKN spoor9Kamerstukken II 2023-2024, 29 984, nr. 1184. In juni 2024 is het BKN Spoor inhoudelijk vastgeklikt10Kamerstukken II 2023-2024, 29 984, nr. 1202. Hierbij resteerde nog een dekkingsopgave die bij de ontwerpbegroting 2025 is ingevuld en waarmee het BKN Spoor definitief is vastgesteld. De Kamer is hierover separaat met een brief geïnformeerd11Kamerstukken II 2024-2025, 29 984, nr. 1213. Met het BKN Spoor is een stabiel, langjarig en robuust onderhoudsniveau geborgd. Vanaf 2026 worden de instandhoudingsactiviteiten conform het in 2024 vastgestelde BKN uitgevoerd.Het is van belang te beseffen dat veiligheid de belangrijkste randvoorwaarde is voor spoorvervoer. Het is daarom van belang dat de geldende eisen en protocollen worden nageleefd en onveilige situaties direct worden hersteld. Indien geconstateerd wordt dat de veiligheid voor de gebruikers, eigen medewerkers en opdrachtnemers in het geding is, dan worden er direct maatregelen genomen om het gebruik van de infrastructuur weer binnen de geldende kaders plaats te laten vinden. Voorbeelden van dergelijke maatregelen zijn (tijdelijke) snelheidsverlagingen ter plaatse, (tijdelijke) gebruiksbeperkingen of fysieke infrastructuurondersteunende maatregelen. Om de systematische werkwijze op een hoger niveau te brengen worden externe toetsingen ingezet. Deze leveren waardevolle inzichten op voor zowel de interne processen als het in beeld hebben van de opgave buiten.PrestatiesDe prestaties van de infrastructuur worden gemeten en uitgedrukt in indicatoren. Over de indicatoren met bijbehorende (streef)waarden worden prestatieafspraken gemaakt tussen IenW en ProRail, en hiervoor worden budgetten beschikbaar gesteld.Deze prestatieafspraken zijn opgenomen in de beheerconcessie12Kamerstukken II 2023-2024, 29 984, nr. 1205 en de (twee)jaarlijkse beheerplannen. In tabel 54 staat een overzicht van de prestatieafspraken opgenomen. Toelichting op de indicatoren en de gerealiseerde prestaties zijn te vinden in de Instandhoudingsbijlage bij het Jaarverslag.Tabel 54 Indicatoren netwerk ProRailKPIBodemwaarde1Toelichting bodemwaarde: waarde voor het jaarlijks minimaal te realiseren prestatieniveau op een prestatie indicator. In het geval van de prestatie indicator ‘Impactvolle storingen op de infra’ geldt een maximum.StreefwaardeRealisatie 2023Realisatie 2024Klantoordeel reizigersvervoerders676,96,8Klantoordeel goederenvervoerders674,95,8Reizigerspunctualiteit HRN (5 min) (met NS)88,9%91,5%89,7%89,4%Reizigerspunctualiteit HRN (15 min) (met NS)96,7%97,4%97,0%97,1%Reizigerspunctualiteit HSL (5 min) (met NS)82,1%84,2%73,6%69,0%Betrouwbaarheid regionale series (3 min)90,7%93,7%88,6%90,7%Impactvolle verstoringen520450475507Bron: ProRailBudgettair beeld netwerk ProRailMet het BKN Spoor zijn de budgetbehoefte en de beschikbare middelen langjarig tot en met 2037 met elkaar in evenwicht gebracht. Inmiddels is de dekking beleidsneutraal verlengd tot en met 2039. Sinds de vaststelling van het BKN hebben zich enkele exogene ontwikkelingen voorgedaan in wet- en regelgeving en zijn bepaalde risico's gematerialiseerd waar eerder geen rekening mee kon worden gehouden. Bij de voorjaarsbesluitvorming 2025 heeft dit geleid tot besluitvorming over aanvullende budgettaire kaders. Dit is toegelicht in de 1e suppletoire begroting 2025 van het Mobiliteitsfonds13Kamerstukken II 2024-2025, 36 725 A, nr. 2.Tabel 55 Budgetten Exploitatie, Onderhoud en Vernieuwing netwerk ProRail (bedragen x € 1.000)Artikelonderdeel2025202620272028202920302031203220332034203520362037203820392025-2039HoofdspoorweginfrastructuurMF 13.02Exploitatie389.600419.859407.427356.149356.381334.278324.415328.531323.443335.638343.630328.043313.895316.812311.6075.189.708MF 13.02Onderhoud919.391871.068812.619807.325840.883825.128851.189839.330821.361846.983850.224879.861877.444859.961880.40312.783.169MF 13.02Vernieuwing1.133.6081.088.2161.045.6421.105.5651.080.1581.019.245979.192939.436890.673876.742658.415749.162871.9021.174.9991.125.72214.738.678MF 13.02Overige netwerkgebonden kosten690.525629.261709.885609.399608.392611.509597.912602.663620.554619.993619.759599.086607.111598.783613.9319.338.762MF 13.02Gebruiksheffing vervoerders‒ 455.120‒ 495.255‒ 494.548‒ 494.618‒ 494.626‒ 494.685‒ 494.796‒ 493.954‒ 493.985‒ 493.985‒ 493.592‒ 493.592‒ 493.592‒ 493.592‒ 493.592‒ 7.373.531Totaal budget Exploitatie, Onderhoud en Vernieuwing netwerk ProRail2.678.0042.513.1492.481.0242.383.8212.391.1882.295.4742.257.9112.216.0072.162.0462.185.3711.978.4362.062.5602.176.7602.456.9642.438.07134.676.786OverigDBFMEen deel van de instandhouding van de netwerken gebeurt via DBFM-contracten (Design-Build-Finance-Maintain). Bĳ DBFM is de opdrachtnemer niet alleen verantwoordelĳk voor het ontwerp en de bouw van het project, maar ook voor de financiering en het totale onderhoud. Het is dus een geïntegreerde contractvorm. Bĳ traditionele contracten koopt het Rĳk een product in: bĳvoorbeeld een rĳksweg met 2x2 rĳstroken. Bĳ een DBFM-contract neemt het Rĳk echter een dienst af: een beschikbare rĳksweg, sluis, dĳk of spoorweg.Het benodigde budget komt uit drie bronnen: (i) het ontwikkelingsbudget, (ii) het beschikbare exploitatie en onderhoudsbudget van reeds aanwezige infrastructuur en (iii) het budget voor areaalgroei voor dat deel van de infrastructuur dat nieuw wordt aangelegd. Ten behoeve van de aanbesteding van een DBFM-contract wordt een referentieraming opgesteld voor de te verwachten ontwikkel-, exploitatie- en onderhoudskosten bĳ traditionele uitvoering. Deze referentieraming wordt gebruikt om de plafondprĳs (het acceptabele maximum) voor de bieding te bepalen. Deze ramingen worden op dezelfde wĳze uitgevoerd als de ramingen die voor LCC worden uitgevoerd. De aanbesteding verloopt in een aantal stappen. Na de laatste stap vindt ook de budgettaire verwerking in de begroting plaats. De beschikbare middelen vanuit ontwikkeling en exploitatie en onderhoud (incl. areaalgroei) worden overgeboekt naar het GIV/PPS-artikel. De middelen worden met eenzelfde «netto contante waarde» omgezet in een langjarige reeks ter betaling van de beschikbaarheidsvergoedingen. Dit is de zogenaamde financiële inpassing of DBFM-conversie. Er wordt hiermee geen budget toegevoegd aan het project, de kasreeks wordt alleen aangepast aan de contractvorm. De prestatie-eisen en uitrustingsniveaus van de infrastructuur binnen het DBFM-contract zĳn dezelfde als die aan RWS worden gesteld. Op het moment van aanbesteden wordt bĳ de M (maintain) van DBFM, een serviceniveau uitgevraagd dat past bĳ het onderhoudsregime wat op dat moment van toepassing was. Dat niveau geldt voor de looptĳd van het contract en is daarmee niet budgettair flexibel.Bĳ DBFM geldt dat voor een periode van 20–25 jaar het consortium verantwoordelĳk is voor het onderhoud van infrastructuur. Na afloop van het DBFM-contract valt dit deel van het areaal weer binnen het reguliere exploitatie en onderhoud van RWS. De mutaties tussen het exploitatie-, onderhoud- en vernieuwingsartikel (voor wegen artikelonderdeel 12.02, vaarwegen artikelonderdeel 15.02, voor het hoofdwatersysteem artikel 3.02) en het DBFM-artikel (voor wegen artikelonderdeel 12.04, vaarwegen artikelonderdeel 15.04, voor het hoofdwatersysteem artikel 4.02) zĳn zichtbaar in de begroting en worden toegelicht. Na afloop van een DBFM-contract wordt het exploitatie- en onderhoudsdeel weer aan de reguliere exploitatie- en onderhouds-budgetten van RWS toegevoegd. In onderstaand overzicht is aangegeven voor welke projecten DBFM-contracten zĳn afgesloten. Voor de financiering van deze projecten is het genoemde exploitatie- en onderhoudsbudget (per jaar) ingezet. Dit komt na afloop van het DBFM-contract weer beschikbaar tegen het dan geldende prĳspeil.In tabel 56 is een overzicht van de DBFM projecten weergegeven.Tabel 56 Overzicht DBFM-projectenProjectAreaalinformatieEinde DBFM-contractUitgenomen BenO-budget/jaarHoofdwegennetBaanlengte1Baanlengte omvat: hoofdrijbanen, verbindingswegen en op- en afritten.Grote kunstwerkenWegconfiguratie in M-faseA12 Lunetten–Veenendaal65 km2x4, 2x320335,9 mln.A10 Tweede Coentunnel39 km1ste en 2de Coentunnel2x3+2x2, 2x4203712,0 mln.N33 Assen–Zuidbroek105 km2x220342,8 mln.A15 Maasvlakte–Vaanplein129 kmnieuwe Botlekbrug, Thomassentunnel, Botlektunnel2x3+2x2, 2x3, 2x2203531,7 mln.A1/A6 Diemen–Almere Havendreef (SAA)72 kmAquaduct Muiden, verbrede Hollandse Brug2x5+2, 2x4+2204211,9 mln.A12 Veenendaal–Ede–Grijsoord50 km2x320322,2 mln.A9 Holendrecht–Diemen (Gaasperdammerweg, SAA)41 kmGaasperdammer-tunnel2x5+1203814,2 mln.N18 Varsseveld Enschede70 km2x2+2x120431,8 mln.A27/A1 Utrecht Noord - knpt. Eemnes - Bunschoten53 km2x3+2x420433,9 mln.A6 Almere (SAA)39 km2x520393,3 mln.A24 Blankenburgverbinding35 kmMaasdeltatunnel, Hollandtunnel2x3204410,1 mln.A16 Rotterdam37 kmRottemerentunnel2x2+2x320447,2 mln.A9 Badhoevedorp – Holendrecht (Amstelveen)52 kmVerbrede Schipholbrug, tunnelbakken verdiepte ligging2x4+120402,6 mln.A15/A12 Ressen - Oudbroeken (ViA15)87 kmBrug over het Pannerdensch kanaal2x3 + 2x2n.t.b.n.t.b.HoofdvaarwegennetVaarweglengteGrote kunstwerkenKeersluis LimmelNieuwe Keersluis Limmel, incl. verkeersbrug over sluis20480,4 mln.Beatrixsluis 3e Kolk4 kmComplex Prinses Beatrixsluis incl. baggeren, onderhoud oevers en ligplaatsen langs Lekkanaal20462,8 mln.Zeetoegang IJmondNieuwe zeesluis en sluiseilanden20452,5 mln.Sluis EefdeNieuwe schutsluis inclusief onderhoud voorhavens (bestaande schutsluis tot 2021)20471,0 mln.HoofdwatersysteemGrote kunstwerkenAfsluitdijkAfsluitdijk, spuicomplexen en keringen Den Oever en Kornwerderzand20479,3 mln.HoofdspoorweginfrastructuurSpoorweglengteGrote kunstwerkenHSL85 kmTunnel Groene Hart, Doorgaand Spoorviaduct Bleiswijk, Tunnel Rotterdam Noord, Tunnel Oude Maas, Tunnel Dordtse Kil, Brug Hollands Diep2031N.v.t.Bijlage 4: Lijst van afkortingenTabel 57 AfkortingenlijstBAWBestuursakkoord WaterBenOBeheer en OnderhoudBOIBeoordelings- en OntwerpinstrumentariumBOVBeheer, Onderhoud en VernieuwingBPRWBeheer- en Ontwikkelplan voor de RijkswaterenCACoalitieakkoordCERCritical Entities Resilience directiveDAWDelta-aanpak Agrarisch WaterbeheerDBFMDesign, Build, Finance and MaintainDFDeltafondsDPDeltaprogrammaDPZWDeltaprogramma Zoet WaterEHSEcologische HoofdstructuurHWBPHoogwaterbeschermingsprogrammaHWBP-2Tweede HoogwaterbeschermingsprogrammaIBOInterdepartementaal beleidsonderzoekIBOIIndex Bruto OverheidsinvesteringenIenWMinisterie van Infrastructuur en WaterstaatIRMIntegraal Rivier ManagementIWCSIenW CybersecuritystrategieJCAR-ATRACEJoint Cooperation programme on Applied scientific ResearchAccelerate Transboundary Regional Adaptation to Climate ExtremesKIJKKrachtige IJsseldijken KrimpenerwaardKRWKaderrichtlijn WaterLNVMinisterie van Landbouw, Natuur en VoedselkwaliteitLRT3Derde Landelijke Rapportage Toetsing primaire waterkeringenLTOLand- en TuinbouworganisatieMERMilieuEffectRapportageMIRTMeerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en TransportMKBAMaatschappelijke Kosten-BatenAnalyseMSNFMaritieme Servicehaven Noordelijk FlevolandMTIBMissiegedreven topsectoren- en innovatiebeleidNCSANationale Cybersecuritystrategie AgendaNCTVNationaal Coördinator Terrorismebestrijding en VeiligheidNenSNatuur en StikstofNGRNationale Grondwater ReservesNIBNetwerk- en InformatiebeveiligingsrichtlijnNKWKNationaal Kennis- en innovatieprogramma Water en KlimaatNLCSNederlandse Cybersecurity StrategieNNNNatuurnetwerk NederlandNOVINationale OmgevingsvisieNURGNadere Uitwerking Rivieren GebiedNUTWNog uit te voeren werkzaamhedenNWONederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk OnderzoekNWPNationaal Water ProgrammaOCWMinisterie van Onderwijs, Cultuur en WetenschapOIOntwerp InstrumentariumOTOperationele technologiePAGWProgrammatische Aanpak Grote WaterenPBLPlanbureau voor de LeefomgevingPFASPoly- en perfluoralkylstoffenPKBPlanologische KernbeslissingPPSPubliek-private samenwerkingRvdRRuimte voor de RivierRWSRijkswaterstaatSCMStrategische CapaciteitsmanagementTTWToegepaste en Technische WetenschappenVenRVernieuwing en RenovatieVNACVersterking van de Nationale aanpak CybersecurityWB21Waterbeleid voor de 21e eeuwWBIWettelijk BeoordelingsInstrumentarium