ECLI:NL:HR:1999:AA3875, Hoge Raad, 17-12-1999, C98/078HR
Hoge Raad — Uitspraak 
Datum: 1999-12-17 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Civiel recht

Samenvatting: -

17 december 1999
      HRrste Kamer
      nr. C98/078HR
    
    
    
      Hoge Raad der Nederlanden
      Arrest
    
    
    in de zaak van:
    
    
      1. MEGA STAALBOUW B.V.,
                      	gevestigd te Terborg,
    
    
    
      2. Mr L. HARTOGS, in zijn hoedanigheid van 
      curator in het faillissement van MEGA 
      STAALBOUW B.V.,
                      	kantoorhoudende te Doetinchem,
    
    
    
      3. De stichting WAARBORGFONDS MOTORVERKEER,
                      	gevestigd te Rijswijk,
    
    
    
      EISERS tot cassatie,
      advocaat: mr G. Snijders,
    
    
    t e g e n
    
    
    
      KLAVERBLAD VERZEKERINGSMAATSCHAPPIJ N.V.,
      gevestigd te Zoetermeer,
      VERWEERSTER in cassatie,
      advocaat: mr E. Grabandt.
    
    
    
      1.Het geding in feitelijke instanties [Slachtoffer], 
      wonende te [woonplaats], [..], heeft bij exploit van 
      21 augustus 1992 eiseres tot cassatie sub 1 - verder 
      te noemen: Mega Staalbouw - gedagvaard voor de 
      Kantonrechter te Terborg en gevorderd:
      1. te verklaren voor recht dat Mega Staalbouw aanspra-
      kelijk is voor de door [slachtoffer] geleden en nog 
      te lijden schade ten gevolge van het arbeidsongeval 
      d.d. 6 november 1991;
      2. Mega Staalbouw te veroordelen om aan [slachtoffer] 
      te betalen een schadevergoeding in verband met 
      schade ten gevolge van een bedrijfsongeval aan hem 
      overkomen op 6 november 1991, een en ander op te 
      maken bij staat en te vereffenen volgens de wet;
      3. Mega Staalbouw te veroordelen om aan [slachtoffer] 
      te betalen een bedrag van ƒ 15.000,--, althans een 
      zodanig bedrag als de Kantonrechter in goede justi-
      tie oordelend juist zal achten, als voorschot op de 
      nog bij staat op te maken geleden en nog te lijden 
      schade, te vermeerderen met de wettelijke rente 
      vanaf de dag van de dagvaarding.
    
    
    
      	Mega Staalbouw heeft een incidentele conclusie tot 
      oproeping in vrijwaring van verweerster in cassatie - 
      verder te noemen: Klaverblad - genomen.
      	Nadat [slachtoffer] in het incident voor antwoord 
      had geconcludeerd tot referte, heeft de Kantonrechter bij 
      vonnis van 14 januari 1993 in het incident Mega Staalbouw 
      toegestaan Klaverblad in vrijwaring op te roepen.
      	Mega Staalbouw heeft in de hoofdzaak en Klaverblad 
      heeft in de vrijwaringszaak de vorderingen bestreden.
      	Na een ingevolge een tussenvonnis van 12 augustus 
      1993 op 7 oktober 1993 gehouden comparitie van partijen 
      heeft de Kantonrechter bij vonnis van 9 december 1993 in 
      de hoofdzaak (1) voor recht verklaard dat Mega Staalbouw 
      aansprakelijk is voor de door [slachtoffer] geleden en 
      nog te lijden schade ten gevolge van het arbeidsongeval 
      d.d.    6 november 1991, (2) Mega Staalbouw veroordeeld 
      om aan   [slachtoffer] te betalen ƒ 8.000,-- als voor-
      schot wegens immateriële schade, (3) [slachtoffer] in de 
      gelegenheid gesteld zich uit te laten in voege als in 
      rov. 5.5 is overwogen, en (4) iedere verdere beslissing 
      aangehouden. In de vrijwaringszaak heeft de Kantonrechter 
      (1) voor recht verklaard dat de schade die [slachtoffer] 
      ten gevolge van het arbeidsongeval d.d. 6 november 1991 
      heeft geleden en nog zal lijden wordt gedekt door de tus-
      sen Mega Staalbouw en Klaverblad gesloten Aansprakelijk-
      heidsverzekering voor Bedrijven, (2) Klaverblad veroor-
      deeld om aan Mega Staalbouw ten behoeve van de door 
      [slachtoffer] geleden schade bij wijze van voorschot te 
      betalen (a) ƒ 8.000,-- wegens immateriële schade en (b) 
      ƒ 2.000,-- wegens materiële schade, (3) Klaverblad in de 
      gelegenheid gesteld zich uit te laten in voege als in 
      rov. 5.5 is overwogen, en (4) iedere verdere beslissing 
      aangehouden.
      	Tegen het in de vrijwaringszaak gewezen vonnis van 
      9 december 1993 heeft Klaverblad hoger beroep ingesteld 
      bij de Rechtbank te Zutphen. 
      	In verband met het faillissement van Mega Staalbouw 
      B.V. ingevolge het vonnis van 29 november 1993 is eiser 
      tot cassatie sub 2 - verder te noemen: de curator - in 
      deze procedure betrokken en in appel eveneens gedagvaard.
      	Verweerster in cassatie sub 3 - verder te noemen: 
      het Waarborgfonds - heeft een incidentele conclusie geno-
      men om als gevoegde partij te worden toegelaten.
      	Nadat Klaverblad voor antwoord in het incident had 
      geconcludeerd tot referte, heeft de Rechtbank bij inci-
      denteel vonnis van 24 oktober 1996 het Waarborgfonds toe-
      gestaan zich in dit geding te voegen.
      	Bij vonnis van 20 november 1997 heeft de Rechtbank 
      het in de vrijwaringszaak tussen Mega Staalbouw en     
      Klaverblad gewezen vonnis vernietigd en in zoverre op-
      nieuw rechtdoende de vorderingen van Mega Staalbouw je-
      gens Klaverblad afgewezen.
      	Het vonnis van de Rechtbank is aan dit arrest ge-
      hecht.
    
    
    
      2.	Het geding in cassatie
      	Tegen het vonnis van de Rechtbank hebben Mega 
      Staalbouw, de curator en het Waarborgfonds beroep in cas-
      satie ingesteld. De cassatiedagvaarding is aan dit arrest 
      gehecht en maakt daarvan deel uit.
      	Klaverblad heeft geconcludeerd tot verwerping van 
      het beroep.
      	De zaak is voor partijen toegelicht door hun advo-
      caten.
      	De conclusie van de Advocaat-Generaal De Vries 
      Lentsch-Kostense strekt tot verwerping van het beroep.
    
    
    
      3. 	Beoordeling van het middel
      3.1 	In cassatie kan worden uitgegaan van het volgende.
      (i) [Slachtoffer], op 6 november 1991 als tweede chef 
      werkplaats in dienst bij Mega Staalbouw, diende een zes-
      tal stalen balken van 14 meter lang en 10 centimeter 
      breed te vervoeren uit een productieloods van Mega Staal-
      bouw naar het daarbuiten gelegen bedrijfsterrein van Mega 
      Staalbouw.
      (ii)	[Slachtoffer] maakte ten behoeve van dit transport 
      ge-bruik van een handkar/aanhangwagen (verder te noemen: 
      de kar) met een lengte van circa 5 meter, uitschuifbaar 
      tot 8 meter; het laadvlak van deze kar was circa 20 tot 
      30 centimeter breder dan de spoorbreedte van de kar. In-
      dien met de kar een draaiing of bocht werd gemaakt, be-
      stond de kans dat de wagen omsloeg/kantelde. 
      (iii)	[Slachtoffer] heeft de balken op de kar geladen en 
      deze vervolgens gekoppeld aan een vorkheftruck teneinde 
      de balken naar de plaats van bestemming te brengen.
      (iv)	Om de loods te verlaten diende tijdens het 
      transport in de loods een bocht te worden gemaakt; wegens 
      ruimtegebrek moest deze manoeuvre in verschillende etap-
      pes worden uitgevoerd. Tijdens het uitvoeren van de hier-
      voor bedoelde manoeuvre werd [slachtoffer] geassisteerd 
      door [een collega], een andere medewerker van Mega Staal-
      bouw.
      (v)	Omdat het maken van de bocht met de combinatie 
      vorkheftruck en kar slechts met moeite kon worden uitge-
      voerd, is de vorkheftruck losgekoppeld en buiten op het 
      bedrijfsterrein gestald, nadat [een collega] de balken op 
      de kar met behulp van de vorkheftruck had verlegd. 
      [Slachtoffer] en [een collega] hebben daarop de kar met 
      de stalen balken met handkracht verder geduwd; daarbij 
      zijn de balken verschoven. [Een collega] heeft vervolgens 
      getracht de balken te herschikken, bij gelegenheid waar-
      van de kar omviel en [slachtoffer] werd getroffen door 
      een of meer vallende balken. [Slachtoffer] heeft daarbij 
      ernstig blijvend letsel opgelopen aan zijn hiel, enkel en 
      voet, met als gevolg (gedeeltelijke) arbeidsongeschikt-
      heid.
    
    
    
      3.2 	Bij inmiddels onherroepelijk vonnis van de kanton-
      rechter te Terborg van 9 december 1993, gewezen in de 
      hoofdzaak tussen [slachtoffer] en Mega Staalbouw, is voor 
      recht verklaard dat Mega Staalbouw op grond van art. 
      7A:1638x (oud) BW aansprakelijk is voor de door [slacht-
      offer] als gevolg van het ongeval geleden en nog te lij-
      den schade.
    
    
    
      3.3 	In voormeld, door [slachtoffer] bij de Kantonrech-
      ter aangespannen geding heeft Mega Staalbouw haar verze-
      keraar Klaverblad in vrijwaring opgeroepen. De curator in 
      het inmiddels uitgesproken faillissement van Mega Staal-
      bouw is in hoger beroep door Klaverblad in rechte betrok-
      ken. Het Waarborgfonds heeft zich in hoger beroep aan de 
      zijde van Mega Staalbouw en de curator gevoegd nadat 
      [slachtoffer] het Waarborgfonds had aangesproken omdat 
      voor de onderhavige vorkheftruck geen verzekering als be-
      doeld in de WAM was afgesloten.
    
    
    
      3.4	De Kantonrechter heeft voor recht verklaard - voor-
      zover in cassatie nog van belang - “dat de schade      
      die [slachtoffer] ten gevolge van het arbeidsongeval d.d.     
      6 november 1991 heeft geleden en nog zal lijden wordt ge-
      dekt door de tussen Mega Staalbouw en Klaverblad afgeslo-
      ten Aansprakelijkheidsverzekering voor Bedrijven”.
    
    
    
      3.5 	De Rechtbank heeft in haar rov. 5.6 echter alsnog 
      geoordeeld “dat Klaverblad zich terecht beroept op de in 
      de AVB geformuleerde uitsluiting van aansprakelijkheid 
      voor de schade, veroorzaakt door de vallende lading van 
      de kar”. Daarvan uitgaande heeft de Rechtbank het vonnis 
      van de Kantonrechter vernietigd en de vorderingen van   
      Mega Staalbouw jegens Klaverblad afgewezen.
    
    
    
      3.6 	In het onderhavige vrijwaringsgeding is derhalve de 
      vraag aan de orde of de aansprakelijkheid van Mega Staal-
      bouw voor het aan [slachtoffer] overkomen ongeval valt 
      onder de dekking van de door Mega Staalbouw met        
      Klaverblad gesloten AVB. Deze AVB sluit in artikel 3 van 
      de daarbij behorende Algemene Voorwaarden de aansprake-
      lijkheid voor motorrijtuigen zoals geregeld in de WAM 
      uit. Meer specifiek gaat het derhalve om de vraag of de 
      aan [slachtoffer] toegebrachte schade in de zin van de 
      WAM is veroorzaakt door een motorrijtuig in het verkeer. 
      De ten tijde van het aan [slachtoffer] overkomen 
      ongeval geldende tekst van art. 3 van de Algemene Voor-
      waarden luidt - voorzover van belang - als volgt:
    
    
    
      “Uitgesloten is de aansprakelijkheid:
      (…)
      2.	voor schade veroorzaakt met of door 
      (lucht)vaartuigen, motorrijtuigen en hun lading; 
      deze uitsluiting geldt echter niet ten aanzien van 
      de aansprakelijkheid (mits niet elders gedekt):
      (…)
      a.	van de verzekerde voor schade door goederen 
      die worden geladen in resp. gelost uit een 
      (lucht)vaartuig of motorrijtuig;
      3.	voor schade veroorzaakt met of door aanhangwa-
      gens e.d., die gekoppeld zijn aan een motorrijtuig 
      of na daarvan te zijn losgemaakt of -geraakt nog 
      niet buiten het verkeer tot stilstand zijn gekomen;
      (…)”.
    
    
    
      3.7	De Rechtbank heeft - in cassatie onbestreden - 
      overwogen (a) dat de uitsluitingsclausule van Klaverblad 
      in de zin van de WAM dient te worden verstaan (rov. 5.6), 
      (b) dat - kort gezegd - het ongeval niet plaats vond tij-
      dens het laden of lossen van de stalen balken (rov. 5.2) 
      en (c) dat de onderhavige vorkheftruck als motorrijtuig 
      moet worden aangemerkt en dat met die truck en de daaraan 
      gekoppelde kar op het bedrijfsterrein van Mega Staalbouw 
      aan het verkeer werd deelgenomen in de zin van art. 2 lid 
      1 WAM (rov. 5.3).
      De Rechtbank heeft voorts geoordeeld dat de kar, 
      die als aanhangwagen in gebruik is geweest bij het trans-
      port van stalen balken, ook nadat zij van de vorkheftruck 
      was ontkoppeld, nog als aanhangwagen moet worden aange-
      merkt nu zij niet veilig buiten het verkeer tot stilstand 
      was gekomen. Vervolgens heeft de Rechtbank overwogen dat 
      tijdens en als gevolg van de wijze van het na afkoppeling 
      van de vorkheftruck voortgezette vervoer van de kar met 
      de balken, deze balken zijn gaan schuiven, waarna de kar 
      met de balken is omgevallen en een of meer vallende bal-
      ken [slachtoffer] hebben geraakt en verwond. Tenslotte 
      heeft de Rechtbank geoordeeld dat de omstandigheid dat de 
      vorkheftruck na ontkoppeling is gebruikt als werktuig om 
      de verschoven lading stalen balken op de kar te herschik-
      ken en die vorkheftruck vervolgens op het bedrijfsterrein 
      is gestald, niet afdoet aan de staat van de kar als niet 
      buiten het verkeer tot stilstand gebrachte aanhangwagen 
      in de zin van de WAM (rov. 5.5).
    
    
    
      3.8.1	Het eerste middel, verdeeld in vier onderdelen, is 
      gericht tegen de rov. 5.4 en 5.5 van de Rechtbank. De on-
      derdelen 1a, 1b en 2 richten een aantal rechts- en moti-
      veringsklachten tegen het oordeel van de Rechtbank dat de 
      kar ook na de ontkoppeling van de vorkheftruck als aan-
      hangwagen in de zin van art. 1 WAM dient te worden be-
      schouwd.
      	Voorzover de onderdelen strekken ten betoge dat de 
      Rechtbank van een onjuiste rechtsopvatting heeft blijk 
      gegeven met haar oordeel dat de kar niet veilig buiten 
      het verkeer tot stilstand is gekomen, falen zij. De 
      Rechtbank heeft het rijden met de vorkheftruck en de 
      daaraan gekoppelde kar terecht als deelname aan het ver-
      keer gekwalificeerd. Het oordeel van de Rechtbank dat de 
      kar, nadat zij van de vorkheftruck was losgekoppeld, niet 
      veilig buiten het verkeer tot stilstand was gebracht, 
      geeft niet van een onjuiste rechtsopvatting blijk. Dit 
      oordeel kan, verweven als het is met waarderingen van 
      feitelijke aard, niet verder op juistheid worden ge-
      toetst.
    
    
    
      3.8.2	Voorzover onderdeel 1a nog aanvoert dat de Recht-
      bank ten onrechte belang heeft toegekend aan de omstan-
      digheid dat de plaats waar de kar werd afgekoppeld niet 
      berustte op een “bewuste keuze”, miskent het onderdeel 
      dat de Rechtbank tot uitdrukking heeft gebracht dat de 
      afkoppeling niet heeft plaatsgevonden met het oogmerk de 
      kar buiten het verkeer tot stilstand te brengen. Anders 
      dan het onderdeel nog wil, is niet van belang of ter 
      plekke verkeer aanwezig is of voorkomt.
    
    
    
      3.8.3	Onderdeel 2 strekt in de eerste plaats ten betoge 
      dat de Rechtbank onvoldoende heeft onderzocht of voldoen-
      de verband aanwezig was tussen het ongeval en de deelname 
      van het motorrijtuig aan het verkeer. De Rechtbank heeft 
      dit, naar blijkt uit haar rov. 5.4 en 5.5 wel onderzocht. 
      Deze klacht mist derhalve feitelijke grondslag en kan 
      daarom niet tot cassatie leiden.
      	Voorzover het onderdeel nog klaagt dat de Rechtbank 
      heeft miskend dat het in het onderhavige geval gaat om 
      een vorkheftruck, een motorvoertuig dat niet als “normaal 
      motorrijtuig” kan worden aangemerkt, en voorts dat het 
      gaat om een ongeval in een produktieloods of een be-
      drijfsterrein en het een verkeerde behandeling van de la-
      ding betreft, faalt het omdat deze omstandigheden de 
      Rechtbank niet behoefden te weerhouden van haar oordeel 
      dat sprake was van een ongeval in het kader van het met 
      behulp van de vorkheftruck uitgevoerde vervoer.
    
    
    
      3.9 Voorzover onderdeel 3 is gericht tegen het oordeel 
      van de Rechtbank in haar rov. 5.5 dat niet gezegd kan 
      worden dat ongevallen als het onderhavige niet karakte-
      ristiek zijn voor deelneming aan het verkeer, faalt het 
      omdat dit oordeel niet van een onjuiste rechtopvatting 
      blijk geeft en niet onbegrijpelijk is.
      	Voor het overige bouwt onderdeel 3, evenals onder-
      deel 4, voort op de eraan voorafgaande onderdelen en moe-
      ten zij het lot daarvan delen.
    
    
    
      3.10	Het tweede middel klaagt dat, in aanmerking genomen 
      dat vrijwaring niet de regels van absolute competentie 
      doorbreekt en gegeven de inhoud van de door Mega     
      Staalbouw in het vrijwaringsgeding ingestelde vordering, 
      de Kantonrechter onmiskenbaar noch uit hoofde van het on-
      derwerp van het geschil noch uit hoofde van het beloop 
      van de vordering bevoegd was om van de zaak kennis te ne-
      men, zodat de Rechtbank dit een en ander ambtshalve had 
      moeten constateren en de zaak in de stand waarin zij zich 
      bevond, had behoren te verwijzen naar de wel bevoegde 
      rechter, zijnde het Hof te Arnhem. Dit tweede middel is 
      in de schriftelijke toelichting alsnog subsidiair voorge-
      steld ten opzichte van het eerste middel voor het geval 
      dat middel zou falen.
    
    
    
      3.11	Nu het eerste middel faalt, komt het tweede middel 
      aan de orde. Het middel betoogt terecht dat de Kanton-
      rechter onbevoegd was om van de vordering in vrijwaring 
      kennis te nemen en dat de Rechtbank, waaraan de zaak in 
      hoger beroep was voorgelegd, deze op de voet van art. 
      157a lid 1 Rv in de stand van hoger beroep had behoren te 
      verwijzen naar het hof. Nu evenwel de Rechtbank dit niet 
      heeft gedaan en in plaats daarvan de zaak in hoger beroep 
      ten principale heeft behandeld en beslist, is er in dit 
      stadium geen plaats meer voor een verwijzing van de zaak 
      in de stand van hoger beroep naar het hof. Het middel kan 
      daarom niet tot cassatie leiden.
    
    
    
      4. 	Beslissing
      De Hoge Raad:
      verwerpt het beroep;
      veroordeelt Mega Staalbouw, de curator en het    
      Waarborgfonds in de kosten van het geding in cassatie, 
      tot op deze uitspraak aan de zijde van Klaverblad begroot 
      op ƒ 597,20 aan verschotten en ƒ 3.000,-- voor salaris.
    
    
    
      	Dit arrest is gewezen door de vice-president    
      Mijnssen als voorzitter en de raadsheren Heemskerk,    
      Herrmann, Fleers en Kop, en in het openbaar uitgesproken 
      door de raadsheer Heemskerk op 17 december 1999