Regels met betrekking tot het geldstelsel van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Wet geldstelsel BES); Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST137607
 2009-2010
 
 32 217
 Regels met betrekking tot het geldstelsel van de openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba (Wet geldstelsel BES)
 
 
 
 
 Nr. 
 3
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 ALGEMEEN
 § 1. Inleiding
 Dit wetsvoorstel strekt ertoe het geldstelsel van de toekomstige openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba te regelen. Mede gelet op de wens
van de eilanden zelf, wordt voorgesteld de Amerikaanse dollar aan te wijzen
als officiële munteenheid van de openbare lichamen. De dollarbiljetten
en de dollarmunten die als wettig betaalmiddel van de Verenigde Staten van
Amerika in omloop zijn, krijgen in het wetsvoorstel de status van wettig betaalmiddel
in de openbare lichamen.
 
 In deze memorie zal eerst worden ingegaan op de beweegredenen die aan
de keuze van de dollar ten grondslag liggen. In paragraaf 3 wordt vervolgens
stilgestaan bij de hoofdlijnen van het wetsvoorstel. In paragraaf 4 komt
het beoogde invoeringstraject aan de orde.
 § 2. Achtergronden van het wetsvoorstel
 a. de valutakeuze
 De ontvlechting van het land Nederlandse Antillen brengt een aantal ingrijpende
keuzes met zich voor de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES). Een
van die keuzes betreft de toekomstige munteenheid van de openbare lichamen.
Over dit onderwerp heeft op verschillende momenten uitvoerig overleg met de
drie eilanden plaatsgevonden. De slotverklaring van de in oktober 2006 gehouden
miniconferentie over de staatkundige positie van de BES-eilanden vormt een
eerste mijlpaal in het besluitvormingsproces over de toekomstige munteenheid.
De slotverklaring stelt dat «in ieder geval aandacht
besteed zal worden aan de economische gevolgen van de valutakeuze, onder meer
op het gebied van toerisme en handel».
 
 Bij het voorbereiden van een besluit over de meest geschikte valuta voor
de BES-eilanden vormden de in de slotverklaring van de miniconferentie vastgelegde
afspraken het belangrijkste ijkpunt. Daarnaast heeft ook het standpunt van
de eilanden een belangrijke rol gespeeld. Het ministerie van Financiën
heeft aan het begin van het besluitvormingstraject een drietal opties geïdentificeerd:
invoering van de euro, behoud van de Nederlands-Antilliaanse gulden en invoering
van de dollar. In theorie was er nog een vierde optie: het creëren van
een eigen munt van de openbare lichamen. Vanwege de hoge kosten die daarmee
samenhangen, is deze vierde optie verder buiten beschouwing gelaten.
 b. Nederlands-Antilliaanse gulden: munt van de voormalige
Nederlandse Antillen
 De eerste optie die is verkend, is het behoud van de huidige munteenheid
van de Nederlandse Antillen. De Nederlands-Antilliaanse gulden heeft sinds
1971 een vaste wisselkoers met de dollar (USD 1 = NAf. 1,790). Deze koppeling heeft bijgedragen aan een laag inflatieniveau en macro-economische
stabiliteit in bredere zin. Behoud van de Nederlands-Antilliaanse gulden lijkt
daarom in eerste instantie een goede keuze. Er kleven echter ook nadelen aan
deze optie. Ten eerste is de Nederlands-Antilliaanse gulden als symbool van
het land Nederlandse Antillen weinig populair op de eilanden. Het tweede nadeel
is dat de openbare lichamen afhankelijk zouden worden van het monetaire beleid
van de uitgevende autoriteit(en) in de toekomstige landen Curaçao en
Sint Maarten. Het derde bezwaar betreft de transactiekosten die het gevolg
zijn van het feit dat er in de praktijk twee valuta worden gehanteerd. Parallel
aan de Nederlands-Antilliaanse gulden wordt in het betalingsverkeer ook de
dollar veelvuldig gebruikt. Het is niet aannemelijk dat het gebruik van de
dollar in de toekomst significant zal afnemen. Dit betekent dat de transactiekosten
als gevolg van twee valuta zouden blijven bestaan.
 
 Van belang is ook dat ervan uit moet worden gegaan dat Curaçao
en Sint Maarten de Nederlands-Antilliaanse gulden in de nabije toekomst zullen
vervangen door een nieuwe munteenheid. Ook voor deze landen geldt immers dat
de Nederlands-Antilliaanse gulden symbool staat voor het land Nederlandse
Antillen. Dit betekent dat er in de openbare lichamen waarschijnlijk hoe dan
ook een omschakeling komt naar een nieuwe munt. Het is goedkoper en efficiënter
om deze omschakeling dan maar meteen te laten plaatsvinden. Nu kunnen de daarvoor
benodigde aanpassingen van wetgeving en (geautomatiseerde) systemen immers
worden meegenomen in de aanpassingen die reeds in het kader van de staatkundige
veranderingen binnen het Koninkrijk nodig zijn. Een afzonderlijke aanpassingsoperatie,
vergelijkbaar met die voor de invoering van de euro, is dan niet nodig.
 c. euro: munt van de Europese Unie
 De BES-eilanden zullen na transitie deel uitmaken van het Nederlandse
staatsbestel. De keuze voor de euro lijkt in dat licht een logische. Daar
staat tegenover dat de openbare lichamen, hoewel zij deel gaan uitmaken van
het Nederlandse staatsbestel, vooralsnog geen deel zullen uitmaken van de
Europese Unie. De eilanden behouden voorlopig hun LGO-status. Vanuit dat oogpunt
ligt aansluiting bij het eurogebied minder voor de hand.
 
 Ook vanuit economisch oogpunt ligt invoering van de euro niet voor de
hand. De eilanden bevinden zich in een regio waarin de dollar de dominante
valuta is. De meeste eilanden in het Caribisch gebied hebben een munteenheid
die gekoppeld is aan de dollar (zie onderstaande tabel). Daarnaast is de dollar
veelal parallel aan de lokale valuta in het betalingsverkeer aanwezig. 
 Tabel 1. Munteenheden in het Caribisch gebied 
 
 
 
 
 
 
 Landen of gebiedsdelen
 Officiële
munteenheid
 
 
 
 
 Anguilla
 Oost-Caribische dollar (1976)* 
 
 
 Antigua en Barbuda
 Oost-Caribische dollar (1976)* 
 
 
 Aruba
 Arubaanse florin (1986)* 
 
 
 Bahama’s
 Bahama dollar (1966)* 
 
 
 Barbados
 Barbados dollar (1975)* 
 
 
 Bermuda
 Bermuda dollar (1970)*
 
 
 Cuba
 Cubaanse peso / converteerbare peso (1994)*
 
 
 Dominica
 Oost-Caribische dollar (1976)* 
 
 
 Dominicaanse Republiek
 Dominicaanse peso 
 
 
 Grenada
 Oost-Carribische dollar (1976)* 
 
 
 Guadeloupe
 euro 
 
 
 Haïti
 Haïtiaanse gourde
 
 
 Jamaica
 Jamaicaanse dollar
 
 
 Kaaimaneilanden
 Kaaimaneilanden dollar (1974)*
 
 
 Maagdeneilanden (GB)
 Amerikaanse dollar 
 
 
 Maagdeneilanden (VS)
 Amerikaanse dollar 
 
 
 Martinique
 euro
 
 
 Montserrat
 Oost-Caribische dollar (1976)* 
 
 
 Nederlandse Antillen
 Nederlands-Antilliaanse gulden
(1971)* 
 
 
 Puerto Rico
 Amerikaanse dollar 
 
 
 Sint Barth
 euro 
 
 
 Sint Kitts en Nevis
 Oost-Caribische dollar (1976)* 
 
 
 Sint Lucia
 Oost-Caribische dollar (1976)* 
 
 
 Sint Maarten (Franse deel)
 euro 
 
 
 Sint Vincent en de Grenadines
 Oost-Caribische dollar
(1976)* 
 
 
 Trinidad en Tobago
 Trinidad en Tobago dollar (1976)* 
 
 
 Turkse en Caicos eilanden
 Amerikaanse dollar
 
 
 
 
 * De met een asterisk gemerkte valuta staan in een vaste verhouding tot
de US dollar. Tussen haakjes het jaar waarin deze koppeling met de dollar
is ingegaan.
 
 Gelet op de dominantie van de dollar, zou invoering van de euro niet alleen
nadelige gevolgen hebben voor de handel met de Verenigde Staten, maar ook
voor de integratie van de eilanden in de regionale economie. De euro zou de
BES-eilanden een onaantrekkelijke vestigingsplaats maken voor Caribische banken
(die leen- en spaarproducten aanbieden in dollars of aan de dollar gekoppelde
valuta’s). Voor hen zou als gevolg van invoering van de euro een significant
valutarisico ontstaan, dat voor leenproducten met een langere looptijd moeilijk
op de geldmarkt zou kunnen worden afgedekt. Ook zouden zij om rechtstreeks,
anders dan via een correspondentbank, betalingen in euro te kunnen doen, moeten
worden aangesloten op het eurobetalingssysteem in Frankfurt en daarvoor investeringen
moeten doen. Gezien de geringe omvang van de
markt voor financiële diensten op de BES-eilanden, zouden deze investeringen
waarschijnlijk niet rendabel zijn. Het is daarom waarschijnlijk dat Caribische
banken bij invoering van de euro hun activiteiten op de eilanden zouden staken
of hun diensten tegen een (veel) hogere vergoeding zouden aanbieden. Er zijn
op dit moment in het betalingsverkeer op de BES-eilanden geen Europese banken
actief.
 
 Van belang is ook dat vertegenwoordigers van de BES-eilanden herhaaldelijk
hebben aangegeven dat de euro voor hen geen acceptabele optie is. De slechte
economische omstandigheden op de Franse eilanden Guadaloupe en Saint Martin
(hoge werkeloosheid en lage groei), zijn mede debet aan de impopulariteit
van de euro bij de bevolking van de BES-eilanden.
 d. dollar: munt van de Caribische regio
 Evenals in de rest van het Caribische gebied speelt de dollar op de BES-eilanden
feitelijk al een belangrijke rol in het chartale betalingsverkeer. Ook is
het in een toenemend aantal gevallen mogelijk om een rekening-courant
in dollars aan te houden. De bevolking van de eilanden is dus al vertrouwd
met het gebruik van deze munteenheid. Het grootste deel van de inen uitvoer
op Bonaire (67,5%) en de Bovenwindse eilanden (85,7%) is afkomstig
uit of bestemd voor landen die de dollar of een aan de dollar gekoppelde munt
voeren. Ook komt het merendeel van de toeristen
uit het dollargebied. De BES-eilanden hebben zich in gesprekken steeds voorstander
getoond van invoering van de dollar. De Verenigde Staten hebben geen enkel
bezwaar tegen het gebruik van de dollar als wettig betaalmiddel buiten de
Verenigde Staten, ook niet wanneer de dollar door derde landen tot officiële
munteenheid wordt verklaard, zoals bijvoorbeeld in Panama en Ecuador het geval
is.
 e. keuze voor de dollar
 Na overleg op ambtelijk niveau in het voorjaar van 2008, heeft de staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op 20 november 2008 met
vertegenwoordigers van de BES-eilanden overeenstemming bereikt over de toekomstige
munteenheid. Volgens deze afspraken zal de Amerikaanse dollar vanaf het moment
van overgang naar de nieuwe staatkundige verhoudingen de officiële munteenheid
van de BES-eilanden zijn.
 
 Bij de keuze voor de dollar als munteenheid van de openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba hebben, in lijn met het slotakkoord, de economische
argumenten het zwaarst gewogen. Invoering van de euro zou de eilanden van
meet af aan in een ongunstige economische positie hebben geplaatst. Vanzelfsprekend
is ook meegewogen dat de dollar feitelijk al een belangrijke rol in het betalingsverkeer
speelt, en dat er op de eilanden weinig draagvlak voor de euro en de Nederlands-Antilliaanse
gulden bestaat. Niet onbelangrijk is bovendien dat de Nederlands-Antilliaanse
gulden, als munteenheid van het land Nederlandse Antillen, waarschijnlijk
zal worden vervangen door een nieuwe munteenheid van de landen Curaçao
en Sint Maarten.
 
 Opgemerkt zij dat de wisselkoersrisico’s die invoering van de dollar
met zich brengt, bij betalingen tussen overheden volgens afspraak voor rekening
van Nederland zullen komen. Dit betekent dat de financiële stromen tussen
de rijksoverheid en de openbare lichamen in dollar plaatsvinden. Kiest men
er voor het wisselkoersrisico bij de openbare lichamen te leggen, dan zou
dit kunnen leiden tot grote korte-termijnfluctuaties in hun inkomsten. Dit
maakt het voeren van een adequaat begrotingsbeleid onmogelijk. De positieve
of negatieve gevolgen van wisselkoersfluctuaties voor de rijksbegroting daarentegen
zijn beperkt.
 § 3. Het onderhavige wetsvoorstel
 a. hoofdlijnen van het wetsvoorstel
 Het wetsvoorstel bestaat in hoofdzaak uit twee delen: de regeling van
het geldstelsel van de openbare lichamen (paragraaf 1 van het wetsvoorstel)
en de invoering van de dollar (paragraaf 2 van het wetsvoorstel). De
regeling van het geldstelsel heeft een structureel karakter; de bepalingen
die nodig zijn in verband met de invoering van de dollar hebben naar hun aard
een tijdelijk karakter. Op de invoering van de dollar zal in paragraaf 4
en in de artikelsgewijze toelichting nader worden ingegaan.
 
 In de Nederlandse Antillen wordt het geldstelsel geregeld door middel
van twee landsverordeningen: het Centrale Bank-Statuut 1985, op grond waarvan
de Bank van de Nederlandse Antillen (BNA) bevoegd is om bankbiljetten van
de Nederlandse Antillen uit te geven, en de Regeling muntstelsel
Nederlandse Antillen 1989, waarin het muntgeld van de Nederlandse Antillen
is geregeld. Deze landsverordeningen worden bij de transitie niet overgenomen.
Zij zullen worden vervangen door de voorgestelde Wet geldstelsel BES, die
in navolging van de Arubaanse Landsverordening regeling geldstelsel zowel
betrekking zal hebben op muntgeld als op papiergeld.
 
 De nieuwe Wet geldstelsel BES zal in twee opzichten duidelijk verschillen
van de thans in de Nederlandse Antillen geldende wetgeving. Omdat wordt aangesloten
bij het geldstelsel van de Verenigde Staten van Amerika, zal de wet geen bepalingen
over de uitgifte van bankbiljetten of munten bevatten. De uitgifte van dollarbiljetten
en -munten geschiedt immers door de bevoegde monetaire autoriteiten in de
Verenigde Staten. Evenmin zal de wet een regeling voor een centrale bank bevatten,
omdat de openbare lichamen geen eigen centrale bank krijgen. Waar nodig zullen
de taken die thans door de BNA worden uitgevoerd, na de transitie door De
Nederlandsche Bank (DNB) worden vervuld. Op deze taken wordt nader ingegaan
in onderdeel b.
 
 De kernbepalingen van de regeling van het geldstelsel zijn de artikelen
2 en 3, waarin respectievelijk de officiële munteenheid en de wettige
betaalmiddelen van de openbare lichamen worden geregeld. Verder bevat paragraaf 1
van het wetsvoorstel bepalingen met betrekking tot beperkt wettig betaalmiddel,
geschonden betaalmiddelen en vervalsingen.
 b. De Nederlandsche Bank
 In het wetsvoorstel is een belangrijke rol weggelegd voor DNB. Het gaat
daarbij niet om een traditionele centralebanktaak – DNB is immers niet
zelf de uitgevende autoriteit van de wettige betaalmiddelen in de openbare
lichamen – maar om een ondersteunende taak. DNB wordt in het wetsvoorstel
belast met het bevorderen van de goede werking van het betalingsverkeer (zie
artikel 4). In het kader van die taak faciliteert zij ook de geldomloop in
de openbare lichamen. Anders dan in Nederland zal het verzorgen van de geldomloop
geen zelfstandige taak van DNB zijn. Dit houdt vooral verband met het feit
dat de primaire verantwoordelijkheid voor het in omloop brengen van dollarmunten
enbiljetten uiteraard bij de monetaire autoriteiten van de Verenigde Staten
ligt. Een ander verschil met Nederland is dat DNB in Nederland de geldomloop
van bankbiljetten verzorgt (zie artikel 3, eerste lid, onderdeel d, van de
Bankwet 1998), terwijl zij in de openbare lichamen zowel de omloop van bankbiljetten
als de omloop van munten zal faciliteren. Gelet op de geringe omvang van de
geldcirculatie in de openbare lichamen, zou het niet doelmatig zijn om de
omloop van bankbiljetten en munten door verschillende partijen te laten faciliteren.
 
 In het verlengde van de opdracht aan DNB om de goede werking van het betalingsverkeer
te bevorderen moeten ook de taken worden gezien die DNB opgelegd krijgt met
betrekking tot de verwisseling van beperkt wettig betaalmiddel (artikel 5)
en de verwisseling van geschonden betaalmiddelen (artikel 7). Voorts zal DNB
een coördinerende rol hebben bij het uit omloop nemen en screenen van
(mogelijk) valse of vervalste dollarbiljetten en dollarmunten (artikel 6).
Deze rol zou eveneens kunnen worden gezien als een uitvloeisel van de taak
die DNB met betrekking tot het betalingsverkeer heeft, maar is vooral ook
ingegeven door de expertise die DNB op dit gebied heeft en de contacten die
in dit kader met de bevoegde monetaire autoriteiten in de Verenigde Staten
zullen moeten worden onderhouden. 
 
 In het kader van dit wetsvoorstel is van belang dat ook de Bankwet 1998
zal worden aangepast in verband met de staatkundige hervormingen. In de Bankwet
1998 zal tot uitdrukking worden gebracht dat DNB haar in die wet genoemde
taken ook in de openbare lichamen kan uitoefenen. Dat die wijziging van de
Bankwet 1998 niet in dit wetsvoorstel wordt meegenomen, maar via de Aanpassingswet
BES zal worden geëffectueerd, houdt verband
met het feit dat DNB niet alleen op grond van dit wetsvoorstel taken in de
openbare lichamen krijgt. DNB krijgt in de openbare lichamen ook bepaalde
toezichthoudende taken ten aanzien van financiële instellingen (zie de
in de artikelen 6.6, 6.9 en 6.10 van de Aanpassingswet BES genoemde wetten).
 
 Opgemerkt zij nog dat in de Nederlands-Antilliaanse context de BNA ook
tot taak heeft om de stabiliteit en de waarde van de Nederlands-Antilliaanse
gulden te bewaken en in dat kader mede is belast met het deviezen- en wisselkoersbeleid.
Dergelijke taken zullen niet door DNB worden overgenomen. Aangezien de openbare
lichamen geen eigen munteenheid krijgen, bestaat aan deze monetaire taken
geen behoefte.
 c. voorbereiding van het wetsvoorstel
 Het wetsvoorstel is opgesteld in nauw overleg met DNB. Voorts is het ter
consultatie aangeboden aan de eilandraden van Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
De consultatie heeft niet tot aanpassingen van het wetsvoorstel geleid.
 
 Gelet op artikel 105, vierde lid, van het Verdrag tot oprichting van de
Europese Gemeenschap, is tevens de Europese Centrale Bank (ECB) geraadpleegd. Ofschoon Titel VII van het Derde deel van het EG-verdrag
strikt genomen niet geldt voor de BES-eilanden – op deze eilanden is
slechts de Associatieregeling in het Vierde deel van dat verdrag van toepassing –
kwam het, met het oog op het feit dat de taken die DNB op grond van dit wetsvoorstel
krijgt verenigbaar moeten zijn met haar taken op grond van het communautaire
recht, aangewezen voor om de ECB over dit wetsvoorstel te raadplegen.
 
 Naar aanleiding van de consultatie heeft de ECB op 12 oktober 2009
een advies uitgebracht. Blijkens dit advies stuiten de voorgestelde BES-taken
van DNB niet op bezwaren bij de ECB: «uit het voorstel volgt (...) niet
dat voornoemde taken de doelstellingen en taken van het ESCB [Europees
Stelsel van centrale banken] zouden doorkruisen».
 § 4. Het invoeringstraject
 a. ervaringen met de invoering van de euro
 Bij het voorbereiden van de invoering van de dollar wordt vanzelfsprekend
gebruik gemaakt van de ervaringen die indertijd in Nederland zijn opgedaan
bij de invoering van de euro. Het scenario dat als basis heeft gediend voor
de invoering van de euro, ligt ten grondslag aan de voorbereidingen die nu
getroffen worden voor de invoering van de dollar. Wel moet daarbij rekening
worden gehouden met een aantal belangrijke verschillen. Het voornaamste verschil
is de omvang van het valutagebied. Het aantal inwoners, banken en bedrijven
in de openbare lichamen is veel kleiner dan in Nederland. De operatie is daardoor
kleiner, maar in sommige gevallen ook complexer. De personele capaciteit die
bedrijven kunnen inzetten voor de noodzakelijke aanpassingen van systemen
is kleiner, en de benodigde technische kennis is in mindere mate voor handen. 
 
 Daarnaast vormen de geografische aspecten (zoals de grote onderlinge afstanden)
een complicerende factor. Nieuw ten opzichte van de invoering van de euro
is dat de chartale en girale omwisseling op hetzelfde tijdstip plaatsvinden.
In Nederland was de bijstelling van systemen die noodzakelijk was voor de
girale omwisseling al drie jaar voordat de chartale omwisseling plaatsvond,
gereed. Daar komt bij dat, waar de Nederlandse gulden na 28 januari 2002
de hoedanigheid van wettig betaalmiddel verloor en niet langer in het betalingsverkeer
voorkwam, de Nederlands-Antilliaanse gulden vermoedelijk nog enige tijd zal
blijven bestaan als wettig betaalmiddel van de nieuwe landen Curaçao
en Sint Maarten.
 b. taakverdeling tussen DNB en Financiën
 Evenals bij de invoering van de euro zullen DNB en het Ministerie van
Financiën gezamenlijk de introductie van de dollar begeleiden. DNB concentreert
zich hierbij op de technische aspecten van de girale en chartale omwisseling.
Aan de hand van een door DNB opgesteld omwisselscenario zullen de betrokken
partijen (banken, overheden en bedrijven) op de eilanden voorbereidingen treffen
voor de omwisseling. DNB zal deze activiteiten volgen en stimuleren. Het ministerie
van Financiën zal in samenspraak met DNB en de eilandgebieden een communicatiestrategie
opstellen.
 
 In het kader van de invoering van de dollar zal ook de prijsontwikkeling
op de eilanden worden gemonitord. Vermeden moet worden dat de invoering van
de dollar wordt aangegrepen om allerlei prijzen te verhogen. Extra waakzaamheid
is met name geboden in sectoren waarin slechts beperkte concurrentie bestaat.
Indien nodig zal in samenspraak met de eilandgebieden worden bezien welke
maatregelen kunnen worden getroffen om excessieve prijsstijgingen te voorkomen.
Overigens dient bij dit alles te worden bedacht dat de dollar op zichzelf
niet nieuw is op de eilanden. De bevolking van de eilanden is reeds in belangrijke
mate vertrouwd met de (waarde van de) dollar als betaalmiddel en met prijzen
die zowel in Nederlands-Antilliaanse guldens als in dollars luiden.
 c. het invoeringsscenario op hoofdlijnen
 De dollar zal vanaf het moment van inwerkingtreding van de wet de officiële
munteenheid van de openbare lichamen zijn. De chartale dollar zal vanaf dat
moment ook meteen de status van wettig betaalmiddel hebben. Om 0:00 uur zetten
de banken in de openbare lichamen alle in Nederlands-Antilliaanse guldens
luidende banksaldi automatisch om in dollars. Burgers en bedrijven hoeven
daartoe zelf geen actie te ondernemen. De omrekenkoers die bij deze omzetting
wordt gehanteerd, is de sinds 1971 geldende vaste wisselkoers (NAf. 1,790
= USD 1).
 
 Ook bestaande overeenkomsten, besluiten van bestuursorganen en andere
rechtsinstrumenten worden automatisch aangepast: de daarin opgenomen guldenbedragen
zullen vanaf de invoering van de dollar van rechtswege als dollarbedragen
gelden en behoeven dus niet materieel te worden aangepast. Voor deze omzetting
geldt dezelfde omrekenkoers als voor de omzetting van de girale tegoeden bij
banken. Waar het gaat om overeenkomsten, is de van rechtswege omzetting niet
verplicht. Partijen kunnen ervoor kiezen om de in een overeenkomst opgenomen
guldenbedragen te handhaven en deze niet door dollarbedragen te vervangen.
Zij moeten dit dan wel uitdrukkelijk overeenkomen. Doen zij dat niet, dan
geldt dat de bedragen in de overeenkomst van rechtswege worden omgezet. 
 
 In de eerste maand na inwerkingtreding van de wet zal ook de Nederlands-Antilliaanse
(chartale) gulden nog de status van wettig betaalmiddel hebben. In deze duale
periode kan dus zowel met dollars als met Nederlands-Antilliaanse guldens
worden betaald. De duale periode geldt alleen voor chartale betalingen. Girale
betalingen zullen na inwerkingtreding van de wet steeds in dollars plaatsvinden.
Om de periode waarin de twee munteenheden naast elkaar in omloop zijn zo veel
mogelijk te bekorten, zal er naar worden gestreefd om met het bedrijfsleven
in de openbare lichamen de afspraak te maken dat klanten, ook wanneer zij
in Nederlands-Antilliaanse guldens betalen, hun wisselgeld steeds zoveel mogelijk
in dollars zullen ontvangen.
 
 Na de duale periode is alleen de dollar nog wettig betaalmiddel in de
openbare lichamen. Ingezetenen van de openbare lichamen kunnen de Nederlands-Antilliaanse
guldens die zij eventueel nog in bezit hebben, dan niet meer als betaalmiddel
gebruiken, maar nog wel gedurende een bepaalde periode bij een aantal daartoe
aan te wijzen kantoren verwisselen voor dollars. Deze verwisseling zal eveneens
geschieden tegen de omrekenkoers van NAf. 1,790 = USD 1.
 
 Opgemerkt zij nog dat tijdens de verwisselingsperiode bijzondere aandacht
zal worden besteed aan het voorkomen van misbruik van de verwisselingsmogelijkheden
voor witwasdoeleinden. Het is evenwel niet nodig om daartoe in dit wetsvoorstel
specifieke bepalingen op te nemen. De reguliere anti-witwaswetgeving biedt reeds voldoende mogelijkheden om ook gedurende
de omwisselingsperiode geldtransacties te monitoren en witwaspraktijken tegen
te gaan.
 d. inwerkingtreding van de wet
 Op 30 september 2009 zijn Nederland, de Nederlandse Antillen, Curaçao
en Sint Maarten in de Politieke Stuurgroep Staatkundige Veranderingen overeengekomen
dat het land Nederlandse Antillen in beginsel per 10 oktober 2010 wordt
opgeheven. Voorwaarde is wel dat de benodigde wijziging van het Statuut voor
het Koninkrijk der Nederlanden uiterlijk op 15 september 2010 door de
Staten-Generaal en de Staten van de Nederlandse Antillen en Aruba is aanvaard,
en dat ook de belangrijkste (rijks-) wetgeving die verband houdt met de nieuwe
staatkundige verhoudingen, gereed is. Voor een nadere toelichting wordt verwezen
naar de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
van 5 oktober 2009 (Kamerstukken II 2009/10, 31 568, nr. 55).
 
 De keuze voor 10 oktober 2010 als transitiedatum betekent dat op
die datum in beginsel ook de nieuwe wetgeving voor de BES-eilanden in werking
moet treden; vanaf die datum maken de eilanden immers deel uit van het Nederlandse
staatsbestel. Voor de dollar is 10 oktober 2010 evenwel een minder geschikte
invoeringsdatum. Dat geldt ook voor het nieuwe belastingstelsel. Invoering per 10 oktober 2010 zou betekenen dat burgers en bedrijven
middenin een belastingjaar/boekjaar met ingrijpende veranderingen worden geconfronteerd.
De boekhoudkundige voorzieningen die in dat geval moeten worden getroffen
om per 10 oktober het oude Antilliaanse belastingjaar 2010 te sluiten
en het nieuwe BES-belastingjaar 2010 te beginnen, zouden tot aanzienlijke
administratieve lasten leiden. Hetzelfde geldt voor de boekhoudkundige scheiding
die zou moeten worden aangebracht in verband met de invoering van de dollar.
Daar komt bij dat burgers en bedrijven in 2010 aan de hand van twee verschillende
fiscale stelsels aangifte zouden moeten doen. Dit alles nog afgezien van de
benodigde aanpassingen van geautomatiseerde systemen die, wanneer zij tussentijds
moeten plaatsvinden en niet gecombineerd kunnen worden met periodieke
aanpassingen, eveneens tot extra kosten voor het bedrijfsleven zullen leiden.
 
 Een extra complicerende factor is dat de nieuwe staatkundige verhoudingen
niet op de eerste van de maand ingaan. Dit zou betekenen dat er ook binnen
de maand oktober onderscheid moet worden gemaakt tussen een Antilliaans tijdvak
en een BES-tijdvak. Te denken valt bijvoorbeeld aan de maandelijkse afdracht
van bijvoorbeeld de loonbelasting en omzetbelasting, die bij inwerkingtreding
van de nieuwe belastingwetgeving per 10 oktober deels aan het oude Antilliaanse
belastingstelsel en deels aan het nieuwe belastingstelsel van de BES zouden
moeten worden toegerekend.
 
 Om de administratieve lasten en andere kosten voor burgers en bedrijven
beperkt te houden zal voor de invoering van de dollar en het nieuwe belastingstelsel
worden aangesloten bij de in Nederland gebruikelijke praktijk van vaste verandermomenten.
In concreto betekent dit – ervan uitgaande dat de nieuwe staatkundige
verhoudingen inderdaad op 10 oktober 2010 ingaan – dat de dollar
en het nieuwe belastingstelsel pas op het eerstvolgende vaste verandermoment,
te weten 1 januari 2011, zullen worden ingevoerd. De fiscale stelselwijzigingen
en de introductie van de dollar vallen dan samen met het begin van het nieuwe
belasting- en kalenderjaar, hetgeen voor de meeste bedrijven ook het begin
van het nieuwe boekjaar is. Belangrijk is natuurlijk ook dat de dollar en
het nieuwe belastingstelsel gelijktijdig worden ingevoerd, om te voorkomen
dat administraties en geautomatiseerde systemen in korte tijd twee keer zouden
moeten worden aangepast.
 
 Het feit dat voor de invoering van de dollar en de nieuwe belastingwetgeving
aangesloten wordt bij de praktijk van de vaste verandermomenten, betekent
dat er een voorziening moet worden getroffen ter overbrugging van de periode
tussen 10 oktober 2010 en 1 januari 2011. Het ligt voor de hand
om gedurende deze periode het Nederlands-Antilliaanse recht, zoals op het
moment van transitie gold, tijdelijk te continueren. Voor de belastingwetgeving
zal daarin bij de Invoeringswet fiscaal stelsel BES worden voorzien. Voor
wat betreft het geldstelsel van de openbare lichamen bevat het onderhavige
wetsvoorstel daartoe een voorziening: op grond van artikel 16 blijft tot aan
de introductie van de dollar de Nederlands-Antilliaanse gulden de officiële
munteenheid en het wettige betaalmiddel op de BES-eilanden. 
 ARTIKELSGEWIJS
 Artikel 2
 Het geldstelsel van de openbare lichamen is gebaseerd op het geldstelsel
van de Verenigde Staten van Amerika. De officiële munteenheid in de openbare
lichamen is de US dollar (zie het eerste lid).
 
 Het tweede lid van het onderhavige artikel regelt de aanduiding van de
dollar bij in cijfers geschreven bedragen. Daarbij kan zowel het dollarteken
$ als de ISO-aanduiding USD («United States Dollar») worden gebruikt.
Voor bedragen in wetgeving geldt de vuistregel dat in beginsel de ISO-aanduiding
wordt gehanteerd (zie bijvoorbeeld de omzetting van bedragen in de Aanpassingswet
BES). Dit ter voorkoming van verwarring met andere munteenheden die eveneens
de naam «dollar» hebben. 
 Artikel 3
 Ook wat betreft de chartale geldmiddelen wordt bij het geldstelsel van
de Verenigde Staten aangesloten: de in de Verenigde Staten in omloop zijnde
wettige betaalmiddelen hebben tevens de hoedanigheid van wettig betaalmiddel
in de openbare lichamen (zie artikel 1, onderdeel c, jo. artikel 3). Wel gelden
daarbij de volgende beperkingen.
 
 De eerste beperking is dat het geldstelsel van de openbare lichamen geen
dollarmunten met een nominale waarde van meer dan één dollar
omvat. De reden hiervoor is dat het bij munten met een hogere nominale waarde
vrijwel steeds om herdenkingsmunten of anderszins bijzondere munten gaat,
waaraan – hoewel zij wel de status van wettig betaalmiddel hebben –
geen reële functie in het reguliere betalingsverkeer toekomt. Om het
geldstelsel van de openbare lichamen eenvoudig te houden is ervoor gekozen
om alle munten met een waarde van meer dan één dollar categoraal
uit te sluiten als wettig betaalmiddel.
 
 De tweede beperking betreft de maximale nominale waarde van de dollarbiljetten
die als wettig betaalmiddel kunnen worden gebruikt. Officieel zijn er in de
Verenigde Staten ook bankbiljetten met een nominale waarde van 500 en 1000
dollar en zelfs biljetten met zeer hoge nominale waarden als 5 000, 10 000
en 100 000 dollar in omloop. Het behoeft geen betoog dat bankbiljetten
met een nominale waarde van 5 000 dollar of meer geen reële functie
in het betalingsverkeer hebben.
 
 Bankbiljetten van 500 of 1 000 dollar zouden in het betalingsverkeer
wel een reële functie kunnen hebben. Feit is evenwel dat de monetaire
autoriteiten in de Verenigde Staten geen dollarbiljetten meer uitgeven met
een waarde van meer dan 100 dollar. De nog in omloop zijnde grotere coupures
worden, zodra zij bij een Federale Bank worden afgestort, uit circulatie genomen
en vernietigd. Mede gelet op het feit dat ook het geldstelsel van de Nederlandse
Antillen geen coupures kent die in waarde vergelijkbaar zijn met biljetten
van 500 of 1000 dollar, is er voor gekozen om het geldstelsel van de
openbare lichamen geen bankbiljetten van 500 of 1000 dollar te laten
omvatten. Dit betekent dat honderd dollar in de openbare lichamen de grootst
mogelijke coupure voor bankbiljetten zal zijn.
 
 Opgemerkt zij nog dat de koppeling die in artikel 3 jo. artikel 1, onderdeel
c, wordt gelegd met de hoedanigheid van wettig betaalmiddel in de Verenigde
Staten, met zich brengt dat een betaalmiddel, mocht dat door de bevoegde monetaire
autoriteiten in de Verenigde Staten buiten omloop worden gesteld, ook in de
openbare lichamen de hoedanigheid van wettig betaalmiddel verliest. Indien
dit het geval is, dan zullen burgers en bedrijven in de openbare lichamen
hierover uiteraard worden geïnformeerd door DNB.
 Artikel 4
 Dit artikel regelt de taak die DNB heeft ten aanzien van het betalingsverkeer
in de openbare lichamen. Voor een nadere uiteenzetting zij verwezen naar paragraaf 3,
onderdeel b, van de algemene toelichting.
 Artikel 5
 Munten hebben dikwijls de hoedanigheid van beperkt wettig betaalmiddel,
in die zin dat men niet gehouden is om voor één betaling meer
dan een bepaalde hoeveelheid munten te accepteren. In de Regeling muntstelsel
Nederlandse Antillen 1989 is voor de diverse muntwaarden bepaald
hoeveel munten men maximaal voor één betaling hoeft te accepteren
(zie artikel 13 van die regeling). In navolging van artikel 11 van de Europese
verordening over de invoering van de euro is
de regeling voor beperkt wettige betaalmiddelen in dit wetsvoorstel sterk
vereenvoudigd. In plaats van voor de verschillende muntwaarden het maximumaantal
munten te bepalen wordt in de openbare lichamen de regel geïntroduceerd
dat niemand gehouden is om voor één betaling meer dan 50 munten,
ongeacht hun nominale waarde, te ontvangen. Dit aantal komt overeen met het
aantal in genoemde Europese verordening.
 
 Het feit dat munten – anders dan bankbiljetten – de hoedanigheid
van beperkt wettig betaalmiddel hebben, brengt met zich dat er een mogelijkheid
moet bestaan om beperkt wettig betaalmiddel (munten) te verwisselen voor onbeperkt
wettig betaalmiddel (bankbiljetten). Het ligt voor de hand om die verwisselingsfunctie
zoveel mogelijk door reguliere banken te laten vervullen. Mocht evenwel blijken
dat de reguliere banken die functie onvoldoende vervullen, dan biedt het tweede
lid van onderhavig artikel de mogelijkheid om in de openbare lichamen kantoren
aan te wijzen, waar men zijn overtollig muntgeld voor bankbiljetten kan verwisselen.
De coördinatie hiervan ligt bij DNB, die ook regels kan stellen betreffende
de verwisseling van beperkt betaalmiddel voor onbeperkt betaalmiddel. Daarbij
kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het aantal munten dat minimaal moet worden
aangeboden, of aan een minimumbedrag van aan te bieden munten (vgl. artikel
14 van de Regeling muntstelsel Nederlandse Antillen 1989).
 Artikel 6
 Het eerste lid van dit artikel bevat de – op zichzelf voor de hand
liggende – regel dat de gehoudenheid om betaling in wettig betaalmiddel
te aanvaarden niet geldt voor valse of vervalste bankbiljetten en munten.
Deze hebben immers geen waarde en kunnen ook niet ter verwisseling voor echte
betaalmiddelen worden aangeboden.
 
 Voor het vertrouwen in wettige betaalmiddelen is het van belang dat eventuele
vervalsingen uit circulatie worden genomen. In navolging van de Europese verordening
inzake maatregelen tegen valsemunterij legt
het tweede lid van artikel 6 aan banken en andere instellingen die beroepsmatig
bij de verwerking en verstrekking van betaalmiddelen zijn betrokken, de verplichting
op om dollarbiljetten en dollarmunten waarvan zij vermoeden of weten dat deze
vals zijn, uit omloop te nemen en bij een daartoe door Onze Minister van Financiën
aan te wijzen instantie in te leveren, opdat kan worden beoordeeld of inderdaad
sprake is van vals geld. De coördinatie hiervan ligt bij DNB, die daartoe
contacten zal onderhouden met de bevoegde autoriteiten in de Verenigde Staten.
Aan hen is, als uitgevende autoriteiten, ook het eindoordeel of wel of geen
sprake is van vals geld, voorbehouden.
 
 Mocht blijken dat geen sprake is van vervalsingen, dan worden de ingeleverde
biljetten of munten in beginsel teruggegeven aan de instelling die deze had
ingeleverd. Wanneer dat om praktische redenen minder goed uitvoerbaar is –
bijvoorbeeld omdat de biljetten of munten in kwestie voor analyse naar de
Verenigde Staten zijn gezonden – kan ook de nominale waarde ervan vergoed
worden. Wanneer daarentegen wel sprake is van vals geld, dan zullen de betrokken
biljetten of munten niet worden geretourneerd. Indien er een strafrechtelijk
onderzoek naar de vervalsingen wordt ingesteld, zullen zij in beginsel naar
het Openbaar Ministerie worden gezonden. In overige gevallen zullen zij ter
vernietiging door of in overleg met de bevoegde autoriteiten in de Verenigde
Staten aan de circulatie worden onttrokken. Voor niet-geretourneerde
valse betaalmiddelen wordt – evenals in Nederland – geen vergoeding
verstrekt.
 Artikel 7
 De gehoudenheid om betaling in wettig betaalmiddel te aanvaarden geldt
voorts niet voor geschonden biljetten en munten. Geschonden biljetten zijn
daarmee echter niet zonder meer waardeloos. Uitgevende monetaire autoriteiten
bieden vaak mogelijkheden om geschonden betaalmiddelen te verwisselen voor
ongeschonden betaalmiddelen of zijn bereid de nominale waarde ervan geheel
of gedeeltelijk te vergoeden. Uiteraard hangt een en ander af van de mate
waarin het betaalmiddel geschonden is. Een gescheurd bankbiljet zal eerder
in aanmerking komen voor verwisseling of vergoeding dan een biljet dat grotendeels
is vergaan. Het moge duidelijk zijn dat de beslissing in welke gevallen geschonden
dollarbiljetten of -munten voor verwisseling of gehele of gedeeltelijke vergoeding
in aanmerking komen, is voorbehouden aan de uitgevende monetaire autoriteit.
Bepalend in dit verband zijn dan ook de ter zake door het stelsel van Federale
Banken in de Verenigde Staten gehanteerde regels en richtlijnen. DNB kan daarbij
een faciliterende rol vervullen, bijvoorbeeld door te zorgen dat bedoelde
regels en richtlijnen bekend zijn bij de in de openbare lichamen gevestigde
banken. Indien nodig kan DNB in de openbare lichamen ook kantoren aanwijzen,
waar geschonden dollarbiljetten en dollarmunten kunnen worden aangeboden.
Uitgangspunt is evenwel om deze functie – evenals de in artikel 5 bedoelde
verwisseling van beperkt wettige betaalmiddelen – zoveel mogelijk door
reguliere banken te laten vervullen, als onderdeel van de gebruikelijke dienstverlening
aan hun klanten.
 Artikelen 8 tot en met 11
 De artikelen 8 tot en met 11 regelen de overgang van de Nederlands-Antilliaanse
gulden naar de dollar. De omrekenkoers, vastgelegd in artikel 8, is gelijk
aan de sinds 1971 geldende vaste wisselkoers ten opzichte van de dollar. Artikel
11 bevat regels voor de afronding, indien nodig, van de na omrekening resulterende
dollarbedragen. De hoofdregel is dat de resulterende bedragen technisch worden
afgerond, tot op twee decimalen. In bijzondere gevallen kan op meer decimalen
worden afgerond (zie artikel 11, tweede lid).
 
 De invoering van de dollar heeft twee kanten: de chartale invoering van
de dollar (de bankbiljetten en munten) en de invoering van de dollar in het
girale betalingsverkeer. De chartale invoering is geregeld in artikel 3, waaruit
volgt dat de in dat artikel bedoelde dollarmunten en dollarbiljetten vanaf
het tijdstip van inwerkingtreding van deze wet wettig betaalmiddel zijn in
de openbare lichamen. De girale invoering van de dollar wordt geregeld in
artikel 9, waarin is bepaald dat alle tegoeden die bij banken in de openbare
lichamen worden aangehouden, vanaf het tijdstip van inwerkingtreding van deze
wet in dollars zullen luiden. Het gaat daarbij zowel om onmiddellijk opvraagbare
tegoeden (giraal geld, bijvoorbeeld in de vorm van een rekening-courant) als
om niet-onmiddellijk opvraagbare tegoeden (spaartegoeden, termijndeposito’s
e.d.). De chartale en girale invoering van de dollar gaan beide in om 00.00
uur op de dag van inwerkingtreding van deze wet. Vanaf dat moment zal ook
het girale betalingsverkeer uitsluitend nog in dollars plaatsvinden. In het
chartale betalingsverkeer blijft naast de dollar ook de Nederlands-Antilliaanse
gulden nog een maand geldig als wettig betaalmiddel (zie artikel 12).
 
 De verplichting om girale en andere tegoeden om te zetten rust op alle
ondernemingen en instellingen die in de openbare lichamen actief zijn als kredietinstelling. Het gaat daarbij niet alleen om kredietinstellingen
die hun zetel hebben in een openbaar lichaam, maar ook om buiten de openbare
lichamen gevestigde instellingen die door middel van een bijkantoor of andere
fysieke aanwezigheid actief zijn in een openbaar lichaam. Deze fysieke aanwezigheid
kan ook een aan derden uitbestede baliefunctie zijn. Als vuistregel kan worden
gehanteerd dat van een in de openbare lichamen actieve kredietinstelling sprake
is, indien de betrokken instelling of onderneming in de openbare lichamen
een fysieke aanwezigheid heeft, waar rekeninghouders terecht kunnen voor het
verrichten van transacties of andere voor een kredietinstelling kenmerkende
handelingen. Voor alle bij of via deze fysieke aanwezigheid aangehouden guldenrekeningen
geldt dat deze moeten worden omgezet in dollarrekeningen.
 
 Om te voorkomen dat overal in de openbare lichamen contracten, besluiten
van bestuursorganen, rechterlijke uitspraken e.d. zouden moeten worden aangepast
in verband met de invoering van de dollar, voorziet artikel 10 in de van rechtswege
omzetting van alle guldenbedragen in dollarbedragen, overeenkomstig de in
artikel 8 vastgelegde omrekenkoers. Dat betekent dat alle in een contract
of ander rechtsinstrument genoemde bedragen – voor zover daar uiteraard
een verplichting tot of recht op betaling uit voortvloeit – vanaf het
moment van inwerkingtreding van deze wet geacht moeten worden in dollars te
luiden. Artikel 10 is ontleend aan de Europese verordening over de invoering
van de euro, waarin eveneens was gekozen voor een van rechtswege omzetting
van bedragen (zie artikel 6 jo. artikel 1 van die verordening).
 
 Een verschil met de invoering van de euro in Nederland is dat het gebied
waar de dollar wettig betaalmiddel wordt (de drie BES-eilanden), niet samenvalt
met het gebied waar de Nederlands-Antilliaanse gulden wettig betaalmiddel
was (de vijf eilanden van de Nederlandse Antillen). Met het oog hierop is
in artikel 10 de beperking opgenomen dat de van rechtswege omzetting alleen
geldt voor de rechtsinstrumenten die na transitie onder het recht van de openbare
lichamen vallen. Artikel 10 heeft uiteraard geen betrekking op de rechtsinstrumenten
die vanaf dat moment onder het recht van de nieuwe landen Curaçao en
Sint Maarten vallen. Daarin blijven de bedragen gewoon in Nederlands-Antilliaanse
guldens luiden. Voor contracten tussen ingezetenen van de openbare lichamen
en niet-ingezetenen zal bepalend zijn, welk recht na de transitie op die contracten
van toepassing is. Is dat het recht van de openbare lichamen, dan zal voor
die contracten in beginsel gelden dat alle daarin opgenomen guldenbedragen
van rechtswege zijn omgezet in dollarbedragen.
 
 Op het beginsel dat alle bedragen van rechtswege worden omgezet, bestaan
twee uitzonderingen (zie artikel 10, derde lid). De eerste uitzondering is
dat uit de aard of strekking van een rechtsinstrument kan voortvloeien dat
een daarin opgenomen guldenbedrag niet hoeft of zelfs niet kan worden omgezet
(zie bijvoorbeeld artikel 8 van dit wetsvoorstel, dat betekenisloos zou worden
wanneer het daarin genoemde guldenbedrag wordt vervangen door een bedrag in
dollars). In dergelijke gevallen vindt geen automatische omzetting plaats.
De tweede uitzondering heeft specifiek betrekking op overeenkomsten. Het staat
de partijen bij een overeenkomst vrij om af te spreken dat in de overeenkomst
de oorspronkelijke bedragen in guldens worden gehandhaafd. Ook kunnen zij
er voor kiezen om de gulden door een andere munteenheid dan de dollar te vervangen.
Wel is steeds vereist dat alle bij de overeenkomst betrokken partijen hiermee
instemmen. Hun instemming moet bovendien uitdrukkelijk zijn; om misverstanden
te voorkomen is stilzwijgende instemming niet voldoende. 
 
 Opgemerkt zij nog dat de van rechtswege omzetting ook geldt voor alle
in wetgeving opgenomen guldenbedragen (zie artikel 10, tweede lid). In beginsel
wordt er naar gestreefd om alle in wetgeving voorkomende guldenbedragen tijdig
door dollarbedragen te vervangen. Voor de wetten die in de openbare lichamen
zullen gelden, wordt daarin reeds door de Aanpassingswet BES voorzien. Het
is voorts de bedoeling om, voor zover praktisch uitvoerbaar, ook alle guldenbedragen
in bestaande eilandsverordeningen en -besluiten aan te passen. Er moet echter
rekening mee worden gehouden dat het niet mogelijk zal zijn om alle in wetgeving
voorkomende guldenbedragen tijdig te vervangen. Voor die gevallen dient artikel
10 als vangnet.
 Artikelen 12 en 13
 In het algemeen deel is reeds uiteengezet dat er na invoering van de dollar
een duale periode zal zijn, waarin de Nederlands-Antilliaanse gulden nog de
status van wettig betaalmiddel heeft. Gedurende deze periode, die een maand
zal duren, kan zowel in dollars (zie artikel 3) als in guldens worden betaald
(artikel 12). De duale periode geldt alleen voor de chartale gulden. Het girale
betalingsverkeer zal vanaf het moment van inwerkingtreding van de wet volledig
in dollars plaatsvinden.
 
 Na afloop van de duale periode zal nog gedurende enige tijd gelegenheid
worden geboden om Nederlands-Antilliaanse guldens kosteloos om te wisselen
voor dollars. DNB zal daartoe in de openbare lichamen een aantal kantoren
aanwijzen waar men voor deze omwisseling terecht kan (artikel 13). Bij deze
kantoren kan men overigens ook tijdens de duale periode terecht. Het is dus
niet nodig om de guldens die men nog in bezit heeft, uit te geven. Men kan
er ook voor kiezen om deze guldens om te wisselen. Voor een snelle uitfasering
van de Nederlands-Antilliaanse gulden heeft dit laatste zelfs de voorkeur.
 
 De precieze duur van de omwisselingsperiode moet nog in overleg met alle
betrokken worden bepaald. Het voornemen is om bij de invoering van de dollar
zoveel mogelijk aan te sluiten bij de termijnen die ook bij de invoering van
de euro zijn gehanteerd. De termijn die indertijd voor de omwisseling van
guldens naar euro’s werd gehanteerd, bedroeg drie maanden. Denkbaar
is overigens dat er voor bankbiljetten behoefte zal bestaan aan een langere
omwisselingsperiode. Met het oog hierop is in artikel 13 bepaald dat er verschillende
termijnen kunnen worden vastgesteld voor de omwisseling van bankbiljetten
en van munten.
 Artikel 14
 Dit artikel maakt het mogelijk om bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur nadere regels te stellen voor een goede uitvoering van de wet.
Deze nadere regels kunnen zowel betrekking hebben op de regeling van het geldstelsel
(paragraaf 1 van het wetsvoorstel) als op de overgangsbepalingen in verband
met de invoering van de dollar (paragraaf 2 van het wetsvoorstel).
 Artikel 15
 Om te voorkomen dat de in artikel 6, tweede lid, opgenomen verplichting
tot inlevering van valse of vervalste dollars niet zou worden nageleefd, stelt
het onderhavige artikel overtreding van artikel 6, tweede lid, strafbaar.
De straffen waarmee niet-naleving van genoemd artikel wordt bedreigd, komen
qua zwaarte overeen met de straffen die in Nederland zijn gesteld op de niet-naleving
van de vergelijkbare verplichting in artikel 6, eerste lid, van de Europese
verordening inzake maatregelen tegen valsemunterij (zie artikel 1, onder 2°,
jo. artikel 6, eerste lid, onder 2° en 4°, van de Wet op de economische
delicten). 
 Artikel 16
 In het algemeen deel is reeds uiteengezet dat, om de administratieve lasten
voor burgers en bedrijven beperkt te houden, voor de invoering van de dollar
aansluiting zal worden gezocht bij de in Nederland gebruikelijke praktijk
van vaste verandermomenten. In concreto betekent dit – uitgaande van
de overeengekomen transitiedatum van 10 oktober 2010 – dat de invoering
van de dollar pas op 1 januari 2011 zal plaatsvinden. In de tussenliggende
periode blijft de Nederlands-Antilliaanse gulden de officiële munteenheid
van de BES-lichamen (zie het eerste lid) en behouden de in omloop zijnde Nederlands-Antilliaanse
bankbiljetten en munten de hoedanigheid van wettig betaalmiddel (tweede lid).
 
 Bij het opstellen van het wetsvoorstel voor de Aanpassingswet BES en de
diverse andere BES-wetsvoorstellen is reeds uitgegaan van de dollar als officiële
munteenheid van de nieuwe openbare lichamen. Dit betekent dat alle geldbedragen
in dollars worden uitgedrukt en dat ook bedragen die voorheen in Nederlands-Antilliaanse
guldens luidden, zijn omgerekend naar dollarbedragen. Het zou te ver voeren
om al deze bedragen voor de korte periode tussen 10 oktober 2010 en 1 januari
2011 door guldenbedragen te vervangen, om vervolgens nauwelijks tweeëneenhalve
maand later alle guldenbedragen weer in dollarbedragen om te zetten. Om die
reden is het derde lid van dit artikel een algemene voorziening opgenomen
voor de tijdelijke omrekening van dollarbedragen naar guldenbedragen. Als
omrekenkoers geldt dezelfde koers die ook bij de introductie van de dollar
wordt gehanteerd: USD 1,00 = NAf. 1,790.
 Artikel 17
 Dit artikel regelt de inwerkingtreding van de wet en, daarmee onlosmakelijk
verbonden, de introductie van de dollar als munteenheid van de openbare lichamen.
Naar verwachting zal de wet op 1 januari 2011 in werking treden. Hiervoor
is echter wel vereist dat tijdig aan de op 30 september 2009 overeengekomen
voorwaarden voor het ingaan van de nieuwe staatkundige verhoudingen per 10 oktober
2010 zal zijn voldaan. Met het oog hierop is ervan afgezien om in het onderhavige
artikel een concrete inwerkingtredingsdatum op te nemen. Het tijdstip van
inwerkingtreding zal, zodra de transitiedatum definitief vaststaat, bij koninklijk
besluit worden vastgesteld.
 
 Voor één artikel wordt de inwerkingtreding niet bij koninklijk
besluit geregeld. Het gaat om artikel 16, dat vanwege de daarin opgenomen
overgangsregeling voor de periode tot aan de invoering van de dollar, reeds
op de transitiedatum in werking moet treden. Omdat in artikel 17 geen concrete
transitiedatum kan worden genoemd, wordt die datum omschreven door in abstracto
naar het tijdstip van inwerkingtreding van artikel I, tweede lid, van de Rijkswet
wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen
te verwijzen. Wanneer dat artikel in werking treedt, is de transitie een feit.
 
 Opgemerkt zij nog dat bij het koninklijk besluit waarbij het tijdstip
van inwerkingtreding wordt bepaald, ook de in artikel 13 bedoelde verwisselingstermijn
voor Nederlands-Antilliaanse betaalmiddelen zal worden vastgesteld.
 
 De minister van Financiën,
 W. J. Bos
 De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 A. Th. B. Bijleveld-Schouten 
 
 
 
 
 Bijlage bij de brief van de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en
Koninkrijksrelaties van 13 oktober 2006, kamerstukken II 2006/2007, 30 800
IV, nr. 5.
 
 
 Landsbesluit van 24 december 1971, houdende vaststelling van de verhouding
van de Nederlands-Antilliaanse gulden ten opzichte van de dollar van de Verenigde
Staten van Amerika (PB 1971, 192).
 
 
 Banken in de Nederlandse Antillen wikkelen hun betalingstransacties doorgaans
af via Miami (in dollars) of Willemstad (in Nederlands-Antilliaanse guldens).
 
 
 Genoemde percentages zijn een gemiddelde over de periode 2000–2006.
Bron: SEOR-rapport over de economische gevolgen van de status van ultraperifeer
gebied voor de Nederlandse Antillen en Aruba (juni 2008).
 
 
 Bijlage bij de brief van de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties van 4 december 2008, kamerstukken II 2008/09, 31 568,
nr. 7.
 
 
 Wetsvoorstel tot aanpassing van wetten in verband met de nieuwe staatsrechtelijke
positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam binnen Nederland
(Aanpassingswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba), kamerstukken
II 2008/09, 31 959, nr. 2.
 
 
 Zie in dit verband ook Beschikking 98/415/EG van de Raad van de Europese
Unie van 29 juni 1998 betreffende de raadpleging van de Europese Centrale
Bank door de nationale autoriteiten over ontwerpen van wettelijke bepalingen
(PbEG L 189).
 
 
 Advies inzake de rol van de Nederlandsche Bank in het geldstelsel op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba (CON/2009/80). Het volledige advies kan worden geraadpleegd
op de internetsite van de ECB: www.ecb.int.
 
 
 De Wet identificatie bij dienstverlening BES, de Wet melding ongebruikelijke
transacties BES en de Wet grensoverschrijdende geldtransporten BES (zie de
artikelen 6.3, 6.4 en 6.5 van de Aanpassingswet BES).
 
 
 Wetsvoorstel tot vaststelling van de Wet Belastingwet BES (Belastingwet
BES) (Kamerstukken II 2009/10, 32 189, nr. 2) en wetsvoorstel tot
vaststelling van de Wet Douane- en Accijnswet BES (Douane- en Accijnswet BES)
(Kamerstukken II 2009/10, 32 190, nr. 2).
 
 
 Verordening (EG) nr. 974/98 van de Raad van de Europese Unie van 3 mei
1998 over de invoering van de euro (PbEG L 139).
 
 
 Verordening (EG) nr. 1338/2001 van de Raad van de Europese Unie van 28 juni
2001 tot vaststelling van maatregelen die noodzakelijk zijn voor de bescherming
van de euro tegen valsemunterij (PbEG L 181).