Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2025-09-16 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2025–2026Tweede Kamer der Staten-Generaal2Kamerstukken36 800IIAVaststelling van de begrotingsstaten van de Staten-Generaal (IIA) voor het jaar 2026Nr. 2MEMORIE VAN TOELICHTINGOntvangen 16 september 2025GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTENFiguur 1 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.) Totaal € 288.241.000,-Figuur 2 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.) Totaal € 3.865.000,-A.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTELWetsartikel 1De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat voor het aangegeven jaar vast te stellen.Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,F.RijkaartB.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN1.LeeswijzerAlgemeenVoor u ligt de begroting 2026 van de Staten-Generaal (IIA).GroeiparagraafTen opzichte van de begroting 2025 zijn geen wijzigingen voorzien.BeleidsagendaEen College dient, conform artikel 2.1 lid 7 van de Comptabiliteitswet 2016 betreffende een niet-departementale begroting, enkel haar taken en bedrijfsvoering weer te geven. Derhalve bevat deze niet-departementale begroting – in vergelijking met departementale begrotingen waarbij wel een weergave van het beleid wordt opgenomen – geen beleidsagenda.BeleidsartikelenDeze begroting is opgebouwd uit de volgende beleidsartikelen:–Artikel 1. Wetgeving en controle Eerste Kamer–Artikel 2. Uitgaven ten behoeve van leden en oud-leden Tweede Kamer–Artikel 3. Wetgeving en controle Tweede Kamer–Artikel 4. Wetgeving en controle Eerste en Tweede KamerEen beleidsartikel is opgebouwd uit de volgende elementen:A.Algemene doelstellingB.Rol en verantwoordelijkheidC.BeleidswijzigingenD.Tabel budgettaire gevolgen van beleidE.Toelichting op de instrumentenVoor de toelichting op het niveau van de financiële instrumenten wordt, conform de Rijksbegrotingsvoorschriften 2025, gebruik gemaakt van onderstaande staffel.Tabel 1 Ondergrens (staffel) op basis van Rijksbegrotingsvoorschriften 2025BegrotingsartikelBeleidsmatige mutaties (ondergrens in € mln.)Technische mutaties (ondergrens in € mln.)1. Wetgeving en controle Eerste KamerVerplichtingen/Uitgaven 1 mln.Ontvangsten 1 mln.Verplichtingen/Uitgaven 2 mln.Ontvangsten 2 mln.2. Uitgaven t.b.v. leden en oud-leden Tweede KamerVerplichtingen/Uitgaven 1 mln.Ontvangsten 1 mln.Verplichtingen/Uitgaven 2 mln.Ontvangsten 2 mln.3. Wetgeving en controle Tweede KamerVerplichtingen/Uitgaven 2 mln.Ontvangsten 1 mln.Verplichtingen/Uitgaven 4 mln.Ontvangsten 2 mln.4. Wetgeving en controle Eerste en Tweede KamerVerplichtingen/Uitgaven 1 mln.Ontvangsten 1 mln.Verplichtingen/Uitgaven 2 mln.Ontvangsten 2 mln.10. Nog onverdeeldVerplichtingen/Uitgaven 1 mln.Ontvangsten 1 mln.Verplichtingen/Uitgaven 2 mln.Ontvangsten 2 mln.BudgetflexibiliteitIn de tabellen budgettaire gevolgen van beleid is geen informatie opgenomen over de budgetflexibiliteit, omdat het grotendeels apparaatsuitgaven betreft.Niet-beleidsartikelDe begroting bevat het volgende niet-beleidsartikel:–Artikel 10. Nog onverdeeldDe begroting IIA valt onder de niet-departementale begrotingen. Vanwege een afwijkend regime kent deze begroting geen centraal apparaatsartikel.2.Beleidsartikelen2.1Artikel 1. Wetgeving en controle Eerste KamerA.Algemene doelstellingDe Eerste Kamer is een deeltijdparlement met als kerntaak de totstandkoming van deugdelijke wetgeving. Dat doet ze als medewetgever door wetsvoorstellen die door de Tweede Kamer zijn aangenomen, te toetsen voordat deze in werking kunnen treden. De Eerste Kamer controleert daarnaast het beleid van de regering.ToetsingDe 75 senatoren toetsen wetsvoorstellen onder meer op rechtmatigheid, handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid. Bij de beoordeling van wetsvoorstellen spelen daarnaast ook politieke afwegingen een rol.ProcesDe behandeling van een wetsvoorstel start in een Kamercommissie. Daar kunnen de senatoren hun oordeel over een wetsvoorstel scherp stellen door middel van schriftelijke vragen aan de betrokken bewindspersoon, via deskundigenbijeenkomsten of technische briefings. Een deel van de wetsvoorstellen wordt als hamerstuk aangenomen. Over een deel van de wetsvoorstellen wordt een debat gehouden. Dit gebeurt in plenaire vergaderingen op dinsdag, de vaste vergaderdag van de Eerste Kamer. De plenaire vergaderingen, waar ook de uiteindelijke besluitvorming over een wetsvoorstel plaatsvindt, worden voorgezeten door de Voorzitter van de Eerste Kamer.Zorgvuldigheid en transparantie zijn belangrijke kernbegrippen voor de Eerste Kamer. Voor een ordentelijke beoordeling van wetsvoorstellen wordt de tijd genomen die de senatoren daarvoor nodig achten: in de Eerste Kamer vindt immers de laatste toets plaats voordat een wet in werking kan treden. De wekelijkse vergaderingen in commissies en de plenaire debatten op dinsdagen zijn te volgen vanaf de publieke tribune en via de livestream. Vergaderingen kunnen ook worden teruggekeken. Op de Eerste Kamerwebsite worden zowel woordelijke debatverslagen als samenvattingen gepubliceerd. Op die manier kunnen burgers en belanghebbenden het werk van de Eerste Kamer volgen.OndersteuningDe Eerste Kamer wordt in haar werk ondersteund door de griffie, de ambtelijke organisatie onder leiding van de Griffier. De griffie bestaat uit ongeveer 80 medewerkers die er samen voor zorgen dat het wetgevingsproces en de bedrijfsvoering op effectieve en efficiënte wijze verlopen.Staatsrechtelijk bestelSamen met de Tweede Kamer vormt de Eerste Kamer de Staten-Generaal. Het politieke primaat ligt bij de Tweede Kamer, die bestaat uit direct gekozen fulltime politici en meer bevoegdheden heeft. De indirect gekozen Eerste Kamer opereert met enige afstand tot de dagelijkse politiek. Ze vormt de laatste schakel in de keten van het wetgevingsproces en is daarmee een belangrijk instituut binnen onze democratische rechtsstaat. Naast nationale wetgeving is de Eerste Kamer, net als de Tweede Kamer, ook betrokken bij Europese wetgeving en beleid.De leden van de Eerste Kamer doen hun politieke werk in deeltijd: er is één vaste vergaderdag per week en de meeste leden hebben naast hun Kamerlidmaatschap ook nog één of meerdere andere functies.De Voorzitter van de Eerste Kamer is ook de Voorzitter van de Verenigde Vergadering van de Staten-Generaal, zoals de vergadering op Prinsjesdag waarin de koning de troonrede voorleest.B.Rol en verantwoordelijkheidDe Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoordelijk voor het beheer van de begroting van de Staten-Generaal. De colleges voeren zelf het beheer over hun begroting of hun begrotingsdeel. Over de inhoud van dit beheer zijn in artikel 4.4, lid 4 van de Comptabiliteitswet 2016 afspraken vastgelegd (de zogenoemde beheerafspraken) tussen de minister en de colleges, waarin recht gedaan wordt aan hun staatsrechtelijke positie.C.BeleidswijzigingenOpenbaarmaking van informatieRekening houdend met de Wet open overheid (Woo) streeft de Eerste Kamer naar maximale transparantie, toegankelijkheid en het versterken van een open bestuurscultuur. De Woo legt een inspanningsverplichting op aan bestuursorganen om zoveel mogelijk informatie proactief openbaar te maken. Daarnaast zijn bestuursorganen verplicht om informatie uit 17 wettelijke informatiecategorieën – voor zover van toepassing – actief te publiceren.In 2026 gaat de Eerste Kamer verder met de actieve openbaarmaking van informatie op eigen initiatief en verplichtingen implementeren die voortvloeien uit de gefaseerde invoering van de Woo. Dit betreft informatie behorend tot de vierde tranche van de inwerkingtreding van de openbaarmakingsverplichtingen. Naast actieve openbaarmaking verplicht de Woo tot het openbaar maken van informatie op verzoek van burgers (passieve openbaarmaking). In 2026 optimaliseert de Eerste Kamer de afhandeling van de Woo-verzoeken en gaat verder met het verbeteren van de informatiehuishouding.D.Budgettaire gevolgen van beleidTabel 2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1. Wetgeving en controle Eerste Kamer (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Art.Verplichtingen26.22428.55328.28627.04026.73725.01024.732Uitgaven25.53128.55328.28627.04026.73725.01024.7321.0Wetgeving en controle Eerste Kamer25.53128.55328.28627.04026.73725.01024.732Institutionele inrichting19.54822.35922.19220.95420.65018.92318.923Apparaat Eerste Kamer19.54822.35922.19220.95420.65018.92318.923Personele uitgaven5.4955.7025.6025.6025.6025.6025.602Vergoedingen voorzitter/leden Eerste Kamer5.4955.7025.6025.6025.6025.6025.602Materiële uitgaven488492492484485485207Verenigde vergadering488492492484485485207Ontvangsten135140140140140140140E.Toelichting op de financiële instrumentenInstitutionele inrichtingApparaat Eerste KamerHet artikelonderdeel Apparaat Eerste Kamer maakt de ondersteuning van de Eerste Kamer mogelijk. Hieronder vallen zowel de capaciteit voor ondersteuning als exploitatie en beheer van de organisatie, huisvesting en de fractiekosten.Personele uitgavenVergoeding Voorzitter/leden Eerste KamerDit betreft de vergoedingen aan de Voorzitter en de leden van de Eerste Kamer en daaruit voortvloeiende uitgaven.Materiële uitgavenVerenigde VergaderingDe Voorzitter van de Eerste Kamer is ook de Voorzitter van de Verenigde Vergaderingen en daarom ook verantwoordelijk voor de uitvoering van deze vergaderingen. Voor 2026 staat één vergadering gepland (Prinsjesdag).OntvangstenDe ontvangsten hebben voornamelijk betrekking op de afwikkeling van verstrekte voorschotten met betrekking tot de Regeling financiële ondersteuning fracties Eerste Kamer uit het voorgaande begrotingsjaar.2.2Artikel 2. Uitgaven ten behoeve van leden en oud-leden Tweede KamerA.Algemene doelstellingOnder dit artikel worden rechtspositionele uitgaven aan leden en oud-leden van de Tweede Kamer, alsmede hun nagelaten betrekkingen, geschaard.De Tweede Kamer draagt ingevolge de Wet schadeloosstelling leden Tweede Kamer, de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers en de Wet schadeloosstelling, zorg voor de uitgaven ten behoeve van:–De schadeloosstelling van de leden van de Tweede Kamer;–De wachtgelden van oud-leden van de Tweede Kamer.B.Rol en verantwoordelijkheidDe Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoordelijk voor het beheer van de begroting van de Staten-Generaal. De colleges voeren zelf het beheer over hun begroting of hun begrotingsdeel. Over de inhoud van dit beheer zijn in artikel 4.4, lid 4 Comptabiliteitswet 2016 afspraken vastgelegd (de zogenoemde beheerafspraken) tussen de minister en de colleges, waarin recht gedaan wordt aan hun staatsrechtelijke positie.C.BeleidswijzigingenVoor 2026 zijn geen beleidswijzigingen voorzien.D.Budgettaire gevolgen van beleidTabel 3 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 2. Uitgaven ten behoeve van leden en oud-leden Tweede Kamer (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Art.Verplichtingen48.51445.52345.05544.46350.70645.57445.054Uitgaven44.28945.52345.05544.46350.70645.57445.0542.0Uitgaven ten behoeve van leden en oud-leden Tweede Kamer44.28945.52345.05544.46350.70645.57445.054Institutionele inrichting28.39030.80530.80530.80530.80530.80530.805Schadeloosstelling28.39030.80530.80530.80530.80530.80530.805Personele uitgaven15.89914.71814.25013.65819.90114.76914.249Pensioenen en wachtgelden15.89914.71814.25013.65819.90114.76914.249Ontvangsten58868686868686E.Toelichting op de financiële instrumentenMateriële uitgavenSchadeloosstellingOp dit artikelonderdeel staan de uitgaven voor de schadeloosstelling van de leden van de Tweede Kamer. Ingevolge de Wet Schadeloosstelling leden Tweede Kamer draagt de Tweede Kamer de uitgaven voor schadeloosstelling en de reis- en overige onkostenvergoedingen voor de leden van de Tweede Kamer.Personele uitgavenPensioenen en wachtgeldenOp basis van de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers draagt de Tweede Kamer zorg voor de uitgaven van pensioenen en wachtgelden voor de oud-leden van de Tweede Kamer.OntvangstenDe ontvangsten op dit artikelonderdeel hebben betrekking op de verrekening van neveninkomsten.2.3Artikel 3. Wetgeving en controle Tweede KamerA.Algemene doelstellingVolksvertegenwoordigingAls volksvertegenwoordiging heeft de Tweede Kamer twee hoofdtaken: controle van de regering en (mede)wetgeving. Deze taken vloeien voort uit de artikelen 50 (vertegenwoordiging van het gehele Nederlandse volk), 65 tot en met 72 (werkwijze), 81 tot en met 87 (wetten en andere voorschriften), 105 (begrotingen), en 137 en 138 (grondwetgeving) van de grondwet en enkele andere (grond)wetsartikelen.De ambtelijke dienstenHet ondersteunen van het constitutioneel proces. Dit doen de ambtelijke diensten door middel van het bieden van een politiek neutrale, adequate en innovatieve ondersteuning van de Kamerleden in alle facetten van hun werk als volksvertegenwoordiger. De politieke prioriteiten, zoals door de Kamer bepaald, zijn daarbij leidend.B.Rol en verantwoordelijkheidDe minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoordelijk voor het beheer van de begroting van de Staten-Generaal. De colleges voeren zelf het beheer over hun begroting of hun begrotingsdeel. Over de inhoud van dit beheer zijn in artikel 4.4, lid 4 van de Comptabiliteitswet 2016 afspraken vastgelegd (de zogenoemde beheerafspraken) tussen de minister en de colleges, waarin recht gedaan wordt aan hun staatsrechtelijke positie.C.BeleidswijzigingenVoor 2026 zijn geen beleidswijzigingen voorzien.D.Budgettaire gevolgen van beleidTabel 4 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 3. Wetgeving en controle Tweede Kamer (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Art.Verplichtingen216.408215.049210.197200.425206.358193.661193.609Uitgaven199.874215.049210.197200.425206.358193.661193.6093.0Wetgeving en controle Tweede Kamer199.874215.049210.197200.425206.358193.661193.609Institutionele inrichting138.488157.549152.797145.955143.475139.000138.999Apparaat Tweede Kamer138.080156.128151.376144.534142.054137.579137.578Onderzoeksbudget4081.4211.4211.4211.4211.4211.421Materiële uitgaven61.38657.50057.40054.47062.88354.66154.610Drukwerk1.5622.2732.2732.2732.2732.2732.273Fractiekosten54.98749.29049.15149.08457.49749.27549.224Uitzending leden330547547547547547547Parlementaire enquêtes2.0482.8242.8630000Bijdrage ProDemos2.4592.5662.5662.5662.5662.5662.566Ontvangsten8.5753.6393.6393.6393.6393.6393.639Overzicht van risicoregelingenTabel 5 Overzicht garanties (bedragen x € 1.000)OmschrijvingUitstaande garanties 2024Verleende garanties 2025Vervallen garanties 2025Uitstaande garanties 2025Garantie plafond 2025Geraamd te verlenen 2026Geraamd te vervallen 2025Uitstaande garanties 2026Garantie plafond 2026Art.Fractiekosten5.451005.4510005.4515.451Totaal5.451005.4510005.4515.451ToelichtingOp basis van de Regeling financiële ondersteuning fracties Tweede Kamer 2014 krijgen de fracties een voorschot van 100% voor fractiekosten. De fracties kunnen zelf een egalisatiereserve opbouwen. Sinds 1 januari 2014 kunnen er geen nieuwe trekkingsrechten worden opgebouwd.E.Toelichting op de financiële instrumentenInstitutionele inrichtingApparaat Tweede KamerDit artikelonderdeel bestaat uit personele en materiële componenten voor exploitatie en beheer van de Tweede Kamer.OnderzoeksbudgetDe Tweede Kamer beschikt over een bedrag voor uitgaven aan Kennis en Onderzoek om de Kamerbrede onderzoeken uit te voeren. Verder zijn 20 Kamercommissies ingesteld die ieder beschikken over een eigen budget.Materiële uitgavenDrukwerkOp dit artikelonderdeel staan de geraamde uitgaven voor de publicatie van officiële documenten.FractiekostenOp dit artikel staat het bedrag dat beschikbaar is voor de tegemoetkoming in de kosten van de fractiestichtingen.Uitzending ledenOp dit artikelonderdeel staat het bedrag dat beschikbaar is voor commissies en werkbezoeken aan het buitenland.Parlementaire enquêtesOp dit artikelonderdeel worden de uitgaven gepland voor parlementaire enquêtes. In 2025 en 2026 loopt de Parlementaire Enquête Corona.Bijdrage ProDemosJaarlijks betaalt de Tweede Kamer een bijdrage aan ProDemos voor de uitvoering van educatieve activiteiten. Hierover maken de Tweede Kamer en ProDemos jaarlijks afspraken.OntvangstenDe ontvangsten bestaan uit diverse posten. De omzet van het restaurantbedrijf, doorbelastingen aan derden en inhoudingen op lonen en salaris en ontvangsten voor zwangerschaps- en bevallingsuitkeringen. De ontvangsten blijven stabiel.2.4Artikel 4. Wetgeving en controle Eerste en Tweede KamerA.Algemene doelstellingHet onder dit artikel opgenomen budget ten behoeve van wetgeving en controle Eerste en Tweede Kamer betreft de kosten van interparlementaire activiteiten.B.Rol en verantwoordelijkheidDe Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoordelijk voor het beheer van de begroting van de Staten-Generaal. De colleges voeren zelf het beheer over hun begroting of hun begrotingsdeel. Over de inhoud van dit beheer zijn in artikel 4.4, lid 4 van de Comptabiliteitswet 2016 afspraken vastgelegd (de zogenoemde beheerafspraken) tussen de minister en de colleges, waarin recht gedaan wordt aan hun staatsrechtelijke positie.C.BeleidswijzigingenVoor 2026 zijn geen beleidswijzigingen voorzien.D.Budgettaire gevolgen van beleidTabel 6 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 4. Wetgeving en controle Eerste en Tweede Kamer (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Art.Verplichtingen1.4183.0984.7031.6831.6831.6831.683Uitgaven1.1803.0984.7031.6831.6831.6831.6834.0Wetgeving en controle Eerste en Tweede Kamer1.1803.0984.7031.6831.6831.6831.683Materiële uitgaven1.1803.0984.7031.6831.6831.6831.683Interparlementaire betrekkingen1.1803.0984.7031.6831.6831.6831.683Ontvangsten0000000E.Toelichting op de financiële instrumentenMateriële uitgavenInterparlementaire betrekkingenHet betreft de volgende uitgavenposten:–Uitzending van Kamerleden naar internationale organisaties;–Aandeel van Nederland in de kosten van interparlementaire organen;–Contacten tussen de (voormalige) parlementen van het Koninkrijk;–Ontvangst van buitenlandse parlementsleden en delegaties van internationale organisaties;–De activiteiten van de Nederlandse groep van de Interparlementaire Unie (IPU).In verband met de geplande Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) congres in 2026 zijn de uitgaven in 2025 en 2026 hoger.KengetallenTabel 7 Overzicht interparlementaire betrekkingen (bedragen x € 1.000)Gemiddelde uitgaven per lid20202021202220232024Interparlementaire betrekkingen9048909471.4561.180Gemiddeld per zetel (225)444653.Niet-beleidsartikelen3.1Artikel 10. Nog onverdeeldA. Budgettaire gevolgenTabel 8 Budgettaire gevolgen artikel 10. Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)2024202520262027202820292030Art.Verplichtingen0000000Uitgaven000000010.0Nog onverdeeld0000000Nog te verdelen0000000Ontvangsten0000000