Samenvoeging van de gemeenten Bolsward, Nijefurd, Sneek, Wûnseradiel en Wymbritseradiel; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST138425
 2009-2010
 
 32 242
 Samenvoeging van de gemeenten Bolsward, Nijefurd, Sneek, Wûnseradiel
en Wymbritseradiel
 
 
 
 
 Nr. 
 3
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 1. Inleiding
 Dit voorstel voorziet in de vrijwillige samenvoeging van de gemeenten
Bolsward, Nijefurd, Sneek, Wûnseradiel en Wymbritseradiel. De gemeenten
liggen in de provincie Fryslân. Met de fusie van deze gemeenten ontstaat
een gemeente met een oppervlakte van circa 81 000 ha. en ongeveer 82 000
inwoners.
 
 Het herindelingsadvies van 30 juni 2009 betreffende de eerdergenoemde
gemeenten is voorzien van een positieve zienswijze van gedeputeerde staten
van Fryslân.
 
 Met dit voorstel wordt het herindelingsadvies ongewijzigd overgenomen.
Het voorstel voldoet eveneens aan de criteria van het vernieuwde Beleidskader
gemeentelijke herindeling. In deze toelichting zal nader op de toetsing aan
die criteria worden ingegaan. Tevens wordt een overzicht gegeven van de gevoerde
procedure.
 2. Totstandkoming van het herindelingsadvies en voorgeschiedenis
 2.1. Voorgeschiedenis
 Het herindelingsadvies moet worden gezien in de context van de discussie
over versterking van de bestuurskracht van de Friese gemeenten. In april 2002
heeft de ledenvergadering van de Vereniging Friese Gemeenten (VFG) uitgesproken
dat er problemen rondom de bestuurskracht van het Friese lokaal bestuur zijn
waar te nemen en dat deze in kaart moeten worden gebracht. Het provinciebestuur
werd uitgenodigd de regie van dit proces ter hand te nemen en om in overleg
met het VGF-bestuur normen en criteria voor de toetsing van de lokale bestuurskracht
te ontwikkelen. De zelfevaluaties van de Friese gemeenten hebben in de loop
van 2003 plaatsgevonden. Gedeputeerde staten van Fryslân hebben op 13 augustus
2004 het rapport «Project versterking bestuurlijke organisatie –
Rapportage en Vooruitblik» aan provinciale staten van Fryslân
aangeboden. Dit was het startpunt van het gesprek tussen de gemeenten
en de provincie over de vraag hoe de bestuurskracht kon worden versterkt.
 
 Eind 2007 is mede als vervolg hierop een op verzoek van de gemeenten Bolsward,
Gaasterlân-Sleat, Nijefurd, Littenseradiel, Sneek en Wûnseradiel
uitgebracht rapport verschenen, getiteld «Een kleurrijk perspectief
voor Zuidwest Fryslân: een verkenning naar herindeling». Het doel
was om een zogeheten SWOT-analyse (Strengths-Weaknesses-Opportunities-Threats) uit
te voeren om inzicht te verkrijgen welke gemeenten qua samenhang en opgave
het beste bij elkaar passen. In oktober 2007 verscheen het rapport «Van
Samenwerken naar samengaan», een onderzoek in opdracht van de gemeenteraad
van Wymbritseradiel naar herindelingsmogelijkheden voor deze gemeente.
 
 Uit deze en andere rapporten kan worden geconcludeerd dat sprake is van
een uniek homogeen gebied. Een gebied met een rijke historie, bestaande uit
zes van de elf Friese steden en vele kernen met een bloeiend verenigingsleven,
dat door het water en het groen, recreatie en toerisme, de economie, een sterke
agrarische sector, de voorzieningen en de infrastructuur, met elkaar verweven
en verbonden is.
 
 De gemeenten ervaren knelpunten in het waarborgen van een goede dienstverlening
aan burgers. Daarnaast liggen er kansen op de terreinen werkgelegenheid, woningbouwopgaven,
toerisme en recreatie of het handhaven van landschappelijke waarden. Om die
kansen optimaal te kunnen benutten is volgens de betrokken gemeenten en de
provincie een grotere bestuurlijke schaal een noodzakelijke randvoorwaarde.
 
 Gelet op de sterke samenhang in cultuur, historie, natuur, toerisme, industrie
en de agrarische sector kunnen de vijf gemeenten in Zuidwest Fryslân
met recht worden gekenschetst als een robuust geheel.
 
 Medio 2008 hebben de gemeenteraden van Bolsward, Gaasterlân-Sleat,
Nijefurd, Sneek, Wûnseradiel en Wymbritseradiel dan ook geconcludeerd
dat herindeling noodzakelijk is en kansen biedt.
 2.2. De totstandkoming van het herindelingsadvies
 Op 8 juli 2008 hebben de betrokken gemeenten een informateur, de
heer H.J.E. Bruins Slot, opdracht gegeven een advies uit te brengen over gemeentelijke
herindeling in Zuidwest Fryslân. Het advies van de informateur resulteerde
in een herindelingsvariant die op een stevig draagvlak mag rekenen en de gemeenten
Bolsward, Nijefurd, Sneek, Wûnseradiel en Wymbritseradiel omvat. Gelet
op de streefdatum van herindeling met ingang 1 januari 2011, heeft de
informateur geadviseerd de gemeente Gaasterlân-Sleat niet meer te betrekken
bij het vervolgtraject, indien door deze gemeente uiterlijk in oktober 2008
geen duidelijkheid zou worden gegeven. Verder uitstel zou het draagvlak in
de andere vijf gemeenten hebben verzwakt en het vervolgtraject gecompliceerder
gemaakt. De gemeenteraad van Gaasterlân-Sleat heeft op 14 oktober
2008 besloten niet mee te doen aan het voorgenomen fusieproces van de vijf
gemeenten in Zuidwest Fryslân.
 
 Op 28 oktober 2008 hebben de gemeenteraden van de vijf betrokken
gemeenten onderschreven dat er sprake is van een stevig bestuurlijk draagvlak
om een nieuwe gemeente te vormen uit Bolsward, Nijefurd, Sneek, Wûnseradiel
en Wymbritseradiel en met het oog daarop een arhi-traject gestart, dat is
gericht op herindeling van deze gemeenten per 1 januari 2011. Op 16 december
2008 hebben de gemeenteraden het herindelingsontwerp «Gemeente Súdwest
Fryslân» vastgesteld, waarna het gelijknamige herindelingsadvies
op 20 april 2009 door de gemeenteraden is vastgesteld.
 
 Op 17 juni 2009 hebben gedeputeerde staten van Fryslân hun
conceptzienswijze op het gemeentelijke herindelingsadvies vastgesteld en ervoor
gekozen om, gelet op het belang van het onderwerp en de impact van de voorgenomen
herindeling, Provinciale Staten te betrekken bij hun besluitvorming. Op grond
van de Wet arhi is dit geen verplichting aangezien het hier een herindelingsvoorstel
op gemeentelijk initiatief betreft.
 
 Op 24 juni 2009 hebben Provinciale Staten van Fryslân de zienswijze
van de gedeputeerde staten op het herindelingsadvies besproken. Hierbij is
kritisch stilgestaan bij met name het (lokaal) draagvlak, de omvang van de
nieuwe gemeente en de te verwachten versterking van de lokale bestuurskracht.
De bespreking heeft geresulteerd in een aangenomen motie, die ertoe strekt
dat de zienswijze van gedeputeerde staten op het herindelingsadvies niet onverdeeld
positief maar met enige kanttekeningen zou moeten zijn.
 
 In de definitieve zienswijze op het herindelingsadvies die op 30 juni
2009 is vastgesteld hebben gedeputeerde staten duidelijk het gevoelen van
de Provinciale Staten meegewogen met als resultaat een genuanceerdere maar
nog immer positieve zienswijze waarin mogelijk alternatieve varianten met
voor- en nadelen in beeld worden gebracht en waarin wordt ingegaan op de noodzaak
voor aandacht voor de gevolgen het grote aantal kernen.
 2.3. Herindelingsbeleid van de provincie Fryslân
 In het provinciale Koersdocument (het provinciale Coalitieakkoord 2007–2011)
is met betrekking tot de versterking van de lokale bestuurskracht neergelegd
dat gedeputeerde staten een benadering van onderop nastreven. Daar waar op
basis van een dergelijk traject wordt gekoerst op bestuurlijke opschaling,
zullen gedeputeerde staten een faciliterende rol vervullen, onder de voorwaarde
dat voor deze opschaling lokaal draagvlak bestaat. Ten aanzien van het proces
van versterking van de lokale bestuurskwaliteit hebben gedeputeerde staten
het uitgangspunt, dat het voor een goede dienstverlening aan de burger noodzakelijk
is dat de gemeenten in voldoende mate beschikken over enerzijds voldoende
slagkracht en anderzijds sterke samenhang. Gedeputeerde staten hebben primair
aandacht voor het mede oplossen van de kwetsbaarheidsproblematiek in die gemeenten
waar dit zich het meest urgent manifesteert.
 
 Dit uitgangspunt sluit aan op de beleidslijn die in de notitie «Friese
gemeenten samen sterk» (juli 2006) is uitgezet. In deze notitie is aangegeven
dat gedeputeerde staten, in samenhang met de uitkomsten van de gemeentelijke
zelfevaluaties van 2003, met de gemeentebesturen gebiedsgericht en clustersgewijs
in overleg willen treden om per gebied tot een wezenlijke versterking van
de lokale bestuurskracht te komen. Gedeputeerde staten hebben hierbij zoveel
mogelijk aangehaakt bij initiatieven vanuit de gemeenten zelf. Dit heeft in
het zuidwestelijk deel van Fryslân geleid tot periodieke bestuurlijke
overleggen met de gemeenten Bolsward, Gaasterlân-Sleat, Lemsterland,
Littenseradiel, Nijefurd, Sneek, Wûnseradiel en Wymbritseradiel. De
inzet hierbij was het verminderen van de bestuurlijke en organisatorische
kwetsbaarheid en het waarborgen dat gemeenten in staat zijn tot zelfstandige
beleidsontwikkeling en het kunnen dragen van reële verantwoordelijkheid
voor de beleidsuitvoering met lokale herkenbaarheid.
 Naar het oordeel van gedeputeerde staten vormt Zuidwest Fryslân
ruimtelijk en economisch gezien een samenhangend gebied. Gemeentelijke herindeling wordt in dit gebied de passende oplossing geacht voor de
gewenste versterking van de lokale bestuurskracht.
 
 In de zienswijze van gedeputeerde staten wordt aangegeven dat er twee
mogelijke herindelingsvarianten aan de orde zijn geweest, te weten de zogeheten «Merenvariant»
en de variant zoals is neergelegd in het voorliggende herinderlingsadvies.
De «Merenvariant» betrof de samenvoeging van de gemeenten Gaasterlân-Sleat,
Nijefurd, Sneek en Wymbritseradiel. Met het oog op de sterke onderlinge samenhang
tussen deze gemeenten wordt deze variant door de provincie als acceptabel
beschouwd. In samenhang daarmee zouden de gemeenten Harlingen, Wûnseradiel
en Bolsward samen een oplossing voor de versterking van hun bestuurskracht
kunnen zoeken. De gemeente Harlingen heeft zich echter niet in de discussie
willen mengen, waardoor deze variant niet aan de orde is gekomen. Gedeputeerde
staten stellen zich in hun zienswijze achter het eerder genoemde advies van
de informateur (zie hierboven) dat aansluiting van de gemeente Gaasterlân-Sleat
bij de vijf betrokken gemeenten een te grote bestuurlijke constellatie zou
vormen.
 
 Gedeputeerde staten respecteren de uiteindelijke keuze van de vijf betrokken
gemeenten en beoordelen de voorliggende herindelingsvariant als de meest haalbare
en door de gemeenten in het zuidwestelijk deel van Fryslân als de meest
gewenste en de meest zorgvuldig afgewogen variant.
 
 In het verleden heeft de provincie het gebied dat de bestaande gemeenten
Nijefurd, Wymbritseradiel, Gaasterlân-Sleat en Sneek beslaat, als een
samenhangend gebied gezien.
 Dat wil echter niet zeggen dat andere combinaties van gemeenten daarmee
zouden zijn uitgesloten voor wat betreft herindeling. Dat zou bovendien in
strijd zijn met het uitgangspunt, van zowel Rijk als provincie, dat initiatieven
(voor met name herindeling) van onder op moeten komen. Dit uitgangspunt betekent,
dat de provincie geen provinciale totaalvisie heeft, in de zin van een (wenselijk)
eindbeeld van gemeentelijke herindelingen.
 Thans ligt voor een herindelingsadvies van de 5 betrokken gemeenten, met
eveneens een sterke samenhang en een sterk draagvlak.
 Mede ook gezien het uitgangspunt «van onder op», respecteert
de provincie het standpunt van het gemeentebestuur van Gaasterlân-Sleat,
dat heeft aangegeven niet te willen aansluiten bij de te vormen fusiegemeente
in de Zuidwesthoek.
 3. Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling
en het coalitieakkoord
 Op 3 april 2009 heeft het kabinet het vernieuwde Beleidskader gemeentelijke
herindeling vastgesteld. In dit beleidskader zijn de afspraken uit het coalitieakkoord
over gemeentelijke herindeling nader uitgewerkt. De gemeente is als eerste
aan zet om maatregelen te nemen om de bestuurskracht te vergroten, indien
deze tekortschiet. Het kabinet ziet voor zichzelf een terughoudende rol, omdat
het van mening is dat voorstellen tot gemeentelijke herindeling van onderop
geïnitieerd moeten worden, dat wil zeggen in eerste instantie door gemeenten
zelf en, waar nodig, door de provincie. Wanneer gemeenten onderling geen consensus
bereiken kan de provincie het initiatief (over)nemen tot het vaststellen van
een herindelingsadvies, mits wordt voldaan aan de procescriteria uit het vernieuwde
beleidskader. In die situatie is de provincie de eerst nabije bestuurslaag
die de lokale situatie goed kan beoordelen. 
 
 Het kabinet toetst voorstellen tot gemeentelijke herindeling primair op
het gevoerde proces. In het Beleidskader gemeentelijke herindeling zijn procesmatige
criteria opgenomen om invulling te geven aan deze toetsende rol. Daarnaast
toetst het kabinet herindelingsvoorstellen aan de volgende inhoudelijke criteria:
draagvlak, bestuurskracht, duurzaamheid, interne samenhang en regionale samenhang
en evenwicht.
 3. Toets draagvlak
 3.1 Toets bestuurskracht en duurzaamheid
 Het kabinet toetst op basis van het Beleidskader gemeentelijke herindeling
of een herindelingsadvies een inschatting bevat van de bestuurskracht en duurzaamheid
van de nieuw te vormen gemeente. Het totale oordeel hierover dient positief
te zijn. Ook dient in het herindelingsadvies te zijn aangegeven in welke mate
de bestuurskracht een rol heeft gespeeld. Daarnaast wordt getoetst op de duurzaamheid
van de nieuw te vormen gemeente mede in relatie tot haar regionale omgeving.
Mede door de voorgenomen herindeling zal de nieuwe gemeente in staat zijn
de nieuwe taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden die bij de lokale overheid
wordt belegd door middel van verdergaande decentralisatie, adequaat uit te
oefenen.
 Met een omvang van ruim 80 000 inwoners wordt het mogelijk in de
nieuw te vormen gemeente een deskundig en op deze taken berekende robuuste
ambtelijke organisatie op te bouwen waarmee voor burgers en bedrijven een
hoogwaardige dienstverlening kan worden gerealiseerd en maatschappelijke opgaven
en ambities – ook in de regionale context – goed kunnen worden
ingevuld.
 
 De nieuw te vormen gemeente zal met een stevige ambtelijke organisatie
goed toegerust zijn om voor een langere periode zowel haar huidige als haar
toekomstige taken op te pakken. Ik heb er vertrouwen in dat met de samenvoeging
er een duurzaam evenwicht ontstaat tussen meer verstedelijkt gebied en platteland.
Door de nieuwe schaal kunnen de belangen van het gebied ook eenduidig worden
behartigd.
 3.2 Toets interne samenhang
 De vijf betrokken gemeenten kennen een sterke onderlinge samenhang in
ruimtelijk-economisch, landschappelijk en maatschappelijk opzicht. Het gebied
kent een duidelijke focus op de agrarische en toeristisch-recreatieve functie,
met water(sport) en de daaraan gerelateerde dienstverlening en industrie als
regionaal bindend element. De nieuw te vormen gemeente biedt het perspectief
die samenhang nog beter te kunnen benutten en de toekomst van de leefgemeenschapppen
van de 69 kernen, dorpen en steden goed te blijven faciliteren. De verstedelijkte
kernen Sneek en Bolsward vervullen met betrekking tot de concentratie van
voorzieningen en werkgelegenheid van oudsher beide een centrumfunctie voor
het zuidwestelijk deel van Fryslân. Door de omvang van het areaal platteland
is er voldoende evenwicht ten opzichte van de stedelijke kernen. De samenvoeging
van de gemeenten consolideert de bestaande relatie tussen verstedelijkt en
landelijk gebied.
 Kernenbeleid
 Met de samenvoeging van de gemeenten Bolsward, Nijefurd, Sneek Wûnseradiel
en Symbritseradiel ontstaat een relatief grote gemeente, zowel naar oppervlakte
als naar inwonertal. Dit is een grote gemeente voor de huidige verhoudingen
binnen de provincie Fryslân. De nieuw te vormen gemeente zal 69 kernen
tellen. Zowel uit het herindelingsadvies als de zienswijze van de gedeputeerde
staten kan worden afgeleid af datde veelkernigheid nadrukkelijk
een belangrijk punt van aandacht is geweest en in de toekomst in het overleg
tussen de nieuwe gemeente en de provincie ook een punt van aandacht zal blijven.Dit
vormt een belangrijk punt , omdat in de Friese lokale en bestuurlijke en maatschappelijke
context de het zwaartepunt van die oriëntatie ligt op de kernen binnen
een gemeente, die hun eigenheid door een stelsel van verenigingen en dorpsbelangen
beklemtonen.
 Het behouden van de leefbaarheid op kernenniveau en van de menselijke
maat is een belangrijke opgave voor de nieuw te vormen gemeente. Het nieuw
te vormen gemeentebestuur is verantwoordelijk voor de uitvoering van een adequaat
kernenbeleid, waarvoor de voorwaarden voor het welslagen hiervan wel degelijk
aanwezig zijn. De betrokken gemeenten hebben namelijk reeds ervaring opgedaan
met het voeren van een effectief kernenbeleid.
 Vanuit deze bestaande ervaring hebben de gemeenteraden nadrukkelijk aangegeven
dat in het traject van visievorming van de nieuw te vormen gemeente een kernenbeleid
wordt ontwikkeld, waarin identiteit, leefbaarheid, woonklimaat en werken centraal
staan. Hierbij worden de kernen gestimuleerd een eigen visie op de toekomstige
ontwikkeling van de eigen kern te formuleren, die zal worden betrokken bij
periodiek overleg met het gemeentebestuur. Ten behoeve van de totstandkoming
van het visievormingsdocument is in de afgelopen maanden door de vijf gemeenten
op interactieve wijze hard gewerkt aan het opstellen van een visie op de nieuw
te vormen gemeente.
 Zowel de betrokken gemeenten als de provincie hebben de ambitie om scherp
te blijven op de noodzaak van een voor de burgers herkenbare en bereikbare
ambtelijke en bestuurlijke organisatie van de nieuw te vormen gemeente.
 3.3 Toets regionale samenhang en evenwicht
 Hierbij is de vraag aan de orde of door de vorming van de nieuwe gemeente
goede regionale bestuurlijke verhoudingen ontstaan, respectievelijk dat voorkomen
wordt, dat die verhoudingen ongunstig worden beïnvloed. Evenwichtige
regionale bestuurlijke verhoudingen houden in dat een nieuwe gemeente een
bestuurlijke partner is, die in staat is een meerwaarde te leveren bij het
oppakken van regionale opgaven en taken.
 
 Reeds sinds de jaren ’80 van de vorige eeuw is in Zuidwest Fryslân
ervaring opgedaan met intergemeentelijke samenwerking op tal van terreinen.
Onder de toenmalige Wet gemeenschappelijke regelingen was in Fryslân
de gehele zuidwesthoek van de provincie aangewezen als samenwerkingsgebied
met Sneek als centrale plaats. Samenwerking gebeurde o.a. op het terrein van
de brandweer, de GGD’s en de milieudienst. In de jaren ’90 zijn
deze samenwerkingsverbanden weer opgeheven, waarna sommige afzonderlijke gemeenschappelijke
regelingen zijn voortgezet. Deze intensieve samenwerkingsverbanden omvatten
ten minste de 5 gemeenten die nu het voornemen tot herindeling hebben uitgesproken.
 
 Deze samenwerkingsverbanden, en mogelijk het versterken daarvan, vormen één
van de alternatieven die in de 5 gemeenten zijn betrokken bij hun onderzoeken
naar mogelijkheden voor het versterken van de gemeentelijke bestuurskracht.
In het herindelingsadvies wordt ingegaan op de motieven voor herindeling en
de keuze voor de vorming van een nieuwe gemeente. De gemeenten hebben hun
bestuurskracht, zowel ambtelijk als bestuurlijk, vanuit de navolgende verschillende
invalshoeken bekeken:
 – kwetsbaarheid van de ambtelijke organisatie
 – beperking gemeenschappelijke regelingen/samenwerkingsverbanden
 – landelijke ontwikkelingen (decentralisatie van beleid)
 – wens om beleid te harmoniseren 
 – draagvlak voor voorzieningen
 – gewenste synergie-effecten.
 De uitkomsten daarvan hebben bij de gemeenten tot de conclusie geleid
dat herindeling in de regio de bestuurskracht zal versterken. Hierbij is derhalve
rekening gehouden met de eerder opgedane praktijkervaring van intergemeentelijke
samenwerking.
 
 Daarnaast leeft bij de volksvertegenwoordigers de behoefte aan grip en
controle op het politiek-bestuurlijke besluitvormingsproces, alsmede aan voldoende
democratische legitimatie met betrekking tot beleidsrijke onderwerpen. De
keuze voor meer samenwerking werd daardoor in de afweging van de raden niet
wenselijk geacht.
 
 In het herindelingsadvies constateren de gemeenten dat schaalvergroting
noodzakelijk zal zijn voor het verkrijgen van de wenselijk geachte grotere
bestuurlijke slagkracht en verwachten zij dat daarmee goede regionale bestuurlijke
verhoudingen zullen ontstaan. Met de voorgenomen fusie kan de bestuurskracht
van de regio kan toenemen, doordat het aantal gemeenten, en daarmee het aantal
samenwerkingsconstructies en -partners afneemt. Verwacht mag worden dat het
daarmee eenvoudiger wordt om tot overeenstemming te komen over regionale opgaven,
zoals de verdere ontwikkeling van de voor dit gebied belangrijke economische
pijlers als toerisme en waterrecreatie.
 
 Het zuidwestelijk deel van Fryslân kent enkele grote samenwerkingsverbanden,
waaronder het ICT Samenwerkingsverband Zuidwest Fryslan (ISZF) en de gemeenschappelijke
regeling Samenwerking Sociale Zaken Zuidwest Fryslan (ISDzwf). In haar zienswijze
heeft de gemeente Littenseradiel ook aangegeven dat er enkele gemeenschappelijke
regelingen zijn, waarin naast deze gemeente ook de vijf betrokken gemeenten
deelnemer zijn. De gemeente Litterenseradiel vreest dat er voor haar nadelige
gevolgen zullen voortvloeien uit de voorgenomen herindeling als het gaat om
de samenwerking in de gemeenschappelijke regelingen.
 Gelet op het groeiende en complexer wordende gemeentelijke takenpakket,
zal er ondanks de vorming van de nieuwe gemeente een noodzaak blijven bestaan
tot intergemeentelijke samenwerking. De fusie heeft mede als oogmerk om het
aantal gemeenschappelijke regelingen waar mogelijk terug te dringen, maar
het is ook heel goed voorstelbaar dat binnen een gemeenschappelijke regeling
slecht het aantal deelnemers terugloopt.
 De fusiegemeenten zullen dit nog nader uitwerken in een op te stellen
visiedocument. Daarbij is nadrukkelijk gesteld dat daar waar sprake is van
een afbouw van het aantal gemeenschappelijke regelingen, een passende mate
van redelijkheid zal worden betracht en bovendien dat dit in nauw overleg
met de betrokkenen zal geschieden. De nieuw te vormen gemeente geeft daarmee
aan haar verantwoordelijkheid voor gemeenteoverstijgende samenwerking in het
omliggende gebied te onderkennen.
 
 Het herindelingsadvies duidt niet op een mogelijke restproblematiek in
het gebied. Er is geen aanleiding om aan te nemen dat bijvoorbeeld voor gemeenten
als Littenseradiel, Gaasterlan/Sleat en Harlingen, die op dit moment niet
kiezen voor bestuurlijke opschaling, in hun ontwikkeling worden belemmerd,
mochten zij in de toekomst voor een andere bestuurlijke oriëntatie kiezen.
Voor Gaasterlân-Sleat ligt er bijvoorbeeld perspectief in oostelijke
richting. Deze gemeente onderhoudt in verband daarmee inmiddels contacten
met Lemsterland en Skarsterlân, waarbij mogelijk ook Heerenveen nog
een rol kan spelen.
 Ook aan de noordzijde van de nieuw te vormen gemeente is er voor de gemeenten
voldoende ontwikkelingsperspectief. Er blijven geen kwetsbare gemeenten over
als gevolg van dit voorstel. 
 3.4. Toets draagvlak
 3.4.1. Bestuurlijk draagvlak
 Draagvlak is een centraal begrip bij voorstellen tot gemeentelijke herindeling.
In het coalitieakkoord is opgenomen dat voor gemeentelijke herindeling het
noodzakelijk is dat er sprake is van voldoende draagvlak. Het streven dient
bij herindelingsprocessen gericht te zijn op het bereiken van een zo groot
mogelijk bestuurlijk draagvlak.
 
 Uit het herindelingsadvies blijkt dat er een grote mate van bestuurlijk
draagvlak is voor de voorgenomen herindeling van Bolsward, Nijefurd, Sneek,
Wûnseradiel en Wymbritseradiel. De raad van Bolsward heeft het herindelingsadvies
unaniem vastgesteld, in de andere vier gemeenten is het advies met een zeer
grote meerderheid vastgesteld.
 3.4.2. Maatschappelijk draagvlak
 In alle gemeenten zijn bevolking, maatschappelijke instellingen en bedrijfsleven
door middel van meerdere bijeenkomsten in de gelegenheid gesteld kennis te
nemen van en mee te praten over het voornemen tot herindeling. De noodzaak
tot herindeling als oplossing voor de gevoelde bestuurlijke knelpunten bij
deze bijeenkomsten is onomstreden gebleken. Het gemeentebestuur van Wymbritseradiel
heeft, na een aanvankelijk gereserveerde houding ten opzichte van herindeling,
juist naar aanleiding van de burgerconsultatie besloten onvoorwaardelijk in
te zetten op herindeling.
 
 Voor de bij een herindelingsproces betrokken gemeenten zijn verschillende
fasen te onderscheiden: de voorbereiding op het besluitvormingstraject, de
vaststelling en terinzagelegging van het herindelingsontwerp, de afdoening
van de binnengekomen zienswijzen en de vaststelling van het herindelingsadvies.
In de eerste twee fasen van het proces zijn vooral instemmende reacties op
het voornemen tot herindeling gekomen.
 
 In de periode van terinzagelegging is in de vijf betrokken gemeenten een
onderscheidend aantal zienswijzen ingediend, te weten: 
 
 
 
 
 
 
 Bolsward (9 800 inwoners)
 9 
 
 
 Nijefurd (11 041 inwoners)
 462 
 
 
 Sneek (33 220 inwoners)
 6 
 
 
 Wûnseradiel (11 859 inwoners)
 12 
 
 
 Wymbritseradiel (16 080 inwoners)
 8
 
 
 
 
 
 De gemeentelijke voorbereidingstrajecten zijn mede ingekleurd op basis
van de gevoelens die tijdens vroegtijdige burgerconsultatie naar voren zijn
gekomen. Pas in de laatste fase van besluitvorming hebben tegenstanders zich
actief gegroepeerd.
 
 Met name in de gemeente Nijefurd bestond weerstand tegen de voorgenomen
herindeling. Deze weerstand is evenwel niet zozeer gericht tegen het middel
van herindeling als zodanig, maar veeleer tegen de wijze waarop burgers zijn
betrokken bij het voorlichtingstraject en in mindere mate tegen de voorgestelde
fusievariant.
 
 Daarnaast is in de gemeente Wûnseradiel in de afgelopen maanden
een handtekeningenactie tegen de voorgenomen herindeling gestart die een aanzienlijk
aantal reacties heeft voortgebracht. De verzamelde handtekeningen zijn op
16 april 2009 aangeboden tijdens de raadsbrede commissiebijeenkomst over
de voorgenomen herindeling. Dat betekent dat de gemeenteraad van Wûnseradiel
voor de definitieve besluitvorming kennis heeft genomen van dit initiatief
en deze heeft betrokken in zijn eigenstandige politieke afweging.
Binnen de daarvoor gestelde wettelijke periode zijn twaalf zienswijzen binnengekomen.
De gemeenteraad van Wûnseradiel heeft de keuze voor herindeling met
zeer grote meerderheid gemaakt.
 
 Zonder afbreuk te willen doen aan de genoemde acties kan worden geconstateerd
dat binnen het totaal van de vijf gemeenten het draagvlak ruim voldoende moet
worden geacht. Na de vaststelling van het herindelingsadvies hebben de betrokken
gemeentebesturen het initiatief genomen een aantal bijeenkomsten te organiseren,
waarvoor burgers, verenigingen en instellingen zijn uitgenodigd om mee te
discussiëren over de visievorming van de nieuwe gemeente. De gemeenten
leveren hiermee een blijvende inspanning om de bevolking intensief bij de
voortgang van het herindelingsproces te betrekken.
 
 Van belang is te vermelden dat in de als negatief aan te merken zienswijzen
noch de noodzaak van herindeling als zodanig betwijfeld wordt, noch gemotiveerde
alternatieve varianten worden aangedragen voor herindeling die op bestuurlijk
draagvlak kunnen bogen. Dit geldt voor de eerder genoemde «Merenvariant»,
maar ook voor een eventueel samengaan van de gemeenten Wûnseradiel,
Bolsward en Harlingen.
 
 Het herindelingsadvies concludeert op grond hiervan dat naast een stevig
bestuurlijk draagvlak, er tevens sprake is van voldoende maatschappelijk draagvlak
voor herindeling als middel op zichzelf in het zuidwestelijk deel van Fryslân.
 3.5. Conclusies toets beleidskader
 Het herindelingsadvies is getoetst aan de daarvoor opgestelde criteria
in het Beleidskader gemeentelijke herindeling. Het proces is verlopen conform
de vereisten van de Wet arhi en volgens criteria van het Beleidskader gemeentelijke
herindeling. In het gevolgde proces dat heeft geleid tot het herindelingsadvies
alsook in het advies zelf zijn de procesmatige en inhoudelijke criteria uit
het Beleidskader op een zorgvuldige en evenwichtige wijze gehanteerd.
 
 Er is breed bestuurlijk draagvlak voor de voorgenomen herindeling. In
vier gemeenten (Nijefurd, Sneek, Wûnseradiel en Wymbritseradiel) is
het herindelingsadvies met een zeer grote meerderheid vastgesteld, terwijl
de raad van Bolsward het advies unaniem heeft vastgesteld.
 Het is begrijpelijk dat een traject van gemeentelijke herindeling door
burgers wordt ervaren als een ingrijpend proces dat mede daarom op een zorgvuldige
wijze moet worden georganiseerd. Bestuurders staan voor de moeilijke opgave
om verschillende belangen tegen elkaar af te wegen, waarbij de uitkomst niet
altijd op unanieme instemming kan rekenen. Het maatschappelijke draagvlak
voor het voorstel is in voldoende mate aanwezig, maar het is ook een feit
dat er maatschappelijke initiatieven zijn geweest die waren gericht tegen
de voorgenomen herindeling. De gemeentebesturen hebben hun inwoners betrokken
bij het bepalen van het standpunt en op basis van een eigen afweging gekozen
voor het voorliggende herindelingsvoorstel. Alles overwegend, is het begrijpelijk
dat gemeenten tot dit oordeel zijn gekomen. Daarnaast kan worden geconcludeerd
dat met effectuering van het herindelingsvoorstel er een bestuurskrachtige
en tevens duurzame gemeente ontstaat in het zuidwestelijk deel van de provincie
Fryslân, die de bestuurlijke en maatschappelijke uitdagingen aan kan
gaan. 
 4. Financiële aspecten
 De financiële aspecten zijn in de rapporten «Een kleurrijk
perspectief voor Zuidwest Fryslân»: een verkenning naar herindeling»
en «Van samenwerken naar samengaan» onderzocht.
 Op grond van de bevindingen uit deze onderzoeken, inclusief de analyse
van de tarieven en mede gelet op de meest recente begrotingen 2009, deel ik
de conclusie uit het herindelingsadvies dat er geen onoverkomelijke financiële
knelpunten te verwachten zijn. Ook de financiële toezichthouder geeft
dit aan. Ten aanzien van de woonlasten is de conclusie, dat de totale woonlasten
per gemeente redelijk vergelijkbaar zijn. Dat biedt alle mogelijkheid om harmonisatie
van belastingen en tarieven zonder majeure ingrepen te realiseren.
 
 Via de algemene uitkering ontvangt elke gemeente een vast bedrag voor
uitgaven die gemeenten hebben, ongeacht de omvang van de gemeente en taakuitvoering.
De consequentie van deze herindeling is, dat de nieuwe gemeente in plaats
van vijf keer nog slechts eenmaal het vaste bedrag ontvangt. De algemene uitkering
uit het gemeentefonds aan de nieuwe gemeente zal volgens de meest recente
inzichten € 2,8 miljoen lager zijn dan de som van de algemene uitkeringen,
die de samenstellende gemeenten in 2011 zonder samenvoeging zouden ontvangen.
Dit is naast het effect van het vaste bedrag het gevolg van effecten bij de
schaalfactoren van de ABW-maatstaven, buitenwater (ongeveer € 0,365
miljoen, omdat de gemeente nog maar één keer de maximale uitkering
voor buitenwater ontvangt) en het vaste bedrag in de integratie-uitkering
WMO. Deze structurele verlaging kan worden opgevangen door de te verwachten
vermindering van de bestuurskosten en andere efficiencyvoordelen van de nieuwe
organisatie. De nieuwe gemeente zal bij herindeling per 1 januari 2011
een uitkering ontvangen op grond van de maatstaf herindeling van circa € 18,0
miljoen euro. Dit bedrag wordt gespreid over de eerste vier jaren na de gemeentelijke
herindeling betaald, waarbij in het eerste jaar 40% en in de drie volgende
jaren telkens 20% tot betaling komt. Deze berekeningen zijn gebaseerd
op de gegevens uit de meicirculaire 2009.
 5. Overige aspecten
 5.1 Friese taal
 De verplichtingen die voortvloeien uit het Europees Handvest voor Regionale
of Minderheidstalen schrijven voor dat nieuwe bestuurlijke indelingen geen
belemmeringen mogen vormen voor het bevorderen van de betreffende streektaal
of taal van een minderheid, in dit geval de Friese taal. De betrokken gemeenten
hebben al aangegeven dat er reeds vergevorderde plannen bestaan voor het opstellen
van een Fries taalbeleid, dat gefaciliteerd zal worden door de provincie Fryslân.
 5.2 Inwerkingtreding
 De voorgenomen samenvoeging zal naar het streven van het kabinet per 1 januari
2011 effectief kunnen worden. Deze datum sluit aan bij de streefdatum van
de provincie en de betrokken gemeenten. Dit wetsvoorstel zal uiterlijk september
2010 in werking moeten treden om tijdig de voorbereidingen te kunnen treffen
voor de verkiezingen naar aanleiding van de beoogde gemeentelijke herindeling.
 5.3 Verkiezingen
 Bij een datum van herindeling per 1 januari 2011, zal in november
of december 2010 een herindelingsverkiezing plaatsvinden voor de raad van de nieuw te vormen gemeente. Op grond van artikel 55, tweede lid,
van de Wet algemene regels herindeling bepalen gedeputeerde staten de datum
voor de herindelingsverkiezing. De huidige gemeente Sneek is op grond van
dit voorstel verantwoordelijk voor de voorbereidingen van deze gemeenteraadsverkiezing.
De gemeenteraad die bij de herindelingsverkiezing wordt gekozen zal zitting
hebben tot maart 2014.
 
 De eerstvolgende reguliere gemeenteraadsverkiezingen op 3 maart 2010
zullen voor de gemeenten genoemd in dit wetsvoorstel niet doorgaan. Dit wordt
geregeld in de Wet van 9 november tot verlenging van de zittingsduur
van gemeenteraden in gemeenten waarvoor een wijziging van de gemeentelijke
indeling met ingang van 1 januari 2011 in voorbereiding is (Stb. 2009,
476). De raad van de nieuwe gemeente houdt zitting tot de eerste reguliere
verkiezingen na de datum van herindeling.
 5.4. Naamgeving te vormen gemeente
 De voorgestelde naamgeving van de nieuw te vormen gemeente is Súdwest
Fryslân.
 Hierbij kan worden aangetekend dat de gemeenten op grond van artikel 158
van de Gemeentewet de bevoegdheid hebben hun naam te wijziging.
 6. Samenloop met het voorstel voor de Wet veiligheidsregio’s
 In artikel 8 is een bepaling opgenomen die regelt dat de indeling van
de veiligheidsregio’s in het voorstel voor een Wet veiligheidsregio’s,
wordt aangepast aan de voorgestelde herindeling. Op het moment van indiening
van dit voorstel is nog onduidelijk wanneer dat wetsvoorstel in werking zal
treden. Wanneer de Wet veiligheidsregio’s voor de datum van herindeling
in werking treedt, regelt het eerste lid dat de bijlage bij de Wet veiligheidsregio’s
wordt aangepast met ingang van de datum van herindeling. Wanneer de Wet veiligheidsregio’s
in werking treedt op of na de datum van de herindeling, regelt het tweede
lid dat die bijlage wordt aangepast op het moment van de inwerkingtreding
van de Wet veiligheidsregio’s.
 
 
 Bijlage: herindelingsadvies tot samenvoeging van de
gemeenten Bolsward, Nijefurd, Sneek, Wûnseradiel en Wymbritseradiel
tot de nieuwe gemeente Súdwest Fryslân alsmede de zienswijze
van gedeputeerde staten van de provincie Friesland.
 
 
 De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 A. Th. B. Bijleveld-Schouten 
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.