Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met het uitbreiden van  de mogelijkheden om tot leraar te worden benoemd in het voortgezet onderwijs ; Memorie van toelichting; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139379
 2009-2010
 
 32 270
 Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met het uitbreiden van
de mogelijkheden om tot leraar te worden benoemd in het voortgezet onderwijs
 
 
 
 
 Nr. 
 3
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 I ALGEMEEN
 1. Inleiding
 Deze memorie van toelichting is opgesteld mede namens de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
 Strekking
 Dit wetsvoorstel breidt de mogelijkheden uit om tot leraar te worden benoemd
in het voortgezet onderwijs. Het betreft de bevoegdheid om onderwijs te verzorgen
in uitsluitend het middelbaar algemeen voortgezet onderwijs (hierna: mavo)
en de eerste drie leerjaren van het hoger algemeen voortgezet onderwijs (hierna:
havo) en van het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (hierna: vwo). Hiertoe
zullen universiteiten een educatieve minor aanbieden in een aantal wetenschappelijke
bacheloropleidingen. Het met goed gevolg doorlopen van deze bacheloropleiding
en, daarbinnen, van deze educatieve minor, leidt tot de verlangde onderwijsbevoegdheid.
 Doel
 Dit wetsvoorstel beoogt te stimuleren dat bij studenten in het wetenschappelijk
onderwijs vroeg in de bachelorfase belangstelling wordt gewekt voor het leraarsberoep
en voor een opleiding voor dat beroep. Die studenten kunnen door het tijdens
hun opleiding met goed gevolg doorlopen van een educatieve minor na het behalen
van het bachelorgetuigschrift snel als leraar aan het werk. Ambitie is dat
zij vervolgens doorstromen naar een wetenschappelijke masteropleiding die
leidt tot bevoegdheid voor de bovenbouw van havo en vwo, in het spraakgebruik
het «eerstegraadsgebied» (hierna: voorbereidend hoger onderwijs).
Dat is een inclusieve bevoegdheid: de leraar mag in het gehele voortgezet
onderwijs worden benoemd of tewerkgesteld.
 
 Het voornemen voor de educatieve minor is aangekondigd in de beleidsnota «Krachtig
meesterschap: Kwaliteitsagenda voor het opleiden van leraren 2008–2011»
en is besproken in twee algemeen overleggen met de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Hierin heeft de Tweede Kamer brede steun betuigd voor
een snelle invoering van de educatieve minor en voor het hieraan verbinden
van de bevoegdheid om les te geven in mavo en de eerste drie leerjaren van
havo en vwo. De Tweede Kamer heeft er bovendien, in een algemeen overleg op
22 april 2009, mee ingestemd dat universiteiten in het studiejaar 2009–2010
en vooruitlopend op het aannemen van onderhavig wetsvoorstel, al educatieve
minoren zullen aanbieden.
 Aanleiding
 Een van de belangrijke thema’s in «Krachtig meesterschap,
kwaliteitsagenda voor het opleiden van leraren 2008–2011» is het
vergroten en beter benutten van de kweekvijver voor academisch opgeleide leraren.
De komende jaren zullen relatief veel academisch opgeleide leraren het onderwijs
verlaten. Tegelijkertijd kunnen we vaststellen dat er op dit moment betrekkelijk
weinig jonge academisch opgeleide leraren beschikbaar zijn voor benoeming
in het onderwijs. Zo waren van de in 2007 afgestudeerde studenten (30 000
exclusief het «groen» wetenschappelijk onderwijs) niet meer dan
circa 2% (620) afkomstig van een universitaire lerarenopleiding.
 
 Met de VO-raad en de Vereniging van Nederlandse universiteiten (hierna:
VSNU) is daarom afgesproken dat op de kortst mogelijke termijn stappen worden
gezet die leiden tot het snel en blijvend beschikbaar zijn van meer academisch
opgeleide leraren in het voortgezet onderwijs. Om dat te bereiken, is gekozen
voor een traject dat bij studenten in het wetenschappelijk onderwijs vroeg
in de bachelorfase belangstelling wekt voor het leraarsberoep en voor een
opleiding voor dat beroep. Dat traject is voor hen aantrekkelijk, mede omdat
het ertoe leidt dat ze onmiddellijk na het behalen van het bachelorgetuigschrift
als leraar in mavo en in de eerste drie jaren van havo en vwo kunnen worden
benoemd (hierna: leraar algemeen voortgezet onderwijs). Scholen voor voortgezet
onderwijs hebben daaraan ook grote behoefte. Doel is uiteindelijk dat die
leraren algemeen voortgezet onderwijs vervolgens worden gestimuleerd om leraar
voorbereidend hoger onderwijs te worden op basis van een mastergetuigschrift
wetenschappelijk onderwijs waaraan die bevoegdheid is verbonden. Doorstroom
naar deze masteropleiding is aantrekkelijk voor betrokkenen. Het geeft hen
een betere positie op de onderwijsarbeidsmarkt en de arbeidsmarkt heeft ook
behoefte aan nieuwe leraren op dat niveau. De arbeidsmarktprikkel is dus sterk.
 Uitwerking
 In het Besluit bekwaamheidseisen onderwijspersoneel zijn twee sets van
bekwaamheidseisen opgenomen die (mede) gelden voor het voortgezet onderwijs,
te weten
 • bekwaamheidseisen voor de leraar voortgezet onderwijs (hierna:
vo) en docent beroepsonderwijs en volwasseneneducatie (hierna: bve) (de zogenoemde
tweedegraads leraar), en
 • bekwaamheidseisen voor de leraar voorbereidend hoger onderwijs.
 Wie tot leraar in het voortgezet onderwijs wil worden benoemd, moet voldoen
aan ten minste een van beide sets bekwaamheidseisen. Universiteiten bieden
al geruime tijd studenten van bacheloropleidingen de mogelijkheid om hun kennis
te verbreden door het binnen die opleiding volgen van een zogenaamde minor.
Studenten kunnen kiezen uit verschillende minoren. Universiteiten zullen in
een aantal opleidingen de studenten nu ook gelegenheid bieden om een educatieve
minor te volgen. Dit wetsvoorstel biedt bachelors die zo’n educatieve
minor met goed gevolg hebben doorlopen, de mogelijkheid om tot
leraar te worden benoemd in een beperkter deel van het voortgezet onderwijs
dan het deel waarop de bekwaamheidseisen voor de leraar vo en docent bve (hoofdstuk
2, titel 3, van het Besluit bekwaamheidseisen onderwijspersoneel) betrekking
hebben, namelijk in mavo en in de eerste drie leerjaren van havo en vwo. Die «beperkte
bevoegdheid» kan alleen worden behaald door díe bachelors. Zij
worden daarmee leraar algemeen voortgezet onderwijs en mogen onderwijs verzorgen
in het vak dat inhoudelijk voldoende overeenkomt met de betreffende bacheloropleiding.
De weg van zij-instroom kan niet leiden tot de beperkte bevoegdheid. Universiteiten
bieden de educatieve minor van ten minste 30 studiepunten aan in een aantal
wetenschappelijke bacheloropleidingen die inhoudelijk voldoende verwant worden
geacht met schoolvakken die voorkomen in mavo en de eerste drie jaren van
havo en vwo. VO-raad en VSNU maken samen een voorstel over de gewenste vakinhoudelijke
aansluiting. Op basis van dit voorstel wordt bij ministeriële regeling
een verwantschapstabel vastgesteld, waar de universiteiten zich aan moeten
houden (zie het voorgestelde lid 1b van artikel 33 van de Wet op het voortgezet
onderwijs). De verwantschapstabel die, vooruitlopend op dit wetsvoorstel,
voor het studiejaar 2009–2010, wordt gehanteerd is op 5 juni 2009
aan de Tweede Kamer aangeboden. Uitbreiding van
die lijst voor latere studiejaren is mogelijk op grond van een nadere bestudering
van aansluiting van curricula op schoolvakken waarvoor die curricula opleiden.
 
 De vakinhoudelijke basis die in de bacheloropleiding wordt verkregen in
combinatie met het met goed gevolg doorlopen van deze educatieve minor leidt
voor de bezitter van betreffend bachelorgetuigschrift tot het voldoen aan
de bekwaamheidseisen voor de leraar vo en de docent bve voor zover die bekwaamheidseisen
van toepassing zijn op mavo en op de eerste drie jaren havo en vwo en daarmee
tot de bevoegdheid voor dat onderwijs. Dit houdt in dat wordt voldaan aan
alle bekwaamheidseisen die gelden voor tweedegraadsdocenten, zij het –
aangezien de leraren algemeen voortgezet onderwijs enkel bevoegd zullen zijn
voor mavo en de eerste drie leerjaren van havo en vwo – toegesneden
op het geven van juist dat onderwijs. Omdat leraren algemeen voortgezet onderwijs
niet bevoegd zullen zijn voor bijvoorbeeld het voorbereidend beroepsonderwijs,
hoeven zij niet de bekwaamheid te bezitten die is toegesneden op het geven
van dat onderwijs. Ter vergelijking: een huidige tweedegraadsdocent moet de
laatstgenoemde bekwaamheid wel bezitten, maar die is dan ook bevoegd voor
het voorbereidend beroepsonderwijs.
 
 Universiteiten ontwikkelen de educatieve minor in overeenstemming met
het voortgezet onderwijs. De VSNU heeft daarvoor het kader ontwikkeld en in
december 2008 vastgesteld.
 Doorstroom
 Ambitie is dat de betreffende bachelor als leraar algemeen voortgezet
onderwijs wordt benoemd in het «beperkte tweedegraadsgebied» maar
wel binnen afzienbare termijn zal voldoen aan de bekwaamheidseisen voor het
leraarschap in het voorbereidend hoger onderwijs. Het doorlopen van de minor
moet de bachelor dus een goede uitgangspositie bieden voor het aansluitend
volgen van een masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs, gericht
op bevoegdheid voor het voorbereidend hoger onderwijs. In eerdergenoemde verwantschapstabel
kunnen daarom alleen bacheloropleidingen worden opgenomen die zo’n goede
uitgangspositie kunnen bieden. VO-raad en universiteiten maken samen afspraken
hoe zij de doorstroom kunnen stimuleren en ondersteunen.
 2. Noodzaak
 Het is noodzakelijk dat op korte termijn meer leraren voorbereidend hoger
onderwijs die aan een universiteit zijn opgeleid, beschikbaar komen voor het
voortgezet onderwijs. De komende jaren zullen relatief veel academisch opgeleide
leraren de pensioengerechtigde leeftijd bereiken en het onderwijs verlaten.
Op dit moment echter zijn er te weinig nieuwe leraren die hun bevoegdheid
hebben gehaald aan een masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs,
die snel de plaats kunnen innemen van de vertrekkende «eerstegraders».
 
 Deze combinatie van een grote uitstroom van zittende leraren en een geringe
instroom van nieuwe leraren, kan leiden tot een ongewenst kwantitatief én
kwalitatief tekort. Het kwantitatief tekort kan niet zonder meer worden opgevangen
met de nieuwe aanwas afkomstig uit de eerstegraads opleidingen van hogescholen
of door herintreders en zij-instromers.
 
 Bovendien is het van groot belang dat scholen voor voortgezet onderwijs
in voldoende mate kunnen beschikken over vakinhoudelijke kennis van het hoogste
niveau (master wetenschappelijk onderwijs).
 
 Met dit wetsvoorstel hebben universiteiten de mogelijkheid studenten van
bacheloropleidingen eerder en beter te verleiden om te kiezen voor een beroep
in het onderwijs en voor een opleiding daarvoor. Naar verwachting zal in het
studiejaar 2009–2010 de educatieve minor worden aangeboden binnen bijna
100, voor een deel gelijksoortige/-namige bacheloropleidingen, aan 10 universiteiten.
In de loop van het studiejaar zal blijken hoe groot de feitelijk belangstelling
van studenten is.
 3. Wettelijke systematiek
 Het wetsvoorstel regelt dat de leraar algemeen voortgezet onderwijs kan
worden benoemd en beperkt deze weg naar het leraarschap tot uitsluitend afgestudeerde
bachelors die met goed gevolg een educatieve minor hebben doorlopen.
 
 Verder regelt het wetsvoorstel dat de bacheloropleiding de student die
hiervoor kiest in de gelegenheid moet stellen te voldoen aan de wettelijk
vastgestelde beroepsvereisten, in dit geval bekwaamheidseisen voor het leraarschap.
 
 Voor het overige zijn geen wettelijke voorzieningen nodig. Universteiten
hebben al de mogelijkheid om minoren aan te bieden en kunnen getuigschriften
uitreiken waarop zij vermelden dat betrokkene heeft voldaan aan bekwaamheidseisen
voor het leraarschap.
 4. Alternatieven
 De educatieve minor is een afwijkende manier om bevoegdheid te verkrijgen
voor het geven van onderwijs in een beperkt deel van het voortgezet onderwijs,
namelijk in mavo en de eerste drie leerjaren havo en vwo. Met andere woorden,
zonder wettelijke regeling zou de leraar algemeen voortgezet onderwijs niet
mogen worden benoemd.
 5. Handhaving
 Er zijn geen aanvullende bepalingen nodig voor de handhaving. De voorschriften
over kwaliteitszorg in het hoger onderwijs zijn onverkort van toepassing op
de betreffende bacheloropleidingen. Bij de periodieke accreditatie
van bacheloropleidingen worden ook de minoren in de beschouwing betrokken.
De educatieve minor komt daar nu bij. Dat betekent dat een positieve accreditatiebeslissing
impliceert dat de opleiding voor studenten die de educatieve minor volgen,
voldoet aan eisen van basiskwaliteit en dat aan het getuigschrift dus bevoegdheid
voor het onderwijs kan worden verbonden.
 
 Universiteiten hoeven voor dit traject bij de Nederlands Vlaamse accrediteringsorganisatie
(hierna: NVAO) geen aanvraag te doen voor een toets nieuwe opleiding. Er is
immers geen sprake van een nieuwe opleiding, maar van een bestaande opleiding
waarin een minor wordt opgenomen, waardoor aan de opleiding civiel effect
is verbonden.
 
 Met de universiteiten is wel afgesproken dat zij elk afzonderlijk de door
hen ontwikkelde educatieve minor voorleggen aan de NVAO voordat die minor
wordt aangeboden.
 De NVAO spreekt zich in adviserende zin uit over hetgeen de universiteit
aan haar voorlegt. De NVAO heeft voor de advisering over de nieuw aan te bieden
educatieve minoren een beoordelingskader opgesteld. Een van de criteria in
het beoordelingskader is dat de educatieve minor aantoonbaar gericht moet
zijn op de wettelijk vastgelegde bekwaamheidseisen die gelden voor de leraar
vo en de docent bve en de vertaling daarvan in de in VSNU-verband vastgestelde
eindtermen voor de educatieve minor.
 
 Ik heb aan elk van de universiteiten gemeld dat ik er nadrukkelijk op
reken dat zij invoering van de minor met ten minste een jaar uitstelt als
de NVAO niet of nog niet positief heeft kunnen adviseren. Er mag immers geen
twijfel zijn over de kwaliteit van deze opleidingsroute én over de
hiervoor relevante relaties van de universiteit met scholen voor voortgezet
onderwijs (bij voorkeur in het verband van een opleidingsschool).
 
 Voor de start van de educatieve minor in het studiejaar 2009–2010
heeft de NVAO geadviseerd over de voorstellen van 11 universiteiten. Aan een
van die universiteiten is geadviseerd de plannen aan te passen en pas in het
studiejaar 2010–2011 te beginnen met het aanbieden van de minor. Betreffende
universiteit zal dat advies opvolgen. De overige 10 universiteiten hebben
een positief advies gekregen. Zij zullen in 2009–2010 de educatieve
minor kunnen aanbieden als onderdeel van in totaal bijna 100 bacheloropleidingen.
 6. Uitvoeringsgevolgen
 Cfi heeft een uitvoeringstoets gedaan op het wetsvoorstel. Hierin heeft
Cfi geconstateerd dat het wetsvoorstel geen uitvoeringsconsequenties heeft
voor Cfi en voor de Inspectie van het onderwijs.
 7. Administratieve lasten
 Het wetsvoorstel heeft geen gevolgen voor de administratieve lasten en
is daarom niet voorgelegd aan Actal voor de toets op de administratieve lasten.
 8. Financiële gevolgen
 Structurele kosten verbonden met invoering van de educatieve minor worden
door universiteiten en scholen voor voortgezet onderwijs gedekt uit de middelen
die structureel al beschikbaar zijn. De bacheloropleidingen zijn bekostigd.
Het feit dat studenten nu uit meer minoren kunnen kiezen, leidt niet tot meerkosten.
 
 Scholen voor voortgezet onderwijs zullen de bachelors tijdens de minorperiode
op de school begeleiden. Verder zullen zij goede begeleiding moeten geven
in de periode van beginnend leraarschap en zullen zij de leraar algemeen voortgezet
onderwijs moeten stimuleren zich in een master wetenschappelijk onderwijs
te scholen tot leraar voorbereidend hoger onderwijs.
 
 Voor dekking van de daarmee gemoeide kosten kunnen de scholen voor voortgezet
onderwijs gebruik maken van het schoolbudget. Dat budget is sinds 2006 op
basis van het convenant professionalisering en begeleiding van onderwijspersoneel
primair en voortgezet onderwijs verhoogd. Voor
het voortgezet onderwijs als geheel is daarmee een bedrag gemoeid van structureel € 41
miljoen. Verder kunnen scholen die onderdeel zijn van een opleidingsschool
de studenten in hun minorperiode meetellen voor de bepaling van de voor de
opleidingsschool beschikbare subsidies.
 
 De leraren algemeen voortgezet onderwijs kunnen eventueel een beroep doen
op de lerarenbeurs als zij zich inschrijven voor een master wetenschappelijk
onderwijs die leidt tot bevoegdheid voor het voorbereidend hoger onderwijs.
 
 De invoering van de educatieve minor leidt wel tot incidentele kosten:
 • voor universiteiten is in totaal € 2,5 miljoen beschikbaar
voor met de invoering verbonden kosten voor ontwikkeling en coördinatie,
en
 • voor scholen voor voortgezet onderwijs is in totaal € 4
miljoen beschikbaar om onder meer begeleidings- en coördinatiekosten
te dekken voor de eerste 900 tot 1000 studenten die in de school worden begeleid.
Scholen hebben daarmee de gelegenheid een goede start te maken en voor de
langere termijn voor deze en nieuwe studenten geld te reserveren binnen de
middelen die de scholen al beschikbaar hebben.
 II ARTIKELSGEWIJS
 Artikel I
 Omdat de educatieve minor een afwijkende manier is om bekwaamheid voor
een beperkt gebied te verwerven, en het niet de bedoeling is dat er bijvoorbeeld
een geschiktheidsverklaring zij-instroom kan worden afgegeven voor zo’n
beperkt gebied, is de educatieve minor niet opgenomen bij de hoofdregel van
artikel 33, eerste lid, van de Wet op het voortgezet onderwijs: het beschikken
over een getuigschrift als bedoeld in de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek waaruit blijkt dat men aan de bekwaamheidseisen voldoet. De minor
is als een apart lid (lid 1a) in artikel 33 van de Wet op het voortgezet onderwijs
opgenomen.
 
 Zie paragraaf 1, onder «uitwerking», voor de toelichting
op lid 1b van artikel 33 van de Wet op het voortgezet onderwijs.
 Artikel II
 Artikel 7.6 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
regelt dat opleidingen die voorbereiden op beroepen waarvoor beroepsvereisten
zijn vastgesteld, hun studenten in staat moeten stellen aan die vereisten
te voldoen. De bacheloropleidingen waar het hier om gaat, zijn niet voor alle
studenten gericht op het voldoen aan beroepsvereisten voor het beroep van
leraar. Alleen de studenten die de educatieve minor volgen, moeten aan die
vereisten voldoen. Met de wijziging van artikel 7.6 wordt nu geregeld
dat dat artikel ook van toepassing is op die studenten.
 
 De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 
 
 
 Bijlage bij Kamerstukken II 2008/09, 27 923, nr. 68, algemeen
overleg van 29 oktober 2008 (Kamerstukken II 2008/09, 27 923, nr. 71)
en algemeen overleg van 22 april 2009 (Kamerstukken II 2008/09, 27 923,
nr. 80).
 
 
 Voor de jaren 2004, 2005 en 2006 geldt nagenoeg hetzelfde percentage.
 
 
 Kamerstukken II, 27 923, 2008/09, 82.
 
 
 Brief van VSNU aan de vaste kamercommissie voor OCW d.d. 16 april
2009 met kenmerk VSNU 09/0187 U.
 
 
 Stcrt. 2006, 154.