Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2024-04-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2023‒2024
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 36 550
 C
 
 Wijziging van de begrotingsstaat van het provinciefonds voor het jaar 2024 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota)
 
 
 Nr. 2
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 Ontvangen 15 april 2024
 
 
 
 
 A.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
 
 Wetsartikel 1
 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2024 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat voor het provinciefonds. Het in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikel wordt in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
 Wetsartikel 3
 Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben provincies gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als verplichting voor het totaal van de algemene uitkering is opgenomen. Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben de provincies gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van de decentralisatie-uitkeringen zijn opgenomen.
 De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in deze memorie van toelichting.
 
 
 
 
 De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 
 H.M.
 de Jonge
 
 
 
 De Staatssecretaris van Financiën,
 
 M.L.A.
 van Rij
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 BEGROTINGSTOELICHTING
 
 
 
 1
 Leeswijzer
 
 De eerste suppletoire begroting geeft een beeld van de uitvoering van de begroting 2024. De stand van de eerste suppletoire begroting wordt opgebouwd vanaf de stand van de vastgestelde begroting 2024.
 Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij provincies. Indien dit gepaard gaat met een toevoeging aan of een uitname uit het provinciefonds, wordt dit begrotingstechnisch verwerkt. In de tabel met belangrijkste mutaties worden de mutaties groter dan € 10,0 mln. weergegeven.
 Vanaf de eerste suppletoire begroting 2024 wordt in de tabel budgettaire gevolgen van beleid een extra kolom toegevoegd voor het presenteren van de extrapolatie voor het jaar 2029.
 
 
 
 2
 Beleid
 
 
 
 2.1
 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties
 
 
 Tabel 1 Belangrijkste suppletoire uitgaven- en ontvangstenmutaties 2024 (eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven 2024
 
 
 Uitgaven 2025
 
 
 Uitgaven 2026
 
 
 Uitgaven 2027
 
 
 Uitgaven 2028
 
 
 Uitgaven 2029
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting 2024
 
 
 
 
 3.340.648
 
 
 
 
 3.215.650
 
 
 
 
 2.929.612
 
 
 
 
 2.891.081
 
 
 
 
 2.890.818
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belangrijkste suppletoire mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1) Schrappen oploop opschalingskorting
 
 
 
 
 40.000
 
 
 40.000
 
 
 40.000
 
 
 40.000
 
 
 
 
 2) Bijstelling tranche 2024
 
 
 ‒ 175.820
 
 
 ‒ 182.967
 
 
 26.278
 
 
 25.906
 
 
 25.890
 
 
 25.875
 
 
 
 
 3) Incidentele compensatie
 
 
 175.800
 
 
 188.260
 
 
 17.490
 
 
 17.680
 
 
 17.470
 
 
 17.230
 
 
 
 
 4) Afrekening ruimte onder plafond BCF 2023
 
 
 32.707
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5a) Regionaal OV tarief
 
 
 67.387
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5b) OV op peil houden
 
 
 74.472
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5c) Regionaal OV studenten reisproduct
 
 
 84.703
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6) Extrapolatie 2029
 
 
 
 
 
 
 
 2.890.818
 
 
 
 
 7) Overige mutaties
 
 
 11.099
 
 
 3.279
 
 
 3.624
 
 
 3.624
 
 
 1.374
 
 
 1.374
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2024
 
 
 
 
 3.610.996
 
 
 
 
 3.224.222
 
 
 
 
 3.017.004
 
 
 
 
 2.978.291
 
 
 
 
 2.975.552
 
 
 
 
 2.975.297
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 1. Schrappen oploop opschalingskorting
 Het demissionaire Kabinet heeft overeenstemming bereikt met VNG en IPO over het structureel schrappen van de oploop van de opschalingskorting voor 2026 en verder. Voor de provincies gaat het vanaf 2026 om structureel € 40 mln. per jaar.
 2. Bijstelling tranche 2024
 Het demissionaire Kabinet en koepels zijn eveneens overeengekomen om de overstap van de accres-systematiek naar de bbp-systematiek vervroegd in te voeren per 2024, in plaats van per 2027 zoals aangekondigd in de Voorjaarsnota 2023. De impact hiervan wordt voor 2024 volledig en voor 2025 deels gecompenseerd. Ook voor 2026 tot en met 2029 vindt compensatie plaats (zie ook mutatie drie hieronder).
 De bijstelling voor de tranche 2024 wordt verwerkt in deze eerste suppletoire begroting. Verder is voor 2024 verwerkt de actualisatie van de loon- en prijsontwikkeling op basis van de CEP24. De bijstellingen van de tranches voor 2025 en verder worden verwerkt op het begrotingshoofdstuk Accres provinciefonds (hoofdstuk 61). Meer informatie over de verwerking van deze bijstellingen is opgenomen in bijlage 7 bij de Voorjaarsnota 2024.
 3. Incidentele compensatie
 De impact van de vervroegde invoering van de bbp-systematiek wordt voor 2024 volledig en voor 2025 deels gecompenseerd. Ook voor 2026 tot en met 2029 vindt compensatie plaats. Deze is zodanig dat dit per saldo voor de periode 2026 tot en met 2029 resulteert in een structurele plus van € 44 mln. voor provincies.
 4. Afrekening ruimte onder plafond BCF 2023
 De ontwikkeling van het BTW compensatiefonds (BCF) en het bijbehorende plafond leiden, conform het Financieel Akkoord Rijk/VNG/IPO, met ingang van 2015 tot een toename of afname van de algemene uitkering van de fondsen. Bij Miljoenennota 2024 werd de ruimte onder het plafond voor 2023 geraamd op € 443,2 mln., waarvan € 83,8 mln. voor de provincies. Bij de definitieve afrekening blijkt deze ruimte te zijn toegenomen met € 246,5 mln. Dit overschot wordt toegevoegd aan het gemeentefonds en provinciefonds. Het aandeel van de provincies daarin bedraagt € 32,7 mln.
 5. Regionaal openbaar vervoer
 
 Het demissonaire Kabinet investeert in het regionaal openbaar vervoer (Kamerstukken II 2023/24, 23645, nr. 811). Dit is mede ingegeven door diverse moties vanuit de Tweede Kamer en de besprekingen tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen 2023. De investering vindt in 2024 plaats in de vorm van drie decentralisatie-uitkeringen:
 a. Voorkomen van structurele tariefstijging in het regionale OV (€ 67,4 mln.)
 b. Op peil houden dan wel structureel verbeteren van het OV (€ 74,5 mln.)
 c. Incidenteel compenseren van het negatieve effect van de herijking van de vergoeding voor het gebruik van het studenten OV-product (€ 84,7 mln.)
 
 De eerste twee onderwerpen zijn structureel van aard. De meerjarige doorwerking zal bij een later begrotingsmoment worden gerealiseerd.
 6. Extrapolaties 2029
 In miljoenennotajaar 2024 is het jaar 2029 toegevoegd aan de begroting. De middelen voor 2029 zijn via de extrapolatie in de 1e suppletoire begroting toegevoegd.
 
 
 
 
 3
 Beleidsartikelen
 
 
 
 3.1
 Artikel 1 provinciefonds
 
 In onderstaande tabel worden voor de verplichtingen, de uitgaven en de ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het provinciefonds weergegeven. Hiermee worden de integrale uitgaven die samenhangen met de samengestelde beleidsdoelstelling (het nastreven van een adequate omvang van het provinciefonds en het nastreven van een adequate verdeling van de middelen over de provincies) inzichtelijk gemaakt.
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 2 Budgettaire gevolgen van beleid Artikel 1 provinciefonds (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerp-begroting (1)
 
 
 Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)
 
 
 Vastgestelde begroting (3=1+2)
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting (5=3+4)
 
 
 Mutatie 2025
 
 
 Mutatie 2026
 
 
 Mutatie 2027
 
 
 Mutatie 2028
 
 
 Mutatie 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 3.340.648
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 3.340.648
 
 
 
 
 270.342
 
 
 
 
 3.610.990
 
 
 
 
 8.572
 
 
 
 
 87.392
 
 
 
 
 87.210
 
 
 
 
 84.734
 
 
 
 
 2.975.297
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 3.340.648
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 3.340.648
 
 
 
 
 270.348
 
 
 
 
 3.610.996
 
 
 
 
 8.572
 
 
 
 
 87.392
 
 
 
 
 87.210
 
 
 
 
 84.734
 
 
 
 
 2.975.297
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Financiering provincies
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan medeoverheden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Algemene uitkering
 
 
 3.283.650
 
 
 0
 
 
 3.283.650
 
 
 35.216
 
 
 3.318.866
 
 
 8.572
 
 
 87.392
 
 
 87.210
 
 
 84.734
 
 
 2.949.187
 
 
 
 
 Decentralisatie-uitkeringen
 
 
 56.898
 
 
 0
 
 
 56.898
 
 
 235.132
 
 
 292.030
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 26.010
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kosten Financiële verhoudingswet
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoeken verdeelsystematiek
 
 
 100
 
 
 0
 
 
 100
 
 
 0
 
 
 100
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 100
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 3.340.648
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 3.340.648
 
 
 
 
 270.348
 
 
 
 
 3.610.996
 
 
 
 
 8.572
 
 
 
 
 87.392
 
 
 
 
 87.210
 
 
 
 
 84.734
 
 
 
 
 2.975.297
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 Algemeen
 
 Het aandeel juridisch verplicht bedraagt bij het provinciefonds 100%.
 
 Bijdragen aan medeoverheden
 
 Algemene uitkering
 Dit betreft de uitkering aan alle provincies, die ten goede komt aan de algemene middelen van de provincies. De uitkering is gebaseerd op de artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet. Een toelichting op de belangrijkste mutaties is opgenomen in .
 Decentralisatie-uitkeringen
 Naast de algemene uitkering kent het provinciefonds ook decentralisatie-uitkeringen. De decentralisatie-uitkeringen zijn gebaseerd op de artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet. Een toelichting op de belangrijkste mutaties is opgenomen in . Een overzicht van de decentralisatie-uitkeringen is opgenomen in .
 
 Opdrachten
 
 Onderzoeken verdeelsystematiek
 Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het provinciefonds en het onderhoud van het betaalsysteem.
 
 
 
 
 
 4
 Bijlagen
 
 
 
 4.1
 Overzicht decentralisatie-uitkeringen
 
 
 Tabel 3 Overzicht decentralisatie-uitkeringen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 Uitgaven 2024
 
 
 
 
 Uitgaven 2025
 
 
 
 
 Uitgaven 2026
 
 
 
 
 Uitgaven 2027
 
 
 
 
 Uitgaven 2028
 
 
 
 
 Uitgaven 2029
 
 
 
 
 
 Amendement Friese taal
 
 
 1.400
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 DINGtiid
 
 
 26
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Drugsdumpingen
 
 
 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Fryske Akademie
 
 
 1.559
 
 
 1.559
 
 
 1.559
 
 
 1.559
 
 
 1.559
 
 
 1.559
 
 
 
 
 Gebiedsbiografie Twente
 
 
 41
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hergebruik stedelijk afvalwater
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 
 
 
 
 Landelijke beeindigingsregeling veehouderijbedrijven
 
 
 75
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Monumenten
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 
 
 Na-ijlende effecten mijnbouw
 
 
 647
 
 
 647
 
 
 647
 
 
 647
 
 
 647
 
 
 647
 
 
 
 
 Omgevingsveiligheid
 
 
 675
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 OV op peil houden
 
 
 74.472
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Regionaal OV studenten reisproduct
 
 
 84.703
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Regionaal OV tarief
 
 
 67.387
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 RES regio's
 
 
 2.619
 
 
 2.619
 
 
 2.619
 
 
 2.619
 
 
 2.619
 
 
 2.619
 
 
 
 
 Uitvoeringskosten omgevingswet
 
 
 1.022
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Veilig wonen
 
 
 85
 
 
 85
 
 
 85
 
 
 
 
 
 
 
 Verkeersveiligheid
 
 
 1.185
 
 
 1.185
 
 
 1.185
 
 
 1.185
 
 
 1.185
 
 
 1.185
 
 
 
 
 Versterking vergunningverlening maatwerkaanpak
 
 
 5.850
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waddenfonds
 
 
 28.878
 
 
 28.878
 
 
 28.878
 
 
 
 
 
 
 
 Wet gebruik Friese taal
 
 
 150
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen 2023
 
 
 6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal:
 
 
 
 
 292.030
 
 
 
 
 55.223
 
 
 
 
 55.223
 
 
 
 
 26.260
 
 
 
 
 26.010
 
 
 
 
 26.010