Wijziging van de Algemene Ouderdomswet, de Wet inkomstenbelasting 2001 en de Wet op de loonbelasting 1964 in verband met verhoging van de leeftijd waarop recht op ouderdomspensioen ontstaat; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST138222
 2009-2010
 
 32 247
 Wijziging van de Algemene Ouderdomswet, de Wet inkomstenbelasting 2001
en de Wet op de loonbelasting 1964 in verband met verhoging van de leeftijd
waarop recht op ouderdomspensioen ontstaat
 
 
 
 
 Nr. 
 3
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 ALGEMEEN
 Inhoudsopgave blz.
 1. Inleiding 1
 2. De verzorgingsstaat en de vergrijzing 4
 3. Waarom de AOW-leeftijd verhogen en waarom nu? 5
 4. Verhoging AOW-leeftijd 7
 5. Waarom tevens aanpassing van het Witteveenkader en inperking van de
premieruimte in de 3e pijler? 12
 6. Uitvoering 15
 7. Financiële gevolgen 16
 8. Flankerende maatregelen en doorwerking in andere wetgeving 17
 1. Inleiding
 Dit wetsvoorstel heeft tot doel de leeftijd waarop recht op AOW ontstaat
(hierna: AOW-leeftijd) te verhogen van 65 naar 67 jaar. Hiertoe vindt wijziging
van de Algemene Ouderdomswet (AOW) plaats. Het robuuste karakter van de AOW
blijft hierbij in stand. Iedereen krijgt bij het bereiken van de leeftijd
van 67 jaar recht op een AOW-pensioen ongeacht of er wel of niet vanaf een
bepaalde leeftijd is gewerkt. Daarbij heeft de regering oog voor de positie
van de werknemer die langer zal moeten doorwerken. Dit wetsvoorstel voorziet
daarom in een zorgvuldige invoering van de verhoging van de AOW-leeftijd.
Van ouderen die vlak voor het pensioen staan kan niet worden verwacht dat
zij plotseling 2 jaren langer moeten werken. Zij hebben zich niet of onvoldoende
hierop kunnen voorbereiden. Ook werkgevers moeten in hun personeelsbeleid
met de wijzigingen rekening kunnen houden. Daarom zullen alle mensen, die
voor 1 januari 2010 55 jaar of ouder zijn (geboortejaren 1954 en eerder)
op 65-jarige leeftijd recht houden op AOW. Daarna zal vanaf 2020 de AOW-leeftijd
op 66 jaar komen te liggen en wordt de AOW-leeftijd in 2025 verhoogd naar
67 jaar.
 
 De fiscale pensioenrichtleeftijd voor aanvullende pensioenen wordt met
dit wetsvoorstel in overeenstemming gebracht met de nieuwe AOW-leeftijd.
In dat kader worden ook de wettelijke opbouwpercentages gewijzigd en wordt
de premieruimte in de vrijwillige aanvullende pensioenen (derde pijler) aangepast
Hiertoe zullen de Wet op de loonbelasting 1964 en de Wet inkomstenbelasting
2001 worden aangepast. De wijziging van het fiscale kader zal in beginsel
plaatsvinden per 1 januari 2020. Het kabinet nodigt sociale partners
echter uit om gezamenlijk tot afspraken te komen over het beschikbaar houden
van vrijvallende middelen voor het pensioenstelsel en in samenhang daarmee
een vroeger ingangstijdstip van de aanpassing van het Witteveenkader voor
te stellen. Indien dergelijke afspraken tot stand komen, zal het kabinet het
moment van aanpassing van het fiscale kader daarop alsnog laten aansluiten.
 Inwerkingtreding van het voorliggende wetsvoorstel is voorzien met ingang
van de dag nadat de wet in het Staatsblad is geplaatst. De effectieve ingangsdatum
van de verschillende voorstellen ligt, zoals blijkt, op latere data.
 
 Ook in de overige wetgeving zal de AOW-leeftijd worden aangepast. De sociale
verzekeringen en -voorzieningen zullen dus door gaan lopen tot de nieuwe AOW-leeftijd.
De gevolgen voor socialezekerheids- en andere wet- en regelgeving, anders
dan de AOW, het fiscale regime voor pensioenopbouw (het Witteveenkader) en
de premieruimte in de derde pijler, zijn niet in dit wetsvoorstel meegenomen.
Deze onderwerpen zullen op een later tijdstip in een Aanpassingswet verhoging
AOW-leeftijd aan de orde komen. In de Notitie «Men is zo oud als men
zich voelt» (Kamerstukken II 2008/09, 29 544, nr. 152) is
een aantal aanpassingen van arbeidsrechtelijke aard aangekondigd, die tot
doel hebben het doorwerken na 65 jaar op korte termijn te stimuleren. Naar
aanleiding van deze notitie worden enige arbeidsrechtelijke aanpassingen voorbereid.
Deze komen in een apart wetsvoorstel aan bod.
 
 Het kabinet heeft op verzoek van de Tweede Kamer op 5 juni 2009 een
AOW-notitie met betrekking tot de verhoging van de AOW-leeftijd aan de Kamer
(Kamerstukken II 2008/09, 31 700 XV, nr. 66) verzonden. Deze notitie
zet uiteen welke motieven het kabinet heeft om de AOW-leeftijd te verhogen
en de effecten die dit heeft voor de arbeidsparticipatie van met name oudere
werknemers en voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Daarnaast
schetst de notitie varianten voor verhoging van de AOW-leeftijd en gaat de
notitie in op het aspect van de zware beroepen. Daarbij heeft het kabinet
aangegeven dat in het aanvullend beleidsakkoord is gekozen voor een breed
pakket van houdbaarheidsmaatregelen, waaronder het voornemen om de AOW-gerechtigde
leeftijd te verhogen van 65 naar 67 jaar. Aanleiding om deze keuze nu te maken,
is de verslechtering van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën als
gevolg van de financiële crisis en de economische gevolgen daarvan. De
keuze moet echter mede geplaatst worden tegen de achtergrond van de demografische
veranderingen in de afgelopen vijftig jaren en de noodzaak om ook voor toekomstige
generaties een solide stelsel van publieke voorzieningen, sociale zekerheid
en de zorg voor de oude dag zeker te stellen. Als gevolg van de vergrijzing
zullen niet alleen de pensioenlasten toenemen maar daarnaast ook de zorgkosten,
terwijl de beroepsbevolking vanaf 2010 krimpt. Het gaat dan ook niet alleen
om het zekerstellen van de AOW, maar meer in het algemeen om het zekerstellen
voor de toekomst van de wezenlijke aspecten van de verzorgingsstaat.
 
 In het kader van de afspraken met sociale partners over het sociaal akkoord
van april 2009 heeft het kabinet aangegeven dat de Sociaal-Economische Raad
(SER) tot 1 oktober 2009 een alternatief voor de verhoging van de AOW-leeftijd
kon aanreiken. De SER heeft de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
op 1 oktober 2009 bericht dat het partijen binnen de SER niet gelukt
is voor 1 oktober 2009 tot overeenstemming te komen over
een dergelijk alternatief. Bij brief van 2 oktober
2009 aan de Tweede Kamer heeft het kabinet aangegeven het jammer te vinden
dat het de partijen in de SER niet gelukt is een alternatief vast te stellen.
 
 Op dit moment ligt het wetsvoorstel Flexibilisering AOW ter behandeling bij de Tweede Kamer. Dat wetsvoorstel geeft personen
de mogelijkheid om de AOW later dan de huidige spilleeftijd van 65 jaar te
laten ingaan. Dezelfde methode van flexibilisering kan zonder meer bij de
verhoging van de AOW-leeftijd worden toegepast.
 
 In de brief aan de Tweede Kamer is aangegeven dat in aansluiting op de
verhoging van de AOW-leeftijd een aantal flankerende maatregelen wordt getroffen
met betrekking tot de positie van mensen met een lang arbeidsverleden, de
arbeidsmarktpositie van ouderen en de positie van mensen met zware beroepen. Deze maatregelen zullen in het wetsvoorstel flankerende
maatregelen verhoging AOW-leeftijd aan de orde komen.
 
 Personen die 42 jaren gewerkt hebben, krijgen straks de keuze om het AOW-pensioen
vanaf 65 of 66 jaar te laten ingaan. Een van de voorwaarden om de
AOW eerder te kunnen laten ingaan, is dat men 42 jaar heeft gewerkt tot aan
het bereiken van de leeftijd van 65 of 66 jaar. Flexibilisering is daarmee
alleen toegankelijk voor actieven. Wie ervoor kiest zijn AOW eerder te laten
ingaan, wordt daarvoor actuarieel gekort op de hoogte van de maandelijkse
AOW-bedragen die de rest van het leven ontvangen worden. Verder mag flexibilisering
van de AOW niet leiden tot een beroep op de Wet werk en bijstand (WWB).
 Vanaf het moment van invoering van de verhoging van de AOW-leeftijd is
het nog niet mogelijk om voor iedereen het arbeidsverleden vast te stellen.
Daarom wordt voorzien in een overgangsregeling die inhoudt dat men vanaf 2005
tot aan het bereiken van de leeftijd van 65 of 66 jaar een bepaald aantal
jaren moet hebben gewerkt, waarvan steeds de laatste 15 jaren onafgebroken
tot aan het bereiken van de leeftijd waarop het AOW-pensioen eerder ingaat.
 Het vervroegen van pensioen wordt ook toegankelijk gemaakt voor mensen
met een lager inkomen, door cumulatief het inkomenseffect van de flexibilisering
ten dele te compenseren. Als voorgenomen maatregel om dit te bewerkstelligen
wordt op dit moment gedacht aan een nieuwe inkomensgerelateerde arbeidskorting
voor oudere werknemers, maar de exacte vormgeving wordt nog nader bekeken.
 Werkgevers en werknemers hebben gedurende de invoeringstijd van 10 jaar
de tijd en de plicht om een duurzaam inzetbaarheidsbeleid in te voeren dat
er op gericht is dat ieder de mogelijkheid krijgt om tijdig ander werk te
gaan doen. Daartoe worden zowel werkgever als werknemer verplicht. De Arbeidsomstandighedenwet
(arbowet) zal zo worden gewijzigd dat de werkgever beleid zal voeren dat gericht
is op duurzame inzetbaarheid van werknemers. Werknemers moeten hieraan meewerken.
Zo ontstaat een gezamenlijke verplichting.
 Werknemers die zware werkzaamheden vervullen waarvan in redelijkheid niet
verwacht kan worden dat deze langer dan 40 jaren verricht kunnen worden zonder
uitzonderlijke slijtage (de zogenaamde zware beroepen), zullen in de toekomst
tegen de tijd dat zij 30 jaar dit beroep vervullen een aanbod moeten krijgen
van minder belastend werk. Krijgen zij dat aanbod niet, dan zal de werkgever
financieel moeten faciliteren dat zij de mogelijkheid krijgen om op hun 65ste
te stoppen met werken.
 De verhoging van de arbeidsparticipatie van ouderen moet gepaard gaan
met beleid dat gericht is op de verbetering van de inzetbaarheid en belastbaarheid
van oudere werknemers. Het kabinet komt hiertoe met een uitgewerkt plan van
aanpak. Teneinde te vermijden dat mensen vlak voor het bereiken van de pensioenleeftijd
nog geconfronteerd worden met een vermogenstoets komt er een nieuwe regeling
in de vorm van een overbruggingsuitkering voor de werknemer wiens
WW-uitkering of loongerelateerde WGA-uitkering is geëindigd als gevolg
van het bereiken van de maximale uitkeringsduur, en die op dat moment 65 of 66
jaar is en nog geen recht heeft op AOW.
 
 In het vervolg van het algemeen deel van deze memorie van toelichting
worden de hiervoor geschetste hoofdlijnen van de verhoging van de AOW-leeftijd
nader uitgewerkt.
 Hoofdstuk 2 beschrijft de demografische ontwikkelingen en de gevolgen
van de crisis, die tot het besluit hebben geleid om de AOW-leeftijd te verhogen.
De redenen voor de verhoging van de AOW-leeftijd komen in hoofdstuk 3 aan
de orde. Hoofdstuk 4 beschrijft de verhoging van de AOW-leeftijd, de keuze
voor de vaste AOW-leeftijd van 67 jaar, de overgangstermijn, het invoeringspad,
de overige aspecten van verhoging. Hoofdstuk 5 beschrijft de beperkingen van
het fiscale kader voor aanvullende pensioenen in de tweede pijler en de premieruimte
in de derde pijler. Hoofdstuk 6 gaat in op de uitvoering. De financiële
gevolgen van het wetsvoorstel volgen in hoofdstuk 7. Hoofdstuk 8 schetst de
overige maatregelen en doorwerking in andere wetgeving.
 2. De verzorgingsstaat en de vergrijzing
 Het Nederlandse stelsel van voorzieningen, zekerheid en zorg is breed
van opzet en voorziet in investeringen in menselijke ontplooiing, bescherming
tegen bestaansrisico’s, zorg en bescherming tegen armoede, arbeidsongeschiktheid
en de lasten van ouderdom. Dit stelsel is opgebouwd in een periode van economische
en demografische groei. Zowel het grote aantal betalenden als de groeiende
welvaart maakten de ontwikkeling van steeds betere voorzieningen mogelijk.
Het stelsel berust op solidariteit tussen verschillende groepen in de samenleving:
tussen werkenden en niet-werkenden, tussen jongere generaties en oudere, tussen
wie mogelijkheden heeft en wie beperkingen kent. Nederlanders hechten aan
dit stelsel.
 
 De betaalbaarheid van dit stelsel op lange termijn komt geleidelijk steeds
meer onder druk te staan door maatschappelijke ontwikkelingen zoals vergrijzing
en ontgroening. De gevolgen van de huidige crisis voor de economie en de overheidsfinanciën
brengen deze ontwikkelingen in een stroomversnelling. In de komende jaren
versterken de demografische gevolgen van de naoorlogse geboortegolf en de
forse daling van de bevolkingsgroei sinds het eind van de jaren zestig elkaar.
Onder invloed van ontgroening zal de beroepsbevolking vanaf 2010 kleiner
worden, terwijl het aantal 65-plussers naar verhouding snel toeneemt. Dit
zal leiden tot tekorten aan arbeidskrachten in cruciale sectoren van de economie
zoals onderwijs en zorg. Het CPB verwacht dat
de beroepsbevolking tussen 2010 en 2040 met 400 000 personen krimpt.
Daarin is al inbegrepen een verwachte stijging van de arbeidsparticipatie
van vrouwen en ouderen. De bevolking tussen de 20 en 65 jaar krimpt met 900 000
personen.
 Tegenover één AOW-gerechtigde staan nu nog 4 mensen die
werken, straks nog maar 2. Dat betekent dus dat de grijze druk – de
verhouding tussen 65-plussers en de potentiële beroepsbevolking –
oploopt tot bijna 50%. Dit is drie keer zo hoog als in de tijd dat
de AOW werd ingevoerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Demografische kengetallen
 1957
 2010
 2040 
 
 
 
 
 Grijze druk
 16%
 25%
 49% 
 
 
 Aantal 20–65 jarigen per AOW’er
 6,3
 4,0
 2,1 
 
 
 Bevolking 20–65 jarigen
 
 10,1 miljoen
 9,2 miljoen 
 
 
 Beroepsbevolking 20–65 jarigen
 
 7,6 miljoen
 7,2 miljoen
 
 
 
 
 
 Bovendien moet de potentiële beroepsbevolking daarnaast ook de voorzieningen
en lasten dragen voor een ander deel van de bevolking – opgroeiende
kinderen – dat ook gelijk is aan de helft van de beroepsbevolking. Voor
ieder potentieel lid van de beroepsbevolking staat er dan één
persoon die niet tot de beroepsbevolking behoort. In de toekomst zullen er
daardoor steeds minder mensen zijn om de publieke voorzieningen, de zorg en
de economie aan de gang te houden. Tegenover het groeiend aantal ouderen dat
zorg nodig heeft staan steeds minder mensen die deze zorg verzekeren. Ook
andere publieke voorzieningen zoals onderwijs, openbare veiligheid en bestuur,
maar ook sectoren van de economie waarvan we afhankelijk zullen zijn voor
ons inkomen, worden geconfronteerd door een arbeidstekort als gevolg van de
vergrijzing. Verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd draagt daarom eveneens
bij aan de arbeidsparticipatie. De regering heeft er daarbij oog voor dat
verhoging van de AOW-leeftijd er niet automatisch toe leidt dat ouderen twee
jaar langer zullen doorwerken. Beleidsmaatregelen op deze punten worden geschetst
in hoofdstuk 8.
 3. Waarom de AOW-leeftijd verhogen en waarom nu?
 De overheidsfinanciën zijn houdbaar als de bestaande overheidsvoorzieningen
kunnen meegroeien met de welvaart zonder dat de belastingen in de toekomst
moeten worden verhoogd of dat de overheidsschuld zich uiteindelijk explosief
ontwikkelt. Bij de houdbaarheidsberekeningen worden alle plussen en minnen
van de overheidsfinanciën in de toekomst meegenomen, zoals zorgkosten,
belastinginkomsten en aardgasbaten.
 Momenteel is er sprake van een houdbaarheidstekort. Dat betekent dus dat
de bestaande overheidsvoorzieningen niet gehandhaafd kunnen worden zonder
belastingverhoging of steeds verder toenemende overheidsschuld. De laatste
berekening van het Centraal Plan Bureau (CPB) dateert uit 2007 en kwam uit
op 2,2% BBP. Hierbij is nog geen rekening gehouden met de huidige financiële
en economische crisis. Deze crisis heeft het houdbaarheidstekort aanmerkelijk
vergroot. Het CPB zal in de loop van 2010, bij de publicatie van de nieuwe
vergrijzingsstudie «Ageing in the Netherlands», komen met een geactualiseerde raming van het houdbaarheidstekort.
Deze gegevens zijn derhalve nog niet beschikbaar. Duidelijk is al wel dat
dit tekort sinds de vorige raming in 2007 fors is toegenomen. Zo schat bijvoorbeeld
het IMF, weliswaar op basis van een iets andere methodiek, het huidige Nederlandse
houdbaarheidstekort op 8% BBP.
 
 De druk op de sociale instituties zal dus onvermijdelijk toenemen. Verschillende
oplossingsrichtingen zijn denkbaar om met deze toenemende druk om te gaan.
Er zijn drie hoofdrichtingen. Ten eerste wordt door het aanpassen van de vergrijzingsgerelateerde
instituties een oplossing gezocht daar waar de groei van de collectieve uitgaven
zich het meest pregnant zal doen voelen. Vooral de kosten van de AOW en van
de zorg zullen sterk stijgen, beide met ruim 4% van het BBP.
 Ten tweede kan de arbeidsparticipatie worden verhoogd. Dit leidt tot meer
inkomsten en lagere uitgaven. De groep 20–64 jarigen zal de komende
tijd echter steeds kleiner worden. Ten slotte is er de mogelijkheid van het
aanpassen van inkomsten en uitgaven. Dit kan op twee manieren. Door de uitgaven
te beperken of de inkomsten te vergroten door de lasten te verzwaren. Dit
laatste wordt echter beperkt door het effect hiervan op de economie en de
werkgelegenheid. Het kan de concurrentiepositie aantasten, waardoor het economisch
draagvlak van collectieve voorzieningen kwetsbaarder wordt en maakt niet-participeren
makkelijker.
 Verhoging van de AOW-leeftijd en inperking van de fiscale ruimte voor
aanvullende pensioenen levert een substantiële bijdrage aan de houdbaarheid
van de overheidsfinanciën en draagt bij aan ieder van de drie genoemde
oplossingsrichtingen. Het past een van de vergrijzingsgerelateerde instituties
aan, het beperkt de collectieve lasten en draagt bij aan de arbeidsparticipatie,
waardoor het een versterking is van de Nederlandse economie.
 
 Verhoging van de AOW-leeftijd is ook redelijk, omdat we langer door kunnen
werken. Voor de AOW is daarnaast relevant om te kijken hoe lang mensen nog
te leven hebben op het moment dat ze 65 worden. Deze (resterende) levensverwachting
is gemiddeld genomen sinds de start van de AOW in 1957 opgelopen met ongeveer
een kwart tot circa negentien jaar. Ook de levensverwachting in als goed ervaren
gezondheid is aanzienlijk gestegen. Daarnaast werken we korter en beginnen
we later met werken dan in 1957.
 De levensverwachting van een 65-jarige stijgt momenteel met ongeveer een
maand per jaar. Volgens de actuele prognose van het CBS zet die stijging door
in de toekomst, zij het in een afvlakkend tempo. Tussen 2010 en 2040 stijgt
de levensverwachting van een 65-jarige naar verwachting met ruim 2 jaar. Zo
bezien zal de periode dat een 65-jarige van zijn AOW kan genieten in 2040
bij een AOW-leeftijd van 67 jaar even lang zijn als nu bij een AOW-leeftijd
van 65 jaar.
 Als de levensverwachting in de verre toekomst steeds verder blijft stijgen,
zal een verdere aanpassing van de AOW-leeftijd uiteraard onvermijdelijk zijn.
Op dit moment is het voor een dergelijke conclusie echter nog te vroeg. In
de eerste plaats omdat prognoses op een dergelijke lange termijn zeer onzeker
zijn. Maar ook omdat het essentieel is dat, net als in de afgelopen decennia
gebeurd is, de gezonde levensverwachting in voldoende mate meestijgt met de
levensverwachting. Welke ontwikkeling van de gezonde levensverwachting in
de toekomst verwacht mag worden, is op dit moment nog onvoldoende duidelijk.
 
 Bovendien biedt het een aanknopingspunt dat bij kan dragen aan de oplossing
van de problematiek van de stijgende pensioenpremies. Verhoging van de AOW-leeftijd
is naar het oordeel van de regering de meest aanvaardbare optie om bedreiging
van publieke voorzieningen, sociale zekerheid, en zorg het hoofd te bieden.
Daarnaast is het ook een ontwikkeling die aansluit bij de werkelijkheid van
een gestegen levensverwachting, bij het veranderende karakter van arbeid en
bij veranderende maatschappelijke patronen van persoonlijke voorkeur van mensen.
 
 Al ten tijde van de aanvaarding van de huidige AOW werd gedacht aan de
verhoging van de AOW-leeftijd als mogelijk gevolg van de vergrijzing. Deze
maatregel moet dan ook geplaatst worden tegen de achtergrond van de structurele
demografische veranderingen in de afgelopen vijftig jaar en de noodzaak om
ook voor toekomstige generaties een solide stelsel van publieke voorzieningen,
sociale zekerheid en zorg voor de oude dag zeker te stellen. Als gevolg van
de vergrijzing zullen niet alleen de AOW-lasten toenemen maar daarnaast ook
de zorgkosten, terwijl de beroepsbevolking vanaf 2010 krimpt. Het gaat
dan ook niet alleen om het zekerstellen van de AOW, maar ook om het zekerstellen
voor de toekomst van de verzorgingsstaat.
 Waarom nu de AOW-leeftijd verhogen?
 Verhoging van de AOW-leeftijd draagt bij aan de oplossing van de vergrijzingsproblematiek.
De commissie Arbeidsparticipatie waarschuwde vorig jaar nog voor de gevolgen
van de ontgroening voor de beschikbare hoeveelheid arbeidskrachten. Deze commissie
concludeerde toen ook dat in dat kader de verhoging van de leeftijd waarop
mensen AOW en pensioen krijgen onvermijdelijk zou zijn. Op dat moment leek
het nog mogelijk eerst alle aandacht te richten op het stimuleren van mensen
om door te werken tot de pensioengerechtigde leeftijd. Vandaar dat het kabinet in de reactie op het rapport van de commissie Arbeidsparticipatie
concludeerde dat de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd nog niet
aan de orde was en dat eerst ingezet moest worden op het bevorderen van doorwerken
tot 65. Aanleiding om deze keuze nu te maken is de snelle verslechtering van
de houdbaarheid van de overheidsfinanciën als gevolg van de financiële
en economische crisis die Nederland sinds de zomer van 2008 ernstig heeft
getroffen. De overheid heeft forse ingrepen moeten doen om deze tegenwind
op te vangen, waarbij noodgedwongen geld is gebruikt dat bestemd was voor
de toekomst. Dit vertaalt zich nu in een oplopende staatsschuld. De door de
vergrijzing opgeworpen vragen over de houdbaarheid van ons stelsel van voorzieningen,
zekerheid en zorg worden hierdoor nog prangender. Dat dwingt ons om nu keuzes
te maken over hoe we ons stelsel van collectieve voorzieningen voor de lange
termijn houdbaar kunnen houden.
 4. Verhoging AOW-leeftijd
 De AOW blijft in beginsel een voor een ieder toegankelijke en gelijke
ouderdomsvoorziening, ongeacht of iemand wel of niet heeft gewerkt vanaf een
bepaalde leeftijd. Het recht op AOW is net als onder de huidige regeling uitsluitend
afhankelijk van het ingezetenschap of het in Nederland werkzaam zijn. Het
karakter van de AOW als volksverzekering blijft hierdoor behouden.
 Zowel in de huidige als in de voorgestelde situatie kent de AOW een vaste
leeftijd (65 jaar respectievelijk 67 jaar) waarop het recht op AOW in beginsel
ontstaat. Het grote niet te onderschatten voordeel van de keuze voor een vaste
AOW-leeftijd is de transparantie en voorspelbaarheid van de AOW (iedereen
weet waar hij aan toe is) en de betrekkelijke eenvoud van de toepassing daarvan,
die een betrouwbare uitvoering mogelijk maakt.
 
 De AOW is in de loop van de tijd op verschillende punten aangepast aan
veranderende (geïndividualiseerde) leefpatronen en deze ontwikkeling
zet zich voort. Bij alle aanpassingen is de AOW echter een betrouwbaar basispensioen
gebleven dat voorspelbaar naar AOW-gerechtigden wordt overgemaakt. De regering
wil deze goede en betrouwbare uitvoering blijven waarborgen. Ook de hoogte
van het AOW-pensioen bij het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd en de
duur van de opbouwperiode blijven ongewijzigd. Wel zal de periode waarin men
AOW opbouwt automatisch meeschuiven met de verhoging van de AOW-leeftijd.
 In de structurele fase zal in beginsel voor iedere (gewezen) inwoner van
Nederland eenzelfde AOW-leeftijd van 67 jaar met dezelfde uitkeringsvoorwaarden
gelden.
 
 Consequentie van het behoud van het karakter van de AOW is dat een persoon
na bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd geen beroep hoeft te doen op de
bijstand om in zijn levensonderhoud te voorzien. De AOW blijft daarmee een
basisinkomen voor ouderen buiten de arbeidsmarkt om. Een uitzondering hierop
vormt de situatie van een persoon die niet lang genoeg in Nederland heeft
gewoond en daardoor geen recht heeft op een volledig AOW-pensioen. Diegene
kan uiteraard een beroep doen op de aanvullende bijstand. Inmiddels is een
wetsvoorstel bij de Tweede Kamer in behandeling dat ertoe strekt de SVB het
onvolledige AOW-pensioen aan te laten vullen tot het sociaal minimum. Een
AOW-gerechtigde hoeft daardoor voor aanvullende bijstand geen aanvraag bij
de gemeente te doen.
 4.1. Flexibilisering na 67
 Op dit moment biedt de AOW geen ruimte voor een individuele invulling die gebaseerd is op de fysieke en financiële mogelijkheden en
wensen van de burger. Het wetsvoorstel Flexibilisering AOW geeft burgers wel
de keuze om zelf te kunnen bepalen op welk moment en op welke wijze –
geheel of gedeeltelijk – de AOW later dan de AOW-gerechtigde leeftijd
ingaat. Ook bij verhoging van de AOW-leeftijd
zal behoefte blijven bestaan aan maatwerk. 67 jaar is evenmin als 65 jaar
een fysieke grens waarna werken onmogelijk is, integendeel. Ook nu al werkt
een deel van de werknemers door, niet alleen na 65 maar ook na 67. De bereidheid
om door te werken blijkt juist toe te nemen naarmate personen meer mogelijkheden
hebben om het werkzame leven later of geleidelijk af te bouwen.
 
 Het wetsvoorstel flexibilisering AOW bevat flexibilisering van de AOW
op basis van eigen voorkeur gekoppeld aan de spilleeftijd. Dezelfde methode
van flexibilisering kan zonder meer na de verhoging van de AOW-leeftijd worden
toegepast. Dit betekent dat men vanaf de leeftijd van 67 jaar de AOW voor
maximaal 5 jaar later geheel of gedeeltelijk kan doen ingaan. Het later ingaan
van de AOW leidt tot actuariële verhoging van het AOW-pensioen over de
resterende uitkeringsperiode.
 4.2. Invoering verhoging AOW-leeftijd
 Het is de bedoeling van de regering om de verhoging van de AOW-leeftijd
van 65 jaar naar 67 jaar met enige overgang in te voeren. Van personen die
thans vlak voor het pensioen staan, kan niet worden verwacht dat zij plotseling
twee jaar langer moeten werken. Zij hebben zich niet of onvoldoende op de
verhoging van de AOW-leeftijd kunnen voorbereiden. Ook werkgevers die in hun
personeelsbeleid rekening hebben gehouden met het vertrek van de oudere werknemers
kunnen niet van de ene op de andere dag de planning omgooien. De regering
wil de verhoging van de AOW-leeftijd zorgvuldig doorvoeren met oog voor de
menselijke maat. Daar is ook ruimte voor, omdat snellere invoering slechts
beperkte houdbaarheidseffecten zal hebben. Op de omvang van deze houdbaarheidseffecten
in de verschillende invoeringsvarianten wordt dieper ingegaan in de financiële
paragraaf.
 
 De verhoging van de AOW-leeftijd zal in twee fasen plaatsvinden. Personen
die in 2009 of eerder de leeftijd van 55 jaar bereiken of hebben bereikt –
de geboortejaren 1954 en eerder – worden van de verhoging van de pensioengerechtigde
leeftijd van 65 naar 67 jaar uitgezonderd. De AOW-leeftijd van 65 jaar blijft
voor hen de AOW-gerechtigde leeftijd. Dit geldt voor iedereen die in 2009
55 jaar of ouder is, waaronder mensen die langdurig werkzaam zijn geweest
in een zwaar beroep. Deze mensen zijn de afgelopen jaren te zwaar belast,
waardoor zij niet in staat zijn langer door te werken. Verder heeft de regering
mee laten wegen dat de verhoging van de AOW-leeftijd (en de aanpassing van
het Witteveenkader) geen mensen mag treffen waarop het overgangsrecht van
de Wet aanpassing fiscale behandeling VUT/prepensioen en introductie levensloopregeling
(Wet VPL) van toepassing is en die nu al met de VUT of met prepensioen zijn.
Deze mensen hebben zich – omdat zij al gepensioneerd zijn – niet
op de nieuwe AOW-leeftijd kunnen voorbereiden. Het zou niet redelijk zijn
deze mensen, die al met de VUT of prepensioen zijn, hiermee te confronteren.
 
 Tot 2020 vindt de facto nog geen wijziging van de AOW-leeftijd plaats.
Deze overgangsperiode biedt sociale partners de ruimte om een duurzaam inzetbaarheidsbeleid
te voeren. Tevens geeft het de mogelijkheid om de arbeidsmarktsituatie van
oudere werknemers te verbeteren. Daarna is het vanuit een oogpunt van solidariteit
tussen generaties en gelet op de te boeken houdbaarheidswinst van de overheidsfinanciën
van belang zo spoedig mogelijk te starten met het verhogen van de AOW-leeftijd.
 De eerste daadwerkelijke stap tot verhoging van de AOW-leeftijd vindt
plaats in 2020. Voor degene die in de periode van 2020 tot en met 2024 de
leeftijd van 65 bereikt, zal de AOW-leeftijd naar 66 jaar gaan. Voor degene
die in 2025 of later de leeftijd van 65 jaar bereikt, wordt de AOW-leeftijd
naar 67 jaar verhoogd.
 Deze verhoging van de AOW-leeftijd vindt derhalve plaats door middel van
twee stappen van één heel jaar. De reden om niet over te gaan
tot meer, kleinere stappen is dat kleinere stappen in de tijd regelmatige
aanpassing van de uitvoering noodzakelijk maakt met verhoging van uitvoeringskosten
tot gevolg. Immers, voor elk leeftijdscohort zal dan een andere AOW-leeftijdsgrens
gelden, waardoor een andere uitvoeringspraktijk zal ontstaan. Voor burgers
en bedrijven zal zo’n geleidelijker invoering complexer en minder transparant
zijn en bij bedrijven zal dit leiden tot een grotere uitvoeringslast. Ook
de grens voor de werknemers- en de overige volksverzekeringen zou dan in hetzelfde
tempo omhoog gaan. Het gevolg hiervan is dat de uitkeringssystemen van het
UWV en de SVB dan bij elke te nemen stap moeten worden aangepast. Ook het
publiek zal over de tussentijdse leeftijdsverhoging en de gevolgen daarvan
geïnformeerd moeten worden.
 
 De pensioenrichtleeftijd in de aanvullende pensioenen wordt net als de
AOW-leeftijd verhoogd naar 67 jaar. Iedere aanpassing van het fiscale kader
introduceert een extra overgangsregeling. Als de invoeringstermijn één
maand per jaar zou bedragen, zou dat neerkomen op 24 overgangsregelingen.
Dit leidt tot hoge administratieve lasten. Om die reden heeft het kabinet
ervoor gekozen om de pensioenrichtlijn in de aanvullende pensioenen in één
keer te verhogen naar 67 jaar.
 Voor de Belastingdienst geldt overigens ook dat een stapsgewijze inperking
van de fiscale ruimte voor aanvullende pensioenen de uitvoeringskosten aanzienlijk
vergroot. Verder zal een geleidelijke invoering onder meer bij verzekeraars
leiden tot hoge administratieve lasten en kosten in verband met aanpassing
van polissen en de administratie.
 Al deze overwegingen zijn voor de regering aanleiding om de AOW-leeftijd
door middel van twee grote stappen van één heel jaar te verhogen
naar 67 jaar.
 
 In onderstaande tabel zijn de gevolgen van dit invoeringspad geschetst.
 Jaar van bereiken
 
 
 
 
 
 
 
 
 65-jarige leeftijd
 geboortejaar
 AOW-gerechtigde
leeftijd
 AOW-pensioen gaat in 
 
 
 
 
 2019 en eerder
 1954 en eerder
 65
 2019 of eerder
 
 
 2020
 1955
 66
 2021 
 
 
 2021
 1956
 66
 2022
 
 
 2022
 1957
 66
 2023 
 
 
 2023
 1958
 66
 2024
 
 
 2024
 1959
 66
 2025 
 
 
 2025 en later
 1960 en later
 67
 2027 of later
 
 
 
 
 
 Zoals uit de tabel valt af te leiden, is voor de vaststelling van de AOW-gerechtigde
leeftijd bepalend in welk jaar men 65 jaar wordt. Dit is het ijkpunt voor
de verhoging van de AOW-leeftijd. Dit houdt in dat als men in de periode 2020
tot en met 2024 65 jaar wordt, de AOW-gerechtigde leeftijd op 66 jaar komt
te liggen. Wordt men daarentegen pas in 2025 of later 65 jaar, dan geldt een
AOW-gerechtigde leeftijd van 67 jaar.
 
 Dit invoeringspad geeft individuele werknemers en werkgevers, sectoren
en uitvoering (SVB en Belastingdienst) voldoende tijd zich op de nieuwe AOW-leeftijd
voor te bereiden. De burger weet op deze manier ruim van tevoren
waar hij aan toe is en kan zich in de overgang naar de hogere AOW-leeftijd
prepareren op de nieuwe uittreedleeftijd en indien nodig aanvullende maatregelen
treffen. Ook de SVB krijgt hierdoor voldoende tijd om de klanten voor te lichten
over wat de verhoging van de AOW-leeftijd voor hen individueel gaat betekenen.
De pensioenuitvoerders zijn hierdoor tijdig in staat hun deelnemers te informeren
over het individueel te verwachten pensioen (inclusief AOW) bij het bereiken
van de AOW-gerechtigde leeftijd. Zij kunnen de samenhang van het aanvullende
pensioen met de AOW-leeftijd hierdoor goed over het voetlicht brengen.
 4.3. Overige aspecten van verhoging
 Een hogere AOW-leeftijd werkt door in de systematiek van de AOW. Deze
doorwerking ziet op de opbouwsystematiek en de AOW-premie, de partnertoeslag
en de vrijwillige AOW-verzekering.
 Opbouwsystematiek en AOW-premie
 Aanspraak op AOW hebben die mensen die een langdurige band met Nederland
hebben, omdat zij hier wonen of werken. Iedere ingezetene – ongeacht
of deze al dan niet werkt in Nederland – en onder voorwaarden iedere
niet-ingezetene die werkt in Nederland, is verzekerd voor de AOW vanaf 15
jaar en bouwt in 50 jaar een recht op AOW-pensioen op. Dit betekent dat men
in de leeftijd tussen 15 en 65 jaar 2% AOW per jaar opbouwt. De hoogte
van het AOW-pensioen is wettelijk vastgelegd op een bepaald bedrag. Dat bedrag
wordt verlaagd met 2% per jaar, wanneer iemand minder dan 50 verzekeringsjaren
heeft opgebouwd. De mogelijkheid van een onvolledige AOW is inherent aan deze
opbouwsystematiek. Voor 65-plussers met een onvolledige AOW en zonder aanvullend
pensioen (inclusief wettelijk pensioen uit een ander land) of andere inkomsten,
fungeert de WWB als vangnet.
 
 Door de verhoging van de AOW-leeftijd is het wenselijk de opbouwsystematiek
aan te passen. Bij het aanpassen van de opbouwsystematiek moet eenvoud voorop
staan. Het kabinet kiest er daarom voor de opbouwperiode te handhaven op 50
jaar en net zoals dat nu het geval is deze aan te laten sluiten op de AOW-leeftijd.
In een opbouwperiode van 50 jaar komt de langdurige band met Nederland voldoende
tot uitdrukking. Alternatief voor het handhaven van de opbouwperiode is deze
met twee jaren te verlengen, zodat de opbouwperiode loopt van 15–67
jaar. Dit zou echter betekenen dat de eisen voor een volledig AOW-pensioen
verzwaard zouden worden. Hiervan is de regering geen voorstander. Daarnaast
zou het werken met een opbouwperiode van 52 jaar leiden tot een kortingspercentage
voor elk gemist jaar van 1,9230769%.
 
 Ten tijde van de invoering van de AOW werd verondersteld dat de meeste
jongeren al op vijftienjarige leeftijd zouden beginnen met werken. Daarom
lag het toen voor de hand de opbouwperiode al te starten vanaf 15 jaar
en door te laten lopen tot aan de pensioengerechtigde leeftijd. Hiermee omvatte
de opbouwperiode het gehele werkzame leven.
 In de huidige maatschappij begint het werkzame leven later, vanwege het
feit dat mensen, als gevolg van de invoering van de kwalificatieplicht en
verlenging van de leerplicht, langer naar school gaan voordat zij gaan werken.
Omdat men later gaat werken draagt men ook pas later bij aan de AOW. Daarbij
komt dat onder meer door het verhogen van de AOW-leeftijd – het werkzame
leven naar verwachting tot op latere leeftijd zal doorlopen. Naast een bron
van inkomen is arbeid voor veel mensen een wijze waarop zij eigen mogelijkheden
realiseren, nieuwe kennis en ervaring opdoen en maatschappelijk betrokken
blijven. Beide factoren, later gaan werken én langer doorwerken, maakt
dat de regering de opbouwperiode wil laten meeschuiven met het
verhogen van de AOW-leeftijd. Hierdoor sluit de groep van personen die bijdraagt
aan de AOW en de kring van verzekerden beter op elkaar aan.
 Het aantal verzekeringsjaren dat nodig is om recht te hebben op een volledig
AOW-pensioen, blijft – zoals gezegd – ongewijzigd. Dit betekent
dat wanneer de AOW-gerechtigde leeftijd 67 is, de opbouwperiode start wanneer
men 17 jaar wordt.
 Effecten op onvolledige AOW
 Voor personen die gedurende hun hele leven in Nederland wonen heeft de
verschuiving van de opbouwperiode geen effect op het recht op AOW. Immers
de twee opbouwjaren die men mist in de leeftijd 15–17 jaar als gevolg
van de verschuiving, worden volledig gecompenseerd door de extra opbouw tussen
65–67 jaar. Voor mensen die zich later in Nederland hebben gevestigd
betekent de nieuwe situatie, dat zij geconfronteerd worden met een kleiner
kortingspercentage dan in de huidige situatie het geval is. Bijvoorbeeld,
iemand uit het geboortejaar 1961 vestigt zich in 1991 op 30-jarige leeftijd
in Nederland en wordt daardoor verplicht verzekerd. In de huidige situatie
kan hij tot aan de AOW-gerechtigde leeftijd van 65 jaar nog 35 jaar AOW opbouwen.
In de nieuwe situatie kan hij tot aan de AOW-gerechtigde leeftijd van 67 jaar
nog 37 jaar opbouwen.
 Overgangsrecht
 Voor de geboortecohorten 1955, 1956, 1957, 1958 en 1959 ligt de AOW-gerechtigde
leeftijd op 66 jaar. In het voorgestelde overgangsrecht is bepaald dat de
opbouwperiode hierop aan zal sluiten. Dit betekent dat voor het bepalen van
de verzekerde periode wordt gekeken naar de 50 jaren direct voorafgaand aan
de AOW-leeftijd van 66 jaar. Deze groep heeft hierdoor ook het voordeel, dat
geldt voor de leeftijdscohorten na hen, dat mensen met een onvolledige AOW-opbouw
in de overgangsfase relatief meer AOW opbouwen dan in de huidige situatie.
Zij bouwen namelijk één jaar extra AOW-rechten op.
 Omdat deze groep mensen al voor het 67e jaar AOW gaat ontvangen, is het
niet opportuun de AOW-premie door te laten lopen tot aan 67. Het betalen van
de AOW-premie wordt daarom begrensd op de AOW-leeftijd van 66 jaar.
 Partnertoeslag
 De AOW-partnertoeslag krijgt een AOW-gerechtigde, die een jongere partner
heeft zonder of met weinig eigen inkomen. Diegene ontvangt deze partnertoeslag
tot het moment dat de jongere partner 65 jaar wordt en hiermee zelf recht
krijgt op een AOW-pensioen. De partnertoeslag komt met ingang van 1 januari
2015 voor nieuwe gevallen te vervallen. Dit betekent dat alleen nog recht
op AOW-partnertoeslag ontstaat voor gehuwde AOW-gerechtigden die op of voor
31 december 2014 de leeftijd van 65 jaar bereiken en die een partner
hebben zonder of met weinig inkomen. De verhoging van de AOW-leeftijd is niet
van invloed op het recht als zodanig op AOW-partnertoeslag maar is wel van
invloed op de duur van de AOW-partnertoeslag. Als gevolg van de verhoging
van de AOW-leeftijd zou, bij ongewijzigd beleid, de situatie kunnen ontstaan
dat de AOW-partnertoeslag stopt als de jongere partner de 65-jarige leeftijd
bereikt, terwijl het AOW-pensioen van de jongere partner nog niet is ingegaan.
Van deze jongere partner kan dan, gelet op de korte periode tot aan de AOW-leeftijd,
niet worden verwacht dat diegene alsnog inkomen moet verwerven via de arbeidsmarkt.
In het wetsvoorstel is daarom bepaald dat de duur van de AOW-partnertoeslag
zal aansluiten op de relevante AOW-gerechtigde leeftijd. Dit betekent dat
met de geleidelijke verhoging van de AOW-leeftijd ook de duur van de AOW-partnertoeslag
dienovereenkomstig geleidelijk wordt verlengd.
 Vrijwillige verzekering
 Voor mensen die naar het buitenland vertrekken of die zich vanuit het
buitenland in Nederland vestigen is het mogelijk een vrijwillige AOW-verzekering
af te sluiten. In de situatie dat men in Nederland verplicht verzekerd is
voor de volksverzekeringen en naar het buitenland gaat kan men voor een maximale
termijn van 10 jaar de verzekering voor de Algemene nabestaandenwet (ANW)
en AOW voortzetten. Deze mogelijkheid wordt begrensd door de leeftijd van
65 jaar. Het is naar analogie aan het betalen van de verplichte AOW-premie
niet de bedoeling dat men premie betaalt, terwijl men al een AOW-pensioen
ontvangt. Het betalen van de vrijwillige AOW-premie wordt daarom begrensd
op de AOW-gerechtigde leeftijd, die voor de persoon in kwestie geldt.
 Voor personen die zich later in Nederland vestigen en hier verplicht verzekerd
raken voor de volksverzekeringen bestaat de mogelijkheid gemiste opbouwjaren
voor de AOW in te kopen. Deze mogelijkheid staat open voor mensen jonger dan
65 jaar. Met dit wetsvoorstel trekt de regering deze grens op. Inkoop van
AOW-opbouwjaren zal mogelijk zijn tot het moment dat men de AOW-gerechtigde
leeftijd heeft bereikt. Het is immers niet de bedoeling dat men zich nog inkoopt
op het moment dat men de AOW-gerechtigde leeftijd al heeft bereikt.
 5. Waarom tevens aanpassing van het Witteveenkader
en inperking van de premieruimte in de 3e pijler?
 De vraag dient zich aan wat de verhoging van de AOW-leeftijd voor gevolgen
heeft voor de regelgeving met betrekking tot de opbouw van de aanvullende
pensioenen. Het inkomen na pensionering bestaat voor de meeste mensen uit
het AOW-pensioen en een aanvullende pensioenuitkering: collectief uit hoofde
van de arbeidsrelatie (tweede pijler) of individueel (derde pijler). De opbouw
van aanvullende pensioenen wordt onder voorwaarden fiscaal gefaciliteerd.
 Aanpassing van het Witteveenkader
 Het fiscale regime voor pensioenopbouw in de tweede pijler is in de Wet
op de loonbelasting 1964 neergelegd. Dit zogenoemde Witteveenkader bestaat
uit de normen waaraan een pensioenregeling moet voldoen om in aanmerking te
komen voor fiscale facilitering. Het Witteveenkader bestaat uit drie bouwstenen.
In de eerste plaats geldt een begrenzing van de hoogte van de pensioenuitkering
die per dienstjaar opgebouwd mag worden. Voor ieder dienstjaar mag een deel
van de uiteindelijk te ontvangen pensioenuitkering worden opgebouwd. Het maximum
voor het opbouwpercentage per dienstjaar is 2% voor eindloonregelingen
en 2,25% voor de momenteel veel voorkomende middelloonregelingen; de
uitgangspunten voor de zogenoemde beschikbare premieregelingen sluiten hierop
aan. Uitgaande van 35 dienstjaren kan een pensioenuitkering opgebouwd worden
ter hoogte van circa 78% (35 * 2,25%) van het gemiddelde salaris
gedurende de loopbaan, wat bij een gemiddelde loopbaanontwikkeling overeenkomt
met 70% van het laatstverdiende loon.
 Verder is in het fiscale kader als uitgangspunt voor de te ontvangen pensioenuitkering
een pensioenrichtleeftijd van 65 jaar van toepassing. Deze richtleeftijd is
gelijk aan de huidige AOW-leeftijd. Dit betekent dat voor de berekening van
de maximaal in aftrek te brengen pensioenpremie ervan wordt uitgegaan dat
een pensioenuitkering ingaat vanaf de 65-jarige leeftijd. Een eerdere ingangsdatum
is – net als een latere ingangsdatum – toegestaan, maar dit betekent
wel dat het pensioen actuarieel herrekend moet worden ten opzichte van de
65-jarige leeftijd. Ten derde wordt in de ruimte voor pensioenopbouw –
op forfaitaire wijze – rekening gehouden met de AOW-uitkering. De hiervoor
beschreven elementen zorgen ervoor dat werknemers bij voldoende dienstjaren
een pensioen kunnen opbouwen dat – met inbegrip met de AOW-uitkering –
aansluit bij het laatstverdiende dan wel bij het gemiddeld tijdens
hun loopbaan verdiende inkomen.
 
 Het kabinet is van mening dat de fiscale facilitering voor aanvullende
pensioenen op logische wijze aangesloten zal moeten blijven op de basisvoorziening
AOW. Uitgangspunt is dat het fiscaal mogelijk moet zijn dat op de nieuwe AOW-leeftijd
(67 jaar) een aanvullend pensioen kan worden opgebouwd dat dezelfde hoogte
heeft als het bereikbare aanvullend pensioen op de huidige AOW-leefijd (65-jaar).
Doordat de ingangsdatum van de AOW verandert, ligt het in de rede ook de fiscale
pensioenrichtleeftijd voor aanvullende pensioenopbouw daarop af te stemmen
en te verhogen naar 67 jaar. Als gevolg van de verhoging van de wettelijke
pensioenrichtleeftijd naar 67 jaar is er sprake van 2 extra opbouwjaren. Deze
extra opbouwjaren rechtvaardigen een aanpassing van het jaarlijkse opbouwpercentage.
Daarom zal het fiscaal gefaciliteerde maximale opbouwpercentage per dienstjaar
worden aangepast van 2% bij eindloonregelingen naar 1,9%. Voor
middelloonregelingen wordt een aanpassing van maximaal 2,25% per dienstjaar
naar maximaal 2,15% doorgevoerd. Voor beschikbare premieregelingen
wordt het uitgangspunt van 35 opbouwjaren verhoogd naar 37 opbouwjaren.
 
 Aansluiting van de pensioenrichtleeftijd in de tweede pijler op de AOW-leeftijd
heeft als bijkomend voordeel dat de te verwachten stijging van de feitelijke
uittreedleeftijd evenwichtiger wordt verdeeld over lage en hoge inkomensgroepen.
Bij gelijkblijvende fiscale ruimte zouden hogere inkomens meer mogelijkheden
behouden om fiscaal gefaciliteerd extra pensioen op te bouwen ten bate van
vervroegde uittreding.
 Ten slotte wordt opgemerkt dat het uiteraard de verantwoordelijkheid van
sociale partners blijft om – rekening houdend met de aangepaste fiscale
kaders – vorm te geven aan de concrete inhoud van de pensioenregeling.
Aandachtspunt daarbij is dat door de aanpassing van het fiscale kader de premies
voor aanvullende pensioenen kunnen worden verlaagd, terwijl er gelijktijdig
ontwikkelingen zijn die de pensioenkosten verhogen. Zonder nadere afspraken
kan deze versobering ertoe leiden dat middelen worden onttrokken aan het pensioenstelsel
en ten gunste komen van werkgevers, die het grootste deel van de pensioenpremies
betalen.
 
 De regering acht het van belang dat als gevolg van hiervoor bedoelde aanpassingen
vrijvallende middelen, worden ingezet ter versterking van het pensioenstelsel.
De vrijval creëert de mogelijkheid om de autonome stijging van de pensioenpremies
op te vangen, in verband met de lage dekkingsgraden en de trendmatige stijgende
levensverwachting, alsmede de eventuele (premie)gevolgen van eventuele andere
maatregelen en aanpassingen ter versterking van de houdbaarheid van het pensioenstelsel.
 
 Dit vergt dat pensioenbesturen de pensioenpremies vooralsnog constant
houden en niet verlagen in samenhang met de aanpassing van de opbouwpercentages.
Een afspraak tussen werkgevers en werknemers in de Stichting van de Arbeid
zou dat kunnen ondersteunen. Gelet op de onlangs gebleken kwetsbaarheid van
de dekkingsgraden van pensioenfondsen en het belang van een robuust en houdbaar
pensioenstelsel en het spoedig herstel van de indexering, acht het kabinet
het wenselijk dat sociale partners een dergelijke convenant sluiten.
 Wijze van invoering
 De voorgestelde aanpassingen van zowel de fiscale pensioenrichtleeftijd
als de maximale opbouwpercentages zullen in één keer plaatsvinden
op het tijdstip dat de (eerste) verhoging van de AOW-leeftijd ingaat, namelijk
op 1 januari 2020.
 Het kabinet is bereid een convenant tussen sociale partners te ondersteunen
door dit deel van de aanpassing van het fiscale kader naar voren te halen
en de houdbaarheidswinst die daardoor ontstaat in de vorm van lastenverlichting
ter beschikking te stellen aan werknemers en werkgevers. Het kabinet nodigt
sociale partners dan ook uit om gezamenlijk tot afspraken te komen over het
beschikbaar houden van de huidige premieniveaus voor het pensioenstelsel en
in samenhang daarmee een vroeger ingangstijdstip van dit deel van de aanpassing
van het Witteveenkader voor te stellen. Het kabinet zal in dat geval –
met gebruikmaking van de ruimte die de inwerkingtredingsbepaling daarvoor
biedt – het moment van aanpassing van het Witteveenkader daarop alsnog
aansluiten. Bij een eventuele vervroeging zal uiteraard rekening worden gehouden
met het overgangsrecht van de Wet VPL.
 Belang van duidelijke communicatie; het uniforme pensioenoverzicht
 Om het overzicht van de waarde van de totale pensioenaanspraken voor de
deelnemer inzichtelijk te houden, vereist dit een aanpassing in de communicatie
over het aanvullend pensioen. In het uniforme pensioenoverzicht (UPO) wordt
nu al voor elke deelnemer aangegeven hoe hoog het totale pensioen op 65-jarige
leeftijd is en hoe hoog het pensioen is als de deelnemer eerder dan wel later
uittreedt. Pensioenuitvoerders zijn verantwoordelijk voor de inhoud van het
UPO. De regering acht het wenselijk dat deelnemers in ieder geval weten hoe
hoog hun pensioen is op zowel de 67 jarige leeftijd als de relevante AOW-leeftijd.
Dit betekent voor pensioenuitvoerders dat zij tijdens het overgangsregime
in de communicatie over het aanvullend pensioen voor verschillende leeftijdscohorten
een verschillende pensioenleeftijd moeten aanhouden. Hierover zal overleg
worden gevoerd met het pensioenveld.
 Premieruimte in derde pijler
 Bovenstaande argumenten voor een aanpassing van de fiscale ruimte voor
pensioenopbouw in de tweede pijler gelden evenzeer voor de derde pijler. De
derde pijler bestaat uit inkomensvoorzieningen voor de oude dag die los van
een dienstbetrekking worden opgebouwd.
 
 Het maximum van de jaarlijkse premieaftrek voor de opbouw van inkomensvoorzieningen
in de derde pijler is een afgeleide van de fiscale ruimte die geldt voor aanvullende
pensioenen. Daarnaast functioneren de fiscale kaders voor de tweede en derde
pijler tot op zekere hoogte als communicerende vaten. De hoogte van de maximaal
toegestane jaarlijkse premieaftrek in de derde pijler wordt beperkt door het
in dat jaar opgebouwde pensioen in de tweede pijler. Omgekeerd geldt dat –
indien het maximum van de jaarlijkse premieaftrek in de derde pijler niet
wordt gewijzigd – een beperking van de pensioenopbouw in de tweede pijler
de mogelijkheden voor het opbouwen van een oudedagsvoorziening in de derde
pijler vergroot. In dit wetsvoorstel wordt daarom ook de premieaftrek in de
derde pijler op een vergelijkbare wijze als de aanpassingen voor de aanvullende
pensioenen aangepast. Het betreft een verlaging van het percentage dat jaarlijks
in aftrek mag worden genomen van 17% naar 15%.
 
 Bij een – ten gevolge van een convenant door de sociale partners –
voorgestelde vervroeging van het ingangstijdstip van de aanpassing van het
Witteveenkader, zal, gelet op de omstandigheid dat de fiscale kaders voor
de tweede en derde pijler tot op zekere hoogte als communicerende vaten functioneren,
de voorgestelde aanpassing van de premieruimte in de 3e pijler deze voorgestelde
vervroeging volgen.
 Sociaal akkoord 2004 of het «Museumplein akkoord»
 In de Wet VPL zijn de afspraken van het Najaarsoverleg 2004 met de sociale partners opgenomen (deze afspraken worden vaak aangeduid met:
Sociaal akkoord 2004 of het «Museumplein akkoord»). Een van die
afspraken is de mogelijkheid om onder bepaalde voorwaarden in aanvulling op
het ouderdomspensioen een fiscaal gefaciliteerd 40-deelnemingsjarenpensioen
op te bouwen. Deze faciliteit, die op grond van de Wet VPL is opgenomen in
de Wet op de loonbelasting 1964, is vooral bedoeld voor werknemers in zware
beroepen waarbij deze personen al op jonge leeftijd met werken zijn begonnen.
Vanwege de hiervoor toegelichte beperking van het Witteveenkader, moeten ook
bij het 40-deelnemingsjarenpensioen de relevante grenzen met twee jaren worden
opgehoogd. Dit geldt zowel voor het vereiste aantal deelnemingsjaren als voor
het leeftijdscriterium. Door deze aanpassingen wordt bewerkstelligd dat geen
wijziging ontstaat in de groep werknemers waarvoor de faciliteit kan worden
toegepast. Wel zal ook deze groep twee jaar langer moeten doorwerken om in
aanmerking te komen voor hetzelfde pensioen. Indien het 40-deelnemingsjarenpensioen
niet wordt aangepast, zou hiermee een nieuwe brede regeling voor vervroegde
uittreding in het leven worden geroepen. Ook iemand die na zijn studie op
25-jarige leeftijd begint met werken in een niet zwaar beroep zou in dat geval
vanaf 65 jarige leeftijd in aanmerking kunnen komen voor het 40-deelnemingsjarenpensioen.
De beoogde effecten van de aanpassing van het Witteveenkader zouden daarmee
deels teniet worden gedaan. Anderzijds zou voor de groep werknemers die thans
in aanmerking komt voor het 40-deelnemingsjarenpensioen een inkomensgat ontstaan
in de periode tussen het bereiken van de 65-jarige leeftijd en het bereiken
van de 67-jarige leeftijd. Op grond van de huidige voorwaarden met betrekking
tot de hoogte van het 40-deelnemingsjarenpensioen moet namelijk – op
forfaitaire wijze – rekening worden gehouden met een in die periode
te ontvangen bedrag aan AOW (terwijl dat bedrag bij een verhoging van de AOW-leeftijd
niet wordt ontvangen). Daarom wordt voorgesteld om het 40-deelnemingsjarenpensioen
te vervangen door een 42-deelnemingsjarenpensioen. Mensen die in de periode
van 2020 tot en met 2024 de leeftijd van 65 jaar bereiken, kunnen gebruik
maken van het– bij wijze van overgangsmaatregel in te voeren –
41 deelnemingsjarenpensioen (zie het overgangsrecht in artikel IV).
 6. Uitvoering
 Het wetsvoorstel is ter toetsing voorgelegd aan de SVB. Op 15 oktober
2009 heeft de SVB een uitvoeringstoets op hoofdlijnen uitgebracht. Hierin stelt de SVB dat het invoeringspad uitvoerbaar
is. De SVB vraagt aandacht voor personen die verzekerd waren voor de AOW tussen
15–17 jaar en die blijvend naar het buitenland zijn geëmigreerd.
Omdat zij, anders dan ingezetenen of personen die werken in Nederland, geen
AOW kunnen opbouwen tussen 65 en 67 jaar ontvangen zij tot maximaal 4%
minder AOW-pensioen dan in de huidige situatie. De SVB heeft ernstige twijfel
bij de juridische houdbaarheid van deze keuze. De regering is een andere mening
toegedaan en stelt zich op het standpunt dat deze keuze juridisch houdbaar
is omdat er geen strijdigheid bestaat met het Europees Verdrag tot bescherming
van de rechten van de mens (EVRM). Tot op heden betreft de EVRM-jurisprudentie
slechts inbreuken op opeisbare uitkeringsrechten (reeds toegekende uitkeringen).
Een opeisbaar recht op een AOW-pensioen ontstaat pas wanneer men de AOW-gerechtigde
leeftijd heeft bereikt. AOW-opbouwjaren vormen geen opeisbaar recht. Daarnaast
is voldaan aan de voorwaarden die het EVRM stelt voor het inbreuk maken op
de als eigendomsrecht te kwalificeren wettelijke uitkeringsrechten. Voorts
verwacht de regering dat het gemaakte onderscheid door de rechter niet aangemerkt
zal worden als een belemmering voor het vrije verkeer van werknemers. Immers
het feit dat verschillende lidstaten verschillen in hun sociaal stelsel, betekent
dat er altijd marginale voor- of nadelen zijn bij het verhuizen
van de ene lidstaat naar de ander. Daarnaast is op voorhand niet duidelijk
of het gemaakte onderscheid voor- of nadelig uitpakt. Dit is namelijk afhankelijk
van het pensioenstelsel van het land waar men heen gaat en van de wijze waarop
de pensioenrechten daar worden opgebouwd. Tot slot is relevant dat steeds
meer Europese landen hun pensioengerechtigde leeftijd gaan verhogen of dit
naar verwachting zullen gaan doen. Dit aansluitingsprobleem wordt daardoor
steeds kleiner.
 Verder merkt de SVB op dat de gevolgen die het wetsvoorstel heeft voor
de internationale verplichtingen die Nederland is aangegaan in de memorie
van toelichting ontbreken. In antwoord hierop merkt de regering op dat zowel
het Europese recht als de multi- en bilaterale socialezekerheidsverdragen
zich niet verzetten tegen een verhoging van de AOW-leeftijd, zoals in voorliggend
wetsvoorstel, is neergelegd.
 De Inspectie Werk en Inkomen geeft in de uitvoeringstoets aan geen opmerkingen
te hebben.
 7. Financiële gevolgen
 Dit wetsvoorstel heeft pas op de langere termijn gevolgen voor de overheidsfinanciën.
Door de ruime invoeringstermijn zijn de gevolgen voor de rijksbegroting, die
een horizon kent tot en met 2015, vrijwel nihil.
 
 Op de langere termijn zijn er wel verstrekkende en diverse financiële
gevolgen. Zo zullen ten opzichte van ongewijzigde AOW-leeftijd de uitkeringslasten
AOW dalen, maar stijgen de uitkeringslasten van andere uitkeringsregelingen,
die door de leeftijdverhoging AOW langer gaan doorlopen. Dit betreft onder
meer de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering, Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen,
Wet werk en arbeidsondersteuning jonggehandicapten, Werkloosheidswet, WWB
en Anw. Parallel aan de volume-ontwikkelingen binnen deze uitkeringen zullen
de uitvoeringskosten AOW dalen en de uitvoeringskosten van andere uitkeringen
stijgen. Bij uitvoeringsinstanties kan er sprake zijn van implementatiekosten.
Naast deze directe effecten zijn er ook indirecte effecten op de werkgelegenheid
en de premie- en belastinginkomsten.
 Voor communicatiemiddelen is een budget van 4 miljoen beschikbaar.
 
 De gevolgen van dit wetsvoorstel voor de administratieve lasten zijn niet
berekend. De regering gaat er van uit dat de gevolgen voor de administratieve
lasten verwaarloosbaar zijn, omdat met het onderhavige wetsvoorstel geen nieuwe
informatieverplichtingen worden gecreëerd.
 
 Verhoging van de AOW-leeftijd in twee stappen van één jaar
in 2020 en 2025 en het inperken van de fiscale ruimte voor aanvullende pensioenen
zoals beschreven in dit wetsvoorstel, verkleint het houdbaarheidstekort met
0,7% van het BBP. Het houdbaarheidstekort ziet op alle toekomstige
jaren, van 2010 tot (in theorie) het oneindige. Hierbij wordt gerekend met
een discontovoet waardoor vroegere jaren zwaarder meetellen. Dat betekent
dat een keuze voor een eerder of later tijdspad voor invoering van de verhoging
van de AOW-leeftijd wel een effect op de houdbaarheidswinst heeft, maar dat
dit effect relatief beperkt is. De extra houdbaarheidswinst van directe en
volledige verhoging naar 67 per 2011 bedraagt 0,1% BBP. In eerdere
doorrekeningen van het CPB (zoals de CPB-notitie van 19 juni 2009 aan
de SER) is ook expliciet aangegeven dat verhoging van de AOW-leeftijd naar
67 jaar een houdbaarheidseffect van 0,7% BBP heeft bij vertraagde invoering
en van 0,8% BBP bij onmiddellijke invoering.
 
 Als de AOW-leeftijd in 24 stappen van één maand tussen 2011
en 2034 naar 67 jaar verhoogd zou worden, zou dat in beginsel (abstraherend
van discontering) dezelfde houdbaarheidswinst opleveren als dit wetsvoorstel.
Alle winst die aanvankelijk wordt geboekt gaat door het trage invoertempo
later weer verloren. Geleidelijke invoering in 24 stappen van 1 maand vanaf 2011
impliceert ten opzichte van stapsgewijze invoering in 2 stappen van 1 jaar
in 2020 en 2025 namelijk het volgende:
 • In de periode 2011–2019 wordt een houdbaarheidswinst gegenereerd
omdat de AOW-leeftijd dan al met 1–9 maanden wordt verhoogd.
 • In 2020 en 2021 wordt treedt een houdbaarheidsverlies op: de AOW-leeftijd
ligt dan bij geleidelijke invoering op 65 jaar en 10 respectievelijk 11 maanden
tegen 66 jaar in het wetsvoorstel. In 2022 liggen bij beide invoerschema’s
de AOW-leeftijden precies gelijk. In 2023 en 2024 treedt weer een kleine houdbaarheidswinst
op: de AOW-leeftijd ligt dan bij geleidelijke invoering op 66 jaar en 1 respectievelijk
2 maanden tegen 66 jaar in het wetsvoorstel.
 • In de periode 2025–2034 treedt houdbaarheidsverlies op. Bij
geleidelijke invoering moet de AOW-leeftijd nog langzaam doorstijgen van 66
jaar en 3 maanden naar 67 terwijl de 67 in het wetsvoorstel dan al bereikt
is.
 8. Flankerende maatregelen en doorwerking in andere
wetgeving
 De AOW is en blijft een volksverzekering. Iedereen heeft bij 67 jaar in
beginsel aanspraak op een AOW-pensioen ongeacht of er wel of niet vanaf een
bepaalde leeftijd is gewerkt. Uitgangspunt daarbij is dat iedereen straks
tot 67 jaar doorwerkt.
 Flexibilisering AOW vanaf 65 jaar
 De regering onderkent dat er werknemers zullen zijn die hun hele leven
hebben gewerkt en vroeg met werken zijn begonnen. Voor deze groep wil de regering
het onder voorwaarden mogelijk maken om het AOW-pensioen op 65 of 66
jarige leeftijd te laten ingaan. De mogelijkheid om het AOW-pensioen eerder
dan de spilleeftijd van 67 jaar te laten ingaan, doet niets af aan het uitgangspunt
dat de AOW in principe ingaat op 67 jaar.
 
 Uitgangspunt bij het eerder laten ingaan van het AOW-pensioen zal zijn
dat iemand werkt tot zijn 65e jaar. Verder moet men 42 jaar gewerkt hebben.
Flexibilisering is daarmee alleen toegankelijk voor actieven.
 Het moet hier wel gaan om substantiële arbeid. Dit moet blijken uit
de arbeidsverledenregistratie. Omdat op dit moment een dergelijke registratie
nog ontbreekt en een nieuwe arbeidsverledenregistratie nog moet worden opgebouwd,
zal overgangsrecht worden getroffen. De inzet is een registratie met ingang
van dit wetsvoorstel op te bouwen en daarbij gegevens te benutten zoals die
nu beschikbaar zijn in bestaande registraties. Naar verwachting leidt dit
er toe dat in 2020 een registratie beschikbaar is met gegevens over het arbeidsverleden
die 15 jaar terugzien. Vanaf 2020 geldt dat iemand zijn AOW eerder dan
de voor hem geldende AOW-gerechtigde leeftijd mag laten ingaan als er aantoonbaar
tenminste 15 jaar aaneengesloten is gewerkt onmiddellijk daaraan voorafgaand.
Na 2020 wordt het aantal jaren dat men in totaal gewerkt moet hebben gaandeweg
verhoogd.
 
 Het niveau van de AOW zal bij het eerder laten ingaan van het pensioen
actuarieel worden verlaagd. Iedereen heeft hierdoor – ook diegenen die
het AOW-pensioen eerder dan 67 laat ingaan – in beginsel aanspraak op
(cumulatief) eenzelfde bedrag aan AOW-pensioen, als waarop bij 67 jaar recht
zou bestaan. Voorts zal onder meer gelden dat iemand niet door de beslissing
tot flexibiliseren een inkomen overhoudt dat binnen het bereik van de WWB
valt. Flexibiliseren van de AOW vanaf 65 jaar is niet bedoeld voor mensen
die willen blijven werken. Het instrumentarium wordt daarop geijkt. De Raad
van State stelt fundamentele en praktische vragen ten aanzien
van flexibilisering van de AOW vanaf 65 jaar. De regering zal deze wegen
bij het opstellen van het wetsvoorstel flankerende maatregelen.
 Het vervroegen van pensioen wordt ook toegankelijk gemaakt voor mensen
met een lager inkomen, door cumulatief het inkomenseffect van de flexibilisering
ten dele te compenseren. Als voorgenomen maatregel om dit te bewerkstelligen
wordt op dit moment gedacht aan een nieuwe inkomensgerelateerde arbeidskorting
voor oudere werknemers, maar de exacte vormgeving wordt nog nader bekeken.
 Duurzame inzetbaarheid
 De hiervoor geschetste participatiemaatregelen zien ook op mensen die
in een zwaar beroep werkzaam zijn. Sociale partners en overheid zetten zich
gezamenlijk in om te voorkomen dat werknemers jarenlang dezelfde zware werkzaamheden
in een beroep verrichten en daardoor «verslijten». De loopbaan
van een werknemer en de werkzaamheden die hij daarin verricht, dienen zodanig
te zijn dat hij gezond de AOW-gerechtigde leeftijd kan bereiken en ook daarna
gezond is.
 
 De regering sluit hierbij aan op een al in gang zijnde ontwikkeling: steeds
minder mensen verrichten jaren achtereen zware arbeid. De primaire verantwoordelijkheid
om te voorkomen dat bepaalde arbeid inhoudt dat werknemers voortijdig versleten
zijn, rust bij werkgever en werknemers in een bedrijf en sociale partners
in een bedrijfstak. Zij kunnen door de inrichting van de arbeid, het personeelsbeleid,
de algemene compenserende arbeidsvoorwaarden, de belasting van een zwaar beroep
verminderen. Zoals de SER nog onlangs unaniem heeft geadviseerd is goed loopbaanbeleid hierbij cruciaal. De SER pleit ervoor om bij
zware beroepen met goed loopbaanbeleid te voorkomen dat werknemers uitvallen
met gezondheidsklachten vanwege hun werk. In navolging van initiatieven in
de bouwsector worden thans op sectoraal of brancheniveau loopbaantrajecten
ontwikkeld om werknemers na een aantal jaren naar een andere, minder zware
functie te begeleiden.
 
 De regering wil nog steviger inzetten op de aanpak van de zware beroepen
gedurende het gehele werkzame leven van de werknemer. Hiermee wordt beoogd
dat ook in de toekomst zware werkzaamheden, via verschillende hulpmiddelen,
nog minder zwaar worden of de duur van de zware werkzaamheden wordt beperkt.
De aanpak van zware beroepen staat in beginsel los van de verhoging van de
AOW-leeftijd.
 
 De sleutel om hier iets aan te doen ligt in een extra impuls van alle
partijen voor duurzame inzetbaarheid van werknemers. Duurzame inzetbaarheid
is een veelomvattende term. Beleid en maatregelen op dit punt zullen de komende
tijd moeten worden geïntensiveerd. Daarbij zijn de volgende aspecten
van belang: (1) gezondheid in relatie tot arbeid en arbeidsomstandigheden,
en (2) scholing als onderdeel van loopbaanontwikkeling en ter voorkoming van
uitval als gevolg van gezondheidsproblemen. Meer inzet op duurzame inzetbaarheid
is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van werkgevers, werknemers en regering
en uiteindelijk in ieders belang. In het kader van inzetbaarheid en het voorkomen
van uitval zijn al de nodige (wettelijke) maatregelen getroffen. Enerzijds
maatregelen betreffende de arbeidsomstandigheden, anderzijds in het arbeidsongeschiktheidsbeleid.
 
 Omdat de regering de duurzame inzetbaarheid wil versterken, zullen in
de Arbeidsomstandighedenwet bepalingen worden opgenomen die werkgever en werknemer
verantwoordelijk maken er zorg voor te dragen dat risico’s voor de gezondheid
van werknemers ook op langere termijn zoveel mogelijk worden voorkomen. Als
dat gezien de aard van de werkzaamheden (al dan niet in relatie
tot de persoon van de werknemer) niet goed mogelijk is, wordt van beiden verwacht
tijdig initiatieven te ondernemen om de duurzame inzetbaarheid te bevorderen.
Deze verantwoordelijkheden gaan in die zin verder dan het tot op heden gevoerde
beleid, dat van de werkgever verlangd wordt een beleid te voeren, niet alleen
gericht op duurzame inzetbaarheid binnen de eigen onderneming, maar ook op
duurzame inzetbaarheid na afloop van de periode waarin een werknemer voor
hem werkzaam is. Met andere woorden, de werkgever moet voorkomen dat een werknemer
zodanig wordt belast dat hij op langere termijn niet meer (volwaardig) aan
het arbeidsproces zal kunnen deelnemen. Een dergelijke verantwoordelijkheid
berust uiteraard niet alleen bij de werkgever. De werknemer draagt ook zelf
verantwoordelijkheid voor zijn inzetbaarheid op langere termijn. Vandaar dat
tegelijkertijd het voorschrift wordt opgenomen dat de werknemer naar vermogen
zorg draagt voor zijn duurzame inzetbaarheid en mee werkt aan de uitvoering
van het beleid gericht op duurzame inzetbaarheid. Hiermee wordt een gezamenlijke
verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers bewerkstelligd en wordt
beoogd een ontwikkeling op gang te brengen, waarbij het vanzelfsprekend is
dat er binnen bedrijven en instellingen aandacht is voor maatregelen om duurzame
inzetbaarheid van werknemers te realiseren tot ten minste de pensioengerechtigde
leeftijd.
 
 De periode tot 2020 geeft sociale partners de gelegenheid aanpassingen
te treffen in de sectoren waar zware beroepen voorkomen. Ook in de overige
sectoren en beroepen is het van belang dat sociale partners aanpassingen doorvoeren
en investeren in duurzame inzetbaarheid van werknemers. Als sociale partners
werkzaamheden in een bedrijf of bedrijfstak als zware arbeid beschouwen, ligt
het voor de hand dat zij vanaf het begin van de loopbaan van deze werknemers
beleid voeren ter voorkoming dat de werknemer voortijdig verslijt.
 Zwareberoepenregeling
 Het is denkbaar dat er zware loopbanen zijn die ook na de overgangsperiode
niet zijn opgelost. Bij zware beroepen gaat het om werkzaamheden waarvan men
in redelijkheid niet kan verwachten dat werknemers deze langer dan 40 jaren
kunnen vervullen zonder uitzonderlijke slijtage. Werknemers in deze beroepen
zullen in de toekomst tegen de tijd dat zij 30 jaar dit beroep vervullen,
een aanbod moeten krijgen van minder belastend werk. Krijgen zij dat aanbod
niet, dan zal de werkgever financieel moeten faciliteren dat zij de mogelijkheid
krijgen om op hun 65e te stoppen. Deze individuele zwareberoepenregeling is
het sluitstuk van het beleid ter bevordering van duurzame inzetbaarheid. De
regeling houdt in dat indien werkgever en werknemer er onvoldoende in geslaagd
zijn de loopbaan van een werknemer in een zwaar beroep anders vorm te geven
en er na afloop van 30 jaar geen aanbod is gedaan voor het verrichten van
alternatieve, passende werkzaamheden, dan is de werkgever een vergoeding verschuldigd
die oploopt tot 140% van het jaarloon, te storten in een individuele
spaarpot van de werknemer. Daardoor kan deze categorie werknemers uiteindelijk
2 jaar eerder vervroegd uittreden. Bij de zwareberoepenregeling geldt net
zoals bij de levensloopregeling de omkeerregel. De samenloop tussen de zwareberoepenregeling
en de levensloopregeling zal nader geregeld worden.
 
 Tegen de achtergrond van hun verantwoordelijkheid voor duurzame inzetbaarheid
krijgen sociale partners de mogelijkheid om gezamenlijk werkzaamheden aan
te melden, waarvoor geldt dat het niet mogelijk is om in de loop van de overgangsperiode
het verschijnsel van langdurige uitoefening geheel uit te bannen. Alleen beroepen
die voldoen aan een aantal criteria, kunnen daarvoor worden voorgedragen.
Ten aanzien van de criteria zal nader onderzoek worden verricht naar reeds
beschikbare en naar nieuwe gegevens. Hierbij valt onder meer
te denken aan informatie over de WIA/IVA instroom en naar factoren die op
de lange termijn op gezondheidsschade kunnen wijzen. Bij de voordracht wordt
sociale partners gevraagd tevens aan te geven wat zij al hebben gedaan om
te voorkomen dat een beroep langjarig wordt uitgeoefend en welke inspanningen
zij in de toekomst zullen verrichten om het zware karakter op termijn weg
te nemen.
 Arbeidsmarktpositie ouderen
 Op dit moment laat de arbeidsmarktpositie van ouderen soms te wensen over.
De huidige economische omstandigheden dragen daar ook niet in positieve zin
aan bij. Op termijn echter zal de vraag naar arbeid weer toenemen en dreigt
een tekort. Eén van de speerpunten van het kabinetsbeleid is dan ook
het verhogen van de arbeidsparticipatie. Belangrijk hierbij is dat mensen
doorwerken tot aan de nieuwe AOW-leeftijd en hierbij oog te hebben voor mensen
die in zware beroepen werkzaam zijn. Om het functioneren van de arbeidsmarkt
als zodanig te verbeteren, heeft het kabinet in het aanvullende beleidsakkoord
het voornemen aangekondigd om te komen tot een wettelijke wederzijdse scholingsaanspraak.
Een dergelijke aanspraak zal inhouden dat de werkgever jegens zijn werknemer
aanspraak heeft op het door de werknemer volgen van op of buiten de onderneming
gerichte scholing en dat de werknemer eenzelfde aanspraak heeft jegens de
werkgever. Scholing die gericht is op het in stand houden of vergroten van
de inzetbaarheid van een werknemer, ook op langere termijn. Deze scholingsaanspraak
kan dienen ter ondersteuning van het streven naar duurzame inzetbaarheid.
 
 De arbeidsparticipatie van 55- tot 65-jarigen is de afgelopen jaren behoorlijk
toegenomen. Zo bedroeg de netto arbeidsparticipatie van mannen en vrouwen
gezamenlijk, in 1999 30,2%, terwijl die in 2008 opgelopen was tot 44,8%
(Bron: CBS EBB). Ook het percentage ouderen in de werkloze beroepsbevolking
(hiertoe worden personen zonder baan gerekend die actief op zoek zijn naar
arbeid van ten minste 12 uur per week) is lager dan gemiddeld. In mei/juli
2009 was dit percentage onder personen van 55 tot 65 jaar 4,2%, onder
personen van 45 tot 55 jaar 3,7%, tegenover een gemiddelde van 4,9%.
(Bron: CBS). Het beleid voor een verhoging van de ouderenparticipatie is succesvol
gebleken, zo wees ook de studie Rethinking Retirement van het CPB uit.
 
 Er is al een aantal maatregelen genomen en er worden verschillende maatregelen
getroffen gericht op verbeteren van de arbeidsparticipatie en de arbeidsmarktsituatie
van ouderen. Deze maatregelen zijn te onderscheiden in de volgende categorieën:
loonkosten, financiële prikkels, tegengaan van leeftijdsdiscriminatie,
afspraken met sociale partners en beeldvorming en bewustwording. Voor de begrotingsbehandeling
van SZW zal het kabinet een overzicht van maatregelen presenteren hoe de arbeidsparticipatie
van ouderen verder kan worden bevorderd.
 Overbruggingsregeling oudere werklozen
 Onverminderd de inzet gericht op het versterken van de arbeidsmarktpositie
van ouderen onderkent de regering dat desondanks werknemers die al geruime
tijd een WW-uitkering of een loongerelateerde WGA-uitkering ontvangen, en
die geen werk kunnen vinden en normaalgesproken bij het bereiken van de maximale
uitkeringsduur na hun 65ste in de bijstand uit zouden stromen, geconfronteerd
zouden kunnen worden met de noodzaak om eerst hun vermogen aan te spreken
dat mede met het oog op het pensioen is gespaard alvorens aanspraak te maken
op een bijstandsuitkering. Dit acht de regering zo kort voor het pensioen
een ongewenst gevolg. Voor werknemers wiens WW-uitkering of loongerelateerde
WGA-uitkering eindigt als gevolg van het bereiken van de maximale uitkeringsduur, en die op dat moment 65 of 66 jaar zijn en nog geen
recht hebben op AOW, zal een overbruggingsuitkering worden ingevoerd.
 Inkomensafhankelijke arbeidskorting
 Het vervroegen van pensioen wordt ook toegankelijk gemaakt voor mensen
met een lager inkomen, door cumulatief het inkomenseffect van de flexibilisering
ten dele te compenseren. Als voorgenomen maatregel om dit te bewerkstelligen
wordt op dit moment gedacht aan een nieuwe inkomensgerelateerde arbeidskorting
voor oudere werknemers, maar de exacte vormgeving wordt nog nader bekeken.
 Bestaande arbeidsmarktbevorderende maatregelen
 Met ingang van 1 januari 2009 zijn maatregelen ingevoerd die ertoe
strekken meer oudere werknemers aan de slag te helpen en te houden. Deze maatregelen
zien op het verlenen van premiekorting aan werkgevers bij het in dienst nemen
van uitkeringsgerechtigden van 50 jaar en ouder en bij het in dienst houden
van werknemers van 62 jaar en ouder. Daarnaast
krijgen werkgevers de loonkosten vergoed van oudere en langdurig zieke werknemers
die voor ze in dienst kwamen minstens 52 weken werkloos waren. De regeling
is met ingang van 8 juli 2009 ingegaan en geldt voor personen die op
deze datum 55 jaar en ouder zijn (Tijdelijke wet compensatieregeling loonkosten
bij ziekte van oudere en voormalig langdurig werkloze werknemers).
 De maatregelen zoals het laten vervallen van de fiscale faciliëring
van VUT en prepensioen op 1 januari 2005 en de vanaf 57 jaar oplopende
arbeidskorting prikkelen de werknemers financieel om langer door te werken.
Ook valt hieronder de introductie per 1 januari 2009 van de doorwerkbonus
om oudere werknemers te stimuleren door te blijven werken. Mensen die 62 jaar
worden en blijven werken ontvangen deze doorwerkbonus, die ook doorloopt na
de 65-jarige leeftijd.
 Om leeftijdsdiscriminatie tegen te gaan is de Wet gelijke behandeling
op grond van leeftijd bij de arbeid en de bevoegdheid van de Commissie gelijke
behandeling een belangrijk instrument. Daarnaast heeft het kabinet het expertisecentrum
LEEFtijd diverse projecten laten uitvoeren, zoals het meerjarenproject «Werk
voor alle leeftijden», het project «Vacatures voor alle leeftijden»
en het project «Alternatieven voor seniorenregelingen».
 Op verschillende momenten zijn afspraken gemaakt met sociale partners
over het bevorderen van de arbeidsparticipatie van ouderen en van langer doorwerken.
In dit kader kan de Participatietop van 27 juni 2007 genoemd worden.
Hierbij hebben het kabinet en sociale partners diverse afspraken gemaakt om
ouderen te stimuleren langer door te werken. Het gaat onder meer om scholing
om de inzetbaarheid van werknemers te vergroten en de omvorming van ontziemaatregelen
om oudere werknemers minder duur te maken. Ook in het Voorjaarsoverleg 2008
heeft het kabinet afspraken gemaakt met sociale partners over de arbeidsparticipatie
van ouderen. Het kabinet en sociale partners vinden het wenselijk en noodzakelijk
dat meer ouderen werken. Jaarlijks vindt monitoring plaats van de voortgang
van de gemaakte afspraken.
 In opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW)
is door ECORYS Nederland BV het onderzoek «Langer doorwerken met beleid»
uitgevoerd. In dit onderzoek zijn goede praktijkvoorbeelden
van organisaties met beleid op het gebied van duurzame inzetbaarheid van werknemers
in kaart gebracht. Het blijkt dat bedrijven op het gebied van loopbaanbeleid,
arbeidsomstandighedenbeleid (inclusief gezondheidsbeleid) en arbeidsvoorwaardenbeleid
belangrijke initiatieven nemen om de duurzame inzetbaarheid van werknemers
te bevorderen. Voorbeelden zijn individuele gesprekken voor loopbaanwensen,
interne mobiliteitscentra om loopbaanmobiliteit te bevorderen en gezondheidsadviezen
(gezondheidschecks en leefstijladviezen) en technische hulpmiddelen om de
belasting van het werk te verminderen. Voorts het ontwerpen van zogenaamde
brugfuncties, die de overgang vormen tussen (fysiek) belastende en minder
belastende functies. De bedrijven zijn tevreden over het gevoerde beleid,
ook al is de effectiviteit daarvan niet in alle gevallen meetbaar. Om verder
zicht te krijgen op succes kunnen bedrijven gestimuleerd worden een eenvoudig
instrument te gebruiken waarmee dit succes gemeten kan worden. In een dergelijk
te ontwikkelen instrument zouden de gebruikte criteria voor goed beleid zoals
aandacht voor integraal beleid, aandacht voor de ontwikkeling van medewerkers
en breed draagvlak en inbedding in de organisatie meegenomen kunnen worden.
 Vanaf 2005 heeft het ministerie van SZW het bevorderen van leeftijdsbewust
(personeels)beleid bij bedrijven en branches gestimuleerd. De Tijdelijke subsidieregeling
stimuleren leeftijdsbewust beleid van SZW had als doel projecten te subsidiëren
om werknemers ook op oudere leeftijd in staat te stellen door te blijven werken.
Deze projecten richten zich op bewustwording van werkgevers, op de zorg voor
goede en voldoende arbeidskrachten en op het vergroten van de inzetbaarheid
van werknemers. Andere voorbeelden zijn de campagne Werkervarenen, die een
onderdeel vormt van ikkan.nl, en de ontwikkeling van de website 65pluswerkt.info
door het expertisecentrum LEEFtijd met subsidie van het ministerie van SZW.
 Doorwerking in andere wetgeving
 In veel wet- en regelgeving is aangesloten op de AOW-leeftijd. Een verandering
van die leeftijd heeft dan ook gevolgen voor deze regelingen. De nieuwe AOW-leeftijd
zal in veel gevallen doorwerken in de andere elementen van de sociale zekerheidswetgeving.
Bij andere wet- en regelgeving, waar direct of indirect wordt verwezen naar
de AOW-leeftijd, is wel aanpassing noodzakelijk. Al deze aanpassingen komen
vanwege hun omvang niet in dit wetsvoorstel aan de orde, maar krijgen een
plaats in een op een later tijdstip in te dienen Aanpassingswet verhoging
AOW-leeftijd. Gelijktijdig met dit wetsvoorstel is een notitie over de Aanpassingswet
aan de Tweede Kamer verzonden. Deze notitie zet uiteen welke onderwerpen in
deze Aanpassingswet aan de orde zullen komen.
 
 De verhoging van de AOW-leeftijd heeft geen directe gevolgen voor het
arbeidsrecht als zodanig. Wel worden arbeidsrechtelijke aanpassingen voorbereid
naar aanleiding van de nota «Men is zo oud als zich men voelt».
Deze aanpassingen beogen belemmeringen van arbeidsrechtelijke aard voor het
langer doorwerken na 65 jaar weg te nemen en komen in een apart wetsvoorstel
aan bod.
 ARTIKELSGEWIJS
 Artikel I (Wijziging van de AOW)
 Onderdeel A
 De verhoging van de leeftijd waarop recht op ouderdomspensioen als bedoeld
in de AOW ontstaat, brengt met zich mee dat in alle artikelen in de AOW waarin
de leeftijd van 65 jaar voorkomt, deze moet worden vervangen door 67 jaar.
Ter verhoging van de leeftijd waarop recht op ouderdomspensioen als bedoeld
in de AOW ontstaat, dient allereerst het artikel te worden aangepast dat het
recht op ouderdomspensioen regelt (artikel 7). Daarnaast dienen de artikelen
te worden aangepast die betrekking hebben op het tijdvak van opbouw van het
ouderdomspensioen (artikelen 6, eerste lid, aanhef, en 7, onderdeel b) en
het recht op toeslag (artikel 8, eerste lid). Verder dient ook de leeftijdsgrens
in de artikelen die betrekking hebben op de vakantie-uitkering en de vrijwillige
verzekering te worden aangepast (artikelen 29, eerste lid, onderdeel
c, en derde lid, 35, eerste en vierde lid, 37, onderdeel b en 38, eerste lid).
 Onderdeel B (artikel 7)
 De keuze om tegelijk met de verhoging met twee jaar van de AOW-gerechtigde
leeftijd tot de leeftijd van 67 jaar, ook de leeftijd waarop de opbouw van
het ouderdomspensioen start met twee jaar te verhogen tot de leeftijd van
17 jaar, maakt het noodzakelijk artikel 7, onderdeel b, aan te passen. In
het artikel (zie ook onderdeel A) wordt tot uitdrukking gebracht dat recht
op ouderdomspensioen bestaat als de leeftijd van 67 jaar is bereikt en men
verzekerd is geweest in het tijdvak aanvangende met de dag waarop de leeftijd
van 17 jaar is bereikt en eindigende met de dag voorafgaande aan de dag waarop
de leeftijd van 67 jaar is bereikt. Dit betekent dat de huidige opbouwperiode
van 50 jaar ongewijzigd blijft.
 Onderdeel C (artikel 13)
 Het ouderdomspensioen als bedoeld in de AOW is onder meer afhankelijk
van het aantal verzekerde jaren. Wie tussen het 15de en 65ste jaar, dus gedurende
50 jaar, verzekerd is geweest, krijgt recht op het volledige ouderdomspensioen.
Voor elk niet verzekerd jaar vindt een korting van (100: 50=) 2% op
het ouderdomspensioen plaats.
 Als de leeftijd waarop recht op ouderdomspensioen ontstaat wordt verhoogd
van de leeftijd van 65 tot de leeftijd van 67 jaar dan zou daarmee tevens
de opbouwperiode met twee jaar worden verlengd. Daarom is er voor gekozen
om tegelijk met de verhoging met twee jaar van de AOW-gerechtigde leeftijd
ook de leeftijd waarop de opbouw van het ouderdomspensioen start met twee
jaar te verhogen tot de leeftijd van 17 jaar. Daartoe is het noodzakelijk
om artikel 13 aan te passen.
 Onderdelen D en E (artikelen 35 en 38)
 De aanpassing van de periode waarin de opbouw van het ouderdomspensioen
plaatsvindt, nl. van het tijdvak tussen de 15de en de 65ste verjaardag naar
het tijdvak tussen de 17de en de 67ste verjaardag, impliceert dat ook de leeftijdsgrenzen
in de artikelen die betrekking hebben op het tijdvak van opbouw van het vrijwillige
ouderdomspensioen dienovereenkomstig moeten worden aangepast.
 Artikel 35, eerste lid, bepaalt dat de gewezen verzekerde van 15 jaar
of ouder zich, zolang hij de leeftijd van 65 jaar nog niet heeft bereikt,
vrijwillig kan verzekeren over een periode van maximaal 10 jaar met ingang
van de dag waarop de verplichte verzekering is geëindigd. Dit artikel
wordt zodanig aangepast (zie ook artikel I, onderdeel A), dat de mogelijkheid
van vrijwillige verzekering blijft bestaan voor de gewezen verzekerde van
17 jaar en ouder, zolang hij de leeftijd van 67 jaar niet heeft bereikt.
 Artikel 38 regelt dat een verzekerde die niet eerder verplicht verzekerd
is geweest zich, zolang hij nog geen 65 is vrijwillig kan verzekeren vanaf
de 15-jarige leeftijd over de achterliggende periode waarin hij niet verzekerd
is geweest. Ook de leeftijdsgrenzen in dit artikel worden dienovereenkomstig
aangepast.
 Onderdeel F (paragraaf 2)
 Volledigheidshalve wordt er op gewezen dat de leeftijdsgrenzen die zijn
opgenomen in de paragrafen 1 (artikel 55) en 2 (artikel 58) van hoofdstuk
VIII niet behoeven te worden aangepast. Deze paragrafen bevatten het overgangsrecht
ten tijde van de invoering van de AOW met ingang van 1 januari 1957.
De verhoging van de AOW-gerechtigde leeftijd is niet van invloed
op dit overgangsrecht, omdat er voor degenen die geboren zijn in 1954 of eerder
in de AOW-leeftijd niets verandert.
 Paragraaf 2 (artikelen 58 tot en met 61) heeft betrekking op personen
die vóór of op 1 januari 1957 de leeftijd van 65 jaar hebben
bereikt. Artikel 58 bepaalt dat degene die voor of op 1 januari 1957
de leeftijd van 65 jaar heeft bereikt en die – al dan niet onafgebroken –
gedurende zes jaren na de voleindiging van zijn 59ste levensjaar in Nederland,
de Nederlandse Antillen of Aruba heeft gewoond, recht heeft op ouderdomspensioen.
Van de categorie personen waar het hier om gaat, zou de jongste persoon, dat
wil zeggen degene die daags voor 1 januari 1957 65 is geworden per 1 januari
2010 118 jaar zijn. Omdat er geen AOW-gerechtigden van die leeftijd zijn,
heeft paragraaf 2 feitelijk geen betekenis meer en kan deze vervallen.
 Onderdeel G (paragraaf 3)
 In verband met het vervallen van paragraaf 2 van hoofdstuk VIII wordt
paragraaf 3 vernummerd tot paragraaf 2.
 Onderdeel H (opschrift paragraaf 3)
 Voor de duidelijkheid wordt er voor gekozen het overgangsrecht voor de
verhoging van de AOW-gerechtigde leeftijd onder te brengen in een nieuwe paragraaf
van hoofdstuk VIII. Daartoe dient het opschrift van de huidige paragraaf 3
(paragraaf 2 (nieuw))van hoofdstuk VIII te worden aangepast. Het opschrift
wordt tevens aangepast in verband met de vernummering van de paragraaf tot
paragraaf 2.
 Onderdeel I (artikelen 64a en 64b)
 Zoals gezegd wordt het overgangsrecht voor de verhoging van de AOW-gerechtigde
leeftijd voor de duidelijkheid ondergebracht in een nieuwe paragraaf 3.
 
 In artikel 64a wordt aangegeven dat de verhoging van de AOW-gerechtigde
leeftijd niet van toepassing is op personen die voor 1 januari 2020 65
jaar of ouder zijn. Voor de bedoelde personen verandert er dus niets in hun
AOW-ouderdomspensioen.
 Voor personen die in de jaren 2020 tot en met 2024 de leeftijd van 65
jaar bereiken wordt de AOW-gerechtigde leeftijd met een jaar verhoogd tot
de leeftijd van 66 jaar.
 Voor personen die in 2025 of later de leeftijd van 65 jaar bereiken is
niet voorzien in overgangsrecht, zodat voor hen de in artikel 7, onderdeel
a, en andere artikelen opgenomen leeftijd van 67 jaar gaat gelden.
 
 In artikel 64b wordt, overeenkomstig de systematiek van artikel 64a, voorzien
in een overgangsregeling met betrekking tot de aanvang en het einde van het
tijdvak van opbouw van het ouderdomspensioen.
 In dit artikel wordt geregeld dat de wijzigingen in het tijdstip van aanvang
en einde van het tijdvak waarin het ouderdomspensioen wordt opgebouwd niet
van toepassing zijn op personen die in het jaar 2010, 56 jaar of ouder zijn.
Dit impliceert dat deze wijzigingen ook niet van toepassing zijn op personen
die in het jaar 2009 55 jaar of ouder zijn. Voor bedoelde personen verandert
er dus niets in het tijdstip van aanvang en einde van de opbouw van hun ouderdomspensioen.
Dat wil zeggen dat zij onveranderd ouderdomspensioen opbouwen vanaf hun 15de
tot aan hun 65ste verjaardag. Ook voor wat betreft de mogelijkheden om zich
vrijwillig te verzekeren verandert er voor deze personen niets.
 Voor personen die in de jaren 2020 tot en met 2024 de leeftijd van 65
jaar bereiken wordt het tijdstip van aanvang van het tijdvak van opbouw van het ouderdomspensioen, net als de AOW-gerechtigde leeftijd, met een
jaar verhoogd tot de leeftijd van 16 jaar. Dat betekent dat deze personen
ouderdomspensioen opbouwen van hun 16de tot hun 66ste verjaardag. Vrijwillige
opbouw van ouderdomspensioen is voor deze personen pas mogelijk vanaf hun
16de verjaardag.
 Voor personen die in 2025 of later de leeftijd van 65 jaar bereiken is
niet voorzien in overgangsrecht, zodat voor hen de opbouw van ouderdomspensioen
start bij het bereiken van de leeftijd van 17 jaar.
 Artikel II (Wijziging van de Wet inkomstenbelasting 2001
per 1 januari 2020)
 Artikel 3.127
 In dit artikel wordt de fiscale ruimte voor premieaftrek voor lijfrenten
die dienen ter compensatie van een pensioentekort met ingang van 1 januari
2020 verminderd. De verlaging van de premieruimte van 17% naar 15%
komt overeen met de voorgestelde beperking van het Witteveenkader.
 Artikel III (Wijziging van de Wet op de loonbelasting
1964 per 1 januari 2020)
 In dit artikel wordt de Wet op de loonbelasting met ingang van 1 januari
2020 gewijzigd. Dit tijdstip kan voor de onderdelen B, C en D, op grond van
artikel VII worden vervroegd indien sociale partners een convenant sluiten
waarin de middelen die vrijvallen in verband met de aanpassing van pensioenregelingen
vooruitlopend op de inwerkingtreding van die onderdelen worden ingezet voor
versterking van het pensioenstelsel.
 Onderdeel A (artikel 18)
 Deze wijziging houdt verband met het feit dat het 40-deelnemingsjarenpensioen
wordt vervangen door een 42-deelnemingsjarenpensioen.
 Onderdeel B (artikel 18a)
 In dit onderdeel wordt het maximale opbouwpercentage per dienstjaar voor
ouderdomspensioen zodanig aangepast dat straks bij ingangsdatum op 67-jarige
leeftijd een zoveel mogelijk gelijk pensioen behaald wordt als thans bij ingangsdatum
op 65-jarige leeftijd. Hierbij is het uitgangspunt dat in 37 in plaats van
35 jaren tot een pensioen van 70% van het laatstverdiende loon kan
worden gekomen. De twee extra opbouwjaren leiden tot een verlaging van het
opbouwpercentage tot 1,9 voor eindloon. Voor middelloon is het maximale opbouwpercentage
per dienstjaar vastgesteld op 2,15% welk percentage zoveel mogelijk
in overeenstemming is gebracht met het bij een percentage voor eindloon van
1,9 met 37 dienstjaren op te bouwen pensioen. In lijn hiermee wordt voor een
op een beschikbare premiestelsel gebaseerd ouderdomspensioen geregeld dat
ook bij de bepaling van de beschikbare premie wordt uitgegaan van 37 opbouwjaren
in plaats van 35 opbouwjaren.
 Onderdeel C (artikel 18b)
 Dit onderdeel verlaagt de maximale opbouwpercentages voor partnerpensioen
in lijn met de verlaging van de percentages voor het ouderdomspensioen. Dit
leidt tot een percentage van 1,33 voor opbouw op basis van eindloon en 1,51
voor opbouw op basis van middelloon. Voor beschikbare premieregelingen hoeft
hier niets te worden geregeld, omdat met betrekking tot het ouderdomspensioen
aangebrachte wijziging op grond van artikel 18b, derde lid, van
de Wet LB 1964 automatisch van overeenkomstige toepassing is op het partnerpensioen.
 Onderdeel D (artikel 18c)
 Dit onderdeel verlaagt de maximale opbouwpercentages voor wezenpensioen
in lijn met de percentages voor ouderdomspensioen en partnerpensioen. De maximale
opbouwpercentages voor wezenpensioen bedragen 0,27 voor opbouw op basis van
eindloon en 0,3 voor opbouw op basis van middelloon. Voor beschikbare premieregelingen
hoeft hier niets te worden geregeld, omdat de met betrekking tot het ouderdomspensioen
aangebrachte wijziging op grond van artikel 18c, derde lid, van de Wet LB
1964 automatisch van overeenkomstige toepassing is op het wezenpensioen.
 Onderdeel E (artikel 18e)
 Dit onderdeel verhoogt de relevante grenzen voor de thans nog als 40-deelnemingsjarenpensioen
aangeduide pensioenvorm. Dit geldt zowel voor het vereiste aantal deelnemingsjaren
als voor het leeftijdscriterium. Als gevolg van deze wijzigingen mag het 42-deelnemingsjarenpensioen
bij ingang van het pensioen op 65-jarige leeftijd – en ten minste 42
deelnemingsjaren – met inbegrip van het ouderdomspensioen 70%
van het pensioengevend loon bedragen, met dien verstande dat vanaf 67
jaar bovendien – op forfaitaire wijze – met de AOW-uitkering rekening
moet worden gehouden. Het uitsluitend verhogen van het leeftijdscriterium –
zonder het ophogen van het vereiste aantal deelnemingsjaren – zou betekenen
dat de groep die aanspraak kan maken op deze vorm van ouderdomspensioen aanzienlijk
wordt uitgebreid.
 Onderdeel F (artikel 38g)
 Deze wijziging houdt verband met het feit dat het 40-deelnemingsjarenpensioen
wordt vervangen door een 42-deelnemingsjarenpensioen.
 Artikel IV (Overgangsbepaling Wet op de loonbelasting
1964)
 Dit artikel houdt verband met de vervanging van het 40-deelnemingsjarenpensioen
door een 42-deelnemingsjarenpensioen. Bij wijze van overgangsmaatregel wordt
voor degene die in de periode van 2020 tot en met 2024 de leeftijd van 65
jaar bereikt, een 41-deelnemingsjarenpensioen ingevoerd. Het 40-, 41- en 42-deelnemingsjarenpensioen
blijft daardoor nauwkeurig aangesloten bij de geldende AOW-leeftijd.
 Artikel V (Mogelijk vroeger ingangstijdstip wijzigingen
Wet inkomstenbelasting 2001 en Wet op de loonbelasting 1964)
 Deze bepaling bewerkstelligt dat, indien sociale partners een convenant
sluiten waarin middelen, die vrijvallen in verband met aanpassing van het
Witteveenkader, worden ingezet voor versterking van het pensioenstelsel, ter
ondersteuning daarvan een vroeger ingangstijdstip van de aanpassingen in de
fiscale ruimte voor aanvullende pensioenen (zowel tweede als derde pijler)
bij algemene maatregel van bestuur kan worden vastgesteld.
 Artikel VI (Inwerkingtreding)
 Inwerkingtreding van de wet zal plaatsvinden met ingang van de dag na
de datum van uitgifte van het Staatsblad waarin zij wordt geplaatst.
 Met de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel wordt in de AOW de leeftijd waarop recht op ouderdomspensioen ontstaat verhoogd met twee jaar
tot de leeftijd van 67 jaar. De verhoging van de AOW-gerechtigde leeftijd
tot de leeftijd van 67 jaar is, als gevolg van het in hoofdstuk VIII van de
AOW op te nemen overgangsrecht, pas van toepassing op degenen die vanaf 1 januari
2025 de leeftijd van 65 jaar bereiken. Voor personen die in de periode van
2020 tot en met 2024 de leeftijd van 65 jaar bereiken wordt de AOW-gerechtigde
leeftijd met een jaar verhoogd tot de leeftijd van 66 jaar. De aanpassingen
met betrekking tot de fiscale ruimte voor aanvullende pensioenen worden –
behoudens bij toepassing van artikel VII – doorgevoerd met ingang van
1 januari 2020. De mogelijkheid om vrijvallende middelen in te zetten
voor het oplossen van de huidige problematiek laat onverlet de verantwoordelijkheid
van pensioenfondsbesturen voor de premiestelling en de wettelijke eis van
evenwichtige belangenbehartiging. De eventuele vervroeging van de verlaging
van de opbouwpercentages zal weliswaar ook mensen die voor 2020 65 jaar worden
raken, maar het effect is in verhouding tot het totaal opgebouwde pensioen
gering.
 
 De minister en de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
ondertekenen deze memorie van toelichting mede namens de staatssecretaris
van Financiën.
 
 De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
 J. P. H. Donner
 De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
 J. Klijnsma
 
 
 
 
 Brief van de Voorzitter van de SER van 1 oktober 2009 met kenmerk
09.06875.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 32 163, nr. 1.
 
 
 Wetsvoorstel Wijziging van de Algemene Ouderdomswet in verband met opname
van de mogelijkheid om op verzoek van de pensioengerechtigde het ouderdomspensioen
geheel of ten dele op een later tijdstip te laten ingaan: Kamerstukken II
2008/09, 31 774.
 
 
 Brief van de Minister en Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en de staatssecretaris van Financiën van 16 oktober 2009 (Kamerstukken
II 2009/10, 32 163, nr. 2).
 
 
 CPB memorandum 23 april 2009: «Arbeidsaanbod en gewerkte uren
tot 2050. Een beleidsneutraal scenario.»
 
 
 Wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en bijstand, de Algemene Ouderdomswet
en de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen in verband met
de overheveling van de uitvoering van de aanvullende bijstand voor personen
van 65 jaar of ouder van de gemeenten naar de Sociale verzekeringsbank en
het aanbrengen van enkele andere aanpassingen in de Algemene Ouderdomswet
en tot wijziging van enkele sociale verzekeringswetten in verband met de gelijkstelling
binnen de sociale zekerheid van voormalige pleeg- en stiefkinderen met eigen
kinderen; Kamerstukken II 2009/10, 32 037.
 
 
 Zie voetnoot 3, pagina 3.
 
 
 Brief van de voorzitter Raad van Bestuur van 15 oktober met kenmerk
RvB.332/09/ES/ep.
 
 
 SER-advies over preventie en gezondheid van werknemers, 17 april
2009.
 
 
 Wet van 29 december 2008 tot wijziging van de Wet financiering sociale
verzekeringen in verband met de invoering van een premiekorting voor het in
dienst nemen van uitkeringsgerechtigden van 50 jaar en ouder en het in dienst
houden van werknemers van 62 jaar en ouder (Stb. 598).
 
 
 Langer doorwerken met beleid. Parels: goede praktijken van duurzame inzetbaarheid
van werknemers, ECORYS Nederland BV, Rotterdam, 12 oktober 2009.