Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2022-09-20 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2022–2023
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 36 200
 K
 
 Vaststelling van de begrotingsstaat van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (K) voor het jaar 2023
 
 
 Nr. 2
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 Ontvangen 20 september 2022
 
 
 
 
 GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN 
 
 
 Geraamde uitgaven begrotingshoofdstuk K 2023 (bedragen x € 1.000). Totaal € 6.678.776
 
 
 
 Geraamde ontvangsten begrotingshoofdstuk K 2023 (bedragen x € 1.000). Totaal € 6.678.776
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL
 
 Wetsartikel 1
 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.
 Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat voor het aangegeven jaar vast te stellen. 
 Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota. 
 Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).
 
 
 
 
 De Minister van Defensie,
 
 K.H.
 Ollongren
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
 
 Het Ministerie van Defensie heeft twee begrotingen:
 1. De reguliere defensiebegroting (Hoofdstuk X van de Rijksbegroting);
 2. De fondsbegroting van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF; Hoofdstuk K van de Rijksbegroting).
 Het DMF zorgt voor de financiering en de bekostiging van de investeringen en de instandhouding van het materieel, de infrastructuur en het vastgoed en de IT-middelen van Defensie. Door een apart fonds voor het defensiematerieel wordt beter voorzien in een meerjarig integraal beheer van de financiering en de bekostiging van de ontwikkeling, de verwerving, de instandhouding en de afstoting van het materieel, de infrastructuur en het vastgoed en de IT-middelen van het Ministerie van Defensie teneinde te komen tot een meer schokbestendige begroting. 
 Het DMF wordt gevoed door de bijdragen uit begroting Hoofdstuk X.
 
 
 1.
 LEESWIJZER
 
 Structuur
 De begroting van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) is gebaseerd op de rijksbegrotingsvoorschriften van het Ministerie van Financiën; dit geldt ook voor de memorie van toelichting. De leeswijzer volgt vervolgens de opbouw van de memorie van toelichting. De memorie van toelichting is de uitleg bij het hierboven beschreven wetsvoorstel.
 De memorie van toelichting bij het DMF is als volgt opgebouwd. De memorie van toelichting begint met de Defensiematerieelagenda. De Defensiematerieelagenda behandelt de prioritaire projecten, waarbij zoveel mogelijk de samenhang met de beleidsdoelstellingen uit de Defensiebegroting is aangegeven. Specifieke aandacht gaat dit jaar uit naar de vertaling van de Defensienota in het DMF. Ook wordt inzicht gegeven in de investeringsquote, de overprogrammering, het realisatievermogen en de instandhouding. 
 Na de Defensiematerieelagenda komen de begrotingsartikelen aan bod. De begroting van het DMF kent acht artikelen. De eerste vier artikelen geven inzicht in de projecten en instandhouding van het Defensiematerieel. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen materieel dat Defensiebreed ingezet wordt (artikel 1), maritiem materieel (artikel 2), land materieel (artikel 3) en lucht materieel (artikel 4). De artikelen 5 en 6 behandelen respectievelijk het vastgoed en de IT van Defensie. Het DMF wordt gevoed via de Defensiebegroting; de voeding loopt via artikel 7. De overige uitgaven en ontvangsten zijn terug te vinden op artikel 8. 
 Het DMF bevat vier bijlagen. Dit zijn achtereenvolgens de instandhoudingsbijlage voor het vastgoed, het verdiepingshoofdstuk, de instandhoudingsbijlage en de lijst met gehanteerde afkortingen. 
 Opzet DMF
 De Defensiebegroting (hoofdstuk X) bevat het voorgenomen Defensiebeleid. De begroting van het DMF bevat de uitwerking van dat beleid in concrete projecten, inclusief de instandhouding. Om het inzicht in de investeringen te vergroten, worden per artikel in de tabel "budgettaire gevolgen van beleid" de verplichtingen, uitgaven en eventuele ontvangsten met betrekking tot investeringen en instandhouding voor een periode van vijftien jaar gepresenteerd.
 Investeringen
 Alle investeringsprojecten met een projectbudget van meer dan € 100 miljoen worden apart benoemd. Bij deze projecten wordt een onderscheid gemaakt naar drie fasen: de voorbereidingsfase, de onderzoeksfase en de realisatiefase. Het projectbudget bestaat uit de onderzoekskosten, de basisraming en de risicoreservering. Voor projecten in voorbereidingsfase wordt de behoeftestelling uitgewerkt. Er is in de voorbereidingsfase nog sprake van flexibiliteit in de programmering van de projecten; voor de besteding van deze budgetten zijn nog geen juridisch of bestuurlijk bindende afspraken gemaakt. Voor de DMP- plichtige projecten worden de A-brieven naar de Kamer verzonden. De kern van de A-brief is een functionele beschrijving van de capaciteit die Defensie wil verwerven. 
 Voor projecten in de onderzoeksfase geldt dat de behoeftestelling is onderkend, maar nog wordt onderzocht hoe invulling gegeven wordt aan de behoefte. Voor DMP-plichtige projecten geldt dat de A-brieven zijn aangeboden aan de Kamer. In de onderzoeksfase (B-fase) wordt de verwervingsstrategie vastgesteld, dat wil zeggen de manier waarop Defensie het materieel wil verwerven. Daarnaast worden eventuele alternatieven onderzocht, een planning en een financiële onderbouwing verder gespecificeerd. Defensie informeert de Tweede Kamer aan het einde van de B-fase middels de B-brief. Op grond van uitkomsten van de B-fase kan er eventueel nog een vervolgonderzoeksfase (C-fase) worden ingesteld.
 Voor projecten in de realisatiefase betekent dat de opdracht voor verwerving is gegeven aan de uitvoeringsorganisatie. Zij starten de verwervingsvoorbereidingsfase (D-fase). Voor grote materieel en IT-projecten is dat de Defensie Materieel organisatie (DMO) en voor grote Vastgoed en Infra projecten gaat dit om het Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO).
 
 Deze werkwijze komt overeen met het Defensieprojectenoverzicht (DPO). De systematiek wijkt in de kern niet af van de werkwijze die voorgaand in de Defensiebegroting werd gehanteerd; in het DMF zijn weliswaar de toelichtingen uitgebreider:
 
 
 –
 Voor projecten in voorbereiding worden de projecten toegelicht waarvan verwacht wordt dat in deze begrotingsperiode een behoeftestellingsbrief (A-brief) verstuurd wordt. Hierbij worden per project de bandbreedtes volgens het Defensie Materieelproces (DMP) gepresenteerd:­
 € 100 ‒ € 250 miljoen, € 250 miljoen ‒ € 1 miljard, 
 € 1 miljard ‒ € 2,5 miljard en meer dan € 2,5 miljard. 
 
 
 
 
 
 –
 Bij projecten in onderzoeksfase wordt per project de bandbreedte en de planning van de DMP-brieven gepresenteerd. 
 
 
 –
 Bij projecten in realisatiefase worden de verwachte uitgaven per jaar gepresenteerd, tenzij dit commercieel vertrouwelijke informatie betreft. In dat geval wordt de bandbreedte weergegeven.
 
 
 Informatie over investeringsprojecten die jaarlijks in het DPO wordt gepubliceerd, is op hoofdlijnen geïntegreerd in het DMF. De Kamer ontvangt het DPO – gelijktijdig met het DMF – op Prinsjesdag. Het DPO omvat meer gedetailleerde informatie over alle projecten gelijk aan of boven de € 25 miljoen die in onderzoek of realisatie zijn. 
 Instandhouding
 Instandhoudingsuitgaven zijn de uitgaven die nodig zijn om materieel operationeel te houden. De instandhoudingsuitgaven in de begrotingsartikelen zijn de instandhoudingsuitgaven die door een Defensieonderdeel gedaan worden. Deze uitgaven kunnen ook uitgaven ten behoeve van andere Defensieonderdelen bevatten, als gevolg van het assortimentsgewijs werken (AGW). Het AGW beoogt de logistieke keten van een aantal artikelen centraal te beleggen, dus bij één Defensieonderdeel. Dat Defensieonderdeel wordt dan ook budgettair belast met de uitgaven van voor andere Defensieonderdelen verworven artikelen.
 Personele uitgaven
 Personele uitgaven verbonden aan de ontwikkeling, verwerving, instandhouding en afstoting van materieel, infrastructuur en vastgoed en IT vallen ook binnen de reikwijdte van het fonds (wetsvoorstel DMF, artikel 5). Op 22 april 2020 is de motie (Motie Diks, Kamerstuk 35 280, nr. 11) aangenomen. In 2021 en in 2022 wordt proefgedraaid met de opname van personele uitgaven in het DMF. In de eerste helft van 2023 wordt de Kamer geïnformeerd over de resultaten van het proefdraaien. 
 De opname van relevante personele uitgaven sluit aan bij de doelstellingen van het DMF om te komen tot een meer schokbestendige en voorspelbare begroting. Daarnaast maakt het een meer integrale afweging tussen inbesteden en uitbesteden mogelijk. Het opnemen van personele uitgaven is echter een grote en ingewikkelde operatie. Zo moeten budgetten ontvlochten worden in de administratie en dit heeft gevolgen voor de bedrijfsvoering van alle defensieonderdelen. Het proefdraaien geeft de mogelijkheid te bezien wat de gevolgen van het opnemen van personele uitgaven in het DMF zijn voor bijvoorbeeld het herschikken van budgetten. Daarnaast kunnen eventuele onbedoelde effecten tijdig worden waargenomen en kan bepaald worden wat de meest voor de hand liggende mogelijkheid is om deze uitgaven in het DMF te presenteren. 
 Groeiparagraaf
 Bij de begroting voor het DMF voor 2022 is de instandhoudingsbijlage voor het vastgoed toegevoegd (bijlage 1). Deze bijlage geeft inzicht in de instandhoudingsuitgaven voor het Defensievastgoed. Door de opname van deze informatie in een bijlage, kan op gedetailleerder niveau toelichting worden gegeven op deze uitgaven. Bij deze begroting worden ook de (extracomptabele) overzichten van de grootste wapensystemen opgenomen in een bijlage; dit inzicht is integraal opgenomen in bijlage 3. In voorgaande DMF-begrotingen werden deze overzichten veelal extracomptabel toegelicht bij de relevante begrotingsartikelen. De overzichten van deze wapensystemen sluiten echter niet altijd aan op de instandhoudingsuitgaven, zoals geraamd op de afzonderlijke artikelen. Dit komt omdat aan individuele wapensystemen vaak meerdere Defensieonderdelen bijdragen, waardoor de instandhoudingsuitgaven worden begroot op verschillende artikelen. Door de opname van de grootste wapensystemen in een nieuwe instandhoudingsbijlage wordt een integraler en eenduidiger beeld verkregen van de instandhoudingsuitgaven aan deze wapensystemen.
 
 
 
 2.
 DEFENSIEMATERIEELAGENDA
 
 Inleiding
 Dit is het derde jaar dat Defensie voor het DMF een begroting aanbiedt. Met het instellen van dit fonds voert Defensie een meerjarig integraal beheer van de financiering en de bekostiging van de ontwikkeling, de verwerving, de instandhouding en uiteindelijk de afstoting van het materieel, de IT en de fysieke infrastructuur van Defensie. Het doel van het DMF is een meer schokbestendige en voorspelbare begroting.
 In het coalitieakkoord is structureel € 3 miljard opgenomen voor Defensie. In reactie op de oorlog in Oekraïne en de snel veranderde veiligheidssituatie heeft het kabinet met de Voorjaarsnota 2022 aanvullend € 2 miljard structureel toegevoegd aan de defensiebegrotingen. Een aanzienlijk deel van dit budget is toegevoegd aan het DMF en is verwerkt in deze begroting. Het betreft zowel het budget voor de investeringen als het budget voor de instandhouding. De middelen worden momenteel verdeeld over de specifieke projecten. De verdeling zal plaatsvinden na het doorlopen van de benodigde toewijzingsprocessen. Dit waarborgt de doelmatige en doeltreffende inzet van de extra middelen. Voor projecten die zijn opgenomen in de tweede incidentele suppletoire begroting (Kamerstuk 36 144 nr. 1 van juni 2022) is de toedeling al in deze begroting zichtbaar.
 De maatregelen die hierbij horen zijn uitgewerkt in de Defensienota 2022. Met deze Defensienota, getiteld ‘Sterker Nederland, veiliger Europa’, streeft Defensie naar een toekomstbestendige krijgsmacht, die is ingebed in de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO), de Europese Unie (EU) en de samenleving. Om dit te bereiken, verhoogt Defensie de gereedheid en inzetbaarheid, verbetert Defensie de gevechtskracht en zorgt Defensie voor meer wendbaarheid. Modern materieel, krachtige IT en duurzaam en functioneel vastgoed zijn daarvoor onmisbaar. Met het extra budget en met de toelichtingen in de Defensienota heeft het kabinet invulling gegeven aan de motie Sjoerdsma c.s. (Kamerstuk 36 045, nr. 4 van februari 2022). Defensie blijft de komende periode mogelijkheden voor versnellingen en voor internationale samenwerking verkennen.
 In onderstaande paragrafen wordt een toelichting gegeven op de investeringen die met het DMF worden gebudgetteerd en op de instandhouding van het Defensiematerieel. Daarbij worden ook de mijlpalen en het realisatievermogen benoemd. Als laatste wordt ingegaan op actuele ontwikkelingen. 
 Investeringen
 Met de Defensienota 2022 krijgt het investeringsprogramma van Defensie een extra financiële impuls. Het nieuwe investeringsprogramma bestaat uit een breed scala van investeringen in personeel, nieuwe capaciteiten en wapensystemen, gevechtsondersteuning, informatiegestuurd optreden, vastgoed, munitie, duurzaamheid en innovatie. In lijn met de motie Valstar c.s. (Kamerstuk 35 925, nr. 70 van april 2022) biedt dit eveneens ruimte voor verdere samenwerking met de Nederlandse industrie.
 Strategische autonomie is de gegarandeerde toegang tot en beschikbaarheid van (internationale) kennis, rechten, mensen en middelen die noodzakelijk zijn om militaire capaciteiten in stand te houden en operaties uit te voeren, ongeacht de coalitie waarbinnen inzet plaatsvindt. Het kabinet legt hierbij de nadruk op een zelfredzamer Europa. Een vitale defensie-industrie die de strategische autonomie bevordert is voor Nederland, maar ook voor Europa als geheel, onmisbaar.
 Met een krachtige Nederlandse defensie-industrie en kennisinstellingen kan Defensie deels in de materieelbehoeften voorzien. Daarnaast wil Defensie samen met Europese partners investeren in gezamenlijke capaciteiten. Op die manier vergroot Defensie de interoperabiliteit en versterkt Defensie de Europese industrie als geheel; denk hierbij onder andere aan de financiering door het Europees Defensie Fonds (EDF). Deelname aan internationale projecten heeft een positief effect op de positionering van de Nederlandse defensie-industrie en de kennisinstellingen. Defensie gaat dan ook verder met het uitwerken en uitvoeren van de maatregelen van de Defensie Industrie Strategie (Kamerstuk 31 125, nr. 92) en de Strategische Kennis en Innovatie Agenda (SKIA) en zal eind 2022 hierover de Kamer informeren met een uitvoeringsagenda. Daarbij verdiept Defensie de samenwerking met kennisinstituten en het bedrijfsleven.
 Het kabinet wil met een stelsel van investeringstoetsing voorkomen dat risico’s voor de nationale veiligheid ontstaan als gevolg van ongewenste investeringen, fusies en overnames van bedrijven. Binnen dit stelstel is een wetsvoorstel voor een sectorale investeringstoets voor de defensie-industrie in voorbereiding door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en het ministerie van Defensie. De verwachting is dat het wetsvoorstel in de periode eind 2022 of begin 2023 in internetconsultatie zal gaan. 
 Vastgoed en omgeving
 Zoals ook in de beleidsagenda van de Defensiebegroting (hoofdstuk X) is verwoord, heeft Defensie een urgente en omvangrijke vastgoedopgave, waarbij de portefeuille ingrijpend moet worden herzien. Hierbij verwerkt Defensie de bevindingen van de Algemene Rekenkamer en de aanbevelingen uit het Interdepartementaal Beleidsonderzoek naar het Defensievastgoed (Kamerstuk 34 919, nr. 77 van maart 2021) – waarin wordt gesteld dat Defensie de vastgoedportefeuille met 35-40% zou moeten reduceren. 
 In het Strategisch Vastgoedplan 2022, dat dit najaar met de Kamer wordt gedeeld, wordt de uitvoering van genoemde vastgoedopgave verder toegelicht. In de Kamerbrief ‘Contourenbrief Strategisch Vastgoedplan 2022’ (Kamerstuk 34 919, nr. 89 van mei 2022) zijn de contouren en de uitgangspunten gedeeld die de basis vormen voor dit vastgoedplan. De transformatie van het vastgoed wordt ingestoken op het concentreren, het verduurzamen en het vernieuwen om de balans tussen portefeuille en middelen te bereiken. Concentreren op nieuwe en gerevitaliseerde kazernes, die bovendien duurzaam zijn, betekent dat diverse locaties kunnen worden aangeboden als perspectieflocatie zodat de jaarlijkse exploitatie- en onderhoudskosten voor Defensie kunnen worden verlaagd.
 Bij enkele casussen zal Defensie samen met het Rijksvastgoedbedrijf in de komende periode het bestuurlijk gesprek met de regio starten om tot uitgewerkte plannen te komen. Dit voornemen betreft in ieder geval de casussen Concentratie 11 Luchtmobiele Brigade, Concentratie Korps Commandotroepen en Concentratie eenheden Assen en Havelte. Ook wordt de mogelijkheid verkend om diverse ondersteunende eenheden te concentreren op een nieuw te bouwen kazerne op een centrale plek in het land. 
 Defensie kiest voor een gefaseerde aanpak met oog voor de impact op de regio, dus ook samen met de regio. Hierbij geldt dat tevens oog moet worden gehouden voor het Defensiebelang en de veiligheid van Nederland. Dat betekent voortdurend met elkaar in gesprek zijn. Het dilemma is dat als per casus geen overeenstemming kan worden bereikt met de specifieke regio er uiteindelijk geen voortgang kan worden geboekt op die casus. Als dat voor elke regio en elke casus geldt, dan betekent dat een groot risico voor de voortgang van het Strategisch Vastgoedplan.
 IT 
 De ontwikkeling van informatietechnologie (IT) leidt tot een steeds verder gedigitaliseerde wereld en daarmee ook toegenomen digitale dreiging. Defensie moet zich weren tegen deze cyberdreigingen, zelf offensieve cybercapaciteiten hebben en meegaan met de ontwikkelingen op het gebied van onder meer Data Science en Artificial Intelligence. Ook brengt Defensie de informatiehuishouding de komende jaren naar een hoger niveau. Met andere woorden: Defensie wordt een informatie-gestuurde organisatie. Informatiegestuurd werken en optreden is een van de actielijnen van de Defensienota 2022. 
 IT-ontwikkeling en exploitatie vragen om investeringen, schaars IT-personeel en effectieve governance. Hierbij geeft Defensie prioriteit aan programma’s die essentieel zijn voor de transformatie naar een informatiegestuurde organisatie. De eerste stap is gezet met het programma Grensverleggende IT (GrIT), dat de basis legt voor toekomstbestendige IT bij Defensie. GrIT is door de Tweede Kamer aangemerkt als Groot Project. Het programma ROGER draagt zorg voor vervanging van SAP R3 door S4/HANA, waardoor de financiële en materiële processen door kunnen blijven gaan. Tegelijkertijd legt ROGER de basis voor een bedrijfsvoeringssysteem met mogelijkheden tot real time informatievoorziening en analytics. Het programma Defensie Open op Orde werkt, in aansluiting op het rijksbrede programma, onder meer aan IT-projecten die de informatie-huishouding verbeteren. 
 Op operationeel vlak zet Defensie stappen op verschillende domeinen. Zo betekenen de vervanging van de huidige grond-lucht radio’s en een aantal projecten in het satellietdomein een belangrijke verbetering. Daarnaast introduceren we ook nieuwe thema’s zoals Cyber Electromagnetic Activities (CEMA), zowel voor het Commando Luchtstrijdkrachten als voor het Korps Mariniers. Een ander voorbeeld is de verbeterde commandovoorzieningen voor operationele hoofdkwartieren op brigade- en bataljonsniveau bij het Commando Landstrijdkrachten. Met deze programma’s verankert Defensie de technische randvoorwaarden voor inzetbaarheid nu en in de toekomst.
 Nieuwe projecten en mijlpalen
 Defensie verwacht in 2023 ongeveer 40 materieelprojecten met een financiële omvang van meer dan 25 miljoen euro op te starten. Van dit aantal gaat het bij meer dan de helft om projecten die nieuw zijn opgenomen in het Defensie Projectenoverzicht (DPO). In de artikelen van deze begroting zijn per artikel alle projecten benoemd, met een omvang groter dan 100 miljoen, waar in 2023 aan gewerkt wordt door Defensie. Voorbeelden van nieuw aangekondigde projecten1 zijn de verwerving van Maritime Strike capaciteit voor de fregatten en onderzeeboten en de raketartillerie in het landdomein. 
 Defensie verwacht in 2023 ook contracten te sluiten met leveranciers. Defensie informeert met de D-brief de Tweede Kamer over de keuze voor het product en de leverancier. Na parlementaire behandeling zal Defensie de overeenkomst met de leverancier bekrachtigen. Voorbeelden hiervan zijn: Vervanging M-fregatten, Vervanging Close-in Weapon System, Future Littoral All-Terrain Mobility-Band Vagan (FLATM BV) en Midlife update NH-90.
 In 2023 wordt ook volop verder gewerkt aan de talrijke projecten die nu reeds deel uit maken van het investeringsprogramma. Concrete leveringen zijn in 2023 te verwachten van projecten die al langer lopen. Voorbeelden hiervan zijn:
 
 
 –
 Levering van DOKS interim gevechtskleding en uitgifte van de nieuwe gevechtshelmen en gevechtsuitrusting;
 
 
 –
 Levering van de eerste voertuigen 12kN Manticore en Quads uit het programma Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen (DVOW);
 
 
 –
 Levering van ruim 200 gespecialiseerde containers met IT-componenten voor transport en veilige opslag van strategische voorraden munitie, geneeskundige verbruiksartikelen en onderhoudsmiddelen;
 
 
 –
 Levering vervangende 81mm mortieren;
 
 
 –
 Mid Life Update van Zr.Ms. Johan de Witt wordt voltooid;
 
 
 –
 Voortgaande levering van operationele vrachtauto's en containers;
 
 
 –
 Levering van de gemodificeerde Apache-gevechtshelikopters.
 
 
 Het investeringsprogramma
 Om op een beheerste en gestandaardiseerde wijze materieel te verwerven, hanteert Defensie het Defensie Materieelproces (DMP). Dit investeringsprogramma bestaat uit een mix van projecten die in voorbereiding, in onderzoek of in uitvoering zijn. In figuur 1 wordt het totale investeringsprogramma in de periode 2022 tot en met 2037 weergegeven. In de grafiek is het investeringsprogramma onderverdeeld naar de artikelen in dit begrotingsfonds. De artikelen geven de actuele verdeling van de investeringen weer over de domeinen defensiebreed, land, lucht, zee, vastgoed en infrastructuur en IT. 
 Overprogrammering
 De roze lijn is het totale investeringsbudget, wat geldt als het budgettaire uitgavenplafond: Defensie kan in een jaar niet meer uitgeven dan beschikbaar is onder dit uitgavenplafond. De figuur maakt inzichtelijk dat in de eerste jaren van het investeringsprogramma meer investeringen worden geraamd dan het budget dat daarvoor beschikbaar is (de staven komen boven de roze lijn uit). In de eerste jaren van het investeringsprogramma is zodoende sprake van overprogrammering. 
 Onzekerheden – denk bijvoorbeeld aan krapte op de Defensiemarkten, prijsstijgingen en/of langer dan verwachte onderhandelingen met externe partijen – kunnen ervoor zorgen dat projecten later worden geïmplementeerd dan eerder werd geraamd. Door meer investeringen te programmeren wordt gestreefd naar tijdige realisatie van het budget dat in het betreffende jaar beschikbaar is. Vanzelfsprekend blijft het totale uitgavenbudget bepalend. Defensie hanteert een maximaal toegestane overprogrammering van 30% in het uitvoeringsjaar en de begrotingsperiode. Vanaf 2027 onderschrijdt het investeringsprogramma het beschikbare budget (de staven komen onder de roze lijn uit); in die jaren is sprake van onderprogrammering. Over de gehele planperiode zijn de geraamde investeringen nooit hoger dan het beschikbare budget. 
 De gele lijn laat de reeds aangegane verplichtingen zien. Deze toont aan dat, ondanks de overprogrammering, er geen risico is op overschrijding van het beschikbare budget.
 
 Figuur 1 Investeringsprogramma (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 Figuur 2 geeft inzicht in de mate van flexibiliteit van het totale investeringsprogramma. De investeringsprojecten zijn onderverdeeld naar de volgende fasen:
 
 
 –
 Projecten in voorbereidingsfase (groen): voor deze projecten wordt de behoeftestelling uitgewerkt. Er is in de voorbereidingsfase nog sprake van flexibiliteit in de programmering van de projecten; voor de besteding van deze budgetten zijn nog geen juridisch of bestuurlijk bindende afspraken gemaakt. Voor de DMP-plichtige projecten worden de A-brieven naar de Kamer verzonden. In het gelijktijdig aangeboden Defensie Projectenoverzicht (DPO) is een tabel opgenomen met de planning van de te versturen DMP-brieven. 
 
 
 –
 Projecten in onderzoeksfase (paars): voor deze projecten geldt dat de behoeftestelling is vastgesteld, maar nog wordt onderzocht hoe invulling gegeven kan worden aan de behoefte. 
 
 
 –
 Projecten in realisatiefase (blauw): dit betekent dat de realisatiefase is gestart. De opdracht voor verwerving is aan de uitvoeringsorganisaties gegeven. In de grafiek worden daarnaast de uitgaven aan projectenkleiner dan € 25 miljoen ook als in realisatie weergegeven, omdat deze (als ware het projecten in realisatie) zijn belegd bij de uitvoerende defensieonderdelen. 
 
 
 Het volledige budget is benodigd en het investeringsprogramma is volgepland met projecten voor het herstellen en moderniseren van de krijgsmacht. Investeringsopdrachten zijn dus niet zomaar naar voren te halen. Elk project kent wel een vooraf bepaalde reservering voor risico’s. De mogelijkheid om gedurende een project wijzigingen door te voeren is afhankelijk van de fase waarin een project zich bevindt. Logischerwijs is de flexibiliteit groter bij projecten in voorbereidingsfase dan bij een project in realisatiefase, waar in veel gevallen het contract al is getekend.
 
 Figuur 2 Investeringsprogramma (bedragen x € 1 miljoen) 
 
 
 Het investeringsplafond en het IBO publieke investeringen
 Met het aantreden van het kabinet is het investeringsplafond geïntroduceerd. De investeringsfondsen binnen het Rijk worden geplaatst onder dit plafond en daarmee dus ook het DMF. Dit plafond is een nieuw deelplafond, naast de reeds bestaande uitgavenplafonds binnen de Rijksbegroting. Voor investeringsmiddelen is de beheersing van het totaalbedrag relevanter dan het bedrag per jaar en zijn schuiven naar achteren in de tijd toegestaan. Het investeringsplafond geeft meer flexibiliteit om het investeringsritme aan te passen, doordat het plafond automatisch mee beweegt wanneer investeringsuitgaven onder het plafond naar latere jaren schuiven, bijvoorbeeld als gevolg van vertraging van investeringsprojecten. 
 Recent stuurde de minister van Financiën de kabinetsreactie op het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) over publieke investeringen naar de Tweede Kamer. In het IBO wordt vastgesteld dat overprogrammering is bedoeld om capaciteit zo doelmatig mogelijk in te zetten om de doelstellingen van investeringsprojecten te behalen. Zo wordt voorkomen dat vertragingen bij incidentele projecten direct leiden tot vertraging van doelbereik en onderuitputting op de begroting. In de kabinetsreactie wordt aangekondigd om te onderzoeken hoe het gebruik van de instrumenten overprogrammering en het nieuwe investeringsplafond in de praktijk nog meer bijdragen aan realistische planningen, effectief doelbereik en transparante en heldere communicatie aan het parlement. De ambitie is om dit onderzoek vóór de volgende kabinetsperiode af te ronden. 
 Realisatievermogen 
 Momenteel voert Defensie veel projecten uit. Het vergt veel van de defensieorganisatie om de vaart erin te houden. Met nieuwe werkvormen waarbij eerder en meer geïntegreerd wordt samengewerkt, proberen we waar mogelijk te versnellen. We gaan starre interne procedures aanpassen om daarmee de wendbaarheid te vergroten. Daartoe onderzoekt Defensie de mogelijkheden om pilots buiten het DMP om in te zetten. Ook gaat Defensie in overleg met de Tweede Kamer het Defensie Materieelproces (Kamerstuk 27 830, nr. 184 van februari 2017) actualiseren. Hiermee geeft Defensie invulling aan de eerdergenoemde motie-Valstar c.s.. 
 Daarnaast zijn op diverse gebieden initiatieven genomen die leiden tot verbeteringen. Interne teams kijken welke operationele behoeftes snel te realiseren zijn en met welke randvoorwaarden, zonder dat dit een negatief effect heeft op de inzetbaarheid. Doel is zo snel mogelijk te beschikken over de juiste systemen voor onze operationele eenheden. Daarbij wordt specifiek gekeken naar de mogelijkheden van verwerving van de plank en internationale samenwerking. Het beleid ‘Verwerven van de plank, tenzij’ blijft onverkort van kracht, in lijn met de beleidsdoorlichting ‘COTS/MOTS’. Als materieel van de plank niet (tijdig) beschikbaar, geschikt, wenselijk of betaalbaar is, kan Defensie afwijken van de algemene regel door toepassing van Fast Track Procurement (FTP). FTP wordt bijvoorbeeld toegepast voor de versnelde aanvulling van de inzetvoorraad munitie (Kamerstuk 35 925-X, nr. 74 van april 2022). Defensie onderzoekt in welke situaties FTP vaker kan worden toegepast. Met de actualisatie van het DMP wordt u geïnformeerd over de uitkomsten.
 Defensie moet zich sneller kunnen aanpassen, zelfstandig en in internationaal verband. Dat vereist ook verbeterinitiatieven die buiten de directe invloedssfeer van Defensie liggen. In het coalitieakkoord is reeds opgenomen dat bij rijksbrede regels en beleid rekening gehouden wordt met de bijzondere positie van Defensie. Dit is voor Defensie een stap in de goede richting. Verdere stappen in het kader van het realiseren van meer wendbaarheid wil Defensie nemen in samenwerking met haar binnen- en buitenlandse partners en bondgenoten, bijvoorbeeld het organiseren van gezamenlijke inkoop. 
 Instandhouding
 Defensie verbetert de komende periode de instandhouding van het materieel. Hiervoor zet Defensie het aanvullend budget voortkomend uit de motie-Hermans (Kamerstuk 35 925, nr. 13 van september 2021), het coalitieakkoord en de Voorjaarsnota in. Figuur 3 geeft een overzicht van de omvang en verdeling van de instandhoudingsuitgaven.
 Om de materiële gereedheid te verbeteren neemt Defensie de volgende stappen. In de eerste plaats verhoogt Defensie, vooruitlopend op het vergroten van de schaalbare onderhoudscapaciteit, de voorraad reservedelen en de inzetvoorraden. In de tweede plaats vergroot Defensie de personele capaciteit voor instandhouding en onderhoud. Om beide stappen mogelijk te maken, stelt Defensie voldoende opleidingscapaciteit (onderhoud en instandhouding), fysieke ruimte en vergunningsruimte beschikbaar. In de derde plaats versnelt Defensie de lopende verwervingsprojecten en past Defensie de raamcontracten aan, aan de ruimere financiële mogelijkheden. 
 Het vorige kabinet is reeds gestart met het aanvullen van inzetvoorraden, in het bijzonder van munitie. Met beter gevulde voorraden kunnen eenheden vaker en uitgebreider oefenen, kunnen ze sneller en langer worden ingezet en is Defensie beter voorbereid op crisissituaties. Met het nieuwe investeringsprogramma zet Defensie niet alleen stappen om de inzetvoorraden voor de tweede hoofdtaak, maar ook die van de eerste en derde hoofdtaak aan te vullen. Hierbij wordt rekening gehouden met tweede en derde orde-effecten, zoals munitiebunkers, personeel voor beheer en onderhoud en het strategisch transport van deze voorraden. 
 Ieder half jaar rapporteert Defensie aan de Kamer over de operationele gereedheid, inzetbaarheid en inzet van de krijgsmacht met de Inzetbaarheidsrapportage. De informatie die ten grondslag ligt aan deze rapportage is feitelijk en eenduidig. Op basis van deze informatie stuurt Defensie op de operationele gereedheid en inzetbaarheid. Defensie is hiermee in staat om mogelijke achterstanden en vooruitgang in de operationele gereedheid te monitoren en hier actief op te sturen.
 
 Figuur 3 Instandhoudingsprogramma (bedragen x € 1 miljoen) 
 
 
 
 Actuele ontwikkelingen
 
 De Covid-19 pandemie heeft gezorgd voor een langdurige verstoring van de toeleveringsketens in de economie. Ook de defensiesector heeft hiermee te maken. In het bijzonder bij grondstoffen, bouwmaterialen en computerchips zijn leveringsproblemen opgetreden die naar verwachting nog geruime tijd zullen aanhouden. 
 De Russische invasie in Oekraïne heeft ook de nodige gevolgen. Zo is de prijsstijging van grondstoffen, waaronder brandstoffen, ook voor Defensie realiteit. De gebeurtenissen in Oekraïne hebben in westerse landen de noodzaak van een krachtige defensie onderstreept. Ook in Nederland heeft dit geleid tot een verhoging van het defensiebudget. Verschillende landen investeren nu in materieel waardoor de prijzen en de levertijden van bijvoorbeeld munitie sterk zijn gestegen. Door leveringen aan Oekraïne moet ook meer materieel worden aangevuld dan voor aanvang van de Russische invasie was gepland. Daarnaast heeft de onvoorspelbaarheid van de oorlog in Oekraïne invloed op de realisatie van de maatregelen uit de Defensienota vanwege onder andere de directe invloed van leveringen op de gereedheid en de invloed van de oorlog op de (internationale) defensie-industrie.
 De geleverde middelen worden vervangen daar waar nodig. Om deze vervangingen financieel te kunnen faciliteren is Defensie vanuit de algemene middelen gecompenseerd op basis van vervangingswaarde van de geleverde middelen. Met de toekenning van deze generale compensatie is Defensie gestart met de benodigde vervanging.
 Investeringsquote en EDA-norm
 Een moderne krijgsmacht moet voldoende investeringsruimte hebben om haar inzetbaarheid op langere termijn te garanderen en haar materieel te kunnen moderniseren. Het kengetal hiervoor is de investeringsquote. Defensie streeft er naar op termijn gemiddeld ten minste twintig procent van haar uitgavenbudget te besteden aan investeringen. Ook de NAVO hanteert dit percentage als richtlijn.
 Figuur 4 toont de gerealiseerde investeringsquote van 2010 tot en met 2021 en het verwachte vijfjaarlijks voortschrijdend gemiddelde vanaf 2022. Voor het bepalen van de (gewenste) investeringsquote voor de begrotingsperiode wordt gebruik gemaakt van een voortschrijdend vijfjaars gemiddelde. Voor het jaar 2023 is dit naar verwachting 26,2%.
 
 Figuur 4 Investeringsquote 
 
 
 
 Valuta
 
 Defensie schaft materieel internationaal aan en heeft daarom te maken met valutaschommelingen. Valutaschommelingen hebben invloed op het begrotings- en verwervingsproces binnen Defensie. Om de verstorende werking van valutaschommelingen op de defensiebegroting tegen te gaan, heeft het kabinet in 2020 de afspraak gemaakt dat mee- en tegenvallers als gevolg van valutaontwikkelingen niet langer als niet-plafondrelevante mutaties worden verwerkt, maar dat deze direct ten gunste of ten laste van het EMU-saldo komen. In 2021 zijn de ministeries van Defensie en Financiën overeengekomen dat ook instandhoudingsprojecten onder deze afspraak vallen.
 
 
 2.1
 Belangrijkste beleidsmatige mutaties
 
 
 Tabel 1 Belangrijkste beleidsmatige uitgavenmutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Standen ontwerpbegroting 2022
 
 
 
 
 5.378,3
 
 
 
 
 5.198,6
 
 
 
 
 5.135,7
 
 
 
 
 5.097,6
 
 
 
 
 4.887,0
 
 
 
 
 4.834,1
 
 
 
 
 
 
 Belangrijkste mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Mutaties 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 
 
 602,1
 
 
 
 
 1.121,7
 
 
 
 
 2.340,9
 
 
 
 
 2.309,5
 
 
 
 
 2.189,4
 
 
 
 
 2.163,2
 
 
 
 
 
 
 1.a Prijsbijstelling DMF
 
 
 
 
 265,1
 
 
 
 
 256,1
 
 
 
 
 255,2
 
 
 
 
 253,3
 
 
 
 
 242,4
 
 
 
 
 239,9
 
 
 
 
 
 
 1.b Eindejaarsmarge DMF
 
 
 
 
 577,4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.c Kasschuif IT
 
 
 
 
 ‒ 169,0
 
 
 
 
 
 169,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.d Kasschuif Vastgoed
 
 
 
 
 ‒ 80,0
 
 
 
 
 
 40,0
 
 
 
 
 40,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.e Kasschuif n.a.v. meerjarig munitieplan voor opleiding en training
 
 
 
 
 ‒ 61,4
 
 
 
 
 22,8
 
 
 
 
 18,5
 
 
 
 
 48,9
 
 
 
 
 8,5
 
 
 
 
 ‒ 12,7
 
 
 
 
 
 
 1.f Valuta
 
 
 
 
 51,5
 
 
 
 
 73,8
 
 
 
 
 93,8
 
 
 
 
 113,6
 
 
 
 
 80,4
 
 
 
 
 59,8
 
 
 
 
 
 
 1.g Interdepartementale budgetoverhevelingen
 
 
 
 
 ‒ 1,5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.h Coalitieakkoord
 
 
 
 
 
 1072,7
 
 
 
 
 1952,1
 
 
 
 
 1884,2
 
 
 
 
 1886,6
 
 
 
 
 1899,9
 
 
 
 
 
 
 1.i Overige mutaties 1e supp.begroting
 
 
 
 
 20,0
 
 
 
 
 ‒ 303,7
 
 
 
 
 ‒ 187,8
 
 
 
 
 ‒ 30,5
 
 
 
 
 ‒ 28,5
 
 
 
 
 ‒ 23,7
 
 
 
 
 
 
 2. Mutaties 1e incidentele suppletoire begroting
 
 
 
 
 8,8
 
 
 
 
 287,6
 
 
 
 
 161,7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3. Mutaties 2e incidentele suppletoire begroting
 
 
 
 
 
 19,0
 
 
 
 
 93,2
 
 
 
 
 235,1
 
 
 
 
 382,1
 
 
 
 
 359,1
 
 
 
 
 
 
 Mutaties begroting 2023
 
 
 
 
 ‒ 324,4
 
 
 
 
 15,8
 
 
 
 
 1511,2
 
 
 
 
 1609,6
 
 
 
 
 1865,7
 
 
 
 
 1664,8
 
 
 
 
 
 
 4. Interdepartementale budgetoverhevelingen
 
 
 
 ‒ 3,5
 
 
 ‒ 1,8
 
 
 ‒ 1,7
 
 
 ‒ 1,9
 
 
 ‒ 1,9
 
 
 ‒ 1,9
 
 
 
 
 
 5. Kasschuif instandhouding materieel
 
 
 
 
 ‒ 150,0
 
 
 
 
 0,0
 
 
 
 
 0,0
 
 
 
 
 0,0
 
 
 
 
 125,5
 
 
 
 
 24,5
 
 
 
 
 
 
 6. Kasschuif 2022 investeringen
 
 
 
 
 ‒ 417,0
 
 
 
 
 36,0
 
 
 
 
 42,0
 
 
 
 
 44,0
 
 
 
 
 274,0
 
 
 
 
 21,0
 
 
 
 
 
 
 7. 2-miljard pakket
 
 
 
 
 
 381,0
 
 
 
 
 1.606,8
 
 
 
 
 1.764,9
 
 
 
 
 1.617,9
 
 
 
 
 1.640,9
 
 
 
 
 
 
 Overige mutaties begroting 2023
 
 
 
 
 246,2
 
 
 
 
 ‒ 399,3
 
 
 
 
 ‒ 135,9
 
 
 
 
 ‒ 197,4
 
 
 
 
 ‒ 149,8
 
 
 
 
 ‒ 19,7
 
 
 
 
 
 
 Standen ontwerpbegroting 2023
 
 
 
 
 5.444,9
 
 
 
 
 6.678,8
 
 
 
 
 9.284,7
 
 
 
 
 9.295,7
 
 
 
 
 9.373,6
 
 
 
 
 9.066,8
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 1.
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2022
 Met de 1e suppletoire begroting 2022 zijn onder andere de prijsbijstelling en de doorwerking van de eindejaarsmarge 2021 toegevoegd aan het DMF.
 
 
 2.
 Mutaties 1e incidentele suppletoire begroting
 Met de 1e incidentele suppletoire begroting is € 458 miljoen budget toegevoegd. Dit budget maakt deel uit van het budget dat in het Coalitieakkoord voor Defensie is opgenomen. Vanwege de toegelichte urgentie (bestellen munitie) is dit budget versneld toegevoegd aan het DMF.
 
 
 3.
 Mutaties 2e incidentele suppletoire begroting
 Middels de 2e incidentele suppletoire begroting is € 1.088 miljoen budget toegevoegd. Dit budget maakt deel uit van het budget dat in het coalitieakkoord voor Defensie is opgenomen. Vanwege de toegelichte urgentie (bestelling van zes F-35 toestellen en vier extra MQ-9 toestellen) is dit budget versneld toegevoegd aan het DMF.
 
 
 4.
 Interdepartementale budgetoverhevelingen 
 Vanuit diverse ministeries is budget naar Defensie overgeheveld voor het uitvoeren van activiteiten en vice versa. Per saldo daalt de begroting van Defensie met € 1,8 miljoen voor 2023. Een volledig overzicht van de interdepartementale budgetoverhevelingen is in de verdiepingsbijlage (bijlage 2) opgenomen.
 
 
 5.
 Kasschuif Instandhouding Materieel
 Naar verwachting worden in 2022 niet alle instandhoudingsuitgaven gerealiseerd. Van deze middelen wordt € 150 miljoen doorgeschoven naar 2026 en 2027.
 
 
 6.
 Kasschuif investeringen 2022
 Naar verwachting worden in 2022 niet alle investeringsuitgaven gerealiseerd. Leveringen van wapensystemen gaan nu veel trager dan daarvoor. Uiteindelijk zal de productiecapaciteit van de bedrijven in deze sector groeien, maar dat zal enige tijd in beslag nemen. Derhalve wordt dit budget naar latere jaren doorgeschoven.
 
 
 7.
 2-miljard pakket
 Met de besluitvorming over de Voorjaarsnota 2022 heeft het kabinet besloten om aanvullend te investeren in Defensie. Het kabinet geeft hiermee invulling aan de motie Sjoerdsma c.s., waarin onder andere wordt verzocht om nog tijdens deze kabinetsperiode extra in Defensie te investeren. Het kabinet verhoogt de defensieuitgaven structureel met € 2 miljard. Als onderdeel hiervan worden bestaande Rijksuitgaven voor 200 miljoen euro structureel als defensieuitgaven toegerekend aan de NAVO-norm, in aanvulling op de huidige toerekening. Met het aanvullend budget en de toerekening voldoet Nederland in 2024-2025 aan de NAVO-norm van 2%. Na 2025 zakt dit percentage terug tot onder de norm van 2%. Het aanvullend budget is samen met het budget uit het coalitieakkoord verwerkt in de Defensienota.
 
 
 
 
 
 
 3.
 ARTIKELEN
 
 
 
 3.1
 Artikel 1: Defensiebreed materieel
 
 
 
 Omschrijving van de samenhang in het beleid
 
 Het doel van dit artikel is inzicht bieden in het verwerven en instandhouden van het defensiebreed materieel. Materieel dat door alle operationele commando's wordt ingezet en niet specifiek gericht is op maritiem, land- of luchtoptreden wordt begroot binnen het artikel Defensiebreed materieel. 
 Voorbeelden hiervan op het gebied van instandhouding zijn het Kleding- en Persoonsgebonden Uitrusting Bedrijf (KPU) en Munitie bij het Defensie Munitiebedrijf (DMunB). Voorbeelden op gebied van verwerving zijn projecten als Defensie Operationeel Kledingsysteem (DOKS) en het Defensie Bewakings- en Beveiligingssysteem (DBBS). 
 Verwerving wordt nader uitgesplitst in de voorbereidings-, onderzoeks- en realisatiefase. Daarnaast vallen de defensiebrede materieel ontvangsten, over- en onderprogrammering, onzekerheidsreservering en uitgaven aan kennis en innovatie onder dit artikel. 
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid en budgetflexibiliteit
 
 
 Artikel 1 Defensiebreed materieel (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 514.874
 
 
 
 
 1.200.880
 
 
 
 
 1.514.058
 
 
 
 
 1.500.606
 
 
 
 
 2.001.647
 
 
 
 
 2.283.549
 
 
 
 
 2.603.168
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 721.264
 
 
 
 
 1.053.394
 
 
 
 
 1.450.849
 
 
 
 
 2.458.413
 
 
 
 
 2.360.749
 
 
 
 
 1.601.289
 
 
 
 
 1.417.758
 
 
 
 
 
 
 % juridisch verplicht
 
 
 
 
 44,8%
 
 
 
 
 
 
 
 
 % bestuurlijk gebonden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 % beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 
 55,2%
 
 
 
 
 
 
 
 
 % nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 401.921
 
 
 
 
 923.301
 
 
 
 
 961.683
 
 
 
 
 1.444.131
 
 
 
 
 1.910.938
 
 
 
 
 1.606.530
 
 
 
 
 2.024.002
 
 
 
 
 
 Verwerving: voorbereidingsfase
 
 
 0
 
 
 40.439
 
 
 192.189
 
 
 793.206
 
 
 1.130.821
 
 
 1.087.128
 
 
 1.629.241
 
 
 
 
 Verwerving: onderzoeksfase
 
 
 0
 
 
 3.349
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Verwerving: realisatie
 
 
 401.921
 
 
 879.513
 
 
 769.494
 
 
 650.925
 
 
 780.117
 
 
 519.402
 
 
 394.761
 
 
 
 
 
 Instandhouding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 268.103
 
 
 
 
 329.785
 
 
 
 
 403.005
 
 
 
 
 409.188
 
 
 
 
 429.963
 
 
 
 
 410.100
 
 
 
 
 362.848
 
 
 
 
 
 Instandhouding materieel
 
 
 268.103
 
 
 329.785
 
 
 403.005
 
 
 409.188
 
 
 429.963
 
 
 410.100
 
 
 362.848
 
 
 
 
 
 Kennis en Innovatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 
 
 38.015
 
 
 
 
 39.082
 
 
 
 
 120.240
 
 
 
 
 182.662
 
 
 
 
 218.073
 
 
 
 
 232.673
 
 
 
 
 226.443
 
 
 
 
 
 Bijdrage grote onderzoeksfaciliteiten
 
 
 4.450
 
 
 3.459
 
 
 55.051
 
 
 117.448
 
 
 152.859
 
 
 167.359
 
 
 181.129
 
 
 
 
 Technologieontwikkeling
 
 
 29.090
 
 
 18.515
 
 
 38.566
 
 
 38.491
 
 
 38.491
 
 
 38.491
 
 
 38.491
 
 
 
 
 Kennisgebruik
 
 
 2.393
 
 
 9.847
 
 
 3.072
 
 
 3.172
 
 
 3.172
 
 
 3.272
 
 
 3.272
 
 
 
 
 Kort Cyclische Innovatie
 
 
 2.082
 
 
 7.261
 
 
 23.551
 
 
 23.551
 
 
 23.551
 
 
 23.551
 
 
 3.551
 
 
 
 
 
 Reserve valutaschommelingen / begrotingsreserve
 
 
 
 
 13.225
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onzekerheidsreservering
 
 
 
 0
 
 
 
 23.458
 
 
 
 
 12.732
 
 
 
 
 1.858
 
 
 
 
 2.354
 
 
 
 
 6.540
 
 
 
 
 323
 
 
 
 
 
 
 Over-/ onderprogrammering
 
 
 
 0
 
 
 
 ‒ 262.232
 
 
 
 
 ‒ 46.811
 
 
 
 
 420.574
 
 
 
 
 ‒ 200.579
 
 
 
 
 ‒ 654.554
 
 
 
 
 ‒ 1.195.858
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 51.471
 
 
 
 
 76.763
 
 
 
 
 99.875
 
 
 
 
 111.918
 
 
 
 
 101.918
 
 
 
 
 99.856
 
 
 
 
 101.918
 
 
 
 
 
 Overige ontvangsten materieel
 
 
 51.471
 
 
 76.763
 
 
 99.875
 
 
 111.918
 
 
 101.918
 
 
 99.856
 
 
 101.918
 
 
 
 
 
 
 Artikel 1 Defensiebreed materieel (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1.783.542
 
 
 
 
 1.688.527
 
 
 
 
 1.573.372
 
 
 
 
 1.395.192
 
 
 
 
 1.366.171
 
 
 
 
 1.216.517
 
 
 
 
 1.262.589
 
 
 
 
 1.499.127
 
 
 
 
 1.385.603
 
 
 
 
 1.609.879
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.652.261
 
 
 
 
 1.204.338
 
 
 
 
 952.114
 
 
 
 
 1.289.416
 
 
 
 
 1.520.505
 
 
 
 
 1.615.505
 
 
 
 
 1.947.365
 
 
 
 
 2.004.812
 
 
 
 
 3.186.423
 
 
 
 
 1.611.570
 
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 1.153.287
 
 
 
 
 1.034.541
 
 
 
 
 949.586
 
 
 
 
 752.022
 
 
 
 
 580.006
 
 
 
 
 563.958
 
 
 
 
 615.370
 
 
 
 
 721.612
 
 
 
 
 739.420
 
 
 
 
 965.875
 
 
 
 
 
 Verwerving: voorbereidingsfase
 
 
 1.029.862
 
 
 830.916
 
 
 817.641
 
 
 626.855
 
 
 542.924
 
 
 393.879
 
 
 485.767
 
 
 519.573
 
 
 489.575
 
 
 499.761
 
 
 
 
 Verwerving: onderzoeksfase
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 52
 
 
 52
 
 
 52
 
 
 
 
 Verwerving: realisatie
 
 
 123.425
 
 
 203.625
 
 
 131.945
 
 
 125.167
 
 
 37.082
 
 
 170.079
 
 
 129.603
 
 
 201.987
 
 
 249.793
 
 
 466.062
 
 
 
 
 
 Instandhouding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 353.837
 
 
 
 
 378.167
 
 
 
 
 376.195
 
 
 
 
 375.977
 
 
 
 
 376.808
 
 
 
 
 376.802
 
 
 
 
 376.784
 
 
 
 
 376.783
 
 
 
 
 381.173
 
 
 
 
 378.994
 
 
 
 
 
 Instandhouding materieel
 
 
 353.837
 
 
 378.167
 
 
 376.195
 
 
 375.977
 
 
 376.808
 
 
 376.802
 
 
 376.784
 
 
 376.783
 
 
 381.173
 
 
 378.994
 
 
 
 
 
 Kennis en Innovatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 
 
 245.443
 
 
 
 
 253.943
 
 
 
 
 261.943
 
 
 
 
 264.944
 
 
 
 
 266.443
 
 
 
 
 266.443
 
 
 
 
 266.443
 
 
 
 
 266.443
 
 
 
 
 266.443
 
 
 
 
 266.443
 
 
 
 
 
 Bijdrage grote onderzoeksfaciliteiten
 
 
 200.129
 
 
 208.629
 
 
 216.629
 
 
 219.629
 
 
 221.129
 
 
 221.129
 
 
 221.129
 
 
 221.129
 
 
 220.592
 
 
 221.129
 
 
 
 
 Technologieontwikkeling
 
 
 38.491
 
 
 38.491
 
 
 38.491
 
 
 38.492
 
 
 38.491
 
 
 38.491
 
 
 38.491
 
 
 38.491
 
 
 38.491
 
 
 38.491
 
 
 
 
 Kennisgebruik
 
 
 3.272
 
 
 3.272
 
 
 3.272
 
 
 3.272
 
 
 3.272
 
 
 3.272
 
 
 3.272
 
 
 3.272
 
 
 3.272
 
 
 3.272
 
 
 
 
 Kort Cyclische Innovatie
 
 
 3.551
 
 
 3.551
 
 
 3.551
 
 
 3.551
 
 
 3.551
 
 
 3.551
 
 
 3.551
 
 
 3.551
 
 
 4.088
 
 
 3.551
 
 
 
 
 
 Onzekerheidsreservering
 
 
 
 
 323
 
 
 
 
 323
 
 
 
 
 3.923
 
 
 
 
 816
 
 
 
 
 44.347
 
 
 
 
 10.747
 
 
 
 
 5.425
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Over-/ onderprogrammering
 
 
 
 
 ‒ 100.629
 
 
 
 
 ‒ 462.636
 
 
 
 
 ‒ 639.533
 
 
 
 
 ‒ 104.343
 
 
 
 
 252.901
 
 
 
 
 397.555
 
 
 
 
 683.343
 
 
 
 
 639.974
 
 
 
 
 1.799.387
 
 
 
 
 258
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 101.918
 
 
 
 
 89.538
 
 
 
 
 85.698
 
 
 
 
 85.698
 
 
 
 
 85.698
 
 
 
 
 85.698
 
 
 
 
 85.698
 
 
 
 
 85.698
 
 
 
 
 85.698
 
 
 
 
 85.698
 
 
 
 
 
 Overige ontvangsten materieel
 
 
 101.918
 
 
 89.538
 
 
 85.698
 
 
 85.698
 
 
 85.698
 
 
 85.698
 
 
 85.698
 
 
 85.698
 
 
 85.698
 
 
 85.698
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de instrumenten
 
 Het aandeel juridisch verplicht heeft betrekking op de levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een financiële verplichting is aangegaan die leidt tot toekomstige kasbetalingen. Voor 2023 gaat het naar verwachting om 44,8% van het uitgavenbudget.
 De geraamde verplichtingen op artikel 1 betreffen zowel verplichtingen voor de verwerving als voor de instandhouding van defensiebreed materieel. De raming van de verplichtingen is (deels) gebaseerd op het geplande moment dat voor een verwervingsproject een contract getekend wordt. Het moment waarop een contract daadwerkelijk wordt getekend, als eindfase van de verwerving, is afhankelijk van diverse factoren. Definitieve politieke besluitvorming over de reikwijdte en fasering van een project, samenwerking met derden en onderhandelingen met leveranciers, kunnen leiden tot een ander moment van het aangaan van de verplichting dan op dit moment is voorzien. Daarnaast is er ook een kasschuif verwerkt op dit artikel.
 Onderdeel van de instandhoudingsuitgaven in dit artikel zijn de uitgaven voor munitie. Met de 1e suppletoire begroting 2022 zijn de verplichtingenbudgetten voor munitie meerjarig herschikt om meer aan te sluiten op de leveringen van munitie.
 
 Verwerving Defensiebreed materieel
 
 De geraamde uitgaven betreffen de verwerving van materieel dat door alle operationele commando’s wordt ingezet en dat dus niet specifiek gericht is op maritiem, land- of luchtoptreden. 
 Nieuw aan te kopen materieel (door middel van het verwervingsproject) leidt mogelijk tot hogere of lagere instandhoudingsuitgaven; hiermee wordt rekening gehouden in de raming van de investering. Op het moment dat het nieuw verworven aan het betreffende defensieonderdeel, worden ook de hogere of lagere instandhoudingsuitgaven verrekend. 
 
 
 
 Verwerving defensiebreed materieel - voorbereidingsfase 
 
 In de onderstaande tabel wordt de planning weergegeven van de Defensiebrede materieelprojecten die zich op dit moment in de voorbereidingsfase bevinden. Voor projecten in voorbereidingsfase wordt de behoeftestelling uitgewerkt. Ook de planning van de A-brieven van DMP-plichtige projecten is - indien van toepassing - in de tabel opgenomen.
 
 Tabel 2 Projecten in voorbereidingsfase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in voorbereiding
 
 
 Projectbudget
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Vervanging Amarok
 
 
 100-250
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 Defensiebrede vervanging Klein Kaliber Wapens
 
 
 100-250
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 Defensiebrede Vervanging Wielvoertuigen (DVOW)
 
 
 1000-2500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vervanging Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS)
 
 
 250-1000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitbreiding Inzetvoorraden Eerste Hoofdtaak (Fase 1)
 
 
 250-1000
 
 
 Kamerbrief
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitbreiding Inzetvoorraden Eerste Hoofdtaak (Fase 2)
 
 
 1000-2500
 
 
 
 Kamerbrief
 
 
 
 
 
 
 
 
 Defensie Bewakings- en Beveiligingssysteem (DBBS)
 
 
 100-250
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ten opzichte van de begroting 2022 zijn, met uitzondering van de vervanging Amarok, alle benoemde projecten in bovenstaande tabel nieuw in de voorbereidingsfase. In tabel 3 worden de afzonderlijke projecten toegelicht.
 
 Tabel 3 Toelichting Projecten in voorbereidingsfase
 
 
 
 
 
 
 Projecten in voorbereiding
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 Vervanging Amarok
 
 
 In het project wordt de huidige vloot aan Amaroks vervangen. De Amarok is een civiel terreinvoertuig bedoeld voor personenvervoer en vervoer van persoonlijke uitrusting en vracht in de vredesbedrijfsvoering, tijdens oefeningen en voor nationale inzet.
 
 
 
 
 Defensiebrede vervanging Klein Kaliber Wapens
 
 
 In dit project worden de klein kaliber wapens vervangen.
 
 
 
 
 Defensiebrede Vervanging Wielvoertuigen (DVOW)
 
 
 In het project wordt de huidige vloot aan operationele wielvoertuigen vervangen om de mobiliteit en transportfunctionaliteit op land te garanderen.
 
 
 
 
 Vervanging Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS)
 
 
 In dit project wordt het VOSS vervangen (zie toelichting bij 'Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem).
 
 
 
 
 Defensie Operationeel Kledingsysteem (DOKS)
 
 
 Het project Defensie Operationeel Kledingsysteem betreft de invoering van nieuwe gevechtskleding voor de krijgsmacht. Het project dient om individuele militairen en eenheden beter te beschermen. De kleding is bestemd voor wereldwijd gebruik, in alle delen van het geweldsspectrum. Invoering van het Defensie Operationeel Kledingsysteem draagt bij tot een meer effectieve inzet van Nederlandse militairen. De defensiebrede invoering van een nieuw gevechtskledingsysteem leidt tot stroomlijning van de uitrustingspakketten en vereenvoudiging van de bevoorrading en instandhouding.
 
 
 
 
 Uitbreiding Inzetvoorraden Eerste Hoofdtaak (Fase 1)
 
 
 Insetvoorraden munitie voor hoofdtaak 1 tot 60%. Het project wordt uitgevoerd in 3 stappen: Stap 1 is het versnellen (versnellingsbrief in apr'22) van de aanschaf op lopende contracten en de munitiesoorten die prioriteit hebben. Stap 2 is het invullen van de BKI-behoefte op basis van de projecten die de aankomende periode in uitvoering worden gegeven. Stap 3 is het restant van de artikelen, die niet geborgd worden in de eerste 2 stappen, ophogen tot 60%. Fase 1 en fase 2 zijn geborgd in deze 3 stappen.
 
 
 
 
 Uitbreiding Inzetvoorraden Eerste Hoofdtaak (Fase 2)
 
 
 Zie 'Uitbreiding Inzetvoorraden Eerste hoofdtaak (Fase 1)'.
 
 
 
 
 Defensie Bewakings- en Beveiligingssysteem (DBBS)
 
 
 et nieuwe Defensie Bewakings- en Beveiligingssysteem (DBBS) vervangt ruim 45 verschillende bestaande systemen op nagenoeg alle defensielocaties van alle defensieonderdelen. Onder het bewakingssysteem vallen elektronische toegang, indringerdetectie en meldkamersystemen. De oplossing voorziet in een centrale monitoring faciliteit die wordt ingericht op een landelijke meldkamer.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving defensiebreed materieel - onderzoeksfase
 
 In onderstaande tabel wordt het projectbudget en de planning van Kamerbrieven weergegeven van de defensiebrede verwervingsprojecten die zich in de onderzoeksfase bevinden. In deze fase wordt onderzocht hoe invulling gegeven kan worden aan de behoefte.
 
 Tabel 4 Projecten in onderzoeksfase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Er zijn geen wijzigingen ten opzichte van de begroting 2022 opgetreden.
 
 Tabel 5 Toelichting projecten in onderzoeksfase
 
 
 
 
 
 
 Programma vervanging Wissellaadsystemen, trekkeropleggercombinaties en wielbergingsvoertuigen (WTB)
 
 
 Het programma Wissellaadsystemen, Trekker-opleggercombinaties en wielbergingsvoertuigen (WTB) voorziet in de defensiebrede vervanging van deze operationele wielvoertuigen en gerelateerd materieel zoals aanhangwagens, opslag-, overslag- en distributiemiddelen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving defensiebreed materieel - realisatiefase
 
 Onderstaande tabel geeft een overzicht van de defensiebrede projecten die zich in de realisatiefase bevinden. Dit betekent dat de opdracht voor verwerving aan de uitvoeringsorganisaties is gegeven. In onderstaande tabel wordt ook weergegeven wat het projectbudget van deze projecten is en hoe dit projectbudget over de jaren verdeeld is (tenzij commercieel vertrouwelijk). 
 
 Tabel 6 Projecten in realisatiefase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in realisatie
 
 
 Projectbudget
 
 
 t/m 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027 e.v.
 
 
 
 
 
 
 Militaire Satelliet Communicatie lange termijn defensiebreed (MILSATCOM)
 
 
 147,7
 
 
 127,6
 
 
 16,8
 
 
 3,3
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Defensie Bewakings- en Beveiligingssysteem (DBBS)
 
 
 243
 
 
 41,9
 
 
 88,3
 
 
 71,1
 
 
 26,5
 
 
 15
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Defensie Operationeel Kledingsysteem (DOKS)
 
 
 250-1.000
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS)
 
 
 713,9
 
 
 176,8
 
 
 70,8
 
 
 59,1
 
 
 35,1
 
 
 17,7
 
 
 3,8
 
 
 350,6
 
 
 
 
 Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen (DVOW)
 
 
 1.000-2.500
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 
 
 Er zijn wijzigingen ten opzichte van de begroting 2022 opgetreden bij de volgende projecten:
 
 
 –
 Het project Defensie Bewakings- en Beveiligingssysteem (DBBS) is met een jaar vertraagd, waardoor de realisatie nu doorloopt t/m 2026. Extern onderzoek naar aanleiding van de opgelopen vertraging heeft uitgewezen dat het project levensvatbaar is, maar dat er voor het vervolg nog knelpunten zijn die opgelost moeten worden. Onder begeleiding van de externe onderzoekers worden deze knelpunten geadresseerd en aangepakt.
 
 
 –
 Het projectbudget Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen (DVOW) is terug gewijzigd naar de status commercieel vertrouwelijk omdat het hoofdcontract is ontbonden met de initieel gecontracteerde leverancier voor de aankoop van het voertuig 12kN Air Assault. De behoefte aan nieuwe luchtmobiele voertuigen zal nu via verwerving ‘van de plank’ (Military-off-the-Shelf) worden aangeschaft. Tot aan de levering van die nieuwe luchtmobiele voertuigen wordt de huidige vloot langer in stand gehouden door extra instandhouding en levensduur verlengend onderhoud (Kamerstuk 26 396, nr. 118). 
 
 
 –
 Een delta-exploitatiereeks is budget dat bedoeld is om een duurdere instandhouding van nieuwe wapensystemen te betalen. De delta-exploitatiereeks bij de projecten Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS), Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen (DVOW) is bijgesteld door toewijzing prijsbijstelling en in lijn brengen met daadwerkelijke verwachte uitgaven voor instandhouding. 
 
 
 
 
 Tabel 7 Toelichting projecten in realisatiefase
 
 
 
 
 
 
 Projecten in realisatie
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 Militaire Satelliet Communicatie lange termijn defensiebreed (MILSATCOM)
 
 
 Doel van het project MILSATCOM is het voorzien in de behoefte van de krijgsmacht aan satellietcommunicatiecapaciteit voor militair gebruik. Het project betreft de gegarandeerde beschikbaarheid van satellietcapaciteit (het ruimtesegment) in verschillende frequentiebanden, het realiseren van grondstations in Nederland en Curaçao (het statische grondsegment) en het verwerven van land- en scheepsterminals (het mobiele grondsegment). Het deelproject MILSATCOM voorziet in de zogenaamde AEHF-satellietcommunicatiecapaciteit met de bijbehorende AEHF-terminals.
 
 
 
 
 Defensie Bewakings- en Beveiligingssysteem (DBBS)
 
 
 Het project DBBS voorziet in de vervanging van de huidige bewakings- en beveiligingssystemen, teneinde de continuïteit van de ondersteuning binnen de bewakings- en beveiligingsoperatie te waarborgen, te verbeteren en hierbij kosten te besparen. Onder het bewakingssysteem vallen elektronische toegang, indringerdetectie en de meldkamersystemen. Het project DBBS is randvoorwaardelijk om toekomstvast en structureel betaalbaar de fysieke beveiliging uit te kunnen voeren van Defensielocaties.
 
 
 
 
 Defensie Operationeel Kledingsysteem (DOKS)
 
 
 Het project Defensie Operationeel Kledingsysteem betreft de invoering van nieuwe gevechtskleding voor de krijgsmacht. Het project dient om individuele militairen en eenheden beter te beschermen. De kleding is bestemd voor wereldwijd gebruik, in alle delen van het geweldsspectrum. Invoering van het Defensie Operationeel Kledingsysteem draagt bij tot een meer effectieve inzet van Nederlandse militairen. De defensiebrede invoering van een nieuw gevechtskledingsysteem leidt tot stroomlijning van de uitrustingspakketten en vereenvoudiging van de bevoorrading en instandhouding.
 
 
 
 
 Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS)
 
 
 Het project VOSS past in het streven om te voorzien in betere bescherming van ingezette eenheden en het vermogen op te treden in netwerken (Network Enabled Capabilities) verder te vergroten. Met VOSS worden de operationele capaciteit van de individuele militair, maar ook van de lagere eenheden vergroot.
 
 
 
 
 Defensiebrede Vanvanging Operationele Wielvoertuigen (DVOW)
 
 
 De defensiebrede behoefte betreft de vervanging van de operationele wielvoertuigen van Defensie die voor het merendeel zijn ingevoerd tussen 1980 en 2000. Deze wielvoertuigen vormen de basismobiliteit van nagenoeg alle expeditionaire, nationale, opleidings- en overige eenheden van alle operationele commando’s. Het toekomstige wielvoertuigenbestand zal gaan bestaan uit een licht, een middelzwaar en een zwaar type vrachtauto.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Instandhouding defensiebreed materieel 
 
 De geraamde uitgaven voor instandhouding van defensiebreed materieel betreffen voornamelijk de instandhoudingsuitgaven van het Kleding- en Persoonsgebonden Uitrustingbedrijf (KPU-bedrijf) en het Defensie Munitiebedrijf (DMunB). Ook worden hier de uitgaven voor de normstellende taak van de DMO voor de wapensystemen verantwoord. In de instandhoudingsfase wordt het wapensysteem door het operationeel Comando (Opco) in gebruik genomen, al dan niet gefaseerd. Het Opco is integraal verantwoordelijk voor gebruik en instandhouding van het materieel. DMO Wapensystemen vervult de rol van normsteller voor het materieel dat is overgedragen aan het Opco. Deze norm­stellende rol omvat de volgende gebieden: veiligheid, technische beschikbaarheid, bewaking levensduurkosten ('betaalbaarheid') en waardebehoud. DMO vervult deze taak voor maritiem-, land- en luchtmaterieel. Een overzicht van de instandhoudingsuitgaven per wapensysteem is opgenomen in bijlage 3.
 
 
 
 Kennis en Innovatie 
 
 Bijdrage grote onderzoeksfaciliteiten 
 Defensie draagt met deze middelen specifiek bij aan de instandhouding van grote onderzoeksfaciliteiten bij TNO, NLR en MARIN. 
 Technologie ontwikkeling 
 We verbreden en verdiepen de samenwerking met onze partners. Dat doen we ook met kennisinstituten, het bedrijfsleven en andere veiligheidspartners. Het budget voor technologieontwikkeling wordt projectmatig ingezet op die gebieden waar technologie een oplossing kan bieden voor (operationele) tekortkomingen, de (operationele) output van Defensie kan verbeteren of tot besparingen kan leiden. De uitvoering gebeurt vaak binnen de gouden driehoek van overheid, industrie (inclusief het nationale midden- en kleinbedrijf (MKB)) en kennisinstituten. Dit instrument draagt bij aan de versterking van het innovatief vermogen van de Nederlandse defensie-gerelateerde industrie en daarmee aan de doelstelling van de Defensie Industrie Strategie (DIS; Kamerstuk 31125, nr. 92) en het rijksbrede topsectorenbeleid. Technologieprojecten worden, indien van toepassing, interdepartementaal (topsectorenbeleid) en internationaal (met de NAVO en het European Defence Agency (EDA)) afgestemd en ingebed. 
 CODEMO
 De CODEMO-regeling (Commissie Defensie Materieel Ontwikkeling) is een aansprekend instrument dat bedoeld is voor innovatieve defensie-specifiekeproductontwikkeling door met name het nationale MKB. Defensie neemt, van goedgekeurde projectvoorstellen, maximaal 50 procent van de ontwikkelingskosten voor haar rekening. Eventuele opbrengsten voor Defensie, in de vorm van royalty’s over de verkoop van de ontwikkelde producten, worden beschikbaar gesteld voor de CODEMO-regeling. Ook zijn vanuit de oude CODEMA-regeling, de voorloper van de CODEMO-regeling, royalty’s toegevoegd aan het budget van € 10 miljoen waar in 2011 mee is gestart, resulterend in een totaal budget van € 13,3 miljoen. In totaal is sinds de start van de regeling voor een bedrag van € 11,8 miljoen aan projectvoorstellen goedgekeurd en resteert een budget van € 1,5 miljoen.
 
 CODEMO (t/m 1 juni 2022)
 
 
 
 
 
 
 Ingediende voorstellen
 
 
 94
 
 
 
 
 Gehonoreerde voorstellen
 
 
 29
 
 
 
 
 Afgewezen voorstellen
 
 
 65
 
 
 
 
 Afgeronde voorstellen
 
 
 23
 
 
 
 
 
 Kennisgebruik 
 De toepassing van (met centrale middelen) opgebouwde kennis wordt primair gefinancierd uit de decentrale budgetten van de defensieonderdelen. Op centraal niveau is een beperkt budget beschikbaar voor acute, onvoorziene kennisondersteuning.
 Kort-cyclische innovatie 
 Onder kortcyclische innovatie vallen uitgaven die worden gedaan in het kader van centraal gestuurde innovatie, en het faciliteren van decentrale innovatie door de krijgsmachtdelen. Hiervoor kent Defensie een centrale innovatieorganisatie FRONT (Future Relevant Operations with Next Generation Technology & Thinking). Daarnaast organiseert Defensie bijvoorbeeld de jaarlijkse Defensie Innovatie Competitie en investeert in innovatie- en kennisnetwerken
 
 
 
 Onzekerheidsreservering defensiebreed materieel 
 
 Defensie hanteert voor verwervingsprojecten naast een risicoreservering per project ook een systematiek van onzekerheidsreserveringen. De onzekerheidsreserveringen betreffen het gehele portfolio groot materieel en beslaan daarmee artikel 1 t/m 4. Met de onzekerheidsreservering worden risico’s afgedekt die buiten de invloedssfeer van een project liggen, zoals risico’s bij internationale samenwerking. Deze risico’s kunnen leiden tot een hogere raming dan oorspronkelijk voorzien. De hoogte van de onzekerheidsreservering wordt per project bepaald, maar is geen onderdeel van het projectbudget. Omdat niet alle risico’s zich tegelijkertijd voor zullen doen, is gekozen voor een systematiek waarbij de som van de onzekerheidsreserveringen per project groter is dan de reservering die in totaliteit op de begroting wordt aangehouden voor de geïdentificeerde risico’s. Het instrument onzekerheidsreservering wordt momenteel (in 2022) geëvalueerd.
 
 
 
 Over-/onderprogrammering defensiebreed materieel
 
 In de eerste jaren is het investeringsprogramma groter dan het daadwerkelijke budget; er is sprake van overprogrammering. Vanaf 2027 telt het totaal van het investeringsprogramma op tot een lager bedrag dan het daadwerkelijke budget; er is sprake van onderprogrammering. Omdat de ervaring van eerdere jaren leert dat het risico op vertragingen groot is, onder andere als gevolg van onvoorziene externe factoren, worden in de eerste jaren meer projecten gepland dan totaal aan budget beschikbaar is in een jaar. 
 Door met deze overprogrammering te werken wordt zoveel als mogelijk getracht te voorkomen dat vertragingen bij individuele projecten leiden tot onderrealisatie van het beschikbare budget. Op dit moment wordt een overprogrammering van maximaal 30 procent gehanteerd. Over de gehele looptijd sluit het fonds op nul, doordat de overprogrammering in eerdere jaren wordt gecompenseerd door onderprogrammering in latere jaren.
 De over-/onderprogrammering wordt in de budgettaire tabel apart inzichtelijk gemaakt. Omdat niet meer uitgegeven mag worden dan aan budget (de uitgaven in de budgettaire tabel) is geautoriseerd, vindt op de over-/onderprogrammering geen realisatie plaats. 
 
 Figuur 5 Defensiebreed materieel (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 Ontvangsten defensiebreed materieel
 
 De ontvangsten bestaan uit de verkoopopbrengsten van materieel en overige ontvangsten. De in 2023 begrote verkoopopbrengsten bestaan voor een aanzienlijk deel uit ontvangsten uit de verkoop van F-16's. Voor de verkoop van een deel van de vloot ‒ 12 stuks - is inmiddels een contract getekend met de Amerikaanse firma «Draken international» dat de toestellen in de rol van oefenvijand voor de Amerikaanse strijdkrachten gaat gebruiken. Ook worden in 2023 betalingen verwacht van Jordanië voor geleverde F-16's en grondgebonden materieel. 
 Behalve de afstoting van strategisch materieel wordt op dit budget de planmatige periodieke vernieuwing van niet-strategisch materieel verantwoord. Voorbeelden daarvan zijn de vervanging van een deel van de vloot van niet-operationele dienstvoertuigen (in 2023 € 9,5 miljoen) en vervanging van medische artikelen (in 2023 € 2,9 miljoen). Ook de ontvangsten die voortkomen uit retour ontvangen BTW worden op dit artikel verantwoord. 
 
 
 
 
 3.2
 Artikel 2: Maritiem materieel
 
 
 
 Omschrijving van de samenhang in het beleid 
 
 Het doel van dit artikel is inzicht bieden in het investeren in en instandhouden van het maritiem materieel. De verwerving wordt nader uitgesplitst in de voorbereidings-, onderzoeks- en realisatiefase. De instanhouding is gerelateerd aan de beleidsdoelen en -instrumenten zoals beschreven in beleidsartikel 2 (Koninklijke Marine) van de Begroting Hoofdstuk X. 
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid en budgetflexibiliteit
 
 
 Artikel 2 Maritiem materieel (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 423.425
 
 
 
 
 710.848
 
 
 
 
 5.466.977
 
 
 
 
 971.715
 
 
 
 
 779.960
 
 
 
 
 982.652
 
 
 
 
 1.019.955
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 483.137
 
 
 
 
 736.766
 
 
 
 
 676.321
 
 
 
 
 1.044.064
 
 
 
 
 1.236.373
 
 
 
 
 1.970.152
 
 
 
 
 2.121.416
 
 
 
 
 
 
 % juridisch verplicht
 
 
 
 
 44,0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 % bestuurlijk gebonden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 % beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 
 56,0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 % nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 327.962
 
 
 
 
 648.082
 
 
 
 
 820.379
 
 
 
 
 1.109.902
 
 
 
 
 1.526.078
 
 
 
 
 1.821.554
 
 
 
 
 1.493.753
 
 
 
 
 
 Verwerving: voorbereidingsfase
 
 
 0
 
 
 7.608
 
 
 97.992
 
 
 286.234
 
 
 494.978
 
 
 863.483
 
 
 716.132
 
 
 
 
 Verwerving: onderzoeksfase
 
 
 0
 
 
 20.221
 
 
 84.965
 
 
 221.077
 
 
 315.911
 
 
 406.423
 
 
 346.308
 
 
 
 
 Verwerving: realisatie
 
 
 327.962
 
 
 620.253
 
 
 637.422
 
 
 602.591
 
 
 715.189
 
 
 551.648
 
 
 431.313
 
 
 
 
 
 Instandhouding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 155.175
 
 
 
 
 170.834
 
 
 
 
 179.195
 
 
 
 
 189.599
 
 
 
 
 203.852
 
 
 
 
 263.061
 
 
 
 
 212.264
 
 
 
 
 
 Instandhouding materieel
 
 
 155.175
 
 
 170.834
 
 
 179.195
 
 
 189.599
 
 
 203.852
 
 
 263.061
 
 
 212.264
 
 
 
 
 
 Over-/ onderprogrammering
 
 
 
 0
 
 
 
 ‒ 82.150
 
 
 
 
 ‒ 323.253
 
 
 
 
 ‒ 255.437
 
 
 
 
 ‒ 493.557
 
 
 
 
 ‒ 114.463
 
 
 
 
 415.399
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 42.346
 
 
 
 
 21.500
 
 
 
 
 9.684
 
 
 
 
 9.684
 
 
 
 
 9.684
 
 
 
 
 9.684
 
 
 
 
 9.684
 
 
 
 
 
 Overige ontvangsten materieel
 
 
 42.346
 
 
 21.500
 
 
 9.684
 
 
 9.684
 
 
 9.684
 
 
 9.684
 
 
 9.684
 
 
 
 
 
 
 Artikel 2 Maritiem materieel (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 664.756
 
 
 
 
 1.351.311
 
 
 
 
 1.734.637
 
 
 
 
 2.262.957
 
 
 
 
 2.257.744
 
 
 
 
 2.063.736
 
 
 
 
 1.570.053
 
 
 
 
 1.304.772
 
 
 
 
 363.242
 
 
 
 
 1.414.251
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 2.173.131
 
 
 
 
 2.308.310
 
 
 
 
 2.581.394
 
 
 
 
 2.692.312
 
 
 
 
 2.366.167
 
 
 
 
 2.014.479
 
 
 
 
 1.605.640
 
 
 
 
 1.492.042
 
 
 
 
 580.356
 
 
 
 
 912.379
 
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 1.348.322
 
 
 
 
 1.518.894
 
 
 
 
 1.874.586
 
 
 
 
 2.251.575
 
 
 
 
 2.045.479
 
 
 
 
 1.851.329
 
 
 
 
 1.358.067
 
 
 
 
 1.092.552
 
 
 
 
 151.683
 
 
 
 
 1.202.536
 
 
 
 
 
 Verwerving: voorbereidingsfase
 
 
 743.390
 
 
 894.137
 
 
 1.359.914
 
 
 1.638.356
 
 
 1.376.204
 
 
 1.245.091
 
 
 997.826
 
 
 796.013
 
 
 ‒ 73.877
 
 
 409.673
 
 
 
 
 Verwerving: onderzoeksfase
 
 
 293.914
 
 
 431.187
 
 
 359.048
 
 
 561.879
 
 
 631.128
 
 
 561.883
 
 
 319.525
 
 
 181.035
 
 
 181.035
 
 
 666.207
 
 
 
 
 Verwerving: realisatie
 
 
 311.018
 
 
 193.570
 
 
 155.624
 
 
 51.340
 
 
 38.147
 
 
 44.355
 
 
 40.716
 
 
 115.504
 
 
 44.525
 
 
 126.656
 
 
 
 
 
 Instandhouding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 211.677
 
 
 
 
 212.257
 
 
 
 
 212.077
 
 
 
 
 212.084
 
 
 
 
 212.077
 
 
 
 
 212.085
 
 
 
 
 212.085
 
 
 
 
 211.559
 
 
 
 
 211.559
 
 
 
 
 211.715
 
 
 
 
 
 Instandhouding materieel
 
 
 211.677
 
 
 212.257
 
 
 212.077
 
 
 212.084
 
 
 212.077
 
 
 212.085
 
 
 212.085
 
 
 211.559
 
 
 211.559
 
 
 211.715
 
 
 
 
 
 Over-/ onderprogrammering
 
 
 
 
 613.132
 
 
 
 
 577.159
 
 
 
 
 494.731
 
 
 
 
 228.653
 
 
 
 
 108.611
 
 
 
 
 ‒ 48.935
 
 
 
 
 35.488
 
 
 
 
 187.931
 
 
 
 
 217.114
 
 
 
 
 ‒ 501.872
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 9.684
 
 
 
 
 9.684
 
 
 
 
 9.684
 
 
 
 
 9.684
 
 
 
 
 9.684
 
 
 
 
 9.684
 
 
 
 
 9.684
 
 
 
 
 9.684
 
 
 
 
 9.684
 
 
 
 
 9.684
 
 
 
 
 
 Overige ontvangsten materieel
 
 
 9.684
 
 
 9.684
 
 
 9.684
 
 
 9.684
 
 
 9.684
 
 
 9.684
 
 
 9.684
 
 
 9.684
 
 
 9.684
 
 
 9.684
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de instrumenten
 
 Het aandeel juridisch verplicht heeft betrekking op de levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een financiële verplichting is aangegaan die leidt tot toekomstige kasbetalingen. Voor 2023 gaat het naar verwachting om 44,0% procent van het uitgavenbudget. De geraamde verplichtingen op artikel2 betreffen zowel verplichtingen voor de verwerving als voor de instandhouding van maritiem materieel. De raming van de verplichtingen is (deels) gebaseerd op het geplande moment dat voor een verwervingsproject een contract getekend wordt. Het moment waarop een contract daadwerkelijk wordt getekend, als eindfase van de verwerving, is afhankelijk van diverse factoren. Definitieve politieke besluitvorming over de reikwijdte en fasering van een project, samenwerking met derden en onderhandelingen met leveranciers, kunnen leiden tot een ander moment van het aangaan van de verplichting dan op dit moment is voorzien. Daarnaast is er ook een kasschuif verwerkt op dit artikel.
 
 Verwerving maritiem materieel
 
 De geraamde uitgaven aan investeringen betreffen de investeringen in maritieme wapensystemen: de Luchtverdedigings- en Commandofregatten, M-fregatten, patrouilleschepen, Landing Platform Docks (LPD’s), het Joint Support Ship (JSS), de onderzeeboten, mijnenbestrijdingsvaartuigen en diverse kleinere systemen. 
 Nieuw aan te kopen materieel (door middel van het verwervingsproject) leidt mogelijk tot hogere of lagere instandhoudingsuitgaven; hiermee wordt rekening gehouden in de raming van de investering. Op het moment dat het nieuw verworven aan het betreffende defensieonderdeel, worden ook de hogere of lagere instandhoudingsuitgaven verrekend. 
 
 
 
 Verwerving maritiem materieel - voorbereidingsfase
 
 In onderstaande tabel wordt de planning weergegeven van de maritiem materieelprojecten die zich in de voorbereidingsfase bevinden. Voor deze projecten wordt de behoeftestelling uitgewerkt. Ook de planning van de A-brieven van DMP-plichtige projecten is - indien van toepassing - in de tabel opgenomen.
 
 Tabel 8 Projecten in voorbereidingsfase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in voorbereiding
 
 
 Projectbudget
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Midlife Update Zr. Ms. Karel Doorman (Joint Support Ship, JSS)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vervanging MK 48 Torpedo
 
 
 100-250
 
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 Vervanging Middelzwaar Landingsvaartuig (LCVP)
 
 
 100-250
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vervanging Zwaar Landingsvaartuig (LCU)
 
 
 100-250
 
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 Vervangende Capaciteit LPD's en OPV
 
 
 1000-2500
 
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 Vervanging Luchtverdedigings- en Commandofregatten (LCF) (incl. studies)
 
 
 >2.500
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vervanging Standard Missile 2 Block IIIA
 
 
 100-250
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving Maritime Strike
 
 
 1000-2500
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving Ballistic Missile Defence Interceptiecapaciteit
 
 
 250-1.000
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving precision guided munition Korps Mariniers
 
 
 100-250
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving Anti Torpedo Torpedo
 
 
 250-1.000
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ten opzichte van de begroting 2022 zijn de projecten vervanging Maritime Strike, verwerving Ballistic Missile Defence Interceptiecapaciteit, verwerving precision guided munition Korps Mariniers en verwerving Anti Torpedo Torpedo nieuw toegevoegd aan de voorbereidingsfase of aangepast ten opzichte van vorig jaar.
 
 Tabel 9 Toelichting projecten in voorbereidingsfase
 
 
 
 
 
 
 Projecten in voorbereiding
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 Midlife Update Zr. Ms. Karel Doorman (Joint Support Ship, JSS)
 
 
 Dit betreft de Midlife Update van het Joint Support Ship om het schip in de tweede fase van haar levensduur technisch inzetbaar en operationeel relevant te houden.
 
 
 
 
 Vervanging MK 48 Torpedo
 
 
 Dit betreft de vervanging van de «heavy weight» torpedo die door onderzeeboten kan worden gelanceerd.
 
 
 
 
 Vervanging Middelzwaar Landingsvaartuig (LCVP)
 
 
 Dit betreft de vervanging van het Middelzware Landingsvaartuig van het Korps Mariniers. Het LCVP (Landing Craft Vehicle & Personnel) is een kleiner landingsvaartuig dan de LCU  (Landing Craft Utility) en is in de eerste plaats bedoeld voor het verplaatsen van personeel. Het vaartuig kan eventueel ook twee landrover-terreinwagens of een BV-206 rupsvoertuig vervoeren. Het landingsvaartuig kan vanuit zogenaamde davit (hijstakels) ingezet worden vanaf verschillende typen schepen.
 
 
 
 
 Vervanging Zwaar Landingsvaartuig (LCU)
 
 
 Dit betreft de vervanging van het Zware Landingsvaartuig van het Korps Mariniers. Het Landing Craft Utility is bestemd voor het vervoer van (zwaar) materieel vanaf de amfibische transportschepen. Het kan ook personeel vervoeren.
 
 
 
 
 Vervangende Capaciteit LPD's en OPV
 
 
 Dit betreft de vervanging van zowel de beide Landing Platfrom Docks Zr.Ms. Rotterdam en Zr.Ms. Johan de Witt als de vier Ocean Going Patrol Vessels door een nieuw op te richten scheepklasse dat geschikt is voor amfibische operaties, maritieme patrouilletaken en noodhulp.
 
 
 
 
 Vervanging Luchtverdedigings- en Commandofregatten (LCF) (incl. studies)
 
 
 Betreft vervanging van de Zeven Provinciën-klasse Luchtverdedigings- en Commandofregatten.
 
 
 
 
 Vervanging Standard Missile 2 Block IIIA (SM2-IIIA)
 
 
 Dit project betreft de vervanging van de Standard Missile 2 Block IIIA voor de luchtverdediging op grote afstand.
 
 
 
 
 Verwerving Maritime Strike
 
 
 Om DPS uit te voeren, rust Defensie maritieme platformen (NATO Maritime Strike Long Range, NMS-LR) uit met munitie die door middel van een aandrijving en defensieve capaciteiten in staat is om lange afstanden af te leggen en vijandelijke verdediging te omzeilen. Daarnaast investeert Defensie in een Joint Targeting Support Cell (TSC) waarmee Defensie zelfstandig in staat is om doelinformatie te produceren en te valideren en de munitie optimaal in te zetten. Door deze integrale benadering kan Defensie DPS zelfstandig of in samenwerking met (NAVO-)partners uitvoeren. Dit verbetert de zelfredzaamheid van Europa.
 
 
 
 
 Verwerving Ballistic Missile Defence Interceptiecapaciteit
 
 
 Verwerving van raketsysteem en sensoren waardoor Defensie beschikt over wapensystemen en effectoren aan boord van Nederlandse maritieme eenheden om ballistische raketten te kunnen onderscheppen en daarmee bij kan dragen aan bescherming van het Europese grondgebied en het leveren van Force Defence van de maritieme taakgroep
 
 
 
 
 Verwerving precision guided munition Korps Mariniers
 
 
 Verwerving van precisie raketsysteem en loitering munitie voor het Korps Mariniers waardoor eenheden in staat zijn om landsystemen zoals vijandelijke objecten of eenheden, statische of mobiele radarsystemen en C2-elementen, met hoge precisie uit te schakelen
 
 
 
 
 Verwerving Anti Torpedo Torpedo
 
 
 Verwerving van anti-torpedo systeem. Met de Anti Torpedo Torpedo (ATT) beschikken de groot bovenwater eenheden van CZSK over de capaciteit om zich kinetisch te verdedigen tegen alle torpedodreigingen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving maritiem materieel - onderzoeksfase 
 
 In onderstaande tabel wordt het projectbudget en de planning van Kamerbrieven weergegeven van de verwervingsprojecten voor maritiem materieel die zich in de onderzoeksfase bevinden. In deze fase wordt onderzocht hoe invulling gegeven kan worden aan de behoefte.
 
 Tabel 10 Projecten in onderzoeksfase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in onderzoek
 
 
 Projectbudget
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Midlife Update Oceangoing Patrol Vessel (OPV)
 
 
 100-250
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ESSM Block 2: Verwerving en Integratie
 
 
 250-1.000
 
 
 D-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vervanging Hulpvaartuigen
 
 
 250-1.000
 
 
 B-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ten opzichte van de begroting 2022 is het project voor de vervanging van de Softkill Torpedo Defensiesysteem van de onderzoeksfase naar de realisatiefase over gegaan. 
 
 Tabel 11 Toelichting projecten in onderzoeksfase
 
 
 
 
 
 
 Projecten in onderzoek
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 Midlife Update Oceangoing Patrol Vessel (OPV)
 
 
 Dit betreft de Midlife Update van de Oceangoing Patrol Vessel om de schepen in de tweede fase van hun levensduur technisch inzetbaar en operationeel relevant te houden.
 
 
 
 
 ESSM Block 2: Verwerving en Integratie
 
 
 Het betreft het verwerven en integreren van nieuwe luchtverdedigingsraketten voor de Luchtverdedigings- en Commandofregatten (LC-fregatten) en Multipurpose fregatten (M-fregatten). Dit is van belang voor de ondersteuning en de beïnvloeding van landoperaties vanuit zee en voor operaties in en nabij maritieme knooppunten en transportroutes.
 
 
 
 
 Vervanging Hulpvaartuigen
 
 
 Dit betreft de vervanging van het torpedowerkschip, de beide Hydrografische Opnemingsvaartuigen, het transport- en ondersteuningsschip in het Caribische Gebied, vier duikvaartuigen van de Cerberusklasse en het duikopleidingsvaartuig, waarbij gestreefd wordt naar een gemeenschappelijk ontwerp en familievorming waar dat doelmatig is. De technische haalbaarheid en financiële consequenties om deze vaartuigen (gedeeltelijk) emissievrij te maken, worden in de onderzoeksfase nader worden onderzocht. Zoals aangekondigd in de Defensie Energie- en Omgeving Strategie (DEOS) wil Defensie zoveel mogelijk aansluiten bij en gebruik maken van rijksbreed beschikbaar gestelde middelen voor het realiseren van klimaatdoelen. Op basis van de resultaten van de onderzoeksfase (inclusief de technische en financiële mogelijkheden) zal worden bezien of het (gedeeltelijk) emissievrij maken van de hulpvaartuigen kan worden meegenomen in het project. Defensie is rijksbreed in gesprek voor additionele middelen om deze vaartuigen (gedeeltelijk) emissievrij te maken.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving maritiem materieel - realisatiefase 
 
 Onderstaande tabel geeft een overzicht van de projecten voor maritiem materieel die zich in de realisatiefase bevinden. Dit betekent dat de opdracht voor verwerving aan de uitvoeringsorganisaties is gegeven. In onderstaande tabel wordt ook weergegeven wat het projectbudget van deze projecten is en hoe dit projectbudget over de jaren verdeeld is (tenzij commercieel vertrouwelijk). 
 
 Tabel 12 Projecten in realisatiefase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in realisatie
 
 
 Projectbudget
 
 
 t/m 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027 e.v.
 
 
 
 
 
 
 Vervanging maritiem surface-to-surface missile
 
 
 100-250
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vervanging 127 mm kanon Luchtverdedigings- en Commandofregatten
 
 
 137,1
 
 
 26,8
 
 
 16,2
 
 
 26,8
 
 
 21,7
 
 
 20,2
 
 
 11,1
 
 
 14,3
 
 
 
 
 Maritime Ballistic Missile Defence (MBMD)
 
 
 149,5
 
 
 135,2
 
 
 7,7
 
 
 6,6
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Verbetering MK48 Torpedo
 
 
 214,9
 
 
 111,4
 
 
 21,7
 
 
 16,8
 
 
 10,8
 
 
 16,2
 
 
 14,6
 
 
 23,4
 
 
 
 
 Instandhoudingsprogramma Luchtverdedigings- en Commandofregatten (IP-LCF)
 
 
 205,2
 
 
 152,3
 
 
 26
 
 
 20,1
 
 
 5,3
 
 
 1,5
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Vervanging MK46 Lightweight Torpedo
 
 
 247,9
 
 
 14,5
 
 
 25,3
 
 
 39,6
 
 
 43,7
 
 
 36,8
 
 
 41,4
 
 
 46,6
 
 
 
 
 Verwerving Combat Support Ship (CSS)
 
 
 409,6
 
 
 151,1
 
 
 124,4
 
 
 88,9
 
 
 23,3
 
 
 21,8
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Vervanging mijnenbestrijdingscapaciteit (MCM)
 
 
 976,5
 
 
 64,2
 
 
 79,6
 
 
 111,4
 
 
 150,5
 
 
 163
 
 
 130,9
 
 
 276,9
 
 
 
 
 Vervanging M-fregatten
 
 
 1.000-2.500
 
 
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vervanging Onderzeeboten
 
 
 > 2.500
 
 
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vervanging Close-in-Weapon System (goalkeeper)
 
 
 100-250
 
 
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 
 
 
 
 Future Littoral All Terrain Mobility (FLATM BV)
 
 
 250-1.000
 
 
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 
 
 
 
 Softkill Torpedo Defensiesysteem (SK-TDS)
 
 
 124
 
 
 0,1
 
 
 0,2
 
 
 12,5
 
 
 18,0
 
 
 41,0
 
 
 21,9
 
 
 30,2
 
 
 
 
 
 Er zijn wijzigingen ten opzichte van de begroting 2022 opgetreden bij de volgende projecten:
 - Het project Vervanging 127 mm kanon Luchtverdedigings- en Commandofregatten heeft een afwijking op het criterium tijd. Met de voorbereidingen van de eerste ombouw is duidelijk geworden dat de vervanging van het 127 mm kanon in combinatie met de geplande werkzaamheden voor andere projecten aan de fregatten meer werk en tijd kost dan was voorzien. Hierdoor is de grootonderhoudperiode van elk schip verlengd met drie kwartalen en neemt dit project voor alle schepen tezamen drie jaar meer tijd in beslag. Hierdoor verschuift de voltooiing van dit project van het laatste schip naar 2029. 
 - Het project Instandhoudingsprogramma Luchtverdedigings- en Commandofregatten (IP-LCF) is in de reeks verschoven tot en met het jaar 2025. Dit kan deels worden verklaard door vertragingen van het opleveren van contractueel vastgelegde nieuwe technische ontwikkelingen, welke aan boord worden geïnstalleerd. De beschikbaarheid van schepen en beschikbare personele capaciteit bij de DMI voor de uitvoering van het totale IP-programma heeft deze vertraging veroorzaakt.
 - Voor het project Verwerving Softkill Torpedo Defensiesysteem (SK-TDS) is een marktverkenning uitgevoerd. De onderzoeksfase van dit project is afgerond, waarna het project is overgegaan in realisatie.
 - Een delta-exploitatiereeks is budget dat bedoeld is om een duurdere instandhouding van nieuwe wapensystemen te betalen. De delta-exploitatiereeks bij de projecten Vervanging 127 mm kanon Luchtverdedigings- en Commandofregatten, Verwerving Combat Support Ship (CSS) is bijgesteld door toewijzing prijsbijstelling en in lijn brengen met daadwerkelijke verwachte uitgaven voor instandhouding. 
 
 Tabel 13 Toelichting Projecten in realisatiefase
 
 
 
 
 
 
 Projecten in realisatie
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 Vervanging maritiem surface-to-surface missile
 
 
 Vanwege de operationele veroudering van het huidige systeem is het nodig dat Defensie haar fregatten met een vervangende SSM-capaciteit uitrust om vijandelijke oppervlakteschepen te kunnen bestrijden en andere missies met een hoog geweldsniveau te kunnen uitvoeren.
 
 
 
 
 Vervanging 127 mm kanon Luchtverdedigings- en Commandofregatten
 
 
 De LC-fregatten zijn uitgerust met gelaagde sensor-, wapen- en commandosystemen voor de inzet op de korte, middellange en lange afstand. Het huidige 127 mm kanon vormt hiervan een integraal onderdeel maar is sterk verouderd waardoor vervanging noodzakelijk is.
 
 
 
 
 Maritime Ballistic Missile Defence (MBMD)
 
 
 Door de modificatie van de SMART-L radar op de Luchtverdedigings- en Commandofregatten (LC-fregatten) levert Nederland een belangrijke bijdrage aan de Europese en bondgenootschappelijke raketverdediging.
 
 
 
 
 Verbetering MK48 Torpedo
 
 
 Het torpedowapensysteem voor onderzeeboten kan zowel tegen oppervlakte-eenheden als tegen onderzeeboten worden ingezet. Met deze verbeterde torpedo kan beter in ondiep water worden opgetreden.
 
 
 
 
 Instandhoudingsprogramma Luchtverdedigings- en Commandofregatten (IP-LCF)
 
 
 Met dit instandhoudingsprogramma kan Defensie de Luchtverdedigings- en Commando-fregatten in de tweede fase van hun levensduur technisch inzetbaar en operationeel relevant houden.
 
 
 
 
 Vervanging MK46 Lightweight Torpedo
 
 
 Het betreft het verwerven van nieuwe Lightweight Torpedo’s. De Lightweight Torpedo kan door fregatten en NH-90 maritieme helikopters tegen onderzeeboten worden ingezet voor zelfverdediging of juist offensief. De Lightweight Torpedo die Nederland momenteel gebruikt is operationeel verouderd en de onderhoudbaarheid staat onder druk.
 
 
 
 
 Verwerving Combat Support Ship (CSS)
 
 
 Bevoorradingsschepen ondersteunen marineschepen tijdens hun inzet en vergroten daarmee hun effectiviteit. Nederland beschikt momenteel over één schip dat de bevoorradingstaak op zee kan uitvoeren, het Joint Support Ship (JSS) Zr.Ms. Karel Doorman. Om de effectiviteit van de inzet van marineschepen van het Commando Zeestrijdkrachten te vergroten heeft Defensie behoefte aan een tweede bevoorradingsschip.
 
 
 
 
 Vervanging mijnenbestrijdingscapaciteit (MCM)
 
 
 Bewegingsvrijheid op zee is van belang, maar kan worden bedreigd door zeemijnen en ongesprongen explosieven. Defensie zal zes mijnenbestrijdingsvaartuigen met onbemande mijnenbestrijdingssystemen verwerven. Dit gebeurt in de vorm van internationale samenwerking met België.
 
 
 
 
 Vervanging M-fregatten
 
 
 M-fregatten vormen in combinatie met onderzeeboten en geëmbarkeerde maritieme gevechtshelikopters (NH-90) een belangrijke capaciteit tegen de dreiging van onderzeeboten en van oppervlakteschepen.
 
 
 
 
 Vervanging Onderzeeboten
 
 
 Zowel het garanderen van de vrije doorgang op zee als de bondgenootschappelijke verdediging vereisen het beschermen van de maritieme aan- en afvoerlijnen van Nederland. Maritieme capaciteiten tot op het hoogste geweldsniveau zijn daarvoor van belang en onderzeeboten nemen hierbij een belangrijke plaats in.
 
 
 
 
 Vervanging Close-in-Weapon System (goalkeeper)
 
 
 Dit betreft een wapensysteem om tijdens operaties op open zee en in kustwateren op relatief korte afstand luchtdoelen en oppervlaktedoelen te kunnen bestrijden, ook bij een hoge dreiging.
 
 
 
 
 Future Littoral All Terrain Mobility (FLATM BV)
 
 
 Dit betreft de vervanging van het Over-Snow en All Terrain voertuig van het Korps Mariniers.
 
 
 
 
 Verwerving Softkill Torpedo Defensiesysteem (SK-TDS)
 
 
 Ondanks actieve onderzeebootbestrijding kan het voorkomen dat een onderzeeboot een torpedo lanceert tegen een maritieme taakgroep of een afzonderlijk schip. Een verdediging tegen torpedo's is daarom noodzakelijk.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Instandhouding maritiem materieel 
 
 De instandhouding van het materieel omvat de ramingen voor de uitgaven die het operationeel houden van de (wapen-)systemen met zich meebrengen. Voor dit artikel worden deze vooral door de Directie Maritieme Instandhouding gedaan. Het betreft zowel de uitbesteding van instandhoudingswerk als de aanschaf van materieel als (reserve-) onderdelen. Het betreft onder andere de instandhoudingsuitgaven voor de Luchverdedigings- en Commandofregatten, de M-fregatten en de pratrouilleschepen. Een overzicht van de instandhoudingsuitgaven per wapensysteem is opgenomen in bijlage 3.
 
 
 
 Over-/onderprogrammering maritiem materieel
 
 In de eerste jaren is het investeringsprogramma groter dan het daadwerkelijke budget; er is sprake van overprogrammering. Vanaf 2027 telt het totaal van het investeringsprogramma op tot een lager bedrag dan het daadwerkelijke budget; er is sprake van onderprogrammering. Omdat de ervaring van eerdere jaren leert dat het risico op vertragingen groot is, onder andere als gevolg van onvoorziene externe factoren, worden in de eerste jaren meer projecten gepland dan totaal aan budget beschikbaar is in een jaar. 
 Door met deze overprogrammering te werken wordt zoveel als mogelijk getracht te voorkomen dat vertragingen bij individuele projecten leiden tot onderrealisatie van het beschikbare budget. Op dit moment wordt een overprogrammering van maximaal 30 procent gehanteerd. Over de gehele looptijd sluit het fonds op nul, doordat de overprogrammering in eerdere jaren wordt gecompenseerd door onderprogrammering in latere jaren.
 De over-/onderprogrammering wordt in de budgettaire tabel apart inzichtelijk gemaakt. Omdat niet meer uitgegeven mag worden dan aan budget (de uitgaven in de budgettaire tabel) is geautoriseerd, vindt op de over-/onderprogrammering geen realisatie plaats. 
 
 Figuur 6 Maritiem materieel (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 3.3
 Artikel 3: Land materieel
 
 
 
 Omschrijving van de samenhang in het beleid 
 
 Het doel van dit artikel is inzicht bieden in het investeren in en instandhouden van het land materieel. De verwerving wordt nader uitgesplitst in de voorbereidings-, onderzoeks- en realisatiefase. De instandhouding is gerelateerd aan de beleidsdoelen en -instrumenten, zoals beschreven in beleidsartikel 3 (Koninklijke Landmacht) van de Begroting Hoofdstuk X. 
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid en budgetflexibiliteit
 
 
 Artikel 3 Land materieel (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1.437.285
 
 
 
 
 832.075
 
 
 
 
 1.299.391
 
 
 
 
 1.427.671
 
 
 
 
 1.442.305
 
 
 
 
 1.614.882
 
 
 
 
 1.790.969
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 620.385
 
 
 
 
 692.235
 
 
 
 
 1.018.265
 
 
 
 
 1.452.009
 
 
 
 
 1.562.915
 
 
 
 
 1.660.834
 
 
 
 
 1.639.838
 
 
 
 
 
 
 % juridisch verplicht
 
 
 
 
 31,7%
 
 
 
 
 
 
 
 
 % bestuurlijk gebonden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 % beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 
 68,3%
 
 
 
 
 
 
 
 
 % nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 334.422
 
 
 
 
 553.531
 
 
 
 
 997.245
 
 
 
 
 1.416.523
 
 
 
 
 1.715.880
 
 
 
 
 1.755.752
 
 
 
 
 1.329.271
 
 
 
 
 
 Verwerving: voorbereidingsfase
 
 
 0
 
 
 12
 
 
 156.326
 
 
 555.223
 
 
 734.908
 
 
 929.234
 
 
 1.025.072
 
 
 
 
 Verwerving: onderzoeksfase
 
 
 0
 
 
 843
 
 
 26.758
 
 
 127.659
 
 
 154.016
 
 
 124.298
 
 
 ‒ 500
 
 
 
 
 Verwerving: realisatie
 
 
 334.422
 
 
 552.676
 
 
 814.161
 
 
 733.641
 
 
 826.956
 
 
 702.220
 
 
 304.699
 
 
 
 
 
 Instandhouding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 285.963
 
 
 
 
 302.436
 
 
 
 
 316.351
 
 
 
 
 342.575
 
 
 
 
 360.415
 
 
 
 
 396.882
 
 
 
 
 381.682
 
 
 
 
 
 Instandhouding materieel
 
 
 285.963
 
 
 302.436
 
 
 316.351
 
 
 342.575
 
 
 360.415
 
 
 396.882
 
 
 381.682
 
 
 
 
 
 Over-/ onderprogrammering
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 ‒ 163.732
 
 
 
 
 ‒ 295.331
 
 
 
 
 ‒ 307.089
 
 
 
 
 ‒ 513.380
 
 
 
 
 ‒ 491.800
 
 
 
 
 ‒ 71.115
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 8.578
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 
 Overige ontvangsten materieel
 
 
 8.578
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 
 
 
 
 Artikel 3 Land materieel (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 982.127
 
 
 
 
 1.267.051
 
 
 
 
 1.057.100
 
 
 
 
 1.162.089
 
 
 
 
 979.673
 
 
 
 
 889.249
 
 
 
 
 1.100.091
 
 
 
 
 1.110.025
 
 
 
 
 960.417
 
 
 
 
 1.547.826
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 973.942
 
 
 
 
 1.290.051
 
 
 
 
 1.260.770
 
 
 
 
 1.347.057
 
 
 
 
 1.294.010
 
 
 
 
 1.116.971
 
 
 
 
 1.387.696
 
 
 
 
 1.570.603
 
 
 
 
 1.485.334
 
 
 
 
 1.654.438
 
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 641.199
 
 
 
 
 851.135
 
 
 
 
 688.597
 
 
 
 
 796.246
 
 
 
 
 615.478
 
 
 
 
 524.864
 
 
 
 
 735.045
 
 
 
 
 762.017
 
 
 
 
 592.149
 
 
 
 
 1.179.223
 
 
 
 
 
 Verwerving: voorbereidingsfase
 
 
 482.444
 
 
 720.623
 
 
 560.502
 
 
 670.977
 
 
 507.208
 
 
 430.248
 
 
 589.733
 
 
 589.748
 
 
 452.477
 
 
 848.203
 
 
 
 
 Verwerving: onderzoeksfase
 
 
 ‒ 500
 
 
 ‒ 500
 
 
 ‒ 500
 
 
 ‒ 500
 
 
 ‒ 500
 
 
 ‒ 500
 
 
 ‒ 500
 
 
 ‒ 500
 
 
 1.371
 
 
 ‒ 494
 
 
 
 
 Verwerving: realisatie
 
 
 159.255
 
 
 131.012
 
 
 128.595
 
 
 125.769
 
 
 108.770
 
 
 95.116
 
 
 145.812
 
 
 172.769
 
 
 138.301
 
 
 331.514
 
 
 
 
 
 Instandhouding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 365.699
 
 
 
 
 365.686
 
 
 
 
 365.703
 
 
 
 
 365.663
 
 
 
 
 365.585
 
 
 
 
 365.585
 
 
 
 
 365.585
 
 
 
 
 366.485
 
 
 
 
 368.268
 
 
 
 
 368.603
 
 
 
 
 
 Instandhouding materieel
 
 
 365.699
 
 
 365.686
 
 
 365.703
 
 
 365.663
 
 
 365.585
 
 
 365.585
 
 
 365.585
 
 
 366.485
 
 
 368.268
 
 
 368.603
 
 
 
 
 
 Over-/ onderprogrammering
 
 
 
 
 ‒ 32.956
 
 
 
 
 73.230
 
 
 
 
 206.470
 
 
 
 
 185.148
 
 
 
 
 312.947
 
 
 
 
 226.522
 
 
 
 
 287.066
 
 
 
 
 442.101
 
 
 
 
 524.917
 
 
 
 
 106.612
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 
 Overige ontvangsten materieel
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de instrumenten 
 
 Het aandeel juridisch verplicht heeft betrekking op uitgaven voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een overeenkomst is aangegaan. Voor 2023 gaat het naar verwachting om 31,7% procent van het uitgavenbudget. De geraamde verplichtingen op artikel 3 betreffen zowel verplichtingen voor de verwerving als voor de instandhouding van land materieel. De raming van de verplichtingen is (deels) gebaseerd op het geplande moment dat voor een verwervingsproject een contract getekend wordt. Het moment waarop een contract daadwerkelijk wordt getekend, als eindfase van de verwerving, is afhankelijk van diverse factoren. Definitieve politieke besluitvorming over de reikwijdte en fasering van een project, samenwerking met derden en onderhandelingen met leveranciers, kunnen leiden tot een ander moment van het aangaan van de verplichting dan op dit moment is voorzien. Daarnaast is er ook een kasschuif verwerkt op dit artikel.
 
 Verwerving land materieel
 
 De geraamde uitgaven aan verwerving van land materieel betreffen uitgaven voor de verwerving van wapensystemen die op het land worden ingezet, zoals de CV90, Fennek, Boxer, Bushmaster, grondgebonden luchtverdedingssystemen, de LeopardII bergings- en brugleggende tanks en de Kodiak, de Pantserhouwitser, UAV’s en diverse kleinere systemen. 
 Nieuw aan te kopen materieel (door middel van het verwervingsproject) leidt mogelijk tot hogere of lagere instandhoudingsuitgaven; hiermee wordt rekening gehouden in de raming van de investering. Op het moment dat het nieuw verworven aan het betreffende defensieonderdeel, worden ook de hogere of lagere instandhoudingsuitgaven verrekend. 
 Naast de verbetering van de individuele militaire uitrusting, zal ingezet worden om bijna alles wat rijdt of rolt te moderniseren of te vervangen, zoals de 4 belangrijkste wapensystemen: CV90, de Fennek, de Pantserhouwitser en de Boxer. De landmacht versterkt de grondgebonden luchtverdediging. De operationele wielvoertuigen worden vervangen door schonere, terreinvaardiger, multifunctionele en beter beschermde versies. De landmacht investeert met partners uit het bedrijfsleven en kennisinstituten in de ontwikkeling van gevechtssystemen van de toekomst, zoals autonome systemen en robots. Hiermee blijft de landmacht toekomstbestendig en wordt, voor zover mogelijk, arbeidsextensiever.
 
 
 
 Verwerving land materieel - voorbereidingsfase
 
 In onderstaande tabel wordt de planning weergegeven van de land materieelprojecten die zich in de voorbereidingsfase bevinden. Voor deze projecten wordt de behoeftestelling uitgewerkt. Ook de planning van de A-brieven van DMP-plichtige projecten is - indien van toepassing - in de tabel opgenomen.
 
 Tabel 14 Projecten in voorbereidingsfase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in voorbereiding
 
 
 Projectbudget
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Vernieuwing Very Short Range Air Defence (VSHORAD)
 
 
 100-250
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MLU Boxer
 
 
 250-1.000
 
 
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 Vervanging Medium Range Anti Tank (MRAT)
 
 
 250-1.000
 
 
 
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 Vervanging Pantserhouwitzer (PzH)
 
 
 250-1.000
 
 
 
 
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 Vervanging Fennek
 
 
 1000-2500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vervanging Infanterie Gevechtsvoertuig (CV90)
 
 
 250-1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Raketartillerie
 
 
 250-1.000
 
 
 
 A/B-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vervanging Bushmaster
 
 
 100-250
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ten opzichte van de begroting 2022 zijn de projecten vervanging Pantserhouwitzerm vervanging Fennek, vervanging Infanterie gevechtsvoertuig, raketartillerie en vervanging Bushmaster nieuw in de voorbereidingsfase. 
 
 Tabel 15 Toelichting projecten in voorbereidingsfase
 
 
 
 
 
 
 Projecten in voorbereiding
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 Vernieuwing Very Short Range Air Defence (VSHORAD)
 
 
 In dit project is een modernisering van de Very Short Range Air Defence capaciteit voorzien.
 
 
 
 
 MLU Boxer
 
 
 Dit betreft de Midlife Update van het groot pantserwielvoertuig Boxer om dit voertuig in de tweede fase van de levensduur technisch inzetbaar en operationeel relevant te houden.
 
 
 
 
 Vervanging Medium Range Anti Tank (MRAT)
 
 
 Dit project betreft de vervanging van de grondgebonden anti-tank capaciteit voor de middellange afstand.
 
 
 
 
 Vervanging Pantserhouwitzer (PzH)
 
 
 Dit project betreft de vervanging van het grondgebonden vuursteuncapaciteit PzH2000.
 
 
 
 
 Vervanging Fennek
 
 
 Dit project betreft de vervanging van het verkenningsvoertuig Fennek dat in gebruik is bij meerdere CLAS-eenheden.
 
 
 
 
 Vervanging Infanterie Gevechtsvoertuig (CV90)
 
 
 Dit project betreft de vervanging van het infanterie gevechtsvoertuig CV9035NL. Dit gevechtsvoertuig is het hoofdwapensysteem van de pantserinfanterie.
 
 
 
 
 Raketartillerie
 
 
 Het realiseren van raketartillerie capaciteit om de zelfstandige slagkracht van landeenheden te vergroten en bij te dragen aan een geloofwaardige afschrikking. De capaciteit bestaat uit Command and Control-elementen, raketlanceersystemen met bijbehorende munitie, sensoren en bijbehorende Combat Service Support (CSS) elementen. Met raketartillerie beschikken landeenheden over grote dracht, precisie en veelzijdige munitiepakketten (gewenste effecten) om effectief op te kunnen treden en zichzelf beter te kunnen beschermen. Ook beschikken deze systemen over het benodigde potentieel om door te ontwikkelen op het gebied van (lange dracht) slagkracht.
 
 
 
 
 Vervanging Bushmaster
 
 
 Dit project betreft de vervanging van het gepantserde wielvoertuig Bushmaster.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving land materieel - onderzoeksfase
 
 In onderstaande tabel wordt het projectbudget en - indien van toepassing - de planning van Kamerbrieven weergegeven van de land materieel projecten die zich in de onderzoeksfase bevinden. In deze fase wordt onderzocht hoe invulling gegeven kan worden aan de behoefte. 
 
 Tabel 16 Projecten in onderzoeksfase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in onderzoek
 
 
 Projectbudget
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Medium-Range Air Defence (interceptiecapaciteit)
 
 
 250-1.000
 
 
 B-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ten opzichte van de begroting 2022 zijn geen veranderingen opgetreden.
 
 Tabel 17 Toelichting projecten in onderzoeksfase
 
 
 
 
 
 
 Projecten in onderzoek
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 Medium-Range Air Defence (interceptiecapaciteit)
 
 
 Dit project betreft de vervanging van interceptiecapaciteit van de luchtverdediging op middellange afstand om eenheden, vitale objecten en gebieden te beschermen tegen aanvallen van vliegtuigen, helikopters, grote Unmanned Aircraft Systems (UAS) en Cruise Missiles.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving land materieel - realisatiefase 
 
 Onderstaande tabel geeft een overzicht van de projecten voor land materieel die zich in de realisatiefase bevinden. Dit betekent dat de opdracht voor verwerving aan de uitvoeringsorganisaties is gegeven. In onderstaande tabel wordt ook weergegeven wat het projectbudget van deze projecten is en hoe dit projectbudget over de jaren verdeeld is (tenzij commercieel vertrouwelijk). 
 
 Tabel 18 Projecten in realisatiefase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in realisatie
 
 
 Projectbudget
 
 
 t/m 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027 e.v.
 
 
 
 
 
 
 Aanvulling inzetvoorraad Patriot PAC 3 raketten
 
 
 209,5
 
 
 2,8
 
 
 0,5
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 102,1
 
 
 100,5
 
 
 3,6
 
 
 
 
 C-RAM/Class 1 UAV detectiecapaciteit
 
 
 174,5
 
 
 94,5
 
 
 21,7
 
 
 23,5
 
 
 19,1
 
 
 1,2
 
 
 1,2
 
 
 13,3
 
 
 
 
 Verlenging levensduur Patriot
 
 
 100-250
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 Midlife Update Fennek
 
 
 250-1.000
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 Midlife Update voor het wapensysteem Infanterie gevechtsvoertuig (IGV) CV9035NL
 
 
 250-1.000
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 Groot Pantserwielvoertuig (GPW, Boxer), productie
 
 
 838,8
 
 
 799,1
 
 
 15,5
 
 
 13,4
 
 
 10,8
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Midlife Update voor de Pantserhouwitser 2000NL (PzH2000NL)
 
 
 100-250
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 Vervanging Short Range Anti-Tank (SRAT)
 
 
 100-250
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 
 Er zijn wijzigingen ten opzichte van de begroting 2022 opgetreden bij de volgende projecten:
 - Het project Midlife Update voor het wapensysteem Infanterie gevechtsvoertuig (IGV) CV9035NL is vanwege de onderhandelingsfase van nog af te sluiten contracten gewijzigd in de status commercieel vertrouwelijk.
 - Een delta-exploitatiereeks is budget dat bedoeld is om een duurdere instandhouding van nieuwe wapensystemen te betalen. De delta-exploitatiereeks bij de projecten Aanvulling inzetvoorraad Patriot PAC 3 raketten, C-RAM/Class 1 UAV detectiecapaciteit, Midlife Update Fennek, Midlife Update voor het wapensysteem Infanterie gevechtsvoertuig (IGV) CV9035NL en Groot Pantserwielvoertuig (GPW, Boxer), productie, is bijgesteld door toewijzing prijsbijstelling en in lijn brengen met daadwerkelijke verwachte uitgaven voor instandhouding. 
 
 Tabel 19 Toelichting projecten in realisatiefase 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in realisatie
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 Aanvulling inzetvoorraad Patriot PAC 3 raketten
 
 
 Dit project betreft het aanvullen van de voorraad PAC-3 Patriotraketten tot het niveau dat benodigd is voor de tweede hoofdtaak van Defensie.
 
 
 
 
 Verlenging levensduur Patriot
 
 
 Het project betreft de vernieuwing en instandhouding van componenten van de Patriot en de aan het wapen verbonden apparatuur. Hierdoor zal het Patriot-systeem tenminste tot 2040 operationeel kunnen worden ingezet voor lucht- en raketverdediging. Dit project versterkt de effectieve inzet, veiligheid en bescherming en hoogwaardige commandovoering.
 
 
 
 
 C-RAM/Class 1 UAV detectiecapaciteit
 
 
 Nederlandse militaire eenheden worden steeds vaker geconfronteerd met de dreiging van aanvallen met Rockets, Artillery and Mortars (RAM). Vooral de geïmproviseerde varianten van deze wapens zijn eenvoudig te verkrijgen, gemakkelijk te bedienen en vormen een significante bedreiging voor Nederlandse eenheden. Ook is er een toenemende dreiging van kleine onbemande vliegtuigen (Class 1 UAV of drones). Gestreefd wordt naar de introductie van multi-missie-sensoren die naast de dreigingen van RAM en Class 1 UAV ook de dreiging van Air Breathing Threats (vliegtuigen en helikopters) en Cruise Missies aankunnen.
 
 
 
 
 Midlife Update Fennek
 
 
 Dreigingen zijn complexer geworden en daarbij is het belang van het snel verzamelen, verwerken en analyseren van informatie vergroot. De Fennek levert aan informatievergaring een belangrijke bijdrage. Het doel van de Midlife Update is de Fennek technisch inzetbaar en operationeel relevant te houden tijdens de resterende levensduur. De Midlife Update omvat een breed scala aan maatregelen voor verbetering van de functionaliteiten bescherming, vuurkracht, mobiliteit, waarneming, commandovoering, training en instandhouding.
 
 
 
 
 Midlife Update voor het wapensysteem Infanterie gevechtsvoertuig (IGV) CV9035NL
 
 
 De Midlife Update dient om het wapensysteem technisch inzetbaar te houden tot aan het einde van de levensduur en de operationele relevantie te waarborgen binnen de huidige veiligheidscontext en dreiging. Met de Midlife Update blijven ook de instandhoudingskosten van de CV90 beheersbaar. Daarnaast wordt de bescherming van de CV90 verhoogd.
 
 
 
 
 Groot Pantserwielvoertuig (GPW, Boxer), productie
 
 
 Dit project betreft de internationale ontwikkeling van een nieuw pantserwielvoertuig, de Boxer. Het betreft de ontwikkeling van een gemeenschappelijk basisvoertuig en specifieke landgebonden missiemodulen. Voor Nederland worden momenteel voor operationeel gebruik vier versies voorzien: commandopost, ambulance, vracht, en genie.
 
 
 
 
 Midlife Update voor de Pantserhouwitser 2000NL (PzH2000NL)
 
 
 Dit project is een binationale samenwerking met Duitsland. De werkzaamheden omvatten onder andere het moderniseren van het elektronicaconcept en het vervangen van het interne ventilatiesysteem. Dit moet de beschikbaarheid van het systeem verbeteren. Daarnaast wordt het laadsysteem aangepast, zodat het mogelijk wordt de reguliere vuursnelheid ook met de lange dracht projectielen te behalen. Ten slotte wordt de bepantsering gemoderniseerd en wordt het zicht bij verplaatsingen bij duisternis verbeterd door aanpassingen van de nachtzichtapparatuur.
 
 
 
 
 Vervanging Short Range Anti-Tank (SRAT)
 
 
 Defensie beschikt over niet-voertuig gebonden anti-tank wapensystemen, waarmee vijandelijke pantservoertuigen en tanks kunnen worden bestreden. Om technische en operationele veroudering te voorkomen worden de huidige Very Short Range Anti-Tank (VSRAT) systemen en de Short Range Anti-Tank (SRAT) systemen vervangen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Instandhouding land materieel
 
 De instandhouding van het land materieel omvat de ramingen voor de uitgaven die het operationeel houden van de (wapen-)systemen met zich meebrengen. Voor dit artikel worden deze vooral door het Materieel Logistiek Commando gedaan. Het betreft zowel de uitbesteding van instandhoudingswerk als de aanschaf van materiaal als (reserve-) onderdelen.Het betreft onder andere de instandhoudsuitgaven voor de infanterie gevechtsvoertuigen, de pantserwielvoertuigen en de grondgebonden luchtverdediging. Een overzicht van de instandhoudingsuitgaven per wapensysteem is opgenomen in bijlage 3.
 
 
 
 Over-/onderprogrammering land materieel
 
 In de eerste jaren is het investeringsprogramma groter dan het daadwerkelijke budget; er is sprake van overprogrammering. Vanaf 2027 telt het totaal van het investeringsprogramma op tot een lager bedrag dan het daadwerkelijke budget; er is sprake van onderprogrammering. Omdat de ervaring van eerdere jaren leert dat het risico op vertragingen groot is, onder andere als gevolg van onvoorziene externe factoren, worden in de eerste jaren meer projecten gepland dan totaal aan budget beschikbaar is in een jaar. 
 Door met deze overprogrammering te werken wordt zoveel als mogelijk getracht te voorkomen dat vertragingen bij individuele projecten leiden tot onderrealisatie van het beschikbare budget. Op dit moment wordt een overprogrammering van maximaal 30 procent gehanteerd. Over de gehele looptijd sluit het fonds op nul, doordat de overprogrammering in eerdere jaren wordt gecompenseerd door onderprogrammering in latere jaren.
 De over-/onderprogrammering wordt in de budgettaire tabel apart inzichtelijk gemaakt. Omdat niet meer uitgegeven mag worden dan aan budget (de uitgaven in de budgettaire tabel) is geautoriseerd, vindt op de over-/onderprogrammering geen realisatie plaats. 
 
 Figuur 7 Land materieel (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 3.4
 Artikel 4: Lucht materieel
 
 
 
 Omschrijving van de samenhang in het beleid
 
 Het doel van dit artikel is inzicht bieden in het investeren in en instandhouden van het lucht materieel. De verwerving wordt nader uitgesplitst in de voorbereidings-, onderzoeks- en realisatiefase. De instandhouding is gerelateerd aan de beleidsdoelen en -instrumenten zoals beschreven in beleidsartikel 4 (Koninklijke Luchtmacht) van de Begroting Hoofdstuk X. 
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid en budgetflexibiliteit
 
 
 Artikel 4 Lucht materieel (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1.679.328
 
 
 
 
 2.827.271
 
 
 
 
 1.425.148
 
 
 
 
 1.551.569
 
 
 
 
 2.169.837
 
 
 
 
 1.929.416
 
 
 
 
 1.706.665
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.422.777
 
 
 
 
 1.330.829
 
 
 
 
 1.553.149
 
 
 
 
 1.843.406
 
 
 
 
 1.876.780
 
 
 
 
 1.813.914
 
 
 
 
 1.806.328
 
 
 
 
 
 
 % juridisch verplicht
 
 
 
 
 58,7%
 
 
 
 
 
 
 
 
 % bestuurlijk gebonden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 % beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 
 41,3%
 
 
 
 
 
 
 
 
 % nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 1.119.950
 
 
 
 
 1.612.658
 
 
 
 
 1.760.123
 
 
 
 
 2.081.167
 
 
 
 
 2.397.726
 
 
 
 
 1.984.999
 
 
 
 
 1.757.104
 
 
 
 
 
 Verwerving: voorbereidingsfase
 
 
 0
 
 
 33.043
 
 
 174.070
 
 
 464.721
 
 
 875.000
 
 
 980.335
 
 
 848.310
 
 
 
 
 Verwerving: onderzoeksfase
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Verwerving: realisatie
 
 
 1.119.950
 
 
 1.579.615
 
 
 1.586.053
 
 
 1.616.446
 
 
 1.522.726
 
 
 1.004.664
 
 
 908.794
 
 
 
 
 
 Instandhouding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 302.827
 
 
 
 
 237.969
 
 
 
 
 316.596
 
 
 
 
 339.192
 
 
 
 
 377.243
 
 
 
 
 396.694
 
 
 
 
 389.664
 
 
 
 
 
 Instandhouding materieel
 
 
 302.827
 
 
 237.969
 
 
 316.596
 
 
 339.192
 
 
 377.243
 
 
 396.694
 
 
 389.664
 
 
 
 
 
 Over-/ onderprogrammering
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 ‒ 519.798
 
 
 
 
 ‒ 523.570
 
 
 
 
 ‒ 576.953
 
 
 
 
 ‒ 898.189
 
 
 
 
 ‒ 567.779
 
 
 
 
 ‒ 340.440
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 7.104
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 400
 
 
 
 
 600
 
 
 
 
 600
 
 
 
 
 600
 
 
 
 
 
 Overige ontvangsten materieel
 
 
 7.104
 
 
 0
 
 
 100
 
 
 400
 
 
 600
 
 
 600
 
 
 600
 
 
 
 
 
 
 Artikel 4 Lucht materieel (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1.577.642
 
 
 
 
 1.729.786
 
 
 
 
 1.400.666
 
 
 
 
 977.405
 
 
 
 
 841.414
 
 
 
 
 877.833
 
 
 
 
 910.591
 
 
 
 
 1.179.220
 
 
 
 
 1.161.045
 
 
 
 
 1.920.991
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.842.921
 
 
 
 
 1.782.654
 
 
 
 
 1.492.508
 
 
 
 
 1.087.170
 
 
 
 
 1.005.701
 
 
 
 
 1.238.479
 
 
 
 
 1.059.891
 
 
 
 
 1.363.886
 
 
 
 
 1.285.485
 
 
 
 
 2.309.625
 
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 1.419.301
 
 
 
 
 1.426.569
 
 
 
 
 1.045.864
 
 
 
 
 644.507
 
 
 
 
 481.200
 
 
 
 
 517.719
 
 
 
 
 550.608
 
 
 
 
 773.661
 
 
 
 
 801.347
 
 
 
 
 1.576.572
 
 
 
 
 
 Verwerving: voorbereidingsfase
 
 
 758.069
 
 
 817.482
 
 
 701.802
 
 
 330.762
 
 
 164.481
 
 
 181.162
 
 
 239.626
 
 
 455.482
 
 
 422.319
 
 
 1.006.274
 
 
 
 
 Verwerving: onderzoeksfase
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Verwerving: realisatie
 
 
 661.232
 
 
 609.087
 
 
 344.062
 
 
 313.745
 
 
 316.719
 
 
 336.557
 
 
 310.982
 
 
 318.179
 
 
 379.028
 
 
 570.298
 
 
 
 
 
 Instandhouding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 381.586
 
 
 
 
 381.632
 
 
 
 
 380.747
 
 
 
 
 379.542
 
 
 
 
 379.976
 
 
 
 
 379.876
 
 
 
 
 379.676
 
 
 
 
 379.576
 
 
 
 
 379.460
 
 
 
 
 364.181
 
 
 
 
 
 Instandhouding materieel
 
 
 381.586
 
 
 381.632
 
 
 380.747
 
 
 379.542
 
 
 379.976
 
 
 379.876
 
 
 379.676
 
 
 379.576
 
 
 379.460
 
 
 364.181
 
 
 
 
 
 Over-/ onderprogrammering
 
 
 
 
 42.034
 
 
 
 
 ‒ 25.547
 
 
 
 
 65.897
 
 
 
 
 63.121
 
 
 
 
 144.525
 
 
 
 
 340.884
 
 
 
 
 129.607
 
 
 
 
 210.649
 
 
 
 
 104.678
 
 
 
 
 368.872
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 600
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 900
 
 
 
 
 900
 
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 
 Overige ontvangsten materieel
 
 
 600
 
 
 700
 
 
 800
 
 
 800
 
 
 900
 
 
 900
 
 
 1.000
 
 
 1.000
 
 
 1.000
 
 
 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de instrumenten
 
 Het aandeel juridisch verplicht heeft betrekking op uitgaven voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een overeenkomst is aangegaan. Voor 2023 gaat het naar verwachting om 58,7% van het uitgaven budget. De geraamde verplichtingen op artikel 4 betreffen zowel verplichtingen voor de verwerving als voor de instandhouding van lucht materieel. De raming van de verplichtingen is (deels) gebaseerd op het geplande moment dat voor een verwervingsproject een contract getekend wordt. Het moment waarop een contract daadwerkelijk wordt getekend, als eindfase van de verwerving, is afhankelijk van diverse factoren. Definitieve politieke besluitvorming over de reikwijdte en fasering van een project, samenwerking met derden en onderhandelingen met leveranciers, kunnen leiden tot een ander moment van het aangaan van de verplichting dan op dit moment is voorzien. Daarnaast is er ook een kasschuif verwerkt op dit artikel.
 
 Verwerving lucht materieel
 
 De geraamde uitgaven betreffen de uitgaven voor de verwerving van wapensystemen die in de lucht worden ingezet, zoals de jachtvliegtuigen (F-16 en F-35), helikopters (Apache, Chinook, Cougar en NH-90) en tank- en transportvliegtuigen.
 Nieuw aan te kopen materieel (door middel van het verwervingsproject) leidt mogelijk tot hogere of lagere instandhoudingsuitgaven; hiermee wordt rekening gehouden in de raming van de investering. Op het moment dat het nieuw verworven aan het betreffende defensieonderdeelwordt overgedragen, worden ook de hogere of lagere instandhoudingsuitgaven verrekend. 
 
 
 
 Verwerving lucht materieel - voorbereidingsfase 
 
 In onderstaande tabel wordt de planning weergegeven van de lucht materieelprojecten die zich in de voorbereidingsfase bevinden. Voor deze projecten wordt de behoeftestelling uitgewerkt. Ook de planning van de A-brieven van DMP-plichtige projecten is - indien van toepassing - in de tabel opgenomen.
 
 Tabel 20 Projecten in voorbereidingsfase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in voorbereiding
 
 
 Projectbudget
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Vervanging Medium Utility Helicopter (Cougar)
 
 
 1.000-2.500
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vervanging NH-90
 
 
 1.000-2.500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 AH-64 Block upgrade
 
 
 100-250
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Chinook Block upgrade
 
 
 100-250
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vervanging outsized luchttransportcapaciteit
 
 
 100-250
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Midlife Update AH-64
 
 
 250-1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Midlife Update Chinook
 
 
 250-1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Midlife Update tactisch luchttransport
 
 
 250-1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verbetering Lucht-Lucht bewapening jachtvliegtuigen
 
 
 250-1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vervanging MALE-AUV
 
 
 250-1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CEMA capaciteit CLSK (In country reprogramming)
 
 
 100-250
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inrichten SOF Air R/W capaciteit
 
 
 250-1.000
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bewapening MQ-9
 
 
 100-250
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 Operational Training Infrastructure
 
 
 250-1.000
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 Anti-A2AD capaciteit F-35
 
 
 250-1.000
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 Deep strike capaciteit Air
 
 
 250-1.000
 
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ten opzichte van de begroting 2022 zijn alle projecten in de bovenstaande tabel nieuw opgenomen in de voorbereidingsfase.
 
 Tabel 21 Toelichting projecten in voorbereidingsfase
 
 
 
 
 
 
 Projecten in voorbereiding
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 Vervanging Medium Utility Helicopter (Cougar)
 
 
 Dit betreft de vervanging van de Cougar helikopter. De Cougar wordt vóór 2030 vervangen door een Medium Utility Helikopter (MUH), deze helikopter zal SOF gaan ondersteunen en tevens overige utility helikopter taken kunnen uitvoeren in zowel het land als in het maritieme domein.
 
 
 
 
 Vervanging NH-90
 
 
 Dit betreft de vervanging van de NH-90 helikopter door een maritieme rotary wing gevechtscapaciteit.
 
 
 
 
 AH-64 Block upgrade
 
 
 Kort cyclische investeringen om bij gewijzigde protocollen en systemen interoperabel te blijven met internationale bondgenoten en in zelfbeschermingsmiddelen vanwege de continue evoluerende dreiging. Tevens om de helikopter zo veel als mogelijk gelijk te houden aan de configuratie van de andere NH-90 (NFH) gebruikers om hoge exploitatiekosten en certificeringsproblematiek te voorkomen.
 
 
 
 
 Chinook Block upgrade
 
 
 Kort cyclische investeringen om bij gewijzigde protocollen en systemen interoperabel te blijven met internationale bondgenoten en in zelfbeschermingsmiddelen vanwege de continue evoluerende dreiging. Tevens om de helikopter zo veel als mogelijk gelijk te houden aan de configuratie van de US Army om hoge exploitatiekosten en certificeringsproblematiek te voorkomen.
 
 
 
 
 Vervanging outsized luchttransportcapaciteit
 
 
 Kort cyclische investeringen om bij gewijzigde protocollen en systemen interoperabel te blijven met internationale bondgenoten en in zelfbeschermingsmiddelen vanwege de continue evoluerende dreiging. Tevens om de helikopter zo veel als mogelijk gelijk te houden aan de configuratie van de US Army om hoge exploitatiekosten en certificeringsproblematiek te voorkomen.
 
 
 
 
 Midlife Update AH-64
 
 
 Hiermee wordt de behoefte ingevuld voor gegarandeerde militaire strategische transportcapaciteit, door inhuur, lease, samenwerking en/of eigen aanschaf.
 
 
 
 
 Midlife Update Chinook
 
 
 Een eenmalige MidLife Update is benodigd 15 jaar na de aanschaf/vervanging om de End Life Of Type (ELOT) te waarborgen en operationeel relevant te blijven.
 
 
 
 
 Midlife Update tactisch luchttransport
 
 
 Een eenmalige MidLife Update is benodigd 15 jaar na de aanschaf/vervanging om de End Life Of Type (ELOT) te waarborgen en operationeel relevant te blijven.
 
 
 
 
 Verbetering Lucht-Lucht bewapening jachtvliegtuigen
 
 
 De huidige Lucht-Lucht bewapening voor middellange en lange afstand bereikt End Life Of Type (ELOT) en wordt vervangen door wapens die ook op de F-35 passen.
 
 
 
 
 Vervanging MALE-AUV
 
 
 Dit betreft de vervanging van de MQ-9 na ELOT (End Life of Type).
 
 
 
 
 CEMA capaciteit CLSK (In country reprogramming)
 
 
 Dit betreft het implementeren van een CEMA-capaciteit voor Mission Data File (MDF) ontwikkeling, programmering en analyse zodat CLSK meer zelfstandig de wapensystemen kan programmeren en daardoor meer effectief inzetten.
 
 
 
 
 Inrichten SOF Air R/W capaciteit
 
 
 Met dit project wordt de Medium Utility Helikopter eenheid omgevormd tot een SOF AIR Rotary Wing eenheid.
 
 
 
 
 Bewapening MQ-9
 
 
 Het vergroten van de snelheid en flexibiliteit van handelen van de krijgsmacht. Zo bieden tijdkritische inlichtingen verkregen uit onbewapende missies handelingsperspectief. Met een bewapend platform kan hier adequaat op gereageerd worden. Tegelijkertijd levert dit een krachtige capaciteit op het gebied van het beschermen van eigen of coalitietroepen.
 
 
 
 
 Operational Training Infrastructure
 
 
 Het (operationele) personeel van Defensie traint zoals het vecht (Train as you fight ) in een realistische, (inter)nationale omgeving die voor een groot deel door simulatie wordt aangevuld. Hierdoor wordt ons personeel optimaal getraind op toekomstige, informatiegestuurde multidomein-inzet, verbetert de voorbereiding op mogelijke inzet en vergroot de kans op het slagen daarvan.
 
 
 
 
 Anti-A2AD capaciteit F-35
 
 
 Area denial weapon or anti-access/area denial (A2/AD) wapensysteem is een verdedigingsmiddel of strategie die wordt gebruikt om te voorkomen dat een tegenstander een gebied van land, zee of lucht bezet of doorkruist. Deze capaciteit zal worden toegevoegd aan de F-35.
 
 
 
 
 Deep strike capaciteit Air
 
 
 Hiermee rust Defensie de F-35's uit met munitie die door middel van een aandrijving en zelfbeschermingscapaciteiten in staat is om lange afstanden af te leggen, vijandelijke verdediging te omzeilen en een variëteit aan doelen uit te schakelen.
 
 
 
 
 Midlife Update NH-90
 
 
 Het doel is om samen met de andere Europese NH-90 NATO Frigate Helicopter (NFH)-gebruikers in het internationale samenwerkingsverband zeker te stellen dat het wapensysteem tot de geplande End Life of Type (ELOT) (2040-2045) operationeel relevant en inzetbaar blijft en interoperabiliteit met andere eenheden gegarandeerd is.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving lucht materieel - onderzoeksfase 
 
 In onderstaande tabel wordt het projectbudget en de planning van Kamerbrieven weergegeven van de verwervingsprojecten voor lucht materieel die zich in de onderzoeksfase bevinden. In deze fase wordt onderzocht hoe invulling gegeven kan worden aan de behoefte.
 
 Tabel 22 Projecten in onderzoeksfase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in onderzoek
 
 
 Projectbudget
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Vervanging initiële vliegeropleidingscapaciteit
 
 
 100-250
 
 
 B-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vervanging tactische luchttransport capaciteit
 
 
 1.000 ‒ 2.500
 
 
 
 D-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 MLU NH-90
 
 
 100-250
 
 
 
 D-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ten opzichte van de begroting 2022 is de Midlife Update van de NH-90 nieuw in de onderzoeksfase.
 
 Tabel 23 Toelichting projecten in onderzoeksfase 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in onderzoek
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 Vervanging initiële vliegeropleidingscapaciteit
 
 
 Dit betreft de vervanging van de PC-7 opleidingsvliegtuigen in verband met het geplande einde van de levensduur in 2026.
 
 
 
 
 Vervanging tactische luchttransport capaciteit
 
 
 Dit betreft de vervanging van de C-130 transportvliegtuigen. Einde levensduur stond in verband met een MLU gepland in 2030. Nu de MLU vervalt, wordt de C-130 eerder vervangen.
 
 
 
 
 MLU NH-90
 
 
 Het doel is om samen met de andere Europese NH-90 NATO Frigate Helicopter (NFH)-gebruikers in het internationale samenwerkingsverband zeker te stellen dat het wapensysteem tot de geplande End Life of Type (ELOT) (2040-2045) operationeel relevant en inzetbaar blijft en interoperabiliteit met andere eenheden gegarandeerd is.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving lucht materieel - realisatiefase
 
 Onderstaande tabel geeft een overzicht van de projecten voor lucht materieel die zich in de realisatiefase bevinden. Dit betekent dat de opdracht voor verwerving aan de uitvoeringsorganisaties is gegeven. In onderstaande tabel wordt ook weergegeven wat het projectbudget van deze projecten is en hoe dit projectbudget over de jaren verdeeld is (tenzij commercieel vertrouwelijk). 
 
 Tabel 24 Projecten in realisatiefase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in realisatie
 
 
 Projectbudget
 
 
 t/m 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027 e.v.
 
 
 
 
 
 
 AH-64D block II upgrade
 
 
 122,1
 
 
 81,5
 
 
 11
 
 
 13,3
 
 
 14,6
 
 
 1,7
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 F-35: Verwerving middellange tot lange afstandraket
 
 
 138,5
 
 
 12,1
 
 
 18,8
 
 
 6
 
 
 0,9
 
 
 53,7
 
 
 27,7
 
 
 19,3
 
 
 
 
 Verwerving Medium Altitude Long Endurance Unmanned Aerial Vehicle (MALE UAV)
 
 
 250-1.000
 
 
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving strategisch luchttransport en AAR (Multi Role Tanker Transport (MRTT))
 
 
 250-1.000
 
 
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apache Remanufacture
 
 
 1012,8
 
 
 77,4
 
 
 199,9
 
 
 261,9
 
 
 242,4
 
 
 142,6
 
 
 88,6
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Chinook Vervanging en Modernisering
 
 
 1045,4
 
 
 753,8
 
 
 159,3
 
 
 69,4
 
 
 62,8
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 NH-90
 
 
 1233,7
 
 
 1086,3
 
 
 26,5
 
 
 43,1
 
 
 44,7
 
 
 33,1
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Verwerving F-35
 
 
 6961,3
 
 
 3562,9
 
 
 604,5
 
 
 631
 
 
 610,7
 
 
 547
 
 
 280,8
 
 
 724,3
 
 
 
 
 Bouw en inrichting F135 motorenonderhoudsfaciliteit (F-35)
 
 
 104,8
 
 
 79,6
 
 
 13,5
 
 
 6,6
 
 
 5,2
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 
 Er zijn wijzigingen ten opzichte van de begroting 2022 opgetreden bij de volgende projecten:
 
 
 –
 Het project AH-64D block II upgrade heeft een herfasering van de budgetreeks naar 2024 en 2025 plaatsgevonden, omdat de bij dit project betrokken FMS-case een langer dan verwacht betaalschema heeft. Het project loopt geen operationele vertraging op.
 
 
 –
 Een delta-exploitatiereeks is budget dat bedoeld is om een duurdere instandhouding van nieuwe wapensystemen te betalen. De delta-exploitatiereeks bij de projecten Verwerving Medium Altitude Long Endurance Unmanned Aerial Vehicle (MALE UAV), Apache Remanufacture, Verwerving F-35 is bijgesteld door toewijzing prijsbijstelling en in lijn brengen met daadwerkelijke verwachte uitgaven voor instandhouding. 
 
 
 –
 De projecten MALE UAV en Verwerving F-35 zijn uitgebreid als gevolg van extra toegekende middelen die door behandeling van de Incidentele Suppletoire Begroting al aan het project kunnen worden toegekend.
 
 
 –
 Voor de MALE UAV geldt dat met deze nieuwe behoefte het projectbudget en tijdplanning is aangepast, de financiële reeks is hierdoor teruggeplaatst als commercieel vertrouwelijk.
 
 
 
 
 Tabel 25 Toelichting projecten in realisatiefase
 
 
 
 
 
 
 Projecten in realisatie
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 AH-64D block II upgrade
 
 
 De huidige versie van de Nederlandse Apache, de block I-versie, heeft de grenzen van haar operationele capaciteiten bereikt. De enige andere gebruiker van deze versie van de Apache, de Amerikaanse landmacht, is in hoog tempo zijn toestellen aan het moderniseren. Door de block II upgrade houdt Nederland operationele en logistieke aansluiting met de Verenigde Staten.
 
 
 
 
 F-35: Verwerving middellange tot lange afstandraket
 
 
 Het project betreft de behoefte aan een lucht middellange- tot lange afstandsraket voor de F-35. Voor het jachtvliegtuig is een middellange tot lange afstandsraket een onmisbare capaciteit voor het scheppen en behouden van het luchtoverwicht en zelfverdediging.
 
 
 
 
 Verwerving Medium Altitude Long Endurance Unmanned Aerial Vehicle (MALE UAV)
 
 
 Dit betreft de verwerving en introductie van twee MALE UAV-systemen, bestaande uit in totaal acht MALE UAV-toestellen met sensoren en grondstations van waaruit de toestellen worden bediend.
 
 
 
 
 Verwerving strategisch luchttransport en AAR (Multi Role Tanker Transport (MRTT))
 
 
 Doel van dit internationale project onder de vlag van het Europees Defensie Agentschap is de gezamenlijke verwerving van Air-to-Air refueling- en lucht-transportcapaciteit (Multi Role Tanker Transport vliegtuigen) (MRTT). Het gaat hierbij om een reductie van de tekortkoming van een belangrijke strategische capaciteit in Europa. Naast het gebruik voor Air-to-Air refueling en luchttransport wordt inzet van de vliegtuigen voorzien voor humanitaire noodhulp en (medische) evacuaties.
 
 
 
 
 Apache Remanufacture
 
 
 De inzet van de AH-64D (Apache) wordt gaandeweg bemoeilijkt door technische en operationele factoren. De US Army, de belangrijkste gebruiker, biedt een Remanufacture programma aan waarmee de helikopter gemoderniseerd wordt naar de nieuwe E-standaard. Door deel te nemen aan het Remanufacture programma beschikt Defensie vanaf begin 2025 over een operationeel relevante, kosteneffectieve en toekomstbestendige Apachevloot en loopt daarmee gelijk op met de laatste standaard van de US Army, de AH-64E.
 
 
 
 
 Chinook Vervanging en Modernisering
 
 
 Dit betreft de verwerving van veertien nieuwe CH-47F MYII CAAS Chinook helikopters voor de vervanging van de elf oudere CH-47D toestellen en de uitbreiding van de vloot, alsmede de standaardisatie van de Chinookvloot door de modernisering van de huidige zes CH-47F(NL).
 
 
 
 
 NH-90
 
 
 Dit project betreft het verwerven van twaalf helikopters voor diverse maritieme taken en acht helikopters in een transportconfiguratie, die geschikt zijn gemaakt voor tactische transporttaken vanaf het land en vanaf schepen. Defensie neemt daarom deel aan het helikopterproject NH-90, een internationaal programma met België, Duitsland, Frankrijk en Italië. Helikopters zijn inmiddels geleverd. Er vinden nog werkzaamheden plaats om de reeks geleverde producten op de afgesproken configuratie te brengen.
 
 
 
 
 Verwerving F-35
 
 
 Het project Verwerving F-35 heeft tot doel te voorzien in de aanschaf en invoering van de F-35 ter vervanging van het F-16 gevechtsvliegtuig. Defensie wil over 52 F-35 toestellen beschikken. Defensie wenst in 2024 de status van Full Operational Capability (FOC) te bereiken.
 
 
 
 
 Bouw en inrichten F135 motorenonderhoudsfaciliteit (F-35)
 
 
 Het project bouw en inrichten F135 motorenonderhoudsfaciliteit (F-35) heeft tot doel het tijdig bouwen en inrichten van een nieuwe F-35 motorenonderhoudsfaciliteit op locatie Logistiek Centrum Woensdrecht (LCW).
 
 
 
 
 
 
 
 
 Instandhouding lucht materieel
 
 De geraamde uitgaven voor instandhouding van Luchtmaterieel betreffen de instandhoudingsuitgaven van het Commando Luchtstrijdkrachten (CLSK). In de instandhoudingsfase wordt het wapensysteem door CLSK in gebruik genomen en instand gehouden tot en met het einde van de levensduur van het wapensysteem. Naast de (vliegende) hoofdwapensystemen is het CLSK ook integraal verantwoordelijk voor gebruik en instandhouding van alle overige wapensystemen en missie ondersteunende systemen Land- en Grondgebonden.Het betreft onder andere de instandhoudingsuitgaven voor de F-35, de gevechts- en transporthelikopters. Een overzicht van de instandhoudingsuitgaven per wapensysteem is opgenomen in bijlage 3.
 
 
 
 Over-/onderprogrammering lucht materieel 
 
 In de eerste jaren is het investeringsprogramma groter dan het daadwerkelijke budget; er is sprake van overprogrammering. Vanaf 2027 telt het totaal van het investeringsprogramma op tot een lager bedrag dan het daadwerkelijke budget; er is sprake van onderprogrammering. Omdat de ervaring van eerdere jaren leert dat het risico op vertragingen groot is, onder andere als gevolg van onvoorziene externe factoren, worden in de eerste jaren meer projecten gepland dan totaal aan budget beschikbaar is in een jaar. 
 Door met deze overprogrammering te werken wordt zoveel als mogelijk getracht te voorkomen dat vertragingen bij individuele projecten leiden tot onderrealisatie van het beschikbare budget. Op dit moment wordt een overprogrammering van maximaal 30 procent gehanteerd. Over de gehele looptijd sluit het fonds op nul, doordat de overprogrammering in eerdere jaren wordt gecompenseerd door onderprogrammering in latere jaren.
 De over-/onderprogrammering wordt in de budgettaire tabel apart inzichtelijk gemaakt. Omdat niet meer uitgegeven mag worden dan aan budget (de uitgaven in de budgettaire tabel) is geautoriseerd, vindt op de over-/onderprogrammering geen realisatie plaats. 
 
 Figuur 8 Lucht materieel (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 3.5
 Artikel 5: Infrastructuur en Vastgoed
 
 
 
 Omschrijving van de samenhang in het beleid
 
 Het doel van dit artikel is inzicht bieden in het investeren in en in stand houden van alle infrastructuur en vastgoed van Defensie. De verwerving wordt nader uitgesplitst in de voorbereidings-, onderzoeks- en realisatiefase. De instandhouding is gerelateerd aan de beleidsdoelen en -instrumenten, zoals beschreven in beleidsartikel 8 (Defensie Ondersteuningscommando) van de Begroting Hoofdstuk X. 
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid en budgetflexibiliteit
 
 
 Artikel 5 Infrastuctuur en vastgoed (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 768.301
 
 
 
 
 1.025.448
 
 
 
 
 1.218.751
 
 
 
 
 1.202.018
 
 
 
 
 1.128.554
 
 
 
 
 972.753
 
 
 
 
 901.514
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 766.349
 
 
 
 
 867.290
 
 
 
 
 1.096.805
 
 
 
 
 964.724
 
 
 
 
 941.762
 
 
 
 
 850.836
 
 
 
 
 769.938
 
 
 
 
 
 
 % juridisch verplicht
 
 
 
 
 8,0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 % bestuurlijk gebonden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 % beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 
 92,0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 % nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 342.335
 
 
 
 
 563.691
 
 
 
 
 821.924
 
 
 
 
 884.854
 
 
 
 
 819.997
 
 
 
 
 663.720
 
 
 
 
 590.654
 
 
 
 
 
 Verwerving: voorbereidingsfase
 
 
 0
 
 
 56.731
 
 
 328.926
 
 
 347.954
 
 
 360.154
 
 
 301.338
 
 
 261.372
 
 
 
 
 Verwerving: onderzoeksfase
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Verwerving: realisatie
 
 
 342.335
 
 
 506.960
 
 
 492.998
 
 
 536.900
 
 
 459.843
 
 
 362.382
 
 
 329.282
 
 
 
 
 
 Instandhouding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 424.014
 
 
 
 
 467.270
 
 
 
 
 466.296
 
 
 
 
 360.953
 
 
 
 
 351.429
 
 
 
 
 349.022
 
 
 
 
 349.927
 
 
 
 
 
 Instandhouding infrastructuur
 
 
 424.014
 
 
 467.270
 
 
 466.296
 
 
 360.953
 
 
 351.429
 
 
 349.022
 
 
 349.927
 
 
 
 
 
 Onzekerheidsreservering
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Over-/ onderprogrammering
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 ‒ 163.671
 
 
 
 
 ‒ 191.415
 
 
 
 
 ‒ 281.083
 
 
 
 
 ‒ 229.664
 
 
 
 
 ‒ 161.906
 
 
 
 
 ‒ 170.643
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 20.142
 
 
 
 
 25.940
 
 
 
 
 28.240
 
 
 
 
 28.240
 
 
 
 
 28.240
 
 
 
 
 28.240
 
 
 
 
 28.240
 
 
 
 
 
 Overige ontvangsten infrastructuur
 
 
 20.142
 
 
 25.940
 
 
 28.240
 
 
 28.240
 
 
 28.240
 
 
 28.240
 
 
 28.240
 
 
 
 
 
 
 Artikel 5 Infrastuctuur en vastgoed (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 845.059
 
 
 
 
 709.086
 
 
 
 
 616.999
 
 
 
 
 580.388
 
 
 
 
 582.163
 
 
 
 
 594.604
 
 
 
 
 583.699
 
 
 
 
 593.321
 
 
 
 
 584.228
 
 
 
 
 578.012
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 721.717
 
 
 
 
 728.462
 
 
 
 
 795.409
 
 
 
 
 793.382
 
 
 
 
 804.303
 
 
 
 
 802.794
 
 
 
 
 805.702
 
 
 
 
 801.285
 
 
 
 
 746.527
 
 
 
 
 751.067
 
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 524.389
 
 
 
 
 381.717
 
 
 
 
 300.338
 
 
 
 
 269.521
 
 
 
 
 267.262
 
 
 
 
 267.323
 
 
 
 
 267.324
 
 
 
 
 239.811
 
 
 
 
 230.743
 
 
 
 
 224.718
 
 
 
 
 
 Verwerving: voorbereidingsfase
 
 
 229.841
 
 
 154.691
 
 
 111.707
 
 
 111.707
 
 
 110.077
 
 
 110.077
 
 
 110.077
 
 
 110.077
 
 
 109.379
 
 
 109.439
 
 
 
 
 Verwerving: onderzoeksfase
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Verwerving: realisatie
 
 
 294.548
 
 
 227.026
 
 
 188.631
 
 
 157.814
 
 
 157.185
 
 
 157.246
 
 
 157.247
 
 
 129.734
 
 
 121.364
 
 
 115.279
 
 
 
 
 
 Instandhouding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 354.832
 
 
 
 
 352.987
 
 
 
 
 348.768
 
 
 
 
 349.627
 
 
 
 
 353.644
 
 
 
 
 353.319
 
 
 
 
 353.319
 
 
 
 
 353.510
 
 
 
 
 353.485
 
 
 
 
 353.294
 
 
 
 
 
 Instandhouding infrastructuur
 
 
 354.832
 
 
 352.987
 
 
 348.768
 
 
 349.627
 
 
 353.644
 
 
 353.319
 
 
 353.319
 
 
 353.510
 
 
 353.485
 
 
 353.294
 
 
 
 
 
 Onzekerheidsreservering
 
 
 
 
 
 10.132
 
 
 
 
 6.550
 
 
 
 
 
 
 13.130
 
 
 
 
 2.033
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Over-/ onderprogrammering
 
 
 
 
 ‒ 157.504
 
 
 
 
 ‒ 16.374
 
 
 
 
 139.753
 
 
 
 
 174.234
 
 
 
 
 183.397
 
 
 
 
 169.022
 
 
 
 
 183.026
 
 
 
 
 207.964
 
 
 
 
 162.299
 
 
 
 
 173.055
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 28.240
 
 
 
 
 28.240
 
 
 
 
 28.240
 
 
 
 
 28.240
 
 
 
 
 28.240
 
 
 
 
 28.240
 
 
 
 
 28.240
 
 
 
 
 28.240
 
 
 
 
 28.240
 
 
 
 
 28.240
 
 
 
 
 
 Overige ontvangsten infrastructuur
 
 
 28.240
 
 
 28.240
 
 
 28.240
 
 
 28.240
 
 
 28.240
 
 
 28.240
 
 
 28.240
 
 
 28.240
 
 
 28.240
 
 
 28.240
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de instrumenten
 
 Het aandeel juridisch verplicht heeft betrekking op uitgaven voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een overeenkomst is aangegaan. Voor 2023 gaat het op 1 januari 2023 naar verwachting om 8,0% van het uitgavenbudget. Dit betreft de lopende contracten voor het instandhouden van vastgoed en de reeds aangegane verplichtingen voor nieuwbouw. Dit percentage is exclusief de jaarovereenkomst tussen het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) en Defensie en om die reden relatief laag, omdat de jaarovereenkomst tussen het RVB en Defensie begin januari 2023 tot stand komt en dan verplicht wordt. Naar verwachting wordt op basis van de jaarovereenkomst in januari 2023 het jaarbudget verplicht. Daarnaast is er ook een kasschuif verwerkt op dit artikel.
 
 Verwerving infrastructuur en vastgoed
 
 De geraamde uitgaven betreffen de verwerving van infrastructuur en vastgoed, inclusief de bijbehorende apparaatskosten RVB en de inrichtingskosten. 
 Nieuw aan te kopen materieel (door middel van het verwervingsproject) leidt mogelijk tot hogere of lagere instandhoudingsuitgaven; hiermee wordt rekening gehouden in de raming van de investering. Op het moment dat het nieuw verworven aan het betreffende defensieonderdeel, worden ook de hogere of lagere instandhoudingsuitgaven verrekend. 
 Ondanks de extra inspanningen in de vorige kabinetsperiode werkt en slaapt het Defensiepersoneel nog vaak in gebouwen die in slechte staat zijn en die onvoldoende de operationele inzetbaarheid van de krijgsmacht ondersteunen. Om de vastgoedportefeuille in balans te krijgen zijn ingrijpende keuzes nodig. In kamerbrief Contouren Strategisch Vastgoedplan 2022 (Kamerstuk 34919, nr. 89) is de kamer geïnformeerd over de stand van zaken van de contouren en uitgangspunten. Nadat het kabinet heeft besloten over het nieuwe Strategisch Vastgoedplan 2022 worden ook de budgetten van dit artikel aangepast.
 
 
 
 Verwerving infrastructuur en vastgoed - voorbereidingsfase 
 
 In onderstaande tabel wordt de planning weergegeven van de infrastructuur- en vastgoedprojecten die zich in de voorbereidingsfase bevinden. Voor deze projecten wordt de behoeftestelling uitgewerkt. Ook de planning van de A-brieven van DMP-plichtige projecten is - indien van toepassing - in de tabel opgenomen.
 
 Tabel 26 Projecten in voorbereidingsfase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in voorbereiding
 
 
 Projectbudget
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Revitalisering Johannes Postkazerne
 
 
 100-250
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 27 Toelichting projecten in voorbereidingsfase 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in voorbereiding
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 Revitalisering Johannes Postkazerne
 
 
 Dit is de tweede kazerne die in het revitaliseringsplan is opgenomen, waarbij integraal het hele object doelmatig gereed gemaakt wordt voor de toekomst en weer op technische kwaliteit gebracht wordt.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving infrastructuur en vastgoed - onderzoeksfase 
 
 Er zijn dit jaar geen infrastructuur en vastgoed verwervingsprojecten boven de € 100 miljoen die zich in de onderzoeksfase bevinden.
 
 
 
 Verwerving infrastructuur en vastgoed - realisatiefase 
 
 Onderstaande tabel geeft een overzicht van de projecten voor infrastructuur en vastgoed die zich in de realisatiefase bevinden. Dit betekent dat de opdracht voor verwerving aan de uitvoeringsorganisaties is gegeven. In onderstaande tabel wordt ook weergegeven wat het projectbudget van deze projecten is en hoe dit projectbudget over de jaren verdeeld is (tenzij commercieel vertrouwelijk). 
 
 Tabel 28 Projecten in realisatiefase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in realisatie
 
 
 Projectbudget
 
 
 t/m 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026 e.v.
 
 
 
 
 
 
 DBFMO Nationaal Militair Museum
 
 
 118,4
 
 
 25,80
 
 
 5,43
 
 
 5,34
 
 
 5,10
 
 
 5,34
 
 
 5,87
 
 
 65,6
 
 
 
 
 Verbeteren Legering Defensiebreed (fase 1)
 
 
 169,2
 
 
 5,4
 
 
 78,1
 
 
 57,4
 
 
 28,2
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Bouwtechnische verbeteringen brandveiligheid
 
 
 156,4
 
 
 123,9
 
 
 6,7
 
 
 25,8
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Nieuwbouw Technology Center Land (TCL)
 
 
 100-250
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 Aanpassing Vastgoed Defensie
 
 
 402,3
 
 
 58,1
 
 
 16,5
 
 
 66,9
 
 
 61,2
 
 
 59,8
 
 
 59.2
 
 
 80,6
 
 
 
 
 DBFMO Kromhoutkazerne
 
 
 661,6
 
 
 169,6
 
 
 33,5
 
 
 34,9
 
 
 30,9
 
 
 31,8
 
 
 34,9
 
 
 326,0
 
 
 
 
 Herinrichting Kamp Nieuw Milligen (KNM)
 
 
 250-1.000
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 Revitalisering Bernhardkazerne
 
 
 250-1.000
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 
 Ten opzichte van de begroting voor 2022 is het project DBFMO Kromhout niet meer opgenomen in de realisatiefase. Op 24 maart 2022 is de A-brief voor het project Verbetering Legering Defensiebreed fase 2 (Kamerstuk 34 919, nr. 86) toegevoegd aan het programma Verbeteren Legering Defensiebreed fase 1. 
 
 Tabel 29 Toelichting projecten in realisatiefase
 
 
 
 
 
 
 Projecten in realisatie
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 DBFMO Nationaal Militair Museum
 
 
 De projecten DBFMO Kromhoutkazerne en DBFMO Nationaal Militair Museum zijn beide als project gerealiseerd als «Design, Build, Finance, Maintain and Operate» (DBFMO). Bij een DBFMO-contract worden zowel de investering als de exploitatie integraal aanbesteed. Om deze reden is dit geen project dat binnen afzienbare termijn wordt afgerond, zoals de andere investeringsprojecten. Er is sprake van een jaarlijkse beschikbaarheidsvergoeding aan het consortium dat deze infrastructuur heeft gebouwd en nu onderhoudt. Omdat Defensie op termijn eigenaar wordt van het gebouw, is het Design, Build en Finance deel van het project opgenomen als onderdeel van de investeringen
 
 
 
 
 Verbeteren Legering Defensiebreed (fase 1 en fase 2)
 
 
 Het programma Legering Defensiebreed is gestart naar aanleiding van de bevindingen van de vastgoedinventarisatie in 2019. V.w.b. fase 1, het eerste deel van het programma, is de uitvoering gepland van 2020 tot en met 2022. Binnen fase 1 wordt voor 68 gebouwen groot onderhoud gepleegd en interieur vervangen. Op 24 maart 2022 is de A-brief Verbeteren Legering Defensiebreed fase 2 – 2022-2024 aan de Kamer aangeboden (Kamerstuk 34919 nr. 86). Fase 2 staat gepland voor de periode 2022-2024 waarin groot onderhoud voor 40 gebouwen is voorzien en het interieur wordt vervangen. Daarnaast wordt in fase 2 tijdelijke legering op Camp New Amsterdam in Huis ter Heide gerealiseerd.
 
 
 
 
 Bouwtechnische verbeteringen brandveiligheid
 
 
 Dit project betreft het op veiligheidsniveau aanpassen van de legeringsgebouwen in Nederland, Duitsland en het Caribisch gebied en is in uitvoering. Waar nodig worden interim-maatregelen getroffen voor de legering. De Kamer is hierover op 25 april 2019 en 22 mei 2020 geïnformeerd met de brieven Stand van zaken vastgoed Defensie (Kamerstukken 2018-2019, 34919, nr. 35 en 2019-2020, 34919, nr. 55) en de afwijkingsrapportage Defensie Projectenoverzicht op 20 mei 2020 (Kamerstuk 2019-2020, 27830, nr. 306). In 2022 wordt het programma naar verwachting afgerond.
 
 
 
 
 Nieuwbouw Technology Center Land (TCL)
 
 
 De huidige zeer gedateerde en niet meer passende huisvesting van MatlogCo, Afdeling Techniek wordt vervangen door nieuwe en toekomstbestendige huisvesting in het Nieuwbouw Technology Center Land (TCL). Het TCL wordt het Centrum voor technologische activiteiten in het grondgebonden domein. Defensie krijgt met de bouw) van het TCL een moderne faciliteit voor technisch hoogwaardige, betrouwbare en innovatieve instandhouding, modificaties en beproevingen van grondgebonden systemen en voor concept development & experimentation ICD&E).
 
 
 
 
 Aanpassing Vastgoed Defensie
 
 
 Dit project betreft het aanpassen van bestaande infrastructuur aan nieuwe en aangescherpte wet- en regelgeving en bestaat uit zeven deelprojecten: o.a. vervanging HCFKs, op norm brengen van drinkwaterinstallaties, verwijderen van asbest, vervangen brandmeldinstallaties, inventarisatie onderhoudsstaat monumenten, middelgrote stookinstallaties en brandveilig maken van overige gebouwen niet zijnde legering.
 
 
 
 
 DBFMO Kromhoutkazerne
 
 
 De projecten DBFMO Kromhoutkazerne en DBFMO Nationaal Militair Museum zijn beide als project gerealiseerd als «Design, Build, Finance, Maintain and Operate» (DBFMO). Bij een DBFMO-contract worden zowel de investering als de exploitatie integraal aanbesteed. Om deze reden is dit geen project dat binnen afzienbare termijn wordt afgerond, zoals de andere investeringsprojecten. Er is sprake van een jaarlijkse beschikbaarheidsvergoeding aan het consortium dat deze infrastructuur heeft gebouwd en nu onderhoudt. Omdat Defensie op termijn eigenaar wordt van deze gebouwen, is het Design, Build en Finance deel van het project opgenomen als onderdeel van de investeringen.
 
 
 
 
 Herinrichting Kamp Nieuw Milligen (KNM)
 
 
 Op 14 februari 2020 heeft het Kabinet het voorgenomen besluit genomen om de marinierskazerne op Kamp Nieuw Milligen (KNM) in Apeldoorn te realiseren (Kamerbrief 33 358, nr. 15). Dit is op 14 juli 2020 omgezet in een definitief besluit waarover de Kamer is geïnformeerd met de Kamerbrief «definitiefbesluit verhuizing Korps Mariniers». Op 21 januari 2021 is de A-brief van dit project aan de Kamer aangeboden (Kamerstuk 27 830, nr. 328 en op 9 juli 2021 is de Kamer geïnformeerd over de uitkomst van de publiek-private comparator (Kamerstuk 27 830, nr. 342).
 
 
 
 
 Revitalisering Bernhardkazerne
 
 
 Dit is het eerste project in het revitaliseringsplan voor het Defensievastgoed. De Bernhardkazerne vormt een pilot waarbij wordt gekozen voor een integrale aanpak vanuit een objectbenadering in plaats van de huidige gebouwbenadering, om zo een object in samenhang weer op technische kwaliteit te brengen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Instandhouding infrastructuur en vastgoed 
 
 De geraamde uitgaven dienen voor de instandhouding van het vastgoed en de infrastructuur van Defensie. De omvang van de vastgoedportefeuille van Defensie is bijna 6 miljoen m2 bebouwd vloeroppervlak verdeeld over totaal 464 locaties in binnen- en buitenland. De portefeuille omvat circa 11.000 gebouwen. Daarnaast bezit Defensie circa 350 miljoen m2 terrein, waarvan circa 260 miljoen m2 aan oefen- en schietterreinen. Defensie gebruikt bovendien ook indirect ruimte: geluidsruimte om te kunnen vliegen en veiligheidszones rondom bijvoorbeeld munitieopslag. In bijlage 1 wordt de instandhouding nader toegelicht.
 
 
 
 Over-/onderprogrammering infrastructuur en vastgoed 
 
 In de eerste jaren is het investeringsprogramma groter dan het daadwerkelijke budget; er is sprake van overprogrammering. Vanaf 2027 telt het totaal van het investeringsprogramma op tot een lager bedrag dan het daadwerkelijke budget; er is sprake van onderprogrammering. Omdat de ervaring van eerdere jaren leert dat het risico op vertragingen groot is, onder andere als gevolg van onvoorziene externe factoren, worden in de eerste jaren meer projecten gepland dan totaal aan budget beschikbaar is in een jaar. 
 Door met deze overprogrammering te werken wordt zoveel als mogelijk getracht te voorkomen dat vertragingen bij individuele projecten leiden tot onderrealisatie van het beschikbare budget. Op dit moment wordt een overprogrammering van maximaal 30 procent gehanteerd. Over de gehele looptijd sluit het fonds op nul, doordat de overprogrammering in eerdere jaren wordt gecompenseerd door onderprogrammering in latere jaren.
 De over-/onderprogrammering wordt in de budgettaire tabel apart inzichtelijk gemaakt. Omdat niet meer uitgegeven mag worden dan aan budget (de uitgaven in de budgettaire tabel) is geautoriseerd, vindt op de over-/onderprogrammering geen realisatie plaats. 
 
 Figuur 9 Infrastuctuur en vastgoed (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 De verkoopopbrengsten infrastructuur en vastgoed hebben betrekking op de opbrengsten van de af te stoten objecten. Het overtollig vastgoed wordt in vrijwel alle gevallen eerst op basis van het Kader Overname Rijksvastgoed (KORV) door het RVB ingekocht. Incidenteel vinden nog verkopen onder de oude werkwijze plaats.
 
 
 
 Onzekerheidsreservering
 
 Defensie hanteert voor verwervingsprojecten naast een risicoreservering per project ook een systematiek van onzekerheidsreserveringen. Met de onzekerheidsreservering worden risico’s afgedekt die buiten de invloedssfeer van een project liggen, zoals risico’s bij internationale samenwerking. Deze risico’s kunnen leiden tot een hogere raming dan oorspronkelijk voorzien. De hoogte van de onzekerheidsreservering wordt per project bepaald, maar is geen onderdeel van het projectbudget. Omdat niet alle risico’s zich tegelijkertijd voor zullen doen, is gekozen voor een systematiek waarbij de som van de onzekerheidsreserveringen per project groter is dan de reservering die in totaliteit op de begroting wordt aangehouden voor de geïdentificeerde risico’s. Voor vastgoedprojecten met een financiële omvang in het Defensie Lifecycle Plan (DLP) van meer dan € 50 miljoen en waarvoor door het RVB nog geen financiële verplichting is aangegaan met een marktpartij wordt één keer per jaar beoordeeld of de gehanteerde kostenkengetallen nog actueel zijn.
 
 
 
 
 3.6
 Artikel 6: IT
 
 
 
 Omschrijving van de samenhang in het beleid
 
 Het doel van dit artikel is inzicht bieden in het investeren in en instandhouden van de IT van Defensie. De verwerving wordt nader uitgesplitst in de voorbereidings-, onderzoeks- en realisatiefase. 
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid en budgetflexibiliteit
 
 
 Artikel 6 IT (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 906.734
 
 
 
 
 1.058.097
 
 
 
 
 1.387.806
 
 
 
 
 1.596.028
 
 
 
 
 1.667.959
 
 
 
 
 1.659.499
 
 
 
 
 1.535.460
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 593.070
 
 
 
 
 764.424
 
 
 
 
 883.387
 
 
 
 
 1.522.049
 
 
 
 
 1.317.127
 
 
 
 
 1.476.607
 
 
 
 
 1.311.473
 
 
 
 
 
 
 % juridisch verplicht
 
 
 
 
 33,1%
 
 
 
 
 
 
 
 
 % bestuurlijk gebonden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 % beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 
 66,9%
 
 
 
 
 
 
 
 
 % nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 277.402
 
 
 
 
 797.443
 
 
 
 
 1.091.675
 
 
 
 
 1.278.735
 
 
 
 
 1.277.011
 
 
 
 
 1.230.053
 
 
 
 
 1.089.997
 
 
 
 
 
 Verwerving: voorbereidingsfase
 
 
 0
 
 
 163.244
 
 
 715.587
 
 
 1.024.651
 
 
 1.096.716
 
 
 1.145.037
 
 
 1.010.852
 
 
 
 
 Verwerving: onderzoeksfase
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Verwerving: realisatie
 
 
 277.402
 
 
 634.199
 
 
 376.088
 
 
 254.084
 
 
 180.295
 
 
 85.016
 
 
 79.145
 
 
 
 
 
 Instandhouding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 315.668
 
 
 
 
 364.815
 
 
 
 
 365.753
 
 
 
 
 373.249
 
 
 
 
 406.645
 
 
 
 
 429.949
 
 
 
 
 431.963
 
 
 
 
 
 Instandhouding infrastructuur
 
 
 315.668
 
 
 364.815
 
 
 365.753
 
 
 373.249
 
 
 406.645
 
 
 429.949
 
 
 431.963
 
 
 
 
 
 Onzekerheidsreservering
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 33
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Over-/ onderprogrammering
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 ‒ 397.834
 
 
 
 
 ‒ 574.041
 
 
 
 
 ‒ 129.968
 
 
 
 
 ‒ 366.529
 
 
 
 
 ‒ 183.395
 
 
 
 
 ‒ 210.487
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 13.941
 
 
 
 
 16.769
 
 
 
 
 16.769
 
 
 
 
 16.769
 
 
 
 
 16.769
 
 
 
 
 16.769
 
 
 
 
 16.769
 
 
 
 
 
 Overige ontvangsten infrastructuur
 
 
 13.941
 
 
 16.769
 
 
 16.769
 
 
 16.769
 
 
 16.769
 
 
 16.769
 
 
 16.769
 
 
 
 
 
 
 Artikel 6 IT (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1.372.767
 
 
 
 
 1.391.734
 
 
 
 
 1.465.863
 
 
 
 
 1.288.634
 
 
 
 
 1.298.084
 
 
 
 
 1.284.297
 
 
 
 
 1.285.671
 
 
 
 
 1.172.917
 
 
 
 
 1.175.004
 
 
 
 
 1.184.429
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.289.822
 
 
 
 
 1.500.642
 
 
 
 
 1.531.969
 
 
 
 
 1.401.742
 
 
 
 
 1.498.320
 
 
 
 
 1.813.300
 
 
 
 
 1.795.342
 
 
 
 
 1.358.957
 
 
 
 
 1.312.899
 
 
 
 
 1.328.959
 
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 933.154
 
 
 
 
 951.800
 
 
 
 
 1.027.424
 
 
 
 
 850.092
 
 
 
 
 860.006
 
 
 
 
 846.169
 
 
 
 
 845.961
 
 
 
 
 734.611
 
 
 
 
 736.453
 
 
 
 
 734.186
 
 
 
 
 
 Verwerving: voorbereidingsfase
 
 
 857.084
 
 
 875.627
 
 
 954.160
 
 
 777.683
 
 
 788.765
 
 
 776.784
 
 
 776.605
 
 
 667.877
 
 
 669.127
 
 
 664.190
 
 
 
 
 Verwerving: onderzoeksfase
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Verwerving: realisatie
 
 
 76.070
 
 
 76.173
 
 
 73.264
 
 
 72.409
 
 
 71.241
 
 
 69.385
 
 
 69.356
 
 
 66.734
 
 
 67.326
 
 
 69.996
 
 
 
 
 
 Instandhouding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 439.613
 
 
 
 
 439.934
 
 
 
 
 438.439
 
 
 
 
 438.542
 
 
 
 
 438.078
 
 
 
 
 438.128
 
 
 
 
 439.710
 
 
 
 
 438.306
 
 
 
 
 438.551
 
 
 
 
 437.443
 
 
 
 
 
 Instandhouding infrastructuur
 
 
 439.613
 
 
 439.934
 
 
 438.439
 
 
 438.542
 
 
 438.078
 
 
 438.128
 
 
 439.710
 
 
 438.306
 
 
 438.551
 
 
 437.443
 
 
 
 
 
 Onzekerheidsreservering
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 12.800
 
 
 
 
 
 
 Over-/ onderprogrammering
 
 
 
 
 ‒ 82.945
 
 
 
 
 108.908
 
 
 
 
 66.106
 
 
 
 
 113.108
 
 
 
 
 200.236
 
 
 
 
 529.003
 
 
 
 
 509.671
 
 
 
 
 186.040
 
 
 
 
 137.895
 
 
 
 
 144.530
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 16.769
 
 
 
 
 16.769
 
 
 
 
 16.769
 
 
 
 
 16.769
 
 
 
 
 16.769
 
 
 
 
 16.769
 
 
 
 
 16.769
 
 
 
 
 16.769
 
 
 
 
 16.769
 
 
 
 
 16.769
 
 
 
 
 
 Overige ontvangsten infrastructuur
 
 
 16.769
 
 
 16.769
 
 
 16.769
 
 
 16.769
 
 
 16.769
 
 
 16.769
 
 
 16.769
 
 
 16.769
 
 
 16.769
 
 
 16.769
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de instrumenten
 
 Het aandeel juridisch verplicht heeft betrekking op uitgaven voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een overeenkomst is aangegaan. Voor 2023 gaat het naar verwachting om 33,1% van het uitgavenbudget. Dit betreft de lopende contracten voor het instandhouden van IT en de reeds aangegane verplichtingen voor IT-projecten. Daarnaast is er ook een kasschuif verwerkt op dit artikel.
 
 Verwerving IT
 
 De geraamde uitgaven aan investeringen betreffen de investeringen in IT. Onderstaande tabellen tonen de IT-projecten voor de komende vijftien jaar die groter zijn dan € 100 miljoen, onderverdeeld naar voorbereidingsfase, onderzoeksfase en realisatiefase. 
 Nieuw aan te kopen materieel (door middel van het verwervingsproject) leidt mogelijk tot hogere of lagere instandhoudingsuitgaven; hiermee wordt rekening gehouden in de raming van de investering. Op het moment dat het nieuw verworven aan het betreffende defensieonderdeel, worden ook de hogere of lagere instandhoudingsuitgaven verrekend. 
 Aangezien Defensie een nog meer informatiegestuurde organisatie wil worden zal een groter deel van het investeringsbudget binnen de Defensiebegroting, nu en in de toekomst, bestemd worden voor IT uitgaven. Momenteel wordt gewerkt aan een analyse van de concrete investeringsbehoefte voor IT.
 
 
 
 Verwerving IT - voorbereidingsfase 
 
 In de onderstaande tabel wordt de planning weergegeven van de IT projecten die zich in de voorbereidingsfase bevinden. Voor deze projecten wordt de behoeftestelling uitgewerkt.
 
 Tabel 30 Projecten in voorbereidingsfase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in voorbereiding
 
 
 Projectbudget
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Joint EOV: Electronic attack
 
 
 100-250
 
 
 A-Brief
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 FOXTROT (TEN) Spiral 0
 
 
 100-250
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Er zijn wijzigingen ten opzichte van de begroting 2022 opgetreden bij het volgende project:
 
 
 –
 Het project FOXTROT (TEN) Spiral 0 is toegevoegd aan de voorbereidingsfase.
 
 
 
 
 Tabel 31 Toelichting projecten in voorbereidingsfase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 Projecten in voorbereiding
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 Joint EOV: Electronic attack
 
 
 Het project Joint EOV: Electronic attack voorziet in capaciteit om cyber- en elektromagnetische activiteiten te beïnvloeden.
 
 
 
 
 FOXTROT (TEN) Spiral 0
 
 
 FOXTROT realiseert de digitale transformatie van de krijgsmacht in het mobiele tactische domein. Het programma realiseert nationaal en waar mogelijk binationaal met DEU in het programma TEN. Het gaat hier om zowel moderniserings- als continuïteitmaatregelen. Realisatie vindt plaats via zogenoemde spirals. Beoogd effect is ‘alle mobiele platformen altijd veilig verbonden en interoperabel met partners’ teneinde IGO mogelijk te maken. Spiral 0 richt zich op de basis en een eerste implementatie.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving IT - onderzoeksfase
 
 Er zijn dit jaar geen IT verwervingsprojecten boven de € 100 miljoen die zich in de onderzoeksfase bevinden. 
 
 
 
 Verwerving IT - realisatiefase 
 
 
 Tabel 32 Projecten in realisatiefase (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten in realisatie
 
 
 Programmabudget
 
 
 t/m 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027 e.v.
 
 
 
 
 
 
 GrIT
 
 
 250-1.000
 
 
 
 
 Commercieel vertrouwelijk
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Er zijn geen wijzigingen ten opzichte van de begroting 2022 bij IT projecten in realisatiefase.
 
 Tabel 33 Toelichting projecten in realisatiefase
 
 
 
 
 
 
 Projecten in realisatie
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 GrIT
 
 
 De IT-infrastructuur binnen Defensie dient te worden vervangen, om voor de langere termijn de continuïteit te waarborgen. Het belang en invloed van IT op zowel de operationele inzet als de bedrijfsvoering is groot. Vernieuwing van de IT-infrastructuur is nodig om invulling te kunnen geven aan de ambities van Defensie zoals verwoord in de Defensienota 2018. Met GrIT legt Defensie hiervoor de basis. De doelstelling van GrIT is het samen met de markt realiseren van het fundament voor de nieuwe IT van Defensie en het migreren van de bijbehorende huidige applicaties en voorzieningen naar de nieuwe IT. Het programma GrIT heeft daarmee de opdracht om in samenwerking met de markt een technisch en organisatorisch IT-platform voor de IT vernieuwing van Defensie te realiseren.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Instandhouding IT 
 
 De geraamde uitgaven dienen voor instandhouding van de IT van Defensie. Informatietechnologie (IT) en techniek in bredere zin ontwikkelen razendsnel. Informatie sneller en slimmer verkrijgen, verwerken en verspreiden, om zo gericht te sturen en succesvol te kunnen zijn in moderne conflicten en crises vormt de kern van informatiegestuurd optreden. Voorts wordt met de Defensienota een aantal gerichte maatregelen moderne IT toegepast om op arbeidsextensieve wijze bij te dragen aan hogere materiële gereedheid, compliance en veiligheid en inzicht voor snellere en betere besluitvorming. Vanuit de Instandhouding IT wordt een bijdrage geleverd aan voornoemde activiteiten.
 
 
 
 Over-/en onderprogrammering IT 
 
 In de eerste jaren is het investeringsprogramma groter dan het daadwerkelijke budget; er is sprake van overprogrammering. Vanaf 2027 telt het totaal van het investeringsprogramma op tot een lager bedrag dan het daadwerkelijke budget; er is sprake van onderprogrammering. Omdat de ervaring van eerdere jaren leert dat het risico op vertragingen groot is, onder andere als gevolg van onvoorziene externe factoren, worden in de eerste jaren meer projecten gepland dan totaal aan budget beschikbaar is in een jaar. 
 Door met deze overprogrammering te werken wordt zoveel als mogelijk getracht te voorkomen dat vertragingen bij individuele projecten leiden tot onderrealisatie van het beschikbare budget. Op dit moment wordt een overprogrammering van maximaal 30 procent gehanteerd. Over de gehele looptijd sluit het fonds op nul, doordat de overprogrammering in eerdere jaren wordt gecompenseerd door onderprogrammering in latere jaren.
 De over-/onderprogrammering wordt in de budgettaire tabel apart inzichtelijk gemaakt. Omdat niet meer uitgegeven mag worden dan aan budget (de uitgaven in de budgettaire tabel) is geautoriseerd, vindt op de over-/onderprogrammering geen realisatie plaats. 
 
 Figuur 10 IT (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 Dit zijn de ontvangsten die rechtstreeks gerelateerd zijn aan IT, bijvoorbeeld als het Joint Informatievoorziening Commando (JIVC) van Defensie diensten levert aan derden.
 
 
 
 
 3.7
 Artikel 7: Bijdragen andere begrotingen Rijk
 
 
 
 Omschrijving van de samenhang in het beleid 
 
 Het DMF wordt gefinancierd met een bijdrage van de Defensiebegroting. Deze bijdrage is op de Defensiebegroting opgenomen op artikel 13, 'Bijdrage aan het Defensiematerieelbegrotingsfonds'. Op dit begrotingsartikel wordt de bijdrage van het voedingsartikel van de Defensiebegroting ontvangen. Dit artikel is technisch van aard. 
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid en budgetflexibiliteit
 
 
 Artikel 7 Bijdragen andere begrotingen rijk (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 5.040.806
 
 
 
 
 4.724.060
 
 
 
 
 6.521.608
 
 
 
 
 9.115.154
 
 
 
 
 9.135.995
 
 
 
 
 9.215.983
 
 
 
 
 8.907.040
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 5.040.806
 
 
 4.724.060
 
 
 6.521.608
 
 
 9.115.154
 
 
 9.135.995
 
 
 9.215.983
 
 
 8.907.040
 
 
 
 
 Na-/voordelig eindsaldo (cumulatief) vorig jaar (t-1)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 5.040.806
 
 
 4.724.060
 
 
 6.483.565
 
 
 9.073.154
 
 
 9.091.995
 
 
 9.166.483
 
 
 8.861.540
 
 
 
 
 Na-/voordelig eindsaldo (cumulatief) begrotings jaar (t1)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 5.040.806
 
 
 4.724.060
 
 
 6.483.565
 
 
 9.073.154
 
 
 9.091.995
 
 
 9.166.483
 
 
 8.861.540
 
 
 
 
 
 
 Artikel 7 Bijdragen andere begrotingen rijk (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 8.494.083
 
 
 
 
 8.667.026
 
 
 
 
 8.470.473
 
 
 
 
 8.467.388
 
 
 
 
 8.445.215
 
 
 
 
 8.457.737
 
 
 
 
 8.457.745
 
 
 
 
 8.447.694
 
 
 
 
 8.453.133
 
 
 
 
 8.424.147
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 8.494.083
 
 
 8.667.026
 
 
 8.470.473
 
 
 8.467.388
 
 
 8.445.215
 
 
 8.457.737
 
 
 8.457.745
 
 
 8.447.694
 
 
 8.453.133
 
 
 8.424.147
 
 
 
 
 Na-/voordelig eindsaldo (cumulatief) vorig jaar (t-1)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 8.494.083
 
 
 8.667.026
 
 
 8.470.473
 
 
 8.467.388
 
 
 8.445.215
 
 
 8.457.737
 
 
 8.457.745
 
 
 8.447.694
 
 
 8.453.133
 
 
 8.424.147
 
 
 
 
 Na-/voordelig eindsaldo (cumulatief) begrotings jaar (t1)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 8.494.083
 
 
 8.667.026
 
 
 8.470.473
 
 
 8.467.388
 
 
 8.445.215
 
 
 8.457.737
 
 
 8.457.745
 
 
 8.447.694
 
 
 8.453.133
 
 
 8.424.147
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.8
 Artikel 8: Overige uitgaven en ontvangsten
 
 
 
 Omschrijving van de samenhang in het beleid 
 
 Op dit artikel worden de overige uitgaven en ontvangsten opgenomen. Het betreft uitgaven en/of ontvangsten die op een later moment toegedeeld moeten worden aan de beleidsartikelen van het DMF. ­Een voorbeeld hiervan is de uitgekeerde loon- en prijsbijstelling, die nog moet worden verdeeld over de afzonderlijke artikelen; dit budget wordt tussentijds aangehouden op dit artikel. op dit artikel kan geen realisatie plaatsvinden.
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid en budgetflexibiliteit
 
 
 Artikel 8: Overige uitgaven en ontvangsten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 waarvan garantieverplichtingen (indien van toepassing)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 waarvan overige verplichtingen (indien van toepassing)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Nader te wijzen uitgaven
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 577.406
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Na-/voordelig eindsaldo (cumulatief) vorig jaar (t-1)
 
 
 0
 
 
 577.406
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 577.406
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Artikel 8: Overige uitgaven en ontvangsten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 waarvan garantieverplichtingen (indien van toepassing)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 waarvan overige verplichtingen (indien van toepassing)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Nader te wijzen uitgaven
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.
 BIJLAGEN
 
 
 
 4.1
 Bijlage instandhouding vastgoed 
 
 In deze bijlage wordt een toelichting gegeven op de instandhouding van het vastgoed van Defensie.
 1. Instandhouding van het vastgoed
 
 Scope van instandhouding
 
 Onder instandhouding vallen alle activiteiten op het vlak van het onderhouden van het vastgoed in eigendom, de huur van vastgoed en de inrichting van ruimten. Daarnaast vallen ook de Commandanten Voorzieningen (COVO) voor kleine aanpassingen binnen de scope, net als adviesuren van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB). Aanpassingen aan nieuwe wetgeving en verduurzaming van vastgoed vallen onder investeringen, tenzij deze bij onderhoud gelijk mee te nemen zijn. Door de ruimere definitie van instandhouding is de budgetreeks in onderstaande tabel groter dan die opgenomen in het strategisch vastgoedplan.
 
 Aanpak instandhouding
 
 Voor het onderhoud van het vastgoed wordt onderscheid gemaakt tussen planbaar en niet-planbaar onderhoud. Planbaar onderhoud (PO) wordt gepland op basis van inspecties die worden verzorgd door het RVB. Niet-planbaar onderhoud (NPO) vindt plaats op moment dat storingen optreden. Periodiek worden gebouwen geïnspecteerd om de staat van het vastgoed vast te stellen. Het streven is om gemiddeld genomen een gebouw een keer in de zes jaar te inspecteren. Op dit moment wordt bij het RVB een onderhoudsmanagementsysteem (OMS) geïmplementeerd waardoor frequenter, near realtime inzicht gaat ontstaan in de staat van het vastgoed. 
 De bevindingen uit de inspecties worden afgezet ten opzichte van het gevraagde kwaliteitsniveau en worden daarna via het Meerjarig Onderhoudsplan (MJOP) geprioriteerd en afgestemd met de Defensieonderdelen. Hierbij wordt gekeken naar criteria zoals veiligheid, wettelijke verplichting en operationele noodzaak. NPO betreft de herstelwerkzaamheden en reparaties die niet zijn voorzien en niet kunnen wachten om opgenomen te worden in het MJOP. Ook het opheffen van manco’s naar aanleiding van keuringen wordt vanuit het NPO betaald. Voor een gezonde portefeuille zou een verhouding tussen PO en NPO van 80 / 20 verwacht worden. In werkelijkheid is door de achterstanden in onderhoud die verhouding 40 / 60.
 
 Binnen instandhouding kan onderscheid gemaakt worden in de volgende activiteiten die het RVB voor Defensie uitvoert: 
 
 
 –
 Instandhouding Gebouwen
 
 
 –
 Instandhouding Start & Rolbanen
 
 
 –
 Instandhouding ECT (ondergrondse infra, wegen, havens)
 
 
 –
 Instandhouding Schietbanen 
 
 
 –
 Cyclisch Terrein Technisch onderhoud (bos- en groenvoorziening)
 
 
 –
 Vastgoedinformatie
 
 
 –
 Juridisch- en omgevingsbeheer
 
 
 –
 Keuringen 
 
 
 
 Instandhouding van Beveiligingssystemen wordt op dit moment door RVB uitgevoerd, maar gaat met de implementatie van DBBS over naar Defensie. Ook de instandhouding van vastgoed buiten Nederland voert Defensie zelf uit, net als de storingen via de Servicedienst Vastgoed Defensie.
 Ondanks de extra inspanningen in de vorige kabinetsperiode werkt en slaapt het Defensiepersoneel nog vaak in gebouwen die in slechte staat zijn en die onvoldoende de operationele inzetbaarheid van de krijgsmacht ondersteunen. Om de vastgoedportefeuille in balans te krijgen zijn ingrijpende keuzes nodig. In kamerbrief Contouren Strategisch Vastgoedplan 2022 (Kamerstuk 34919, nr. 89) is de kamer geïnformeerd over de stand van zaken van de contouren en uitgangspunten.
 Met het RVB worden in een jaaropdracht afspraken gemaakt over de te leveren prestaties en de hiervoor beschikbare middelen. Het RVB is verantwoordelijk voor de uitvoering van de daarbij horende beheer- en onderhoudsregimes. De prestaties van vastgoed en infrastructuur worden gemeten en uitgedrukt in prestatie-indicatoren. De indicatoren leggen de verbinding tussen de sturing op en verantwoording over de prestaties. 
 
 K
 engetallen
 
 Defensie heeft met het RVB een afspraak gemaakt over de hoeveelheid te beheren vastgoed en om tenminste 90 procent van de wettelijke keuringen voor installaties tijdig goedgekeurd te hebben. Defensie is met het RVB in overleg over het verbeteren van de informatievoorziening, rapportagesystematiek en meetindicatoren, zoals hersteltijd storingen, projecttevredenheid, inspecties en doelmatigheid. De noodzaak en urgentie hiertoe sluiten aan op de bevindingen van de Algemene Rekenkamer die hebben geleid tot de ernstige onvolkomenheid voor vastgoedmanagement (Kamerstuk 35830-X, nr. 2).
 
 Tabel 34 Kengetallen
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 Indicator
 
 
 Hoeveelheid
 
 
 
 
 
 
 Bruto Vloer Oppervlakte (x 1.000)
 
 
 Aantal m2 kantoren/lesgebouwen
 
 
 1.583
 
 
 
 
 
 Aantal m2 legering
 
 
 809
 
 
 
 
 
 Aantal m2 hangars/stallingen
 
 
 491
 
 
 
 
 
 Aantal m2 bunkers/shelters
 
 
 152
 
 
 
 
 
 Aantal m2 werkplaatsen/magazijnen
 
 
 1.782
 
 
 
 
 
 Aantal m2 overige gebouwen
 
 
 1.107
 
 
 
 
 
 Aantal m2 totaal
 
 
 5.924
 
 
 
 
 Keuringen
 
 
 % installaties
 
 
 90%
 
 
 
 
 
 2. Budgettaire aspecten
 Onderstaand worden de beschikbare budgetten en de budgetbehoefte tot en met 2036 in een overzicht samengebracht. De behoefteraming vindt plaats op basis van normering van instandhoudingskosten per locatie op basis van pxq (m2 per type terrein of gebouw x tarief). Hoe hoger het kwaliteitsniveau, hoe hoger de instandhoudingskosten. Ten aanzien van de instandhoudingsbehoefte wordt uitgegaan dat de komende jaren extra budget nodig is. Naar aanleiding van de Motie Hermans is € 75 miljoen toegevoegd aan het instandhoudingsbudgetten, waarmee de potentiele disbalans is verkleind.
 In de Kamerbrief ‘Contourenbrief Strategisch Vastgoedplan 2022’ (Kamerstuk 34 919, nr. 89) zijn de contouren en uitgangspunten gedeeld die de basis vormen voor het nieuwe Strategisch Vastgoedplan 2022 (SVP2022), dat rond de zomer van 2022 met de Kamer is gedeeld. Doel is om een vastgoedportefeuille te realiseren die de taakuitvoering optimaal ondersteunt, toekomstbestendig is. Om de transformatie van het vastgoed te kunnen realiseren, wordt in de Defensienota 2022 het budget voor vastgoed structureel verhoogd. Voor instandhouding van vastgoed gaat het om € 65 miljoen structureel (nog niet in onderstaande budgetten). 
 
 Tabel 35 Behoefte en budget
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelonderdeel
 
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 DMF 5.2
 
 
 Instandhouding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Behoefte/raming
 
 
 424.014
 
 
 467.270
 
 
 466.296
 
 
 460.953
 
 
 451.429
 
 
 449.022
 
 
 449.927
 
 
 454.832
 
 
 452.987
 
 
 
 
 
 Budget
 
 
 424.014
 
 
 467.270
 
 
 466.296
 
 
 360.953
 
 
 351.429
 
 
 349.022
 
 
 349.927
 
 
 354.832
 
 
 352.987
 
 
 
 
 
 Potentiële disbalans
 
 
 
 
 
 ‒ 100.000
 
 
 ‒ 100.000
 
 
 ‒ 100.000
 
 
 ‒ 100.000
 
 
 ‒ 100.000
 
 
 ‒ 100.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 Artikelonderdeel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 DMF 5.2
 
 
 Instandhouding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Behoefte/raming
 
 
 460.953
 
 
 451.429
 
 
 449.022
 
 
 449.927
 
 
 454.832
 
 
 452.987
 
 
 450.320
 
 
 449.500
 
 
 
 
 
 
 Budget
 
 
 348.768
 
 
 349.627
 
 
 353.644
 
 
 353.319
 
 
 353.319
 
 
 353.510
 
 
 353.485
 
 
 353.294
 
 
 
 
 
 
 Potentiële disbalans
 
 
 ‒ 100.000
 
 
 ‒ 100.000
 
 
 ‒ 100.000
 
 
 ‒ 100.000
 
 
 ‒ 100.000
 
 
 ‒ 100.000
 
 
 ‒ 100.000
 
 
 ‒ 100.000
 
 
 
 
 
 
 3. Overig
 Defensie heeft een aantal instandhoudingsprogramma’s opgenomen in de investeringen, met name op het gebied van Keukens en Legering. Het betreft vervangingsinvesteringen en zijn daarom geen onderdeel van het instandhoudingsbudget, maar dragen wel gericht bij aan het wegwerken van achterstanden en het verbeteren van het leefklimaat. 
 
 
 
 4.2
 Bijlage verdiepingshoofdstuk 
 
 In het verdiepingshoofdstuk worden de belangrijkste mutaties ten opzichte van de begroting 2022 kort toegelicht. 
 Toelichting op de mutaties 
 
 
 1.
 Interdepartementale overboekingen
 
 
 Vanuit diverse ministeries is budget naar het DMF overgeheveld voor het uitvoeren van activiteiten en vice versa. Per saldo daalde begroting van het DMF met € 1,8 miljoen voor 2023. Een volledig overzicht van de interdepartementale budgetoverhevelingen sinds de 1e suppletoire begroting 2022 is hieronder toegevoegd.
 
 Tabel 36 Overzicht interdepartementale overboekingen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 No.
 
 
 Omschrijving
 
 
 beleidsartikel
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 1.a
 
 
 Bijdrage aan BZK specifieke apparatuur
 
 
 1
 
 
 ‒ 194
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 1.b
 
 
 Bijdrage aan BZK uitbreiding opslagcapaciteit
 
 
 1
 
 
 ‒ 2.750
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 1.c
 
 
 Bijdrage aan BZK voor programma transitie digi inkoop 2022
 
 
 1
 
 
 ‒ 158
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 1.d
 
 
 Bijdrage aan BZK voor verrekening bedrijfsvoeringskosten aivd
 
 
 1
 
 
 ‒ 1.500
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 1.e
 
 
 Bijdrage aan H7 bzk centrale financiering generieke digitale infrastuur
 
 
 3
 
 
 0
 
 
 ‒ 2.319
 
 
 ‒ 2.319
 
 
 ‒ 2.319
 
 
 ‒ 2.319
 
 
 ‒ 2.319
 
 
 
 
 1.f
 
 
 Bijdrage door VenJ voor mit 2022 Defensie
 
 
 6
 
 
 0
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 
 
 1.g
 
 
 Bijdrage jenv aan project eurostar trein 1, 2 en 4
 
 
 6
 
 
 193
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 
 
 1.h
 
 
 Bijdrage van douane (h 9b) scopeuitbreiding moc-lvc
 
 
 6
 
 
 206
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 1.i
 
 
 Bijdrage van V&J inzake aanpak ondermijning bod kmar
 
 
 1, 3
 
 
 43
 
 
 265
 
 
 429
 
 
 171
 
 
 171
 
 
 171
 
 
 
 
 1.j
 
 
 Bijdrage van VenJ voor kmar maritieme hub Bonaire
 
 
 3
 
 
 225
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 1.k
 
 
 Bijdrage VenJ voor versteviging van het grensbewakingssysteem eurosur
 
 
 3
 
 
 400
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 ‒ 3.535
 
 
 
 
 ‒ 1.843
 
 
 
 
 ‒ 1.679
 
 
 
 
 ‒ 1.937
 
 
 
 
 ‒ 1.937
 
 
 
 
 ‒ 1.937
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.
 Overige mutaties
 De financiële instrumenten, zoals instandhouding en verwerving zijn bijgesteld. Dit o.a. naar aanleiding van het herschikken van activiteiten tussen de defensieonderdelen met de daarbij behorende financiële middelen.
 
 
 
 
 Artikel 1: Defensiebreed materieel
 
 
 Tabel 37 Artikel 1: Defensiebreed materieel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 
 
 983.034
 
 
 
 
 917.895
 
 
 
 
 847.753
 
 
 
 
 856.704
 
 
 
 
 846.033
 
 
 
 
 800.677
 
 
 
 
 605.316
 
 
 
 
 664.040
 
 
 
 
 710.017
 
 
 
 
 673.391
 
 
 
 
 815.671
 
 
 
 
 806.117
 
 
 
 
 770.072
 
 
 
 
 802.876
 
 
 
 
 822.541
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 
 
 240.429
 
 
 
 
 288.872
 
 
 
 
 522.750
 
 
 
 
 568.652
 
 
 
 
 502.371
 
 
 
 
 635.144
 
 
 
 
 751.444
 
 
 
 
 167.658
 
 
 
 
 278.758
 
 
 
 
 579.104
 
 
 
 
 637.286
 
 
 
 
 551.527
 
 
 
 
 739.464
 
 
 
 
 519.963
 
 
 
 
 524.646
 
 
 
 
 ‒ 1.785.358
 
 
 
 
 
 
 Mutaties n.a.v. Nota van Wijziging en ISB's
 
 
 
 
 
 400
 
 
 
 
 58.700
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand na 1e suppletoire begroting 2022, Nota van wijziging en ISB's
 
 
 
 
 1.223.463
 
 
 
 
 1.207.167
 
 
 
 
 1.429.203
 
 
 
 
 1.425.356
 
 
 
 
 1.348.404
 
 
 
 
 1.435.821
 
 
 
 
 1.356.760
 
 
 
 
 831.698
 
 
 
 
 988.775
 
 
 
 
 1.252.495
 
 
 
 
 1.452.957
 
 
 
 
 1.357.644
 
 
 
 
 1.509.536
 
 
 
 
 1.322.839
 
 
 
 
 1.347.187
 
 
 
 
 ‒ 1.785.358
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 ‒ 170.069
 
 
 
 
 243.682
 
 
 
 
 1.029.210
 
 
 
 
 935.393
 
 
 
 
 252.885
 
 
 
 
 ‒ 18.063
 
 
 
 
 295.501
 
 
 
 
 372.640
 
 
 
 
 ‒ 36.661
 
 
 
 
 36.921
 
 
 
 
 167.548
 
 
 
 
 257.861
 
 
 
 
 437.829
 
 
 
 
 681.973
 
 
 
 
 1.839.236
 
 
 
 
 3.396.928
 
 
 
 
 
 2M Binden jongeren (gap year)
 
 
 
 
 ‒ 4.667
 
 
 ‒ 10.000
 
 
 ‒ 15.000
 
 
 ‒ 20.000
 
 
 ‒ 20.000
 
 
 ‒ 20.000
 
 
 ‒ 20.000
 
 
 ‒ 20.000
 
 
 ‒ 20.000
 
 
 ‒ 20.000
 
 
 ‒ 20.000
 
 
 ‒ 20.000
 
 
 ‒ 20.000
 
 
 ‒ 20.000
 
 
 
 
 2M Capaciteit veteranenzorg
 
 
 
 
 ‒ 1.050
 
 
 ‒ 1.150
 
 
 ‒ 1.150
 
 
 ‒ 1.050
 
 
 ‒ 850
 
 
 ‒ 850
 
 
 ‒ 850
 
 
 ‒ 850
 
 
 ‒ 850
 
 
 ‒ 850
 
 
 ‒ 850
 
 
 ‒ 850
 
 
 ‒ 850
 
 
 ‒ 850
 
 
 
 
 2M Diversiteit & inclusiviteit
 
 
 
 
 ‒ 2.852
 
 
 ‒ 2.752
 
 
 ‒ 2.752
 
 
 ‒ 2.752
 
 
 ‒ 1.452
 
 
 ‒ 1.452
 
 
 ‒ 1.452
 
 
 ‒ 1.452
 
 
 ‒ 1.452
 
 
 ‒ 1.452
 
 
 ‒ 1.452
 
 
 ‒ 1.452
 
 
 ‒ 1.452
 
 
 ‒ 1.452
 
 
 
 
 2M Drugsbeleid incl. drugsconsulenten preventie
 
 
 
 
 ‒ 3.008
 
 
 ‒ 3.008
 
 
 ‒ 3.008
 
 
 ‒ 3.008
 
 
 ‒ 3.008
 
 
 ‒ 3.008
 
 
 ‒ 3.008
 
 
 ‒ 3.008
 
 
 ‒ 3.008
 
 
 ‒ 3.008
 
 
 ‒ 3.008
 
 
 ‒ 3.008
 
 
 ‒ 3.008
 
 
 ‒ 3.008
 
 
 
 
 2M Duurzaam inzetbaar: zorgloket, opleidingen, coaches
 
 
 
 
 
 ‒ 7.778
 
 
 ‒ 12.628
 
 
 ‒ 12.628
 
 
 ‒ 12.628
 
 
 ‒ 12.628
 
 
 ‒ 10.128
 
 
 ‒ 10.128
 
 
 ‒ 10.128
 
 
 ‒ 10.128
 
 
 ‒ 10.128
 
 
 ‒ 10.128
 
 
 ‒ 10.128
 
 
 ‒ 10.128
 
 
 
 
 2M Een goede en aantrekkelijke werkgever binden jongeren (gap year)
 
 
 
 
 4.667
 
 
 10.000
 
 
 15.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 
 
 2M Een goede en aantrekkelijke werkgever capaciteit veteranenzorg
 
 
 
 
 1.050
 
 
 1.150
 
 
 1.150
 
 
 1.050
 
 
 850
 
 
 850
 
 
 850
 
 
 850
 
 
 850
 
 
 850
 
 
 850
 
 
 850
 
 
 850
 
 
 850
 
 
 
 
 2M Een goede en aantrekkelijke werkgever diversiteit & inclusiviteit
 
 
 
 
 2.852
 
 
 2.752
 
 
 2.752
 
 
 2.752
 
 
 1.452
 
 
 1.452
 
 
 1.452
 
 
 1.452
 
 
 1.452
 
 
 1.452
 
 
 1.452
 
 
 1.452
 
 
 1.452
 
 
 1.452
 
 
 
 
 2M Een goede en aantrekkelijke werkgever drugsbeleid
 
 
 
 
 3.008
 
 
 3.008
 
 
 3.008
 
 
 3.008
 
 
 3.008
 
 
 3.008
 
 
 3.008
 
 
 3.008
 
 
 3.008
 
 
 3.008
 
 
 3.008
 
 
 3.008
 
 
 3.008
 
 
 3.008
 
 
 
 
 2M Een goede en aantrekkelijke werkgever duurzaam inzetbaar
 
 
 
 
 7.778
 
 
 12.628
 
 
 12.628
 
 
 12.628
 
 
 12.628
 
 
 10.128
 
 
 10.128
 
 
 10.128
 
 
 10.128
 
 
 10.128
 
 
 10.128
 
 
 10.128
 
 
 10.128
 
 
 10.128
 
 
 
 
 2M Een goede en aantrekkelijke werkgever militair invaliditeit pnsioen
 
 
 
 
 17.000
 
 
 17.000
 
 
 18.000
 
 
 18.000
 
 
 18.000
 
 
 18.000
 
 
 18.000
 
 
 18.000
 
 
 18.000
 
 
 18.000
 
 
 18.000
 
 
 18.000
 
 
 18.000
 
 
 18.000
 
 
 
 
 2M Een goede en aantrekkelijke werkgever reservisten
 
 
 
 
 7.000
 
 
 20.000
 
 
 49.000
 
 
 49.000
 
 
 49.000
 
 
 49.000
 
 
 49.000
 
 
 49.000
 
 
 49.000
 
 
 49.000
 
 
 49.000
 
 
 49.000
 
 
 49.000
 
 
 49.000
 
 
 
 
 2M Een goede en aantrekkelijke werkgever sportschoenen
 
 
 
 
 3.700
 
 
 3.700
 
 
 3.700
 
 
 3.700
 
 
 3.700
 
 
 3.700
 
 
 3.700
 
 
 3.700
 
 
 3.700
 
 
 3.700
 
 
 3.700
 
 
 3.700
 
 
 3.700
 
 
 3.700
 
 
 
 
 2M Een goede en aantrekkelijke werkgever versterking defensieorganisatie
 
 
 
 
 16.214
 
 
 22.884
 
 
 29.554
 
 
 29.554
 
 
 29.554
 
 
 29.554
 
 
 29.554
 
 
 29.554
 
 
 29.554
 
 
 29.554
 
 
 29.554
 
 
 29.554
 
 
 29.554
 
 
 29.554
 
 
 
 
 2M herfasering 2-miljardpakket
 
 
 
 
 203.974
 
 
 19.991
 
 
 19.988
 
 
 19.996
 
 
 19.994
 
 
 19.992
 
 
 19.990
 
 
 19.990
 
 
 19.990
 
 
 19.992
 
 
 19.992
 
 
 19.985
 
 
 19.985
 
 
 16.968
 
 
 
 
 2M Herfasering defensienota
 
 
 
 ‒ 39.755
 
 
 322.805
 
 
 256.067
 
 
 ‒ 619.943
 
 
 ‒ 979.408
 
 
 ‒ 364.204
 
 
 ‒ 317.044
 
 
 ‒ 27.768
 
 
 83.580
 
 
 293.219
 
 
 234.483
 
 
 220.205
 
 
 378.363
 
 
 303.713
 
 
 255.687
 
 
 
 
 2M Innoverend vermogen en nieuwe domeinen duurzaamheidsfonds
 
 
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 
 
 2M Innoverend vermogen en nieuwe domeinen energietransitiecapaciteit
 
 
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 4.000
 
 
 4.000
 
 
 4.000
 
 
 4.000
 
 
 4.000
 
 
 4.000
 
 
 4.000
 
 
 4.000
 
 
 4.000
 
 
 4.000
 
 
 4.000
 
 
 4.000
 
 
 
 
 2M Innoverend vermogen en nieuwe domeinen onderzoek en pilots hergebruik
 
 
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 
 
 2M Innoverend vermogen en nieuwe domeinen prototyping
 
 
 
 
 2.000
 
 
 4.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 
 
 2M Innoverend vermogen en nieuwe domeinen R&T 2.0 cofinanciering R&T
 
 
 
 
 
 
 1.000
 
 
 4.000
 
 
 7.000
 
 
 10.000
 
 
 13.000
 
 
 16.000
 
 
 17.500
 
 
 17.500
 
 
 17.500
 
 
 17.500
 
 
 17.500
 
 
 17.500
 
 
 
 
 2M Innoverend vermogen en nieuwe domeinen R&T 2.0 kennisopbouw
 
 
 
 
 234
 
 
 234
 
 
 234
 
 
 6.004
 
 
 12.004
 
 
 12.504
 
 
 12.504
 
 
 12.504
 
 
 12.504
 
 
 12.504
 
 
 12.504
 
 
 12.504
 
 
 12.504
 
 
 12.504
 
 
 
 
 2M Innoverend vermogen en nieuwe domeinen R&T 2.0 technologieontwikkelling
 
 
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 10.000
 
 
 15.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 
 
 2M Innoverend vermogen en nieuwe domeinen R&T 2.0 kennisopbouw reparatie
 
 
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 10.000
 
 
 15.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 20.000
 
 
 
 
 2M Innoverend vermogen en nieuwe domeinen kort cyclisch: versterken innovatie centra
 
 
 
 
 4.837
 
 
 9.911
 
 
 9.911
 
 
 9.911
 
 
 9.911
 
 
 9.911
 
 
 9.911
 
 
 9.911
 
 
 9.911
 
 
 9.911
 
 
 9.911
 
 
 9.911
 
 
 9.911
 
 
 9.911
 
 
 
 
 2M Innoverend vermogen en nieuwe domeinen kort cyclisch: versterken innovatiegebieden
 
 
 
 
 60.000
 
 
 60.000
 
 
 60.000
 
 
 60.000
 
 
 60.000
 
 
 60.000
 
 
 60.000
 
 
 60.000
 
 
 60.000
 
 
 60.000
 
 
 60.000
 
 
 60.000
 
 
 60.000
 
 
 60.000
 
 
 
 
 2M Krachtige ondersteuning BKI 2.0
 
 
 
 
 17.848
 
 
 41.055
 
 
 67.476
 
 
 204.217
 
 
 220.647
 
 
 197.110
 
 
 193.735
 
 
 88.083
 
 
 42.062
 
 
 42.062
 
 
 42.062
 
 
 42.062
 
 
 42.062
 
 
 42.062
 
 
 
 
 2M Krachtige ondersteuning capaciteit voor bijstand
 
 
 
 
 4.882
 
 
 32.683
 
 
 30.170
 
 
 34.959
 
 
 33.534
 
 
 43.343
 
 
 23.944
 
 
 23.944
 
 
 23.944
 
 
 23.944
 
 
 23.944
 
 
 23.944
 
 
 23.944
 
 
 23.944
 
 
 
 
 2M Krachtige ondersteuning gereedstelling en inzetbaarheid CARIB
 
 
 
 
 2.002
 
 
 2.002
 
 
 2.002
 
 
 2.002
 
 
 2.002
 
 
 2.002
 
 
 2.002
 
 
 2.002
 
 
 2.002
 
 
 2.002
 
 
 2.002
 
 
 2.002
 
 
 2.002
 
 
 2.002
 
 
 
 
 2M Krachtige ondersteuning militaire mobiliteit 2.0
 
 
 
 
 6.943
 
 
 9.237
 
 
 9.265
 
 
 9.686
 
 
 9.714
 
 
 13.217
 
 
 10.979
 
 
 9.860
 
 
 9.860
 
 
 12.560
 
 
 12.560
 
 
 12.560
 
 
 12.560
 
 
 12.560
 
 
 
 
 2M Krachtige ondersteuning oprichting joint 102 (SOF)
 
 
 
 
 4.008
 
 
 7.278
 
 
 5.030
 
 
 7.053
 
 
 6.053
 
 
 6.603
 
 
 6.053
 
 
 6.253
 
 
 6.053
 
 
 6.053
 
 
 6.603
 
 
 6.053
 
 
 6.053
 
 
 6.848
 
 
 
 
 2M Krachtige ondersteuning SOF ground enabling
 
 
 
 
 3.052
 
 
 3.403
 
 
 5.017
 
 
 11.630
 
 
 11.630
 
 
 11.630
 
 
 6.630
 
 
 6.630
 
 
 6.630
 
 
 6.630
 
 
 6.630
 
 
 6.630
 
 
 6.630
 
 
 6.630
 
 
 
 
 2M Krachtige ondersteuning Submersible Delivery Vehicle
 
 
 
 
 2.307
 
 
 2.374
 
 
 2.374
 
 
 114
 
 
 114
 
 
 114
 
 
 114
 
 
 114
 
 
 114
 
 
 114
 
 
 114
 
 
 
 2.307
 
 
 2.374
 
 
 
 
 2M Krachtige ondersteuning versterken capaciteit C2-centra
 
 
 
 
 1.662
 
 
 3.227
 
 
 5.776
 
 
 5.796
 
 
 5.814
 
 
 5.750
 
 
 5.750
 
 
 5.750
 
 
 5.750
 
 
 5.750
 
 
 5.750
 
 
 5.750
 
 
 5.750
 
 
 5.750
 
 
 
 
 2M Krachtige ondersteuning waterbarrière nieuwe haven
 
 
 
 
 11.307
 
 
 654
 
 
 654
 
 
 654
 
 
 654
 
 
 654
 
 
 654
 
 
 654
 
 
 654
 
 
 654
 
 
 654
 
 
 654
 
 
 654
 
 
 654
 
 
 
 
 2M Krachtige ondersteuningcombat support MP-eskadron KMar
 
 
 
 
 7.639
 
 
 45.998
 
 
 65.117
 
 
 70.764
 
 
 57.154
 
 
 54.189
 
 
 21.814
 
 
 21.814
 
 
 21.814
 
 
 21.814
 
 
 21.814
 
 
 21.814
 
 
 21.814
 
 
 21.814
 
 
 
 
 2M Militair invaliditeit pensioen
 
 
 
 
 ‒ 17.000
 
 
 ‒ 17.000
 
 
 ‒ 18.000
 
 
 ‒ 18.000
 
 
 ‒ 18.000
 
 
 ‒ 18.000
 
 
 ‒ 18.000
 
 
 ‒ 18.000
 
 
 ‒ 18.000
 
 
 ‒ 18.000
 
 
 ‒ 18.000
 
 
 ‒ 18.000
 
 
 ‒ 18.000
 
 
 ‒ 18.000
 
 
 
 
 2M Reservisten/oproepkrachten/samenwerking bedrijfsleven
 
 
 
 
 ‒ 7.000
 
 
 ‒ 20.000
 
 
 ‒ 49.000
 
 
 ‒ 49.000
 
 
 ‒ 49.000
 
 
 ‒ 49.000
 
 
 ‒ 49.000
 
 
 ‒ 49.000
 
 
 ‒ 49.000
 
 
 ‒ 49.000
 
 
 ‒ 49.000
 
 
 ‒ 49.000
 
 
 ‒ 49.000
 
 
 ‒ 49.000
 
 
 
 
 2M Verdiepen en verbreden van samenwerking ophoging NAVO contributie
 
 
 
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 
 
 2M Versterken van specialismen C-systemen bandbreedte
 
 
 
 
 132
 
 
 259
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 
 
 2M Versterken van specialismen CUAS EAAD
 
 
 
 
 18.146
 
 
 36.408
 
 
 39.280
 
 
 2.909
 
 
 2.909
 
 
 2.909
 
 
 2.909
 
 
 2.909
 
 
 2.909
 
 
 2.909
 
 
 20.298
 
 
 37.686
 
 
 39.860
 
 
 2.909
 
 
 
 
 2M Versterken van specialismen reparatie DLP Grootmaterieel
 
 
 
 350.000
 
 
 350.000
 
 
 350.000
 
 
 350.000
 
 
 350.000
 
 
 350.000
 
 
 350.000
 
 
 350.000
 
 
 350.000
 
 
 350.000
 
 
 350.000
 
 
 350.000
 
 
 350.000
 
 
 350.000
 
 
 350.000
 
 
 
 
 2M Versterken van specialismen risicoreservering IT, Vastgoed en Grootmaterieel
 
 
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 15.000
 
 
 
 
 Aanpassingen op het 3-miljard pakket uit het coalitieakkoord
 
 
 
 44.630
 
 
 34.537
 
 
 45.265
 
 
 ‒ 41.105
 
 
 141.714
 
 
 43.354
 
 
 22.461
 
 
 ‒ 119.675
 
 
 35.106
 
 
 ‒ 6.556
 
 
 31.861
 
 
 14.235
 
 
 12.719
 
 
 13.591
 
 
 11.745
 
 
 
 
 Bijdrage aan BZK specifieke apparatuur
 
 
 ‒ 194
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan BZK uitbreiding opslagcapaciteit
 
 
 ‒ 2.750
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage van douane scopeuitbreiding MOC-LVC
 
 
 206
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage van J&V inzake aanpak ondermijning BOD KMar
 
 
 4
 
 
 24
 
 
 50
 
 
 43
 
 
 43
 
 
 43
 
 
 43
 
 
 43
 
 
 43
 
 
 43
 
 
 43
 
 
 43
 
 
 43
 
 
 43
 
 
 43
 
 
 43
 
 
 
 
 Bijstellen instandhoudingsbudgetten KMar
 
 
 1.935
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 
 
 Budgettoewijzing conform jaarplan kustwacht CARIB
 
 
 11.528
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CA Aantrekkelijke werkgever / reservisten binding jongeren
 
 
 
 ‒ 30.000
 
 
 ‒ 35.650
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 
 
 Exploitatie project vervanging aanhanger platform
 
 
 
 13
 
 
 13
 
 
 14
 
 
 13
 
 
 13
 
 
 14
 
 
 13
 
 
 13
 
 
 14
 
 
 13
 
 
 13
 
 
 14
 
 
 13
 
 
 13
 
 
 14
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.455.706
 
 
 
 
 Financiering torpedo firing exercise
 
 
 738
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking budget voor exploitatie M-code stimulator
 
 
 ‒ 36
 
 
 ‒ 36
 
 
 ‒ 36
 
 
 ‒ 36
 
 
 ‒ 36
 
 
 ‒ 36
 
 
 ‒ 36
 
 
 ‒ 36
 
 
 ‒ 36
 
 
 ‒ 36
 
 
 ‒ 36
 
 
 ‒ 36
 
 
 ‒ 36
 
 
 ‒ 36
 
 
 ‒ 36
 
 
 
 
 
 Herschikking budget voor vervanging vrachtauto militaire muziek
 
 
 
 1.655
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking taken en middelen a.g.v. assortimentsgewijs werken
 
 
 ‒ 85
 
 
 ‒ 147
 
 
 ‒ 147
 
 
 ‒ 147
 
 
 ‒ 147
 
 
 ‒ 147
 
 
 ‒ 148
 
 
 ‒ 148
 
 
 ‒ 148
 
 
 ‒ 148
 
 
 ‒ 148
 
 
 ‒ 148
 
 
 ‒ 148
 
 
 ‒ 148
 
 
 ‒ 148
 
 
 ‒ 148
 
 
 
 
 Herstellen van het 2-miljard pakket
 
 
 ‒ 4.000
 
 
 ‒ 49.447
 
 
 ‒ 73.671
 
 
 ‒ 56.922
 
 
 ‒ 10.717
 
 
 ‒ 118.355
 
 
 ‒ 295.895
 
 
 ‒ 275.288
 
 
 ‒ 743.039
 
 
 ‒ 829.479
 
 
 ‒ 827.317
 
 
 ‒ 719.580
 
 
 ‒ 527.833
 
 
 ‒ 454.056
 
 
 805.799
 
 
 ‒ 27.679
 
 
 
 
 Kasschuif 2022 investeringen
 
 
 ‒ 150.000
 
 
 
 
 
 150.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuif 2023 investeringen
 
 
 
 ‒ 50.000
 
 
 
 
 
 50.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuif instandhouding materieel
 
 
 ‒ 17.000
 
 
 
 
 
 17.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toekennen budget Very Joint Task Force 2022 (VJTF)
 
 
 5.547
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitdelen prijsbijstelling materieel DLP 22.1
 
 
 50.068
 
 
 27.921
 
 
 26.582
 
 
 32.526
 
 
 23.893
 
 
 18.782
 
 
 12.968
 
 
 59.155
 
 
 13.065
 
 
 11.678
 
 
 14.111
 
 
 13.433
 
 
 15.055
 
 
 14.916
 
 
 ‒ 16.288
 
 
 44.445
 
 
 
 
 Verdeling saldo artikel 8 prijsbijstelling
 
 
 ‒ 27.113
 
 
 ‒ 23.176
 
 
 ‒ 26.957
 
 
 ‒ 31.584
 
 
 ‒ 15.568
 
 
 ‒ 3.022
 
 
 7.613
 
 
 ‒ 1.602
 
 
 8.237
 
 
 7.087
 
 
 9.864
 
 
 10.735
 
 
 11.317
 
 
 8.465
 
 
 6.374
 
 
 ‒ 29.954
 
 
 
 
 Vervanging zuigwagen
 
 
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving behoefte KCT uitrusting door KPU bedrijf
 
 
 1.583
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aanvullende kasschuif exploitatie
 
 
 ‒ 8.500
 
 
 
 
 
 8.500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aanvullende kasschuif investeringen
 
 
 ‒ 32.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 12.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 
 
 1.053.394
 
 
 
 
 1.450.849
 
 
 
 
 2.458.413
 
 
 
 
 2.360.749
 
 
 
 
 1.601.289
 
 
 
 
 1.417.758
 
 
 
 
 1.652.261
 
 
 
 
 1.204.338
 
 
 
 
 952.114
 
 
 
 
 1.289.416
 
 
 
 
 1.620.505
 
 
 
 
 1.615.505
 
 
 
 
 1.947.365
 
 
 
 
 2.004.812
 
 
 
 
 3.186.423
 
 
 
 
 1.611.570
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 340.095
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 2: Maritiem materieel
 
 
 Tabel 38 Artikel 2: Maritiem materieel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 576.381
 
 
 611.850
 
 
 848.711
 
 
 905.974
 
 
 1.178.110
 
 
 1.397.298
 
 
 1.515.783
 
 
 1.479.485
 
 
 1.292.009
 
 
 1.297.992
 
 
 1.151.457
 
 
 929.817
 
 
 845.512
 
 
 964.647
 
 
 1.217.513
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 
 
 155.343
 
 
 
 
 5.065
 
 
 
 
 54.445
 
 
 
 
 47.674
 
 
 
 
 351.452
 
 
 
 
 60.329
 
 
 
 
 101.254
 
 
 
 
 200.627
 
 
 
 
 262.251
 
 
 
 
 263.059
 
 
 
 
 268.557
 
 
 
 
 248.364
 
 
 
 
 65.293
 
 
 
 
 ‒ 86.267
 
 
 
 
 10.469
 
 
 
 
 586.607
 
 
 
 
 
 
 Mutaties n.a.v. Nota van Wijziging en ISB's
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 
 
 Stand na 1e suppletoire begroting 2022, Nota van wijziging en ISB's
 
 
 
 
 771.724
 
 
 
 
 656.915
 
 
 
 
 943.156
 
 
 
 
 993.648
 
 
 
 
 1.569.570
 
 
 
 
 1.497.627
 
 
 
 
 1.657.037
 
 
 
 
 1.720.112
 
 
 
 
 1.594.260
 
 
 
 
 1.601.051
 
 
 
 
 1.460.014
 
 
 
 
 1.218.181
 
 
 
 
 1.041.994
 
 
 
 
 918.380
 
 
 
 
 1.267.982
 
 
 
 
 626.607
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 ‒ 34.958
 
 
 
 
 19.406
 
 
 
 
 100.908
 
 
 
 
 242.725
 
 
 
 
 400.582
 
 
 
 
 623.789
 
 
 
 
 516.094
 
 
 
 
 588.198
 
 
 
 
 987.134
 
 
 
 
 1.091.261
 
 
 
 
 906.153
 
 
 
 
 796.298
 
 
 
 
 563.646
 
 
 
 
 573.662
 
 
 
 
 ‒ 687.626
 
 
 
 
 285.772
 
 
 
 
 
 Correctie mutatie aansluiting stand IBOS
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ‒ 160
 
 
 
 
 
 ‒ 1.078
 
 
 
 
 
 
 
 2M Versterken van specialismen anti-torpedo torpedo
 
 
 
 
 65
 
 
 5.065
 
 
 5.065
 
 
 10.065
 
 
 10.065
 
 
 24.237
 
 
 31.437
 
 
 36.437
 
 
 34.437
 
 
 31.437
 
 
 33.237
 
 
 10.414
 
 
 10.414
 
 
 10.414
 
 
 
 
 2M Krachtige ondersteuning completeren SOF Air
 
 
 
 
 7.677
 
 
 18.744
 
 
 24.187
 
 
 57.687
 
 
 65.447
 
 
 85.250
 
 
 82.644
 
 
 81.012
 
 
 30.236
 
 
 28.836
 
 
 30.836
 
 
 36.836
 
 
 31.836
 
 
 28.836
 
 
 
 
 2M Informatiegestuurd organiseren en optreden IGO 2.0
 
 
 
 
 17.506
 
 
 36.781
 
 
 56.168
 
 
 41.320
 
 
 41.263
 
 
 31.562
 
 
 26.731
 
 
 22.911
 
 
 20.326
 
 
 16.366
 
 
 18.481
 
 
 19.191
 
 
 20.631
 
 
 21.196
 
 
 
 
 2M Versterken van specialismen DPS Air en Maritiem
 
 
 
 
 12.000
 
 
 36.000
 
 
 48.404
 
 
 24.401
 
 
 5.404
 
 
 401
 
 
 404
 
 
 400
 
 
 400
 
 
 400
 
 
 400
 
 
 403
 
 
 400
 
 
 400
 
 
 
 
 2M versterken van specialismen Advanced precision kill weapon
 
 
 
 
 46
 
 
 46
 
 
 49.353
 
 
 413
 
 
 413
 
 
 413
 
 
 413
 
 
 413
 
 
 413
 
 
 413
 
 
 413
 
 
 413
 
 
 32.453
 
 
 413
 
 
 
 
 2M Versterken van specialismen loitering munitions long range
 
 
 
 
 0
 
 
 39.915
 
 
 413
 
 
 413
 
 
 413
 
 
 413
 
 
 5.413
 
 
 5.413
 
 
 5.413
 
 
 5.413
 
 
 413
 
 
 29.315
 
 
 413
 
 
 573
 
 
 
 
 2M versterken van specialismen BMD Endo atmosferische lower layer
 
 
 
 
 10.000
 
 
 30.000
 
 
 98.777
 
 
 297.078
 
 
 31.715
 
 
 107.328
 
 
 6.715
 
 
 134.278
 
 
 6.715
 
 
 11.715
 
 
 11.715
 
 
 6.715
 
 
 6.715
 
 
 111.465
 
 
 
 
 Vervanging zuigwagen
 
 
 
 
 ‒ 19
 
 
 ‒ 19
 
 
 ‒ 19
 
 
 ‒ 19
 
 
 ‒ 19
 
 
 ‒ 19
 
 
 ‒ 19
 
 
 ‒ 19
 
 
 ‒ 19
 
 
 ‒ 19
 
 
 
 
 
 
 
 
 2M Versterken van specialismen C-systemen bandbreedte
 
 
 
 
 620
 
 
 1.218
 
 
 1.815
 
 
 1.815
 
 
 1.815
 
 
 1.815
 
 
 1.815
 
 
 1.815
 
 
 1.815
 
 
 1.815
 
 
 1.815
 
 
 1.815
 
 
 1.815
 
 
 1.815
 
 
 
 
 Herschikking budget doorontwikkeling krijgsmacht (DOKM)
 
 
 
 
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 3.105
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 3.105
 
 
 ‒ 3.105
 
 
 ‒ 3.105
 
 
 ‒ 3.105
 
 
 ‒ 3.105
 
 
 ‒ 3.105
 
 
 
 
 Herschikking taken en middelen a.g.v. assortimentsgewijs werken
 
 
 ‒ 196
 
 
 ‒ 211
 
 
 ‒ 226
 
 
 ‒ 226
 
 
 ‒ 211
 
 
 ‒ 196
 
 
 ‒ 196
 
 
 ‒ 196
 
 
 ‒ 196
 
 
 ‒ 196
 
 
 ‒ 196
 
 
 ‒ 196
 
 
 ‒ 196
 
 
 ‒ 196
 
 
 ‒ 196
 
 
 
 
 
 Herschikking tussen de financiële instrumenten van de Marine
 
 
 40
 
 
 246
 
 
 26
 
 
 53
 
 
 28
 
 
 53
 
 
 53
 
 
 53
 
 
 53
 
 
 53
 
 
 53
 
 
 53
 
 
 53
 
 
 53
 
 
 53
 
 
 53
 
 
 
 
 Herschikking budget voor project Joint Fires
 
 
 76
 
 
 76
 
 
 76
 
 
 76
 
 
 76
 
 
 76
 
 
 76
 
 
 76
 
 
 346
 
 
 526
 
 
 526
 
 
 526
 
 
 526
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking budget DOKM naar CSS
 
 
 
 46
 
 
 46
 
 
 26
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 
 
 Herstellen van het 2 miljard pakket
 
 
 4.000
 
 
 16.227
 
 
 29.169
 
 
 44.169
 
 
 31.954
 
 
 129.024
 
 
 331.867
 
 
 312.372
 
 
 779.244
 
 
 741.945
 
 
 738.383
 
 
 632.646
 
 
 413.099
 
 
 421.461
 
 
 ‒ 863.044
 
 
 ‒ 109.286
 
 
 
 
 Aanpassingen op het 3 miljard pakket uit het coalitieakkoord
 
 
 
 6.850
 
 
 562
 
 
 
 
 ‒ 3
 
 
 ‒ 3
 
 
 ‒ 3
 
 
 ‒ 3
 
 
 ‒ 3
 
 
 ‒ 3
 
 
 ‒ 3
 
 
 ‒ 3
 
 
 ‒ 3
 
 
 ‒ 3
 
 
 5.595
 
 
 
 
 Kasschuif instandhouding materieel
 
 
 ‒ 34.000
 
 
 
 
 
 34.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking budget voor exploitatie M code stimulator
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 
 
 
 Kasschuif 2023 investeringen
 
 
 
 ‒ 20.000
 
 
 
 
 
 20.000
 
 
 
 
 540
 
 
 604
 
 
 284
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 182.067
 
 
 
 
 Uitdelen prijsbijstelling
 
 
 50.201
 
 
 39.312
 
 
 50.283
 
 
 62.424
 
 
 52.145
 
 
 36.689
 
 
 23.174
 
 
 29.102
 
 
 46.529
 
 
 61.591
 
 
 60.515
 
 
 59.171
 
 
 45.628
 
 
 41.788
 
 
 67.524
 
 
 65.232
 
 
 
 
 Verdeling saldo artikel 8 prijsbijstelling
 
 
 ‒ 27.115
 
 
 ‒ 23.176
 
 
 ‒ 26.959
 
 
 ‒ 31.583
 
 
 ‒ 15.568
 
 
 ‒ 3.022
 
 
 7.612
 
 
 ‒ 1.601
 
 
 8.238
 
 
 7.086
 
 
 9.865
 
 
 10.735
 
 
 11.317
 
 
 8.467
 
 
 6.373
 
 
 ‒ 29.955
 
 
 
 
 Aanvullende kasschuif exploitatie
 
 
 ‒ 17.000
 
 
 
 
 
 17.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aanvullende kasschuif investeringen
 
 
 ‒ 11.000
 
 
 
 
 
 
 11.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 
 
 736.766
 
 
 
 
 676.321
 
 
 
 
 1.044.064
 
 
 
 
 1.236.373
 
 
 
 
 1.970.152
 
 
 
 
 2.121.416
 
 
 
 
 2.173.131
 
 
 
 
 2.308.310
 
 
 
 
 2.581.394
 
 
 
 
 2.692.312
 
 
 
 
 2.366.167
 
 
 
 
 2.014.479
 
 
 
 
 1.605.640
 
 
 
 
 1.492.042
 
 
 
 
 580.356
 
 
 
 
 912.379
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 3: Land materieel
 
 
 Tabel 39 Artikel 3: Land materieel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 666.136
 
 
 668.438
 
 
 832.616
 
 
 827.379
 
 
 652.482
 
 
 541.292
 
 
 442.611
 
 
 663.299
 
 
 769.724
 
 
 884.301
 
 
 818.558
 
 
 615.464
 
 
 774.745
 
 
 1.024.143
 
 
 961.287
 
 
 284.740
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 
 
 76.796
 
 
 
 
 80.933
 
 
 
 
 325.873
 
 
 
 
 436.797
 
 
 
 
 402.650
 
 
 
 
 384.859
 
 
 
 
 197.145
 
 
 
 
 238.200
 
 
 
 
 251.044
 
 
 
 
 160.441
 
 
 
 
 179.225
 
 
 
 
 208.894
 
 
 
 
 229.492
 
 
 
 
 292.121
 
 
 
 
 253.204
 
 
 
 
 1.077.047
 
 
 
 
 
 
 Mutaties n.a.v. Nota van Wijziging en ISB's
 
 
 
 
 48.800
 
 
 
 
 269.000
 
 
 
 
 94.800
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 
 
 Stand na 1e suppletoire begroting 2022, Nota van wijziging en ISB's
 
 
 
 
 791.732
 
 
 
 
 1.018.371
 
 
 
 
 1.253.289
 
 
 
 
 1.304.176
 
 
 
 
 1.095.132
 
 
 
 
 966.151
 
 
 
 
 679.756
 
 
 
 
 941.499
 
 
 
 
 1.060.768
 
 
 
 
 1.084.742
 
 
 
 
 1.037.783
 
 
 
 
 864.358
 
 
 
 
 1.044.237
 
 
 
 
 1.356.264
 
 
 
 
 1.254.491
 
 
 
 
 1.117.047
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 ‒ 99.497
 
 
 
 
 ‒ 106
 
 
 
 
 198.720
 
 
 
 
 258.739
 
 
 
 
 565.702
 
 
 
 
 673.687
 
 
 
 
 294.186
 
 
 
 
 348.552
 
 
 
 
 200.002
 
 
 
 
 262.315
 
 
 
 
 256.227
 
 
 
 
 252.613
 
 
 
 
 343.459
 
 
 
 
 214.339
 
 
 
 
 230.843
 
 
 
 
 537.391
 
 
 
 
 
 Correctie mutatie aansluiting stand IBOS
 
 
 ‒ 4.168
 
 
 
 
 
 10
 
 
 ‒ 5
 
 
 ‒ 5
 
 
 3.387
 
 
 2.225
 
 
 ‒ 5
 
 
 ‒ 5
 
 
 ‒ 5
 
 
 3.387
 
 
 2.225
 
 
 
 
 
 
 2M Informatiegestuurd organiseren en optreden IGO 2.0
 
 
 
 
 1.692
 
 
 7.719
 
 
 9.731
 
 
 13.995
 
 
 12.807
 
 
 8.052
 
 
 8.052
 
 
 8.052
 
 
 8.052
 
 
 8.052
 
 
 8.052
 
 
 8.052
 
 
 8.052
 
 
 8.052
 
 
 
 
 2M Krachtige ondersteuning versterken vuursteun
 
 
 
 70.755
 
 
 119.053
 
 
 74.437
 
 
 115.970
 
 
 111.692
 
 
 46.817
 
 
 58.513
 
 
 36.647
 
 
 36.647
 
 
 36.647
 
 
 36.647
 
 
 36.647
 
 
 36.647
 
 
 36.647
 
 
 36.647
 
 
 
 
 2M Versterken van specialismen raketartillerie VVL & DPS capaciteit VVL
 
 
 
 
 9.783
 
 
 61.823
 
 
 224.347
 
 
 253.500
 
 
 158.861
 
 
 206.667
 
 
 69.157
 
 
 47.291
 
 
 47.291
 
 
 47.291
 
 
 89.586
 
 
 47.291
 
 
 47.291
 
 
 47.291
 
 
 
 
 2M Krachtige ondersteuningversterking grondgebonden luchtverdediging
 
 
 
 
 50.605
 
 
 75.088
 
 
 80.969
 
 
 141.269
 
 
 13.369
 
 
 12.369
 
 
 12.369
 
 
 12.369
 
 
 12.369
 
 
 12.369
 
 
 12.369
 
 
 12.369
 
 
 12.369
 
 
 12.369
 
 
 
 
 2M krachtige ondersteuningstrategische medische afvoercapaciteit en geneeskundige keten
 
 
 
 
 
 13.478
 
 
 21.242
 
 
 30.951
 
 
 41.292
 
 
 38.868
 
 
 41.108
 
 
 29.907
 
 
 29.907
 
 
 29.907
 
 
 29.907
 
 
 29.907
 
 
 29.907
 
 
 29.907
 
 
 
 
 Vervanging mobiele rijsimulator landmacht door JIVC
 
 
 ‒ 1.000
 
 
 ‒ 1.000
 
 
 ‒ 750
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 
 
 
 
 
 Verwerving behoefte KCT uitrusting door KPU bedrijf
 
 
 ‒ 1.583
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage door J&V voor MIT 2022 defensie
 
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 
 
 Herfaseringen materieelprojecten land
 
 
 80
 
 
 
 ‒ 80
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking budget voor vervanging vrachtauto militaire muziek
 
 
 
 ‒ 1.655
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage van J&V voor KMar maritieme hub Bonaire
 
 
 225
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage J&V aan project Eurostar trein 1,2 en 4
 
 
 193
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 
 
 Bijdrage van J&V inzake aanpak ondermijning KMar
 
 
 39
 
 
 241
 
 
 379
 
 
 128
 
 
 128
 
 
 128
 
 
 128
 
 
 128
 
 
 128
 
 
 128
 
 
 128
 
 
 128
 
 
 128
 
 
 128
 
 
 128
 
 
 128
 
 
 
 
 2M Versterken van specialismen C-systemen bandbreedte
 
 
 
 
 2.425
 
 
 4.759
 
 
 7.095
 
 
 7.095
 
 
 7.095
 
 
 7.095
 
 
 7.095
 
 
 7.095
 
 
 7.095
 
 
 7.095
 
 
 7.095
 
 
 7.095
 
 
 7.095
 
 
 7.095
 
 
 
 
 Bijdrage J&V voor versteviging van het grensbewakingssysteem Eurosur
 
 
 400
 
 
 
 
 
 
 
 400
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Exploitatie project vervanging aanhanger platform
 
 
 
 ‒ 13
 
 
 ‒ 13
 
 
 ‒ 14
 
 
 ‒ 13
 
 
 ‒ 13
 
 
 ‒ 14
 
 
 ‒ 13
 
 
 ‒ 13
 
 
 ‒ 14
 
 
 ‒ 13
 
 
 ‒ 13
 
 
 ‒ 14
 
 
 ‒ 13
 
 
 ‒ 13
 
 
 ‒ 14
 
 
 
 
 Herschikking budget BOTOC
 
 
 1.464
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking taken en middelen a.g.v. assortimentsgewijs werken
 
 
 85
 
 
 162
 
 
 177
 
 
 177
 
 
 147
 
 
 147
 
 
 148
 
 
 148
 
 
 148
 
 
 148
 
 
 148
 
 
 148
 
 
 148
 
 
 148
 
 
 148
 
 
 148
 
 
 
 
 Herfaseringen materieelprojecten land
 
 
 ‒ 80
 
 
 
 80
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 344.406
 
 
 
 
 Herstellen van het 2 miljard pakket
 
 
 
 3.700
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 91.739
 
 
 91.739
 
 
 91.739
 
 
 125.539
 
 
 38.400
 
 
 43.850
 
 
 38.000
 
 
 
 
 Aanpassingen op het 3 miljard pakket uit het coalitieakkoord
 
 
 
 ‒ 2.150
 
 
 ‒ 5.109
 
 
 
 
 
 ‒ 2.887
 
 
 ‒ 2.887
 
 
 ‒ 2.887
 
 
 ‒ 2.887
 
 
 ‒ 2.887
 
 
 ‒ 2.887
 
 
 ‒ 2.887
 
 
 ‒ 2.887
 
 
 ‒ 2.887
 
 
 ‒ 2.887
 
 
 
 
 Kasschuif 2022 investeringen
 
 
 ‒ 50.000
 
 
 
 
 
 50.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuif instandhouding materieel
 
 
 ‒ 32.000
 
 
 
 
 
 32.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuif 2023 investeringen
 
 
 
 ‒ 80.000
 
 
 
 
 
 80.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toekennen budget Very Joint Task Force 2022
 
 
 1.360
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitdelen prijsbijstelling
 
 
 28.603
 
 
 32.819
 
 
 47.226
 
 
 52.616
 
 
 39.533
 
 
 21.839
 
 
 8.452
 
 
 17.715
 
 
 17.624
 
 
 24.648
 
 
 15.780
 
 
 11.296
 
 
 22.074
 
 
 26.299
 
 
 41.672
 
 
 45.993
 
 
 
 
 Verdeling saldo artikel 8 prijsbijstelling
 
 
 ‒ 27.115
 
 
 ‒ 23.176
 
 
 ‒ 26.959
 
 
 ‒ 31.583
 
 
 ‒ 15.568
 
 
 ‒ 3.022
 
 
 7.612
 
 
 ‒ 1.601
 
 
 8.238
 
 
 7.086
 
 
 9.865
 
 
 10.735
 
 
 11.317
 
 
 8.467
 
 
 6.373
 
 
 ‒ 29.955
 
 
 
 
 Aanvullende kasschuif exploitatie
 
 
 ‒ 16.000
 
 
 
 
 
 
 16.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 
 
 692.235
 
 
 
 
 1.018.265
 
 
 
 
 1.452.009
 
 
 
 
 1.562.915
 
 
 
 
 1.660.834
 
 
 
 
 1.639.838
 
 
 
 
 973.942
 
 
 
 
 1.290.051
 
 
 
 
 1.260.770
 
 
 
 
 1.347.057
 
 
 
 
 1.294.010
 
 
 
 
 1.116.971
 
 
 
 
 1.387.696
 
 
 
 
 1.570.603
 
 
 
 
 1.485.334
 
 
 
 
 1.654.438
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 4: Lucht materieel
 
 
 Tabel 40 Artikel 4: Lucht materieel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 1.196.398
 
 
 1.089.750
 
 
 1.136.912
 
 
 1.084.409
 
 
 855.897
 
 
 795.497
 
 
 934.933
 
 
 774.858
 
 
 620.636
 
 
 515.763
 
 
 541.711
 
 
 668.294
 
 
 555.261
 
 
 555.189
 
 
 433.897
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 
 
 ‒ 26.315
 
 
 
 
 255.991
 
 
 
 
 349.671
 
 
 
 
 389.150
 
 
 
 
 288.914
 
 
 
 
 312.638
 
 
 
 
 342.876
 
 
 
 
 645.501
 
 
 
 
 564.740
 
 
 
 
 345.341
 
 
 
 
 232.514
 
 
 
 
 299.541
 
 
 
 
 254.866
 
 
 
 
 563.539
 
 
 
 
 542.203
 
 
 
 
 1.392.668
 
 
 
 
 
 
 Mutaties n.a.v. Nota van Wijziging en ISB's
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 117.200
 
 
 
 
 181.401
 
 
 
 
 275.070
 
 
 
 
 422.065
 
 
 
 
 399.065
 
 
 
 
 287.065
 
 
 
 
 211.065
 
 
 
 
 158.065
 
 
 
 
 158.065
 
 
 
 
 159.065
 
 
 
 
 169.065
 
 
 
 
 165.065
 
 
 
 
 162.065
 
 
 
 
 212.065
 
 
 
 
 238.065
 
 
 
 
 
 
 Stand na 1e suppletoire begroting 2022, Nota van wijziging en ISB's
 
 
 
 
 1.210.083
 
 
 
 
 1.462.941
 
 
 
 
 1.667.984
 
 
 
 
 1.748.629
 
 
 
 
 1.566.876
 
 
 
 
 1.507.200
 
 
 
 
 1.564.874
 
 
 
 
 1.631.424
 
 
 
 
 1.343.441
 
 
 
 
 1.019.169
 
 
 
 
 933.290
 
 
 
 
 1.136.900
 
 
 
 
 975.192
 
 
 
 
 1.280.793
 
 
 
 
 1.188.165
 
 
 
 
 1.630.733
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 120.746
 
 
 
 
 90.208
 
 
 
 
 175.422
 
 
 
 
 128.151
 
 
 
 
 247.038
 
 
 
 
 299.128
 
 
 
 
 278.047
 
 
 
 
 151.230
 
 
 
 
 149.067
 
 
 
 
 68.001
 
 
 
 
 72.411
 
 
 
 
 101.579
 
 
 
 
 84.699
 
 
 
 
 83.093
 
 
 
 
 97.320
 
 
 
 
 678.892
 
 
 
 
 
 Correctie mutatie aansluiting stand IBOS
 
 
 ‒ 341
 
 
 ‒ 580
 
 
 ‒ 251
 
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 170
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 1.083
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 2M Versterken van specialismen DPS Air en Maritiem
 
 
 
 
 
 
 62.907
 
 
 
 25.667
 
 
 
 25.667
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2M Krachtige ondersteuning visuele geleiding en vliegbereik
 
 
 
 
 5.000
 
 
 15.100
 
 
 32.800
 
 
 36.796
 
 
 18.504
 
 
 5.461
 
 
 5.461
 
 
 5.461
 
 
 5.461
 
 
 25.861
 
 
 25.861
 
 
 5.461
 
 
 5.461
 
 
 5.461
 
 
 
 
 2M Informatiegestuurd organiseren en optreden IGO 2.0
 
 
 
 
 20.201
 
 
 15.607
 
 
 8.507
 
 
 8.807
 
 
 8.807
 
 
 23.807
 
 
 8.807
 
 
 8.807
 
 
 8.807
 
 
 13.807
 
 
 8.807
 
 
 8.807
 
 
 5.507
 
 
 2.207
 
 
 
 
 2M Krachtige ondersteuning versterken zelfbescherming
 
 
 
 
 
 
 
 29.000
 
 
 29.000
 
 
 34.600
 
 
 46.300
 
 
 
 
 2.540
 
 
 
 
 
 
 
 
 2M Versterken van specialismen Anti-A2Ad capaciteit F-35
 
 
 
 
 241
 
 
 31.491
 
 
 134.491
 
 
 101.572
 
 
 101.572
 
 
 41.572
 
 
 38.572
 
 
 1.572
 
 
 1.572
 
 
 1.572
 
 
 1.572
 
 
 1.572
 
 
 1.572
 
 
 1.572
 
 
 
 
 2M Versterken MQ-9 capaciteit: maritiem surveillance pod
 
 
 
 
 ‒ 18.201
 
 
 ‒ 14.507
 
 
 ‒ 507
 
 
 ‒ 507
 
 
 ‒ 507
 
 
 ‒ 507
 
 
 ‒ 507
 
 
 ‒ 507
 
 
 ‒ 507
 
 
 ‒ 507
 
 
 ‒ 507
 
 
 ‒ 507
 
 
 ‒ 507
 
 
 ‒ 507
 
 
 
 
 2M Versterken van specialismen bewapening MQ-9
 
 
 
 
 51.977
 
 
 10.377
 
 
 61.975
 
 
 475
 
 
 475
 
 
 475
 
 
 475
 
 
 475
 
 
 475
 
 
 475
 
 
 475
 
 
 475
 
 
 475
 
 
 475
 
 
 
 
 2M Krachtige ondersteuning tactisch/strategisch luchttransport
 
 
 
 
 1.919
 
 
 2.591
 
 
 47.792
 
 
 73.741
 
 
 89.793
 
 
 56.089
 
 
 26.395
 
 
 26.395
 
 
 26.395
 
 
 26.395
 
 
 26.395
 
 
 26.395
 
 
 26.395
 
 
 26.395
 
 
 
 
 Herstellen van het 2 miljard pakket
 
 
 
 29.520
 
 
 44.502
 
 
 12.753
 
 
 ‒ 21.237
 
 
 ‒ 10.669
 
 
 ‒ 35.972
 
 
 ‒ 37.084
 
 
 ‒ 36.205
 
 
 ‒ 4.205
 
 
 ‒ 2.805
 
 
 ‒ 4.805
 
 
 ‒ 10.805
 
 
 ‒ 5.805
 
 
 13.395
 
 
 98.965
 
 
 
 
 Aanpassingen op het 3 miljard pakket uit het coalitieakkoord
 
 
 
 ‒ 3.754
 
 
 1.202
 
 
 ‒ 4.888
 
 
 ‒ 3.104
 
 
 ‒ 3.479
 
 
 ‒ 12.679
 
 
 ‒ 4.979
 
 
 ‒ 479
 
 
 ‒ 1.479
 
 
 521
 
 
 ‒ 479
 
 
 ‒ 989
 
 
 527
 
 
 ‒ 467
 
 
 ‒ 467
 
 
 
 
 Correctie mutatie aansluiting stand IBOS
 
 
 341
 
 
 580
 
 
 251
 
 
 
 
 
 
 ‒ 3.392
 
 
 ‒ 2.230
 
 
 
 
 
 ‒ 3.392
 
 
 ‒ 2.230
 
 
 
 
 
 
 2M Versterken van specialismen C-systemen bandbreedte
 
 
 
 
 583
 
 
 1.144
 
 
 1.705
 
 
 1.705
 
 
 1.705
 
 
 1.705
 
 
 1.705
 
 
 1.705
 
 
 1.705
 
 
 1.705
 
 
 1.705
 
 
 1.705
 
 
 1.705
 
 
 1.705
 
 
 
 
 Onderbrenging tech support op Fort Hood onder instandhouding
 
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 
 
 Luchtmacht bestellingen van assortimenten belegd in het DMF
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 
 
 Herschikking taken en middelen a.g.v. assortimentsgewijs werken
 
 
 189
 
 
 190
 
 
 189
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 453.059
 
 
 
 
 Kasschuif 2022 investeringen
 
 
 150.000
 
 
 
 
 
 ‒ 150.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuif instandhouding materieel
 
 
 ‒ 17.000
 
 
 
 
 
 17.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toekennen budget Very Joint Task Force 2022
 
 
 1.035
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitdelen prijsbijstelling
 
 
 74.887
 
 
 64.278
 
 
 71.618
 
 
 66.916
 
 
 44.122
 
 
 33.054
 
 
 30.915
 
 
 21.929
 
 
 14.088
 
 
 10.140
 
 
 8.051
 
 
 11.125
 
 
 10.027
 
 
 25.071
 
 
 24.261
 
 
 106.832
 
 
 
 
 Verdeling saldo artikel 8 prijsbijstelling
 
 
 ‒ 8.500
 
 
 
 
 
 
 8.500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aanvullende kasschuif exploitatie
 
 
 ‒ 53.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 13.000
 
 
 10.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verdeling saldo artikel 8 prijsbijstelling
 
 
 ‒ 27.115
 
 
 ‒ 23.176
 
 
 ‒ 26.959
 
 
 ‒ 31.583
 
 
 ‒ 15.568
 
 
 ‒ 3.022
 
 
 7.612
 
 
 ‒ 1.601
 
 
 8.238
 
 
 7.086
 
 
 9.865
 
 
 10.735
 
 
 11.317
 
 
 8.467
 
 
 6.373
 
 
 ‒ 29.955
 
 
 
 
 Faseverandering projecten DLP 22.1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ‒ 540
 
 
 ‒ 604
 
 
 ‒ 284
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 
 
 1.330.829
 
 
 
 
 1.553.149
 
 
 
 
 1.843.406
 
 
 
 
 1.876.780
 
 
 
 
 1.813.914
 
 
 
 
 1.806.328
 
 
 
 
 1.842.921
 
 
 
 
 1.782.654
 
 
 
 
 1.492.508
 
 
 
 
 1.087.170
 
 
 
 
 1.005.701
 
 
 
 
 1.238.479
 
 
 
 
 1.059.891
 
 
 
 
 1.363.886
 
 
 
 
 1.285.485
 
 
 
 
 2.309.625
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 5: Infrastructuur en Vastgoed
 
 
 Tabel 41 Artikel 5: Infrastructuur en Vastgoed
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 851.402
 
 
 826.380
 
 
 622.464
 
 
 616.757
 
 
 564.761
 
 
 538.404
 
 
 522.930
 
 
 521.233
 
 
 594.495
 
 
 595.354
 
 
 599.371
 
 
 599.371
 
 
 599.037
 
 
 597.612
 
 
 548.637
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 
 
 ‒ 52.119
 
 
 
 
 94.853
 
 
 
 
 159.889
 
 
 
 
 179.238
 
 
 
 
 112.284
 
 
 
 
 111.290
 
 
 
 
 79.747
 
 
 
 
 100.584
 
 
 
 
 105.309
 
 
 
 
 105.671
 
 
 
 
 112.665
 
 
 
 
 111.477
 
 
 
 
 114.394
 
 
 
 
 113.816
 
 
 
 
 108.702
 
 
 
 
 113.242
 
 
 
 
 
 
 Mutaties n.a.v. Nota van Wijziging en ISB's
 
 
 
 
 97.900
 
 
 
 
 111.800
 
 
 
 
 111.800
 
 
 
 
 75.000
 
 
 
 
 75.000
 
 
 
 
 75.000
 
 
 
 
 75.000
 
 
 
 
 75.000
 
 
 
 
 75.000
 
 
 
 
 75.000
 
 
 
 
 75.000
 
 
 
 
 75.000
 
 
 
 
 75.000
 
 
 
 
 75.000
 
 
 
 
 75.000
 
 
 
 
 75.000
 
 
 
 
 
 
 Stand na 1e suppletoire begroting 2022, Nota van wijziging en ISB's
 
 
 
 
 897.183
 
 
 
 
 1.033.033
 
 
 
 
 894.153
 
 
 
 
 870.995
 
 
 
 
 752.045
 
 
 
 
 724.694
 
 
 
 
 677.677
 
 
 
 
 696.817
 
 
 
 
 774.804
 
 
 
 
 776.025
 
 
 
 
 787.036
 
 
 
 
 785.523
 
 
 
 
 788.431
 
 
 
 
 786.428
 
 
 
 
 732.339
 
 
 
 
 188.242
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 ‒ 29.893
 
 
 
 
 63.772
 
 
 
 
 70.571
 
 
 
 
 70.767
 
 
 
 
 98.791
 
 
 
 
 45.244
 
 
 
 
 44.040
 
 
 
 
 31.645
 
 
 
 
 20.605
 
 
 
 
 17.357
 
 
 
 
 17.267
 
 
 
 
 17.271
 
 
 
 
 17.271
 
 
 
 
 14.857
 
 
 
 
 14.188
 
 
 
 
 562.825
 
 
 
 
 
 Projecten van voorbereidingsfase naar verwervingsfase
 
 
 2.470
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overdracht infrabudget inzake vastgoedaanpassingen en COVO
 
 
 1.036
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking budget exploitatie naar instandhouding infra
 
 
 377
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking taken en middelen a.g.v. assortimentsgewijs werken
 
 
 ‒ 269
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking tussen de financiële instrumenten van de Marine
 
 
 
 ‒ 460
 
 
 ‒ 240
 
 
 ‒ 265
 
 
 ‒ 240
 
 
 ‒ 265
 
 
 ‒ 265
 
 
 ‒ 265
 
 
 ‒ 265
 
 
 ‒ 265
 
 
 ‒ 265
 
 
 ‒ 265
 
 
 ‒ 265
 
 
 ‒ 265
 
 
 ‒ 265
 
 
 ‒ 265
 
 
 
 
 Bijstellen instandingshoudingsbudgetten KMar
 
 
 851
 
 
 990
 
 
 990
 
 
 990
 
 
 990
 
 
 990
 
 
 990
 
 
 990
 
 
 990
 
 
 990
 
 
 990
 
 
 990
 
 
 990
 
 
 990
 
 
 990
 
 
 990
 
 
 
 
 2M een goede en aantrekkelijke werkgever COVO-budget
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 5.000
 
 
 
 
 Kasschuif 2022 investeringen
 
 
 ‒ 50.000
 
 
 
 
 
 50.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 548.637
 
 
 
 
 Uitdelen prijsbijstelling
 
 
 39.642
 
 
 59.242
 
 
 59.821
 
 
 60.042
 
 
 48.041
 
 
 44.519
 
 
 38.315
 
 
 25.920
 
 
 14.880
 
 
 11.632
 
 
 11.542
 
 
 11.546
 
 
 11.546
 
 
 9.132
 
 
 8.463
 
 
 8.463
 
 
 
 
 Aanvullende kasschuif investeringen
 
 
 ‒ 24.000
 
 
 4.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 
 
 867.290
 
 
 
 
 1.096.805
 
 
 
 
 964.724
 
 
 
 
 941.762
 
 
 
 
 850.836
 
 
 
 
 769.938
 
 
 
 
 721.717
 
 
 
 
 728.462
 
 
 
 
 795.409
 
 
 
 
 793.382
 
 
 
 
 804.303
 
 
 
 
 802.794
 
 
 
 
 805.702
 
 
 
 
 801.285
 
 
 
 
 746.527
 
 
 
 
 751.067
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 6: IT
 
 
 Tabel 42 Artikel 6: IT
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 792.011
 
 
 757.491
 
 
 520.428
 
 
 516.386
 
 
 499.688
 
 
 470.971
 
 
 434.720
 
 
 507.680
 
 
 448.638
 
 
 467.638
 
 
 489.154
 
 
 803.875
 
 
 787.243
 
 
 463.913
 
 
 440.172
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 
 
 34.259
 
 
 
 
 231.246
 
 
 
 
 755.774
 
 
 
 
 518.675
 
 
 
 
 373.335
 
 
 
 
 502.683
 
 
 
 
 520.789
 
 
 
 
 647.604
 
 
 
 
 530.320
 
 
 
 
 536.836
 
 
 
 
 556.654
 
 
 
 
 572.929
 
 
 
 
 588.885
 
 
 
 
 593.850
 
 
 
 
 547.570
 
 
 
 
 573.406
 
 
 
 
 
 
 Mutaties n.a.v. Nota van Wijziging en ISB's
 
 
 
 
 95.000
 
 
 
 
 95.000
 
 
 
 
 95.000
 
 
 
 
 95.000
 
 
 
 
 95.000
 
 
 
 
 95.000
 
 
 
 
 95.000
 
 
 
 
 95.000
 
 
 
 
 95.000
 
 
 
 
 95.000
 
 
 
 
 95.000
 
 
 
 
 95.000
 
 
 
 
 95.000
 
 
 
 
 95.000
 
 
 
 
 95.000
 
 
 
 
 95.000
 
 
 
 
 
 
 Stand na 1e suppletoire begroting 2022, Nota van wijziging en ISB's
 
 
 
 
 921.270
 
 
 
 
 1.083.737
 
 
 
 
 1.371.202
 
 
 
 
 1.130.061
 
 
 
 
 968.023
 
 
 
 
 1.068.654
 
 
 
 
 1.050.509
 
 
 
 
 1.250.284
 
 
 
 
 1.073.993
 
 
 
 
 1.099.474
 
 
 
 
 1.140.808
 
 
 
 
 1.471.804
 
 
 
 
 1.471.128
 
 
 
 
 1.152.763
 
 
 
 
 1.082.742
 
 
 
 
 573.416
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 ‒ 156.846
 
 
 
 
 ‒ 200.350
 
 
 
 
 150.847
 
 
 
 
 187.066
 
 
 
 
 508.584
 
 
 
 
 242.819
 
 
 
 
 239.313
 
 
 
 
 250.358
 
 
 
 
 457.976
 
 
 
 
 302.268
 
 
 
 
 357.512
 
 
 
 
 341.496
 
 
 
 
 324.214
 
 
 
 
 206.194
 
 
 
 
 230.157
 
 
 
 
 755.543
 
 
 
 
 
 2M Een goede en aantrekkelijke werkgever ondersteuning personeel
 
 
 
 
 3.000
 
 
 4.000
 
 
 7.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 
 
 2M Informatiegestuurd organiseren en optreden permanent hoofdkwartier 2.0
 
 
 
 
 760
 
 
 2.396
 
 
 3.456
 
 
 6.720
 
 
 8.504
 
 
 9.333
 
 
 15.755
 
 
 14.286
 
 
 11.631
 
 
 5.919
 
 
 5.919
 
 
 5.919
 
 
 5.919
 
 
 5.919
 
 
 
 
 2M Informatiegestuurd organiseren en optreden IGO 2.0
 
 
 
 
 142.420
 
 
 189.006
 
 
 179.996
 
 
 257.069
 
 
 239.883
 
 
 239.457
 
 
 295.008
 
 
 303.627
 
 
 323.288
 
 
 350.454
 
 
 315.123
 
 
 198.151
 
 
 222.045
 
 
 216.042
 
 
 
 
 Vervanging mobiele rijsimulator Landmacht door JIVC
 
 
 1.000
 
 
 1.000
 
 
 750
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 
 
 
 
 
 Correctie mutatie aansluiting stand IBOS
 
 
 4.168
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking taken en middelen a.g.v. assortimentsgewijs werken
 
 
 113
 
 
 15
 
 
 ‒ 18
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan BZK voor programma transitie Digi-Inkoop 2022
 
 
 ‒ 158
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IT trekkingsrechten bij het DMO/JIVC
 
 
 1.350
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budget p-agenda naar HR-transitie
 
 
 ‒ 3.654
 
 
 ‒ 2.001
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budgettoewijzing conform jaarplan kustwacht CARIB
 
 
 ‒ 673
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking budget exploitatie naar instandhouding IT
 
 
 41
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking tussen de financiële instrumenten van de Marine
 
 
 229
 
 
 214
 
 
 214
 
 
 212
 
 
 212
 
 
 212
 
 
 212
 
 
 212
 
 
 212
 
 
 212
 
 
 212
 
 
 212
 
 
 212
 
 
 212
 
 
 212
 
 
 212
 
 
 
 
 Inhuur IT advies voor CIO
 
 
 520
 
 
 485
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 AV Uitvoering IT ten behoeve van arbeidsvoorwaarden
 
 
 
 2.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan BZK centrale financiering generieke digitale infrastructuur
 
 
 
 ‒ 2.319
 
 
 ‒ 2.319
 
 
 ‒ 2.319
 
 
 ‒ 2.319
 
 
 ‒ 2.319
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking budget voor project Joint Fires
 
 
 ‒ 76
 
 
 ‒ 76
 
 
 ‒ 76
 
 
 ‒ 76
 
 
 ‒ 76
 
 
 ‒ 76
 
 
 ‒ 76
 
 
 ‒ 76
 
 
 ‒ 346
 
 
 ‒ 526
 
 
 ‒ 526
 
 
 ‒ 526
 
 
 ‒ 526
 
 
 
 
 
 
 
 Bijstellen instandhoudingsbudgetten KMar
 
 
 9
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan BZK voor verrekening bedrijfsvoeringskosten AIVD
 
 
 ‒ 1.500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2M informatiegestuurd organiseren en optreden tekort instandhouding IT
 
 
 
 
 510
 
 
 1.013
 
 
 2.025
 
 
 2.835
 
 
 3.443
 
 
 4.050
 
 
 4.050
 
 
 4.050
 
 
 4.050
 
 
 4.050
 
 
 4.050
 
 
 4.050
 
 
 4.050
 
 
 4.050
 
 
 
 
 Toekennen budget Very Joint Task Force 2022
 
 
 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 535.172
 
 
 
 
 Kasschuif 2022 Investeringen
 
 
 ‒ 150.000
 
 
 
 
 
 150.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuif 2023 Investeringen
 
 
 
 ‒ 200.000
 
 
 
 
 100.000
 
 
 100.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitdelen prijjsbijstelling IT DLP 21.1
 
 
 38.782
 
 
 33.898
 
 
 24.788
 
 
 21.086
 
 
 12.956
 
 
 13.485
 
 
 12.007
 
 
 8.864
 
 
 17.143
 
 
 8.246
 
 
 6.822
 
 
 6.769
 
 
 6.682
 
 
 5.208
 
 
 5.155
 
 
 5.134
 
 
 
 
 Aanpassingen op het 3 mijard pakket uit het coalitieakkoord
 
 
 
 ‒ 45.576
 
 
 ‒ 31.192
 
 
 ‒ 40.377
 
 
 44.209
 
 
 ‒ 138.232
 
 
 ‒ 27.785
 
 
 ‒ 14.592
 
 
 123.044
 
 
 ‒ 30.737
 
 
 8.925
 
 
 ‒ 28.492
 
 
 ‒ 10.356
 
 
 ‒ 10.356
 
 
 ‒ 10.234
 
 
 ‒ 13.986
 
 
 
 
 Aanvullende kasschuif investeringen
 
 
 ‒ 47.000
 
 
 12.000
 
 
 12.000
 
 
 12.000
 
 
 11.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 
 
 764.424
 
 
 
 
 883.387
 
 
 
 
 1.522.049
 
 
 
 
 1.317.127
 
 
 
 
 1.476.607
 
 
 
 
 1.311.473
 
 
 
 
 1.289.822
 
 
 
 
 1.500.642
 
 
 
 
 1.531.969
 
 
 
 
 1.401.742
 
 
 
 
 1.498.320
 
 
 
 
 1.813.300
 
 
 
 
 1.795.342
 
 
 
 
 1.358.957
 
 
 
 
 1.312.899
 
 
 
 
 1.328.959
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 7: Bijdragen andere begrotingen Rijk
 
 
 Tabel 43 Artikel 7: Bijdragen andere begrotingen Rijk
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 4.948.612
 
 
 4.713.414
 
 
 4.460.194
 
 
 4.648.719
 
 
 4.438.089
 
 
 4.385.249
 
 
 4.297.403
 
 
 4.463.985
 
 
 4.292.684
 
 
 4.291.569
 
 
 4.272.952
 
 
 4.279.643
 
 
 4.279.989
 
 
 4.265.310
 
 
 4.280.977
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 
 
 300.312
 
 
 
 
 1.098.131
 
 
 
 
 2.112.488
 
 
 
 
 2.219.755
 
 
 
 
 2.180.153
 
 
 
 
 2.175.126
 
 
 
 
 2.173.278
 
 
 
 
 2.155.633
 
 
 
 
 2.147.881
 
 
 
 
 2.145.911
 
 
 
 
 2.023.295
 
 
 
 
 2.148.191
 
 
 
 
 2.147.853
 
 
 
 
 2.152.481
 
 
 
 
 2.142.253
 
 
 
 
 2.113.071
 
 
 
 
 
 
 Mutaties n.a.v. Nota van Wijziging en ISB's
 
 
 
 
 321.700
 
 
 
 
 633.400
 
 
 
 
 581.701
 
 
 
 
 525.070
 
 
 
 
 672.065
 
 
 
 
 649.065
 
 
 
 
 537.065
 
 
 
 
 461.065
 
 
 
 
 408.065
 
 
 
 
 408.065
 
 
 
 
 404.649
 
 
 
 
 419.065
 
 
 
 
 415.065
 
 
 
 
 412.065
 
 
 
 
 462.065
 
 
 
 
 488.065
 
 
 
 
 
 
 Stand na 1e suppletoire begroting 2022, Nota van wijziging en ISB's
 
 
 
 
 5.570.624
 
 
 
 
 6.425.945
 
 
 
 
 7.241.182
 
 
 
 
 7.158.474
 
 
 
 
 6.908.242
 
 
 
 
 6.850.375
 
 
 
 
 6.760.681
 
 
 
 
 6.909.618
 
 
 
 
 6.730.565
 
 
 
 
 6.727.480
 
 
 
 
 6.700.896
 
 
 
 
 6.717.834
 
 
 
 
 6.717.842
 
 
 
 
 6.707.791
 
 
 
 
 6.713.230
 
 
 
 
 2.403.071
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2 Miljard pakket Defensienota
 
 
 
 400.000
 
 
 1.625.553
 
 
 1.870.576
 
 
 1.826.738
 
 
 1.802.898
 
 
 1.784.656
 
 
 1.784.113
 
 
 1.766.613
 
 
 1.766.613
 
 
 1.771.024
 
 
 1.766.613
 
 
 1.766.613
 
 
 1.766.613
 
 
 1.766.613
 
 
 1.766.613
 
 
 
 
 Luchtmacht bestellingen van assortimenten belegd in het DMF
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 
 
 Financiering torpedo firing exercise
 
 
 738
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking budget BOTOC
 
 
 1.464
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking budget DOKM naar CSS
 
 
 
 46
 
 
 46
 
 
 26
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 59
 
 
 
 
 Herschikking budget doorontwikkeling krijgsmacht (DOKM)
 
 
 
 
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 
 
 Herschikking budget exploitatie naar instandhouding infra
 
 
 1.036
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking budget exploitatie naar instandhouding IT
 
 
 41
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking taken en middelen a.g.v. assortimentsgewijs werken
 
 
 483
 
 
 9
 
 
 8
 
 
 ‒ 181
 
 
 ‒ 181
 
 
 ‒ 181
 
 
 ‒ 181
 
 
 ‒ 196
 
 
 ‒ 196
 
 
 ‒ 196
 
 
 ‒ 196
 
 
 ‒ 201
 
 
 ‒ 201
 
 
 ‒ 201
 
 
 ‒ 201
 
 
 ‒ 201
 
 
 
 
 Inhuur IT advies voor CIO
 
 
 520
 
 
 485
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IT trekkingsrechten bij het DMO/JIVC
 
 
 1.350
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderbrenging tech support op Fort Hood onder instandhouding
 
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 12.900
 
 
 
 
 Overdracht infrabudget inzake vastgoedaanpassingen en COVO
 
 
 2.470
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toekennen budget Very Joint Task Force 2022
 
 
 7.945
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijstellen instandhoudingsbudgetten KMar
 
 
 2.795
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 
 
 Budget p-agenda naar HR-transitie
 
 
 ‒ 3.654
 
 
 ‒ 2.001
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budgettoewijzing conform jaarplan kustwacht CARIB
 
 
 10.855
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 AV uitvoering IT ten behoeve van arbeidsvoorwaarden
 
 
 
 2.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CA aantrekkelijke werkgever / reservisten binding jongeren
 
 
 
 ‒ 30.000
 
 
 ‒ 35.650
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 ‒ 40.000
 
 
 
 
 Bijdrage aan BZK specifieke apparatuur
 
 
 ‒ 194
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan BZK uitbreiding opslagcapaciteit
 
 
 ‒ 2.750
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan BZK voor programma transitie Digi-Inkoop 2022
 
 
 ‒ 158
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan BZK voor verrekening bedrijfsvoeringskosten AIVD
 
 
 ‒ 1.500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan BZK centrale financiering generieke digitale infrastuur
 
 
 
 ‒ 2.319
 
 
 ‒ 2.319
 
 
 ‒ 2.319
 
 
 ‒ 2.319
 
 
 ‒ 2.319
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage door J&V voor MIT 2022 Defensie
 
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 
 
 Bijdrage J&V aan project Eurostar trein 1,2 en 4
 
 
 193
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 51
 
 
 
 
 Bijdrage van de Douane scopeuitbreiding MOC LVC
 
 
 206
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage van J&V inzake aanpak ondermijning KMar
 
 
 43
 
 
 265
 
 
 429
 
 
 171
 
 
 171
 
 
 171
 
 
 171
 
 
 171
 
 
 171
 
 
 171
 
 
 171
 
 
 171
 
 
 171
 
 
 171
 
 
 171
 
 
 171
 
 
 
 
 Bijdrage van J&V voor KMar maritieme hub Bonaire
 
 
 225
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage J&V voor versteviging van het grensbewakingssysteem Eurosur
 
 
 400
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuif n.a.v. munitieplan voor oefenen en trainen
 
 
 ‒ 61.367
 
 
 22.774
 
 
 18.544
 
 
 48.887
 
 
 8.450
 
 
 ‒ 12.724
 
 
 ‒ 24.564
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuif 2022 investeringen
 
 
 ‒ 250.000
 
 
 
 
 
 250.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuif 2023 investeringen
 
 
 
 ‒ 350.000
 
 
 
 
 100.000
 
 
 250.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuif instandhouding
 
 
 ‒ 100.000
 
 
 
 
 
 100.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuif IT investeringen
 
 
 ‒ 169.000
 
 
 
 169.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kaschuif investeringen
 
 
 ‒ 80.000
 
 
 
 40.000
 
 
 40.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mislopen verkoopopbrengsten
 
 
 
 
 
 
 2.062
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037 / overig
 
 
 8.045
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.281.173
 
 
 
 
 Aanvullende kasschuif exploitatie
 
 
 ‒ 50.000
 
 
 
 
 
 25.500
 
 
 24.500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aanvullende kasschuif investeringen
 
 
 ‒ 167.000
 
 
 36.000
 
 
 42.000
 
 
 44.000
 
 
 24.000
 
 
 21.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 8: Overige uitgaven en ontvangsten
 
 
 Tabel 44 Artikel 8: Overige uitgaven en ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2022
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletoire begroting 2022
 
 
 
 
 173.725
 
 
 
 
 164.766
 
 
 
 
 172.451
 
 
 
 
 169.277
 
 
 
 
 158.418
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 
 
 Mutaties n.a.v. Nota van Wijziging en ISB's
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand na 1e suppletoire begroting 2022, Nota van wijziging en ISB's
 
 
 
 
 173.725
 
 
 
 
 164.766
 
 
 
 
 172.451
 
 
 
 
 169.277
 
 
 
 
 158.418
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 156.280
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 ‒ 173.725
 
 
 
 
 ‒ 164.766
 
 
 
 
 ‒ 172.451
 
 
 
 
 ‒ 169.277
 
 
 
 
 ‒ 158.418
 
 
 
 
 ‒ 156.280
 
 
 
 
 ‒ 156.280
 
 
 
 
 ‒ 156.280
 
 
 
 
 ‒ 156.280
 
 
 
 
 ‒ 156.280
 
 
 
 
 ‒ 156.280
 
 
 
 
 ‒ 156.280
 
 
 
 
 ‒ 156.280
 
 
 
 
 ‒ 156.280
 
 
 
 
 ‒ 156.280
 
 
 
 
 ‒ 156.280
 
 
 
 
 
 Uitdelen prijsbijstelling Infra & Vastgoed DLP 22.1
 
 
 ‒ 39.642
 
 
 ‒ 59.242
 
 
 ‒ 59.821
 
 
 ‒ 60.042
 
 
 ‒ 48.041
 
 
 ‒ 44.519
 
 
 ‒ 38.315
 
 
 ‒ 25.920
 
 
 ‒ 14.880
 
 
 ‒ 11.632
 
 
 ‒ 11.542
 
 
 ‒ 11.546
 
 
 ‒ 11.546
 
 
 ‒ 9.132
 
 
 ‒ 8.463
 
 
 ‒ 8.463
 
 
 
 
 Uitdelen prijsbijstelling IT DLP 22.1
 
 
 ‒ 38.782
 
 
 ‒ 33.898
 
 
 ‒ 24.755
 
 
 ‒ 21.086
 
 
 ‒ 12.956
 
 
 ‒ 13.485
 
 
 ‒ 12.007
 
 
 ‒ 8.864
 
 
 ‒ 17.143
 
 
 ‒ 8.246
 
 
 ‒ 6.822
 
 
 ‒ 6.769
 
 
 ‒ 6.682
 
 
 ‒ 5.208
 
 
 ‒ 5.155
 
 
 ‒ 5.134
 
 
 
 
 Uitdelen prijsbijstelling materieel DLP 22.1
 
 
 ‒ 203.759
 
 
 ‒ 164.330
 
 
 ‒ 195.709
 
 
 ‒ 214.482
 
 
 ‒ 159.693
 
 
 ‒ 110.364
 
 
 ‒ 75.509
 
 
 ‒ 127.901
 
 
 ‒ 91.306
 
 
 ‒ 108.057
 
 
 ‒ 98.457
 
 
 ‒ 95.025
 
 
 ‒ 92.784
 
 
 ‒ 108.074
 
 
 ‒ 117.169
 
 
 ‒ 262.502
 
 
 
 
 Verdeling saldo artikel 8 prijsbijstelling
 
 
 108.458
 
 
 92.704
 
 
 107.834
 
 
 126.333
 
 
 62.272
 
 
 12.088
 
 
 ‒ 30.449
 
 
 6.405
 
 
 ‒ 32.951
 
 
 ‒ 28.345
 
 
 ‒ 39.459
 
 
 ‒ 42.940
 
 
 ‒ 45.268
 
 
 ‒ 33.866
 
 
 ‒ 25.493
 
 
 119.819
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.3
 Bijlage instandhoudingsuitgaven 
 
 De instandhoudingsuitgaven van de grootste wapensystemen zijn weergegeven in de onderstaand tabel. De instandhoudingsuitgaven van de overige wapensystemen zijn samengevoegd onder de regel «overig» in onderstaande tabel. Voor het jaar 2021 zijn de realisatiecijfers opgenomen. Voor 2022 en verder betreft het een raming. Het betreft de instandhoudingsuitgaven van de artikelen 1 tot en met 4 in het DMF. De schommelingen in de ramingen zijn het gevolg van bijvoorbeeld gepland groter periodiek onderhoud.
 De instandhoudingsuitgaven per wapensysteem komt overeen met de optelling van de uitgaven van alle defensieonderdelen voor het betreffende wapensysteem. Omdat met deze optelling per wapensysteem sprake is van een andere doorsnede van de instandhoudingsuitgaven, zijn deze niet direct te herleiden bij de instandhoudingsuitgaven zoals vermeld bij de afzonderlijke begrotingsartikelen. 
 Met de presentatie van de instandhoudingsuitgaven in deze bijlage wordt beoogd een integraal inzicht te verschaffen in de instandhoudingsuitgaven van de wapensystemen van Defensie. Bij de betreffende artikelen worden de instandhoudingsuitgaven op hoofdlijnen toegelicht.
 
 Tabel 45 Instandhoudingsuitgaven Defensiematerieelbegrotingsfonds (bedragen x1.000.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wapensysteem
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 
 
 
 
 Luchtverdedidings- en Commandofregatten (LCF)
 
 
 39
 
 
 26
 
 
 33
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 41
 
 
 42
 
 
 
 
 M-fregatten
 
 
 23
 
 
 8
 
 
 9
 
 
 17
 
 
 12
 
 
 10
 
 
 11
 
 
 
 
 Patrouilleschepen
 
 
 12
 
 
 9
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 14
 
 
 16
 
 
 19
 
 
 
 
 Landing Platform Docks
 
 
 17
 
 
 11
 
 
 14
 
 
 27
 
 
 13
 
 
 16
 
 
 21
 
 
 
 
 Joint Support Ship/Combat Support Ship
 
 
 18
 
 
 4
 
 
 12
 
 
 12
 
 
 33
 
 
 13
 
 
 16
 
 
 
 
 Onderzeeboten
 
 
 17
 
 
 25
 
 
 27
 
 
 31
 
 
 35
 
 
 23
 
 
 20
 
 
 
 
 Mijnenbestrijdingsvaartuigen
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 11
 
 
 10
 
 
 7
 
 
 4
 
 
 3
 
 
 
 
 CV9035NL Infanterie Gevechtsvoertuigen
 
 
 37
 
 
 47
 
 
 47
 
 
 39
 
 
 44
 
 
 44
 
 
 45
 
 
 
 
 Pantserwielvoertuigen
 
 
 32
 
 
 33
 
 
 36
 
 
 38
 
 
 37
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 
 
 Grondgebonden Luchtverdediging
 
 
 27
 
 
 3
 
 
 27
 
 
 36
 
 
 47
 
 
 33
 
 
 32
 
 
 
 
 Wissellaadsystemen en trekkeropleggercombinaties
 
 
 15
 
 
 9
 
 
 16
 
 
 15
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 
 
 Ondersteunende tanks
 
 
 16
 
 
 10
 
 
 12
 
 
 11
 
 
 12
 
 
 12
 
 
 12
 
 
 
 
 Artillerie
 
 
 28
 
 
 14
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 
 
 Vrachtwagens
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 27
 
 
 27
 
 
 32
 
 
 30
 
 
 29
 
 
 
 
 Unmanned Aerial Vehicles
 
 
 13
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 12
 
 
 12
 
 
 15
 
 
 
 
 Jachtvliegtuigen F-16
 
 
 89
 
 
 21
 
 
 64
 
 
 20
 
 
 12
 
 
 5
 
 
 0
 
 
 
 
 Jachtvliegtuigen F-35
 
 
 75
 
 
 95
 
 
 148
 
 
 227
 
 
 281
 
 
 400
 
 
 319
 
 
 
 
 Tankvliegtuigen KDC-10
 
 
 12
 
 
 6
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Multi Role Tanker Transport (MRTT)
 
 
 4
 
 
 3
 
 
 17
 
 
 21
 
 
 22
 
 
 22
 
 
 22
 
 
 
 
 Transportvliegtuigen C-130
 
 
 12
 
 
 15
 
 
 12
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 
 
 Gevechtshelikopters AH-64 Apache
 
 
 37
 
 
 45
 
 
 41
 
 
 46
 
 
 49
 
 
 50
 
 
 49
 
 
 
 
 Transporthelikopters CH-47 Chinook
 
 
 28
 
 
 23
 
 
 30
 
 
 31
 
 
 32
 
 
 33
 
 
 33
 
 
 
 
 Transporthelikopters AS-532 Cougar
 
 
 24
 
 
 18
 
 
 26
 
 
 23
 
 
 24
 
 
 23
 
 
 23
 
 
 
 
 Maritieme helikopers NH-90
 
 
 40
 
 
 34
 
 
 53
 
 
 44
 
 
 45
 
 
 41
 
 
 42
 
 
 
 
 Klein kaliber wapens
 
 
 60
 
 
 30
 
 
 61
 
 
 64
 
 
 64
 
 
 64
 
 
 64
 
 
 
 
 Kleding- en persoonlijke uitrusting
 
 
 53
 
 
 67
 
 
 83
 
 
 77
 
 
 94
 
 
 94
 
 
 94
 
 
 
 
 MILSATCOM
 
 
 13
 
 
 11
 
 
 13
 
 
 12
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 
 
 Overige wapensystemen
 
 
 251
 
 
 441
 
 
 365
 
 
 375
 
 
 413
 
 
 437
 
 
 348
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 1.012
 
 
 1.041
 
 
 1.215
 
 
 1.281
 
 
 1.371
 
 
 1.467
 
 
 1.346
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.4
 Bijlage afkortingen
 
 
 Tabel 46
 
 
 
 
 
 
 Afkorting
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 
 
 A2AD
 
 
 Area denial weapon
 
 
 
 
 AGW
 
 
 Assortimentsgewijs werken
 
 
 
 
 BKI
 
 
 BeleidsKader Inzetvoorraden
 
 
 
 
 BTW
 
 
 Belasting Toegevoegde Waarde
 
 
 
 
 C-130
 
 
 transportvliegtuig
 
 
 
 
 CEMA
 
 
 Cyber Electromagnetic Activities
 
 
 
 
 CLAS
 
 
 Commando Landstrijdkrachten
 
 
 
 
 CLSK
 
 
 Commando Luchtstrijdkrachten
 
 
 
 
 CODEMA
 
 
 Commissie Ontwikkeling Defensie Materieel
 
 
 
 
 CODEMO
 
 
 Commissie Defensie Materieel Ontwikkeling
 
 
 
 
 COTS/MOTS
 
 
 Commercial/Military Off The Shelf
 
 
 
 
 COVO
 
 
 Commandanten Voorzieningen
 
 
 
 
 C-RAM
 
 
 Counter Rockters, Artillery & Mortars
 
 
 
 
 CSS
 
 
 Combat Support Ship
 
 
 
 
 CV-90
 
 
 Infanterie Gevechtsvoertuig
 
 
 
 
 CZSK
 
 
 Commando ZeeStrijdKrachten
 
 
 
 
 DBBS
 
 
 Defensie Bewaking- en Beveiligingssysteem
 
 
 
 
 DLP
 
 
 Defensie Lifecycle Plan
 
 
 
 
 DMF
 
 
 DefensieMaterieelbegrotingsFonds
 
 
 
 
 DMI
 
 
 Directie Materiele Instandhouding
 
 
 
 
 DMO
 
 
 Defensie Materieel Organisatie
 
 
 
 
 DMP
 
 
 Defensie Materieel Proces
 
 
 
 
 DmunB
 
 
 Defensie Munitiebedrijf
 
 
 
 
 DOKS
 
 
 Defensie Operationeel Kledingsysteem
 
 
 
 
 DOSCO
 
 
 Defensie OndersteuningsCommando
 
 
 
 
 DPO
 
 
 Defensieprojectenoverzicht
 
 
 
 
 DVOW
 
 
 Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen
 
 
 
 
 EDA
 
 
 European Defence Agency
 
 
 
 
 EDF
 
 
 Europees Defensie Fonds
 
 
 
 
 ELOT
 
 
 End Life of Type
 
 
 
 
 EOV
 
 
 Elektronische Oorlogsvoering
 
 
 
 
 EU
 
 
 Europese Unie
 
 
 
 
 EZK
 
 
 Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
 
 
 
 
 F-16
 
 
 Jachtvliegtuig
 
 
 
 
 F-35
 
 
 Vijfde generatie jachtvliegtuig
 
 
 
 
 FIN
 
 
 Ministerie van Financiën
 
 
 
 
 FOXTROT
 
 
 Draadloze IT infrastructuur en command- en controlsystemen
 
 
 
 
 FTP
 
 
 Fast Track Procurement
 
 
 
 
 GPW
 
 
 Groot Pantserwielvoertuig
 
 
 
 
 GrIT
 
 
 Grensverleggende Informatie Technologie
 
 
 
 
 HR
 
 
 Human Resources
 
 
 
 
 IBO
 
 
 Interdepartementaal Beleidsonderzoek
 
 
 
 
 IGO
 
 
 Informatie Gestuurd Optreden
 
 
 
 
 IGV
 
 
 Infanterie Gevechtsvoertuig
 
 
 
 
 IP
 
 
 Instandhoudingsprogramma
 
 
 
 
 IT
 
 
 Informatietechnologie (incl communicatie)
 
 
 
 
 JenV
 
 
 Ministerie van Justitie Veiligheid
 
 
 
 
 JIVC
 
 
 Joint Informatievoorzieningscommando
 
 
 
 
 JSS
 
 
 Joint Support Ship
 
 
 
 
 KMar
 
 
 Koninklijke Marechaussee
 
 
 
 
 KORV
 
 
 Kader Overname Rijksvastgoed
 
 
 
 
 KPU
 
 
 Kleding en Persoonlijke Uitrusting
 
 
 
 
 LCF
 
 
 Luchtverdedigings- en Commandofregatten
 
 
 
 
 LPD
 
 
 Landing Platform Dock
 
 
 
 
 MALE UAV
 
 
 Medium Altitude Long Endurance Unmanned Aerial Vehicle
 
 
 
 
 MARIN
 
 
 Maritime Research Institute Netherlands
 
 
 
 
 MILSATCOM
 
 
 Militaire Satelliet Communicatie
 
 
 
 
 MJOP
 
 
 Meerjarig Onderhoudsplan
 
 
 
 
 MKB
 
 
 Midden- en KleinBedrijf
 
 
 
 
 MLU
 
 
 Midlife Update
 
 
 
 
 MQ-9
 
 
 Male UAV
 
 
 
 
 NATO
 
 
 North Atlantic Treaty Organization
 
 
 
 
 NAVO
 
 
 Noord Atlantische VerdragsOrganisatie
 
 
 
 
 NH-90
 
 
 Helikopter
 
 
 
 
 NLR
 
 
 Koninklijk Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum
 
 
 
 
 NPO
 
 
 Niet-planbaar onderhoud
 
 
 
 
 OMS
 
 
 Onderhoudsmanagementsysteem
 
 
 
 
 OPV
 
 
 Oceangoing Patrol Vessel
 
 
 
 
 PO
 
 
 Planbaar onderhoud
 
 
 
 
 RVB
 
 
 Rijksvastgoedbedrijf
 
 
 
 
 SKIA
 
 
 Strategische Kennis en Innovatie Agenda
 
 
 
 
 SVP
 
 
 Strategisch Vastgoedplan
 
 
 
 
 TNO
 
 
 Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek
 
 
 
 
 UAV
 
 
 Unmanned Aerial Vehicle
 
 
 
 
 US
 
 
 United States
 
 
 
 
 VOSS
 
 
 Verbeterd Operationeel Systeem Soldaat