Wijziging van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden in verband met de wijziging van de staatkundige hoedanigheid van de eilandgebieden van de Nederlandse Antillen (Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen); Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST137280
 2009-2010
 
 32 213 
 (
 R 1903
 )
 Wijziging van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden in verband
met de wijziging van de staatkundige hoedanigheid van de eilandgebieden van
de Nederlandse Antillen (Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing
van de Nederlandse Antillen)
 
 
 
 
 Nr. 
 3
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 I. ALGEMEEN
 1. Inleiding
 Tussen 2000 en 2005 zijn er in de vijf eilandgebieden van de Nederlandse
Antillen referenda georganiseerd waarbij de bevolkingen in het kader van de
uitoefening van het zelfbeschikkingsrecht een uitspraak werd gevraagd over
de staatkundige toekomst van de Nederlandse Antillen en de eilandgebieden.
De uitslagen van deze referenda wezen erop dat een meerderheid van de Antilliaanse
bevolking niet langer voorstander is van het voortzetten van de Nederlandse
Antillen als staatkundige eenheid. Op 22 oktober 2005 is vervolgens een
Hoofdlijnenakkoord gesloten tussen Nederland, de Nederlandse Antillen, Curaçao,
Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Besloten werd om toe te werken
naar een nieuwe staatkundige structuur.
 Tijdens de Ronde Tafel Conferentie van 26 november 2005 is vastgelegd
dat het beoogde eindperspectief voor de eilandgebieden Curaçao en Sint
Maarten de status van land binnen het Koninkrijk is, en voor de eilandgebieden
Bonaire, Sint Eustatius en Saba een nieuwe status van bijzondere aard, waarbij
er een directe band met Nederland is. Op 11 oktober
2006 bereikten delegaties van Nederland, Bonaire, Sint Eustatius en Saba overeenstemming
over de status van deze drie eilanden in de nieuwe structuur. Afgesproken
is dat de drie eilanden openbare lichamen worden in de zin van artikel 134
van de Grondwet. Curaçao, Sint Maarten
en Nederland bereikten op 2 november 2006 overeenstemming over de criteria
waaraan de Staatsregelingen, de overige regelgeving en het overheidsapparaat
van deze twee toekomstige landen moeten voldoen, en er werden tevens afspraken
gemaakt op het gebied van de rechtspleging, rechtshandhaving en overheidsfinanciën. De onderhavige wijziging van het Statuut voorziet in
de veranderingen die noodzakelijk zijn om de vijf eilanden een nieuwe constitutionele
positie binnen het Koninkrijk te verschaffen. Besloten is om op dit moment
niet over te gaan tot een algehele herziening van het Statuut. De opheffing
van de Nederlandse Antillen en het gelijktijdig inrichten van twee eilandgebieden
als nieuwe landen en drie eilandgebieden als openbare lichamen van Nederland
is een zeer gecompliceerd proces. Vanuit het oogpunt van rechtszekerheid en
deugdelijkheid van bestuur is het van belang dat het proces van wijziging
van het Statuut niet langer duurt dan strikt noodzakelijk. Een
goed verloop van de overgangsfase op weg naar de inwerkingtreding van de statuswijziging
van de eilandgebieden vereist een grote inzet in ieder van de betrokken landen
en doet een stevig beroep op de beschikbare wetgevingscapaciteit. Los van
de vraag of een algehele herziening van het Statuut wenselijk is, is het niet
opportuun om een dergelijke herziening samen te laten vallen met het huidige
proces.
 2. De nieuwe constitutionele positie van de eilandgebieden
van de Nederlandse Antillen
 De nieuwe status van de eilandgebieden Curaçao en Sint Maarten
is die van land binnen het Koninkrijk. Dit betekent dat zij zelfstandig hun
eigen aangelegenheden behartigen en op basis van gelijkwaardigheid samen met
Nederland en Aruba de gemeenschappelijke belangen van het Koninkrijk verzorgen.
Om als land binnen het Koninkrijk te kunnen functioneren stellen Curaçao
en Sint Maarten een eigen Staatsregeling vast waarin zij hun staatsinrichting
regelen met inachtneming van de criteria waaraan een land binnen het Koninkrijk
moet voldoen.
 Bonaire, Sint Eustatius en Saba worden onderdeel van het staatsbestel
van Nederland. Zie daarover verder de toelichting bij artikel 1, tweede lid.
 3. Enkele voorzieningen van procedurele aard
 In de artikelen 60a tot en met 60c wordt geregeld dat de eilandgebieden
Curaçao en Sint Maarten reeds over enkele bevoegdheden kunnen beschikken
die noodzakelijk zijn om hun nieuwe status te kunnen voorbereiden.
 Uit het oogpunt van wetgevingsefficiëntie en ten behoeve van een
spoedig verloop van de overgangsfase op weg naar de opheffing van de Nederlandse
Antillen is het wenselijk om deze bepalingen op te nemen in het voorstel tot
wijziging van het Statuut waarin voorzien wordt in de beëindiging van
het landsverband van de Nederlandse Antillen. Tevens is het van belang dat
de onderlinge samenhang tussen deze bepalingen gewaarborgd is. Door de procedurele
bepalingen op te nemen in de Rijkswet tot wijziging van het Statuut in verband
met de opheffing Nederlandse Antillen, kunnen de Staten-Generaal en de beide
Staten de procedurele bepalingen beoordelen in het licht van de inhoudelijke
wijzigingen van het Statuut, rekening houdend met de samenhang die tussen
deze bepalingen bestaat.
 Ondanks de parallellen die bestaan met de verkrijging van de hoedanigheid
van land in het Koninkrijk door Aruba in 1986, is ervoor gekozen om de huidige
wijziging van het Statuut niet afhankelijk te stellen van de instemming van
de eilandsraden. De eilandsraad van Aruba moest in 1985 instemmen met de Statuutwijziging
waarmee het eiland de status aparte zou verkrijgen.
In het huidige proces is echter sprake van vijf eilandgebieden die tegelijkertijd
een nieuwe hoedanigheid nastreven. Indien ieder van de vijf eilandsraden bij
de benodigde Statuutwijziging een formeel vetorecht zou worden toegekend,
zou een veto van één eilandsraad betekenen dat geen van de eilanden
zijn nieuwe status kan verkrijgen. Daarmee zou de uitoefening van het zelfbeschikkingsrecht
van de andere vier eilanden geblokkeerd kunnen worden.
 Dit laat onverlet dat het voor de hand ligt dat de eilandsraden door hun
bestuurscolleges geconsulteerd worden over het voorstel van rijkswet tot wijziging
van het Statuut voordat dit in de ministerraad van het Koninkrijk behandeld
wordt. De organen die op grond van artikel 55 van het Statuut dienen in te
stemmen met de Statuutwijziging kunnen vervolgens besluiten op welke wijze
zo mogelijk tegemoet kan worden gekomen aan eventueel door een eiland geopperde
bezwaren, waarbij tevens rekening kan worden gehouden met de belangen
van de andere eilanden en landen, en met de belangen van het Koninkrijk als
geheel.
 Om te bewerkstelligen dat de procedurele bepalingen van artikel III toegepast
kunnen worden voordat de Nederlandse Antillen zijn opgeheven, is voorzien
in directe inwerkingtreding van dit artikel. De nieuwe artikelen 60a tot en
60c van het Statuut kunnen daardoor direct worden toegepast.
 II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
 Artikel I
 In de leden 1 en 2 wordt bepaald welke hoedanigheid de vijf eilanden verkrijgen
na de opheffing van de Nederlandse Antillen. De nieuwe entiteiten zijn de
rechtsopvolgers van de eilandgebieden en treden ten aanzien van de rechten,
verplichtingen en rechtsverhoudingen in beginsel in de plaats van de eilandgebieden.
Dit uitgangspunt laat onverlet dat Nederland, Curaçao en Sint Maarten
zelfstandig beslissen welke wettelijke regelingen die door de eilandgebieden
zijn uitgevaardigd, na de statuswijziging op de betreffende eilanden blijven
gelden.
 Het derde lid bepaalt dat de Nederlandse Antillen worden opgeheven. Er
valt voor dit land geen rechtsopvolger onder algemene titel aan te wijzen.
De gevolgen van het verdwijnen van de Nederlandse Antillen als bestuurslaag
en als rechtspersoon zullen in overleg tussen de Nederlandse Antillen, Aruba,
Curaçao, Sint Maarten en Nederland zo goed mogelijk ondervangen worden.
Voor zover nodig zal daarbij een voorziening worden getroffen in de vorm van
een onderlinge regeling op grond van artikel 38 van het Statuut.
 Artikel II, onder A
 Het is gebruikelijk dat bij wijziging van de indeling van het Koninkrijk
de Preambule aan de nieuwe situatie wordt aangepast. Daarom is aan de Preambule
toegevoegd dat Curaçao en Sint Maarten hun nieuwe hoedanigheid vrijwillig
aanvaarden, zoals reeds met betrekking tot Aruba werd vermeld.
 Artikel II, onder B
 Artikel 1, eerste lid
 Bij de totstandkoming van het Statuut in 1954 werd het niet nodig geacht
om een gebiedsaanduiding van het Koninkrijk op te nemen. Deze aanduiding werd
destijds immers reeds gegeven door artikel 1 van de Grondwet voor het Koninkrijk.
Bij de Grondwetherziening van 1983 is artikel 1 van de Grondwet vervallen. Daarbij werd opgemerkt dat de samenstelling van het
Koninkrijk tezamen met de normen voor de verhouding tussen de landen geregeld
wordt in het Statuut. Het ligt daarom in de rede dat het Statuut een beschrijving
geeft van de samenstelling van het Koninkrijk. Vanwege de opheffing van de
Nederlandse Antillen en de statuswijziging van Bonaire, Sint Eustatius en
Saba is de indeling van het Koninkrijk bovendien geografisch minder voor de
hand liggend geworden. Drie van de Caribische eilanden worden immers onderdeel
van het staatsbestel van Nederland. Daarom is het wenselijk om in het Statuut
een gebiedsaanduiding van het gehele Koninkrijk op te nemen.
 Artikel 1, tweede lid
 Bonaire, Sint Eustatius en Saba treden toe tot het staatsbestel van Nederland.
Nederland en de drie eilanden zijn op 11 oktober 2006 overeengekomen
dat de eilanden in bestuurlijk opzicht ingericht worden als openbare lichamen
in de zin van artikel 134 van de Grondwet. Dit
maakt het mogelijk om het bestuur over de eilanden op een effectieve en efficiënte
manier te voeren, met inachtneming van hun bijzondere positie binnen het staatsbestel
van Nederland en het feit dat zij zich door hun ligging en tal van andere
factoren onderscheiden van het Europese deel van Nederland. Deze factoren
kunnen door hun blijvende en cumulatieve karakter aanmerkelijke nadelige gevolgen
hebben voor de ontwikkeling van deze eilanden in vergelijking met het Europese
deel van Nederland.
 Gelet op deze factoren is het een onderwerp van aanhoudende zorg van de
regering om in nauwe samenwerking met de besturen van de betrokken eilanden
een binnen Nederland aanvaardbaar voorzieningenniveau op de eilanden te bereiken
met name op de terreinen van onderwijs, volksgezondheid, sociale zekerheid
en veiligheid. Daarbij wordt uiteraard ook in overeenstemming met artikel
1 van de Grondwet rekening gehouden met de specifieke plaatselijke omstandigheden
van de eilanden. Voor deze eilanden kunnen daarom regels worden gesteld die
passend zijn voor deze specifieke omstandigheden en in meer of mindere mate
afwijken van regelgeving die in het Europese deel van Nederland gelden. Tevens
zullen er andere specifiek op de situatie van de eilanden toegesneden maatregelen
getroffen moeten worden.
 Hiermee wordt dus niet afgeweken van de Grondwet, die in zijn geheel van
toepassing wordt op de drie eilanden. De inwoners van de drie eilanden kunnen
evenals de inwoners van het Europese deel van Nederland aanspraak maken op
de bescherming van de Grondwet, met inbegrip van het gelijkheidsbeginsel zoals
dat is vastgelegd in artikel 1. De onderhavige bepaling verheldert aan de
hand van welke factoren binnen de kaders van artikel 1 van de Grondwet een
op de specifieke situatie toegesneden differentiatie kan plaatsvinden.
 De opmaat tot de afspraken van 11 oktober 2006 werd gegeven door
de voorlichting van de Raad van State van het Koninkrijk van 18 september
2006. De Raad gaf in overweging de drie eilanden een positie te verschaffen
binnen het staatsbestel van Nederland die rekening houdt met de bijzondere
eisen die aan het bestuur worden gesteld, gezien de omstandigheden van de
eilanden die op vele punten afwijken van het Europese deel van het Koninkrijk.
De Raad was van mening dat de bijzondere positie van de drie eilanden verankerd
kan worden in het Statuut, in welk geval een wijziging van de Grondwet niet
strikt noodzakelijk is. Via deze bepaling wordt
uitvoering gegeven aan deze aanbeveling.
 De eerste volzin van het tweede lid legt de positie van de drie eilanden
binnen het staatsbestel van Nederland constitutioneel vast. De tweede volzin
benoemt een aantal factoren waarmee de eilanden zich wezenlijk onderscheiden
van het Europese deel van Nederland. Deze factoren nopen tot differentiatie
in de toepasselijke regelgeving. Tevens nopen deze factoren tot het treffen
van andere maatregelen die specifiek op de bijzondere omstandigheden van de
eilanden zijn toegesneden. Indien beroep wordt gedaan op een van deze factoren
zal steeds gemotiveerd worden waarom specifiek voor deze regeling of andere
maatregel gekozen is en zal acht moeten worden geslagen op de beginselen van
subsidiariteit en proportionaliteit. Aldus kan op een doelmatige en zorgvuldige
wijze invulling worden gegeven aan de zorgplicht die de Nederlandse overheid
op zich neemt ten aanzien van de drie eilanden. Uiteraard staat voorop dat
gelijke gevallen gelijk behandeld worden, zoals artikel 1 van de Grondwet
bepaalt. De genoemde factoren beogen aan te geven dat de eilanden zich in
een aantal opzichten onderscheiden van het Europese deel van Nederland en
instrueert de wetgever, het bestuur en de rechter om daarmee binnen de kaders
van artikel 1 Grondwet rekening te houden.
 Nederland en de drie eilanden hebben afspraken gemaakt over de openbare
voorzieningen in de nieuwe situatie in verband met de verantwoordelijkheid
die Nederland op zich neemt. Deze afspraken zijn
nader vormgegeven in de besluitenlijst van het politiek overleg tussen Nederland
en de eilanden dat op 31 januari 2008 plaatsvond. Het uitgangspunt is dat normen worden opgesteld voor een binnen Nederland
aanvaardbaar voorzieningenniveau op Bonaire, Sint Eustatius en Saba op met
name de terreinen onderwijs, volksgezondheid, sociale zekerheid en veiligheid.
Uitgangspunt is tevens dat voorkomen moet worden dat maatregelen onvoldoende
rekening houden met de specifieke omstandigheden van Bonaire, Sint Eustatius
en Saba en daarom sociaal en economisch de samenleving ontwrichten. In het
bestuurlijk overleg van 20 november 2008 tussen Nederland en de drie
eilanden is een aantal concrete afspraken en maatregelen overeengekomen die
een goede basis vormen voor een toename van het voorzieningenniveau op de
eilanden en met die ontwikkeling gepaard gaande werkgelegenheid.
 De lijst van factoren is in het tweede lid niet uitputtend geformuleerd,
aangezien de eilanden zich op vele punten onderscheiden van het Europese deel
van Nederland en het niet goed mogelijk is om nu reeds te voorzien welke factoren
aanleiding zullen geven tot het stellen van afwijkende regels of het treffen
van andere maatregelen. Indien een regeling of een andere specifieke maatregel
zijn grondslag vindt in een factor die niet met name genoemd is in het tweede
lid, zal toegelicht worden waarom de bedoelde factor een wezenlijk onderscheid
oplevert tussen de eilanden en het Europese deel van Nederland en waarom deze
factor noopt tot het treffen van deze regeling of maatregel.
 Nederland en de drie eilanden zijn verder op 11 oktober 2006 overeengekomen
dat de wettelijke bepalingen inzake Nederlandse gemeenten van overeenkomstige
toepassing zullen zijn, met inachtneming van de bij of krachtens de wet op
te nemen bijzondere bepalingen. Verder is afgesproken
dat de financiële verhouding tussen de Nederlandse rijksoverheid en de
BES-eilanden zoveel mogelijk aansluit bij de financiële verhouding tussen
de rijksoverheid en gemeenten. Ook is afgesproken
dat in beginsel voorlopig de regelgeving gehandhaafd wordt die op de eilanden
gold toen zij onderdeel waren van de Nederlandse Antillen. Hiermee wordt bereikt
dat de drie eilanden niet direct na de statuswijziging geconfronteerd worden
met een te grote verandering in het geldend recht. Geleidelijk zal deze regelgeving
vervangen worden, met inachtneming van de factoren waardoor de eilanden zich
wezenlijk onderscheiden van het Europese deel van Nederland.
 Op het gebied van de rechtspleging enhandhaving is uit praktische overwegingen
gekozen voor de handhaving van één Gemeenschappelijk Hof van
Justitie voor het gehele Caribische deel van het Koninkrijk. In verband hiermee
is tevens besloten dat de consensusrijkswetten op het terrein van het Openbaar
Ministerie en de politie ook op Bonaire, Sint Eustatius en Saba gelden. Voor
de rechtsprekende taak van het Hof is het van belang dat in ieder geval op
het gebied van het procesrecht eenvormigheid in de wetgeving in het Caribisch
deel van het Koninkrijk gehandhaafd blijft.
 Artikel II, onder C
 De woorden «de Nederlandse Antillen en Aruba» worden vervangen
door «Aruba, Curaçao en Sint Maarten». Een uitzondering
op dit uitgangspunt betreft de wijziging van artikel 23, aangezien de Cassatieregeling
voor de Nederlandse Antillen en Aruba – in aangepaste vorm – voor
alle zes eilanden blijft gelden. De rechtspraak in de Caribische delen van
het Koninkrijk blijft op eenvormige wijze geregeld. Er is één
rechterlijke organisatie voor het gehele Caribische deel van het Koninkrijk,
met behoud van de mogelijkheid om cassatie bij de Hoge Raad in te stellen
tegen uitspraken van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie. Om deze reden
worden in artikel 23 niet alleen Aruba, Curaçao en Sint Maarten genoemd,
maar tevens Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
 Artikel II, onder D
 Artikel 12
 Bij het voortgezet overleg op basis van het tweede tot en met het vijfde
lid van artikel 12 geldt als uitgangspunt de pariteit tussen enerzijds een
of meer van de Caribische landen en anderzijds Nederland, waarbij zo nodig
de stem van de minister-president de doorslag geeft. Om dit uitgangspunt in
stand te houden, is artikel 12 op enkele punten aangepast.
 Artikel II, onder E
 Artikel 12a
 In een staatsverband als het Koninkrijk waarbinnen de gemeenschappelijke
belangen op de voet van gelijkwaardigheid worden behartigd door het Koninkrijk
en waarbinnen de landen vrijwillig samenwerken, kan onder omstandigheden behoefte
bestaan aan een regeling voor de behandeling van geschillen. Geschillen tussen
de landen, of tussen het Koninkrijk en een of meer landen kunnen ontstaan
door verschillen van inzicht of belangenconflicten en soms blijkt een oplossing
met de bestaande middelen niet eenvoudig te bereiken. Een effectieve behartiging
van de gemeenschappelijke aangelegenheden wordt bevorderd door dergelijke
geschillen niet te lang te laten voortduren. Door de intensivering van de
samenwerking zoals afgesproken in het kader van de staatkundige hervormingen
binnen het Koninkrijk en de toename van het aantal landen in het Koninkrijk
neemt daarnaast de kans op geschillen tussen de landen toe, terwijl er tegelijkertijd
een groter belang is bij een goede en effectieve samenwerking.
 Dit is aanleiding in het Statuut te voorzien in de mogelijkheid bij rijkswet
een regeling voor behandeling van geschillen tussen het Koninkrijk en de landen
te treffen. Tevens wordt voorzien in de mogelijkheid dat de landen de behandeling
van onderlinge geschillen regelen. Zie daarvoor het nieuwe artikel 38a.
 Artikel II, onder F
 Artikel 27
 Verdragen worden aangegaan door het Koninkrijk, maar Nederland, Aruba,
Curaçao en Sint Maarten dragen zelf zorg voor de uitvoering ervan,
voor zover het gaat om landsaangelegenheden. Het is wenselijk dat de vier
landen van het Koninkrijk onderling afspraken maken over samenwerking bij
de uitvoering van verdragen die in de landen zullen gelden. In de eerste plaats
omdat het Koninkrijk als geheel internationaalrechtelijk aansprakelijk is
voor de naleving van verdragen die voor het Koninkrijk gelden. Verdragen worden
om deze reden niet door het Koninkrijk voor een land bekrachtigd zo lang de
benodigde maatregelen in dat land niet tot stand zijn gekomen. Een tweede
reden is dat verdragen niet zelden nopen tot het treffen van vergelijkbare
maatregelen in elk van de landen. In dat geval is het efficiënt als de
landen elkaar informeren over voorgenomen implementatiemaatregelen en elkaar
ondersteunen bij de uitvoering daarvan. Hiermee kan ook bereikt worden dat
verdragen sneller geïmplementeerd worden in de landen en het verdrag
dus eerder in werking kan treden voor de landen. Dit heeft een positieve invloed
op de internationale positie van het Koninkrijk als geheel, zeker waar het
gaat om verdragen die van belang zijn voor de ontwikkeling of handhaving van
de internationale rechtsorde.
 Om deze reden is een tweede lid aan artikel 27 toegevoegd, dat de landen
opdraagt om via een onderlinge regeling samenwerkingsafspraken te maken
met betrekking tot de totstandkoming van regelgeving of andere maatregelen
die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van een verdrag. Het betreft hier
een onderlinge regeling in de zin van artikel 38. Dit betekent dat de regeling
tot stand dient te komen op basis van consensus tussen de landen. In de regeling
kunnen afspraken geformuleerd worden over het (al dan niet gezamenlijk) opstellen
van plannen voor de uitvoering van verdragen, onderlinge samenwerking en het
stellen van termijnen. Tegelijkertijd wordt vanuit het Koninkrijk het initiatief
genomen om te komen tot een verbeterde betrokkenheid van de Caribische landen
bij de totstandkoming van verdragen.
 
 Tijdens de voorbereiding van de nieuwe status van Curaçao en Sint
Maarten binnen het Koninkrijk zijn deze eilanden met Nederland overeengekomen
om een deskundigenadvies in te winnen over de vraag of het Statuut voldoende
instrumenten bevat om tijdige uitvoering door de landen van door het Koninkrijk
gesloten verdragen te kunnen garanderen. Op verzoek
van Curaçao, Sint Maarten en Nederland hebben drie deskundigen in 2008
een advies uitgebracht waarin zij een aantal
suggesties doen om de praktijk van het Koninkrijk en de landen bij de uitvoering
van verdragen op een aantal manieren te verbeteren. Deze suggesties zullen
gebruikt worden bij de formulering van de onderlinge regeling op grond van
het tweede lid van dit artikel.
 Verder wijzen de deskundigen op de in artikel 27 (oud) van het Statuut
neergelegde verplichting de Caribische landen te betrekken bij de voorbereiding
van de totstandkoming en uitvoering van verdragen die hen raken. Deze betrokkenheid
dient in een vroeg stadium gerealiseerd te worden. De Caribische landen worden
daarmee in staat gesteld zich tijdig omtrent de wenselijkheid van medegelding
en de implicaties daarvan voor hun wetgeving en bestuur te oriënteren.
De deskundigen vragen daarbij ook aandacht voor de beperkte capaciteit van
het overheidsapparaat van de Caribische landen. De feitelijke mogelijkheden
voor de Caribische landen om actief betrokken te zijn bij onderhandelingen
en te zorgen voor tijdige implementatie van verdragen, zijn volgens de deskundigen
daardoor beperkt.
 De deskundigen wijzen tot slot op de mogelijkheid om het Statuut aan te
vullen met de mogelijkheid om bij algemene maatregel van rijksbestuur te voorzien
in maatregelen die nodig zijn voor tijdige bekrachtiging van verdragen die
door het Koninkrijk zijn ondertekend en van groot belang zijn voor de positie
van (de landen van) het Koninkrijk binnen de internationale rechtsorde. Dit
zou volgens de deskundigen duidelijkheid en rechtszekerheid scheppen, terwijl
verdedigbaar is dat zulks de voorkeur verdient boven bemoeienis door het Koninkrijk
op basis van het huidige artikel 51. Dit artikel bepaalt dat ingeval een land
niet of niet voldoende voorziet in hetgeen het ingevolge het Statuut, een
internationale regeling, een rijkswet of een algemene maatregel van rijksbestuur
moet verrichten, de Koninkrijksregering daarin bij algemene maatregel van
rijksbestuur kan voorzien.
 Uit het advies blijkt dat het niet zeker is of in de gevallen waarin de
regering het wenselijk acht om te kunnen waarborgen dat een verdrag tijdig
bekrachtigd wordt, artikel 51 een voldoende basis biedt. Het is daarom wenselijk
om het Statuut aan te vullen zodat buiten twijfel wordt gesteld dat het Statuut
hiervoor een basis biedt. Het derde lid van artikel 27 maakt een specifiek
op de hierboven beschreven situatie toegesneden maatregel mogelijk. De gezamenlijke
betrokkenheid waarvan artikel 27 uitgaat, zal hierbij steeds als leidraad
dienen. Naar verwachting zal de op het tweede lid gebaseerde onderlinge regeling
tezamen met de vroegtijdige betrokkenheid van de Caribische landen bij de
totstandkoming van verdragen kunnen leiden tot tijdige implementatie van verdragen.
Als sluitstuk op deze hernieuwde aanpak beoogt het derde lid van artikel 27
zeker te stellen dat in geval onverhoopt toch vertraging optreedt bij de implementatie van verdragen en de belangen van het Koninkrijk daardoor geschaad
worden, er bij rijkswet of algemene maatregel van rijksbestuur implementatiemaatregelen
getroffen kunnen worden. Er zal daarom slechts in uitzonderlijke gevallen
behoefte zijn aan een rijkswet of een algemene maatregel van rijksbestuur.
Overigens zien het tweede en derde lid niet op de implementatie van verdragen
die reeds in werking zijn getreden voor het betrokken land.
 De noodzaak van een vangnetbepaling op Koninkrijksniveau vloeit voort
uit de overtuiging dat de belangen van het Koninkrijk geraakt kunnen worden
door het uitblijven van benodigde uitvoeringsmaatregelen in een van de landen.
Wanneer de bekrachtiging van een verdrag voor een deel van het Koninkrijk
te lang op zich laat wachten, kan dit voor het Koninkrijk problemen veroorzaken.
Ook kan het Koninkrijk er internationaal op worden aangesproken als het uitblijven
van bekrachtiging voor een deel van het Koninkrijk nadelige effecten heeft
op (de handhaving van) de internationale rechtsorde.
 Een op het derde lid gebaseerde rijkswet of algemene maatregel van rijksbestuur
ontslaat het betreffende land niet van de plicht om de benodigde uitvoeringsmaatregelen
alsnog te treffen. Het derde lid is bedoeld als een vangnetconstructie. Daarom
wordt in het vierde lid bepaald dat nadat de benodigde uitvoeringsmaatregelen
alsnog door het betrokken land zelf zijn getroffen, de rijkswet of algemene
maatregel van rijksbestuur wordt ingetrokken.
 Artikel II, onder G
 Artikel 36a
 Artikel 36a is ingevoegd ten tijde van de beslissing dat Aruba niet onafhankelijk
zou worden in 1996. Het werd destijds wenselijk geacht om te voorzien in een
wettelijke basis voor het gezamenlijke fonds dat was opgericht ten behoeve
van het handhaven van een behoorlijk bestuursniveau op Bonaire, Sint Eustatius
en Saba. Besloten is om dit fonds te laten vervallen nu deze eilanden een
positie in het staatsbestel van Nederland verwerven. De andere landen van
het Koninkrijk blijven op basis van artikel 36 verplicht om hulp en bijstand
te verlenen bij het besturen van deze eilanden. Het wordt echter niet langer
wenselijk geacht om hiervoor op basis van het Statuut een apart fonds in stand
te houden. De in het tweede lid genoemde rijkswet is nog aanhangig bij de
Tweede Kamer, maar zal ingetrokken worden.
 Artikel II, onder H
 Artikel 38a
 In het nieuwe artikel 12a wordt de mogelijkheid geopend om bij rijkswet
een voorziening te treffen voor de behandeling van geschillen tussen het Koninkrijk
en de landen. Voor de behandeling van geschillen tussen de landen onderling
ligt het voor de hand dat een regeling wordt getroffen met toepassing van
artikel 38, aangezien het Koninkrijk bij deze geschillen niet betrokken is
en dergelijke geschillen geen betrekking hebben op aangelegenheden of bevoegdheden
van het Koninkrijk. In onderling overleg kan besloten worden om een dergelijke
regeling bij rijkswet of algemene maatregel van rijksbestuur vast te stellen.
 Dit artikel verschaft een grondslag voor het treffen van een onderlinge
regeling en beoogt niet reeds voorafgaand aan het totstandkomen van een dergelijke
regeling een wijziging aan te brengen in de bestaande mogelijkheden om geschillen
tussen de landen te beslechten, waaronder de mogelijkheid om in daarvoor in
aanmerking komende gevallen geschillen aan de burgerlijke rechter voor te
leggen.
 Artikel II, onder I
 Artikel 44
 Het tweede lid van artikel 44 ziet op de wijzigingsprocedure van de Staatsregeling
van de Nederlandse Antillen wanneer het gaat om de zetelverdeling tussen de
verschillende eilandgebieden in de Staten en op de wijzigingsprocedure van
de Eilandenregeling Nederlandse Antillen (ERNA). Aangezien zowel de Nederlands-Antilliaanse
Staatsregeling als de ERNA zullen vervallen, is er geen behoefte meer aan
het tweede lid van artikel 44.
 Artikel II, onder J
 Artikel 54
 Indien de Grondwetgever besluit om de positie van Bonaire, Sint Eustatius
en Saba binnen het staatsbestel van Nederland te regelen, zal niet langer
behoefte bestaan aan artikel 1, tweede lid. In de betreffende wet tot wijziging
van de Grondwet zal daarom bepaald worden dat artikel 1, tweede lid vervalt
op het moment van inwerkingtreding van de Grondwetswijziging.
 Artikel II, onder K
 Artikel 57a
 In de rijkswet van 22 juli 1985 tot wijziging van het Statuut voor
het Koninkrijk der Nederlanden, houdende losmaking van Aruba uit het Staatsverband
van de Nederlandse Antillen is een bepaling opgenomen
die verzekerde dat bestaande regelingen die in strijd waren met de veranderingen
in het Statuut van kracht bleven totdat daarin was voorzien. Vanuit het oogpunt
van toegankelijke wetgeving wordt een dergelijke bepaling nu in het Statuut
zelf opgenomen en niet slechts in de rijkswet tot wijziging van het Statuut.
Het is uiteraard wenselijk dat – met het oog op de rechtszekerheid –
zo spoedig mogelijk een voorziening wordt getroffen met betrekking tot regelingen
die in strijd zijn met een verandering in het Statuut.
 Artikel III
 Artikel 60a
 Het Statuut bevat geen regeling voor de totstandkoming van een Staatsregeling
voor een nieuw land binnen het Koninkrijk. De Staatsregelingen van de Nederlandse
Antillen en Suriname zijn in 1955 bij algemene maatregel van rijksbestuur
vastgesteld, waarna zij de status van landsverordening
kregen op basis van artikel 59, vierde lid, van het Statuut zoals dat in 1955
luidde. Toen Aruba in 1986 de status van land
kreeg, is een andere procedure gevolgd, die aansloot bij artikel 44 van het
Statuut. Een door de eilandsraad van Aruba bij eilandsverordening vastgestelde
ontwerp-Staatsregeling kreeg op 1 januari 1986 de status van Staatsregeling
van Aruba. Voordat het ontwerp aan de eilandsraad werd aangeboden, was hierover
het gevoelen van de Koninkrijksregering ingewonnen en nadat de eilandsraad
het voorstel had aanvaard, werd de goedkeuring van de Koninkrijksregering
verkregen.
 De procedure die gevolgd is bij de totstandkoming van de Staatsregeling
van Aruba verdient de voorkeur boven de procedure die in 1955 is gevolgd voor
Suriname en de Nederlandse Antillen. De toekomstige landen kunnen via deze
procedure hun eigen staatsinrichting vaststellen, terwijl de
Koninkrijksregering kan beoordelen of de ontwerp-Staatsregelingen voldoen
aan de eisen die redelijkerwijs gesteld kunnen worden aan de staatsinrichting
van een land binnen het Koninkrijk.
 Als onderdeel van de procedure zal de eilandsraad de ontwerp-Staatsregeling
met een tweederde meerderheid moeten aanvaarden. Ingeval een eilandsraad een
ontwerp wel aanvaardt, maar niet met de vereiste tweederde meerderheid, kan
de ontwerp-Staatsregeling in een tweede stemming worden aanvaard, maar dan
door een nieuwgekozen eilandsraad. Bij die tweede stemming volstaat een gewone
meerderheid van de uitgebrachte stemmen. De Eilandenregeling van de Nederlandse
Antillen voorziet overigens op dit moment nog niet in een mogelijkheid van
tussentijdse ontbinding van een eilandsraad. In het derde lid wordt in een
vangnet voorzien voor het geval de voor de tweede stemming noodzakelijke ontbinding
van de eilandsraad achterwege blijft. In dat geval is de gezaghebber verplicht
om de eilandsraad te ontbinden en verkiezingen uit te schrijven. Een dergelijk
vangnet is nodig, bijvoorbeeld voor het geval de Eilandenregeling van de Nederlandse
Antillen niet wordt gewijzigd om een dergelijke tussentijdse ontbinding mogelijk
te maken.
 Een vergelijkbare procedure is in 1985 voor de vaststelling van de ontwerp-Staatsregeling
van Aruba voorgeschreven en in 1954 voor de aanvaarding van het Statuut door
Suriname en de Nederlandse Antillen (zie artikel 61 van het Statuut).
 Artikel 60b
 Behalve een ontwerp-Staatsregeling zullen de eilandsraden van Curaçao
en Sint Maarten ook reeds andere ontwerp-landsverordeningen kunnen vaststellen.
Het eerste lid van dit artikel voorziet erin dat zodanige, door de eilandsraad
vastgestelde ontwerpen na de opheffing van de Nederlandse Antillen terstond
als landsverordeningen van Curaçao, respectievelijk Sint Maarten zullen
gelden. Een vergelijkbare bepaling is in het tweede lid opgenomen met betrekking
tot ontwerp-landsbesluiten en ontwerp-landsbesluiten, houdende algemene maatregelen.
 Artikel 60c
 Dit artikel beoogt te faciliteren dat Curaçao en Sint Maarten voordat
zij hun nieuwe status krijgen al protocollen of andere vormvrije onderlinge
regelingen kunnen overeenkomen met elkaar en met Aruba en Nederland. Deze
onderlinge regelingen worden van kracht op het moment dat Curaçao en
Sint Maarten de status van land verkrijgen. Uiteraard valt hier ook te denken
aan onderlinge regelingen met Nederland ten behoeve van het bestuur van Bonaire,
Sint Eustatius en Saba.
 Artikel IV
 Deze bepaling is nodig om te kunnen bewerkstelligen dat de procedurele
bepalingen van artikel III direct in werking treden, terwijl de bepalingen
opgenomen in de artikelen I en II pas in werking treden op het moment dat
de Nederlandse Antillen kunnen worden opgeheven. Bij de start-Ronde Tafel
Conferentie die gehouden werd op 26 november 2005 is overeengekomen tussen
Nederland, de Nederlandse Antillen, Aruba, Curaçao, Sint Maarten, Bonaire,
Sint Eustatius en Saba dat de wijziging van het Statuut in werking zal treden
nadat is vastgesteld dat de eilandgebieden de ontwerpfase en de implementatiefase
hebben doorlopen. Afgesproken is dat de constituties, de wetgeving en het
overheidsapparaat van de nieuwe entiteiten getoetst worden aan gezamenlijk
geformuleerde criteria en dat bij een slotconferentie de uitvoering van de
voorstellen getoetst wordt.
 Tijdens het bestuurlijk overleg over de toekomstige staatkundige positie van Curaçao en Sint Maarten op 2 november 2006 is afgesproken
dat bij rijkswet op grond van artikel 38, tweede lid, regelingen worden getroffen
ten behoeve van de openbare financiën, het Gemeenschappelijk Hof van
Justitie, de openbare ministeries, de politie en de Raad voor de Rechtshandhaving.
Deze vijf rijkswetten dienen op hetzelfde moment in werking te treden als
de artikelen I en II van deze rijkswet. Het koninklijk besluit tot inwerkingtreding
van de artikelen I en II wordt daarom tot stand gebracht wanneer de bedoelde
rijkswetten in het Staatsblad gepubliceerd zijn en in werking kunnen treden.
De bedoelde rijkswetten zullen hun inwerkingtreding afhankelijk stellen van
de inwerkingtreding van de artikelen I en II van deze rijkswet.
 Artikel V
 Hoewel het niet gebruikelijk is om wijzigingswetten een citeertitel te
geven, is daar in dit geval toch voor gekozen omdat de inwerkingtreding van
een aantal regelingen afhankelijk gesteld zal worden van de inwerkingtreding
van deze Statuutwijziging. Een citeertitel maakt het eenvoudiger om naar deze
wijziging te verwijzen.
 
 De minister-president, minister van Algemene Zaken,
 J. P. Balkenende
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin
 De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 A. Th. B. Bijleveld-Schouten
 
 
 
 
 Zie Kamerstukken II 2005/06, 30 300 IV, nr. 18.
 
 
 Slotverklaring van de Start-Ronde Tafel Conferentie van het Koninkrijk
der Nederlanden, gehouden op 26 november 2005 in Willemstad, te Curaçao.
Zie Kamerstukken II 2005/06, 30 300 IV, nr. 21.
 
 
 Slotverklaring van de Miniconferentie over de toekomstige staatkundige
positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba, 10 en 11 oktober 2006, Den
Haag. Zie Kamerstukken II 2006/07, 30 800 IV, nr. 5.
 
 
 Slotverklaring van het bestuurlijk overleg over de toekomstige staatkundige
positie van Curaçao en Sint Maarten van 2 november 2006. Zie Kamerstukken
II 2006/07, 30 800 IV, nr. 9. Nederland, Curaçao en Sint Maarten
onderschreven in deze Slotverklaring de criteria waaraan de constituties,
wetgeving en het overheidsapparaat moeten voldoen, zoals neergelegd in de
brief van 7 maart 2006 van de Algemeen Secretaris van de Ronde Tafel
Conferenties aan de voorzitter van de Ronde Tafel Conferenties, zie Kamerstukken
II 2007/08, 31 200 IV, nr. 34.
 
 
 Zie artikel 1 van de Rijkswet van 20 juni 1985, houdende vaststelling
van enige overgangsbepalingen in verband met het verkrijgen van de hoedanigheid
van land in het Koninkrijk door Aruba (Stb. 1985, 370, PB 94, AB 33).
 
 
 Stb. 1983, 70 en Kamerstukken II 1975/76, 13 957 (R 1039), nr. 3,
blz. 3.
 
 
 Slotverklaring van de Miniconferentie over de toekomstige staatkundige
positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba, 10 en 11 oktober 2006, Den
Haag. Kamerstukken II 2006/07, 30 800 IV, nr. 5. In de openbare vergadering
van de eilandsraad van het eilandgebied Bonaire van 17 oktober 2006 is
de Slotverklaring unaniem bekrachtigd. De eilandsraden van de eilandgebieden
Saba en Sint Eustatius hebben elk afzonderlijk bij motie van 6 november
2006 eveneens de Slotverklaring bekrachtigd.
 
 
 Voorlichting overeenkomstig artikel 18, tweede lid, van de Wet op de Raad
van State inzake de hervorming van de staatkundige verhoudingen van de Antilliaanse
eilanden binnen het Koninkrijk (bijlage bij de brief van de Vice-President
van de Raad van State van het Koninkrijk van 18 september 2006), Kamerstukken
II 2006/07, 30 800 IV, nr. 3.
 
 
 Zie de Intentieverklaring die is gevoegd bij het Hoofdlijnenakkoord tussen
de Nederlandse Antillen, Nederland, Curaçao, Sint Maarten, Bonaire,
Sint Eustatius en Saba van 22 oktober 2005 (Kamerstukken II 2005/06,
30 300 IV, nr. 18) en de Slotverklaring van de Miniconferentie van over
de toekomstige staatkundige positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba, 10
en 11 oktober 2006, Den Haag (Kamerstukken II 2006/07, 30 800 IV,
nr. 5).
 
 
 Bijlage bij Kamerstukken II 2007/08, 31 200 IV, nr. 32.
 
 
 Besluitenlijst van het bestuurlijk overleg van 20 november 2008.
 
 
 Zie punt 2 van de Slotverklaring van 11 oktober 2006. De Wet openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (WolBES) geeft uitwerking aan deze
afspraak.
 
 
 Zie punt 14 van de Slotverklaring van 11 oktober 2006 en de notitie
met uitgangspunten voor het wetsvoorstel financiële verhouding Bonaire,
Sint Eustatius en Saba (Kamerstukken II 2007/08, 31 200 IV, nr. 28).
 
 
 Zie onderdeel H.2 van de Slotverklaring van het bestuurlijk overleg over
de toekomstige staatkundige positie van Curaçao en Sint Maarten van
2 november 2006. Zie Kamerstukken II 2006/07, 30 800 IV, nr. 9.
 
 
 Het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden en de Implementatie van
Verdragen. Rapport van de Groep van Deskundigen als bedoeld in onderdeel H2
van de Slotverklaring van het Bestuurlijk Overleg over de Toekomstige Staatkundige
Positie van Curaçao en Sint Maarten, februari 2008.
 
 
 Voorstel van rijkswet tot regeling van het Solidariteitsfonds, Kamerstukken
II 1991/92, 22 594 (R 1434), nr. 2.
 
 
 Stb. 1985, 452, PB 1985, 102, AB 1985, 35.
 
 
 Besluit van 29 maart 1955, Stb. 1955, 136, Pb 1955, 32.
 
 
 Het vierde lid van artikel 59 Statuut bepaalde in 1955 onder meer: «De
landsregelingen (...) van Suriname en de Nederlandse Antillen worden binnen
drie maanden na de inwerkingtreding van het Statuut bij algemene maatregel
van Rijksbestuur in overeenstemming gebracht met de nieuwe rechtsorde. De
Landsregelingen krijgen alsdan de status van landsverordening».
 
 
 Zie artikel 2 van de rijkswet houdende vaststelling van enige overgangsbepalingen
in verband met het verkrijgen van de hoedanigheid van land in het Koninkrijk
door Aruba, rijkswet van 20 juni 1985, Stb. 1985, 370; PB 1985, 94; AB
1985, 33.
 
 
 Slotverklaring van de start-Ronde Tafel Conferentie van het Koninkrijk
der Nederlanden, gehouden op 26 november 2005 in Willemstad, te Curaçao.
Zie Kamerstukken II 2005/06, 30 300 IV, nr. 21.