Arrest van het Hof (Grote kamer) van 2 december 2025.#Stichting Right to Consumer Justice en Stichting App Stores Claims tegen Apple Distribution International Ltd en Apple Inc.#Verzoek van de rechtbank Amsterdam om een prejudiciële beslissing.#Prejudiciële verwijzing – Rechterlijke bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken – Verordening (EU) nr. 1215/2012 – Artikel 7, punt 2 – Bijzondere bevoegdheid ten aanzien van verbintenissen uit onrechtmatige daad – Vaststelling van de territoriale bevoegdheid van het gerecht van een lidstaat – Plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan – Plaats waar de schade is ingetreden – Representatieve vordering tot vergoeding van schade die is veroorzaakt door mededingingsverstorende gedragingen waarbij de beheerder van een onlineplatform dat op alle gebruikers van een lidstaat is gericht een buitensporige commissie inhoudt op de prijs van apps en digitale producten die op dat platform worden verkocht – Vordering ingesteld door een instantie die bevoegd is om de collectieve belangen van een aantal niet-geïdentificeerde maar wel identificeerbare gebruikers te beschermen.#Zaak C-34/24.
Court of Justice — Uitspraak 
Datum: 2025-12-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: EU-recht


ARREST VAN HET HOF (Grote kamer)
 2 december 2025 (
 *1
 )
 „Prejudiciële verwijzing – Rechterlijke bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken – Verordening (EU) nr. 1215/2012 – Artikel 7, punt 2 – Bijzondere bevoegdheid ten aanzien van verbintenissen uit onrechtmatige daad – Vaststelling van de territoriale bevoegdheid van het gerecht van een lidstaat – Plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan – Plaats waar de schade is ingetreden – Representatieve vordering tot vergoeding van schade die is veroorzaakt door mededingingsverstorende gedragingen waarbij de beheerder van een onlineplatform dat op alle gebruikers van een lidstaat is gericht een buitensporige commissie inhoudt op de prijs van apps en digitale producten die op dat platform worden verkocht – Vordering ingesteld door een instantie die bevoegd is om de collectieve belangen van een aantal niet-geïdentificeerde maar wel identificeerbare gebruikers te beschermen”
 In zaak C‑34/24,
 betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de rechtbank Amsterdam (Nederland) bij beslissing van 20 december 2023, ingekomen bij het Hof op 18 januari 2024, in de procedures
 
 Stichting Right to Consumer Justice,
 
 
 Stichting App Stores Claims
 
 tegen
 
 Apple Distribution International Ltd,
 
 
 Apple Inc.,
 
 wijst
 HET HOF (Grote kamer),
 samengesteld als volgt: K. Lenaerts, president, T. von Danwitz, vicepresident, F. Biltgen, I. Jarukaitis, M. L. Arastey Sahún, I. Ziemele, J. Passer, O. Spineanu-Matei (rapporteur), M. Condinanzi en F. Schalin, kamerpresidenten, A. Kumin, N. Jääskinen, Z. Csehi, B. Smulders en S. Gervasoni, rechters,
 advocaat-generaal: M. Campos Sánchez-Bordona,
 griffier: G. Chiapponi, administrateur,
 gezien de stukken en na de terechtzitting op 10 december 2024,
 gelet op de opmerkingen van:
 
 
 
 
 
 –
 
 
 Stichting Right to Consumer Justice, vertegenwoordigd door M. A. van Bemmel en C. Jeloschek, advocaten,
 
 
 
 
 
 
 
 
 –
 
 
 Stichting App Stores Claims, vertegenwoordigd door R. Meijer en S. Timmerman, advocaten,
 
 
 
 
 
 
 
 
 –
 
 
 Apple Distribution International Ltd en Apple Inc., vertegenwoordigd door B. M. Katan, J. S. Kortmann en R. Wesseling, advocaten,
 
 
 
 
 
 
 
 
 –
 
 
 de Nederlandse regering, vertegenwoordigd door E. M .M. Besselink, M. K. Bulterman en A. Hanje als gemachtigden,
 
 
 
 
 
 
 
 
 –
 
 
 de Portugese regering, vertegenwoordigd door C. Alves, P. Barros da Costa en M. J. Castello-Branco als gemachtigden,
 
 
 
 
 
 
 
 
 –
 
 
 de Europese Commissie, vertegenwoordigd door S. Noë en W. Wils als gemachtigden,
 
 
 
 gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 27 maart 2025,
 het navolgende
 
 Arrest
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 7, punt 2, van verordening (EU) nr. 1215/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 2012, L 351, blz. 1).
 
 
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Dit verzoek is ingediend in het kader van gedingen tussen enerzijds twee stichtingen naar Nederlands recht, gevestigd te Amsterdam (Nederland), namelijk Stichting Right to Consumer Justice en Stichting App Stores Claims, en anderzijds Apple Distribution International Ltd, een vennootschap naar Iers recht, en Apple Inc., een vennootschap naar Amerikaans recht (hierna samen: „Apple”), over de vaststelling van mededingingsverstorende gedragingen van verweersters in de hoofdgedingen en over de veroordeling van deze laatsten tot vergoeding van de schade die door die gedragingen zou zijn veroorzaakt.
 
 
 
 
 Toepasselijke bepalingen
 
 
 
 Unierecht
 
 
 
 
 
 
 
 3
 
 
 De overwegingen 15 en 16 van verordening nr. 1215/2012 luiden als volgt:
 
 
 
 
 
 „(15)
 
 
 De bevoegdheidsregels moeten in hoge mate voorspelbaar zijn, waarbij als beginsel geldt dat de bevoegdheid in het algemeen gegrond wordt op de woonplaats van de verweerder. De bevoegdheid moet altijd op die grond kunnen worden gevestigd, behalve in een gering aantal duidelijk omschreven gevallen waarin het voorwerp van het geschil of de autonomie van de partijen een ander aanknopingspunt wettigt. Voor rechtspersonen moet de woonplaats autonoom worden bepaald om de gemeenschappelijke regels doorzichtiger te maken en jurisdictiegeschillen te voorkomen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 (16)
 
 
 Naast de woonplaats van de verweerder moeten er alternatieve bevoegdheidsgronden mogelijk zijn, gebaseerd op de nauwe band tussen het gerecht en de vordering of de noodzaak een goede rechtsbedeling te vergemakkelijken. Het bestaan van een nauwe band moet zorgen voor rechtszekerheid en de mogelijkheid vermijden dat de verweerder wordt opgeroepen voor een gerecht van een lidstaat dat door hem redelijkerwijs niet voorzienbaar was. Dat is met name belangrijk bij geschillen betreffende niet-contractuele verbintenissen die voortvloeien uit een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer of op de persoonlijkheidsrechten, met inbegrip van smaad.”
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4
 
 
 Hoofdstuk II („Bevoegdheid”) van deze verordening bevat onder meer een afdeling 1 („Algemene bepalingen”) en afdeling 2 („Bijzondere bevoegdheid”). Artikel 4, lid 1, maakt deel uit van afdeling 1 en bepaalt het volgende:
 „Onverminderd deze verordening worden zij die woonplaats hebben op het grondgebied van een lidstaat, ongeacht hun nationaliteit, opgeroepen voor de gerechten van die lidstaat.”
 
 
 
 
 
 
 
 
 5
 
 
 Artikel 5, lid 1, dat eveneens is opgenomen in afdeling 1, bepaalt:
 „Degenen die op het grondgebied van een lidstaat woonplaats hebben, kunnen slechts voor het gerecht van een andere lidstaat worden opgeroepen krachtens de in de afdelingen 2 tot en met 7 van dit hoofdstuk gegeven regels.”
 
 
 
 
 
 
 
 
 6
 
 
 Artikel 7, dat deel uitmaakt van afdeling 2, luidt als volgt:
 „Een persoon die woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat, kan in een andere lidstaat voor de volgende gerechten worden opgeroepen:
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 
 
 
 a)
 
 
 ten aanzien van verbintenissen uit overeenkomst, voor het gerecht van de plaats waar de verbintenis die aan de eis ten grondslag ligt, is uitgevoerd of moet worden uitgevoerd;
 
 
 
 [...]
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 ten aanzien van verbintenissen uit onrechtmatige daad, voor het gerecht van de plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan of zich kan voordoen;
 
 
 
 [...]”
 
 
 
 
 
 Nederlands recht
 
 
 
 
 
 
 
 7
 
 
 De Wet van 20 maart 2019 tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering teneinde de afwikkeling van massaschade in een collectieve actie mogelijk te maken (Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie) (Stb. 2019, nr. 130) is op 1 januari 2020 in werking getreden en is gewijzigd met ingang van 25 juni 2023 ter omzetting van richtlijn (EU) 2020/1828 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2020 betreffende representatieve vorderingen ter bescherming van de collectieve belangen van consumenten en tot intrekking van richtlijn 2009/22/EG (PB 2020, L 409, blz. 1) in Nederlands recht.
 
 
 
 
 
 
 
 
 8
 
 
 Artikel 3:305a van het Burgerlijk Wetboek, in de op de hoofdgedingen toepasselijke versie (hierna: „BW”), bepaalt:
 „1.   Een stichting of vereniging met volledige rechtsbevoegdheid kan een rechtsvordering instellen die strekt tot bescherming van gelijksoortige belangen van andere personen, voor zover zij deze belangen ingevolge haar statuten behartigt en deze belangen voldoende zijn gewaarborgd.
 [...]
 3.   Een rechtspersoon als bedoeld in lid 1 is slechts ontvankelijk indien:
 [...]
 
 
 
 
 
 b.
 
 
 de rechtsvordering een voldoende nauwe band met de Nederlandse rechtssfeer heeft. Van een voldoende nauwe band met de Nederlandse rechtssfeer is sprake, wanneer:
 
 
 
 
 
 1°
 
 
 de rechtspersoon genoegzaam aannemelijk maakt dat het merendeel van de personen tot bescherming van wier belangen de rechtsvordering strekt, zijn gewone verblijfplaats in Nederland heeft; of
 
 
 
 
 
 
 
 
 2°
 
 
 degene tegen wie de rechtsvordering zich richt, woonplaats in Nederland heeft en bijkomende omstandigheden wijzen op voldoende verbondenheid met de Nederlandse rechtssfeer; of
 
 
 
 
 
 
 
 
 3°
 
 
 de gebeurtenis of de gebeurtenissen waarop de rechtsvordering betrekking heeft, in Nederland heeft of hebben plaatsgevonden;
 
 
 
 
 
 
 [...]”
 
 
 
 
 
 
 
 
 9
 
 
 Artikel 220, lid 1, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (hierna: „Rv”), in de op de hoofdgedingen toepasselijke versie, bepaalt:
 „In zaken die reeds eerder bij een andere gewone rechter van gelijke rang aanhangig zijn gemaakt tussen dezelfde partijen over hetzelfde onderwerp, of in geval de zaak verknocht is aan een zaak die reeds bij een andere gewone rechter van gelijke rang aanhangig is, kan de verwijzing naar die andere rechter worden gevorderd. In deze zaken kan de rechter ook ambtshalve naar die andere rechter verwijzen, nadat partijen hierover zijn gehoord. Verwijzing is ook mogelijk indien één der zaken bij de kantonrechter in behandeling is en de andere niet.”
 
 
 
 
 
 
 
 
 10
 
 
 In de artikelen 1018b tot en met 1018f, die zijn opgenomen in titel 14a Rv, worden de procedureregels betreffende een collectieve actie nader omschreven.
 
 
 
 
 
 
 
 
 11
 
 
 Artikel 1018c, lid 5, Rv bepaalt:
 „Inhoudelijke behandeling van de collectieve vordering vindt slechts plaats indien en nadat de rechter heeft beslist:
 
 
 
 
 
 a)
 
 
 dat eiser voldoet aan de ontvankelijkheidseisen van artikel 305a, eerste tot en met derde lid, van Boek 3 van het [BW] of aan de ontvankelijkheidseisen waaraan op grond van het zesde lid van dat artikel moet zijn voldaan;
 
 
 
 
 
 
 
 
 b)
 
 
 dat de eiser voldoende aannemelijk heeft gemaakt dat het voeren van deze collectieve vordering efficiënter en effectiever is dan het instellen van een individuele vordering doordat de te beantwoorden feitelijke en rechtsvragen in voldoende mate gemeenschappelijk zijn, het aantal personen tot bescherming van wier belangen de vordering strekt, voldoende is en, indien de vordering strekt tot schadevergoeding, dat zij alleen dan wel gezamenlijk een voldoende groot financieel belang hebben;
 
 
 
 
 
 
 
 
 c)
 
 
 dat niet summierlijk van de ondeugdelijkheid van de collectieve vordering blijkt op het moment waarop het geding aanhangig wordt.
 
 
 
 [...]”
 
 
 
 
 
 
 
 
 12
 
 
 In artikel 1018e Rv is het volgende bepaald:
 „1. De rechter wijst uit de eisers die overeenkomstig artikel 1018c of 1018d een collectieve vordering hebben ingesteld [...] de meest geschikte eiser aan als exclusieve belangenbehartiger, [...].
 [...]
 2. De rechter beoordeelt daarnaast wat de collectieve vordering precies inhoudt, voor welke nauw omschreven groep personen de exclusieve belangenbehartiger de belangen in deze collectieve vordering behartigt en of de aan een bepaalde plaats gebonden aard van de collectieve vordering aanleiding geeft voor behandeling van de zaak bij een ander gerecht.
 3. De eiser die als exclusieve belangenbehartiger wordt aangewezen, treedt in deze procedure op voor de belangen van alle personen in de nauw omschreven groep, bedoeld in het tweede lid, en als vertegenwoordiger van de niet als exclusieve belangenbehartiger aangewezen eisers. De niet als exclusieve belangenbehartiger aangewezen eisers blijven partij in de procedure. De exclusieve belangenbehartiger verricht de proceshandelingen. De rechter kan bepalen dat ook de niet aangewezen eisers proceshandelingen mogen verrichten.
 [...]”
 
 
 
 
 Hoofdgedingen en prejudiciële vragen
 
 
 
 
 
 
 13
 
 
 Apple Inc. is de moedermaatschappij van Apple Distribution International, die optreedt als vertegenwoordiger van Apple Inc. en distributeur van Apple-producten in de Europese Unie.
 
 
 
 
 
 
 
 
 14
 
 
 Apple is de producent van een reeks draagbare apparaten, zoals de iPhone, iPad en iPod Touch (hierna: „Apple-apparaten”). Apple-apparaten draaien op basis van het iOS-besturingssysteem dat op deze apparaten is voorgeïnstalleerd en regelmatig wordt bijgewerkt.
 
 
 
 
 
 
 
 
 15
 
 
 De applicaties (hierna: „apps”) en digitale in-appproducten voor die apparaten kunnen worden gekocht in de App Store, een door Apple ontwikkeld en beheerd onlineverkoopplatform, dat sinds 2009 standaard wordt geïnstalleerd op Apple-apparaten. De App Store biedt gratis en betaalde apps aan, die van land tot land kunnen verschillen en die door Apple of door derden (laatstbedoelden hierna: „ontwikkelaars”) zijn ontwikkeld. Betalingen voor de aankoop van deze apps verlopen in beginsel via het betalingssysteem van de App Store.
 
 
 
 
 
 
 
 
 16
 
 
 Om hun apps te kunnen verkopen in de App Store, waar ze exclusief worden aangeboden, moeten ontwikkelaars een overeenkomst sluiten met Apple Inc. De verkoopprijs van deze apps wordt bepaald op basis van een door Apple vastgestelde prijslijst en geïnd via het betalingssysteem van de App Store. Apple houdt, naargelang van het geval, 15 of 30 % van deze prijs in als commissie. Na aftrek van deze commissie wordt het restant uitbetaald aan de ontwikkelaars.
 
 
 
 
 
 
 
 
 17
 
 
 Gebruikers van Apple-apparaten dienen voor de toegang tot de App Store een gebruikersprofiel (hierna: „Apple ID”) aan te maken. Wanneer een gebruiker met een Apple ID waarin Nederland als land of regio is gespecificeerd de App Store opent, wordt deze standaard doorgeleid naar de specifiek voor Nederland ontworpen „storefront” (hierna: „NL App Store”). Hoewel een gebruiker in theorie het aan zijn profiel gekoppelde land kan wijzigen, moet hij daarvoor akkoord gaan met nieuwe voorwaarden en beschikken over een betaalmethode die in dat land geldig is.
 
 
 
 
 
 
 
 
 18
 
 
 Verzoeksters in de hoofdgedingen zijn stichtingen naar Nederlands recht die overeenkomstig hun respectieve statuten onder meer tot doel hebben benadeelden van frauduleuze of mededingingsverstorende gedragingen, in het bijzonder onrechtmatige gedragingen van een of meer entiteiten van de Apple-groep, in rechte te vertegenwoordigen en hun belangen te behartigen, alsook ervoor te zorgen dat de aan deze benadeelden veroorzaakte schade wordt vergoed.
 
 
 
 
 
 
 
 
 19
 
 
 Verzoeksters hebben bij de rechtbank Amsterdam (Nederland), de verwijzende rechter, twee representatieve vorderingen ingesteld om te laten vaststellen dat verweersters in de hoofdgedingen onrechtmatig hebben gehandeld ten aanzien van gebruikers van apps die werken op basis van het iOS-besturingssysteem en om hen te doen veroordelen tot vergoeding van de schade die zij aldus zouden hebben veroorzaakt.
 
 
 
 
 
 
 
 
 20
 
 
 Ter ondersteuning van hun vorderingen voeren verzoeksters in de hoofdgedingen aan dat Apple een machtspositie inneemt op de markt voor de distributie van apps voor Apple-apparaten en voor het betalingssysteem van de App Store. Apple maakt misbruik van haar positie door een buitensporige commissie van 30 % in te houden op de prijs die voor de aankoop van die apps is betaald, hetgeen in strijd is met artikel 102 VWEU. Door verticale prijzen vast te stellen schendt Apple tevens artikel 101 VWEU. Deze mededingingsverstorende gedragingen hebben ertoe geleid dat de gebruikers van die apps schade hebben geleden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Apple betwist de bevoegdheid van de verwijzende rechter om kennis te nemen van de hoofdgedingen en betoogt dat deze rechter zich niet bevoegd kan verklaren op grond van artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012, omdat het gestelde schadebrengende feit zich niet in Nederland en in het bijzonder niet in Amsterdam heeft voorgedaan, aangezien er in die staat of in die stad geen relevante gebeurtenis in dit verband heeft plaatsgevonden. Subsidiair voert Apple aan dat deze rechter alleen bevoegd kan zijn voor vorderingen met betrekking tot gebruikers die in Amsterdam aankopen via de NL App Store hebben gedaan. Voor alle andere vorderingen is de verwijzende rechter internationaal of territoriaal niet bevoegd op grond van deze bepaling.
 
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Bij tussenvonnis van 16 augustus 2023 heeft de verwijzende rechter vastgesteld dat de hoofdgedingen binnen het toepassingsgebied van verordening nr. 1215/2012 vallen, aangezien de vordering is ingesteld tegen Apple Distribution International, die is gevestigd op het grondgebied van een andere lidstaat, namelijk Ierland. Daarentegen heeft die rechter verduidelijkt dat zijn bevoegdheid, wat Apple Inc. betreft, overeenkomstig het nationale recht wordt bepaald.
 
 
 
 
 
 
 
 
 23
 
 
 In dit verband heeft die rechter eraan herinnerd dat artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012 volgens de rechtspraak van het Hof bevoegdheid verleent aan zowel de rechter van de plaats van de gebeurtenis die de oorzaak is van de gestelde schade als die van de plaats waar de schade is ingetreden, zodat de verweerder naar keuze van de eiser voor het gerecht van de ene dan wel van de andere plaats kan worden opgeroepen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 24
 
 
 Wat ten eerste de plaats betreft van de gebeurtenis die de oorzaak is van de gestelde schade, heeft de verwijzende rechter met betrekking tot de grief inzake schending van artikel 101 VWEU vastgesteld dat hij zich niet bevoegd kan verklaren om kennis te nemen van de hoofdgedingen, aangezien er geen concrete gebeurtenis in Nederland kan worden aangeduid waarbij ofwel de vermeende mededingingsregeling definitief tot stand is gekomen ofwel een regeling is getroffen die voor zich alleen de gebeurtenis is die de beweerdelijk geleden schade heeft veroorzaakt.
 
 
 
 
 
 
 
 
 25
 
 
 Wat daarentegen de grief inzake schending van artikel 102 VWEU betreft, heeft de verwijzende rechter geoordeeld dat, overeenkomstig het arrest van 5 juli 2018, flyLAL-Lithuanian Airlines (C‑27/17, EU:C:2018:533), de schadeveroorzakende gebeurtenis zich in Nederland heeft voorgedaan, aangezien de handelingen die Apple met misbruik van haar machtspositie heeft verricht, op het grondgebied van die lidstaat hebben plaatsgevonden. In dit verband heeft die rechter in essentie geoordeeld dat de NL App Store specifiek op de Nederlandse markt is gericht en de Nederlandse taal hanteert. Hij heeft voorts opgemerkt dat Apple Distribution International optreedt als exclusief distributeur en als commissionair van de door de ontwikkelaars ontwikkelde apps en in die hoedanigheid deze apps aanbiedt in de NL App Store.
 
 
 
 
 
 
 
 
 26
 
 
 Bijgevolg heeft de verwijzende rechter vastgesteld dat hij internationaal bevoegd is om kennis te nemen van de hoofdgedingen, voor zover deze betrekking hebben op de vermeende schending van artikel 102 VWEU.
 
 
 
 
 
 
 
 
 27
 
 
 Wat ten tweede de plaats betreft waar de schade is ingetreden, heeft de verwijzende rechter erop gewezen dat in de hoofdgedingen de aanvankelijke en directe schade bestaat uit de beweerdelijk te hoge prijs die de gebruikers bij de aankoop van apps in de NL App Store hebben betaald.
 
 
 
 
 
 
 
 
 28
 
 
 Dienaangaande heeft die rechter om te beginnen opgemerkt dat het onderscheid tussen de grieven inzake schending van artikel 101 VWEU en die inzake schending van artikel 102 VWEU niet van belang is voor de vaststelling van de plaats waar de vermeende schade is ingetreden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 29
 
 
 Vervolgens heeft die rechter, onder verwijzing naar met name het arrest van 5 juli 2018, flyLAL-Lithuanian Airlines (C‑27/17, EU:C:2018:533), verklaard dat wanneer de markt die wordt beïnvloed door de betrokken mededingingsverstorende gedragingen zich bevindt in de lidstaat op het grondgebied waarvan die schade zich heeft voorgedaan, de plaats waar die schade is ingetreden moet worden geacht in die lidstaat te zijn gelegen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 30
 
 
 Aangezien de meeste gebruikers die in de NL App Store aankopen hebben gedaan in Nederland wonen of zijn gevestigd en deze aankopen hebben betaald via Nederlandse bankrekeningen, heeft de verwijzende rechter ten slotte geoordeeld dat die schade in Nederland is geleden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 31
 
 
 Dientengevolge heeft de verwijzende rechter vastgesteld dat hij op grond van de plaats waar de schade is ingetreden internationaal bevoegd is om kennis te nemen van de hoofdgedingen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 32
 
 
 Die rechter verduidelijkt echter dat hij weliswaar zijn internationale bevoegdheid om kennis te nemen van de hoofdgedingen heeft kunnen vaststellen, maar ook nog moet nagaan of hij territoriaal bevoegd is, aangezien artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012 overeenkomstig het arrest van 15 juli 2021, Volvo e.a. (C‑30/20, EU:C:2021:604), zowel de internationale als de territoriale bevoegdheid rechtstreeks en onmiddellijk toekent aan het gerecht van de plaats waar de schade is ingetreden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 33
 
 
 Daartoe vraagt de verwijzende rechter zich in de eerste plaats af waar zich in Nederland de plaats bevindt waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan of de vermeende schade is ingetreden. Hij stelt vast dat de bevoegde rechter blijkens het arrest van 15 juli 2021, Volvo e.a. (C‑30/20, EU:C:2021:604), kan worden bepaald op basis van de plaats van aankoop van een goed, of, in het geval van aankopen op verschillende plaatsen, de plaats van de zetel van de benadeelde. Aangezien het in casu gaat om aankopen via een onlineplatform met apps die wereldwijd kunnen worden gedownload, is het moeilijk om een plaats van aankoop vast te stellen, zodat de territoriaal bevoegde rechter moet worden bepaald op basis van de zetel van de koper/gebruiker.
 
 
 
 
 
 
 
 
 34
 
 
 Een dergelijk aanknopingspunt zou er evenwel toe kunnen leiden dat in de hoofdgedingen de bevoegdheid om kennis te nemen van de representatieve vorderingen wordt verdeeld tussen de rechters van de elf arrondissementen van het Koninkrijk der Nederlanden, waarbij elk van deze rechters enkel bevoegd is voor de kopers/gebruikers die wonen of gevestigd zijn in zijn rechtsgebied. Een dergelijke situatie zou de kans op afwijkende uitspraken vergroten en zowel de proceseconomie als de goede rechtsbedeling schaden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 35
 
 
 In de tweede plaats vraagt de verwijzende rechter zich af of op grond van het feit dat een representatieve vordering is ingesteld door een rechtspersoon die collectieve belangen behartigt, voor de bevoegdheid om kennis te nemen van een dergelijke vordering kan worden aangeknoopt bij de zetel van die rechtspersoon, dan wel of in dat geval andere aanknopingspunten relevant zijn. In dit verband vraagt hij zich af of de omstandigheid dat de in de hoofdgedingen aan de orde zijnde representatieve vorderingen krachtens artikel 3:305a BW zijn ingesteld door een rechtspersoon die niet optreedt als cessionaris of lasthebber, maar een eigen recht heeft om op te treden voor een onbepaalde groep van personen, van enig belang is voor de vaststelling van de territoriale bevoegdheid overeenkomstig artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012.
 
 
 
 
 
 
 
 
 36
 
 
 In de derde plaats wenst de verwijzende rechter, voor het geval de uitlegging van artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012 ertoe zou leiden dat meerdere rechters bevoegd zijn om kennis te nemen van de hoofdgedingen, te vernemen of er, gezien het feit dat de Nederlandse wetgever de bevoegdheid om kennis te nemen van representatieve vorderingen niet heeft toevertrouwd aan één gespecialiseerde rechterlijke instantie, een regel van nationaal recht kan worden toegepast waardoor het onderzoek van meerdere vorderingen met hetzelfde voorwerp, die aanvankelijk bij verschillende rechterlijke instanties zijn ingesteld, bij één rechterlijke instantie kan worden gecentraliseerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 37
 
 
 Daarop heeft de rechtbank Amsterdam de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
 
 
 
 
 
 „1)
 
 
 
 
 
 
 
 a)
 
 
 Wat moet in een geval als aan de orde in dit geding, waarbij het gestelde misbruik van machtspositie in de zin van artikel 102 VWEU ten uitvoer is gelegd in een lidstaat door middel van verkopen via een door Apple beheerd online platform dat is gericht op de gehele lidstaat, waarbij Apple Ierland als exclusief distributeur en als commissionair van de ontwikkelaar optreedt en commissie inhoudt op de aankoopsom, als de plaats van het schadeveroorzakende handelen worden aangemerkt in de zin van artikel 7, punt 2, [van verordening nr. 1215/2012]? Is daarbij van belang dat het online platform in beginsel wereldwijd toegankelijk is?
 
 
 
 
 
 
 
 
 b)
 
 
 Maakt het daarbij uit dat het in dit geding gaat om vorderingen die op de voet van artikel 3:305a BW zijn ingesteld door een rechtspersoon die tot doel heeft krachtens een eigen recht de collectieve belangen te behartigen van meerdere gebruikers die in verschillende rechtsgebieden (in Nederland: arrondissementen) binnen een lidstaat hun zetel hebben?
 
 
 
 
 
 
 
 
 c)
 
 
 Als op basis van vraag 1a (en/of 1b) niet slechts één maar meerdere intern relatief bevoegde rechters in de betreffende lidstaat worden aangewezen, verzet artikel 7, punt 2, [van verordening nr. 1215/2012] zich dan tegen toepassing van nationaal [...]recht dat verwijzing naar één gerecht binnen die lidstaat mogelijk maakt?
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2)
 
 
 
 
 
 
 
 a)
 
 
 Kan in een geval als aan de orde in dit geding, waarbij de gestelde schade is ingetreden als gevolg van aankopen van apps en digitale in-appproducten via een door Apple beheerd online platform (de App Store) waarbij Apple Ierland als exclusief distributeur en commissionair van de ontwikkelaars optreedt en commissie inhoudt op de aankoopsom (en waarbij zowel beweerdelijk misbruik van machtspositie in de zin van artikel 102 VWEU heeft plaatsgevonden als een gestelde inbreuk op het kartelverbod in de zin van artikel 101 VWEU), en waarbij de plaats waar deze aankopen hebben plaatsgevonden niet is vast te stellen, uitsluitend de zetel van de gebruiker als aanknopingspunt dienen voor de plaats waar de schade is ingetreden in de zin van artikel 7, punt 2, [van verordening nr. 1215/2012]? Of zijn er in deze situatie ook andere aanknopingspunten om een bevoegde rechter aan te wijzen?
 
 
 
 
 
 
 
 
 b)
 
 
 Maakt het daarbij uit dat het in dit geding gaat om vorderingen die op de voet van artikel 3:305a BW zijn ingesteld door een rechtspersoon die tot doel heeft krachtens een eigen recht de collectieve belangen te behartigen van meerdere gebruikers die in verschillende rechtsgebieden (in Nederland: arrondissementen) binnen een lidstaat hun zetel hebben?
 
 
 
 
 
 
 
 
 c)
 
 
 Als op basis van vraag 2a (en/of 2b) een intern relatief bevoegde rechter in de betreffende lidstaat wordt aangewezen die slechts voor de vorderingen ten behoeve van een deel van de gebruikers in die lidstaat bevoegd is, terwijl voor de vorderingen ten behoeve van een ander deel van de gebruikers andere relatief bevoegde rechters in dezelfde lidstaat bevoegd zijn, verzet artikel 7, punt 2, [van verordening nr. 1215/2012] zich dan tegen toepassing van nationaal [...]recht dat verwijzing naar één gerecht binnen die lidstaat mogelijk maakt?”
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beantwoording van de prejudiciële vragen
 
 
 
 Ontvankelijkheid
 
 
 
 
 
 
 
 38
 
 
 Stichting Right to Consumer Justice betoogt dat de prejudiciële vragen niet-ontvankelijk kunnen worden verklaard, aangezien de verwijzende rechter artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012 reeds heeft uitgelegd en toegepast. Een antwoord van het Hof op deze vragen zou dan ook niet langer nuttig zijn om de bij hem aanhangige gedingen te beslechten.
 
 
 
 
 
 
 
 
 39
 
 
 In dit verband zij eraan herinnerd dat het in het kader van de procedure van artikel 267 VWEU uitsluitend een zaak is van de nationale rechter aan wie het geschil is voorgelegd en die de verantwoordelijkheid draagt voor de te geven rechterlijke beslissing om, gelet op de bijzonderheden van het geval, zowel de noodzaak van een prejudiciële beslissing voor het wijzen van zijn vonnis als de relevantie van de vragen die hij aan het Hof voorlegt te beoordelen. Wanneer de vragen betrekking hebben op de uitlegging van Unierecht, is het Hof derhalve in beginsel verplicht om daarop te antwoorden. Bijgevolg geldt voor prejudiciële vragen over het Unierecht een vermoeden van relevantie. Het Hof kan een verzoek van een nationale rechter dan ook enkel afwijzen wanneer duidelijk blijkt dat de gevraagde uitlegging van het Unierecht geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van de hoofdgedingen, wanneer het vraagstuk van hypothetische aard is, of wanneer het Hof niet beschikt over de feitelijke en juridische gegevens die noodzakelijk zijn om een zinvol antwoord te geven op de gestelde vragen (arresten van 13 juli 2000, Idéal tourisme, C‑36/99, EU:C:2000:405, punt 20, en 24 juni 2025, GR REAL, C‑351/23, EU:C:2025:474, punt 45 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
 
 
 
 
 
 
 
 
 40
 
 
 In casu stelt de verwijzende rechter vast dat de Nederlandse rechterlijke instanties, waaronder hijzelf, zich op hun internationale bevoegdheid zouden kunnen beroepen om kennis te nemen van de hoofdgedingen, maar vraagt hij zich vervolgens in essentie af welke van die instanties territoriaal bevoegd is op grond van de plaats van de schadeveroorzakende gebeurtenis of de plaats waar de schade is ingetreden in de zin van artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012.
 
 
 
 
 
 
 
 
 41
 
 
 Dienaangaande merkt de verwijzende rechter op dat hij weliswaar bevoegd is om kennis te nemen van de representatieve vorderingen in de hoofdgedingen voor zover de betrokken gebruikers in zijn rechtsgebied wonen of gevestigd zijn, maar dat er redelijke twijfel bestaat over de vraag of hij op grond van artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012 ook bevoegd is om kennis te nemen van deze vorderingen ten aanzien van gebruikers die in Nederland buiten zijn rechtsgebied wonen of gevestigd zijn.
 
 
 
 
 
 
 
 
 42
 
 
 Derhalve blijken de gestelde vragen niet zonder belang voor de beslechting van de hoofdgedingen en zijn zij dus ontvankelijk.
 
 
 
 
 
 Ten gronde
 
 
 
 Voorafgaande opmerkingen
 
 
 
 
 
 
 43
 
 
 Aangezien verordening nr. 1215/2012 strekt tot opheffing en vervanging van verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad van 22 december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 2001, L 12, blz. 1), die op haar beurt in de plaats is gekomen van het Verdrag van 27 september 1968 betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 1972, L 299, blz. 32), zoals gewijzigd bij de opeenvolgende verdragen betreffende de toetreding van de nieuwe lidstaten tot dit verdrag, geldt de uitlegging die door het Hof aan de bepalingen van laatstgenoemde rechtsinstrumenten is gegeven ook voor verordening nr. 1215/2012 voor zover die bepalingen als „gelijkwaardig” aan die van deze verordening kunnen worden beschouwd [arrest van 16 mei 2024, Toplofikatsia Sofia (Begrip woonplaats van de verweerder), C‑222/23, EU:C:2024:405, punt 49 en aldaar aangehaalde rechtspraak]. Van een dergelijke gelijkwaardigheid is met name sprake tussen artikel 5, punt 3, van het Verdrag van 27 september 1968 betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken en van verordening nr. 44/2001, enerzijds, en artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012, anderzijds (arrest van 9 juli 2020, Verein für Konsumenteninformation, C‑343/19, EU:C:2020:534, punt 22 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
 
 
 
 
 
 
 
 
 44
 
 
 Volgens vaste rechtspraak moet de in artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012 neergelegde bijzonderebevoegdheidsregel – op grond waarvan de verzoeker, in afwijking van de in artikel 4 van deze verordening neergelegde algemene regel dat de gerechten van de woonplaats van de verweerder bevoegd zijn, zijn vordering ten aanzien van verbintenissen uit onrechtmatige daad kan instellen voor het gerecht van de plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan of zich kan voordoen – autonoom en restrictief worden uitgelegd (arresten van 12 mei 2021, Vereniging van Effectenbezitters, C‑709/19, EU:C:2021:377, punt 24, en 22 februari 2024, FCA Italy en FPT Industrial, C‑81/23, EU:C:2024:165, punt 23 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
 
 
 
 
 
 
 
 
 45
 
 
 Deze bijzonderebevoegdheidsregel berust op het bestaan van een bijzonder nauw verband tussen de vordering en de rechterlijke instantie van de plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan, op grond waarvan het ter wille van een goede rechtsbedeling en nuttige procesinrichting gerechtvaardigd is dat deze laatste bevoegd is (arresten van 16 juli 2009, Zuid-Chemie, C‑189/08, EU:C:2009:475, punt 24, en 22 februari 2024, FCA Italy en FPT Industrial, C‑81/23, EU:C:2024:165, punt 24 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
 
 
 
 
 
 
 
 
 46
 
 
 Ten aanzien van verbintenissen uit onrechtmatige daad is het gerecht van de plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan of zich kan voordoen immers normaliter het best in staat om uitspraak te doen, met name omdat de afstand geringer en de bewijsvoering gemakkelijker is (zie arresten van 1 oktober 2002, Henkel, C‑167/00, EU:C:2002:555, punt 46, en 22 februari 2024, FCA Italy en FPT Industrial, C‑81/23, EU:C:2024:165, punt 25 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
 
 
 
 
 
 
 
 
 47
 
 
 Tevens zij eraan herinnerd dat het begrip „plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan” zowel doelt op de plaats waar de schade is ingetreden als op die van de gebeurtenis die de schade heeft veroorzaakt, zodat de verweerder naar keuze van de eiser voor het gerecht van de ene dan wel van de andere plaats kan worden opgeroepen (arresten van 30 november 1976, Bier, 21/76, EU:C:1976:166, punten 24 en 25, en 6 oktober 2021, Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, punt 65 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Deze beide plaatsen kunnen van betekenis zijn als aanknopingspunt voor de rechterlijke bevoegdheid, aangezien zij, afhankelijk van de omstandigheden, beide een bijzonder nuttig uitgangspunt kunnen vormen voor de bewijslevering en de procesvoering (arrest van 25 oktober 2011, eDate Advertising e.a., C‑509/09 en C‑161/10, EU:C:2011:685, punt 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
 
 
 
 
 
 
 
 
 48
 
 
 In zijn rechtspraak over de vaststelling van de plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan in geval van vermogensschade die voortvloeit uit misbruik van een machtspositie in de zin van artikel 102 VWEU, heeft het Hof geoordeeld dat de schadeveroorzakende gebeurtenis berust op de uitvoering van dat misbruik, dat wil zeggen op de handelingen die de onderneming met een machtspositie verricht om dat misbruik in de praktijk te brengen, met name door op de betrokken markt afbraakprijzen aan te bieden en te hanteren (zie in die zin arrest van 5 juli 2018, flyLAL-Lithuanian Airlines, C‑27/17, EU:C:2018:533, punt 52).
 
 
 
 
 
 
 
 
 49
 
 
 Wat de plaats betreft waar een dergelijke schade is ingetreden, heeft het Hof reeds geoordeeld dat wanneer de markt die wordt beïnvloed door de mededingingsverstorende gedraging zich bevindt in de lidstaat op het grondgebied waarvan de gestelde schade zich zou hebben voorgedaan, die plaats moet worden geacht in die lidstaat te zijn gelegen. Het Hof heeft hieraan toegevoegd dat deze oplossing, die gebaseerd is op de overeenstemming van deze twee elementen, beantwoordt aan de doelstellingen van nabijheid en voorspelbaarheid van de bevoegdheidsregels. Om te beginnen zijn de rechterlijke instanties van de lidstaat waar de betrokken markt zich bevindt immers het best in staat om dergelijke schadevorderingen te onderzoeken, en daarnaast mag een marktdeelnemer die zich schuldig maakt aan mededingingsverstorende gedragingen redelijkerwijs verwachten te zullen worden vervolgd voor de rechterlijke instanties van de plaats waar zijn gedragingen de regels van gezonde mededinging hebben verstoord (zie in die zin arrest van 5 juli 2018, flyLAL-Lithuanian Airlines, C‑27/17, EU:C:2018:533, punt 40).
 
 
 
 
 
 
 
 
 50
 
 
 Het Hof heeft ook geoordeeld dat uit de bewoordingen van artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012 reeds volgt dat die bepaling zowel de internationale als de territoriale bevoegdheid rechtstreeks en onmiddellijk toekent aan het gerecht van de plaats waar de schade is ingetreden (arrest van 15 juli 2021, Volvo e.a., C‑30/20, EU:C:2021:604, punt 33).
 
 
 
 
 Tweede vraag, onder a) en b)
 
 
 
 
 
 
 51
 
 
 Met zijn tweede vraag, onder a) en b), die als eerste moet worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen hoe artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012 moet worden uitgelegd om – binnen een markt van een lidstaat die beweerdelijk wordt beïnvloed door mededingingsverstorende gedragingen waarbij de beheerder van een onlineplatform dat op alle in die staat gevestigde gebruikers is gericht een buitensporige commissie inhoudt op de prijs van apps en digitale in-appproducten die op dat platform worden verkocht – de rechter aan te wijzen die op grond van de plaats waar de schade is ingetreden territoriaal bevoegd is om kennis te nemen van een representatieve vordering die is ingesteld door een instantie die bevoegd is om de collectieve belangen van een aantal niet-geïdentificeerde maar wel identificeerbare gebruikers te beschermen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 52
 
 
 Vooraf zij opgemerkt dat de in de hoofdgedingen aangevoerde schade blijkens het verzoek om een prejudiciële beslissing en onder voorbehoud van de door de verwijzende rechter te verrichten feitelijke beoordeling in essentie bestaat in meerkosten die gebruikers van Apple-apparaten bij de aankoop van een app in de NL App Store betalen omdat de buitensporige commissie die Apple aan ontwikkelaars oplegt, wordt doorberekend in de aankoopprijs.
 
 
 
 
 
 
 
 
 53
 
 
 De verwijzende rechter heeft in zijn tussenvonnis van 16 augustus 2023, althans wat de grief inzake schending van artikel 102 VWEU betreft, ook vastgesteld dat de markt die wordt beïnvloed door de mededingingsverstorende gedragingen waarop verzoeksters in de hoofdgedingen zich beroepen, de Nederlandse markt is, in essentie op grond van de overweging dat de NL App Store specifiek voor die markt is ontworpen en de Nederlandse taal hanteert om apps te koop aan te bieden aan gebruikers met een aan Nederland gekoppeld Apple ID, en dat Apple Distribution International optreedt als exclusief distributeur en als commissionair van de apps op dat platform.
 
 
 
 
 
 
 
 
 54
 
 
 Wat ten eerste de aard van de vermeende schade betreft, volgt uit de rechtspraak van het Hof dat een onderscheid moet worden gemaakt tussen, enerzijds, de aanvankelijke schade, die het rechtstreekse gevolg is van de schadeveroorzakende gebeurtenis en waarbij de plaats waar die schade is ingetreden de bevoegdheid van het gerecht van die plaats krachtens artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012 zou kunnen rechtvaardigen, en, anderzijds, latere schadelijke gevolgen, die niet kunnen leiden tot de toekenning van bevoegdheid op grond van deze bepaling (arrest van 22 februari 2024, FCA Italy en FPT Industrial, C‑81/23, EU:C:2024:165, punt 28 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Ofschoon is aanvaard dat het begrip „plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan” in de zin van deze bepaling zowel kan zien op de plaats waar de schade is ingetreden, als op die van de veroorzakende gebeurtenis, kan dat begrip niet zo ruim worden uitgelegd dat het iedere plaats omvat waar de schadelijke gevolgen voelbaar zijn van een feit dat reeds elders daadwerkelijk ingetreden schade heeft veroorzaakt (arrest van 19 september 1995, Marinari, C‑364/93, EU:C:1995:289, punt 14).
 
 
 
 
 
 
 
 
 55
 
 
 In dit verband is schade die hoofdzakelijk bestaat in meerkosten als gevolg van hoge commissies die worden opgelegd aan ontwikkelaars en doorberekend in de aan de eindgebruikers aangerekende prijzen van apps die werken op het iOS-besturingssysteem, zoals de verwijzende rechter heeft vastgesteld, het rechtstreekse gevolg van de mededingingsverstorende gedragingen die door verzoeksters in de hoofdgedingen worden aangevoerd, en gaat het daarbij om rechtstreekse schade die in beginsel kan leiden tot internationale en territoriale bevoegdheid van de gerechten van de lidstaat op het grondgebied waarvan die schade is ingetreden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 56
 
 
 Wat ten tweede de plaats betreft waar die schade is ingetreden, heeft het Hof, zoals in punt 49 van het onderhavige arrest is uiteengezet, reeds geoordeeld dat wanneer de markt die wordt beïnvloed door de betrokken mededingingsverstorende gedragingen zich bevindt in de lidstaat op het grondgebied waarvan de vermeende schade zich heeft voorgedaan, voor de vaststelling van de internationale bevoegdheid van een gerecht moet worden aangenomen dat de plaats waar de schade is ingetreden in de zin van artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012 in die lidstaat is gelegen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 57
 
 
 Overeenkomstig deze rechtspraak heeft de verwijzende rechter vastgesteld dat de Nederlandse rechterlijke instanties internationaal bevoegd zijn om kennis te nemen van de hoofdgedingen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 58
 
 
 Gelet op de in punt 50 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte uitlegging die het Hof heeft gegeven aan artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012, volgens welke door deze bepaling zowel de internationale als de territoriale bevoegdheid rechtstreeks en onmiddellijk wordt toegekend aan het gerecht van de plaats waar de schade is ingetreden, vraagt de verwijzende rechter zich evenwel af welk of welke van deze internationaal bevoegde gerechten territoriaal bevoegd is of zijn om kennis te nemen van dit geding.
 
 
 
 
 
 
 
 
 59
 
 
 Dienaangaande zij eraan herinnerd dat het Hof, met betrekking tot een vordering tot vergoeding van de schade die is veroorzaakt door heimelijke afspraken over prijzen en prijsverhogingen van goederen, reeds heeft geoordeeld dat op de markt die door die afspraken wordt beïnvloed, de internationale en territoriale bevoegdheid om op grond van de plaats waar de vermeende schade is ingetreden kennis te nemen van een dergelijke vordering berust bij de rechter in wiens rechtsgebied de rechtspersoon die stelt schade te hebben geleden de goederen waarop die afspraken betrekking hebben heeft gekocht, dan wel, wanneer die rechtspersoon de goederen op verschillende plaatsen heeft gekocht, bij de rechter in wiens rechtsgebied de zetel van die rechtspersoon is gevestigd (zie in die zin arrest van 15 juli 2021, Volvo e.a., C‑30/20, EU:C:2021:604, punt 43).
 
 
 
 
 
 
 
 
 60
 
 
 In casu moet in de eerste plaats worden opgemerkt dat deze aanknopingscriteria niet mutatis mutandis kunnen worden toegepast in een geval als dat in de hoofdgedingen, waarin op een onlineplatform digitale producten zijn aangekocht door een onbepaald aantal natuurlijke personen en/of rechtspersonen die op het tijdstip waarop de vordering is ingesteld niet zijn geïdentificeerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 61
 
 
 De moeilijkheden bij de toepassing van die aanknopingscriteria vereisen dan ook dat deze criteria worden aangepast om het nuttig effect van artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012 te behouden en bij te dragen tot een goede rechtsbedeling.
 
 
 
 
 
 
 
 
 62
 
 
 Aangezien de NL App Store specifiek is ontworpen voor de Nederlandse markt en de Nederlandse taal hanteert om apps te koop aan te bieden aan gebruikers met een aan Nederland gekoppeld Apple ID, waaronder bepaalde apps die specifiek voor die markt zijn ontwikkeld, kan in casu voor de vaststelling van de plaats waar de schade is ingetreden overeenkomstig artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012, worden geoordeeld dat de virtuele ruimte die de NL App Store vormt en waarbinnen de aankopen hebben plaatsgevonden overeenkomt met het gehele grondgebied van die staat. De schade die bij aankopen in deze virtuele ruimte is geleden kan dus op dat grondgebied intreden, ongeacht waar de betrokken gebruikers zich op het tijdstip van de betrokken aankoop bevonden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 63
 
 
 In de tweede plaats moet ook worden opgemerkt dat verzoeksters in de hoofdgedingen – anders dan de entiteit die de collectieve vordering heeft ingesteld die aan de orde was in de zaak die heeft geleid tot het arrest van 21 mei 2015, CDC Hydrogen Peroxide (C‑352/13, EU:C:2015:335) – zich niet beroepen op een reeks schadevorderingen die aan hen zouden zijn overgedragen door geïdentificeerde benadeelden van een mededingingsverstorende gedraging.
 
 
 
 
 
 
 
 
 64
 
 
 Zoals blijkt uit het verzoek om een prejudiciële beslissing treedt een stichting of vereniging die een representatieve vordering instelt, naar Nederlands recht immers op als zelfstandige belangenbehartiger van personen die, ook al zijn zij niet individueel geïdentificeerd, gelijksoortige belangen hebben. Verzoeksters in de hoofdgedingen oefenen aldus een eigen recht uit, namelijk het recht om de collectieve belangen te behartigen en te beschermen van een „nauw omschreven groep” die bestaat uit niet-geïdentificeerde maar wel identificeerbare personen, te weten de gebruikers – zowel consumenten als professionele gebruikers – die door de ontwikkelaars ontworpen apps hebben gekocht in de NL App Store waartoe zij toegang hebben via hun aan Nederland gekoppelde Apple ID en waarvan de woonplaats of zetel zich voor de meeste gebruikers op het gehele grondgebied van die staat zal bevinden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 65
 
 
 Deze groep moet voldoende nauwkeurig worden omschreven om de belanghebbenden in staat te stellen hun standpunt over de uitkomst van de betrokken procedure kenbaar te maken en, in voorkomend geval, schadevergoeding te ontvangen. In dit verband heeft de Nederlandse regering ter terechtzitting verduidelijkt dat de uitkomst van een representatieve vordering ter bescherming van de collectieve belangen van niet-geïdentificeerde maar wel identificeerbare personen bindend is voor de in Nederland gevestigde personen die deel uitmaken van die groep en niet hebben aangegeven dat zij wensen af te zien van deelname aan die procedure.
 
 
 
 
 
 
 
 
 66
 
 
 In die omstandigheden kan van een gerecht niet worden verlangd dat het met het oog op de vaststelling van zijn territoriale bevoegdheid om kennis te nemen van een dergelijke vordering op grond van de plaats waar de schade is ingetreden in de zin van artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012, voor iedere beweerde benadeelde individueel de specifieke plaats bepaalt waar de mogelijk geleden schade is ingetreden – aangezien deze benadeelden op het tijdstip waarop het zijn bevoegdheid toetst (nog) niet zijn geïdentificeerd –, noch dat het een benadeelde of een aantal daarvan identificeert.
 
 
 
 
 
 
 
 
 67
 
 
 Ten slotte kan, anders dan Apple in haar schriftelijke opmerkingen aanvoert, niet worden geoordeeld dat de omstandigheid dat niet voor iedere persoon die beweert benadeeld te zijn door mededingingsverstorende gedragingen kan worden vastgesteld waar de schade is ingetreden in de zin van artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012, impliceert dat deze bepaling niet van toepassing is. Zoals in punt 62 van het onderhavige arrest is uiteengezet, komt die plaats in casu immers overeen met een afgebakend geografisch gebied, namelijk het gehele grondgebied waarop zich de markt bevindt die door de betrokken mededingingsverstorende gedragingen wordt beïnvloed, zodat het niet onmogelijk is om die plaats vast te stellen, hetgeen in voorkomend geval zou kunnen rechtvaardigen dat het algemene bevoegdheidscriterium van artikel 4, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 wordt toegepast, namelijk dat van de woonplaats van de verweerder (zie naar analogie arrest van 19 februari 2002, Besix, C‑256/00, EU:C:2002:99, punten 49 en 50).
 
 
 
 
 
 
 
 
 68
 
 
 Uit het voorgaande volgt dat in situaties als die in de hoofdgedingen iedere rechterlijke instantie die materieel bevoegd is om kennis te nemen van een representatieve vordering die is ingesteld door een instantie die bevoegd is om de collectieve belangen van een aantal niet-geïdentificeerde maar wel identificeerbare gebruikers te beschermen, op grond van de plaats waar de schade is ingetreden in de zin van artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012, internationaal en territoriaal bevoegd is om kennis te nemen van de gehele vordering.
 
 
 
 
 
 
 
 
 69
 
 
 Een dergelijke conclusie is in overeenstemming met de doelstellingen van verordening nr. 1215/2012.
 
 
 
 
 
 
 
 
 70
 
 
 In dit verband zij eraan herinnerd dat de vaststelling van de plaats waar de schade is ingetreden teneinde te bepalen welk gerecht binnen de lidstaten bevoegd is om kennis te nemen van een schadevordering wegens mededingingsverstorende gedragingen, moet beantwoorden aan de in de overwegingen 15 en 16 van verordening nr. 1215/2012 genoemde doelstellingen van nabijheid en voorspelbaarheid van de bevoegdheidsregels en van een goede rechtsbedeling (zie in die zin arrest van 15 juli 2021, Volvo e.a., C‑30/20, EU:C:2021:604, punt 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
 
 
 
 
 
 
 
 
 71
 
 
 Wat de doelstelling van nabijheid tussen de aangezochte rechter en het voorwerp van de gedingen betreft, moet erop worden gewezen dat de bijzondere kenmerken van de representatieve vorderingen in de hoofdgedingen er in essentie toe leiden dat de rechter die daarvan kennis moet nemen, het bestaan van de gestelde schade onderzoekt ten opzichte van de nauw omschreven groep van niet-geïdentificeerde maar wel identificeerbare gebruikers die gelijksoortige schade hebben geleden als gevolg van mededingingsverstorende gedragingen die op het gehele betrokken grondgebied hebben plaatsgevonden. Bijgevolg heeft elk gerecht dat materieel bevoegd is om een dergelijke vordering te onderzoeken, dezelfde nabijheid tot het voorwerp van die vordering.
 
 
 
 
 
 
 
 
 72
 
 
 Die conclusie voldoet eveneens aan het vereiste van voorspelbaarheid, aangezien zij ervoor zorgt dat zowel de eiser als de verweerder kan uitmaken welke gerechten bevoegd zijn. Wat in casu Apple Distribution International betreft, is het – aangezien de NL App Store specifiek op de Nederlandse markt is gericht – voorspelbaar dat een representatieve aansprakelijkheidsvordering voor aankopen die op dat platform zijn gedaan, wordt ingesteld bij elke willekeurige Nederlandse rechterlijke instantie die materieel bevoegd is.
 
 
 
 
 
 
 
 
 73
 
 
 Die conclusie voldoet tevens aan de vereisten van een goede rechtsbedeling aangezien daardoor, ten eerste, een doeltreffend procedureel beheer van het geding mogelijk is, ten tweede, de bewijsvoering en -waardering kan worden verricht door één rechterlijke instantie, namelijk de materieel bevoegde Nederlandse rechter die is aangezocht door de instantie die bevoegd is om de collectieve belangen van een aantal niet-geïdentificeerde maar wel identificeerbare gebruikers te beschermen, en, ten derde, de kans op afwijkende uitspraken kan worden voorkomen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 74
 
 
 Dienaangaande moet worden benadrukt dat – gelet op de specifieke kenmerken van mededingingszaken en meer in het bijzonder de omstandigheid dat het instellen van schadevorderingen wegens inbreuken op het mededingingsrecht in beginsel een complexe feitelijke en economische analyse vereist – de bundeling van individuele vorderingen zowel de uitoefening van het recht op schadevergoeding voor benadeelde personen (zie in die zin arrest van 28 januari 2025, ASG 2, C‑253/23, EU:C:2025:40, punt 85) als de taak van de aangezochte rechter kan vergemakkelijken. In de context van artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012 kan de technisch ingewikkelde aard van de regels voor schadevorderingen die betrekking hebben op inbreuken op het mededingingsrecht dus pleiten voor een bevoegdheidsconcentratie (arrest van 15 juli 2021, Volvo e.a., C‑30/20, EU:C:2021:604, punt 37 en aldaar aangehaalde rechtspraak), met name wanneer die regels betrekking hebben op praktijken van exploitanten van digitale platforms.
 
 
 
 
 
 
 
 
 75
 
 
 Deze bepaling verzet zich dus niet tegen de toepassing van nationale regels die een dergelijke concentratie beogen te verzekeren, met name wanneer bij verschillende nationale rechterlijke instanties representatieve vorderingen worden ingesteld door bevoegde instanties (zie in die zin arrest van 15 juli 2021, Volvo e.a., C‑30/20, EU:C:2021:604, punt 35).
 
 
 
 
 
 
 
 
 76
 
 
 Gelet op een en ander dient op de tweede vraag, onder a) en b), te worden geantwoord dat artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012 aldus moet worden uitgelegd dat binnen een markt van een lidstaat die beweerdelijk wordt beïnvloed door mededingingsverstorende gedragingen waarbij de beheerder van een onlineplatform dat op alle in die staat gevestigde gebruikers is gericht een buitensporige commissie inhoudt op de prijs van apps en digitale in-appproducten die op dat platform worden verkocht, iedere rechterlijke instantie van die lidstaat die materieel bevoegd is om kennis te nemen van een representatieve vordering die is ingesteld door een instantie die bevoegd is om de collectieve belangen te beschermen van een aantal niet-geïdentificeerde maar wel identificeerbare gebruikers die op dat platform digitale producten hebben gekocht, op grond van de plaats waar de schade is ingetreden internationaal en territoriaal bevoegd is om kennis te nemen van deze vordering ten aanzien van al die gebruikers.
 
 
 
 
 Eerste vraag en tweede vraag, onder c)
 
 
 
 
 
 
 77
 
 
 Onder voorbehoud van de feitelijke verificaties die de verwijzende rechter dient te verrichten, blijkt aldus uit het antwoord op de tweede vraag, onder a) en b), dat die rechter op grond van de plaats waar de schade is ingetreden in de zin van artikel 7, punt 2, van verordening nr. 1215/2012 bevoegd is om kennis te nemen van de representatieve vorderingen die bij hem aanhangig zijn gemaakt met betrekking tot alle gebruikers die in de NL App Store apps hebben gekocht. Er hoeft dus niet te worden onderzocht of die rechter zijn bevoegdheid ook zou kunnen ontlenen aan de schadeveroorzakende gebeurtenis in de zin van die bepaling, dan wel of afbreuk zou worden gedaan aan het nuttig effect van die bepaling door een regel van nationaal recht op grond waarvan meerdere representatieve vorderingen met hetzelfde voorwerp die aanvankelijk bij verschillende rechterlijke instanties zijn ingesteld, bij één rechterlijke instantie kunnen worden gecentraliseerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 78
 
 
 Bijgevolg is er geen reden om de eerste vraag en de tweede vraag, onder c), te beantwoorden.
 
 
 
 
 Kosten
 
 
 
 
 
 
 79
 
 
 Ten aanzien van de partijen in de hoofdgedingen is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 Het Hof (Grote kamer) verklaart voor recht:
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 Artikel 7, punt 2, van verordening (EU) nr. 1215/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 moet aldus worden uitgelegd dat
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 binnen een markt van een lidstaat die beweerdelijk wordt beïnvloed door mededingingsverstorende gedragingen waarbij de beheerder van een onlineplatform dat op alle in die staat gevestigde gebruikers is gericht een buitensporige commissie inhoudt op de prijs van apps en digitale in-appproducten die op dat platform worden verkocht, iedere rechterlijke instantie van die lidstaat die materieel bevoegd is om kennis te nemen van een representatieve vordering die is ingesteld door een instantie die bevoegd is om de collectieve belangen te beschermen van een aantal niet-geïdentificeerde maar wel identificeerbare gebruikers die op dat platform digitale producten hebben gekocht, op grond van de plaats waar de schade is ingetreden internationaal en territoriaal bevoegd is om kennis te nemen van deze vordering ten aanzien van al die gebruikers.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 
 
 Lenaerts
 
 
 von Danwitz
 
 
 Biltgen
 
 
 
 
 Jarukaitis
 
 
 Arastey Sahún
 
 
 Ziemele
 
 
 
 
 Passer
 
 
 Spineanu-Matei
 
 
 Condinanzi
 
 
 
 
 Schalin
 
 
 Kumin
 
 
 Jääskinen
 
 
 
 
 Csehi
 
 
 Smulders
 
 
 Gervasoni
 
 
 Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op 2 december 2025.
 
 
 De griffier
 A. Calot Escobar
 
 
 De president
 K. Lenaerts
 
 
 
 
 
 
 
 
 (
 *1
 )	Procestaal: Nederlands.