Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2023-11-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2023‒2024
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 36 470
 X
 
 Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2023 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota)
 
 
 Nr. 2
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 Ontvangen 24 november 2023
 
 
 
 
 A.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL 
 
 Artikel 1 
 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2023 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Defensie (X).
 De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting). 
 
 
 
 
 DE MINISTER VAN DEFENSIE,
 
 K.H. 
 Ollongren
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 BEGROTINGSTOELICHTING
 
 
 
 1
 Leeswijzer
 
 
 De voorliggende 2e suppletoire begroting bevat de voorgestelde wijzigingen ten opzichte van de 1e incidentele suppletoire begroting 2023 (Prinsjesdag suppletoire begroting) van hoofdstuk X van de begroting van het Rijk.
 
 In deze 2e suppletoire begroting van Defensie zijn de besluiten van het kabinet uit de Najaarsnota verwerkt. Deze suppletoire wet dient dan ook in samenhang te worden gezien met de Najaarsnota. 
 In paragraaf 2.1 wordt de cijfermatige aansluiting ten opzichte van de 2e incidentele suppletoire begroting uiteengezet. Vervolgens worden in paragraaf 2.2 de uitgavenmutaties en in 2.3 de ontvangstenmutaties worden toegelicht. Afsluitend is in paragraaf 2.4 per artikel een tabel opgenomen met daarin de budgettaire gevolgen van beleid en de uitgaven- en ontvangstenmutaties. Per artikel worden de mutaties groter dan of gelijk aan onderstaande staffel op het niveau van de financiële instrumenten (en eventueel artikelonderdeel) toegelicht.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen
 
 
 
 
 Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 
 
 Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 < 50
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 
 
 => 50 en < 200
 
 
 2
 
 
 4
 
 
 
 
 => 200 < 1000
 
 
 5
 
 
 10
 
 
 
 
 => 1000
 
 
 10
 
 
 20
 
 
 
 
 
 De toelichtingen op de uitgaven gelden ook voor de verplichtingen. Alleen indien sprake is van een groot verschil van de verplichtingenmutaties ten opzichte van de uitgavenmutaties wordt dit verschil apart toegelicht. Deze verschillen ontstaan bijvoorbeeld doordat verplichtingen zijn aangegaan die niet tot een uitgavenmutatie leiden of door regelingen waarvoor de verplichtingen dit jaar worden aangegaan terwijl de uitgaven pas volgend jaar (of in de jaren daarna) plaatsvinden. 
 
 
 
 2
 Het beleid
 
 
 
 2.1
 Voorstel van wet
 
 Met het onderhavige wetsvoorstel wordt voorgesteld de uitgavenbegroting 2023 van het Ministerie van Defensie (X) ten opzichte van de 2e incidentele suppletoire begroting met een bedrag van € 289,3miljoen te verlagen. Voor het begrotingsbedrag van de ontvangsten 2023 wordt voorgesteld dit met € 98,9 miljoen te verhogen. Dit leidt voor het Ministerie van Defensie tot een uitgavenbudget van € 15.062,3 miljoen en een ontvangstenbudget van € 292,6 miljoen. De begroting voor de in 2023 aan te gane verplichtingen neemt toe met € 552,9 miljoen tot € 16.878,7 miljoen. De cijfermatige aansluiting ten opzichte van 2e incidentele suppletoire begroting 2023 is als volgt:
 
 Uitgaven (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Stand 2e incidentele suppletoire begroting 2023
 
 
 € 15.351.607
 
 
 
 
 Wijzigingen 2e suppletoire begroting 2023
 
 
 € ‒ 289.278
 
 
 
 
 Stand begroting Defensie (X) in de Najaarsnota 2023
 
 
 € 15.062.329
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Stand 2e incidentele suppletoire begroting 2023
 
 
 € 193.652
 
 
 
 
 Wijzigingen 2e suppletoire begroting 2023
 
 
 € 98.915
 
 
 
 
 Stand begroting Defensie (X) in de Najaarsnota 2023
 
 
 € 292.567
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.2
 Uitgavenmutaties
 
 
 Belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2023 (2e suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelnummer
 
 
 Uitgaven 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Standen ontwerpbegroting 2023
 
 
 
 
 
 15.038,7
 
 
 
 
 
 Mutaties 1e incidentele suppletoire begroting
 
 
 
 1.240,0
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2023
 
 
 
 ‒ 726,4
 
 
 
 
 Mutaties 2e incidentele suppletoire begroting
 
 
 
 ‒ 200,7
 
 
 
 
 
 Stand 2e incidentele suppletoire begroting 2023
 
 
 
 
 
 15.351,6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belangrijkste suppletoire mutaties
 
 
 
 
 
 
 1. Kasschuif Oekraïne
 
 
 1
 
 
 ‒ 180,9
 
 
 
 
 2. Vrijgave Defensiebudget
 
 
 12
 
 
 ‒ 46,9
 
 
 
 
 3. Vrijval HGIS
 
 
 1
 
 
 ‒ 40,0
 
 
 
 
 4. Vrijval overige inzet
 
 
 1
 
 
 ‒ 10,0
 
 
 
 
 5. Overige overboekingen
 
 
 2, 4, 5, 9, 10, 12, 13
 
 
 ‒ 7,1
 
 
 
 
 6. Overige mutaties
 
 
 1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 12, 13
 
 
 ‒ 4,4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting 2023
 
 
 
 
 
 15.062,3
 
 
 
 
 
 
 Toelichting overzicht uitgavenmutaties
 1. Kasschuif Oekraïne
 Als gevolg van een kasschuif van de voor de steun aan Oekraïne bestemde middelen van 2023 naar 2024 wordt de begroting met € 180,9 miljoen naar beneden bijgesteld. De kasgelden verschuiven naar 2024, met name vanwege een krappe defensiemarkt.
 2. Vrijgave Defensiebudget
 Als gevolg van onder andere de gevolgen van krapte op de Defensiemarkt en op de arbeidsmarkt op het realisatievermogen van Defensie, wordt met deze suppletoire begroting een bedrag van € 46,9 miljoen vrijgegeven.
 3. Vrijval HGIS
 Het Budget Internationale Veiligheid (BIV) is op artikel 1.1 van de Defensiebegroting geplaatst, maar valt ook onder de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS). Het BIV is een voorziening die het mogelijk maakt om op verwachte en onverwachte internationale ontwikkelingen te reageren. Wat in een boekjaar van deze voorziening niet nodig blijkt te zijn vloeit terug naar de HGIS.
 4. Vrijval overige inzet
 Het budget voor de overige inzet wordt met name ingezet voor Vessel Protection Detachments (VPD). In 2023 worden niet veel VPD's meer verwacht, vandaar dat een deel van het resterende budget vrijvalt.
 5. Overige overboekingen
 Per saldo daalt de begroting van Defensie als gevolg van de interdepartementale budgetoverhevelingen met € 7,1 miljoen.
 6. Overige mutaties
 Per saldo daalt de begroting van Defensie als gevolg van de overige mutaties met € 4,4 miljoen. Het betreft onder andere het naar benden bijstellen van het uitgavenkader als gevolg van minder ontvangsten en het doorwerken van de bijdrage vanuit de begroting Hoofdstuk X Defensie aan hoofdstuk K Defensiematerieelbegrotingsfonds ten behoeve van uitgaven die op het fonds worden verantwoord.
 
 
 
 2.3
 Ontvangstenmutaties
 
 
 Belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2023 (2e suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelnummer
 
 
 Ontvangsten 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Standen ontwerpbegroting 2023
 
 
 
 
 
 142,2
 
 
 
 
 
 Mutaties 1e incidentele suppletoire begroting
 
 
 
 0,0
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2023
 
 
 
 3,2
 
 
 
 
 Mutaties 2e incidentele suppletoire begroting
 
 
 
 48,3
 
 
 
 
 
 Stand 2e incidentele suppletoire begroting 2023
 
 
 
 
 
 193,7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belangrijkste suppletoire mutaties
 
 
 
 
 
 
 1. Samenwerking steun Oekraïne
 
 
 1
 
 
 97,5
 
 
 
 
 2. Afromen eigen vermogen Paresto
 
 
 8
 
 
 5,0
 
 
 
 
 3. Overige mutaties
 
 
 3, 5 ,7
 
 
 ‒ 3,6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting 2023
 
 
 
 
 
 292,6
 
 
 
 
 
 
 Toelichting overzicht ontvangstenmutaties
 1. Samenwerking steun Oekraïne
 De ontvangsten stijgen met € 97,5 miljoen als gevolg van de samenwerking met Denemarken om steun te leveren aan Oekraïne. Denemarken draagt een deel van de financiële lasten hiervan. Dit leidt tot ontvangsten op de Defensiebegroting.
 2. Afromen eigen vermogen Paresto
 Door de krapte op de arbeidsmarkt was Paresto niet in staat de gevraagde hoeveelheid inhuurcapaciteit te verkrijgen. Desondanks zijn er nauwelijks aanvragen afgewezen. De baten zijn hierdoor niet aangetast. De uitgaven vallen wel lager uit, hierdoor is het eigen vermogen gestegen. Het surplus eigen vermogen is afgeroomd conform de regeling agentschappen. Het eigen vermogen van een baten-lastenagentschap is gebonden aan een maximumomvang van 5% van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de laatste drie jaar.
 3.Overige mutaties
 Het ontvangstenbudget is vanwege enkele meer- en minderontvangsten met per saldo € 3,6 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door lagere ontvangsten voor goederen en diensten bij COMMIT (€ 4,0 miljoen).
 
 
 
 2.4
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 Beleidsartikel 1 Inzet
 
 
 Artikel 1 Inzet (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 2.280.036
 
 
 
 
 396.393
 
 
 
 
 2.676.429
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.286.789
 
 
 
 
 ‒ 228.813
 
 
 
 
 1.057.976
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 1.286.789
 
 
 
 
 ‒ 228.813
 
 
 
 
 1.057.976
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.1
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 1.286.789
 
 
 
 
 ‒ 228.813
 
 
 
 
 1.057.976
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 1.286.789
 
 
 
 
 ‒ 228.813
 
 
 
 
 1.057.976
 
 
 
 
 
 
 Crisisbeheersingsoperaties
 
 
 1.269.085
 
 
 ‒ 218.813
 
 
 1.050.272
 
 
 
 
 
 Financiering nationale inzet krijgsmacht
 
 
 2.986
 
 
 0
 
 
 2.986
 
 
 
 
 
 Overige inzet
 
 
 14.718
 
 
 ‒ 10.000
 
 
 4.718
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 50.332
 
 
 
 
 97.491
 
 
 
 
 147.823
 
 
 
 
 
 
 Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 10,0 miljoen of meer toegelicht. Voor 2023 is 77% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
 Toelichting op de verplichtingen
 De verplichtingenruimte stijgt met € 396,4 miljoen. Dit is het gevolg van € 444,0 miljoen hogere verplichtingen om de samenwerking met Denemarken mogelijk te maken. In deze samenwerking gaat Nederland het contract met de leverancier aan en compenseert Denemarken een deel van de uitgaven voor te doneren materieel. Dit leidt tot een hogere verplichtingenruimte. Daarnaast is er een hogere verplichtingenruimte benodigd om de steun aan Oekraïne in 2024 te continueren via bilaterale commerciële leveringen.
 Voor € 48,0 miljoen daalt de verplichtingenruimte binnen de Crisisbeheersingsoperaties en de Overige inzet. Deze daling is gelijk aan de daling die bij de uitgaven wordt toegelicht.
 Toelichting op de uitgaven
 De totale uitgaven worden met € 228,9 miljoen naar beneden bijgesteld in 2023, vooral door een kasschuif voor Oekraïne van 2023 naar 2024 van € 180,9 miljoen. Met name vanwege een krappe defensiemarkt verschuiven kasgelden naar 2024. Daarnaast zijn de uitgaven voor de Crisisbeheersingsoperaties (€ 40,0 miljoen) verlaagd, dit is het gevolg van eenzelfde daling bij het Budget Internationale Veiligheid (BIV). Het BIV is een voorziening die het mogelijk maakt om op verwachte en onverwachte internationale ontwikkelingen te reageren. Wat in een boekjaar van deze voorziening niet nodig blijkt zijn vloeit terug naar de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS), waar het BIV binnen de Rijksbegroting aan gekoppeld is. Voor 2023 is de verwachte vrijval € 40,0 miljoen.
 De verwachte uitgaven voor de Overige Inzet dalen met € 10,0 miljoen. Dit budget wordt met name ingezet voor Vessel Protection Detachments (VPD). In 2023 worden niet veel VPD's meer verwacht, waardoor een deel van het resterende budget vrijvalt. Tegenover deze bijstellingen staan € 2,1 miljoen hogere uitgaven door overige mutaties.
 Toelichting op de ontvangsten
 De ontvangsten stijgen met € 97,5 miljoen als gevolg van de samenwerking met Denemarken om steun te leveren aan Oekraïne. Denemarken draagt een deel van de financiële lasten hiervan. Dit leidt tot ontvangsten op de Defensiebegroting.
 
 
 
 Beleidsartikel 2 Koninklijke Marine
 
 
 Artikel 2 Koninklijke Marine (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1.044.776
 
 
 
 
 114.142
 
 
 
 
 1.158.918
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.029.631
 
 
 
 
 26.756
 
 
 
 
 1.056.387
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 935.889
 
 
 
 
 19.790
 
 
 
 
 955.679
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.2
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 935.889
 
 
 
 
 19.790
 
 
 
 
 955.679
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 
 
 911.610
 
 
 
 
 16.876
 
 
 
 
 928.486
 
 
 
 
 
 
 Eigen personeel
 
 
 831.284
 
 
 ‒ 2.235
 
 
 829.049
 
 
 
 
 
 Externe inhuur
 
 
 7.726
 
 
 744
 
 
 8.470
 
 
 
 
 
 Overige personele exploitatie
 
 
 38.831
 
 
 19.682
 
 
 58.513
 
 
 
 
 
 Kustwacht NL
 
 
 9.239
 
 
 865
 
 
 10.104
 
 
 
 
 
 Kustwacht CARIB
 
 
 24.530
 
 
 ‒ 2.180
 
 
 22.350
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 
 
 24.279
 
 
 
 
 2.914
 
 
 
 
 27.193
 
 
 
 
 
 
 Overige materiële exploitatie
 
 
 21.218
 
 
 4.214
 
 
 25.432
 
 
 
 
 
 Kustwacht NL
 
 
 102
 
 
 0
 
 
 102
 
 
 
 
 
 Kustwacht CARIB
 
 
 2.959
 
 
 ‒ 1.300
 
 
 1.659
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 93.742
 
 
 
 
 6.966
 
 
 
 
 100.708
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.1
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 93.742
 
 
 
 
 6.966
 
 
 
 
 100.708
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 93.742
 
 
 
 
 6.926
 
 
 
 
 100.668
 
 
 
 
 
 
 Gereedstelling
 
 
 16.452
 
 
 6.648
 
 
 23.100
 
 
 
 
 
 Kustwacht NL
 
 
 75.862
 
 
 ‒ 1.507
 
 
 74.355
 
 
 
 
 
 Kustwacht CARIB
 
 
 1.428
 
 
 1.785
 
 
 3.213
 
 
 
 
 
 
 (Schade)vergoeding
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 40
 
 
 
 
 40
 
 
 
 
 
 
 Schadevergoeding overig
 
 
 0
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 12.324
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 12.324
 
 
 
 
 
 
 Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 10,0 miljoen of meer toegelicht. Voor 2023 is 99% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
 Toelichting op de verplichtingen
 De verplichtingen van de Koninklijke Marine stijgen met € 114,1 miljoen. Gedeeltelijk lopen deze mutaties gelijk met de uitgaven.
 Het verschil binnen de verplichtingen wordt voor € 49,4 miljoen veroorzaakt door de prijsbijstelling voor de resterende looptijd van de contracten Luchtverkenningscapaciteit en helikoptercapaciteit van Kustwacht Nederland. Daarnaast wordt dit jaar naar verwachting nog een meerjarig contract afgesloten voor het ontwikkelen, inrichten en uitvoeren van een leerlijn Marine Technicus ter waarde van € 22,0 miljoen. Het doel hiervan is het groeiend tekort aan goed gekwalificeerd technisch personeel bij de Koninklijke Marine op te lossen. Het restant betreft het saldo van meerdere kleine mutaties.
 Toelichting op de uitgaven
 Het uitgavenbudget voor 2023 wordt verhoogd met € 26,8 miljoen. Dit wordt verklaard door:
 Personele uitgaven
 De personele uitgaven bij de Koninklijke Marine stijgen per saldo met €16,9 miljoen. Dit komt door verschillende herschikkingen. Binnen het budget «overige personele uitgaven» is bijna € 19,7 miljoen toegevoegd vanwege hogere uitgaven voor onder andere meer opleidingen en alternatieve personele capaciteit zoals het HR-ecosysteem.
 
 
 
 Beleidsartikel 3 Koninklijke Landmacht
 
 
 Artikel 3 Koninklijke Landmacht (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1.738.163
 
 
 
 
 40.832
 
 
 
 
 1.778.995
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.740.361
 
 
 
 
 12.934
 
 
 
 
 1.753.295
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 1.658.456
 
 
 
 
 10.508
 
 
 
 
 1.668.964
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.2
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 1.658.456
 
 
 
 
 10.508
 
 
 
 
 1.668.964
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 
 
 1.623.185
 
 
 
 
 14.922
 
 
 
 
 1.638.107
 
 
 
 
 
 
 Eigen personeel
 
 
 1.525.960
 
 
 12.993
 
 
 1.538.953
 
 
 
 
 
 Externe inhuur
 
 
 19.192
 
 
 2.011
 
 
 21.203
 
 
 
 
 
 Overige personele exploitatie
 
 
 78.033
 
 
 ‒ 82
 
 
 77.951
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 
 
 35.271
 
 
 
 
 ‒ 4.414
 
 
 
 
 30.857
 
 
 
 
 
 
 Overige materiële exploitatie
 
 
 35.271
 
 
 ‒ 4.414
 
 
 30.857
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 81.905
 
 
 
 
 2.426
 
 
 
 
 84.331
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.1
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 81.905
 
 
 
 
 2.426
 
 
 
 
 84.331
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 81.405
 
 
 
 
 2.426
 
 
 
 
 83.831
 
 
 
 
 
 
 Gereedstelling
 
 
 81.405
 
 
 2.426
 
 
 83.831
 
 
 
 
 
 
 (Schade)vergoeding
 
 
 
 
 500
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 500
 
 
 
 
 
 
 Schadevergoeding overig
 
 
 500
 
 
 0
 
 
 500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 8.054
 
 
 
 
 ‒ 1.822
 
 
 
 
 6.232
 
 
 
 
 
 
 Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 10,0 miljoen of meer toegelicht. Voor 2023 is 98% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
 Toelichting op de verplichtingen
 Er zijn voor dit artikel € 40,8 miljoen meer verplichtingen aangegaan dan geraamd. Hiervan komt € 15,7 miljoen voort uit de inhuur van instructiecapaciteit voor het dienjaar en € 10,0 miljoen voor extra rantsoenen. Verder zijn de verplichtingen per saldo € 12,9 miljoen hoger als gevolg van het arbeidsvoorwaardenakkoord 2021 ‒ 2023. Het overige verschil tussen de verplichtingen en uitgaven wordt verklaard met de toelichting op de uitgaven.
 Toelichting op de uitgaven
 Het uitgavenbudget voor 2023 wordt verhoogd met € 12,9 miljoen. Dit wordt verklaard door:
 Personele uitgaven
 Personele uitgaven stijgen per saldo met € 14,9 miljoen. Dit wordt met name veroorzaakt door de stijging van de uitgaven voor Eigen Personeel. Deze stijgen per saldo met € 12,9 miljoen. Grotendeels is dit als gevolg van toekennen van budget uit het arbeidsvoorwaardenakkoord 2021 ‒ 2023 (€ 14,3 miljoen). Verder wordt het budget met € 5,7 miljoen verhoogd middels kleine mutaties waarvan de grootste een budget ophoging is van eigen personeel ter waarde van € 2,2 miljoen. Deze ophoging komt door een stijging van het aantal reservisten. Daartegenover staat een correctieboeking van € 7,0 miljoen waarmee het budget daalt.
 
 
 
 Beleidsartikel 4 Koninklijke Luchtmacht
 
 
 Artikel 4 Koninklijke Luchtmacht (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 809.327
 
 
 
 
 24.797
 
 
 
 
 834.124
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 810.914
 
 
 
 
 ‒ 450
 
 
 
 
 810.464
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 782.974
 
 
 
 
 ‒ 5.861
 
 
 
 
 777.113
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.2
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 782.974
 
 
 
 
 ‒ 5.861
 
 
 
 
 777.113
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 
 
 748.686
 
 
 
 
 ‒ 13.361
 
 
 
 
 735.325
 
 
 
 
 
 
 Eigen personeel
 
 
 645.477
 
 
 ‒ 19.884
 
 
 625.593
 
 
 
 
 
 Externe inhuur
 
 
 7.400
 
 
 7.500
 
 
 14.900
 
 
 
 
 
 Overige personele exploitatie
 
 
 95.809
 
 
 ‒ 977
 
 
 94.832
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 
 
 34.288
 
 
 
 
 7.500
 
 
 
 
 41.788
 
 
 
 
 
 
 Overige materiële exploitatie
 
 
 34.288
 
 
 7.500
 
 
 41.788
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 27.940
 
 
 
 
 5.411
 
 
 
 
 33.351
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.1
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 27.940
 
 
 
 
 5.411
 
 
 
 
 33.351
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 27.890
 
 
 
 
 5.411
 
 
 
 
 33.301
 
 
 
 
 
 
 Gereedstelling
 
 
 27.890
 
 
 5.411
 
 
 33.301
 
 
 
 
 
 
 (Schade)vergoeding
 
 
 
 
 50
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 50
 
 
 
 
 
 
 Schadevergoeding overig
 
 
 50
 
 
 0
 
 
 50
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 12.111
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 12.111
 
 
 
 
 
 
 Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 5,0 miljoen of meer toegelicht. Voor 2023 is 94% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
 Toelichting op de verplichtingen
 De verplichtingen van de Koninklijke Luchtmacht stijgen per saldo met € 24,8 miljoen. Dit is voornamelijk het gevolg van het aangaan van een groot contract met TNO/NLR ter waarde van € 10,0 miljoen, waarvan de kasuitgaven in latere jaren plaatsvinden. TNO/NLR zal de komende jaren ondersteuning bieden op onder meer de F-35, MQ-9 en Target Support Cell. Daarnaast is dit jaar ook de FMS-case vliegeropleidingen opgehoogd vanwege duurder wordende opleiding. Dit heeft gezorgd voor een ophoging van € 6,0 miljoen van het verplichtingen budget. Het restant van het verschil tussen verplichtingen en uitgaven wordt veroorzaakt door meerdere kleinere mutaties.
 Toelichting op de uitgaven
 Het uitgavenbudget voor 2023 wordt verlaagd met € 0,5 miljoen. Dit wordt verklaard door:
 Personele uitgaven
 Per saldo is het budget met € 13,4 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een lager budget voor eigen personeel. Dit is het gevolg van een aantal herschikking op de CLSK begroting (€ 25,5 miljoen) vanwege ondervulling van de organisatie. Daartegenover staat dat het budget voor extern inhuur, waarmee het gebrek aan eigen personeel wordt opgevangen, is gestegen (€ 7,5 miljoen).
 Materiële uitgaven
 Het budget voor overige materiële exploitatie is met € 7,5 miljoen opgehoogd ten behoeve van een onvoorziene betaling aan de simulator waarmee refueling in de lucht door onze nieuwe tankvliegtuigen kan worden nagebootst (MRTT ARO SIM).
 Gereedstelling
 Per saldo is het budget gereedstelling met € 5,4 miljoen gestegen. Het overgrote deel ervan komt door een overboeking van € 3,0 miljoen ten behoeve van de Air Policing taak met de F-35 aan de Oostgrens van Europa.
 
 
 
 Beleidsartikel 5 Koninklijke Marechaussee
 
 
 Artikel 5 Koninklijke Marechaussee (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 670.959
 
 
 
 
 ‒ 40.214
 
 
 
 
 630.745
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 672.374
 
 
 
 
 ‒ 44.629
 
 
 
 
 627.745
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 665.859
 
 
 
 
 ‒ 44.570
 
 
 
 
 621.289
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.2
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 665.859
 
 
 
 
 ‒ 44.570
 
 
 
 
 621.289
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 
 
 641.742
 
 
 
 
 ‒ 36.934
 
 
 
 
 604.808
 
 
 
 
 
 
 Eigen personeel
 
 
 610.549
 
 
 ‒ 47.437
 
 
 563.112
 
 
 
 
 
 Externe inhuur
 
 
 4.056
 
 
 8.144
 
 
 12.200
 
 
 
 
 
 Overige personele exploitatie
 
 
 27.137
 
 
 2.359
 
 
 29.496
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 
 
 24.117
 
 
 
 
 ‒ 7.636
 
 
 
 
 16.481
 
 
 
 
 
 
 Overige materiële exploitatie
 
 
 24.117
 
 
 ‒ 7.636
 
 
 16.481
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 6.515
 
 
 
 
 ‒ 59
 
 
 
 
 6.456
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.1
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 6.515
 
 
 
 
 ‒ 59
 
 
 
 
 6.456
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 6.515
 
 
 
 
 ‒ 115
 
 
 
 
 6.400
 
 
 
 
 
 
 Gereedstelling
 
 
 6.515
 
 
 ‒ 115
 
 
 6.400
 
 
 
 
 
 
 (Schade)vergoeding
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 56
 
 
 
 
 56
 
 
 
 
 
 
 Schadevergoeding overig
 
 
 0
 
 
 56
 
 
 56
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 6.354
 
 
 
 
 2.246
 
 
 
 
 8.600
 
 
 
 
 
 
 Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 5,0 miljoen of meer toegelicht. Voor 2023 is 100% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
 Toelichting op de uitgaven
 Het uitgavenbudget voor 2023 wordt verlaagd met € 44,6 miljoen. Dit wordt verklaard door:
 Personele uitgaven
 Het budget voor personele uitgaven worden per saldo met € 36,9 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een lager budget voor eigen personeel van € 47,4 miljoen. Enerzijds wordt dit veroorzaakt door de snellere groei van de organisatie en het bijbehorende budget ten opzichte van de groei van het personeelsbestand, en anderzijds door het uitstel van de uitbetaling van de nieuwe regeling Toelage Onregelmatige Dienst (TOD) uit het AV-akkoord (€ 9,7 miljoen). Daarnaast heeft Defensie € 8,4 miljoen niet gerealiseerd budget teruggeboekt aan het gezag (respectievelijk het ministerie van Justitie en Veiligheid en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) en is het budget vanwege een aantal overige herschikkingen met per saldo € 4,4 miljoen naar beneden bijgesteld. Daartegenover staat een hoger budget voor overige personele exploitatie (€ 2,6 miljoen) en externe inhuur (€ 8,1 miljoen). Dit wordt voornamelijk gedekt door het overhevelen van € 6,4 miljoen budget eigen personeel.
 Materiële uitgaven
 Het budget voor materiële uitgaven worden per saldo met € 7,6 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de vertraging van de personele uitbreidingen (€ 5,9 miljoen), en het terugboeken van niet gerealiseerd budget aan het ministerie van Justitie en Veiligheid (€ 4,7 miljoen). Daartegenover staat het ophogen van het budget vanwege een aantal herschikkingen met € 3,0 miljoen.
 
 
 
 Beleidsartikel 7 Commando Materieel en IT
 
 
 Artikel 7 Commando Materieel en IT (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 713.966
 
 
 
 
 48.172
 
 
 
 
 762.138
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 715.898
 
 
 
 
 26.240
 
 
 
 
 742.138
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 560.803
 
 
 
 
 18.240
 
 
 
 
 579.043
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7.2
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 560.803
 
 
 
 
 18.240
 
 
 
 
 579.043
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 
 
 537.890
 
 
 
 
 19.263
 
 
 
 
 557.153
 
 
 
 
 
 
 Eigen personeel
 
 
 484.129
 
 
 ‒ 13.169
 
 
 470.960
 
 
 
 
 
 Externe inhuur
 
 
 33.053
 
 
 31.424
 
 
 64.477
 
 
 
 
 
 Overige personele exploitatie
 
 
 20.708
 
 
 1.008
 
 
 21.716
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 
 
 22.913
 
 
 
 
 ‒ 1.023
 
 
 
 
 21.890
 
 
 
 
 
 
 Overige materiële exploitatie
 
 
 22.913
 
 
 ‒ 1.023
 
 
 21.890
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 155.095
 
 
 
 
 8.000
 
 
 
 
 163.095
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7.1
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 155.095
 
 
 
 
 8.000
 
 
 
 
 163.095
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 155.095
 
 
 
 
 8.000
 
 
 
 
 163.095
 
 
 
 
 
 
 Gereedstelling
 
 
 155.095
 
 
 8.000
 
 
 163.095
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 25.765
 
 
 
 
 ‒ 4.000
 
 
 
 
 21.765
 
 
 
 
 
 
 Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 5,0 miljoen of meer toegelicht. Voor 2023 is 100% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
 Toelichting op de verplichtingen
 De verplichtingen worden met € 48,2 miljoen verhoogd. Dit komt voornamelijk doordat in 2023 een aantal inhuurcontracten is gesloten met een langere looptijd waarmee wordt ingezet op beschikbaarheid van voldoende capaciteit.
 Toelichting op de uitgaven
 Het uitgavenbudget voor 2023 wordt verhoogd met € 26,2 miljoen. Dit wordt verklaard door:
 Personele uitgaven
 De personele uitgaven worden per saldo met € 19,3 miljoen verhoogd. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een hoger budget voor externe inhuur (€ 31,4 miljoen). De oorzaak is de achterblijvende vulling op IT-functies en de hieraan verbonden noodzakelijke inhuur van externen. Daartegenover staat dat het budget voor eigen personeel per saldo met € 13,2 miljoen naar beneden is bijgesteld.
 Opdrachten
 Het budget voor gereedstelling stijgt met € 8,0 miljoen. Dit betreft extra uitgaven voor brandstof en smeermiddelen.
 
 
 
 Beleidsartikel 8 Defensie Ondersteuningscommando
 
 
 Artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1.508.034
 
 
 
 
 52.044
 
 
 
 
 1.560.078
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.520.533
 
 
 
 
 44.496
 
 
 
 
 1.565.029
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 1.379.583
 
 
 
 
 47.221
 
 
 
 
 1.426.804
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 8.2
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 1.379.583
 
 
 
 
 47.221
 
 
 
 
 1.426.804
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 
 
 937.948
 
 
 
 
 6.993
 
 
 
 
 944.941
 
 
 
 
 
 
 Eigen personeel
 
 
 688.296
 
 
 ‒ 2.836
 
 
 685.460
 
 
 
 
 
 Externe inhuur
 
 
 31.210
 
 
 0
 
 
 31.210
 
 
 
 
 
 Overige personele exploitatie
 
 
 200.192
 
 
 9.691
 
 
 209.883
 
 
 
 
 
 Attaches
 
 
 18.250
 
 
 138
 
 
 18.388
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 
 
 441.635
 
 
 
 
 40.228
 
 
 
 
 481.863
 
 
 
 
 
 
 Overige materiële exploitatie
 
 
 434.616
 
 
 40.182
 
 
 474.798
 
 
 
 
 
 Attaches
 
 
 7.019
 
 
 46
 
 
 7.065
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 140.950
 
 
 
 
 ‒ 2.725
 
 
 
 
 138.225
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 8.1
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 140.950
 
 
 
 
 ‒ 2.725
 
 
 
 
 138.225
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 125
 
 
 
 
 125
 
 
 
 
 
 
 Gereedstelling
 
 
 0
 
 
 125
 
 
 125
 
 
 
 
 
 
 (Schade)vergoeding
 
 
 
 
 140.950
 
 
 
 
 ‒ 2.850
 
 
 
 
 138.100
 
 
 
 
 
 
 Schadevergoeding overig
 
 
 9.000
 
 
 ‒ 1.300
 
 
 7.700
 
 
 
 
 
 Nationaal Fonds Ereschuld
 
 
 130.000
 
 
 0
 
 
 130.000
 
 
 
 
 
 Reservering schadevergoedingen Chroom-6 Defensie
 
 
 1.950
 
 
 ‒ 1.550
 
 
 400
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 68.995
 
 
 
 
 5.000
 
 
 
 
 73.995
 
 
 
 
 
 
 Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 10,0 miljoen of meer toegelicht. Voor 2023 is 94% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
 Toelichting op de verplichtingen
 De verplichtingen van het DOSCO lopen grotendeels gelijk met de kasuitgaven, zoals hieronder toegelicht. Het verschil wordt voornamelijk veroorzaakt door een bijstelling van € 7,0 miljoen. Als gevolg van de oorlog in Oekraïne is er een hogere realisatie van de verplichtingen binnen de Defensie Gezondheidszorg Organisatie (DGO).
 Toelichting op de uitgaven
 Het uitgavenbudget voor 2023 wordt per saldo verhoogd met € 44,5 miljoen. Dit wordt verklaard door:
 Personele uitgaven
 Het budget voor de overige personele exploitatie is per saldo met € 9,7 miljoen verhoogd. Dit wordt met name veroorzaakt door een toevoeging van € 20,5 miljoen. Het WKR-budget is hiermee verhoogd als gevolg van een naheffing van de Belastingdienst. Daarnaast vindt er een overheveling van € 10,0 miljoen plaats naar het budget voor overige materiële exploitatie ten behoeve van het budget voor energie en water.
 Materiële uitgaven
 Het budget voor de materiële uitgaven is per saldo met € 40,2 miljoen verhoogd. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een hoger budget voor energie en water (€ 25,7 miljoen) vanwege de gestegen prijzen. Voor € 5,0 miljoen is hiervoor extra budget ontvangen, voor het overige deel van € 20,7 miljoen zijn enkele meevallers op de DOSCO-begroting aangewend, zoals onderrealisatie op het budget voor eigen personeel.
 Daarnaast is € 9,6 miljoen toegevoegd voor betalingen die zijn gedaan in het kader van Multi-Role Tanker Transport (MRTT) en heeft het DOSCO € 3,5 miljoen budget ontvangen als compensatie voor Geneeskundige Logistiek vanwege uitgaven die in 2022 zijn gedaan als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Als gevolg van de toegenomen vraag naar transport is € 4,0 miljoen extra budget toegevoegd. Daartegenover staat een aantal kleine herschikkingen, die per saldo leiden tot een verlaging van het budget met € 2,6 miljoen.
 
 
 
 Niet-Beleidsartikel 9 Algemeen
 
 
 Artikel 9 Algemeen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 232.308
 
 
 
 
 6.549
 
 
 
 
 238.857
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 232.308
 
 
 
 
 ‒ 1.955
 
 
 
 
 230.353
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 9.1
 
 
 
 
 Programmauitgaven
 
 
 
 
 232.308
 
 
 
 
 ‒ 1.955
 
 
 
 
 230.353
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 46.537
 
 
 
 
 2.110
 
 
 
 
 48.647
 
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 46.537
 
 
 2.110
 
 
 48.647
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken
 
 
 
 
 71.594
 
 
 
 
 200
 
 
 
 
 71.794
 
 
 
 
 
 
 Kennisopbouw TNO via EZ
 
 
 64.003
 
 
 ‒ 75
 
 
 63.928
 
 
 
 
 
 Kennisopbouw NLR via EZ
 
 
 4.059
 
 
 200
 
 
 4.259
 
 
 
 
 
 Kennisopbouw MARIN via EZ
 
 
 3.444
 
 
 75
 
 
 3.519
 
 
 
 
 
 Overige Bijdragen
 
 
 88
 
 
 0
 
 
 88
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 15.322
 
 
 
 
 ‒ 1.838
 
 
 
 
 13.484
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten beleid
 
 
 11.077
 
 
 ‒ 338
 
 
 10.739
 
 
 
 
 
 opdrachten milieu beleid
 
 
 4.245
 
 
 ‒ 1.500
 
 
 2.745
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 73.245
 
 
 
 
 4.800
 
 
 
 
 78.045
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan de NAVO
 
 
 66.701
 
 
 4.800
 
 
 71.501
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan internationale samenwerking
 
 
 6.544
 
 
 0
 
 
 6.544
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 
 
 4.290
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 4.290
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging diverse instellingen
 
 
 4.290
 
 
 0
 
 
 4.290
 
 
 
 
 
 
 Inkomensoverdrachten
 
 
 
 
 742
 
 
 
 
 ‒ 660
 
 
 
 
 82
 
 
 
 
 
 
 Overige bijdragen
 
 
 742
 
 
 ‒ 660
 
 
 82
 
 
 
 
 
 
 (Schade)vergoeding
 
 
 
 
 20.578
 
 
 
 
 ‒ 6.567
 
 
 
 
 14.011
 
 
 
 
 
 
 Schadevergoeding overig
 
 
 1.765
 
 
 0
 
 
 1.765
 
 
 
 
 
 Regeling Chroom 6 Defensie
 
 
 6.513
 
 
 ‒ 4.513
 
 
 2.000
 
 
 
 
 
 Civielrechtelijke Regeling Srebrenica 2020
 
 
 12.300
 
 
 ‒ 2.054
 
 
 10.246
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 1.600
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1.600
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 5,0 miljoen of meer toegelicht.
 Toelichting op de verplichtingen
 De verplichtingen stijgen per saldo met € 6,5 miljoen. Deze stijging wordt voornamelijk veroorzaakt door € 7,2 miljoen aan hogere verplichtingen voor kennisopbouw bij TNO, NLR en MARIN via het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) vanuit het hiervoor bij Defensienota beschikbaar gestelde budget, een € 4,8 miljoen hogere bijdrage aan de NAVO en € 2,1 miljoen hogere verplichtingen aan subsidies. Daartegenover staan € 5,1 miljoen lagere verplichtingen aan schadevergoedingen, hoofdzakelijk veroorzaakt door € 6,5 miljoen aan lagere uitgaven voor de Regeling uitkering chroom-6 Defensie en de civielrechtelijke regeling Srebrenica waarvan verwacht wordt dat deze uitgaven niet in 2023 maar in latere jaren zullen plaatsvinden, en € 1,8 miljoen lagere verplichtingen aan beleidsopdrachten door onder andere de overheveling van € 1,0 miljoen naar het DMF voor elektrische laadpalen op Defensielocaties en de interdepartementale overheveling van € 0,5 miljoen naar het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) voor het programma luchtruimherziening.
 Toelichting op de uitgaven
 Het uitgavenbudget daalt per saldo met € 2,0 miljoen. Dit heeft hoofdzakelijk dezelfde oorzaken als genoemd in de toelichting op de verplichtingen, met als grootste verschil dat het uitgavenbudget voor kennisopbouw bij TNO, NLR en MARIN niet gelijk loopt met de opgehoogde verplichtingen, voornamelijk veroorzaakt door de verplichting van € 4,0 miljoen als bijdrage aan het nieuwe CBRN-laboratorium van TNO.
 
 
 
 Niet-Beleidsartikel 10 Apparaat kerndepartement
 
 
 Artikel 10 Apparaat kerndepartement (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1.741.826
 
 
 
 
 2.675
 
 
 
 
 1.744.501
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.744.204
 
 
 
 
 ‒ 19.203
 
 
 
 
 1.725.001
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 10.2
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 1.744.204
 
 
 
 
 ‒ 19.203
 
 
 
 
 1.725.001
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 
 
 1.708.561
 
 
 
 
 ‒ 9.706
 
 
 
 
 1.698.855
 
 
 
 
 
 
 Eigen personeel
 
 
 368.137
 
 
 ‒ 8.842
 
 
 359.295
 
 
 
 
 
 Externe Inhuur
 
 
 22.187
 
 
 8.012
 
 
 30.199
 
 
 
 
 
 Overige personele exploitatie
 
 
 26.320
 
 
 ‒ 1.166
 
 
 25.154
 
 
 
 
 
 Uitkeringen (pensioenen en wachtgelden)
 
 
 1.291.917
 
 
 ‒ 7.710
 
 
 1.284.207
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 
 
 35.643
 
 
 
 
 ‒ 9.497
 
 
 
 
 26.146
 
 
 
 
 
 
 Overige materiele exploitatie
 
 
 35.643
 
 
 ‒ 9.497
 
 
 26.146
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 8.117
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 8.117
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 10,0 miljoen of meer toegelicht.
 Toelichting op de verplichtingen
 De verplichtingen stijgen per saldo met € 2,7 miljoen. De verplichtingen lopen grotendeels gelijk met de kasuitgaven zoals hieronder uiteengezet. Het verschil met de uitgaven wordt voornamelijk veroorzaakt door een bijstelling van de verplichtingen voor externe inhuur met € 20,0 miljoen door het afsluiten van meer inhuurcontracten.
 Toelichting op de uitgaven
 Het uitgavenbudget voor 2023 wordt per saldo verlaagd met € 19,2 miljoen. Dit wordt verklaard door:
 Personele uitgaven
 Het budget voor de personele uitgaven daalt per saldo met € 9,7 miljoen. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door € 8,8 miljoen aan lagere uitgaven voor eigen personeel door de lagere personele vulling. Dit budget wordt voor € 8,0 miljoen ingezet om hogere uitgaven aan externe inhuur om de lagere personele vulling mee op te vangen. Daarnaast daalt het budget voor uitkeringen met € 7,7 miljoen door meevallende uitgaven door de bijgestelde raming voor het AOW-hiaat en de waardeoverdrachten.
 Materiële uitgaven
 Het budget voor de materiële uitgaven daalt per saldo met € 9,5 miljoen. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door € 7,4 miljoen aan herschikkingen van dit budget voor onder andere externe inhuur.
 
 
 
 Niet-Beleidsartikel 11 Geheim
 
 
 Artikel 11 Geheim (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 18.815
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 18.815
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 18.815
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 18.815
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 11.0
 
 
 
 
 Geheim
 
 
 
 
 18.815
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 18.815
 
 
 
 
 
 
 
 Geheim
 
 
 
 
 18.815
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 18.815
 
 
 
 
 
 
 Geheim
 
 
 18.815
 
 
 0
 
 
 18.815
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-Beleidsartikel 12 Nog onverdeeld
 
 
 Artikel 12 Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 102.262
 
 
 
 
 ‒ 102.262
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 112.262
 
 
 
 
 ‒ 112.262
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 12.3
 
 
 
 
 Nog onverdeeld Loon
 
 
 
 
 35.194
 
 
 
 
 ‒ 35.194
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Nog onverdeeld Loon
 
 
 
 
 35.194
 
 
 
 
 ‒ 35.194
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Nog onverdeeld Loon
 
 
 35.194
 
 
 ‒ 35.194
 
 
 0
 
 
 
 
 
 12.4
 
 
 
 
 Nog onverdeeld Prijs
 
 
 
 
 77.068
 
 
 
 
 ‒ 77.068
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Nog onverdeeld Prijs
 
 
 
 
 77.068
 
 
 
 
 ‒ 77.068
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Nog onverdeeld Prijs
 
 
 77.068
 
 
 ‒ 77.068
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voor dit artikel worden mutaties met een grootte van € 5,0 miljoen of meer toegelicht.
 Toelichting op de uitgaven
 Het uitgavenbudget voor 2023 wordt verlaagd met € 112,3 miljoen. Dit wordt verklaard door:
 Nog onverdeeld Loon
 Het budget wordt met € 35,2 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit wordt met name veroorzaakt door het uitdelen van AV-middelen (€ 28,0 miljoen) voor onder andere hogere salariskosten van militairen in opleiding als gevolg van het nieuwe militaire loongebouw en voor het nieuwe pensioenstelsel voor militairen en de hogere AOW-leeftijd. Daarnaast geeft Defensie € 7,2 miljoen vrij.
 Nog onverdeeld Prijs
 Het budget wordt met € 77,1 miljoen naar beneden bijgesteld. Dit wordt met name veroorzaakt door het verlagen van het budget met € 39,7 miljoen als gevolg van krapte op de Defensiemarkt en op de arbeidsmarkt. Daarnaast is de bijstelling een gevolg van een verlaging van € 28,3 miljoen vanwege herallocaties van budgetten en het oplossen van problematiek op de defensiebegroting, zoals hogere prijzen voor transport, water, energie en een naheffing van de belastingdienst, en een aantal overige mutaties (€ 9,0 miljoen).
 
 
 
 Niet-Beleidsartikel 13 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 Artikel 13 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 5.465.332
 
 
 
 
 9.794
 
 
 
 
 5.475.126
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 5.467.518
 
 
 
 
 7.608
 
 
 
 
 5.475.126
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 13.0
 
 
 
 
 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 
 
 5.467.518
 
 
 
 
 7.608
 
 
 
 
 5.475.126
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 
 
 5.467.518
 
 
 
 
 7.608
 
 
 
 
 5.475.126
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds
 
 
 5.467.518
 
 
 7.608
 
 
 5.475.126
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de uitgaven
 De mutatie van € 7,6 miljoen betreft de bijdrage vanuit de begroting Hoofdstuk X Defensie aan hoofdstuk K Defensiematerieelbegrotingsfonds ten behoeve van uitgaven die op het fonds worden verantwoord.
 
 
 
 
 
 3
 Bijlage subsidieoverzicht
 
 
 Subsidies (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 Ontwerpbegroting 2023
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2023
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting 2023*
 
 
 Afwijking 2e suppletoire 2023 t.o.v. 1e suppletoire
 
 
 mutatie 2024
 
 
 mutatie 2025
 
 
 mutatie 2026
 
 
 Reden afwijking stand van2e suppletoire t.o.v. 1e suppletoire
 
 
 Laatste evaluatie
 
 
 Volgende evaluatie
 
 
 Einddatum
 
 
 
 
 
 
 Stichting Nederlands Veteraneninstituut (NLVi)
 
 
 21.765
 
 
 24.502
 
 
 23.496
 
 
 23.496
 
 
 28.410
 
 
 4.914
 
 
 
 
 
 Verhoging plafond n.a.v. ammendement Boswijk, terugkeerreizen Dutchbat III en loon- & prijstijgingen.
 
 
 2022
 
 
 2026
 
 
 2026
 
 
 
 
 Nationaal Comité Herdenking Capitulatie 1945 Wageningen
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 2026
 
 
 2026
 
 
 
 
 Stichting Veteranen Platform (VP)
 
 
 304
 
 
 212
 
 
 212
 
 
 246
 
 
 246
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2027
 
 
 2027
 
 
 
 
 Stichting Koninklijke Defensiemusea
 
 
 16.550
 
 
 17.141
 
 
 18.184
 
 
 18.184
 
 
 18.184
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 2024
 
 
 2024
 
 
 
 
 Stichting Nationale Taptoe
 
 
 276
 
 
 304
 
 
 304
 
 
 324
 
 
 324
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2027
 
 
 2027
 
 
 
 
 Universiteit van Amsterdam
 
 
 74
 
 
 74
 
 
 77
 
 
 77
 
 
 74
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 correctie op de subsidie
 
 
 2022
 
 
 2027
 
 
 2027
 
 
 
 
 Stichting Maritiem Kenniscentrum
 
 
 28
 
 
 23
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2027
 
 
 2027
 
 
 
 
 Stichting Phantasy in Blue
 
 
 25
 
 
 
 25
 
 
 10
 
 
 0
 
 
 ‒ 10
 
 
 
 
 
 geen subsidie toegekend in 2023
 
 
 2022
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 Stichting Historische Vlucht
 
 
 111
 
 
 118
 
 
 125
 
 
 125
 
 
 125
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2027
 
 
 2027
 
 
 
 
 SWoon NLDA
 
 
 15
 
 
 22
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2027
 
 
 2027
 
 
 
 
 Stichting Klachtentelefoon Luchtverkeer Limburg
 
 
 
 
 
 75
 
 
 75
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 2027
 
 
 2027
 
 
 
 
 ASL BISL Foundation
 
 
 40
 
 
 
 40
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 Stichting Power of Freedom, Invictus Games
 
 
 0
 
 
 4.850
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 eenmalig
 
 
 eenmalig
 
 
 eenmalig
 
 
 
 
 Subsidies te verstrekken na evaluatie/ nader te verdelen
 
 
 
 37
 
 
 508
 
 
 714
 
 
 1.134
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal subsidies
 
 
 
 
 39.213
 
 
 
 
 47.308
 
 
 
 
 43.046
 
 
 
 
 43.326
 
 
 
 48.647
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 *De genoemde bedragen betreffen het wettelijk plafond voor subsidies