Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2023-11-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2023‒2024
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 36 470
 XVII
 
 Wijziging van de begrotingsstaat voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (XVII) voor het jaar 2023 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota)
 
 
 Nr. 2
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 Ontvangen 24 november 2023
 
 
 
 
 A.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL 
 
 Wetsartikelen 1 tot en met 3
 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2023 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
 De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
 
 
 
 
 
 De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, 
 
 
 
 
 Liesje Schreinemacher 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 BEGROTINGSTOELICHTING
 
 
 
 1
 Leeswijzer
 
 De voorliggende Tweede suppletoire begroting bevat de voorgestelde wijzigingen ten opzichte van de Suppletoire begroting Prinsjesdag 2023 van hoofdstuk XVII van de begroting van het Rijk. Het is nodig een voorbehoud te maken met betrekking tot de beginstanden. Deze zijn afhankelijk van goedkeuring van de Eerste Suppletoire Begroting en de Suppletoire Begroting Prinsjesdag door de Eerste Kamer, die beide nog in beraad heeft.
 In hoofdstuk 2 is een overzicht opgenomen met de belangrijkste mutaties op de begroting voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking met een toelichting op de substantiële verschillen.
 Hoofdstuk 3 bevat per beleidsartikel een tabel budgettaire gevolgen van beleid. Na de tabel ‘budgettaire gevolgen van beleid’ wordt een toelichting op de mutaties gegeven. Hierbij worden per artikel de mutaties die groter of gelijk zijn aan de ondergrenzen in onderstaande staffel (tabel 1) conform de Rijksbegrotingsvoorschriften toegelicht. De wijzigingen van de verplichtingen worden alleen toegelicht wanneer ze groter zijn dan 10% ten opzichte van de vorige stand op artikelniveau.
 
 Tabel 1 Ondergrenzen conform RBV
 
 
 
 
 
 
 
 Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen
 
 
 Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 < 50
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 
 
 => 50 en < 200
 
 
 2
 
 
 4
 
 
 
 
 => 200 en < 1000
 
 
 5
 
 
 10
 
 
 
 
 => 1000
 
 
 10
 
 
 20
 
 
 
 
 
 In deze wijziging van de begrotingsstaat wordt ook de verdeling van de middelen uit het amendement Grinwis c.s. (Kamerstuk 36435-XVII-15) opgenomen zoals ook toegelicht in de Kamerbrief van 31 oktober jl.1Kamerbrief Invulling nader gewijzigd amendement van het lid Grinwis c.s. t.v.v. nr. 13 over het toevoegen van € 70 miljoen via verdeelartikel 5.4 aan het OS-budget voor 2023 (Kamerstuk 36435-XVII-15)
 In 2023 worden geen extra maatregelen genomen als gevolg van de impact van het coronavirus (COVID 19). Voor het uitgebreide overzicht wordt verwezen naar de pagina Overheidsfinanciën in coronatijd op Rijksfinancien.nl.
 
 
 
 2
 Beleid
 
 
 
 2.1
 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties
 
 In dit wetsvoorstel is een aantal begrotingswijzigingen opgenomen die per saldo leiden tot een verhoging van de geraamde uitgaven op de begroting voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (XVII) met EUR 45,4 miljoen en een verhoging van de geraamde ontvangsten met EUR 26,5 miljoen.
 De belangrijkste uitgavenmutaties bij de Tweede suppletoire begroting worden in onderstaande tabel weergegeven en toegelicht. De uitgebreide toelichtingen zijn per beleidsartikel opgenomen in hoofdstuk 3
 
 Tabel 2 Belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2023 (Tweede suppletoire begroting) (Bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 Uitgaven 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting 2023
 
 
 
 
 
 3.861.912
 
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2023
 
 
 
 
 
 3.480.344
 
 
 
 
 
 
 Stand suppletoire begroting Prinsjesdag 2023
 
 
 
 
 
 3.759.635
 
 
 
 
 
 Belangrijkste suppletoire mutaties
 
 
 
 
 
 
 1) Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie
 
 
 1.2
 
 
 21.105
 
 
 
 
 2) Klimaat
 
 
 2.3
 
 
 25.188
 
 
 
 
 3) Mondiale gezondheid en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
 
 
 3.1
 
 
 7.246
 
 
 
 
 4) Humanitaire hulp
 
 
 4.1
 
 
 42.000
 
 
 
 
 5) Opvang in de regio
 
 
 4.2
 
 
 20.000
 
 
 
 
 6) Multilaterale samenwerking
 
 
 5.1
 
 
 24.674
 
 
 
 
 7) Overig armoedebeleid
 
 
 5.2
 
 
 ‒ 15.963
 
 
 
 
 8) Nog te verdelen i.v.m. BNI en/of toerekeningen
 
 
 5.4
 
 
 ‒ 72.696
 
 
 
 
 9) Overige mutaties
 
 
 
 ‒ 6.112
 
 
 
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting 2023
 
 
 
 
 
 3.805.077
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 1.
 Het budget binnen artikel 1.2 stijgt o.a. door hogere uitgaven aan het Programma Internationaal Ondernemen, aan het Dutch Trade and Investment Fund (DTIF) garanties en aan de DTIF-subsidies.
 
 
 2.
 Aan het subartikelonderdeel 2.3 voor Klimaat wordt EUR 5 miljoen toegevoegd ten behoeve van een structurele oplossing voor de Al Safer-tanker voor de kust van Jemen (via het United Nations Development Programme). Daarnaast wordt als gevolg van het amendement Grinwis c.s. (Kamerstuk 36435-XVII-15) EUR 20 miljoen naar dit artikelonderdeel overgeheveld waarvan EUR 10 miljoen als bijdrage aan het Access to Energy Fund en EUR 10 miljoen als bijdrage aan het Africa Adaptation Acceleration Program.
 
 
 3.
 Het artikelonderdeel Mondiale gezondheid en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten is verhoogd met EUR 7,2 miljoen. Dit betreft een overheveling van EUR 5 miljoen van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ten behoeve van een bijdrage van aan het Financial Intermediary Fund voor Pandamic Prevention, Preparedness and Response. De overige EUR 2,2 miljoen is een technische overheveling van artikel 2.2.
 
 
 4.
 Het artikelonderdeel Humanitaire Hulp (artikel 4.1) is verhoogd met EUR 42 miljoen, waarvan EUR 30 miljoen vanwege amendement Grinwis c.s. (Kamerstuk 36435-XVII-15). De besteding betreft EUR 25 miljoen ten behoeve van humanitaire hulpverlening voor de crisis in Gaza, EUR 2 miljoen voor noodhulp na de aardbeving in Marokko en EUR 15 miljoen ten behoeve van humanitaire noden elders in de wereld.
 
 
 5.
 Het budget voor Opvang in de Regio (artikel 4.2) is verhoogd met EUR 20 miljoen. Dit betreft de verwerking van het amendement Grinwis c.s. (Kamerstuk 36435-XVII-15) ten behoeve van UNICEF en UNHCR.
 
 
 6.
 De uitgaven aan Multilaterale Samenwerking (artikel 5.1) stijgen voornamelijk door de steun aan Oekraïne in het kader van het derde steunpakket. Dit bestaat uit EUR 7 miljoen voor technische assistentie van het IMF en EUR 20 miljoen voor een funded guarantee aan de European Bank for Reconstruction and Development (EBRD).
 
 
 7.
 De uitgaven op artikel 5.2 nemen per saldo af. Dit komt voornamelijk doordat de reservering voor de verdragsmiddelen Suriname voor 2023 naar beneden is bijgesteld en is overgeheveld naar een aparte budgetregel.
 
 
 8.
 Het budget op verdeelartikel 5.4 neemt af in verband met de overheveling van de middelen voortkomend uit het amendement Grinwis c.s. (Kamerstuk 36435-XVII-15) naar de artikelen voor Klimaat, Humanitaire Hulp en Opvang in de Regio.
 
 
 
 Tabel 3 Belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2021 (Tweede suppletoire begroting) (Bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 Ontvangsten 2023
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting 2023
 
 
 
 
 
 50.130
 
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2023
 
 
 
 
 
 59.088
 
 
 
 
 
 
 Stand suppletoire begroting Prinsjesdag 2023
 
 
 
 
 
 69.088
 
 
 
 
 
 Belangrijkste suppletoire mutaties
 
 
 
 
 
 
 1) Ontvangsten duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen
 
 
 1.10
 
 
 16.215
 
 
 
 
 2) Koersverschillen OS
 
 
 5.22
 
 
 10.000
 
 
 
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting 2023
 
 
 
 
 
 95.653
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 1.
 Ter dekking van het DTIF-instrument wordt een onttrekking gedaan uit de FOM begrotingsreserve. Deze onttrekking wordt gedaan om aan de toegenomen vraag naar werkkapitaal en financieringen via DTIF te kunnen voldoen.
 
 
 2.
 De ontvangsten op het subartikel 5.22 nemen toe. Dit komt voornamelijk vanwege verwachte koersverschillen. Buitenlandse Zaken werkt met een vooraf vastgestelde wisselkoers ten opzichte van buitenlandse valuta (de corporate rate). Omdat bij betalingen in buitenlandse valuta gedurende het jaar een verschil ontstaat als gevolg van de werkelijk geldende koers, ontstaat er een saldo.
 
 
 
 
 
 
 3
 Beleidsartikelen
 
 
 
 Artikel 1: Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 Tabel 4 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 1 Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen (Tweede suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire Begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 532 105
 
 
 
 
 270 137
 
 
 
 
 802 242
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma-uitgaven totaal
 
 
 
 602 852
 
 
 
 
 16 721
 
 
 
 
 619 573
 
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 100%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.1
 
 
 
 
 Duurzaam handels- en investeringssysteem, incl. MVO
 
 
 
 
 32 934
 
 
 
 
 ‒ 4 096
 
 
 
 
 28 838
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MVO en beleidsondersteuning (ODA)
 
 
 12 875
 
 
 ‒ 50
 
 
 12 825
 
 
 
 
 
 MVO en beleidsondersteuning (non-ODA)
 
 
 4 338
 
 
 ‒ 3 361
 
 
 977
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MVO en beleidsondersteuning (non-ODA)
 
 
 2 226
 
 
 ‒ 735
 
 
 1 491
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 
 
 2 300
 
 
 300
 
 
 2 600
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MVO en beleidsondersteuning (ODA)
 
 
 5 000
 
 
 ‒ 250
 
 
 4 750
 
 
 
 
 
 Contributies internationaal ondernemen (non-ODA)
 
 
 6 195
 
 
 0
 
 
 6 195
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.2
 
 
 
 
 Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie
 
 
 
 
 96 181
 
 
 
 
 21 105
 
 
 
 
 117 286
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma's internationaal ondernemen
 
 
 10 000
 
 
 ‒ 2 750
 
 
 7 250
 
 
 
 
 
 Versterking concurrentiepositie Nederland
 
 
 6 502
 
 
 0
 
 
 6 502
 
 
 
 
 
 Invest Internationaal
 
 
 9 780
 
 
 ‒ 780
 
 
 9 000
 
 
 
 
 
 Dutch Trade and Investment Fund
 
 
 4 499
 
 
 12 501
 
 
 17 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Dutch Trade and Investment Fund
 
 
 1 500
 
 
 8 500
 
 
 10 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma's internationaal ondernemen
 
 
 10 566
 
 
 5104
 
 
 15 670
 
 
 
 
 
 Dutch Trade and Investment Fund
 
 
 4 186
 
 
 ‒ 3 656
 
 
 530
 
 
 
 
 
 Wereldtentoonstelling
 
 
 4 000
 
 
 0
 
 
 4 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksdienst voor ondernemend Nederland
 
 
 45 148
 
 
 2 152
 
 
 47 300
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma's internationaal ondernemen
 
 
 0
 
 
 34
 
 
 34
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.3
 
 
 
 
 Versterkte private sector en arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden
 
 
 
 
 473 737
 
 
 
 
 ‒ 288
 
 
 
 
 473 449
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Marktontwikkeling en markttoegang
 
 
 9 450
 
 
 12 110
 
 
 21 560
 
 
 
 
 
 Economic governance and institutions
 
 
 5 200
 
 
 11 200
 
 
 16 400
 
 
 
 
 
 Financiële sector ontwikkeling
 
 
 42 270
 
 
 5 730
 
 
 48 000
 
 
 
 
 
 Infrastructuurontwikkeling
 
 
 29 787
 
 
 0
 
 
 29 787
 
 
 
 
 
 Duurzame productie en handel
 
 
 28 700
 
 
 16 300
 
 
 45 000
 
 
 
 
 
 (Jeugd)werkgelegenheid
 
 
 9 000
 
 
 ‒ 4 000
 
 
 5 000
 
 
 
 
 
 Nexus onderwijs en werk
 
 
 9 825
 
 
 ‒ 3 672
 
 
 6 153
 
 
 
 
 
 Lokale private sector ontwikkeling
 
 
 4 590
 
 
 1 650
 
 
 6 240
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Infrastructuurontwikkeling
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Financiële sector ontwikkeling
 
 
 20 000
 
 
 30 000
 
 
 50 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Financiële sector ontwikkeling
 
 
 10 000
 
 
 15 000
 
 
 25 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Marktontwikkeling en markttoegang
 
 
 11 000
 
 
 0
 
 
 11 000
 
 
 
 
 
 Economic governance and institutions
 
 
 4 000
 
 
 19 700
 
 
 23 700
 
 
 
 
 
 Financiële sector ontwikkeling
 
 
 4 000
 
 
 4 000
 
 
 8 000
 
 
 
 
 
 Infrastructuurontwikkeling
 
 
 7 750
 
 
 962
 
 
 8 712
 
 
 
 
 
 (Jeugd)werkgelegenheid
 
 
 25 850
 
 
 7 950
 
 
 33 800
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 
 
 24 000
 
 
 0
 
 
 24 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 International Labour Organisation
 
 
 5 700
 
 
 ‒ 721
 
 
 4 979
 
 
 
 
 
 Lokale private sector ontwikkeling
 
 
 45 925
 
 
 ‒ 11 889
 
 
 34 036
 
 
 
 
 
 Marktontwikkeling en markttoegang
 
 
 7 400
 
 
 3 025
 
 
 10 425
 
 
 
 
 
 Partnershipprogramma ILO
 
 
 6 500
 
 
 1 900
 
 
 8 400
 
 
 
 
 
 Economic governance and institutions
 
 
 6 000
 
 
 ‒ 1 150
 
 
 4 850
 
 
 
 
 
 Financiële sector ontwikkeling
 
 
 17 000
 
 
 ‒ 13 440
 
 
 3 560
 
 
 
 
 
 Infrastructuurontwikkeling
 
 
 85 290
 
 
 ‒ 53 162
 
 
 32 128
 
 
 
 
 
 (Jeugd)werkgelegenheid
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Nexus onderwijs en werk
 
 
 14 000
 
 
 ‒ 1 281
 
 
 12 719
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nog te verdelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nog te verdelen
 
 
 40 500
 
 
 ‒ 40 500
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 24 000
 
 
 
 
 16 215
 
 
 
 
 40 215
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.10
 
 
 
 
 Ontvangsten duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen
 
 
 
 7.000
 
 
 16 215
 
 
 23 215
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.30
 
 
 
 
 Ontvangsten DGGF
 
 
 
 17.000
 
 
 0
 
 
 17 000
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Verplichtingen
 Het verplichtingenbudget op artikel 1 wordt in 2023 verhoogd. Dit wordt onder andere veroorzaakt door het vastleggen van meerjarige programma’s voor VN-instellingen, zoals International Labour Organization (ILO).
 Daarnaast worden er verhoogde verplichtingen aangegaan voor het Dutch Good Growth Fund (DGGF), FMO MASSIF, en voor het Market Creation Platform.
 Tevens worden in 2023 door de posten meerjarige verplichtingen aangegaan voor de uitvoering van decentrale programma's.
 Uitgaven
 Artikelonderdeel 1.1
 Het budget voor artikel 1.1 wordt met EUR 4,1 miljoen verlaagd. Tegenvallende uitgaven op het gebied van de MVO-programma’s maken een overheveling mogelijk naar artikel 1.2.
 Artikelonderdeel 1.2
 Het budget binnen artikel 1.2 stijgt met EUR 21,1 miljoen. Deze stijging is o.a. toe te schrijven aan hogere uitgaven voor het Programma Internationaal Ondernemen, voor het Dutch Trade and Investment Fund (DTIF) garanties en voor de DTIF subsidies. De dekking wordt onder andere gevonden overhevelingen vanuit artikel 1.1 en vanuit hogere ontvangsten.
 Artikelonderdeel 1.3
 In de Tweede suppletoire begroting 2023 zijn de budgetten door positieve cMEV-bijstelling herverdeeld binnen dit artikelonderdeel. Voor de bijdrage aan ILO, het non-ODA gedeelte hiervan, wordt EUR 288.000 overgeboekt naar Directie Multilaterale Instellingen en Mensenrechten voor het ITLOS tribunaal.
 Ontvangsten
 Ter dekking van het DTIF-instrument zal een onttrekking worden gedaan uit de FOM begrotingsreserve van EUR 16,2 miljoen. Deze onttrekking wordt gedaan om aan de toegenomen vraag naar werkkapitaal en financieringen via DTIF te kunnen voldoen en is daarvoor ook bedoeld. De ontvangsten op artikel 1.10 Ontvangsten Handel en Investeringen (DIO) worden daarom EUR 16,2 miljoen hoger geraamd.
 
 
 
 Artikel 2: Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 Tabel 5 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 2 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat (Tweede suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire Begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1 244 608
 
 
 
 
 5 635
 
 
 
 
 1 250 243
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma-uitgaven totaal
 
 
 
 868 008
 
 
 
 
 23 960
 
 
 
 
 891 968
 
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 100%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.1
 
 
 
 
 Voedselzekerheid
 
 
 
 
 389 554
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 389 554
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realiseren ecologische houdbare voedselsystemen
 
 
 13 000
 
 
 150
 
 
 13 150
 
 
 
 
 
 Bevorderen inclusieve, duurzame groei in de agrarische sect.
 
 
 14 000
 
 
 9 500
 
 
 23 500
 
 
 
 
 
 Kennis & capaciteitsopbouw ten behoeve van voedselzekerheid
 
 
 3 000
 
 
 0
 
 
 3 000
 
 
 
 
 
 Uitbannen huidige honger en voeding
 
 
 16 327
 
 
 14 000
 
 
 30 327
 
 
 
 
 
 Voedselzekerheid
 
 
 55 509
 
 
 20 701
 
 
 76 210
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kennis & capaciteitsopbouw ten behoeve van voedselzekerheid
 
 
 20 550
 
 
 2 952
 
 
 23 502
 
 
 
 
 
 Realiseren ecologische houdbare voedselsystemen
 
 
 10 000
 
 
 ‒ 10 000
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Voedselzekerheid
 
 
 1 000
 
 
 ‒ 250
 
 
 750
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksdienst voor ondernemend Nederland
 
 
 3 370
 
 
 0
 
 
 3 370
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voedselzekerheid
 
 
 120 298
 
 
 ‒ 16 510
 
 
 103 788
 
 
 
 
 
 Realiseren ecologische houdbare voedselsystemen
 
 
 17 000
 
 
 0
 
 
 17 000
 
 
 
 
 
 Bevorderen inclusieve, duurzame groei in de agrarische sect.
 
 
 40 500
 
 
 0
 
 
 40 500
 
 
 
 
 
 Kennis & capaciteitsopbouw ten behoeve van voedselzekerheid
 
 
 27 000
 
 
 0
 
 
 27 000
 
 
 
 
 
 Uitbannen huidige honger en voeding
 
 
 48 000
 
 
 ‒ 20 543
 
 
 27 457
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nog te verdelen
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Nog te verdelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.2
 
 
 
 
 Water
 
 
 
 
 199 235
 
 
 
 
 ‒ 1 228
 
 
 
 
 198 007
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waterbeheer
 
 
 26 167
 
 
 493
 
 
 26 660
 
 
 
 
 
 Drinkwater en sanitatie
 
 
 30 563
 
 
 10 425
 
 
 40 988
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waterbeheer
 
 
 3 170
 
 
 ‒ 1 120
 
 
 2 050
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksdienst voor ondernemend Nederland
 
 
 2 000
 
 
 0
 
 
 2 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waterbeheer
 
 
 91 585
 
 
 ‒ 17 749
 
 
 73 836
 
 
 
 
 
 Drinkwater en sanitatie
 
 
 45 750
 
 
 6 723
 
 
 52 473
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.3
 
 
 
 
 Klimaat
 
 
 
 
 279 219
 
 
 
 
 25 188
 
 
 
 
 304 407
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Klimaat algemeen
 
 
 33 863
 
 
 9 140
 
 
 43 003
 
 
 
 
 
 Hernieuwbare energie
 
 
 26 000
 
 
 10 000
 
 
 36 000
 
 
 
 
 
 Dutch Fund for Climate and Development
 
 
 40 000
 
 
 0
 
 
 40 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksdienst voor ondernemend Nederland
 
 
 3 400
 
 
 0
 
 
 3 400
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Contributie IZA/IZT
 
 
 357
 
 
 283
 
 
 640
 
 
 
 
 
 Klimaatprogramma's (non-ODA)
 
 
 1 725
 
 
 ‒ 100
 
 
 1 625
 
 
 
 
 
 Klimaat algemeen
 
 
 129 232
 
 
 5 865
 
 
 135 097
 
 
 
 
 
 Hernieuwbare energie
 
 
 36 000
 
 
 0
 
 
 36 000
 
 
 
 
 
 UNEP
 
 
 8 642
 
 
 0
 
 
 8 642
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Verplichtingen
 Er is minder verplichtingenbudget nodig op artikel 2 dan eerder verwacht, met name op de decentrale budgetten voor het thema Water. Dit komt bijvoorbeeld doordat in Mali de committering voor het Programme de Dévéloppement Integré et Durable du Sourou (PDIDS) pas in 2024 wordt aangegaan.
 Uitgaven
 Artikelonderdeel 2.2
 Er wordt EUR 2,2 miljoen overgeheveld naar 3.1 Mondiale gezondheid en SRGR voor een bijdrage aan het Global Analysis and Assessment of Sanitation and Drinking-Water programma van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO/GLAAS). Daarnaast wordt vanuit artikel 4.1 Humanitaire Hulp EUR 1,0 miljoen bijgedragen in verband met de noodhulpcomponent van het Dutch Disaster Risk Reduction/Dutch Surge Support programma.
 Artikelonderdeel 2.3
 Er wordt EUR 5,0 miljoen toegevoegd aan het subartikelonderdeel voor Klimaat voor een structurele oplossing voor de Al Safer-tanker voor de kust van Jemen (via het United Nations Development Programme). De tanker is leeggepompt en nu moet de vervangende opslag operationeel gemaakt worden.
 Daarnaast wordt als gevolg van het amendement Grinwis c.s. (Kamerstuk 36435-XVII-15) EUR 20 miljoen naar dit artikelonderdeel overgeheveld. Hiervan wordt EUR 10 miljoen ingezet als bijdrage aan het Access to Energy Fund van het FMO en EUR 10 miljoen als vervroegde bijdrage aan het Africa Adaptation Acceleration Program. Hiermee laat Nederland haar commitment zien op zowel het terrein van het tegengaan van klimaatverandering als het aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering.
 
 
 
 Artikel 3: Sociale vooruitgang
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 Tabel 6 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 3 Sociale vooruitgang (Tweede suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire Begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 563 268
 
 
 
 
 36 333
 
 
 
 
 599 601
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma-uitgaven totaal
 
 
 
 813 224
 
 
 
 
 7 746
 
 
 
 
 820 970
 
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 100%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.1
 
 
 
 
 Mondiale gezondheid en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
 
 
 
 
 507 965
 
 
 
 
 7 246
 
 
 
 
 515 211
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mondiale gezondheid en SRGR
 
 
 162 178
 
 
 56 591
 
 
 218 769
 
 
 
 
 
 Global Fund to Fight Aids, Malaria and Tuberculosis
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mondiale gezondheid en SRGR
 
 
 16 397
 
 
 ‒ 8 078
 
 
 8 319
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksdienst voor ondernemend Nederland
 
 
 137
 
 
 0
 
 
 137
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 WHO/PAHO
 
 
 6 713
 
 
 77
 
 
 6 790
 
 
 
 
 
 Mondiale gezondheid en SRGR
 
 
 196 338
 
 
 4 757
 
 
 201 095
 
 
 
 
 
 UNFPA
 
 
 48 300
 
 
 ‒ 1 958
 
 
 46 342
 
 
 
 
 
 UNAIDS
 
 
 23 000
 
 
 0
 
 
 23 000
 
 
 
 
 
 Partnershipprogramma WHO
 
 
 14 402
 
 
 ‒ 3 643
 
 
 10 759
 
 
 
 
 
 Global Fund to Fight Aids, Malaria and Tuberculosis
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 UNICEF
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Vrouwenrechten en keuzevrijheid
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nog te verdelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nog te verdelen
 
 
 40 500
 
 
 ‒ 40 500
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.2
 
 
 
 
 Vrouwenrechten en gendergelijkheid
 
 
 
 
 49 667
 
 
 
 
 500
 
 
 
 
 50 167
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vrouwenrechten
 
 
 33 067
 
 
 3 097
 
 
 36 164
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vrouwenrechten
 
 
 0
 
 
 267
 
 
 267
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vrouwenrechten
 
 
 6 600
 
 
 887
 
 
 7 487
 
 
 
 
 
 UNWOMEN
 
 
 6 000
 
 
 249
 
 
 6 249
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nog te verdelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nog te verdelen
 
 
 4 000
 
 
 ‒ 4 000
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.3
 
 
 
 
 Maatschappelijk middenveld
 
 
 
 
 198 442
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 198 442
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Twinningsfaciliteit Suriname
 
 
 850
 
 
 ‒ 193
 
 
 657
 
 
 
 
 
 Versterking maatschappelijk middenveld
 
 
 175 857
 
 
 ‒ 4 087
 
 
 171 770
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Versterking maatschappelijk middenveld
 
 
 6 000
 
 
 7 500
 
 
 13 500
 
 
 
 
 
 Versterking maatschappelijk middenveld Monitoringsfonds
 
 
 1 417
 
 
 ‒ 960
 
 
 457
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Versterking maatschappelijk middenveld
 
 
 10 318
 
 
 1 740
 
 
 12 058
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nog te verdelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nog te verdelen
 
 
 4 000
 
 
 ‒ 4 000
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.4
 
 
 
 
 Onderwijs
 
 
 
 
 57 150
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 57 150
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoeksprogramma's
 
 
 1 500
 
 
 0
 
 
 1 500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderwijs
 
 
 200
 
 
 ‒ 24
 
 
 176
 
 
 
 
 
 Onderzoekprogramma's
 
 
 2 000
 
 
 0
 
 
 2 000
 
 
 
 
 
 Hoger Onderwijs
 
 
 40 932
 
 
 ‒ 1 757
 
 
 39 175
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderwijs
 
 
 2 518
 
 
 61
 
 
 2 579
 
 
 
 
 
 Global partnership for education
 
 
 10 000
 
 
 1 720
 
 
 11 720
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Verplichtingen
 Er is meer verplichtingenbudget nodig op artikel 3 dan eerder verwacht. Dit komt met name door het vastleggen van de algemene vrijwillige bijdrage van EUR 105 miljoen voor het UNFPA. Daarnaast zijn er neerwaartse bijstellingen vanwege de ombuigingen waardoor committeringen voor één jaar worden aangegaan in plaats van voor meerdere jaren. Per saldo neem het verplichtingenbudget op artikel 3 toe.
 Uitgaven
 Artikelonderdeel 3.1
 Er vindt een overheveling plaats van EUR 5 miljoen van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ten behoeve van een totale bijdrage van EUR 10 miljoen aan het Financial Intermediary Fund voor Pandamic Prevention, Preparedness and Response. De resterende EUR 5 miljoen komt uit kasruimte binnen artikel 3.1.
 Er wordt EUR 2,2 miljoen overgeheveld van Artikel 2.2 Water voor een bijdrage aan het Global Analysis and Assessment of Sanitation and Drinking-Water programma van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO/GLAAS).
 In de Tweede suppletoire begroting 2023 zijn de budgetten door positieve cMEV-bijstelling herverdeeld binnen dit artikelonderdeel.
 
 
 
 Artikel 4: Vrede, veiligheid en duurzame ontwikkeling
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 Tabel 7 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 4 Vrede, veiligheid en duurzame ontwikkeling (Tweede suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire Begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1 753 849
 
 
 
 
 237 601
 
 
 
 
 1 991 450
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma-uitgaven totaal
 
 
 
 1 041 712
 
 
 
 
 61 000
 
 
 
 
 1 102 712
 
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 100%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.1
 
 
 
 
 Humanitaire hulp
 
 
 
 
 584 017
 
 
 
 
 42 000
 
 
 
 
 626 017
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Noodhulpprogramma's
 
 
 117 000
 
 
 30 000
 
 
 147 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Noodhulpprogramma's
 
 
 352 000
 
 
 ‒ 7 000
 
 
 345 000
 
 
 
 
 
 Noodhulpprogramma's non-ODA
 
 
 1 017
 
 
 0
 
 
 1 017
 
 
 
 
 
 UNHCR
 
 
 35 000
 
 
 0
 
 
 35 000
 
 
 
 
 
 UNRWA
 
 
 19 000
 
 
 8 000
 
 
 27 000
 
 
 
 
 
 Wereldvoedselprogramma
 
 
 60 000
 
 
 11 000
 
 
 71 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.2
 
 
 
 
 Opvang en bescherming in de regio en migratiesamenwerking
 
 
 
 
 247 000
 
 
 
 
 20 000
 
 
 
 
 267 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opvang in de regio
 
 
 5 000
 
 
 2 500
 
 
 7 500
 
 
 
 
 
 Migratie en ontwikkeling
 
 
 0
 
 
 1 000
 
 
 1 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opvang in de regio
 
 
 192 000
 
 
 8 500
 
 
 200 500
 
 
 
 
 
 Migratie en ontwikkeling
 
 
 50 000
 
 
 8 000
 
 
 58 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.3
 
 
 
 
 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling
 
 
 
 
 210 695
 
 
 
 
 ‒ 1 000
 
 
 
 
 209 695
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Legitieme stabiliteit
 
 
 5 500
 
 
 0
 
 
 5 500
 
 
 
 
 
 Inclusieve vredes- en politieke processen
 
 
 3 500
 
 
 6 500
 
 
 10 000
 
 
 
 
 
 Vredesdividend: werkgelegenheid en basisvoorzieningen
 
 
 0
 
 
 818
 
 
 818
 
 
 
 
 
 Functionerende rechtsorde
 
 
 38 165
 
 
 6 900
 
 
 45 065
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inclusieve vredes- en politieke processen
 
 
 0
 
 
 1 500
 
 
 1 500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Legitieme stabiliteit
 
 
 0
 
 
 4 000
 
 
 4 000
 
 
 
 
 
 Functionerende rechtsorde
 
 
 102 680
 
 
 ‒ 5 680
 
 
 97 000
 
 
 
 
 
 Inclusieve vredes- en politieke processen
 
 
 40 850
 
 
 4 962
 
 
 45 812
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nog te verdelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nog te verdelen
 
 
 20 000
 
 
 ‒ 20 000
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Verplichtingen
 Er is meer verplichtingenbudget nodig op artikel 4 dan eerder verwacht. Dit komt met name door het aangaan van verplichtingen voor Country Based Pooled Funds voor Democratische Republiek Congo, Zuid Soedan, Soedan, Somalië en Jemen. Daarnaast zijn er meerjarige verhogingen van bijdragen aan de Dutch Relief Alliance (DRA) en het Nederlandse Rode Kruis. Verder is EUR 62,0 miljoen van de ophoging gerelateerd aan het totaal van mutaties zoals onder de uitgaven toegelicht.
 Uitgaven
 Artikelonderdeel 4.1
 Het artikelonderdeel is verhoogd met EUR 42,0 miljoen. De besteding betreft EUR 25,0 miljoen ten behoeve van humanitaire hulpverlening voor de crisis in Gaza, EUR 2,0 miljoen voor noodhulp na de aardbeving en Marokko en EUR 15,0 miljoen ten behoeve van humanitaire noden elders in de wereld.
 De ophoging bestaat uit overhevelingen vanuit artikel 5.4 waarbij er EUR 10,0 miljoen is toegevoegd ten behoeve van de inzet van UNRWA en ICRC in Gaza zoals aangegeven in de Kamerbrief Update humanitaire hulp Palestijnse Gebieden van 17 oktober jl. Verder wordt EUR 30,0 miljoen, afkomstig uit het amendement Grinwis c.s. (Kamerstuk 36435-XVII-15), ingezet via een verhoging van de bijdrage aan het Wereldvoedselprogramma en verhoging van de subsidies voor Noodhulpprogramma’s ten behoeve van het Nederlandse Rode Kruis en de Dutch Relief Alliance (DRA). Van deze bijdragen wordt EUR 15,0 miljoen besteed ten behoeve van de crisis in Gaza en de overige EUR 15,0 miljoen kunnen deze organisaties wereldwijd inzetten, daar waar de noden het hoogst zijn. Tot slot is EUR 2,0 miljoen afkomstig uit artikel 5.4 ten behoeve van noodhulp na de aardbeving in Marokko. Voor noodhulp na deze aardbeving is de subsidie aan het Nederlandse Rode Kruis verhoogd met EUR 5,0 miljoen, door naast de overheveling vanuit art 5.4 vanuit het instrument Noodhulp EUR 3,0 miljoen over te hevelen.
 Verder wordt EUR 1,0 miljoen overgeheveld naar artikel 2.2 Water in verband met de noodhulpcomponent van het Dutch Disaster Risk Reduction/Dutch Surge Support programma. Ter compensatie wordt EUR 1,0 miljoen overgeheveld vanuit het budget van nog te verdelen middelen op artikel 4.3 Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling, zodat het totaalbudget voor humanitaire hulp hierdoor niet wijzigt. 
 Artikelonderdeel 4.2
 Het artikelonderdeel is verhoogd met EUR 20,0 miljoen. Dit betreft de verwerking van het amendement Grinwis c.s. (Kamerstuk 36435-XVII-15), waarbij EUR 20,0 miljoen wordt overgeheveld vanuit artikel 5.4 naar bijdragen opvang in de regio ten behoeve van UNICEF (EUR 8 miljoen) en UNHCR (EUR 12 miljoen) voor ondersteuning van vluchtelingen en gastgemeenschappen in o.a. Pakistan, de Hoorn van Afrika en de MENA regio, met name door middel van onderwijs voor kinderen.
 
 Artikelonderdeel 4.3
 
 In de Tweede suppletoire begroting 2023 zijn de budgetten door positieve cMEV-bijstelling herverdeeld binnen dit artikelonderdeel.
 
 
 
 Artikel 5: Multilaterale samenwerking en overige inzet
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 Tabel 8 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 5 Multilaterale samenwerking en overige inzet (Tweede suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire Begrotingen, NvW en amendementen) (1)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (2)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (3) = (1) + (2)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 842 132
 
 
 
 
 ‒ 128 191
 
 
 
 
 713 941
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma-uitgaven totaal
 
 
 
 433 839
 
 
 
 
 ‒ 63 985
 
 
 
 
 369 854
 
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 100%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.1
 
 
 
 
 Multilaterale samenwerking
 
 
 
 
 319 553
 
 
 
 
 24 674
 
 
 
 
 344 227
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 UNIDO
 
 
 1 531
 
 
 0
 
 
 1 531
 
 
 
 
 
 UNDP
 
 
 28 250
 
 
 1 750
 
 
 30 000
 
 
 
 
 
 UNICEF
 
 
 31 250
 
 
 1 750
 
 
 33 000
 
 
 
 
 
 Speciale multilaterale activiteiten
 
 
 13 577
 
 
 ‒ 4 322
 
 
 9 255
 
 
 
 
 
 Assistent deskundigenprogramma
 
 
 9 000
 
 
 ‒ 1 592
 
 
 7 408
 
 
 
 
 
 Internationale Financiële Instellingen
 
 
 8 000
 
 
 1 592
 
 
 9 592
 
 
 
 
 
 Middelenaanvullingen multilaterale banken en fondsen
 
 
 79 789
 
 
 0
 
 
 79 789
 
 
 
 
 
 Kapitaalaanvullingen bij regionale ontwikkelingsbanken
 
 
 8 156
 
 
 ‒ 1 504
 
 
 6 652
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan IFI's voor steun Oekraine
 
 
 140 000
 
 
 27 000
 
 
 167 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nog te verdelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nog te verdelen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.2
 
 
 
 
 Overig armoedebeleid
 
 
 
 
 103 216
 
 
 
 
 ‒ 15 963
 
 
 
 
 87 253
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kleine activiteiten posten en cultuur en ontwikkeling
 
 
 8 385
 
 
 ‒ 105
 
 
 8 280
 
 
 
 
 
 Nationale SDG Implementatie
 
 
 650
 
 
 ‒ 70
 
 
 580
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nationale SDG Implementatie
 
 
 155
 
 
 ‒ 71
 
 
 84
 
 
 
 
 
 Programmamiddelen Oekraine - ln-kind steun
 
 
 5 300
 
 
 ‒ 541
 
 
 4 759
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 UNESCO
 
 
 4 337
 
 
 0
 
 
 4 337
 
 
 
 
 
 Diverse ondersteunende activiteiten
 
 
 23 874
 
 
 ‒ 23 342
 
 
 532
 
 
 
 
 
 Kleine activiteiten posten en cultuur en ontwikkeling
 
 
 2 529
 
 
 ‒ 8
 
 
 2 521
 
 
 
 
 
 Schuldverlichting
 
 
 57 736
 
 
 4 604
 
 
 62 340
 
 
 
 
 
 Voorlichting op het terrein van Ontwikkelingssamenwerking
 
 
 250
 
 
 ‒ 140
 
 
 110
 
 
 
 
 
 Verdragsmiddelen Suriname
 
 
 0
 
 
 3 710
 
 
 3 710
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.4
 
 
 
 
 Nog te verdelen i.v.m. wijzigingen BNI en/of toerekeningen
 
 
 
 
 11 070
 
 
 
 
 ‒ 72 696
 
 
 
 
 ‒ 61 626
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 45 088
 
 
 
 
 10 350
 
 
 
 
 55 438
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.20
 
 
 
 
 Ontvangsten en restituties met betrekking tot leningen
 
 
 
 22 182
 
 
 0
 
 
 22 182
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.21
 
 
 
 
 Ontvangsten OS
 
 
 
 21 176
 
 
 0
 
 
 21 176
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.22
 
 
 
 
 Koersverschillen OS
 
 
 
 0
 
 
 10 000
 
 
 10 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.23
 
 
 
 
 Diverse ontvangsten non-ODA
 
 
 
 1 730
 
 
 350
 
 
 2 080
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Verplichtingen
 De verplichtingen op artikel 5 nemen af. Dit komt doordat een aantal verplichtingen pas in 2024 wordt aangegaan, waardoor deze in 2023 vrijvallen. Het gaat dan om bijvoorbeeld de kapitaalaanvulling van de IBD. Daarnaast is op het gebied van schuldverlichting rekening gehouden met een hogere verplichtingenstand dan nodig bleek, daarom wordt dit ook naar beneden bijgesteld.
 Uitgaven
 Artikelonderdeel 5.1
 De uitgaven voor dit subartikel nemen toe. Dit komt voornamelijk door de steun aan Oekraïne ter hoogte van EUR 27 miljoen in het kader van het derde steunpakket. Dit bestaat uit EUR 7 miljoen voor technische assistentie van het IMF en EUR 20 miljoen voor een funded guarantee aan de European Bank for Reconstruction and Development (EBRD) voor gasaankopen.
 Daarnaast vindt een aantal overboekingen plaats tussen budgetten binnen het subartikel.
 Artikelonderdeel 5.2
 De uitgaven op dit subartikel nemen per saldo af. Dit komt voornamelijk doordat de reservering voor de verdragsmiddelen Suriname voor 2023 naar beneden is bijgesteld en is overgeheveld naar een aparte budgetregel. De rest van de middelen wordt in de Eerste suppletoire begroting van 2024 in het juiste kasritme geplaatst, omdat niet alle middelen in 2023 uitgegeven konden worden. Het budget dat in 2023 vrijvalt, vloeit naar het verdeelartikel 5.4.
 Artikelonderdeel 5.4
 Om de inzichtelijkheid van de BHOS-begroting verder te verbeteren is er met ingang van begrotingsjaar 2017 artikelonderdeel 5.4 gecreëerd. Op dit artikelonderdeel wordt ook overprogrammering geregistreerd. Overprogrammering houdt in dat er meer programma’s of bijdragen worden gepland dan waarvoor budget beschikbaar is, in de verwachting dat over het algemeen de uitvoering van programma’s en/of betalingen vertraging oploopt. De uitvoering van het beleid leert dat bijvoorbeeld (geo)politieke ontwikkelingen en uitvoeringsmogelijkheden in landen waarin programma’s worden uitgevoerd gedurende het jaar kunnen leiden tot vertragingen in de uitputting van de ODA-middelen. Indien er sprake is van overprogrammering is dat zichtbaar als een negatieve stand op het verdeelartikel. Over de verdere werking van dit artikel verwijs ik u naar de Kamerbrief als reactie op Motie van der Graaf c.s. (Kamerstuk II, 36200 XVII nr. 32) over fluctuaties van het ODA-budget.
 De beginstand van het verdeelartikel is inclusief het aangenomen amendement Grinwis c.s. (Kamerstuk 36435-XVII-15), welke is aangenomen op de suppletoire begroting Prinsjesdag.
 Om de informatievoorziening aangaande de mutaties op het verdeelartikel te verbeteren wordt onderstaande tabel opgenomen in de suppletoire begrotingen van BHOS.
 
 Tabel 9 Mutaties verdeelartikel 5.4 (bedragen x EUR 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 Beginstand (A)
 
 
 
 
 11.070
 
 
 
 
 
 Verdeling amendement Grinwis c.s.
 
 
 ‒ 70.000
 
 
 
 
 Humanitaire hulp Palestijnse gebieden
 
 
 ‒ 10.000
 
 
 
 
 Eerstejaarsopvang asielzoekers
 
 
 ‒ 10.700
 
 
 
 
 Desaldering ontvangsten
 
 
 10.000
 
 
 
 
 ODA-meevallers
 
 
 8.758
 
 
 
 
 Overig
 
 
 ‒ 754
 
 
 
 
 
 Totaal mutaties (B)
 
 
 
 
 ‒ 72.696
 
 
 
 
 
 
 Eindstand (A+B)
 
 
 
 
 ‒ 61.626
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 De ontvangsten op het subartikel nemen toe. Dit komt voornamelijk vanwege geraamde koersverschillen. Buitenlandse Zaken werkt met een vooraf vastgestelde wisselkoers ten opzichte van buitenlandse valuta (de corporate rate). Deze koers wordt samen met de presentatie van de begroting vastgesteld. Omdat bij betalingen in buitenlandse valuta gedurende het jaar echter een verschil ontstaat als gevolg van de werkelijk geldende koers, ontstaat er een saldo. Dit saldo wordt verantwoord op het artikel 5 maar geldt voor de gehele BHOS-begroting.