Wijziging van de Wet participatiebudget en de Wet educatie en beroepsonderwijs in verband met een tijdelijke verlenging van de oormerking educatie en de bestedingsverplichting bij roc's; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST135246
 2009-2010
 
 32 146
 Wijziging van de Wet participatiebudget en de Wet educatie en beroepsonderwijs
in verband met een tijdelijke verlenging van de oormerking educatie en de
bestedingsverplichting bij roc’s
 
 
 
 
 Nr. 
 3
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 I. ALGEMEEN DEEL
 1. Inleiding
 In de Wet participatiebudget is vastgelegd dat de oormerking voor educatie
per 1 januari 2010 en de bestedingsverplichting van gemeenten bij regionale
opleidingencentra (roc’s) per 1 januari 2011 komen te vervallen.
De afgelopen periode heeft zich een aantal ontwikkelingen voorgedaan die hebben
geleid tot een heroverweging door het kabinet van de besluitvorming over de
oormerking voor educatie en de bestedingsverplichting bij roc’s. Bij
deze heroverweging, opgenomen in de ontwerpbegroting 2010 van het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), is rekening gehouden met uitdagingen
waarmee het stelsel van middelbaar beroepsonderwijs recent is geconfronteerd
en die het stelsel zwaar onder druk zetten. Dit terwijl het publiek bekostigde
beroepsonderwijs en educatie een belangrijke maatschappelijke functie vervult,
doordat:
 – het merendeel van de beroepsbevolking in dit onderwijs zijn beroepskwalificerende
opleiding volgt (de rest volgt hbo of wo);
 – het gaat om diplomagericht beroepsonderwijs dat voor iedereen
toegankelijk is (jong, oud, gehandicapt, nieuwkomer, laatbloeier, VSV-er,
initieel en postinitieel onderwijs, tweedekans onderwijs);
 – jongeren maar ook volwassenen die nog geen startkwalificatie hebben
behaald een zwaar beroep doen op het mbo. Iedereen die ouder is dan 18 jaar
en nog een startkwalificatie wil halen, is aangewezen op de bve-sector;
 – werkgevers veel belang hebben bij goed beroepsonderwijs;
 – vanuit het oogpunt van participatie van burgers in de samenleving
en op de arbeidsmarkt het beroepsonderwijs een onmisbare rol vervult.
 
 De druk op deze maatschappelijke functie en daarmee op de publiek bekostigde
instellingen voor beroepsonderwijs en educatie is op dit moment zeer groot
als gevolg van de crisis in combinatie met de invoering van een nieuwe competentiegerichte
kwalificatiestructuur. Deze invoering is een modernisering die van veel mbo-instellingen
veel aandacht vraagt. Dit blijkt ook uit de uitkomsten van het onderzoek dat
de Tweede Kamer heeft laten uitvoeren (Kamerstukken II 2008/09,
31 524, nr. 2). Als gevolg van de crisis leveren de mbo-instellingen
daarnaast een belangrijke bijdrage aan het streven van het kabinet voor de
bestrijding van de jeugdwerkloosheid, om de jongeren langer op school te houden
en hen te begeleiden bij het vinden van erkende beroepspraktijkvormingsplaatsen.
 
 Ook het bestrijden van het voortijdig schoolverlaten en het herplaatsen
van uitvallers alsmede de Wet investeren in jongeren doet een groot beroep
op het stelsel van beroepsonderwijs en educatie. Daarnaast heeft de nieuwe
Wet inburgering repercussies gehad voor de roc’s. Het kabinet heeft
zich tevens genoodzaakt gezien om per 1 januari 2011 een bezuiniging
op het educatieonderdeel van het participatiebudget door te voeren van structureel € 35 mln.
 
 Al deze recente ontwikkelingen gekoppeld aan de introductie van marktwerking
in de volwasseneducatie, die een grotere onzekerheid tot gevolg heeft over
het binnenhalen van opdrachten voor het verzorgen van educatietrajecten en
het daarvoor benodigde personeel, betekenen op dit moment een te groot risico
voor het publieke bestel.
 
 De marktwerking in de educatie (vervallen oormerking en beëindigen
bestedingsverplichting) zal met 3 jaar (tevens maximum) worden uitgesteld
tot en met 31 december 2012. De introductie van deze marktwerking geschiedt
bij algemene maatregel van bestuur. Alleen in geval van overmacht zal voornoemde
termijn worden verlengd. De oormerking en bestedingsverplichting zullen gelijktijdig
worden beëindigd. Deze periode zal worden benut om met belanghebbenden
te werken aan een gedegen introductie van marktwerking in de educatie. Gedurende
deze tijd worden schotten tussen het educatie- en inburgeringsbudget geplaatst.
De toekomstige introductie van de marktwerking in de educatie zal bij algemene
maatregel van bestuur geregeld worden.
 
 Alvorens het kabinetsbesluit openbaar is gemaakt via de Miljoenennota
2010 zijn de VNG, een aantal wethouders van grote steden alsmede de MBO Raad
geïnformeerd over het besluit. Als gevolg van deze contacten zijn de
navolgende afspraken gemaakt:
 – met de MBO Raad en VNG zal overleg worden gevoerd over het realiseren
van de invoering van de marktwerking voor de educatie met ingang van 2013;
 – met de MBO Raad en de VNG zal overleg worden gevoerd over de te
leveren prestaties inzake het aanbod voor laaggeletterden, vavo en NT2;
 – in de komende periode zal veel tijd en aandacht worden besteed
aan de kwaliteit, bedrijfsvoering en prestaties van individuele mbo-instellingen.
 
 Daarnaast hebben alle gemeenten op 15 september een aangetekende
brief ontvangen om hen te informeren over het besluit tot uitstel van de marktwerking
van het educatieonderdeel van het participatiebudget. Tevens zijn de gemeenten
geïnformeerd over de uitzondering die wordt gemaakt voor juridische verplichtingen
die gemeenten reeds vóór 15 september 2009 met het oog
op de doelstellingen van de volwasseneneducatie zijn aangegaan met (particuliere)
aanbieders (niet zijnde roc’s), die betaald worden uit het participatiebudget.
 
 Paragraaf 2 van het algemeen deel van deze memorie van toelichting
beschrijft hoe het bovenstaande is uitgewerkt en welke gevolgen dat voor gemeenten
en educatieaanbieders heeft. Daarna wordt in paragraaf 3 stilgestaan
bij de communicatie, handhaafbaarheid en administratieve lasten
voor burgers. Tot slot wordt in paragraaf 4 ingegaan op de financiële
gevolgen voor de Rijksbegroting.
 2. Uitwerking van de maatregelen
 Per 1 januari 2009 vormen de budgetten voor educatie, inburgering
en re-integratie samen het participatiebudget. Het budget ingebracht door
de minister van OCW dient in 2009 nog in het geheel aan educatie besteed te
worden bij een roc. Aan deze situatie zou per 1 januari 2010 een einde
komen door het verdwijnen van de oormerking voor educatie en per 1 januari
2011 door het verdwijnen van de bestedingsverplichting bij roc’s. Gezien
de in paragraaf 1 genoemde argumenten is besloten de marktwerking in
de educatie (vervallen oormerking en beëindigen bestedingsverplichting)
met 3 jaar (tevens maximum) uit te stellen tot en met 31 december 2012.
De introductie van deze marktwerking geschiedt bij algemene maatregel van
bestuur. Alleen in geval van overmacht zal voornoemde termijn worden verlengd.
De oormerking en bestedingsverplichting zullen gelijktijdig worden beëindigd.
 Deze verlenging van de oormerking en de bestedingsverplichting heeft voor
gemeenten het gevolg dat zij in deze periode educatie bij roc’s moeten
inkopen en het budget ingebracht door de minister van OCW niet kunnen gebruiken
voor de inkoop van inburgerings- en re-integratietrajecten. Er blijft een
schot bestaan tussen het budget ingebracht door de minister van OCW en de
overige budgetten van het participatiebudget. Voor roc’s heeft dit het
gevolg dat zij de wettelijke taak om educatie aan te bieden, voorlopig blijven
behouden. Educatietrajecten bij particuliere aanbieders zullen niet door gemeenten
met middelen uit het budget ingebracht door de minister van OCW en de minister
voor WWI gefinancierd kunnen worden, tenzij er vóór 15 september
2009 (Prinsjesdag), juridische verplichtingen hiervoor zijn aangegaan (zie
toelichting bij artikel I, onderdeel C, onder 3).
 
 Vastgesteld is dat er tot 15 september 2009 nog weinig gemeenten
openbare (Europese) aanbestedingsprocedures hebben gepubliceerd, dan wel juridische
verplichtingen zijn aangegaan op het terrein van educatie. Deze constatering
is gebaseerd op het raadplegen van de nationale Aanbestedingskalender en het
supplement op het Publicatieblad van de Europese Unie, de Tenders Electronic
Daily (hierna: TED-bank) en signalen die het ministerie van OCW zelf heeft
ontvangen vanuit de bve-sector en gemeenten. Dit betekent dat de kans dat
marktpartijen al voorbereidingsactiviteiten zijn gestart, beperkt is.
 3. Communicatie, handhaafbaarheid en administratieve
lasten voor burgers
 De maatregelen hebben geen gevolgen voor de handhaafbaarheid en administratieve
lasten voor burgers, omdat ze geen veranderingen aanbrengen ten opzichte van
de huidige situatie in de wijze waarop zij in aanmerking komen voor een educatieopleiding.
 
 Aangezien er voor roc’s en particuliere aanbieders geen wijzigingen
plaatsvinden ten opzichte van 2009, heeft deze wijziging ook geen gevolgen
voor de administratieve lasten van instellingen en bedrijven. Daarom behoefde
het voorstel niet te worden voorgelegd aan Actal.
 
 Bovendien zijn er nauwelijks gevolgen voor de interbestuurlijke lasten.
Zoals gebruikelijk dienen zij bij de verantwoording aan te geven dat zij vóór
15 september 2009 al juridische verplichtingen waren aangegaan.
 
 Op Prinsjesdag zijn de gemeenten per aangetekende brief geïnformeerd
dat de marktwerking voor het educatieonderdeel van het participatiebudget
is uitgesteld (door verlenging oormerking voor educatie én de bestedingsverplichting
bij roc’s).
 Een kopie van deze brief is verstuurd naar de VNG, Divosa, MBO Raad, Paepon
en Boaborea en hen is gevraagd of zij hun leden op de hoogte willen brengen
van de nieuwe ontwikkelingen.
 De communicatie over het uitstellen van de ontschotting zal tevens meelopen
met de reguliere communicatie over het participatiebudget zoals nu door het
ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) samen met het ministerie
van VROM/WWI en het ministerie van OCW wordt gevoerd.
 4. Financiële gevolgen
 De maatregelen worden budgettair neutraal doorgevoerd. Wel kan de invoering
op korte termijn beperkte financiële gevolgen hebben. Deze worden op
dit moment nagenoeg nihil geschat.
 
 Er is een uitzondering in de wetswijziging opgenomen voor gemeenten die
reeds juridische verplichtingen zijn aangegaan met (particuliere) aanbieders
ten laste van het participatiebudget met het oog op de doelstellingen van
de volwasseneneducatie, voor zover deze zijn afgesloten vóór
15 september 2009 (Prinsjesdag). Voor deze gemeenten blijft de bestedingsverplichting
bij roc’s voor de middelen ingebracht door de minister van OCW van toepassing.
In verband hiermee wordt voor deze uitzondering in het wetsvoorstel terugwerkende
kracht tot en met voormelde datum opgenomen. In de artikelsgewijze toelichting
bij artikel I, onderdeel C, wordt een nadere uitleg gegeven hoe hier in de
praktijk mee omgegaan dient te worden.
 
 Deze memorie van toelichting wordt wat betreft de wijzigingen van de Wet
participatiebudget mede ondertekend namens de Staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid en de Minister voor Wonen, Wijken en Integratie.
 II. ARTIKELSGEWIJS
 ARTIKEL I. WET PARTICIPATIEBUDGET
 Onderdeel A
 Dit is een technische verbetering waarbij een foutieve verwijzing wordt
gecorrigeerd.
 Onderdeel B
 Het huidige artikel 9, onderdelen C, D, I, J, K, O en P, van de Wet participatiebudget
bevat wijzigingen van de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) die samenhangen
met het vervallen per 1 januari 2011 van de bestedingsverplichting van
gemeenten bij roc’s. De desbetreffende onderdelen die het vervallen
van de bestedingsverplichting per 1 januari 2011 regelen, zijn nog niet
in werking getreden. Omdat de bestedingsverplichting tijdelijk wordt verlengd,
behoeven genoemde onderdelen van artikel 9 aanpassing. Dit onderdeel strekt
daartoe.
 Onderdeel C
 Met de wijziging van artikel 14, eerste en tweede lid, worden de op grond van dat artikel bestaande oormerking educatie en de bestedingsverplichting
van gemeenten bij roc’s tijdelijk verlengd tot een bij algemene maatregel
van bestuur te bepalen tijdstip.
 
 In verband met het tijdelijk verlengen van de oormerking voor educatie
komt het derde lid te vervallen. Er wordt in artikel 14 een nieuw derde lid
toegevoegd. Dit ziet op de situatie waarin gemeenten reeds vóór
15 september 2009 – Prinsjesdag – juridische verplichtingen
zijn aangegaan in verband met de inkoop van opleidingen educatie met het oog
op de doelstellingen van de volwasseneneducatie. Onder juridische verplichtingen
wordt in dit wetsvoorstel verstaan de situatie dat:
 a. de gemeente voor educatie een overheidsopdracht voor diensten als bedoeld
in artikel 1, onder j, van het Besluit aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten
is aangegaan met (particuliere) aanbieders (niet zijnde roc’s), die
betaald worden uit het participatiebudget.
 b. een gemeente die voorafgaand aan de situatie bedoeld onder a een mededeling
van een gunningsbeslissing heeft verzonden aan de inschrijvers bij de desbetreffende
Europese aanbestedingsprocedure.
 c. een gemeente die kleinere opdrachten voor educatie waarop de Europese
aanbestedingsregelgeving niet van toepassing is, heeft gegund.
 Dit laat onverlet dat voor de betreffende gemeenten de bestedingsverplichting
bij roc’s voor de middelen ingebracht door de minister van OCW onverkort
van toepassing blijft.
 Onderdeel D
 Het financiële schot in verband met het door de minister van OCW
ingebrachte deel van het participatiebudget geeft de zekerheid dat dat deel
van het participatiebudget wordt besteed aan educatie bij roc’s. Gelet
op het feit dat educatiegelden niet besteed mogen worden aan inburgeraars
die ingeschreven worden voor een opleiding Nederlands als tweede taal I en
II, niveaus B1 en B2 van het Raamwerk NT2, die opleiden voor het niveau van
het diploma Nederlands als tweede taal, bedoeld in het Staatsexamenbesluit
Nederlands als tweede taal of een opleiding Nederlands als tweede taal, niveaus
A1 en A2 van het Raamwerk NT2, ligt het tevens in de rede om inburgeringsmiddelen
niet in te zetten voor educatiedoeleinden. In artikel 14a, eerste lid, wordt
dit geregeld. In het tweede lid is vastgelegd dat dit artikel kan komen te
vervallen bij algemene maatregel van bestuur.
 ARTIKEL II. WET EDUCATIE EN BEROEPSONDERWIJS
 Inleiding
 De oormerking voor educatie zal, in plaats van op 1 januari 2010,
op een later tijdstip vervallen. Artikel 9 van de Wet participatiebudget regelt
via wijziging van de relevante artikelen uit de WEB het vervallen van de oormerking
per 1 januari 2010. Om dit te voorkomen vervangen de wijzigingen van
de WEB uit dit wetsvoorstel de desbetreffende WEB-artikelen uit artikel 9
van de Wet participatiebudget.
 Onderdeel A
 De roc’s blijven tot een bij algemene maatregel van bestuur te bepalen
tijdstip verplicht om opleidingen educatie te verzorgen. Vanaf het tijdstip
dat in bedoelde algemene maatregel van bestuur wordt vastgelegd, bestaat voor
roc’s niet langer meer de verplichting, maar wel de mogelijkheid, opleidingen
educatie aan te bieden.
 Onderdeel B
 Artikel 2.3.3 wordt aangepast om te realiseren dat gemeenten hun bestedingsverplichting
voor opleidingen educatie bij roc’s voorlopig behouden. Bij algemene
maatregel van bestuur wordt het tijdstip vastgelegd per wanneer deze bestedingsverplichting
komt te vervallen.
 Onderdeel C
 Deze wijziging van artikel 8.1.1, zesde lid, regelt dat de toelating tot
de opleidingen educatie tot een bij algemene maatregel van bestuur te bepalen
tijdstip niet open staat voor volwassenen die inburgeringsplichtig of vrijwillige
inburgeraars zijn, omdat deze groepen gebruik dienen te maken van de inburgeringsvoorzieningen,
bedoeld in de Wet inburgering.
 ARTIKEL III. SAMENLOOP
 Op 1 januari 2010 zal naar verwachting een deel van het wetsvoorstel
tot wijziging van de Wet inburgering (vrijwillige inburgering, persoonlijk
inburgeringsbudget en harmoniseren handhavingstermijnen) (Kamerstukken I 2008/09,
31 791, nr. A) in werking treden. Dat wetsvoorstel wijzigt eveneens artikel
8.1.1 van de WEB. Voor het geval voormeld wetsvoorstel later in werking treedt,
is in dit wetsvoorstel deze samenloopbepaling opgenomen.
 ARTIKEL IV. INWERKINGTREDING
 Het streven is erop gericht dit wetsvoorstel op 1 januari 2010 in
werking te laten treden ter voorkoming dat de oormerking voor educatie per
die datum vervalt. Artikel I, onderdeel C, onder 3, werkt terug tot en met
15 september 2009. Op die datum (Prinsjesdag) is de maatregel van de
voorlopige verlenging van de oormerking voor educatie en de bestedingsverplichting
van de gemeenten bij roc’s bekend gemaakt. Om ervoor te zorgen dat deze
maatregel optimale werking heeft, moet voorkomen worden dat gemeenten na 15 september
2009 nog nieuwe juridische verplichtingen aangaan die daarna niet meer ongedaan
kunnen worden gemaakt waardoor het netto rendement van deze maatregel zou
verminderen.
 
 De staatsecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart