Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2019-11-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2019‒2020
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 35 350
 B
 
 Wijziging van de begrotingsstaat van het gemeentefonds (B) voor het jaar 2019 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota)
 
 
 Nr. 2
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 Ontvangen 26 november 2019
 
 
 INHOUDSOPGAVE
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 
 
 
 
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL 
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 B.
 
 
 
 
 BEGROTINGSTOELICHTING
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Leeswijzer
 
 
 3
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Het beleid
 
 
 3
 
 
 
 
 
 
 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties
 
 
 3
 
 
 
 
 
 3
 
 
 Het beleidsartikel
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikel 1 Gemeentefonds
 
 
 5
 
 
 
 
 
 4
 
 
 Bijlagen
 
 
 7
 
 
 
 
 
 
 Overzicht integratie-uitkeringen gemeentefonds
 
 
 7
 
 
 
 
 
 
 Overzicht decentralisatie-uitkeringen gemeentefonds
 
 
 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL 
 
 Wetsartikel 1 
 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2019 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat van het gemeentefonds.
 Het in die begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikel wordt in onderdeel B. van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
 Wetsartikel 3 
 Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben gemeenten gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als verplichting voor het totaal van de algemene uitkering en de aanvullende uitkeringen is opgenomen. Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben de gemeenten gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van de decentralisatie-uitkeringen is opgenomen. 
 De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in deze memorie van toelichting.
 De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 
 R.W. Knops
 De Staatssecretaris van Financiën,
 M. Snel
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 BEGROTINGSTOELICHTING
 
 
 
 1
 Leeswijzer
 
 De tweede suppletoire begroting geeft een beeld van de uitvoering van de begroting 2019. De stand van de tweede suppletoire begroting wordt opgebouwd vanaf de stand van de eerste suppletoire begroting 2019.
 
 
 
 2
 Het beleid
 
 Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij gemeenten. Indien dit gepaard gaat met een toevoeging aan of een uitname uit het gemeentefonds, wordt dit begrotingstechnisch verwerkt. In de onderstaande tabel worden de mutaties groter dan € 30 mln. weergegeven. Daarbij is onderscheid aangebracht tussen nominale mutaties enerzijds en overboekingen van/naar andere departementen anderzijds. 
 
 
 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties
 
 
 Belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2019 (Tweede suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven 2019
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting 2019
 
 
 
 
 30.147.959
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2019
 
 
 
 
 31.159.692
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belangrijkste suppletoire mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nominale mutaties
 
 
 
 
 
 1 Accres 2019
 
 
 ‒ 218.343
 
 
 
 
 2 Ruimte onder plafond BCF 2019
 
 
 80.823
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overboekingen
 
 
 
 
 
 3 Aardgasvrije wijken
 
 
 34.096
 
 
 
 
 4 Regionale opgaven
 
 
 39.843
 
 
 
 
 5 Ambulantisering in de ggz
 
 
 50.000
 
 
 
 
 6 Perspectief op werk
 
 
 35.000
 
 
 
 
 7 Transitievisie warmte
 
 
 71.746
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 124.170
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting 2019
 
 
 
 
 31.377.027
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 1. Accres 2019
 Het gemeentefonds ontwikkelt zich evenredig met de accres-relevante uitgaven (ARU) van het Rijk. Nemen de ARU van jaar op jaar toe, dan neemt ook de algemene uitkering van het gemeentefonds toe. Bij een afname van de ARU geldt het omgekeerde. De groei of krimp van het gemeentefonds als gevolg van deze normeringssystematiek wordt accres genoemd.
 Het accres van tranche 2019 bedraagt € 1.068 mln. positief. Dat is een negatieve bijstelling van € 218 mln. ten opzichte van de 1e suppletoire begroting 2019 van het gemeentefonds. Deze negatieve bijstelling is een gevolg van de besluitvorming van het Kabinet en wordt met name veroorzaakt door lagere uitgaven van het Rijk in 2019. 
 2. Ruimte onder plafond BCF 2019
 De ontwikkeling van het BTW-compensatiefonds (BCF) en het bijbehorende plafond leiden conform het Financieel Akkoord Rijk/VNG/IPO met ingang van 2015 tot een toename of afname van de algemene uitkering van de fondsen. Voor 2019 is vooralsnog sprake van ruimte onder het plafond, met als gevolg een toevoeging aan de algemene uitkering van € 81 mln.
 3. Aardgasvrije wijken
 Vanuit het programma Aardgasvrije wijken ontvangen 27 gemeenten in 2019 de tweede tranche van de bijdrage van het Ministerie van BZK voor het aardgasvrij maken van woonwijken.
 4. Regionale opgaven
 Het Kabinet heeft geld gereserveerd voor het aanpakken van regionale opgaven. Deze bijdrage betreft de 2e tranche van de regionale opgaven door gemeenten. Deze bijdrage is bestemd voor regionale opgaven in en rond de gemeenten Ede, Tilburg, Den Haag, Doetinchem, Noordoost Fryslan. en Zaanstad.
 5. Ambulantisering in de ggz
 Het hoofdlijnenakkoord ggz beschrijft de ambities voor de ggz-sector voor de periode 2019-2022. Belangrijk onderdeel daarvan is het verder realiseren van de beweging ‘juiste zorg op de juiste plek’ en het verbeteren van de samenwerking over de grenzen van het zorgdomein en het sociaal domein. Het kabinet stelt financiële middelen beschikbaar voor het realiseren van de ambities uit het hoofdlijnenakkoord ggz. De reeks loopt op van € 50 mln. in 2019 tot € 95 mln. 2022 en wordt daarna structureel ingeboekt. Het kabinet erkent hiermee de noodzaak van een structurele financiële bijdrage aan de gemeenten om de ambulantiseringsdoelstelling te behalen.
 6 Perspectief op werk
 Werkgevers, gemeenten, UWV, MBO-Raad en de Ministeries van OCW en SZW hebben met de Intentieverklaring Perspectief op Werk (PoW) een oproep aan de arbeidsmarktregio’s gedaan om de kansen die de huidige arbeidsmarkt biedt optimaal te benutten. In het kader van de Intentieverklaring PoW ontvangen 35 gemeenten namens hun arbeidsmarktregio elk een impulsfinanciering van € 1 mln. voor hun actieplan.
 Perspectief op Werk is een extra impuls voor de arbeidstoeleiding van mensen die willen en kunnen werken, maar niet zelfstandig de weg naar werk vinden. Een intensievere samenwerking tussen publieke en private partijen moet zorgen voor goede matches tussen werkzoekenden en beschikbaar werk. Perspectief op Werk is naast een extra impuls ook een leertraject om vanuit de praktijk te bezien hoe de bemiddeling van deze groep verbeterd kan worden.
 7. Transitievisie warmte
 Vanuit het totale budget van € 150 mln. voor Klimaatmiddelen voor de decentrale overheden is € 71,7 mln. beschikbaar gesteld aan gemeenten voor het uitwerken van de gemeentelijk Transitievisie warmte. In 2021 moet elke gemeente een transitievisie warmte hebben opgesteld. In het Klimaatakkoord (Kamerstukken 2018/19, 32813, nr. 263) staat daarover het volgende: Gemeenten zullen uiterlijk eind 2021 een transitievisie warmte vaststellen waarin het tijdspad waarin wijken worden verduurzaamd, is vastgelegd.
 
 
 
 
 3
 Het beleidsartikel
 
 
 
 Beleidsartikel 1 Gemeentefonds
 
 In onderstaande tabel worden voor de verplichtingen, de uitgaven en de ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het gemeentefonds weergegeven. Hiermee worden de integrale uitgaven die samenhangen met de samengestelde beleidsdoelstelling (het nastreven van een adequate omvang van het gemeentefonds en het nastreven van een adequate verdeling van de middelen over de gemeenten) inzichtelijk gemaakt.
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel budgettaire gevolgen van beleid, beleidsartikel gemeentefonds (Tweede suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting (1)
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting (2)
 
 
 Mutaties 2e suppletoire begroting (3)
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting (4)=(2+3)
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenen nota
 
 
 Overige mutaties 2e suppletoire begroting
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 30.147.959
 
 
 
 
 30.850.004
 
 
 
 
 53.307
 
 
 
 
 164.028
 
 
 
 
 31.067.339
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 30.147.959
 
 
 
 
 31.159.692
 
 
 
 
 53.307
 
 
 
 
 164.028
 
 
 
 
 31.377.027
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht (percentage)
 
 
 
 100%
 
 
 
 
 100%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 1.711
 
 
 
 
 4.061
 
 
 
 
 ‒ 374
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 3.687
 
 
 
 
 
 Kosten Financiële-verhoudingswet
 
 
 1.711
 
 
 4.061
 
 
 ‒ 374
 
 
 0
 
 
 3.687
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan ZBO's/RWT's
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 374
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 374
 
 
 
 
 
 Kosten Financiële-verhoudingswet
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 374
 
 
 0
 
 
 374
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan medeoverheden
 
 
 
 
 30.146.248
 
 
 
 
 31.155.631
 
 
 
 
 53.307
 
 
 
 
 164.028
 
 
 
 
 31.372.966
 
 
 
 
 
 Algemene uitkeringen en de aanvullende uitkeringen
 
 
 24.888.257
 
 
 25.284.800
 
 
 ‒ 131.072
 
 
 ‒ 2.562
 
 
 25.151.166
 
 
 
 
 Integratie-uitkeringen
 
 
 4.310.733
 
 
 4.434.164
 
 
 65.512
 
 
 0
 
 
 4.499.676
 
 
 
 
 Decentralisatie-uitkeringen
 
 
 947.258
 
 
 1.436.667
 
 
 118.867
 
 
 166.590
 
 
 1.722.124
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 30.147.959
 
 
 
 
 31.159.692
 
 
 
 
 53.307
 
 
 
 
 164.028
 
 
 
 
 31.377.027
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 Opdrachten
 Kosten Financiële-verhoudingswet
 Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het gemeentefonds en het onderhoud van het betaalsysteem.
 Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
 Kosten Financiële-verhoudingswet
 Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het gemeentefonds en het onderhoud van het betaalsysteem.
 Bijdragen aan mede overheden
 Algemene uitkering en de aanvullende uitkeringen
 Dit betreft de uitkering aan alle gemeenten, die ten goede komt aan de algemene middelen van de gemeenten. De uitkering is gebaseerd op de artikelen 5 en 6 van de Financiële-verhoudingswet.
 Integratie-uitkeringen
 Dit betreft de uitkering die wordt toegepast als rechtstreekse overheveling van middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk is vanwege de omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering voorziet dan in een geleidelijke overgang naar de algemene uitkering. De uitkering is gebaseerd op artikel 5 lid 2 van de Financiële-verhoudingswet. Een overzicht van de integratie-uitkeringen is opgenomen in bijlage 4.1. Meer informatie over de integratie-uitkeringen is te vinden in de circulaires van het Gemeentefonds.
 Decentralisatie-uitkeringen 
 Naast de algemene uitkering en de integratie-uitkering bestaat in het gemeentefonds ook de decentralisatie-uitkering. De verdeling van de decentralisatie-uitkering volgt evenmin als de integratie-uitkering de regels van de verdeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds. Anders dan bij de integratie-uitkering, waar de termijn van overheveling naar de algemene uitkering van tevoren vaststaat, ontbreekt bij de decentralisatie-uitkering een dergelijke termijn. Een overzicht van de decentralisatie-uitkeringen is opgenomen in bijlage 4.2. Meer informatie over de decentralisatie-uitkeringen is te vinden in de circulaires van het Gemeentefonds.
 Ontvangsten
 Sinds de invoering van de Financiële-verhoudingswet zijn de uitgaven en de (belasting-)inkomsten op grond van artikel 4 van die wet over ieder uitkeringsjaar aan elkaar gelijk. 
 
 
 
 
 
 
 4
 Bijlagen
 
 
 
 Overzicht integratie-uitkeringen gemeentefonds
 
 
 Overzicht integratie-uitkeringen gemeentefonds (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven 2019
 
 
 
 
 
 
 Voogdij 18+
 
 
 680.360
 
 
 
 
 Beschermd wonen
 
 
 1.809.397
 
 
 
 
 Participatie
 
 
 1.999.849
 
 
 
 
 Verhoging raadsledenvergoeding kleine gemeenten
 
 
 9.763
 
 
 
 
 Wijziging betalingsverloop 2018
 
 
 307
 
 
 
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting 2019
 
 
 
 
 4.499.676
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht decentralisatie-uitkeringen gemeentefonds
 
 
 Overzicht decentralisatie-uitkeringen gemeentefonds (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven 2019
 
 
 
 
 
 
 Aardgasvrije wijken
 
 
 34.096
 
 
 
 
 Actieprogramma Dak- en thuisloze jongeren
 
 
 1.338
 
 
 
 
 Asbeter
 
 
 648
 
 
 
 
 Basisregistratie Grootschalige Topografie
 
 
 211
 
 
 
 
 Basisregistratie Ondergrond
 
 
 100
 
 
 
 
 Beeldende kunst en vormgeving
 
 
 13.500
 
 
 
 
 Beter benutten
 
 
 176
 
 
 
 
 Bevolkingsdaling
 
 
 11.245
 
 
 
 
 Bibliotheekmiddelen
 
 
 1.000
 
 
 
 
 Bodemsanering
 
 
 53.621
 
 
 
 
 Bonus beschut werk
 
 
 8.329
 
 
 
 
 BRP centralisering inschrijving vergunninghouders
 
 
 4.731
 
 
 
 
 Buurtsportcoaches
 
 
 73.300
 
 
 
 
 Centrale Stem Opnemenig
 
 
 1.005
 
 
 
 
 City deal Eenvoudig Maatwerk
 
 
 124
 
 
 
 
 City Deal Voedsel
 
 
 25
 
 
 
 
 Correctie Waterschapswegen (Knelpunten verdeelproblematiek)
 
 
 3.612
 
 
 
 
 Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie
 
 
 5.216
 
 
 
 
 Dialoog Sinterklaasintocht
 
 
 35
 
 
 
 
 Eindhoven Internationale Knoop XL
 
 
 80
 
 
 
 
 Energieloketten
 
 
 12.397
 
 
 
 
 Europees Burgerinitiatief Stop Extremisme
 
 
 12
 
 
 
 
 Experimenten sociale benadering dementie
 
 
 1.000
 
 
 
 
 Faciliteiten besluit opvangcentra
 
 
 7.759
 
 
 
 
 Floriade Almere
 
 
 2.500
 
 
 
 
 Fort Oranje Zundert
 
 
 1.500
 
 
 
 
 Geluidsmaatregelen HSL Zuid
 
 
 3.906
 
 
 
 
 Geweld hoort nergens thuis
 
 
 3.600
 
 
 
 
 Gezond in de stad
 
 
 22.374
 
 
 
 
 Grensland conferentie Venlo
 
 
 30
 
 
 
 
 Groeiopgave Almere
 
 
 8.082
 
 
 
 
 GROS jongerenevenementen
 
 
 50
 
 
 
 
 Herstructurering wsw Oost-Groningen
 
 
 4.884
 
 
 
 
 Implementatie traject 5 sociaal domein
 
 
 310
 
 
 
 
 Impuls weerbaar bestuur
 
 
 240
 
 
 
 
 Jeugd
 
 
 21.700
 
 
 
 
 Jeugdhulp aan kinderen in een AZC
 
 
 5.100
 
 
 
 
 Kansen voor alle kinderen
 
 
 85.000
 
 
 
 
 Kerkenvisies
 
 
 3.500
 
 
 
 
 Koplopergemeenten Cliëntondersteuning
 
 
 8.164
 
 
 
 
 Landelijke voorziening vreemdelingen
 
 
 19.100
 
 
 
 
 Lerarentekort G4
 
 
 4.000
 
 
 
 
 LHBTI beleid regenboogsteden
 
 
 1.273
 
 
 
 
 Maatschappelijke begeleiding
 
 
 32.607
 
 
 
 
 Maatschappelijke opvang
 
 
 385.057
 
 
 
 
 MKBA Lelystad next level
 
 
 15
 
 
 
 
 Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
 
 
 738
 
 
 
 
 Nijmijgen Green Capital of Europe
 
 
 10
 
 
 
 
 NL DIGIbeter Innovatiebudget
 
 
 2.508
 
 
 
 
 Oeververbinding Rotterdam pre verkenning
 
 
 75
 
 
 
 
 Peel en Maas vangnet
 
 
 10
 
 
 
 
 Permanente registratie Den Haag
 
 
 1.232
 
 
 
 
 Perspectief op werk
 
 
 35.000
 
 
 
 
 Pilot integrale beveiligingsplannen
 
 
 950
 
 
 
 
 Pilot opvang en begeleiding asielzoekers
 
 
 756
 
 
 
 
 Pilot Roma en Sinti
 
 
 239
 
 
 
 
 Pilot Verdere integratie op de arbeidsmarkt
 
 
 897
 
 
 
 
 Pilots Flexibele opvang
 
 
 1.200
 
 
 
 
 Pilots logeerzorg
 
 
 875
 
 
 
 
 Pilots Verander opgave inburgering
 
 
 4.395
 
 
 
 
 Proeftuinen cultuurprofielen
 
 
 1.441
 
 
 
 
 Programmabureau Sociaal domein
 
 
 300
 
 
 
 
 Raadsondersteuning Groningen
 
 
 500
 
 
 
 
 Rechtspositiebesluit burgemeesters
 
 
 24
 
 
 
 
 Regionale Energie Strategieën
 
 
 28.045
 
 
 
 
 Regionale opgaven
 
 
 81.443
 
 
 
 
 Scholenprogramma Groningen
 
 
 8.875
 
 
 
 
 Slachtoffers mensenhandel (Vrouwenopvang)
 
 
 1.000
 
 
 
 
 Slimme en Duurzame mobiliteit MRA
 
 
 4.853
 
 
 
 
 Slimme laadpleinen
 
 
 248
 
 
 
 
 Sociale en emotionele ondersteuning gezondheidsgevolgen aardbeving
 
 
 4.600
 
 
 
 
 Sportakkoorden
 
 
 3.715
 
 
 
 
 Transformatiefonds Sociaal Domein Jeugd
 
 
 36.076
 
 
 
 
 Transitievisie warmte
 
 
 71.746
 
 
 
 
 Twinning arbeidsbemiddeling
 
 
 61
 
 
 
 
 Vangnetregeling Hoorn
 
 
 26
 
 
 
 
 Veilig Thuis
 
 
 32.100
 
 
 
 
 Veilige steden
 
 
 331
 
 
 
 
 Veiligheidshuizen
 
 
 7.700
 
 
 
 
 Verduurzaming basisscholen
 
 
 350
 
 
 
 
 Vergoeding hoofdstembureaus verkiezingen
 
 
 82
 
 
 
 
 Verhoging taalniveau statushouders
 
 
 20.000
 
 
 
 
 Verlenging impuls regionale Samenwerking GGZ
 
 
 930
 
 
 
 
 Versterking lokale aanpak jihadisme
 
 
 6.538
 
 
 
 
 Versterking lokale werkgelegenheid Groningen
 
 
 1.900
 
 
 
 
 Voorkomen van schulden en bestrijding van armoede
 
 
 14.225
 
 
 
 
 Voorschoolse voorziening peuters
 
 
 30.000
 
 
 
 
 Vrouwenopvang
 
 
 123.851
 
 
 
 
 VTH-taken
 
 
 46.700
 
 
 
 
 Vuelta 2020
 
 
 1.000
 
 
 
 
 Waddenzee werelderfgoed coördinator
 
 
 44
 
 
 
 
 Wijkaanpak
 
 
 14.349
 
 
 
 
 Woondeals
 
 
 2.098
 
 
 
 
 Zelfstandige woonvoorziening jongeren
 
 
 100
 
 
 
 
 Zoetwatermaatregelen
 
 
 5.203
 
 
 
 
 Zorgverlichter
 
 
 100
 
 
 
 
 Wijziging betalingsverloop 2018
 
 
 276.133
 
 
 
 
 
 Stand 2e suppletoire begroting 2019
 
 
 
 
 1.722.124