Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2023-09-19 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2023–2024
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 36 410
 J
 
 Vaststelling van de begrotingsstaat van het Deltafonds voor het jaar 2024
 
 
 Nr. 2
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 Ontvangen 19 september 2023
 
 
 
 
 GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
 
 
 Figuur 1 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal €1.819.495.000.
 
 
 
 Figuur 2 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 1.819.495.000.
 
 
 
 Figuur 3 Onderstaand zijn de gemiddelde jaarlijkse uitgaven per productartikel in de periode 2023–2037 gepresenteerd (bedragen x € 1 miljoen). Totaal gemiddeld € 1.794 miljoen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL
 
 Wetsartikel 1
 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.
 Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat voor het aangegeven jaar vast te stellen.
 Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.
 Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).
 
 
 
 
 De Minister van Infrastructuur en Waterstaat
 
 M.G.J.
 Harbers
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
 
 
 
 1.
 Leeswijzer
 
 Structuur
 
 De opzet en de structuur van de begroting voor het Deltafonds zijn gebaseerd op de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften van het Ministerie van Financiën. De begrotingstoelichting kent een opbouw waarbij afhankelijk van de informatievraag- en behoefte verder kan worden ingezoomd.
 
 
 –
 Allereerst is de begroting(wet)staat voor het Deltafonds voor het jaar 2024 opgenomen. Deze dient ter autorisatie van de budgetten die op artikelniveau in de verplichtingen-, uitgaven- en ontvangstenramingen worden voorgesteld.
 
 
 –
 In de Deltafondsagenda is vervolgens inzichtelijk gemaakt welke projecten in 2024 worden opgeleverd en bij welke projecten de uitvoering in 2024 begint.
 
 
 –
 Het laatste onderdeel van de agenda, «Begroting op hoofdlijnen», verstrekt inzicht in de belangrijkste budgettaire voorstellen die leiden tot wijziging van de begroting. Hiermee kan snel een indruk worden verkregen van de inhoud van dit wetsvoorstel.
 
 
 –
 In de artikelgewijze toelichting bij dit wetsvoorstel zijn de Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) tabellen met de realisatieprojecten alsmede de verkenningen en planuitwerkingprogramma’s opgenomen waarin de begrotingsmutaties op projectniveau zichtbaar zijn gemaakt. Deze MIRT tabellen zijn in ieder geval voorzien van toelichtingen indien sprake is: - van een wijziging (anders dan door de verwerking van prijsbijstelling) in het taakstellend projectbudget groter dan 10% of meer dan € 10 miljoen; - van een wijziging groter dan 1 jaar in de oplevering van het project. De stand «vorig» betreft de stand in de eerste suppletoire begroting 2023. Meer gedetailleerde informatie over de projecten die zich thans in de fase van verkenning, planuitwerking en realisatie bevinden, kunt u vinden in de individuele projectbladen van het MIRT Overzicht 2024. Voor de projecten in de MIRT tabellen is waar mogelijk een digitale verwijzing opgenomen naar het projectblad van dat project in het MIRT Overzicht.
 
 
 –
 In de verdiepingsbijlage is door middel van een meerjarige mutatietabel op artikelonderdeelniveau de aansluiting gemaakt tussen de vorige stand van de begroting en de nu voorgestelde stand. Dit voor de volledige looptijd van het fonds.
 
 
 –
 De overige bijlagen geven voor enkele specifieke onderwerpen inhoudelijk meer toelichting of betreffen overzichtsconstructies.
 
 
 Mede naar aanleiding van overleg met de Tweede Kamer zijn in aanvulling op de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften de onderstaande punten in deze begroting verwerkt:
 
 
 –
 Naar aanleiding van de motie van de leden Van Helvert en Van Veldhoven (Kamerstukken II 2015–2016 34 475 XII, nr. 12) worden bij alle begrotingsartikelen op het Mobiliteitsfonds en Deltafonds groter dan € 1 miljard de begrotingsmutaties boven de € 5 miljoen toegelicht. Dit heeft als praktische uitwerking dat bij de artikelen tussen de € 200 miljoen en € 1 miljard de ondergrens voor technische mutaties ook neerwaarts is bijgesteld. Voor beleidsmatige mutaties was er bij de artikelen van deze omvang reeds sprake van een ondergrens van € 5 miljoen. De norm voor het toelichten van de begrotingsmutaties op het niveau van artikelonderdeel is hiermee als volgt:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omvang begrotingsartikel (stand ontwerp-begroting) in € miljoen
 
 
 Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 < 50
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 
 
 => 50 en < 200
 
 
 2
 
 
 4
 
 
 
 
 => 200 < 1000
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 => 1000
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.
 Deltafondsagenda
 
 Werken aan waterveiligheid, zoetwatervoorziening en waterkwaliteit vraagt continu inspanningen en investeringen. Deze worden verantwoord in het Deltafonds. Het aantal mensen en de waarde van het te beschermen goed veranderen onder invloed van economische en demografische ontwikkelingen. Ook water en bodem veranderen in de loop van de tijd; de zeespiegel stijgt en de bodem daalt. Door de klimaatverandering wordt het warmer en zullen rivierafvoeren en regenval grotere extremen vertonen.
 Het Deltaprogramma is het nationale programma waarin Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen samenwerken om Nederland veilig en aantrekkelijk te houden en goed te blijven voorzien van zoetwater. Zo kan onze economie blijven profiteren van de gunstige ligging in de delta.
 Het Deltaprogramma heeft als doel ons land nu en in de toekomst te beschermen tegen hoogwater en de zoetwatervoorziening op orde te houden.
 Mijlpalen en resultaten 2024
 Hieronder wordt ingegaan op de mijlpalen in het lopende programma. Hiermee wordt inzichtelijk gemaakt welke projecten in 2024 worden opgeleverd en bij welke projecten de uitvoering in 2024 start.
 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing
 In 2024 gaat IenW onder meer de volgende activiteiten in het kader van exploitatie, onderhoud en vernieuwing uitvoeren.
 
 Tabel 1 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersystemen
 
 
 - Zandsuppleties basiskustlijn
 
 
 
 
 
 
 
 
 - Stuwen Maas (planfase en groot onderhoud)
 
 
 De 7 stuwen in de Maas worden vernieuwd of gerenoveerd
 
 
 
 
 
 - Sifons en Duikers ZN (planfase)
 
 
 Vervanging duikers en sifons
 
 
 
 
 
 - Gemaal IJmuiden (planfase)
 
 
 Het gemaal IJmuiden wordt vernieuwd of gerenoveerd
 
 
 
 
 
 - Objecten IJsselmeergebied (planfase)
 
 
 Er wordt onderzocht welke onderdelen van 8 objecten (sluiscomplexen, bruggen, een naviduct) worden vernieuwd en/of gerenoveerd
 
 
 
 
 
 - Gemaal Heumen (planfase)
 
 
 Het gemaal Heumen wordt vernieuwd en/of gerenoveerd
 
 
 
 
 
 - Bediening Maasobjecten (MB2) (planfase)
 
 
 De bediening op afstand van de Maasobjecten wordt vernieuwd en/of gerenoveerd
 
 
 
 
 
 Voor een nadere toelichting op de stand van zaken van beheer, onderhoud en vernieuwing wordt verwezen naar bijlage 4 Instandhouding van deze begroting.
 Aanleg
 In 2024 wordt voortvarend gewerkt aan het verbeteren van de watervei­ ligheid, onder andere door het uitvoeren van het tweede Hoogwaterbe­ schermingsprogramma, het Hoogwaterbeschermingsprogramma en de Maaswerken. Hieronder volgen de mijlpalen die IenW in 2024 bij deze programma’s wil behalen:
 
 Tabel 2
 
 
 
 
 
 
 
 Programma
 
 
 Mijlpaal
 
 
 Project
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 HWBP
 
 
 Start realisatie
 
 
 Wijk bij Duurstede Amerongen (WAM)
 
 
 
 
 
 
 Den Oever - Den Helder
 
 
 
 
 
 
 Krachtige IJsseldijken Krimpenerwaard (KIJK)
 
 
 
 
 
 
 Ravenstein - Lith
 
 
 
 
 
 
 Standhazense Dijk
 
 
 
 
 
 
 Zwolle - Olst
 
 
 
 
 
 
 Koehool - Lauwersmeer
 
 
 
 
 
 
 Willem Alexanderhaven C
 
 
 
 
 
 
 Industrieterrein Grutbroek
 
 
 
 
 
 
 Neder Betuwe
 
 
 
 
 
 
 Zuidermeerdijk MSNF
 
 
 
 
 
 
 Kunstwerken Noordoostpolder
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oplevering
 
 
 Salmsteke
 
 
 
 
 
 
 Verbetering Ijsseldijken Gouda Stadsfront Voorlanden
 
 
 
 
 
 
 Alexanderhaven AB
 
 
 
 
 
 
 Industrieterrein Grutbroek
 
 
 
 
 
 Voor een nadere toelichting over de stand van zaken voor de lopende programma’s wordt verwezen naar de toelichting op de productartikelen, de voortgangsrapportages aan de Tweede Kamer, het Deltaprogramma 2024 en het MIRT Overzicht 2024. Het Deltaprogramma is te vinden op de website www.deltaprogramma.nl.
 
 Begroting op hoofdlijnen
 
 Verlenging looptijd investeringsfondsen tot en met 2037
 Bij de begroting 2024 wordt de looptijd van het Deltafonds met een jaar verlengd tot en met 2037. Het niveau van extrapolatie is gelijk aan het jaar 2036 stand begroting 2023 na verwerking van structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zijn de structurele bijdragen van derden doorgetrokken. Met de verlenging tot en met 2037 komt in totaal – inclusief structurele ontvangsten – een ruimte van circa € 1,5 miljard beschikbaar op het Deltafonds. Deze ruimte wordt bij voorrang ingezet voor het dekken van de doorlopende verplichtingen, zoals de uitgaven die zijn benodigd voor de instandhouding van het huidige areaal. Hiervoor is in 2037 circa € 1,2 miljard benodigd. De ruimte die in 2037 resteert na aftrek van de doorlopende verplichtingen bedraagt circa € 0,3 miljard en wordt toegevoegd aan de investeringsruimte.
 
 Tabel 3 Belangrijkste beleidsmatige uitgavenmutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 art.
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029-2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2023
 
 
 
 
 1.908.448
 
 
 1.858.230
 
 
 1.765.333
 
 
 1.504.095
 
 
 1.579.829
 
 
 1.491.843
 
 
 10.984.561
 
 
 1.549.010
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2023
 
 
 
 
 101.032
 
 
 ‒ 171.193
 
 
 74.798
 
 
 455.277
 
 
 204.013
 
 
 209.606
 
 
 1.929.470
 
 
 250.992
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2023
 
 
 
 
 2.009.480
 
 
 1.687.037
 
 
 1.840.131
 
 
 1.959.372
 
 
 1.783.842
 
 
 1.701.449
 
 
 12.914.031
 
 
 1.800.002
 
 
 
 
 
 Belangrijkste mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kaderrelevante mutaties Deltafonds
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Extrapolatie 2037
 
 
 
 Div
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2. Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 
 
 Div
 
 
 86.474
 
 
 84.807
 
 
 80.834
 
 
 67.695
 
 
 70.546
 
 
 66.236
 
 
 529.888
 
 
 66.236
 
 
 
 
 3. Desalderingen
 
 
 
 
 12.955
 
 
 8.012
 
 
 7.078
 
 
 6.922
 
 
 7.807
 
 
 5.563
 
 
 66.766
 
 
 7.443
 
 
 
 
 4. Kaderaanpassing
 
 
 
 Div
 
 
 ‒ 154.000
 
 
 37.000
 
 
 ‒ 24.000
 
 
 ‒ 8.000
 
 
 ‒ 59.000
 
 
 45.000
 
 
 163.000
 
 
 0
 
 
 
 
 5. Overboekingen andere begrotingen
 
 
 
 Div
 
 
 ‒ 2.266
 
 
 166
 
 
 816
 
 
 816
 
 
 250
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 6. Overboeking Hoofdstuk XII
 
 
 
 Div
 
 
 ‒ 865
 
 
 2.473
 
 
 3.000
 
 
 3.047
 
 
 4.481
 
 
 3.344
 
 
 26.417
 
 
 3.993
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties binnen kaders Deltafonds
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7. CA Instandhouding
 
 
 
 3.02
 
 
 2.996
 
 
 ‒ 6.893
 
 
 ‒ 8.882
 
 
 70.507
 
 
 188.137
 
 
 196.446
 
 
 392.065
 
 
 
 
 
 
 
 5.04
 
 
 ‒ 2.996
 
 
 6.893
 
 
 8.882
 
 
 ‒ 70.507
 
 
 ‒ 188.137
 
 
 ‒ 196.446
 
 
 ‒ 392.065
 
 
 
 
 
 8. Reservering SCM
 
 
 
 5.01
 
 
 ‒ 3.497
 
 
 6.860
 
 
 6.860
 
 
 20.797
 
 
 21.754
 
 
 19.446
 
 
 120.224
 
 
 13.313
 
 
 
 
 
 
 5.03
 
 
 3.497
 
 
 ‒ 6.860
 
 
 ‒ 6.860
 
 
 ‒ 20.797
 
 
 ‒ 21.754
 
 
 ‒ 19.446
 
 
 ‒ 120.224
 
 
 ‒ 13.313
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024
 
 
 
 
 
 1.951.778
 
 
 1.819.495
 
 
 1.907.859
 
 
 2.029.852
 
 
 1.807.926
 
 
 1.821.592
 
 
 13.700.102
 
 
 1.877.674
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 1.
 Bij de begroting 2024 wordt de looptijd van het Deltafonds met een jaar verlengd tot en met 2037. Het niveau van extrapolatie is gelijk aan het jaar 2036 stand begroting 2023 na verwerking van structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zijn de structurele bijdragen van derden doorgetrokken.
 
 
 2.
 Loon- en prijsbijstelling 2023: Jaarlijks wordt besloten of de overheidsuitgaven van de Rijksbegroting gecorrigeerd worden voor loon- en prijs­ ontwikkelingen. Dit betreft de toegekende loonbijstelling en prijsbijstelling tranche 2023 die vanuit Hoofdstuk XII wordt overgeheveld naar het Deltafonds.
 
 
 3.
 Desalderingen: Deze mutatie betreft een aanpassing van de ontvangsten. De aanpassing betreft met name een actualisatie van de bijdragen derden die gerelateerd zijn aan het hoogwaterbescherming­
 
 
 4.
 Kaderaanpassing: als gevolg van de actualisering van de projectramingen is een kaderaanpassing doorgevoerd op het DF. Met deze kaderaanpassing worden de uitgavenkaders op het DF weer in balans gebracht met de programmering. Het gaat om een kaderaanpassing die over de jaren budgetneutraal is. Vanuit de periode 2023-2028 wordt € 163 miljoen naar latere jaren doorgeschoven. Daarmee komt de over/onderprogrammering uit op een overprogrammering van € 475 miljoen in de periode 2023-2028 waarvan € 75 miljoen in 2023.
 
 
 5.
 Overboekingen van en naar andere begrotingen: de omvangrijkste betreft een overboeking betreft een overboeking naar het Ministerie van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit ten behoeve van de voortzetting van de bestuursovereenkomst Nitraat tot landing in het Nationaal Programma Landelijk Gebied.
 
 
 6.
 Overboeking Hoofdstuk XII: de omvangrijkste betreft het aandeel van het Deltafonds in de middelen uit het Coalitieakkoord voor de thema’s cybersecurity, economische veiligheid (EV) en vitaal voor de begrotingsjaren 2023 en verder. Het sluit aan bij de doelen uit de Nederlandse Cybersecurity Strategie (NLCS) en de IenW Cybersecuritystrategie( IWCS) in wording. Deels zijn het middelen om uitvoering te geven aan Europese richtlijnen die nieuwe eisen stellen aan de weerbaarheid van vitale organisaties.
 
 
 7.
 In de eerste suppletoire begroting 2022 zijn de in het Coalitieakkoord extra beschikbaar gestelde middelen voor exploitatie, onderhoud en vernieuwing van de Rijksinfrastructuur aan het Deltafonds toegevoegd aan artikel 5.04 Reserveringen. Met deze mutatie worden voor de korte termijn (periode tot en met 2025) de middelen ingezet om de program­ mering (artikel 3.02) op te hogen. Voor nadere toelichting zie bijlage 4 instandhouding.
 
 
 8.
 De capaciteit RWS is structureel gedekt op een niveau van 9.341 fte en t/m 2030 op een niveua van 9.572 fte. Hiermee kan de maakbare opgave op instandhouding opgevangen worden binnen RWS.
 
 
 Overprogrammering
 Het kabinet Rutte IV heeft een nieuw investeringsplafond geïntroduceerd voor investeringsmiddelen. O.a. het Deltafonds en het Mobiliteitsfonds vallen onder dit plafond. Beheersing van het totaalbedrag en het behalen van concrete resultaten staat hierin centraal. De kasuitputting per jaar is minder relevant. Onder het investeringsplafond kan eenvoudig budget naar achteren in de tijd worden geschoven als er vertragingen optreden in de programmering/uitvoering, om budget en programmering weer in balans te brengen. Doordat vertragingen eenvoudig verwerkt kunnen worden, wordt de kans op niet-bestede middelen in enig jaar kleiner. Komend jaar wordt verder uitgewerkt hoe het investeringsplafond optimaal benut kan worden.
 De programmering van projecten wordt doorlopend geactualiseerd op basis van de laatst beschikbare informatie. De kasramingen van de projecten in de begroting worden hier op de reguliere begrotingsmomenten op aangepast.
 Onderuitputting ontstaat als in enig jaar alsnog (kas)vertraging in de programmering optreedt. Het instrument overprogrammering wordt ingezet om te voorkomen dat dergelijke vertragingen direct tot onderuit­ putting leiden en de beschikbare budgetten voor het investeringspro­ gramma zo veel mogelijk tot besteding komen in de jaren waarin deze beschikbaar zijn gesteld. Hiermee wordt geanticipeerd op een voorspelbare mate van vertraging, die zich altijd voordoet. Overprogrammering houdt in dat de programmering in de eerste jaren hoger is dan het beschikbaar budget. Over de planperiode zijn beiden in evenwicht. Ook zal de komende tijd – zoals het IBO Publieke investeringen aanbeveelt – worden onderzocht hoe het gebruik van de instrumenten overprogrammering en het nieuwe investeringsplafond in de praktijk nog meer bij dragen aan realistische planningen, effectief doelbereik en transparante en heldere communicatie aan het parlement.
 Overprogrammering kan alleen worden ingezet voor beheersing van reguliere ramingsonzekerheden. Onzekerheden van exogene aard, bijv. juridische ontwikkelingen of krapte op de arbeidsmarkt, kunnen hiermee niet (volledig) opgevangen worden. De hoogte van de overprogrammering wisselt van jaar op jaar binnen een bepaalde marge en hangt af van bijv. het risicobeeld van de onderliggende programmering. Over de maximale hoogte hebben IenW en Financiën afspraken.
 Over de begrotingsperiode tot en met 2028 is per saldo sprake van een overprogrammering van € 475 miljoen op het Deltafonds. De totale overprogrammering op beide fondsen is circa € 4,0 miljard.
 
 Tabel 4 Totale overprogrammering fondsen (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Fonds
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2023-2028
 
 
 2029-2037
 
 
 
 
 
 
 Deltafonds
 
 
 75
 
 
 44
 
 
 89
 
 
 154
 
 
 81
 
 
 32
 
 
 475
 
 
 ‒ 475
 
 
 
 
 Mobiliteitsfonds
 
 
 411
 
 
 500
 
 
 654
 
 
 676
 
 
 634
 
 
 632
 
 
 3.509
 
 
 ‒ 3.509
 
 
 
 
 Totale overprogrammering
 
 
 486
 
 
 544
 
 
 743
 
 
 830
 
 
 715
 
 
 664
 
 
 3.984
 
 
 ‒ 3.984
 
 
 
 
 
 Flexnorm
 In de begroting 2018 is de flexnorm geïntroduceerd, waarmee het inzicht in de meerjarige hardheid van de bestuurlijke afspraken is aangescherpt. De flexnorm is een percentage dat aangeeft welk aandeel van de aanlegbudgetten (inclusief investeringsruimte) naar mening van het kabinet flexibel is om bij nieuwe planvorming te betrekken. Het betreft de ruimte binnen de begroting waar nog geen definitieve oplossing is bepaald en gekozen kan worden voor een alternatieve aanwending of oplossing. Overigens geldt ook dat waar wél bestuurlijke afspraken zijn gemaakt, maar er nog geen juridische verplichtingen zijn aangegaan, de budgetten nog altijd onverminderd door de Tweede Kamer te amenderen zijn.
 In onderstaande tabel is weergegeven welke budgetten in de begroting 2024 conform hierboven geschetste flexnorm flexibel zijn om bij nieuwe planvorming te betrekken.
 
 Tabel 5 Flexnorm
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 onderdeel
 
 
 Omschrijving
 
 
 Budgetten t/m 2037
 x € 1 miljoen
 
 
 
 
 
 
 1.03
 
 
 Studiekosten
 
 
 232
 
 
 
 
 2.03
 
 
 Studiekosten
 
 
 18
 
 
 
 
 5.03
 
 
 Investeringsruimte
 
 
 1.349
 
 
 
 
 5.04
 
 
 Reserveringen
 
 
 3.767
 
 
 
 
 7.03
 
 
 Studiekosten
 
 
 51
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 5.417
 
 
 
 
 
 Als percentage van de budgetten (inclusief investeringsruimte)
 
 
 22%
 
 
 
 
 
 Overzicht Coalitieakkoordmiddelen Rutte IV
 In het Coalitieakkoord kabinet Rutte IV zijn middelen gereserveerd voor verschillende doelen van het Deltafonds. Bij 1e suppletoire begroting 2022 en 2023 is er in totaal € 3,3 miljard toegevoegd aan het Deltafonds. Met dit wetsvoorstel worden geen CA-middelen toegevoegd aan het Deltafonds.
 
 
 
 3.
 Productartikelen
 
 
 
 3.1
 Artikel 1 Investeren in waterveiligheid
 
 
 
 A.
 Omschrijving van de samenhang in het beleid
 
 Het Rijk investeert in waterveiligheid om te voldoen aan de wettelijke normen van de primaire waterkeringen in beheer bij de waterschappen en het Rijk en om een bijdrage te leveren aan het beheer van de Rijkswateren. Het artikel waterveiligheid is gerelateerd aan beleidsartikel 11 (Integraal Waterbeleid) op de Begroting hoofdstuk XII.
 
 
 
 B.
 Budgettaire gevolgen van uitvoering
 
 
 Tabel 6 Budgettaire gevolgen van de uitvoering art. 1 Investeren in waterveiligheid (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 865.701
 
 
 
 
 1.557.088
 
 
 
 
 1.060.356
 
 
 
 
 1.079.288
 
 
 
 
 732.488
 
 
 
 
 461.688
 
 
 
 
 563.067
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 536.517
 
 
 
 
 586.463
 
 
 
 
 709.270
 
 
 
 
 803.504
 
 
 
 
 891.292
 
 
 
 
 619.281
 
 
 
 
 688.533
 
 
 
 
 
 
 1.01 Grote projecten waterveiligheid
 
 
 
 109.167
 
 
 80.429
 
 
 92.452
 
 
 54.731
 
 
 80.193
 
 
 24.439
 
 
 95.678
 
 
 
 
 1.01.01 Programma HWBP-2 Waterschapsprojecten
 
 
 85.955
 
 
 65.003
 
 
 89.494
 
 
 52.417
 
 
 67.807
 
 
 22.226
 
 
 83.337
 
 
 
 
 1.01.02 Programma HWBP-2 Rijksprojecten
 
 
 913
 
 
 1.688
 
 
 1.167
 
 
 954
 
 
 
 0
 
 
 12.100
 
 
 
 
 1.01.03 Ruimte voor de rivier
 
 
 445
 
 
 8.931
 
 
 334
 
 
 838
 
 
 120
 
 
 1.097
 
 
 
 
 
 1.01.04 Maaswerken
 
 
 21.854
 
 
 4.807
 
 
 1.457
 
 
 522
 
 
 12.266
 
 
 1.116
 
 
 241
 
 
 
 
 
 1.02 Ontwikkeling waterveiligheid
 
 
 
 416.639
 
 
 472.194
 
 
 585.591
 
 
 717.859
 
 
 784.176
 
 
 572.238
 
 
 576.287
 
 
 
 
 1.02.01 Planning waterveiligheid
 
 
 38.125
 
 
 30.960
 
 
 40.793
 
 
 61.474
 
 
 110.611
 
 
 32.048
 
 
 8.098
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 
 3.131
 
 
 
 
 2.032
 
 
 
 
 1.376
 
 
 
 
 1.474
 
 
 
 
 1.355
 
 
 
 
 486
 
 
 
 
 486
 
 
 
 
 
 1.02.02 Aanleg waterveiligheid
 
 
 378.514
 
 
 441.234
 
 
 544.798
 
 
 656.385
 
 
 673.565
 
 
 540.190
 
 
 568.189
 
 
 
 
 
 1.03 Studiekosten
 
 
 
 10.711
 
 
 33.840
 
 
 31.227
 
 
 30.914
 
 
 26.923
 
 
 22.604
 
 
 16.568
 
 
 
 
 1.03.01 Studie en onderzoekskosten
 
 
 10.711
 
 
 33.840
 
 
 31.227
 
 
 30.914
 
 
 26.923
 
 
 22.604
 
 
 16.568
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 
 8.899
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 208.140
 
 
 
 
 182.235
 
 
 
 
 169.003
 
 
 
 
 153.505
 
 
 
 
 150.121
 
 
 
 
 169.305
 
 
 
 
 173.351
 
 
 
 
 
 
 1.09 Ontvangsten investeren in waterveiligheid
 
 
 
 
 208.140
 
 
 
 
 182.235
 
 
 
 
 169.003
 
 
 
 
 153.505
 
 
 
 
 150.121
 
 
 
 
 169.305
 
 
 
 
 173.351
 
 
 
 
 
 1.09.01 Ontvangsten waterschappen HWBP-2
 
 
 104
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.09.02 Overige ontvangsten HWBP-2
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.09.03 Ontvangsten waterschappen HWBP
 
 
 181.972
 
 
 179.692
 
 
 169.003
 
 
 153.505
 
 
 150.111
 
 
 169.305
 
 
 173.351
 
 
 
 
 1.09.04 Overige ontvangsten HWBP
 
 
 13.430
 
 
 0
 
 
 
 
 10
 
 
 
 
 
 
 1.09.05 Overige aanleg ontvangsten
 
 
 12.634
 
 
 2.543
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 Tabel 7 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 
 
 Juridisch verplicht
 
 
 90%
 
 
 
 
 Bestuurlijk gebonden
 
 
 10%
 
 
 
 
 Beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 
 
 Nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 8 Artikel 1 Investeren in waterveiligheid (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 Investeren in waterveiligheid
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 586.463
 
 
 
 
 709.270
 
 
 
 
 803.504
 
 
 
 
 891.292
 
 
 
 
 619.281
 
 
 
 
 688.533
 
 
 
 
 575.902
 
 
 
 
 552.315
 
 
 
 
 
 1.01
 
 
 Grote projecten waterveiligheid
 
 
 
 80.429
 
 
 92.452
 
 
 54.731
 
 
 80.193
 
 
 24.439
 
 
 95.678
 
 
 13.441
 
 
 
 
 
 1.02
 
 
 Ontwikkeling waterveiligheid
 
 
 
 472.194
 
 
 585.591
 
 
 717.859
 
 
 784.176
 
 
 572.238
 
 
 576.287
 
 
 547.896
 
 
 538.200
 
 
 
 
 1.03
 
 
 Studiekosten
 
 
 
 33.840
 
 
 31.227
 
 
 30.914
 
 
 26.923
 
 
 22.604
 
 
 16.568
 
 
 14.565
 
 
 14.115
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 Investeren in waterveiligheid
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 182.235
 
 
 
 
 169.003
 
 
 
 
 153.505
 
 
 
 
 150.121
 
 
 
 
 169.305
 
 
 
 
 173.351
 
 
 
 
 177.762
 
 
 
 
 181.072
 
 
 
 
 
 1.09
 
 
 Ontvangsten investeren in waterveiligheid
 
 
 
 182.235
 
 
 169.003
 
 
 153.505
 
 
 150.121
 
 
 169.305
 
 
 173.351
 
 
 177.762
 
 
 181.072
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2031
 
 
 
 
 2032
 
 
 
 
 2033
 
 
 
 
 2034
 
 
 
 
 2035
 
 
 
 
 2036
 
 
 
 
 2037
 
 
 
 
 2023-2037
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 Investeren in waterveiligheid
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 473.131
 
 
 
 
 430.206
 
 
 
 
 589.177
 
 
 
 
 214.226
 
 
 
 
 383.330
 
 
 
 
 335.071
 
 
 
 
 401.846
 
 
 
 
 8.253.547
 
 
 
 
 
 1.01
 
 
 Grote projecten waterveiligheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 441.363
 
 
 
 
 1.02
 
 
 Ontwikkeling waterveiligheid
 
 
 
 462.216
 
 
 419.291
 
 
 578.246
 
 
 203.551
 
 
 372.655
 
 
 324.396
 
 
 391.171
 
 
 7.545.967
 
 
 
 
 1.03
 
 
 Studiekosten
 
 
 
 10.915
 
 
 10.915
 
 
 10.931
 
 
 10.675
 
 
 10.675
 
 
 10.675
 
 
 10.675
 
 
 266.217
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 Investeren in waterveiligheid
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 201.849
 
 
 
 
 203.650
 
 
 
 
 186.949
 
 
 
 
 212.919
 
 
 
 
 185.275
 
 
 
 
 189.979
 
 
 
 
 183.129
 
 
 
 
 2.720.104
 
 
 
 
 
 1.09
 
 
 Ontvangsten investeren in waterveiligheid
 
 
 
 201.849
 
 
 203.650
 
 
 186.949
 
 
 212.919
 
 
 185.275
 
 
 189.979
 
 
 183.129
 
 
 2.720.104
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Toelichting
 
 
 1.01 Grote projecten waterveiligheid
 
 Motivering
 Deze projecten, waaraan de Tweede Kamer de status van Groot Project heeft toegekend, dragen bij aan de waterveiligheid in Nederland. Voor meer achtergrondinformatie over programmering in 2024 (en verder) wordt verwezen naar het MIRT Overzicht 2024, de betreffende voortgangsrapportages en het Deltaprogramma 2024.
 Producten
 
 Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP-2)
 
 Onder dit programma vallen de verbetermaatregelen die zijn voortgekomen uit de periodieke toetsing volgens de Waterwet. Uit de resultaten van de eerste (2001) en tweede (2006) toetsing op veiligheid van de primaire water­ keringen bleek dat een deel van deze keringen niet voldeed aan de wettelijke norm (Kamerstukken II, 2007–2008, 27 625 en 18 106, nr. 103).
 Vanuit het HWBP-2 worden subsidies verstrekt aan de waterschappen voor de uitvoering van de vereiste verbetermaatregelen en worden de maatregelen aan de rijkskeringen betaald. Het HWBP-2 is onderdeel van het Deltaprogramma met behoud van eigen besturing, organisatie en finan­ciering. Met het afsluiten van het Bestuursakkoord Water (2011) dragen de waterschappen bij aan de financiering van het HWBP-2 en het HWBP. In bijlage 3 is een nadere toelichting op de financieringsafspraken ten aanzien van de Hoogwaterbeschermingsprogramma’s (HWBP-2 en HWBP) opgenomen.
 Conform de Regeling Grote Projecten ontvangt de Tweede Kamer ieder half jaar een Voortgangsrapportage: vóór 1 april 2024 Voortgangsrapportage 24 en vóór 1 oktober 2024 Voortgangsrapportage 25.
 
 Meetbare gegevens
 
 Het HWBP-2 bestaat uit 87 versterkingsprojecten, inclusief de Zwakke Schakels. Per 31 december 2023 voldoen 86 projecten aan de vigerende veiligheidsnorm. Er is nog één project in uitvoering. Dit is het project Markermeerdijken.
 
 Tabel 9 Projectoverzicht Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma; realisatie (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectbudget
 
 
 Kasbudget
 
 
 Oplevering
 
 
 
 
 huidig
 
 
 vorig
 
 
 t/m 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 later
 
 
 huidig
 
 
 vorig
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Nationaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2027
 
 
 2027
 
 
 
 
 HWBP-2 Rijksprojecten
 
 
 170
 
 
 170
 
 
 167
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 HWBP-2 Waterschapsprojecten
 
 
 2.640
 
 
 2.623
 
 
 2.260
 
 
 65
 
 
 89
 
 
 52
 
 
 68
 
 
 22
 
 
 84
 
 
 
 
 
 
 
 Overige projectkosten (programmabureau)
 
 
 49
 
 
 49
 
 
 36
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 12
 
 
 
 
 
 
 
 afrondingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma
 
 
 
 
 2.859
 
 
 
 
 2.842
 
 
 
 
 2.463
 
 
 
 
 67
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 53
 
 
 
 
 68
 
 
 
 
 22
 
 
 
 
 95
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budget (DF 1.01.01/02)
 
 
 
 
 
 
 
 67
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 53
 
 
 
 
 68
 
 
 
 
 22
 
 
 
 
 95
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ruimte voor de Rivier
 Op 22 januari 2019 heeft de Tweede Kamer de Groot Project Status van Ruimte voor de Rivier beëindigd. Het laatste project dat bijdraagt aan de doelstelling van de Planologische Kernbeslissing (PKB) Ruimte voor de Rivier is het project Reevesluis, als onderdeel van het project IJsseldelta, fase 2. Over dit project wordt gerapporteerd via het MIRT-overzicht.
 
 Tabel 10 Projectoverzicht Ruimte voor de rivier; realisatie (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 huidig
 
 
 vorig
 
 
 t/m 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 later
 
 
 huidig
 
 
 vorig
 
 
 
 
 
 
 
 Project RvdR
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 Projecten Nationaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ruimte voor de Rivier
 
 
 2.246
 
 
 2.245
 
 
 2.235
 
 
 9
 
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma Realisatie
 
 
 
 
 2.246
 
 
 
 
 2.245
 
 
 
 
 2.235
 
 
 
 
 9
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budget (DF 1.01.03)
 
 
 
 
 
 
 
 9
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maaswerken
 Maaswerken is voortgekomen uit het Deltaplan Grote Rivieren dat na de twee hoogwaters in de Rijn en de Maas in december 1993 en januari 1995 tot stand kwam. Belangrijkste doelstelling is het verbeteren van de bescherming van inwoners van Limburg en Noord-Brabant tegen hoogwater van de Maas.
 Op 22 januari 2019 heeft de Tweede Kamer de Groot Project Status van Zandmaas en Grensmaas beëindigd. De rapportage over de voortgang en afronding van het programma vindt plaats als onderdeel van het MIRT- overzicht (overstromingskans kleiner dan 1/250e per jaar). Het prioritaire deel van dit werk is in 2020 afgerond.
 
 Tabel 11 Indicatoren Maaswerken
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Grensmaas
 
 
 Zandmaas
 
 
 
 
 Hoogwaterbeschermings-programma
 
 
 100% gerealiseerd in 2017
 
 
 100% gerealiseerd in 2016
 
 
 
 
 Natuurontwikkeling
 
 
 95% van de 1.208 ha gerealiseerd
 
 
 100% van de 427 ha gerealiseerd.
 
 
 
 
 Grind
 
 
 ten minste 35 miljoen ton
 
 
 
 
 
 
 
 Grensmaas en Zandmaas, natuurontwikkeling
 
 De deelprogramma’s Grensmaas en Zandmaas (fase I) dragen primair bij aan de hoogwaterveiligheidsdoelstelling. Daarnaast wordt met deze projecten natuur gerealiseerd die ten goede komt aan het Natuurnetwerk Nederland (NNN).
 De natuuropgave binnen de Zandmaas is gerealiseerd. De feitelijke oplevering en overdracht is afhankelijk van de voortgang van de delfstof­ winning. Decharge is in voorbereiding.
 De totale oppervlakte natuurontwikkeling in de Grensmaas is 1.208 ha. Het Ministerie van LNV neemt hiervan thans 728 ha voor haar rekening (Kamer­ stukken II, 2014–2015, 18 106, nr. 230). De natuuropgave binnen de Grensmaas is nagenoeg gerealiseerd. Grensmaas heeft tot eind 2027 de inspanningsverplichting om zoveel mogelijk onvergraven natuur aan te kopen.
 De doelstelling van 35 miljoen ton grind is inmiddels behaald.
 
 Belangrijkste (budgettaire) aanpassingen
 
 Grensmaas: Zoals gemeld aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II,
 2018-2019, 18 106, nr. 247) is toestemming verleend om drie jaar langer grind te winnen. Hiermee wordt de mijlpaal verlengd met drie jaar tot 2027.
 
 Tabel 12 Projectoverzicht Maaswerken; realisatie (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectbudget
 
 
 Kasbudget
 
 
 Oplevering
 
 
 
 
 
 huidig
 
 
 vorig
 
 
 t/m 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 later
 
 
 huidig
 
 
 vorig
 
 
 
 
 
 
 
 Project Maaswerken
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Zuid-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Grensmaas
 
 
 116
 
 
 115
 
 
 93
 
 
 3
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 12
 
 
 1
 
 
 
 6
 
 
 2017/2027
 
 
 2017/2027
 
 
 
 
 Zandmaas
 
 
 392
 
 
 392
 
 
 381
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 
 
 
 8
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 afronding
 
 
 
 
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma Realisatie
 
 
 
 
 508
 
 
 
 
 507
 
 
 
 
 474
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 12
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 14
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budget (DF 1.01.04)
 
 
 
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 12
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 14
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatregelen ter verbetering van de waterveiligheid
 De kengetallen hieronder geven informatie over de stand van zaken van maatregelen ter verbetering van de waterveiligheid onder het Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP-2), en de programma’s Ruimte voor de Rivier (RvdR) en Maaswerken. Het geeft een meerjarig inzicht in
 de voortgang van de maatregelen van de betreffende programma’s. De beleidsinspanningen van de Minister van IenW die onder Hoofdstuk XII (artikel 11) vallen richten zich op de regie op deze programma’s.
 
 Figuur 4 Maatregelen waterveiligheid
 
 
 1.02 Overige aanlegprojecten
 Motivering
 Naast de grote projecten op het gebied van waterveiligheid zijn hieronder de overige aanlegprojecten beschreven.
 
 1.02.01 Verkenningen- en planuitwerkingsprogramma
 
 Het verkenningen- en planuitwerkingsprogramma dient om een probleem of een initiatief met maatschappelijke meerwaarde op het gebied van waterbeheer te verkennen en daarna, indien nodig, uit alternatieven de beste oplossing voor het probleem te zoeken en voor te bereiden voor de uitvoering. Op dit artikelonderdeel worden diverse projecten en programma’s verantwoord die zich in de MIRT-verkenningen- en planuitwerkingsfase bevinden.
 
 Tabel 13 Projectoverzicht Planning waterveiligheid (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budget
 
 
 Planning
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 Huidig
 
 
 vorig
 
 
 PB of TB
 
 
 Oplevering
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Nationaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Reservering Areaalgroei
 
 
 24
 
 
 23
 
 
 
 
 
 
 Integraal Rivieren Management (IRM)
 
 
 159
 
 
 153
 
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 Projecten Noordwest-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EPK planning waterkwaliteit
 
 
 12
 
 
 11
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Zuid-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Meerkosten rivierverruiming Rijn en Maas
 
 
 223
 
 
 212
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Oost-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IJsseldelta 2e fase
 
 
 102
 
 
 102
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 afronding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal programma planuitwerking en verkenning
 
 
 
 
 520
 
 
 
 
 501
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budget DF 1.02.01
 
 
 
 
 520
 
 
 
 
 501
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Producten
 
 
 IJsseldelta 2e fase
 
 Eind 2020 zijn de resterende twee projectbeslissingen vastgesteld van de regionale percelen N307/Roggebotsluis en Recreatieterreinen. De uitvoering van deze percelen is inmiddels gestart. Voor het vaststellen van N307/Roggebotsluis zijn destijds de kosten toegenomen bij de nadere uitwerking van het ontwerp en de raming. Dit werd met name veroorzaakt door het grotere beweegbare deel van de brug en de langere benodigde bruglengte vanwege de bredere doorvaartbreedte. Deze kosten zijn verwerkt in de begroting 2021. De aanpassing van het budget in de begroting 2023 betreft met name de vrijval van het resterend budget van de Drontermeerdijk (€ 5,7 miljoen) en toevoeging van de prijsbijstelling 2022. Het project nieuwe oeververbinding N307 is in maart 2023 geopend. Met de geplande verwijdering van de IJsseldijk in 2024 wordt de doelstelling t.a.v de waterstandsdaling gerealiseerd.
 
 Integraal Rivieren Management (IRM)
 
 Ten behoeve van IRM opgaven is € 130,8 miljoen onttrokken uit de beleidsreservering IRM in de jaren 2023–2033 en overgeboekt naar het uitvoeringsartikel waarop IRM wordt verantwoord. Deze middelen worden – conform MIRT-afspraken – gereserveerd ten behoeve van het Rijksaandeel voor 75% van de financiering van de verkenning, planuitwerking en realisatie van de volgende IRM projecten: ‒ € 60 miljoen -  Zuidelijk Maasdal (bij Maastricht), ‒ € 28,8 miljoen  - Venlo-Vierwaarden ‒ € 10 miljoen - twee Suppletiepilots in de Waal en de Grensmaas. Daarnaast is een reservering van € 32 miljoen aangehouden waarmee zicht is op 100% dekking van het Rijksaandeel in deze projecten.
 
 Rivierverruiming Rijn en Maas
 
 Overboeking van € 35 miljoen voor de Rijksopgaven van de rivierverruiming Maas, te weten de verkenning, planuitwerking en realisatie van de projecten Well, Oeffelt en Baarlo-Hout-Blerick, vanuit de beleidsreservering IRM. Hiermee wordt onder meer een tweede fase voor het project Well, dat op de lange termijn was geprogrammeerd integraal onderdeel van het huidige project. Dit als actie uit de Beleidstafel Wateroverlast en Hoogwater.
 
 1.02.02 Realisatieprogramma
 
 Dit programma levert een bijdrage aan het voldoen aan de wettelijke normen van de primaire waterkeringen in beheer bij het Rijk en bij de waterschappen én levert een bijdrage aan het beheer van de Rijkswateren.
 
 Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP)
 
 Het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) is een alliantie tussen de waterschappen en IenW. Het programma is opgericht voor het aanpakken van de waterveiligheidsopgave die voortvloeit uit de Derde Landelijke Rapportage Toetsing primaire waterkeringen (LRT3) in 2011 en de daaropvolgende beoordelingsrondes. Het programma heeft als doel in 2050 alle primaire waterkeringen in Nederland op orde te hebben. Circa 90% van de primaire waterkeringen is in beheer bij de waterschappen. Het overige deel is vrijwel volledig in beheer bij het Rijk. Door de samenwerking binnen de alliantie wordt de beschikbare kennis en deskundigheid van de verschillende waterbeheerders optimaal benut.
 Het HWBP kent een voortrollend karakter, waarbij jaarlijks een actualisatie van het zesjarige programma plaatsvindt en er een nieuw jaar aan de programmering wordt toegevoegd. Met deze werkwijze ontstaat een adaptief programma dat flexibel in kan spelen op nieuwe ontwikkelingen.
 De huidige HWBP opgave komt voort uit de LRT3 (2011) en de verlengde derde toetsing (LRT3+, 2013). Op basis van de nieuwe landelijke beoorde­ lingsronde overstromingsrisico (LBO-1), die op 1 januari 2017 van start is gegaan en in 2022 is afgerond, worden ook in het programma 2024-2029 nieuwe projecten toegevoegd.
 De prioritering van de jaarlijks uit te brengen programmering is gebaseerd op urgentie. De programmering 2024–2029 wordt gelijktijdig met deze begroting aan de Kamer aangeboden als onderdeel van het Deltapro­ gramma 2024 (paragraaf 3.3). In het Deltaprogramma 2024 is tevens een uitgebreide beschrijving van de voortgang van het HWBP opgenomen.
 Het HWBP is onderdeel van het Deltaprogramma met behoud van eigen besturing, organisatie en financiering.
 
 Afsluitdijk (renovatie bestaande spuimiddelen)
 
 Op 12 juli 2022 is middels een vaststellingsovereenkomst besloten om de bestaande spuimiddelen bij Den Oever en Kornwerderzand uit de scope van het DBFM-contract Afsluitdijk te halen. De renovatie van de bestaande spuimiddelen moet opnieuw worden aanbesteed, start aanbesteding is voorzien voor Q1 2025, waarna de mijlpaal realisatie hiervan kan worden vastgesteld.
 De oplevering van de renovatie van monument «De Vlieter» is voorzien voor 2024.
 
 Rivierverruiming, niet zijnde Ruimte voor de Rivier
 
 Langs de Maas, de Rijn, de Waal en de Lek zijn projecten uitgevoerd ten behoeve van natuurontwikkeling in de uiterwaarden en om een grotere waterafvoer te kunnen opvangen, de zogeheten NURG (Nadere Uitwerking Rivieren Gebied) projecten. Het NURG-programma is uitgevoerd door de Ministeries van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Infrastructuur en Waterstaat. Inmiddels is het overgrote deel van de opgave gerealiseerd en hebben de beide ministeries bij de Herijking van de Ecologische Hoofdstructuur afspraken gemaakt over de verdeling van de restopgave. Hierin is afgesproken dat elk ministerie haar nog lopende projecten afmaakt. De projecten Uiterwaardvergraving Afferdense en Deestse Waarden en Herinrichting Heesseltsche Uiterwaarden 2021 is het NURG programma voor het grootste deel afgerond. Er is nog een kleine restopgave die de verwerving en inrichting van enkele gebieden betreft. Voor de uitvoering hiervan heeft het ministerie van LNV een opdracht verstrekt aan Staatsbosbeheer tot en met 2030.
 
 Overige onderzoeken en kleine projecten
 
 Onderdeel van overige onderzoeken en kleine projecten is onder andere het Project Roggenplaat. Rijkswaterstaat heeft in opdracht van de Ministeries van IenW en LNV een zandsuppletie uitgevoerd om de negatieve effecten van de zandhonger in de Oosterschelde tegen te gaan. Het project is in de winter van 2019-2020 succesvol uitgevoerd met een omvang van 213 ha en 1,4 miljoen m3. Inmiddels is de monitoring gestart waarmee de suppletie zal worden geëvalueerd in 2025.
 Belangrijkste (budgettaire) aanpassingen
 De toename van het projectbudget op de HWBP rijks-, waterschaps- en overige projecten is veroorzaakt door de prijsbijstelling 2023 en het verlengen van de begrotingsperiode tot 2037.
 Het project Afsluitdijk Bestaande Spuisluis is vanuit artikel 4.02 GIV/PPS overgeboekt naar artikel 1.02.02 Aanleg waterveiligheid omdat het projectonderdeel Bestaande Spuisluis niet onder het DBFM-contract Afsluitdijk valt en daardoor verantwoord moet worden op artikel 1.02.02.
 
 Tabel 14 Projectoverzicht Aanlegprogramma (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectbudget
 
 
 Kasbudget
 
 
 Oplevering
 
 
 
 
 
 huidig
 
 
 vorig
 
 
 t/m 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 later
 
 
 huidig
 
 
 vorig
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Nationaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma HWBP
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 HWBP Rijksprojecten
 
 
 736
 
 
 698
 
 
 33
 
 
 33
 
 
 34
 
 
 57
 
 
 56
 
 
 66
 
 
 81
 
 
 376
 
 
 
 
 
 
 HWBP Overige projectkosten (programmabureau)
 
 
 180
 
 
 167
 
 
 53
 
 
 13
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 9
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 68
 
 
 
 
 
 
 HWBP Waterschapsprojecten
 
 
 7.552
 
 
 6.898
 
 
 1.525
 
 
 413
 
 
 514
 
 
 654
 
 
 683
 
 
 511
 
 
 474
 
 
 2.778
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wettelijk BeoordelingsInstrumentarium 2023
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 25
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Zandhonger Oosterschelde
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 9
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Landelijk Verbeterprogr. Regionale Rijksk.
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 1
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kennisprogramma zeespiegelstijging
 
 
 10
 
 
 9
 
 
 4
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Meanderende Maas
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 6
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Noord-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afsluitdijk
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 
 5
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afsluitdijk Bestaande Spuisluis
 
 
 149
 
 
 
 
 
 
 
 75
 
 
 37
 
 
 37
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Oost-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kribverlaging Pannerdensch Kanaal
 
 
 32
 
 
 31
 
 
 10
 
 
 20
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 
 
 IJsseldelta 2e fase (Reevesluis)
 
 
 96
 
 
 96
 
 
 92
 
 
 0
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 
 Monitoring Langsdammen Waal
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 3
 
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Zuidwest-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige onderzoeken en kleine projecten
 
 
 88
 
 
 89
 
 
 88
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Dijkversterking en herstel steenbekleding
 
 
 830
 
 
 830
 
 
 826
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 Projecten Zuid-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beekdalen
 
 
 34
 
 
 33
 
 
 
 8
 
 
 10
 
 
 16
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 afrondingen
 
 
 
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma Realisatie
 
 
 
 
 9.788
 
 
 
 
 8.932
 
 
 
 
 2.669
 
 
 
 
 516
 
 
 
 
 589
 
 
 
 
 745
 
 
 
 
 828
 
 
 
 
 621
 
 
 
 
 600
 
 
 
 
 3.222
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budget (DF 1.02.02)
 
 
 
 
 
 
 
 441
 
 
 
 
 545
 
 
 
 
 656
 
 
 
 
 674
 
 
 
 
 540
 
 
 
 
 568
 
 
 
 
 3.697
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overprogrammering (-)
 
 
 
 
 
 
 
 ‒ 75
 
 
 
 
 ‒ 44
 
 
 
 
 ‒ 89
 
 
 
 
 ‒ 154
 
 
 
 
 ‒ 81
 
 
 
 
 ‒ 32
 
 
 
 
 475
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.03 Studiekosten
 
 
 Motivering
 
 Dit betreft de studie- en onderzoekskosten voor het Deltaprogramma (MIRT-onderzoeken) en de overige studiekosten op het gebied van waterveiligheid.
 
 Producten Studie- en onderzoekskosten Deltaprogramma
 
 Hieronder vallen studie- en onderzoekskosten voor het Deltaprogramma (MIRT-onderzoeken). Het Deltaprogramma (DP) is een programma van maatregelen, voorzieningen, onderzoeken en ambities gericht op de korte, middellange en lange termijn waterveiligheid en zoetwatervoorziening van Nederland. Voor een nadere toelichting over deze onderzoeken wordt verwezen naar het Deltaprogramma 2023. Op dit onderdeel worden vooral de onderzoeken voor waterveiligheid verantwoord.
 
 Uitvoering gebiedsagenda
 
 Het Rijk werkt samen met de regionale partners in het kader van de Agenda IJsselmeergebied 2050 aan de acties die zijn vastgelegd in de Uitvoerings-, kennis- en innovatieagenda IJsselmeergebied 2021-2026.
 
 Thema water/ landbouw/ voedsel
 
 In het kader van het missie-gedreven topsectoren- en innovatiebeleid (MTIB) heeft IenW binnen het thema landbouw/water/voedsel missies opgesteld op het terrein van waterveiligheid, klimaatadaptatie, waterkwaliteit en beheer van de grote wateren. Deze missies zijn in april 2019 door het kabinet vastgesteld. IenW stelt middelen beschikbaar om voor deze missies kennis en innovatie te realiseren in publiek-privaat gefinancierde samenwerkingsverbanden. Dit doet IenW samen met LNV en de topsectoren.
 
 Strategisch onderzoek
 
 In samenwerking met NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) en overheden wordt strategisch onderzoek ontwikkeld voor actuele maatschappelijke ontwikkelingen, zoals droogte en klimaatadaptatie in de stad.
 
 Water4All
 
 Het doel van Water4All -Water Security for the Planet- is om oplossingen te vinden voor de waterproblematiek rond te veel, te weinig en te vuil water. De activiteiten zijn gericht op onderzoeken en demonstratieprojecten rond kennis en innovatie. Het onderzoeksprogramma heeft een looptijd van 6 jaar.
 
 Klimaatadaptatie
 
 Een belangrĳke manier om Nederland voor te bereiden op de gevolgen van klimaatverandering is om te werken aan de transitie naar een klimaatbestendige inrichting. Dit wordt gestimuleerd vanuit het Deltaprogramma Ruimtelĳke Adaptatie via een stappenplan waarin alle overheden gezamenlĳk de kwetsbare onderdelen van de ruimtelĳke inrichting aanpakken. Dit wordt verder ondersteund via een breed scala aan activiteiten en producten. Met het PBL wordt gewerkt aan een monitoringsystematiek die het nationale klimaatadaptatiebeleid tot 2026 moet ondersteunen. IenW faciliteert met het Kennisportaal Klimaatadaptatie , de Klimaateffectatlas en het netwerk Samen Klimaatbestendig de noodzakelijke transitie op het gebied van klimaatadaptatie. Ook wordt gewerkt aan de doorwerking van de nieuwe 2023 KNMI scenario’s in de Klimaateffectatlas en het standaardiseren van klimaat stresstesten. Het werk voor het Deltaprogramma Ruimtelĳke Adaptatie wordt uitgevoerd in samenhang met de uitvoering van de Nationale Klimaatadaptatiestrategie.
 
 Beleidstafel Wateroverlast en Hoogwater
 
 In 2022 is binnen de beleidstafel wateroverlast en hoogwater een analyse uitgevoerd van de opgetreden extreme neerslag in de zomer van 2021 in Limburg met als doel om, nu en in de toekomst, beter voorbereid te zijn voor de gevolgen van een periode van extreme neerslag. Voor 2024 zijn middelen beschikbaar om de adviezen voor IenW uit te voeren en de overall voortgang van de uitvoering van de adviezen van de beleidstafel te kunnen monitoren.
 
 Regionale keringen
 
 De regionale keringen in beheer van het Rijk zijn door Rijkswaterstaat getoetst. In 2021 is de Tweede Kamer over de uitkomsten geïnformeerd. (Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 625, nr. 540). Na de toetsing van deze regionale keringen op 2 juni 2021 is de aanvullende toetsing in 2022 afgerond. In 2023 is het uitvoeringsprogramma voorbereid.
 
 Beoordelings- en Ontwerpinstrumentarium (BOI)
 
 In het programma Beoordelings- en Ontwerpinstrumentarium (BOI) 2023 wordt gewerkt aan de doorontwikkeling van het instrumentarium voor beoordelen en ontwerpen. Het programma BOI2023 bouwt voort op het WBI2017, het Ontwerp Instrumentarium (OI) 2014 en de bestaande Technische Leidraden en voegt hier nieuw ontwikkelde kennis en functionaliteit aan toe, zodat het instrumentarium aansluit op de actuele kennis en de ervaringen die in de eerste beoordelingsronde (2017-2023) zijn opgedaan. Instrumenten die in het programma worden ontwikkeld kunnen direct worden gebruikt voor het ontwerpen van waterkeringen. In 2022 is de eerste beoordelingsronde afgerond en is het instrumentarium doorontwikkeld naar een nieuwe ministeriële regeling en bijbehorende basisinstrumentarium. Met het BOI2023 kunnen de beheerders vanaf 2023 de volgende beoordelingsronde uitvoeren. Vanaf 2023 zal het instrumentarium periodiek worden doorontwikkeld op basis van belangrijke nieuwe inzichten en vervolgens worden aangeboden aan de waterkeringbeheerders.
 
 Kennisprogramma Waterveiligheid
 
 Het Rijk heeft een wettelijke taak (artikel 2.6 Waterwet) om zorg te dragen voor de totstandkoming en het verstrekken van technische leidraden voor het ontwerp, het beheer en het onderhoud van de primaire waterkeringen in Nederland. Hiertoe worden langjarige activiteiten (onderzoek) uitgevoerd om een solide kennisbasis te ontwikkelen. De kennis over waterveiligheid wordt hiermee op het vereiste niveau gehouden, zodat sprake is van actueel, effectief en uitvoerbaar waterveiligheidsbeleid. Dit is de lange termijn ambitie voor waterveiligheid, vormgegeven door de uitvoering van het Kennisprogramma Waterveiligheid.
 
 Kennisprogramma Zeespiegelstijging
 
 Het Kennisprogramma Zeespiegelstijging focust zich op de onzekerheden en de mogelijke effecten voor korte en lange termijn van een (versnelde) zeespiegelstijging. Dit kennisprogramma is gestart in september 2019 en loopt t/m 2026. In 2023 zijn de eerste resultaten ten aanzien van de houdbaarheid van de huidige aanpak van de waterveiligheid en de zoetwatervoorziening; en de eerste verkenningen van verschillende potentiële handelingsperspectieven voor de verre toekomst bij elkaar gebracht in de tussenbalans. In 2024 worden onder andere de effecten op andere functies onderzocht van zowel de huidige aanpak als alternatieven en bij elkaar gebracht. Door dit systematisch te doen ontstaat een beter beeld van de relatieve aantrekkelijkheid van verschillende opties. Daarnaast wordt aanvang gemaakt met het verder uitwerken van adaptieve beleidspaden voor de lange termijn. Deze brengen voor verschillende scenario’s van zeespiegelstijging in beeld welke (potentiële) beslissingen wanneer in de tijd genomen moeten worden.
 
 Cyberweerbaarheid in de watersector
 
 Om het thema cyberweerbaarheid in de watersector effectief aan te pakken is er in 2020 een uitvoeringsprogramma gestart, genaamd «Versterking cyberweerbaarheid in de Watersector». De aanvullende Bestuursakkoord Water (BAW) afspraken (BAW+) over cybersecurity zijn hierin ondergebracht. Partijen in de watersector werken onder regie van het Ministerie van IenW in dit programma samen aan projecten ingedeeld in een vijftal thema’s, die met name gericht zijn op operationele technologie (OT). Er worden instrumenten ontwikkeld om ketenrisico’s te onderkennen, samen te werken op het gebied van monitoring en detectie, trainen en oefenen, de juiste maatregelen te implementeren en expertise te borgen. Het programma is in 2023 geëvalueerd en wordt voortgezet. In 2023 worden hernieuwde bestuurlijke afspraken gemaakt over de samenwerking. De activiteiten in het programma geven onder andere invulling aan de Nederlandse Cybersecurity Strategie (NLCS).
 
 Cybersecurity vitaal/economische veiligheid ->
 
 Sommige processen zijn zo essentieel voor de Nederlandse samenleving dat uitval of verstoring tot ernstige maatschappelijke ontwrichting leidt en een bedreiging vormt voor de nationale veiligheid. Dit worden vitale processen genoemd. In het 'Addendum Bestuursakkoord Water’ is afgesproken een herbeoordeling uit te voeren van de processen «waterkeren en waterbeheren». In 2022 is, conform de door de NCTV voorgeschreven methodiek voor bescherming van vitale processen en infrastructuur, een weerbaarheidsanalyse uitgevoerd. Deze heeft in 2023 geleid tot een beslissing over het aanmerken van de waterschappen als vitale aanbieders voor dit proces. Ook wordt de implementatie van nieuwe/herziene Europese wetgeving op het gebied van vitaal en cybersecurity (CER en NIB2) voorbereid.
 
 1.09 Ontvangsten
 
 
 Ontvangsten waterschapsprojecten
 
 Conform de Spoedwet (Stb. 2011, 302) dragen de waterschappen vanaf 2011 € 81 miljoen per jaar bij aan het HWBP. Deze bijdrage van de waterschappen is conform het regeerakkoord Rutte I en het Bestuursakkoord Water aangevuld tot € 131 miljoen in 2014 en tot € 181 miljoen structureel vanaf 2015 (inclusief projectgebonden aandeel, prijspeil 2010). Deze bijdrage wordt geïndexeerd op basis van de IBOI, zoals gehanteerd door het ministerie van Financiën. Vanaf 2023 en verder komt dit bedrag jaarlijks uit op ongeveer € 225 miljoen (inclusief projectgebonden aandeel).
 De middelen van de waterschappen worden eerst ingezet voor de water­ schapsprojecten van het HWBP-2 en vervolgens voor de waterschapspro­ jecten van het HWBP. Het in 2013 door de Tweede en Eerste Kamer aangenomen wetsvoorstel Wijziging van de Waterwet (doelmatigheid en bekostiging hoogwaterbescherming) (Kamerstukken II, 2012–2013, 33 465, nr. 3) is per 1 januari 2014 in werking getreden. De wet regelt dat het Rijk en de waterschappen jaarlijks elk de helft van de bijdrage aan het HWBP betalen.
 In bijlage 3 is een overzicht opgenomen waarin nader is ingegaan op de financiering van het HWBP-2 en het HWBP.
 
 
 
 
 3.2
 Artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening
 
 
 
 A.
 Omschrijving van de samenhang in het beleid
 
 Op het gebied van zoetwatervoorziening is het beleid gericht op een duurzame zoetwatervoorziening die economisch doelmatig is. De uitvoering is gericht op waar mogelijk voorkomen van tekorten in normale jaren en gesteld te staan om beter mee om te gaan met zoetwatertekorten in extreem droge jaren. Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van overheden en gebruikers. Het Ministerie van IenW werkt samen met deze partijen in het Deltaprogramma Zoetwater. De maatregelen die in uitvoering worden genomen staan in het Deltaplan Zoetwater.
 In periodes van ernstig watertekort (in droge zomers) wordt water verdeeld op basis van een verdringingsreeks.
 Op dit artikel worden de producten op het gebied van zoetwatervoorziening verantwoord. De waterkwaliteit maatregelen in het hoofdwatersysteem die niet verbonden zijn aan waterveiligheid en zoetwatervoorziening worden op artikel 7 van het deltafonds verantwoord.
 Dit artikel is gerelateerd aan beleidsartikel 11 (Integraal waterbeleid) op de begroting van hoofdstuk XII.
 
 Ambities voor zoetwater
 
 
 Nederland krijgt vaker te maken met droogte en periodes van laagwater in de rivieren. Om de bijdrage van zoetwater aan onze leefomgeving te behouden en onze economie weerbaarder te maken tegen verminderde zoetwaterbeschikbaarheid, is het zaak dat er geanticipeerd wordt op toekomstige trends en ontwikkelingen. In de nationale omgevingsvisie (NOVI) en in het Nationaal Waterprogramma 2022-2027 is daarom een voorkeursvolgorde opgenomen voor (regionaal) waterbeheer om de beschikbaarheid van water zeker te stellen en wateroverlast te voorkomen:
 
 
 –
 Uitgangspunt is dat bij de ruimtelijke inrichting en landgebruik meer rekening moet worden gehouden met waterbeschikbaarheid en wateroverlast;
 
 
 –
 alle watergebruikers, waaronder landbouw, industrie en consumenten, zullen zuiniger moeten omgaan met water;
 
 
 –
 de waterbeheerders (waaronder waterschappen, provincies, gemeenten, Rijkswaterstaat, agrariërs en natuurterreinbeheerders) zullen water beter moeten vasthouden, bergen en opslaan;
 
 
 –
 De waterbeheerders zullen water slimmer moeten verdelen;
 
 
 –
 Bij een natuurlijk fenomeen is nooit alle schade te voorkomen, dus als de inzet toch nog onvoldoende is, dan moeten we als samenleving de (rest)schade accepteren en ons daarop voorbereiden.
 
 
 Het Deltaprogramma Zoetwater heeft als overkoepelend doel dat Nederland in 2050 weerbaar is tegen watertekorten. Deze ambitie is uitgewerkt in vijf nationale subdoelen:
 
 
 –
 Het in stand houden en bevorderen van een gezond en evenwichtig watersysteem.
 
 
 –
 Het beschermen van de cruciale gebruiksfuncties drinkwater (volksgezondheid), energie, kwetsbare natuur, waterkeringen en het tegengaan van klink en zetting.
 
 
 –
 Het effectief en zuinig gebruiken van het beschikbare water.
 
 
 –
 Het bevorderen van de concurrentiepositie van Nederland wat betreft aan water gerelateerde economie.
 
 
 –
 Het ontwikkelen van waterkennis, -kunde en -innovatie ten behoeve van de zoetwaterdoelen.
 
 
 
 De strategie om deze subdoelen te bereiken volgt de voorkeursvolgorde van de NOVI.
 
 Van ambities naar uitvoering
 
 Om de zoetwaterdoelen te realiseren worden maatregelen getroffen voor het robuuster maken van het watersysteem (nationaal en regionaal) en om de gevolgen van langdurige droogte en lage rivierafvoeren ten gevolgen van klimaatverandering zoveel mogelijk te beperken.
 In het nieuwe Deltaplan Zoetwater 2022-2027 hebben het Rĳk en de zoetwaterregio’s een maatregelenpakket van € 800 miljoen uitgewerkt. Hiervan is circa € 250 miljoen afkomstig uit het Deltafonds en circa € 550 miljoen vanuit de zoetwaterregio’s. In 2024  zal er ca. € 11 miljoen in de Hoge Zandgronden worden besteed om o.a. water beter vast te houden en beken te herstellen. Er worden voorbereidingen getroffen voor de realisatie van de Doorvoer Krimpenerwaard t.b.v. zoetwatervoorziening van West Nederland. Tevens worden er ondergrondse zoetwateropslagen gemaakt in Zeeland en Noord Nederland. Verder werkt RWS aan de Strategie Klimaatbestendige Zoetwater Hoofdwatersysteem en Slim Watermanagement en onderzoekt verzilting bij de Afsluitdijk.
 Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar het Deltaprogramma 2024, het Deltaplan Zoetwater 2022-2027 en het Nationaal Water Programma 2022–2027.
 
 
 
 B.
 Budgettaire gevolgen van uitvoering
 
 
 Tabel 15 Budgettaire gevolgen van de uitvoering art. 2 Investeren in zoetwatervoorziening (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 128.731
 
 
 
 
 172.057
 
 
 
 
 116.987
 
 
 
 
 20.989
 
 
 
 
 17.582
 
 
 
 
 50.283
 
 
 
 
 1.093
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 71.465
 
 
 
 
 145.568
 
 
 
 
 105.207
 
 
 
 
 53.483
 
 
 
 
 45.561
 
 
 
 
 62.318
 
 
 
 
 38.046
 
 
 
 
 
 
 2.02 Ontwikkeling zoetwatervoorziening
 
 
 
 69.590
 
 
 140.312
 
 
 101.487
 
 
 45.079
 
 
 43.361
 
 
 60.118
 
 
 37.046
 
 
 
 
 
 2.02.01 Planning zoetwatervoorziening
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 2.02.02 Aanleg zoetwatervoorziening
 
 
 
 69.590
 
 
 140.312
 
 
 101.487
 
 
 45.079
 
 
 43.361
 
 
 60.118
 
 
 37.046
 
 
 
 
 
 2.03 Studiekosten
 
 
 
 1.875
 
 
 5.256
 
 
 3.720
 
 
 8.404
 
 
 2.200
 
 
 2.200
 
 
 1.000
 
 
 
 
 
 2.03.01 Studie en onderzoekskosten Deltaprogramma
 
 
 
 1.875
 
 
 5.256
 
 
 3.720
 
 
 8.404
 
 
 2.200
 
 
 2.200
 
 
 1.000
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 
 692
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.09 Ontvangsten investeren in waterkwantiteit en zoetwatervoorzieningen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 Tabel 16 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 
 
 Juridisch verplicht
 
 
 96%
 
 
 
 
 Bestuurlijk gebonden
 
 
 4%
 
 
 
 
 Beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 
 
 Nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 17 Artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening (bedragen x € 1 .000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 Investeren in zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 145.568
 
 
 
 
 105.207
 
 
 
 
 53.483
 
 
 
 
 45.561
 
 
 
 
 62.318
 
 
 
 
 38.046
 
 
 
 
 2.069
 
 
 
 
 
 
 2.02
 
 
 Ontwikkeling zoetwatervoorziening
 
 
 
 140.312
 
 
 101.487
 
 
 45.079
 
 
 43.361
 
 
 60.118
 
 
 37.046
 
 
 2.069
 
 
 
 
 
 2.03
 
 
 Studiekosten
 
 
 
 5.256
 
 
 3.720
 
 
 8.404
 
 
 2.200
 
 
 2.200
 
 
 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 Investeren in zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.09
 
 
 Ontvangsten investeren in waterkwantiteit en zoetwatervoorzieningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2031
 
 
 
 
 2032
 
 
 
 
 2033
 
 
 
 
 2034
 
 
 
 
 2035
 
 
 
 
 2036
 
 
 
 
 2037
 
 
 
 
 2023-2037
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 Investeren in zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 452.252
 
 
 
 
 
 2.02
 
 
 Ontwikkeling zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 429.472
 
 
 
 
 2.03
 
 
 Studiekosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 22.780
 
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 Investeren in zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.09
 
 
 Ontvangsten investeren in waterkwantiteit en zoetwatervoorzieningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Toelichting
 
 
 2.01 Aanleg waterkwantiteit
 
 Er worden op dit artikelonderdeel nu geen projecten verantwoord.
 
 2.02 Overige waterinvesteringen Zoetwatervoorziening
 
 
 Motivering
 
 Het betreft projecten die de zoetwatervoorziening bevorderen en de kwaliteit waarborgen. Dit zijn maatregelen en voorzieningen van nationaal belang ter voorkoming, en waar nodig beperking van, waterschaarste en ter bescherming of verbetering van de chemische of ecologische kwaliteit van watersystemen, voor zover deze onderdeel uitmaken van opgaven op het gebied van zoetwatervoorziening.
 Producten
 
 Realisatieprogramma Zoetwatervoorziening
 
 
 Deltaplan Zoetwater 2015-2021 (fase 1)
 
 De meeste maatregelen uit de eerste fase van het Deltaplan Zoetwater (2015-2021), met een omvang van € 400 miljoen, waarvan € 150 miljoen uit het Deltafonds, zijn eind 2021 afgerond. Enkele grote complexe maatregelen voor het Hoofdwatersysteem en het regionaal watersysteem hadden nog een doorloop tot 2023.
 Het project Noordervaart van Rijkswaterstaat heeft te maken gehad met vertraging en meerkosten, vanwege onverwacht veel cultureel erfgoed in de ondergrond en ontwikkelingen in de markt. Na zorgvuldige afweging op basis van de hiervoor ontwikkelde criteria heeft het Bestuurlijk Platform Zoetwater besloten deze in het programma in te passen. De aanbesteding loopt nog en wordt in 2026 gerealiseerd.
 Waterbeschikbaarheid voor het hoofdwatersysteem krijgt invulling via de Strategie Klimaatbestendige Zoetwatervoorziening Hoofdwatersysteem. In dat kader vindt afstemming plaats met andere waterbeheerders en met gebruikers. Daarnaast voert Rijkswaterstaat het programmamanagement voor Slim Watermanagement uit.
 
 Deltaplan Zoetwater fase 2 (2022-2027)
 
 De zoetwaterregio's en het Rijk hebben intensief samengewerkt om tot een goed onderbouwd maatregelenpakket te komen voor het Deltaplan Zoetwater fase 2 (2022-2027).
 Het Deltaplan 2022-2027 omvat meer dan 150 maatregelen die zijn uitgewerkt in de zoetwaterregio's en voor het hoofdwatersysteem, passend bij de nationale en regionale opgaven.
 Het maatregelenpakket voor de 2e fase heeft een omvang van circa € 800 miljoen, waarvan circa € 250 miljoen vanuit het Deltafonds en circa € 550 miljoen vanuit de zoetwaterregio’s komt.
 De investeringen worden gedaan door het Rijk (Deltafonds), waterschappen, provincies, gemeenten, drinkwaterbedrijven en de watergebruikers. Maatregelen in het hoofdwatersysteem worden volledig bekostigd uit het Deltafonds. Regionale maatregelen worden voor 75% door de regio bekostigd; maximaal 25% van de kosten wordt uit het Deltafonds vergoed. Bovenregionale maatregelen en innovatieve maatregelen kunnen in aanmerking komen voor een maximale bijdrage van 50% uit het Deltafonds.
 
 Tijdelijke Impulsregeling Ruimtelijke Adaptatie
 
 De in het bestuursakkoord afgesproken tijdelijke impulsregeling voor klimaatadaptatie is op 1 januari 2021 open gegaan en de laatste aanvragen hiervoor dienen uiterlijk 31 december 2023 te worden ingediend. Het gereserveerde bedrag hiervoor bedraagt € 200 miljoen en de afwikkeling van de ingediende aanvragen zal gedeeltelijk nog in 2024 plaatsvinden. De klimaatadaptatie maatregelen moeten zijn uitgevoerd vóór 1 januari 2028.
 
 Tabel 18 Projectoverzicht aanlegprogramma (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectbudget
 
 
 Kasbudget
 
 
 Oplevering
 
 
 
 
 
 huidig
 
 
 vorig
 
 
 t/m 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 later
 
 
 huidig
 
 
 vorig
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Nationaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Deltaplan Zoetwater
 
 
 85
 
 
 82
 
 
 32
 
 
 23
 
 
 10
 
 
 8
 
 
 9
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 Impuls ruimtelijke adaptie
 
 
 209
 
 
 202
 
 
 67
 
 
 82
 
 
 60
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Zoetwatermaatregelen
 
 
 245
 
 
 235
 
 
 21
 
 
 33
 
 
 30
 
 
 36
 
 
 33
 
 
 57
 
 
 36
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Zuidwest-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ecologische maatregelen Markermeer
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 8
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 2021/2022
 
 
 2021/2022
 
 
 
 
 Besluit Beheer Haringvlietsluizen
 
 
 84
 
 
 84
 
 
 76
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 2018/2029
 
 
 2018/2029
 
 
 
 
 Afrondingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma Realisatie
 
 
 
 
 633
 
 
 
 
 613
 
 
 
 
 204
 
 
 
 
 140
 
 
 
 
 101
 
 
 
 
 45
 
 
 
 
 43
 
 
 
 
 60
 
 
 
 
 37
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budget (DF 2.02.02)
 
 
 
 
 
 
 
 140
 
 
 
 
 101
 
 
 
 
 45
 
 
 
 
 43
 
 
 
 
 60
 
 
 
 
 37
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verkenningen- en Planuitwerkingsprogramma
 
 Het verkenningen- en planuitwerkingsprogramma dient om een probleem of een initiatief met een maatschappelijke meerwaarde te verkennen en om daarna, indien nodig, uit alternatieven de beste oplossing voor het probleem te zoeken en voor te bereiden voor de uitvoering. Dit artikelonderdeel geeft inzicht in de stand van zaken van diverse projecten en programma’s op het gebied van zoetwatervoorziening die zich in de fasen van voorbereiding tot realisatie bevinden.
 Er worden op dit artikelonderdeel nu geen projecten verantwoord.
 
 2.03 Studiekosten
 
 
 Motivering
 
 Dit betreft de studie- en onderzoekskosten voor het Deltaprogramma (MIRT-onderzoeken) en de overige studiekosten op het gebied van zoetwatervoorziening.
 
 Producten
 
 Op dit onderdeel van de begroting staan de studie- en onderzoekskosten ten behoeve van het Deltaprogramma onderzoeken die betrekking hebben op zoetwatervoorziening.
 Ten behoeve van Deltaprogramma Zoet Water (DPZW) wordt onder andere onderzoek gedaan naar de verbinding van de waterketen met watersystemen, diverse regionale watersysteemverkenningen, de kennisagenda zoetwater waar onder onderzoek naar het potentieel voor het water vasthouden in beekdalen en veengebieden en oplossingen in verziltende gebieden.
 
 
 
 
 3.3
 Artikel 3 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing
 
 
 
 A.
 Omschrijving van de samenhang in het beleid
 
 
 
 
 B.
 Budgettaire gevolgen van uitvoering
 
 
 Tabel 19 Budgettaire gevolgen van de uitvoering art. 3 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 268.281
 
 
 
 
 349.285
 
 
 
 
 322.573
 
 
 
 
 361.219
 
 
 
 
 311.395
 
 
 
 
 301.117
 
 
 
 
 406.087
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 261.437
 
 
 
 
 344.873
 
 
 
 
 312.524
 
 
 
 
 368.393
 
 
 
 
 319.308
 
 
 
 
 308.566
 
 
 
 
 406.087
 
 
 
 
 
 
 3.01 Exploitatie
 
 
 
 8.028
 
 
 7.304
 
 
 7.594
 
 
 8.019
 
 
 13.765
 
 
 16.597
 
 
 16.350
 
 
 
 
 3.01.01 Exploitatie Watermanagement
 
 
 8.028
 
 
 7.304
 
 
 7.594
 
 
 8.019
 
 
 13.765
 
 
 16.597
 
 
 16.350
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 
 8.028
 
 
 
 
 7.304
 
 
 
 
 7.594
 
 
 
 
 8.019
 
 
 
 
 13.765
 
 
 
 
 16.597
 
 
 
 
 16.350
 
 
 
 
 
 
 3.02 Onderhoud en vernieuwing
 
 
 
 253.409
 
 
 337.569
 
 
 304.930
 
 
 360.374
 
 
 305.543
 
 
 291.969
 
 
 389.737
 
 
 
 
 3.02.01 Onderhoud Waterveiligheid
 
 
 144.350
 
 
 223.403
 
 
 265.565
 
 
 315.791
 
 
 235.275
 
 
 227.004
 
 
 228.218
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 
 144.350
 
 
 
 
 223.403
 
 
 
 
 265.565
 
 
 
 
 315.791
 
 
 
 
 235.275
 
 
 
 
 227.004
 
 
 
 
 228.218
 
 
 
 
 
 3.02.02 Onderhoud Zoetwatervoorziening
 
 
 99.251
 
 
 87.693
 
 
 21.701
 
 
 23.761
 
 
 23.395
 
 
 10.204
 
 
 10.657
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 
 99.251
 
 
 
 
 87.693
 
 
 
 
 21.701
 
 
 
 
 23.761
 
 
 
 
 23.395
 
 
 
 
 10.204
 
 
 
 
 10.657
 
 
 
 
 
 
 3.02.03 Vernieuwing
 
 
 
 9.808
 
 
 26.473
 
 
 17.664
 
 
 20.822
 
 
 46.873
 
 
 54.761
 
 
 150.862
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 4.714
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 Tabel 20 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 
 
 Juridisch verplicht
 
 
 100%
 
 
 
 
 Bestuurlijk gebonden
 
 
 
 
 
 Beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 
 
 Nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 21 Artikel 3 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 Beheer, onderhoud en vernieuwing
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 344.873
 
 
 
 
 312.524
 
 
 
 
 368.393
 
 
 
 
 319.308
 
 
 
 
 308.566
 
 
 
 
 406.087
 
 
 
 
 432.033
 
 
 
 
 427.128
 
 
 
 
 
 3.01
 
 
 Exploitatie
 
 
 
 7.304
 
 
 7.594
 
 
 8.019
 
 
 13.765
 
 
 16.597
 
 
 16.350
 
 
 16.155
 
 
 16.479
 
 
 
 
 3.02
 
 
 Onderhoud en vernieuwing
 
 
 
 337.569
 
 
 304.930
 
 
 360.374
 
 
 305.543
 
 
 291.969
 
 
 389.737
 
 
 415.878
 
 
 410.649
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2031
 
 
 
 
 2032
 
 
 
 
 2033
 
 
 
 
 2034
 
 
 
 
 2035
 
 
 
 
 2036
 
 
 
 
 2037
 
 
 
 
 2023-2037
 
 
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 Beheer, onderhoud en vernieuwing
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 271.808
 
 
 
 
 260.548
 
 
 
 
 265.098
 
 
 
 
 296.420
 
 
 
 
 296.420
 
 
 
 
 312.850
 
 
 
 
 312.850
 
 
 
 
 4.934.906
 
 
 
 
 
 3.01
 
 
 Exploitatie
 
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 160.174
 
 
 
 
 3.02
 
 
 Onderhoud en vernieuwing
 
 
 
 263.535
 
 
 252.275
 
 
 256.825
 
 
 288.147
 
 
 288.147
 
 
 304.577
 
 
 304.577
 
 
 4.774.732
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Toelichting
 
 
 3.01 Exploitatie
 
 
 Met exploitatie streeft IenW naar:
 
 
 –
 Het goed voorbereid zijn op crisissituaties door te zorgen voor een robuuste informatievoorziening;
 
 
 –
 Het reguleren van de hoeveelheid water in het hoofdwatersysteem onder normale omstandigheden en bij zowel (extreem) hoogwater als laagwater;
 
 
 –
 Een duurzaam watersysteem, met zowel een goede chemische als ecologische kwaliteit, dat voorziet in de beschikbaarheid van voldoende water van goede kwaliteit voor de gebruiker.
 
 
 Met betrekking tot exploitatie worden de volgende activiteiten uitgevoerd:
 
 
 –
 Monitoring waterkwantiteit (waterstanden, afvoer), waterkwaliteit en informatievoorziening;
 
 
 –
 Crisisbeheersing en -preventie;
 
 
 –
 Regulering gebruik door vergunningverlening en handhaving;
 
 
 –
 Het nakomen van bestuurlijke afspraken waterverdeling en gebruik (onder andere in waterakkoorden);
 
 
 –
 Regulering waterverdeling (operationele modellen actualiseren en toepassen, bediening (stormvloed)keringen, stuwen, gemalen en spuien).
 
 
 
 De activiteiten die door RWS centraal worden uitgevoerd, worden gefinancierd uit de budgetten voor netwerkgebonden kosten. Deze staan op artikel 5.
 
 De doelstellingen voor het waterkwantiteitsbeheer van de Rijkswateren zijn:
 
 
 –
 Het op orde brengen en houden van de samenhang tussen het regionaal- en het hoofdwatersysteem, zodat zowel wateroverlast als watertekort wordt bestreden;
 
 
 –
 Het kunnen beschikken over voldoende water in de Rijkswateren, zodat kan worden voldaan aan de behoeften die voortvloeien uit de gebruiks­ functies.
 
 
 
 Daarnaast is zorg gedragen voor een adequate informatievoorziening over de reguliere waterkwantiteit en waterkwaliteit. Dit houdt de vergaring en beschikbaarstelling in van interne en externe informatie over het water­ systeem. Het gaat daarbij om de dagelijkse informatie voor de verschillende gebruikers (waaronder scheepvaart, drinkwaterbedrijven, zwemwaterkwa­liteit/provincies en recreatie) en om berichtgeving bij uitzonderlijke situaties over hoog- en laagwater, naderende stormvloeden, verontreinigingen en ijsvorming. Daarnaast is er ook de reguliere waterkwaliteit monitoring (chemie, biologie), en beoordeling en informatieverstrekking over de toestand van het watersysteem.
 3.01.01 Exploitatie Watermanagement
 
 Meetbare gegevens
 
 
 Tabel 22 Omvang Areaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Areaaleenheid
 
 
 Omvang
 
 
 
 
 Budget 2023 (x € 1.000,--)
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 
 
 
 Watermanagement
 
 
 km2 water
 
 
 90.219
 
 
 90.216
 
 
 90.216
 
 
 7.594
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 In 2024 is geen wijziging van het wateroppervlak voorzien.
 
 Tabel 23 Indicatoren Watermanagement
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Realisatie 2022
 
 
 Streefwaarde 2022
 
 
 Streefwaarde 2023
 
 
 Streefwaarde 2024
 
 
 
 
 
 
 Betrouwbaarheid informatievoorziening
 
 
 100%
 
 
 95%
 
 
 95%
 
 
 95%
 
 
 
 
 Waterhuishouding op orde
 
 
 75%
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 
 
 
 
 Toelichting indicator Betrouwbaarheid Informatievoorziening
 
 Met deze indicator wordt aangegeven in hoeverre Rijkswaterstaat tijdig en juist informatie heeft verstrekt ten behoeve van maatschappelijk vitale processen (bijv. drinkwatervoorziening). Het betreft hier informatie over ijsgang, hoogwater, stormvloed en verontreinigingen.
 
 Toelichting indicator Waterhuishouding op orde
 
 Met deze indicator wordt aangegeven in hoeverre de waterhuishouding op orde is door de functievervulling van vier hoofdwatersysteemfuncties te meten:
 •   Peilhandhaving Kanalen en Meren; geeft aan in hoeverre de peilen, zoals afgesproken in Waterakkoorden en Peilbesluiten, binnen de afgesproken marges zijn gebleven.
 •   Hoogwaterbeheersing Kanalen en meren; geeft aan in hoeverre de infrastructuur van peilgereguleerde watersystemen (grote rivieren niet meegerekend) beschikbaar was voor hoogwaterafvoer in de tijdvensters met groot waterbezwaar.
 •   Wateraanvoer bij droogte; geeft aan in hoeverre de infrastructuur voor de wateraanvoer (o.a. stuwen, spuien, sifons en gemalen) beschikbaar was in de tijdvensters met droogte.
 •   Verziltingsbestrijding; geeft aan in hoeverre zoutindringing kon worden beperkt en of chlorideconcentraties onder de afgesproken maxima zijn gebleven. Afspraken over wateraanvoer en -verdeling en over chloridegehalten zijn vastgelegd in Waterakkoorden.
 In 2022 zijn de streefwaarden van de volgende onderliggende indicatoren gehaald: ‘Peilhandhaving Kanalen en meren’, ‘Wateraanvoer bij droogte’ en ‘Verziltingsbestrijding’. De streefwaarde van de indicator ‘Hoogwaterbeheersing Kanalen’ is niet gehaald. De voornaamste verklaring hiervoor: Het is enkele keren voorgekomen dat het aflaatwerk bij Eefde bij een significante neerslagverwachting niet beschikbaar was door de opstelling van de tijdelijke pompinstallatie. Het heeft niet tot overlast geleid.
 
 3.02 Onderhoud en vernieuwing
 
 
 Motivering
 
 Onderhoud en vernieuwing omvat waterveiligheid (bescherming tegen overstromen door hoogwater) en de zoetwatervoorziening. Het is gericht op het zodanig in conditie houden van het hoofdwatersysteem dat de primaire functie voor zowel waterveiligheid als voor de zoetwatervoorziening wordt vervuld.
 
 Producten
 
 De activiteiten die door RWS centraal worden uitgevoerd, worden gefinan­ cierd uit de budgetten voor netwerkgebonden kosten. Deze staan op artikel 5.
 
 Meetbare gegevens
 
 
 Onderhoud
 
 
 Tabel 24 Indicator Onderhoud Waterveiligheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Realisatie 2022
 
 
 Streefwaarde 2022
 
 
 Streefwaarde 2023
 
 
 Streefwaarde 2024
 
 
 
 
 
 
 Handhaving kustlijn
 
 
 91%
 
 
 90%
 
 
 90%
 
 
 90%
 
 
 
 
 Beschikbaarheid stormvloedkeringen
 
 
 83%
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 
 
 
 
 Toelichting bij indicator handhaving kustlijn
 
 Met deze indicator wordt aangegeven in hoeverre de kustlijn is gehandhaafd, met de basiskustlijn als referentie. Het streven is dat minimaal 90% de kustlijn zeewaarts ligt van de basiskustlijn. Kleine verschuivingen zijn normaal en toegestaan en worden door middel van het programma voor kustsuppletie gecorrigeerd. Het suppletieprogramma wordt eenmalig voor 4 jaar vastgesteld en vervolgens jaarlijks geactualiseerd. In 2019 is het suppletieprogramma ’20–’23 vastgesteld.
 Figuur 5 toont hoe afgelopen jaren gepresteerd is op dit onderdeel, hoeveel zand er gesuppleerd is en hoeveel zand er naar verwachting in 2023 gesuppleerd zal worden. In 2022 is er 9,4 mln. m³ gesuppleerd. De prognose voor 2023 is dat in totaal 12,7 mln. m³ wordt gesuppleerd.
 
 Zandsuppletievolumes en prestatie t.a.v. handhaving kustlijn
 
 
 Figuur 5
 
 
 
 Toelichting bij indicator beschikbaarheid stormvloedkeringen
 
 Met deze indicator wordt aangegeven in hoeverre de 6 stormvloedkeringen voldoen aan de normen zoals die zijn vastgelegd in de Waterwet. De streefwaarde van 100% is in 2022 niet gehaald omdat één van de zes keringen, namelijk de Ramspolkering, niet voldoet.
 Vanwege het niet voldoen aan de organisatorische randvoorwaarden voor goed probobalistisch beheer en onderhoud kon niet aantoonbaar gemaakt worden of de Ramspolkering voldoet aan de afgesproken faalkanseis. Inmiddels zijn verbetermaatregelen genomen zoals het op peil brengen van de capaciteit en het kennis- en kwaliteitsniveau van de beheerorganisatie. De verwachting is dat de kering met ingang van het stormseizoen ’23-’24 weer voldoet.
 In de onderstaande tabel is per kering het prestatieniveau weergegeven.
 
 Tabel 25 Prestatieniveau stormvloedkeringen op peildatum oktober 2022
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stormvloedkeringen
 
 
 Type norm
 
 
 Norm waterwet
 
 
 Prestatieniveau
 
 
 
 
 
 
 Maeslantkering
 
 
 kans op niet-sluiten bij sluiting
 
 
 1:100
 
 
 1:108
 
 
 
 
 Hartelkering
 
 
 kans op niet-sluiten bij sluiting
 
 
 1:10
 
 
 1:10
 
 
 
 
 Hollandsche IJsselkering
 
 
 kans op niet-sluiten bij sluiting
 
 
 1:200
 
 
 1:767
 
 
 
 
 Ramspolkering*
 
 
 kans op niet-sluiten bij sluiting
 
 
 1:100*
 
 
 zie toelichting
 
 
 
 
 Oosterscheldekering**
 
 
 faalkans per jaar
 
 
 1:10.000
 
 
 1:10.000
 
 
 
 
 Haringvlietsluizen**
 
 
 faalkans per jaar
 
 
 1:1.000
 
 
 1:1.000
 
 
 
 
 
 * De Ramspolkering moet ook buiten het stormseizoen beschikbaar zijn. Daarom is de eis uit de Waterwet (1:100) verdeeld over het stormseizoen (1:173) en het overige seizoen (1:27).
 ** Hier wordt gewerkt met prestatiepeilen. Een prestatiepeil is het berekende waterpeil dat bij een vooraf afgesproken overschrijdingsfre­ quentie hoort. Als de prestatiepeilen lager zijn dan de vooraf afgesproken beoordelingspeilen voldoet de stormvloedkering.
 
 Tabel 26 Areaal Zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eenheid
 
 
 Omvang 2024
 
 
 Budget 2024 (x € 1,000,--)
 
 
 
 
 Binnenwateren en daarin gelegen kunstwerken (spui- en uitwateringskolken, stuwen en gemalen) *
 
 
 km2
 
 
 3.027
 
 
 
 
 
 Aantal kunstwerken
 
 
 stuks
 
 
 115
 
 
 21.701
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 * Het areaal binnenwateren omvat alle door RWS beheerde wateren (onder meer rivieren, kanalen en IJsselmeer), exclusief de Noordzee, water in Caribisch Nederland, de Waddenzee en de Westerschelde.
 
 Toelichting areaal watervoorziening
 
 In 2024 is geen wijziging van het wateroppervlak of aantal kunstwerken voorzien.
 
 3.02.01 Onderhoud waterveiligheid
 
 
 Binnen waterveiligheid wordt onderscheid gemaakt tussen:
 
 
 1.
 Kustlijnhandhaving (conform de herziene basiskustlijn 2017).
 
 
 2.
 Beheer en onderhoud Rijkswaterkeringen en stormvloedkeringen (conform de Waterwet).
 
 
 3.
 Beheer en onderhoud uiterwaarden.
 
 
 
 RWS heeft de wettelijke zorg voor de primaire waterkeringen en de storm­ vloedkeringen, die in beheer zijn bij het Rijk, en voor de handhaving van de basiskustlijn. De handhaving van de basiskustlijn gaat afslag van strand en duinen tegen (veiligheid) en houdt Nederland (het strand) op zijn plaats. Het zijn voornamelijk de waterschappen die de primaire waterkeringen (dijken en duinen) beheren, ook die langs de Nederlandse kustlijn. Het areaal betreft alleen het areaal dat in beheer is bij RWS.
 
 ad 1. Kustlijnhandhaving
 
 Het handhaven van de kustlijn wordt gerealiseerd door het suppleren van zand op het strand of in de vooroever (onder water). Het Nederlandse kustsysteem kent een continu tekort aan zand mede als gevolg van de zeespiegelstijging. Vanaf 2001 wordt ook extra zand in het kustfundament gesuppleerd om de zandverliezen deels te compenseren. Daarnaast zijn lokale maatregelen zoals onderhoud van dammen en strandhoofden van belang, om structurele kusterosie te bestrijden.
 
 ad 2. Beheer en Onderhoud Rijkswaterkeringen en stormvloedkeringen
 
 
 Rijkswaterkeringen
 
 RWS beheert en onderhoudt 201 kilometer primaire waterkeringen. Er wordt vast onderhoud uitgevoerd, bijvoorbeeld het maaien van dijken. Daarnaast wordt variabel onderhoud gepleegd. Dat betekent dat de water­ keringen periodiek worden geïnspecteerd en dat zo nodig tekortkomingen worden verholpen.
 Primaire waterkeringen zijn waterkeringen die onder de Waterwet vallen omdat ze bescherming bieden tegen het buitenwater. Het gaat met name om enkele zeedijken op de Waddeneilanden, de Afsluitdijk, de Houtribdijk, de dijk van Marken en dammen in Zeeland en Zuid-Holland. In 2011 is de derde landelijke toetsing van primaire waterkeringen afgerond. Momenteel loopt de Eerste Landelijke Beoordeling op basis van de in 2017 aangepaste waterveiligheidsnormen. Keringen die bij de vorige of lopende inspectie zijn afgekeurd worden meegenomen in het kader van het HWBP. Naast deze primaire waterkeringen beheert en onderhoudt RWS ook 623 kilometer niet- primaire waterkeringen (dijken en duinen) meestal aangeduid als regionale keringen. Deze hoeven geen bescherming te bieden tegen het buitenwater. De normen voor deze regionale keringen in beheer bij het Rijk zijn in 2015 door de Minister vastgesteld na afstemming met de provincies. Rijkswater­ staat heeft de toetsing van de regionale keringen afgerond en op 2 juni 2021 aan de Tweede Kamer aangeboden.
 
 Stormvloedkeringen
 
 Om ons land tegen de zee te beveiligen is een aantal stormvloedkeringen aangelegd, die bij hoogwater gesloten kunnen worden. Deze stormvloed­ keringen zijn ook primaire waterkeringen die vallen onder de Waterwet. Het Rijk heeft sinds 2018 zes stormvloedkeringen in beheer: de Oosterschel­dekering, de Maeslantkering, de Hartelkering, de Hollandsche IJsselkering, de stormvloedkering Ramspol en de Haringvlietsluizen.
 
 ad 3. Beheer en Onderhoud uiterwaarden
 
 Het Rĳk beheert 5.182 hectare aan uiterwaarden. Het beheer en onderhoud is erop gericht de wettelijk te beschermen vegetatie te behouden en verbeteren en hoogwater effectief te kunnen afvoeren.
 
 3.02.02 Onderhoud zoetwatervoorziening
 
 Onder dit programma vallen alle activiteiten die noodzakelijk zijn om het hoofdwatersysteem zodanig te onderhouden dat de beoogde functies voor waterverdeling volgens de vigerende regelgeving en waterakkoorden kunnen worden vervuld. De Waterwet vereist dat de rijksoverheid om de zes jaar een Nationaal Waterplan voor het nationale waterbeleid en een Beheer- en ontwikkelplan voor het beheer van de rijkswateren (BPRW) opstelt. Dit betreft onder meer het beheer en onderhoud voor: Waterverdeling en peilbeheer; Stuwende en spuiende kunstwerken; Natuurvriendelijke oevers, implementatie KRW, implementatie Waterwet en Natura 2000. Deze twee planvormen worden echter onder de nieuwe Omgevingswet samen­ gevoegd tot één programma. Hier is op geanticipeerd door het beleidsplan en het beheerplan in samenhang te beschrijven in één Nationaal Water Programma (NWP) 2022 ‒ 2027. Hiermee wordt voldaan aan de huidige Waterwet en aan de vereisten van de (nog in werking te treden) Omgevingswet.
 In het kader van het Deltaprogramma Zoetwater doorlopen overheden en watergebruikende sectoren (zoals industrie, drinkwater, natuur, scheepvaart, logistiek, recreatie en landbouw) het proces waterbeschik­ baarheid. Het doorlopen van dit proces biedt inzicht in de beschikbaarheid van zoetwater (van voldoende kwaliteit) in normale en droge situaties in een gebied. In dialoog komen overheden en watergebruikende sectoren tot gedragen maatregelen die in normale én in droge situaties maatschappelijk en economisch verantwoord zijn. Waar relevant zullen resultaten hiervan hun doorwerking krijgen in volgende begrotingen.
 
 Meetbare gegevens
 
 In onderstaande figuur is een verdeling gegeven van de beheer- en onder­ houdskosten voor kunstwerken, dijken, dammen, duinen, stormvloedke­ ringen, kustfundament en oevers. Deze percentages zijn gebaseerd op een meerjarig gemiddelde.
 
 Figuur 6
 
 
 
 Tabel 27 Areaal waterveiligheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omvang Areaal
 
 
 Eenheid
 
 
 Realisatie omvang 2022
 
 
 Prognose omvang 2023
 
 
 Prognose omvang 2024
 
 
 Budget 2024 (x € 1,000,--)
 
 
 
 
 
 
 Kustlijn
 
 
 km
 
 
 293
 
 
 293
 
 
 293
 
 
 63.604
 
 
 
 
 Stormvloedkeringen
 
 
 stuks
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 139.418
 
 
 
 
 Dammen, dijken en duinen, uiterwaarden w.o.:
 
 
 
 
 
 
 62.543
 
 
 
 
 – Dijken, dammen en duinen, primaire waterkeringen
 
 
 km
 
 
 201
 
 
 201
 
 
 201
 
 
 
 
 
 – Niet-primaire waterkeringen/duinen
 
 
 km
 
 
 604
 
 
 605
 
 
 605
 
 
 
 
 
 – Uiterwaarden in beheer Rijk
 
 
 ha
 
 
 5.182
 
 
 5.189
 
 
 5.189
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 
 265.565
 
 
 
 
 
 
 Toelichting areaal waterveiligheid
 
 In 2024 verandert het oppervlak uiterwaarden iets door realisatie van Grensmaas-projecten: Maasband en Urmond (dit valt weg in de afronding).
 
 3.02.03 Vernieuwing
 
 Motivering
 Het zodanig in conditie houden van het hoofdwatersysteem dat de primaire functie voor zowel waterveiligheid als zoetwatervoorziening vervuld kan worden.
 Producten
 De waterveiligheid en beschikbaarheid moet in stand worden gehouden tegen de achtergrond van een beperkte technische levensduur van kunstwerken. Het einde van de levensduur kan ontstaan door de ouderdom van het kunstwerk of door intensiever gebruik dan bij het ontwerp is voorzien. Door de intensieve aanleg in de eerste helft en met name ook vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw valt te verwachten dat deze opgave geleidelijk zal toenemen.
 Vernieuwingen en renovaties van kunstwerken worden ondergebracht binnen het programma Vernieuwing. De scope van het programma omvat alle kunstwerken waar zich binnen de duur van het programma een levens­duurproblematiek voordoet met mogelijke ernstige gevolgen voor de veiligheid en beschikbaarheid. De projecten in het programma verlengen de levensduur van de kunstwerken of vernieuwen de kunstwerken zodat de veiligheid en de beschikbaarheid van de bestaande infrastructuur in stand wordt gehouden.
 Meetbare gegevens
 Het budget dat op dit artikelonderdeel in de huidige begrotingsperiode is opgenomen, is bestemd voor de volgende werkzaamheden:
 
 Tabel 28 Projecten vernieuwing
 
 
 
 
 
 
 Water
 
 
 Project
 
 
 
 
 
 
 Maas
 
 
 De 7 stuwen in de Maas worden vernieuwd of gerenoveerd
 
 
 
 
 Noordzeekanaal
 
 
 Het gemaal IJmuiden wordt vernieuwd of gerenoveerd
 
 
 
 
 IJsselmeer
 
 
 Er wordt onderzocht welke onderdelen van 8 objecten (sluiscomplexen, bruggen, een naviduct) worden vernieuwd en/of gerenoveerd
 
 
 
 
 Maaswaalkanaal
 
 
 Het gemaal Heumen wordt vernieuwd en/of gerenoveerd.
 
 
 
 
 Maas
 
 
 De bediening op afstand van de Maasobjecten wordt vernieuwd en/of gerenoveerd.
 
 
 
 
 Brabantse Kanalen
 
 
 vernieuwd duikers en sifons.
 
 
 
 
 
 Al deze projecten zijn nog in de planfase. De opleverdata van deze projecten zijn dus nog niet bekend. De oplevermijlpaal wordt pas bepaald bij het uitvoeringsbesluit.
 
 
 
 
 3.4
 Artikel 4 Experimenteren cf. art. III Deltawet
 
 
 
 A.
 Omschrijving van de samenhang in het beleid
 
 
 
 
 B.
 Budgettaire gevolgen van uitvoering
 
 
 Tabel 29 Budgettaire gevolgen van de uitvoering art. 4 Experimenteren cf. art. III Deltawet (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 162.223
 
 
 
 
 153.117
 
 
 
 
 25.314
 
 
 
 
 2.635
 
 
 
 
 55.965
 
 
 
 
 1.119
 
 
 
 
 1.133
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 72.605
 
 
 
 
 355.144
 
 
 
 
 111.811
 
 
 
 
 98.816
 
 
 
 
 113.721
 
 
 
 
 60.860
 
 
 
 
 60.101
 
 
 
 
 
 
 4.02 GIV/PPS
 
 
 
 72.605
 
 
 355.144
 
 
 111.811
 
 
 98.816
 
 
 113.721
 
 
 60.860
 
 
 60.101
 
 
 
 
 4.02.01 GIV/PPS
 
 
 72.605
 
 
 355.144
 
 
 111.811
 
 
 98.816
 
 
 113.721
 
 
 60.860
 
 
 60.101
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 Tabel 30 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 
 
 Juridisch verplicht
 
 
 100%
 
 
 
 
 Bestuurlijk gebonden
 
 
 
 
 
 Bestuurlijk gebonden
 
 
 
 
 
 Beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 
 
 Nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 31 Artikel 4 Experimenteren cf. art. III Deltawet (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 Experimenteren cf. art. III Deltawet
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 355.144
 
 
 
 
 111.811
 
 
 
 
 98.816
 
 
 
 
 113.721
 
 
 
 
 60.860
 
 
 
 
 60.101
 
 
 
 
 59.160
 
 
 
 
 58.332
 
 
 
 
 
 4.02
 
 
 GIV/PPS
 
 
 
 355.144
 
 
 111.811
 
 
 98.816
 
 
 113.721
 
 
 60.860
 
 
 60.101
 
 
 59.160
 
 
 58.332
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2031
 
 
 
 
 2032
 
 
 
 
 2033
 
 
 
 
 2034
 
 
 
 
 2035
 
 
 
 
 2036
 
 
 
 
 2037
 
 
 
 
 2023-2037
 
 
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 Experimenteren cf. art. III Deltawet
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 57.519
 
 
 
 
 57.357
 
 
 
 
 56.958
 
 
 
 
 57.245
 
 
 
 
 56.552
 
 
 
 
 55.871
 
 
 
 
 53.027
 
 
 
 
 1.312.474
 
 
 
 
 
 4.02
 
 
 GIV/PPS
 
 
 
 57.519
 
 
 57.357
 
 
 56.958
 
 
 57.245
 
 
 56.552
 
 
 55.871
 
 
 53.027
 
 
 1.312.474
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Toelichting
 
 
 4.01 Experimenteerprojecten
 
 
 Motivering
 
 Het experimenteerartikel staat ten dienste van een integrale uitvoering van het Deltaprogramma en biedt de mogelijkheid tot integrale bekostiging.
 
 4.02 Geïntegreerde contractvormen
 
 
 Motivering
 
 Bij infrastructuurprojecten waarbij sprake is van publiek-private samen­ werking (PPS) bestaat de betaling uit een geïntegreerd bedrag voor aanleg, onderhoud én financiering gedurende een langdurige periode. De meest toegepaste vorm is DBFM (Design, Build, Finance and Maintain) waarbij de overheid pas na oplevering betaalt voor een dienst (beschikbaarheid) in plaats van bij mijlpalen voor een product tijdens de bouwfase. Deze contractvorm garandeert een efficiënte en effectieve beschikbaarheid van de noodzakelijke capaciteit om, rekening houdend met de aspecten veiligheid en leefomgeving, een betrouwbaar systeem te realiseren.
 
 Producten
 
 Het project Afsluitdijk is met een DBFM-contract op de markt gezet en verkeert in de realisatiefase. Het project betreft de versterking van het dijklichaam volgens het principe van de overslagbestendige dijk, met behoud van de groene (vegetatie) uitstraling, het bouwen van twee keersluizen (Den Oever en Kornwerderzand), het aanleggen van een Doorlaat voor de Vismigratierivier, het versterken van de schut- en spuicomplexen en het vergroten van de waterafvoercapaciteit door het aanbrengen van pompen in het spuicomplex Den Oever.
 Openstelling (waterveilig) is behoudens het versterken van de bestaande spuimiddelen voorzien in 2025 zoals ook aan de Tweede Kamer gemeld.
 
 Belangrijkste (budgettaire) aanpassingen
 
 
 Het projectbudget Afsluitdijk wordt met € 107 miljoen verlaagd. De oorzaken zijn:
 
 
 –
 Op 20 mei 2022 is de Tweede Kamer geïnformeerd dat er over de afwikkeling van het opsplitsen van de projectopdracht voor de Bestaande Spuimiddelen (BSM) voor de Afsluitdijk nog gesprekken werden gevoerd tussen RWS en de opdrachtnemer over enkele geschilpunten. Inmiddels kan gemeld worden dat Rijkswaterstaat en de opdrachtnemer hier gezamenlijk uitgekomen zijn. Het onderhandelingsresultaat van de uitkomst bedraagt € 21,6 miljoen. Dit bedrag wordt bij deze begroting teruggeboekt naar de investeringsruimte op het Deltafonds.
 
 
 –
 Overboeking naar artikel 1.02.02 Aanleg waterveiligheid van € 149,6 miljoen omdat het projectonderdeel Bestaande Spuisluis niet onder het DBFM-contract Afsluitdijk valt en daardoor verantwoord moet worden op artikel 1.02.02.
 
 
 –
 Toevoeging van prijscompensatie € 63,7 miljoen. 
 
 
 
 
 Tabel 32 Projectoverzicht geïntegreerde contractvormen/PPS (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectbudget
 
 
 Kasbudget
 
 
 Oplevering
 
 
 Eind contract
 
 
 
 
 
 huidig
 
 
 vorig
 
 
 t/m 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 later
 
 
 huidig
 
 
 vorig
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Noordwest-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afsluitdijk
 
 
 2.072
 
 
 2.168
 
 
 239
 
 
 355
 
 
 112
 
 
 99
 
 
 114
 
 
 61
 
 
 60
 
 
 1.032
 
 
 2025
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 Afrondingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma Realisatie
 
 
 
 
 2.072
 
 
 
 
 2.168
 
 
 
 
 239
 
 
 
 
 355
 
 
 
 
 112
 
 
 
 
 99
 
 
 
 
 114
 
 
 
 
 61
 
 
 
 
 60
 
 
 
 
 1.032
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budget (DF 4.02.01)
 
 
 
 
 
 
 
 355
 
 
 
 
 112
 
 
 
 
 99
 
 
 
 
 114
 
 
 
 
 61
 
 
 
 
 60
 
 
 
 
 1.032
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.5
 Artikel 5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 
 A.
 Omschrijving van de samenhang in het beleid
 
 
 
 
 B.
 Budgettaire gevolgen van uitvoering
 
 Op dit artikel worden de apparaatskosten van RWS en de Staf Deltacommissaris geraamd alsmede de investeringsruimte, de overige netwerkgebonden uitgaven van RWS en programma-uitgaven van de Deltacommissaris die niet direct aan de afzonderlijke projecten uit dit Deltafonds zijn toe te wijzen.
 
 Tabel 33 Budgettaire gevolgen van de uitvoering art. 5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 371.519
 
 
 
 
 372.018
 
 
 
 
 394.734
 
 
 
 
 402.778
 
 
 
 
 480.182
 
 
 
 
 503.043
 
 
 
 
 590.033
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 371.603
 
 
 
 
 372.282
 
 
 
 
 394.693
 
 
 
 
 402.787
 
 
 
 
 480.191
 
 
 
 
 503.052
 
 
 
 
 590.042
 
 
 
 
 
 
 5.01 Apparaat
 
 
 
 266.040
 
 
 281.692
 
 
 287.234
 
 
 291.109
 
 
 297.209
 
 
 297.515
 
 
 292.515
 
 
 
 
 5.01.01 Staf Deltacommissaris
 
 
 1.585
 
 
 1.903
 
 
 1.591
 
 
 1.591
 
 
 1.591
 
 
 2.020
 
 
 2.020
 
 
 
 
 5.01.02 Apparaatskosten RWS
 
 
 264.455
 
 
 279.789
 
 
 285.643
 
 
 289.518
 
 
 295.618
 
 
 295.495
 
 
 290.495
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 
 264.455
 
 
 
 
 279.789
 
 
 
 
 285.643
 
 
 
 
 289.518
 
 
 
 
 295.618
 
 
 
 
 295.495
 
 
 
 
 290.495
 
 
 
 
 
 
 5.02 Overige uitgaven
 
 
 
 105.563
 
 
 85.915
 
 
 69.124
 
 
 73.104
 
 
 127.587
 
 
 148.717
 
 
 146.905
 
 
 
 
 5.02.01 Overige netwerkgebonden uitgaven
 
 
 103.854
 
 
 84.082
 
 
 67.014
 
 
 71.077
 
 
 125.560
 
 
 146.681
 
 
 144.985
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 
 103.854
 
 
 
 
 84.082
 
 
 
 
 67.014
 
 
 
 
 71.077
 
 
 
 
 125.560
 
 
 
 
 146.681
 
 
 
 
 144.985
 
 
 
 
 
 5.02.02 Programma-uitgaven DC
 
 
 1.709
 
 
 1.833
 
 
 2.110
 
 
 2.027
 
 
 2.027
 
 
 2.036
 
 
 1.920
 
 
 
 
 
 5.03 Investeringsruimte
 
 
 
 0
 
 
 4.675
 
 
 33.225
 
 
 28.494
 
 
 7.860
 
 
 6.600
 
 
 46.200
 
 
 
 
 5.03.01 Programmaruimte
 
 
 0
 
 
 4.675
 
 
 33.225
 
 
 28.494
 
 
 7.860
 
 
 6.600
 
 
 46.200
 
 
 
 
 5.03.02 Beleidsruimte
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 5.04 Reserveringen
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 5.110
 
 
 10.080
 
 
 47.535
 
 
 50.220
 
 
 104.422
 
 
 
 
 5.04.01 Reserveringen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 5.110
 
 
 10.080
 
 
 47.535
 
 
 50.220
 
 
 104.422
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 286.037
 
 
 
 
 231.527
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.10 Saldo afgesloten rekeningen
 
 
 
 
 286.037
 
 
 
 
 231.527
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 Tabel 34 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 
 
 Juridisch verplicht
 
 
 90%
 
 
 
 
 Bestuurlijk gebonden
 
 
 
 
 
 Beleidsmatig gereserveerd
 
 
 10%
 
 
 
 
 Nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 
 
 
 Onderstaand zijn de beschikbare budgetten tot en met 2037 per jaar gepresenteerd op artikelonderdeelniveau. De mutaties zijn in de verdiepingsbijlage bij de begroting op ditzelfde detailniveau tot en met 2037 toegelicht.
 
 Tabel 35 Artikel 5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 372.282
 
 
 
 
 394.693
 
 
 
 
 402.787
 
 
 
 
 480.191
 
 
 
 
 503.052
 
 
 
 
 590.042
 
 
 
 
 569.377
 
 
 
 
 630.045
 
 
 
 
 
 5.01
 
 
 Apparaat
 
 
 
 281.692
 
 
 287.234
 
 
 291.109
 
 
 297.209
 
 
 297.515
 
 
 292.515
 
 
 292.743
 
 
 292.633
 
 
 
 
 5.02
 
 
 Overige uitgaven
 
 
 
 85.915
 
 
 69.124
 
 
 73.104
 
 
 127.587
 
 
 148.717
 
 
 146.905
 
 
 144.474
 
 
 147.334
 
 
 
 
 5.03
 
 
 Investeringsruimte
 
 
 
 4.675
 
 
 33.225
 
 
 28.494
 
 
 7.860
 
 
 6.600
 
 
 46.200
 
 
 16.147
 
 
 28.501
 
 
 
 
 5.04
 
 
 Reserveringen
 
 
 
 
 5.110
 
 
 10.080
 
 
 47.535
 
 
 50.220
 
 
 104.422
 
 
 116.013
 
 
 161.577
 
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 231.527
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.10
 
 
 Saldo afgesloten rekeningen
 
 
 
 231.527
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2031
 
 
 
 
 2032
 
 
 
 
 2033
 
 
 
 
 2034
 
 
 
 
 2035
 
 
 
 
 2036
 
 
 
 
 2037
 
 
 
 
 2023-2037
 
 
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 864.673
 
 
 
 
 858.714
 
 
 
 
 855.677
 
 
 
 
 995.242
 
 
 
 
 1.093.153
 
 
 
 
 1.180.269
 
 
 
 
 1.109.586
 
 
 
 
 10.899.783
 
 
 
 
 
 5.01
 
 
 Apparaat
 
 
 
 285.117
 
 
 282.295
 
 
 282.295
 
 
 282.295
 
 
 282.295
 
 
 282.295
 
 
 283.011
 
 
 4.312.253
 
 
 
 
 5.02
 
 
 Overige uitgaven
 
 
 
 74.924
 
 
 74.924
 
 
 74.878
 
 
 74.878
 
 
 74.878
 
 
 74.878
 
 
 74.878
 
 
 1.467.398
 
 
 
 
 5.03
 
 
 Investeringsruimte
 
 
 
 24.322
 
 
 23.285
 
 
 58.894
 
 
 166.459
 
 
 267.370
 
 
 356.486
 
 
 285.090
 
 
 1.353.608
 
 
 
 
 5.04
 
 
 Reserveringen
 
 
 
 480.310
 
 
 478.210
 
 
 439.610
 
 
 471.610
 
 
 468.610
 
 
 466.610
 
 
 466.607
 
 
 3.766.524
 
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 231.527
 
 
 
 
 
 5.10
 
 
 Saldo afgesloten rekeningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 231.527
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Toelichting
 
 
 5.01 Apparaat
 
 
 Motivering
 
 In uitzondering op de systematiek van «Verantwoord Begroten» worden op deze begroting ook de apparaatskosten van de Staf Deltacommissaris en RWS gepresenteerd.
 
 Producten
 
 
 Staf Deltacommissaris
 
 Overeenkomstig de Deltawet heeft de Deltacommissaris een eigen staf ter ondersteuning van zijn taken en een budget voor de aan hem toebedeelde taken. Op dit artikel worden personele en materiële kosten gepresenteerd, die nodig zijn om de taken van de Staf Deltacommissaris te kunnen uitvoeren.
 
 Apparaatskosten Rijkswaterstaat
 
 Dit betreft de apparaatskosten (inclusief afschrijving en rente) voor de programma’s Ruimte voor de Rivier, Maaswerken, HWBP-2, HWBP, Afsluitdijk, overige aanlegprojecten, verkenningen en planuitwerkingen, watermanagement, Beheer en Onderhoud en de uitvoering van landelijke taken en inhuur.
 
 5.02 Overige Uitgaven Producten
 
 
 Producten
 
 
 Overige netwerkgebonden uitgaven
 
 Onder overige kosten zijn de externe kosten verantwoord die niet direct toewijsbaar zijn aan de producten van het Deltafonds. Hiertoe behoren externe kosten voor de landelijke taken basisinformatie, sectorspecifieke ICT, kennisontwikkeling & innovatie, watermanagement, beheer en onderhoud en overige.
 
 Programmauitgaven Deltaprogramma actie Staf DC
 
 Deze uitgaven worden gedaan voor het Deltaprogramma en de hoofdtaken van de Deltacommissaris. Dit betreffen vooral programma-uitgaven voor: kennis- en strategieontwikkeling (waaronder voorbereiding van de tweede zesjaarlijkse herijking en Kennisprogramma Zeespiegelstijging); monitoring en evaluatie in het kader van het bewaken van de voortgang en samenhang van de uitvoering van het Deltaprogramma; de totstandkoming en het bevorderen van de uitvoering van het jaarlijkse Deltaprogramma; en voor het betrekken en informeren van belanghebbenden en publiek (communicatie en Deltacongres).
 5.03 Investeringsruimte
 Op dit artikel wordt de voor het Deltafonds beschikbare investeringsruimte verantwoord. Het kabinet heeft besloten tot een jaarlijkse verlenging van de investeringsfondsen. In deze begroting betekent dit een verlenging tot en met 2037. Na aftrek van de doorlopende verplichtingen (beheer, onderhoud en vernieuwing, netwerkkosten RWS en het HWBP) betekent dit een toevoeging van € 323 miljoen aan investeringsruimte in 2037. Na de verlenging van het Deltafonds en de onderstaande budgettaire aanpassingen bedraagt de generieke investeringsruimte € 1.361 miljoen. Het grootste deel van de investeringsruimte is pas vanaf 2035 beschikbaar.
 Deze investeringsruimte is beschikbaar voor prioritaire beleidsopgaven binnen de scope van het Deltafonds. De uitwerking van het Deltaprogramma is in volle gang. Gedurende de lopende trajecten, zoals de beoordeling op basis van de nieuwe waterveiligheidsnormen, de nadere beleidsuitwerking van Integraal Riviermanagement, het Deltaplan zoetwater en de Programmatische Aanpak Grote Wateren, zullen de komende jaren deze investeringsmiddelen op adaptieve wijze nader worden geprogrammeerd. In de investeringsruimte van € 1.354 miljoen zijn risicoreserveringen opgenomen van in totaal circa € 245 miljoen.
 
 Tabel 36 Investeringsruimte (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 
 
 
 
 Vrije Investeringsruimte
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 19.600
 
 
 9.847
 
 
 22.201
 
 
 
 
 Risicoreserveringen
 
 
 4.675
 
 
 33.225
 
 
 28.494
 
 
 7.860
 
 
 6.600
 
 
 26.600
 
 
 6.300
 
 
 6.300
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 4.675
 
 
 33.225
 
 
 28.494
 
 
 7.860
 
 
 6.600
 
 
 46.200
 
 
 16.147
 
 
 28.501
 
 
 
 
 
 
 Tabel 37 Vervolg Investeringsruimte (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vervolg Investeringsruimte
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 2023-2037
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vrije Investeringsruimte
 
 
 6.444
 
 
 5.407
 
 
 41.016
 
 
 148.581
 
 
 249.492
 
 
 338.608
 
 
 267.215
 
 
 1.108.411
 
 
 
 
 Risicoreserveringen
 
 
 17.878
 
 
 17.878
 
 
 17.878
 
 
 17.878
 
 
 17.878
 
 
 17.878
 
 
 17.875
 
 
 245.197
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 24.322
 
 
 23.285
 
 
 58.894
 
 
 166.459
 
 
 267.370
 
 
 356.486
 
 
 285.090
 
 
 1.353.608
 
 
 
 
 
 
 5.04 Reserveringen
 
 
 Op artikelonderdeel 5.04 worden uitgaven geraamd voor toekomstige opgaven, waarvoor nog geen startbeslissing is genomen. Op dit moment zijn tot en met 2037, onder voorbehoud van cofinanciering, met name de volgende posten gereserveerd:
 
 
 –
 Regionale keringen in beheer bij het Rijk (€ 185 miljoen): Om de regionale keringen in beheer bij het Rijk te laten voldoen aan de in het Waterbesluit opgenomen normen is binnen de investeringsruimte een reservering getroffen.
 
 
 –
 Integraal Rivier Management (€ 617 miljoen): in dit programma worden de Rijksopgaven voor de rivier, waaronder waterveiligheid, scheepvaart, waterkwaliteit en -kwantiteit, rivierbodemligging en vegetatiebeheer in samenhang met elkaar gebracht om synergie in programmering en uitvoering te bereiken. Tevens worden deze daar waar dit leidt tot synergie verbonden met urgente regionale opgaven. Via het programma Integraal Rivier Management geven Rijk en regio nadere beleidsuitwerking aan de voorkeurstrategie voor de waterveiligheid van rivieren, zoals vastgelegd in het Nationaal Waterplan 2016–2021. Daarmee wordt ook de herijking van de voorkeursstrategie vormgegeven. Het programma heeft een doorlooptijd tot en met 2050. Voor de opgave tussen 2032–2050 wordt € 80 miljoen per jaar aan de beleidsreservering toegevoegd.
 
 
 –
 Deltaplan Zoetwater (€ 420 miljoen):  Dit betreft voortzetting van het beleid (vervolg op het 1e pakket zoetwater) om schade ten gevolge van droogte en verzilting te voorkomen. Het was in Nederland in 2022 voor de vierde keer in vijf jaar droog, met name op de hoge zandgronden.  Bovendien was er dit jaar en in 2018 sprake van een feitelijk watertekort. Dit laat zien dat we meer moeten doen om problemen, zoals op de hoge zandgronden en in IJsselmeergebied, te voorkomen. Daarvoor wordt in het Deltafonds vanaf 2028 jaarlijks € 42 miljoen gereserveerd.
 
 
 –
 Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) (€ 672 miljoen): dit betreft behoud en verbetering van natuur en waterkwaliteit gericht op toekomstbestendige grote wateren met hoogwaardige natuur die goed samengaat met een krachtige economie. PAGW heeft een doorlooptijd tot en met 2050. Voor de opgave in de periode 2030–2040 wordt jaarlijks € 85,8 miljoen per jaar en in de periode 2041-2050 jaarlijks € 66 miljoen aan de beleidsreservering toegevoegd voor de bekostiging van de urgente opgave en maatregelen ten behoeve van een robuust ecologisch netwerk.
 
 
 –
 Onderzoekreservering (€ 24 miljoen): dit betreft middelen voor onderzoek ten behoeve van de brede wateropgave. Het gaat onder andere om onderzoek naar waterveiligheid, rivieren, verbetering waterkwaliteit en waterkwantiteit (zoetwatervoorziening). Uit deze reservering kan geput worden als onderzoeksopgaven verder zijn uitgewerkt en financieel onderbouwd. Aan de bestaande beleidsreservering wordt jaarlijks € 2 miljoen toegevoegd.
 
 
 –
 Wettelijk Beoordelingsinstrumentarium 2035 (€ 47 miljoen): Beheerders van primaire waterkeringen (Waterschappen en Rijk) zijn conform de Waterwet wettelijk verplicht minimaal iedere twaalf jaar verslag uit te brengen aan de Minister over de waterstaatkundige toestand van deze keringen. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld over de beoordeling hiervan. Deze regels zijn bekend onder het «Wettelijk beoordelingsinstrumentarium». De scope van dit programma omvat (de doorontwikkeling van) software, technische leidraden, voorschriften, procedures, ondersteuning, beheer en onderhoud. De reservering dient voor het dekken van de benodigde jaarlijkse kosten voor dit programma in de periode 2024–2035.
 
 
 –
 IJsselmeergebied € 3,6 mln: Samen met de regiopartners werkt IenW in de periode 2023-2026 aan de voorbereiding van de herijking van de voorkeursstrategie en Deltabeslissing IJsselmeergebied in 2026. De komende jaren zal gewerkt worden aan een integrale analyse van kansrijke alternatieven en nieuwe beleidsbesluiten. Vanaf 2030 wordt een beleidsreservering van € 3,6 mln aangelegd met een structurele doorwerking. Hiervan zal gebruik gemaakt worden als er meer zicht is op de doorwerking van de deltabeslissing in 2026 en de uitwerking en implementatie van het beleid in de jaren daarna.
 
 
 –
 CA Instandhouding € 1.795 miljoen: de reservering CA Instandhouding betreft de middelen vanuit het coalitieakkoord voor instandhouding van het hoofdwatersysteem voor het Deltafonds.
 
 
 
 
 
 
 
 3.6
 Artikel 6 Bijdragen andere begrotingen Rijk
 
 
 
 A.
 Omschrijving van de samenhang in het beleid
 
 Op dit artikel worden de ontvangen bijdragen verantwoord die ten laste van de begroting van IenW komen. De doelstellingen van het onderliggend beleid zijn terug te vinden in de Begroting hoofdstuk XII.
 Het productartikel is gerelateerd aan artikel 26 Bijdragen aan de Investeringsfondsen op de Begroting hoofdstuk XII.
 
 
 
 B.
 Budgettaire gevolgen van uitvoering
 
 
 Tabel 38 Budgettaire gevolgen van de uitvoering art. 6 Bijdragen andere begrotingen Rijk (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 1.114.300
 
 
 1.537.980
 
 
 1.650.164
 
 
 1.754.350
 
 
 1.879.705
 
 
 1.638.621
 
 
 1.648.241
 
 
 
 
 
 
 
 6.09 Ten laste van begroting IenW
 
 
 
 
 1.114.300
 
 
 
 
 1.537.980
 
 
 
 
 1.650.164
 
 
 
 
 1.754.350
 
 
 
 
 1.879.705
 
 
 
 
 1.638.621
 
 
 
 
 1.648.241
 
 
 
 
 
 6.09.01 Ten laste van begroting IenW
 
 
 1.114.300
 
 
 1.537.980
 
 
 1.650.164
 
 
 1.754.350
 
 
 1.879.705
 
 
 1.638.621
 
 
 1.648.241
 
 
 
 
 
 
 Tabel 39 Artikel 6 Bijdragen andere begrotingen Rijk (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 Bijdragen andere begrotingen Rijk
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 1.537.980
 
 
 
 
 1.650.164
 
 
 
 
 1.754.350
 
 
 
 
 1.879.705
 
 
 
 
 1.638.621
 
 
 
 
 1.648.241
 
 
 
 
 1.485.854
 
 
 
 
 1.511.823
 
 
 
 
 
 6.09
 
 
 Ten laste van begroting IenW
 
 
 
 1.537.980
 
 
 1.650.164
 
 
 1.754.350
 
 
 1.879.705
 
 
 1.638.621
 
 
 1.648.241
 
 
 1.485.854
 
 
 1.511.823
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2031
 
 
 
 
 2032
 
 
 
 
 2033
 
 
 
 
 2034
 
 
 
 
 2035
 
 
 
 
 2036
 
 
 
 
 2037
 
 
 
 
 2023-2037
 
 
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 Bijdragen andere begrotingen Rijk
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 1.489.533
 
 
 
 
 1.403.540
 
 
 
 
 1.580.326
 
 
 
 
 1.350.579
 
 
 
 
 1.644.545
 
 
 
 
 1.694.447
 
 
 
 
 1.694.545
 
 
 
 
 23.964.253
 
 
 
 
 
 6.09
 
 
 Ten laste van begroting IenW
 
 
 
 1.489.533
 
 
 1.403.540
 
 
 1.580.326
 
 
 1.350.579
 
 
 1.644.545
 
 
 1.694.447
 
 
 1.694.545
 
 
 23.964.253
 
 
 
 
 
 
 
 
 Motivering
 
 Dit begrotingsartikel is technisch van aard.
 
 
 
 
 3.7
 Artikel 7 Investeren in waterkwaliteit
 
 
 
 A.
 Omschrijving van de samenhang in het beleid
 
 Maatregelen op het gebied van waterkwaliteit in het hoofdwatersysteem ten behoeve van de Europese Kaderrichtlijn Water worden verantwoord op artikelonderdeel 7.01.
 Met uitvoering van de maatregelen komen de doelen van de Kaderrichtlijn Water in beeld voor het hoofdwatersysteem. Voor het behalen van Natura 2000-doelen is meer nodig. Door klimaatverandering en toenemend maatschappelijk gebruik staan de natuur en ecologische waterkwaliteit en daarmee de biodiversiteit van de grote wateren onder druk. Er zijn daarom aanvullende systeemingrepen en­ een transitie naar duurzaam beheer nodig om een duurzame verbetering te realiseren. Het Rijk wil in 2050 toekomstbestendige grote wateren met hoogwaardige natuur die goed samengaat met een krachtige economie. Via de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW), waterzuivering van medicijnresten en waterkwaliteitsprojecten wordt invulling gegeven aan deze ambitie. Dit is verantwoord op artikel 7.02.
 Met de Stroomgebied-beheerplannen wordt gewerkt aan het realiseren van de doelen van de Kaderrichtlijn Water (KRW), daarnaast zijn er nieuwe uitdagingen om ons water chemisch schoon en ecologisch gezond te krijgen en te houden voor duurzaam gebruik. De prioriteiten daarbij zijn nutriënten, gewasbeschermingsmiddelen, plastic zwerfafval, opkomende stoffen en medicijnresten in water. Studiekosten voor de waterkwaliteit worden verantwoord op artikel 7.03.
 Het artikel investeren in waterkwaliteit is gerelateerd aan beleidsartikel 11 (Integraal Waterbeleid) op de Begroting Hoofdstuk XII.
 
 
 
 B.
 Budgettaire gevolgen van uitvoering
 
 Onderstaand zijn de beschikbare budgetten tot en met 2037 per jaar gepresenteerd op artikelonderdeelniveau. De mutaties zijn in de verdiepingsbijlage bij de begroting op ditzelfde detailniveau tot en met 2037 toegelicht.
 
 Tabel 40 Budgettaire gevolgen van de uitvoering art. 7 Investeren in waterkwaliteit (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 79.486
 
 
 
 
 210.322
 
 
 
 
 208.705
 
 
 
 
 146.798
 
 
 
 
 141.016
 
 
 
 
 138.781
 
 
 
 
 45.122
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 68.667
 
 
 
 
 147.448
 
 
 
 
 185.990
 
 
 
 
 180.876
 
 
 
 
 179.779
 
 
 
 
 253.849
 
 
 
 
 38.783
 
 
 
 
 
 
 7.01Ontwikkeling Kaderrichtlijn water
 
 
 
 49.628
 
 
 75.292
 
 
 102.665
 
 
 111.399
 
 
 98.327
 
 
 158.158
 
 
 0
 
 
 
 
 7.01.01 Aanleg Kaderrichtlijn water
 
 
 49.628
 
 
 75.292
 
 
 102.665
 
 
 111.399
 
 
 98.327
 
 
 158.158
 
 
 0
 
 
 
 
 
 7.02 Ontwikkeling Waterkwaliteit
 
 
 
 9.734
 
 
 37.448
 
 
 67.152
 
 
 53.913
 
 
 70.338
 
 
 92.178
 
 
 37.694
 
 
 
 
 7.02.01 Aanleg waterkwaliteit
 
 
 2.784
 
 
 27.113
 
 
 59.596
 
 
 48.745
 
 
 47.947
 
 
 39.005
 
 
 23.136
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 1.700
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 
 
 7.02.02 Planning waterkwaliteit
 
 
 6.950
 
 
 10.335
 
 
 7.556
 
 
 5.168
 
 
 22.391
 
 
 53.173
 
 
 14.558
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 
 6.950
 
 
 
 
 3.586
 
 
 
 
 1.637
 
 
 
 
 828
 
 
 
 
 453
 
 
 
 
 453
 
 
 
 
 453
 
 
 
 
 
 
 7.03 Studiekosten
 
 
 
 9.305
 
 
 34.708
 
 
 16.173
 
 
 15.564
 
 
 11.114
 
 
 3.513
 
 
 1.089
 
 
 
 
 7.03.01 Studiekosten waterkwaliteit
 
 
 9.305
 
 
 34.708
 
 
 16.173
 
 
 15.564
 
 
 11.114
 
 
 3.513
 
 
 1.089
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 4.140
 
 
 7.317
 
 
 4.340
 
 
 4.718
 
 
 1.573
 
 
 1.048
 
 
 524
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 630
 
 
 
 
 36
 
 
 
 
 328
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 26
 
 
 
 
 
 
 
 
 7.09 Ontvangsten investeringen in waterkwaliteit
 
 
 
 
 630
 
 
 
 
 36
 
 
 
 
 328
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 26
 
 
 
 
 
 
 
 
 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 Tabel 41 Geschatte budgetflexibiliteit
 
 
 
 
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 
 
 Juridisch verplicht
 
 
 87%
 
 
 
 
 Bestuurlijk gebonden
 
 
 13%
 
 
 
 
 Beleidsmatig gereserveerd
 
 
 
 
 
 Nog niet ingevuld/vrij te besteden
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 42 Art. 7 Investeren in waterkwaliteit (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 Investeren in waterkwaliteit
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 147.448
 
 
 
 
 185.990
 
 
 
 
 180.876
 
 
 
 
 179.779
 
 
 
 
 253.849
 
 
 
 
 38.783
 
 
 
 
 25.075
 
 
 
 
 25.075
 
 
 
 
 
 7.01
 
 
 Ontwikkeling Kaderrichtlijn water
 
 
 
 75.292
 
 
 102.665
 
 
 111.399
 
 
 98.327
 
 
 158.158
 
 
 
 
 
 
 
 7.02
 
 
 Ontwikkeling waterkwaliteit
 
 
 
 37.448
 
 
 67.152
 
 
 53.913
 
 
 70.338
 
 
 92.178
 
 
 37.694
 
 
 23.986
 
 
 23.986
 
 
 
 
 7.03
 
 
 Studiekosten
 
 
 
 34.708
 
 
 16.173
 
 
 15.564
 
 
 11.114
 
 
 3.513
 
 
 1.089
 
 
 1.089
 
 
 1.089
 
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 Investeren in waterkwaliteit
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 36
 
 
 
 
 328
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 26
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7.09
 
 
 Ontvangsten investeringen in waterkwaliteit
 
 
 
 36
 
 
 328
 
 
 4
 
 
 26
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2031
 
 
 
 
 2032
 
 
 
 
 2033
 
 
 
 
 2034
 
 
 
 
 2035
 
 
 
 
 2036
 
 
 
 
 2037
 
 
 
 
 2023-2037
 
 
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 Investeren in waterkwaliteit
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 24.251
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 1.063.316
 
 
 
 
 
 7.01
 
 
 Ontwikkeling Kaderrichtlijn water
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 545.841
 
 
 
 
 7.02
 
 
 Ontwikkeling waterkwaliteit
 
 
 
 23.986
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 431.281
 
 
 
 
 7.03
 
 
 Studiekosten
 
 
 
 265
 
 
 265
 
 
 265
 
 
 265
 
 
 265
 
 
 265
 
 
 265
 
 
 86.194
 
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 Investeren in waterkwaliteit
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 394
 
 
 
 
 
 7.09
 
 
 Ontvangsten investeringen in waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 394
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Toelichting
 
 
 7.01 Investeringen waterkwaliteit
 
 
 Motivering
 
 Het op orde krijgen en houden van een duurzaam watersysteem tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten, waardoor Nederland schoon (drink)water heeft.
 
 Producten
 
 
 Verbeterprogramma Kaderrichtlijn Water
 
 Het Verbeterprogramma Kaderrichtlĳn Water bestaat uit maatregelen in de Rĳkswateren die zĳn geclusterd tot projecten. De projecten richten zich op het herstel van natuurlĳkere overgangen tussen land en water, zoet en zout en van verbindingen, waaronder die tussen het hoofd- en regionaal watersysteem. Het betreft zoal aanlegprojecten om een meer natuurlĳke inrichting van de watersystemen te bewerkstelligen als ook onderzoeksmaatregelen. Dit moet bĳdragen aan het bereiken van een goede ecologische en chemische toestand van de watersystemen, zoals de Kaderrichtlĳn Water vraagt. Tevens draagt dit bĳ aan de doelen voor de Drinkwaterrichtlijn, de Zwemwaterrichtlijn, Natura 2000 en de Kaderrichtlĳn Mariene Strategie.
 
 Meetbare gegevens
 
 De uitvoering van het verbeterprogramma van Rĳkswaterstaat is in een drietal tranches verdeeld. De tranches zĳn zoveel mogelĳk gekoppeld aan de planperiodes van de Kaderrichtlĳn Water. De tweede tranche is gestart in 2016. Deze tranche bestaat uit 242 maatregelen. Eind 2021 liep de tweede tranche af, alhoewel niet alle maatregelen toen waren uitgevoerd. De restopgave van de tweede tranche wordt tegelĳkertĳd met de derde tranche (2022 ‒ 2027) uitgevoerd.In 2022 heeft de Minister besloten over het aanpassen van de scope van het KRW verbeterprogramma. Maatregelen uit het O pakket zullen gerealiseerd worden. Voor maatregelen uit het A-pakket wordt enkel de verkenning en planuitwerkingsfase doorlopen. Het vrijvallende budget van de realisatiefase van deze A-maatregelen wordt ingezet voor het dekken van meerkosten als gevolg van PFAS en tegenvallers bij de realisatie van het O-pakket.
 De Tweede Kamer wordt jaarlĳks via De Staat van ons Water geïnformeerd over de uitvoering van alle maatregelen, ook diegene die worden uitgevoerd door de waterschappen en andere partĳen, gericht op de ecologische en chemische kwaliteit van de oppervlaktewateren in de stroomgebieden van de Rĳn, Maas, Schelde, Eems en over de uitvoering gericht op een goede chemische en kwantitatieve toestand van de grond wateren in de vier stroomgebieden (laatste publicatie: Kamerstukken II, 2020–2021, 27 625 nr. 538). Omdat de Kaderrichtlĳn Water werkt met planperiodes, is een volledige beschrĳving van de toestand alleen om de 6 jaar mogelĳk. Een volledige beschrĳving van de toestand is opgenomen in de Stroomgebiedbeheerplannen voor de periode 2022-2027, die begin 2022 zĳn vastgesteld en aan de Europese Commissie zĳn gerapporteerd (bĳlage 1022230 bĳ Kamerstuk 35325 nr. 5). Het Planbureau voor de Leefomgeving rapporteert jaarlĳks op basis van de beschikbare gegevens over waterkwaliteit in het Compendium voor de Leefomgeving.
 Het Verbeterprogramma KRW heeft de verkenningsfase afgerond, in totaal zijn er 143 maatregelen te realiseren voor eind 2027. Deze maatregelen zijn divers van aard, bevatten zowel het uitvoeren van onderzoeken als de aanleg van fysieke maatregelen zoals  natuurvriendelijke oevers en geulen. De maatregelen van het verbeterprogramma bevinden zich zowel in de planuitwerking als realisatiefase. In 2024 ligt het accent op de planuitwerking. In 2025 en 2026 zal naar verwachting een groot deel van het maatregelenpakket in realisatie gaan.
 Belangrijkste (budgettaire) aanpassingen
 Het projectbudget van KRW 2e en 3e tranche is toegenomen met € 27 miljoen door de prijsbijstelling 2022.
 Volgens de Europese afspraak, gemaakt in het Europees Kaderrichtlijn Water, dienen de Kaderrichtlijn Water maatregelen eind 2027 opgeleverd te zijn.
 
 Tabel 43 Projectoverzicht realisatieprogramma (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectbudget
 
 
 Kasbudget
 
 
 Oplevering
 
 
 
 
 
 huidig
 
 
 vorig
 
 
 t/m 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 later
 
 
 huidig
 
 
 vorig
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Nationaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 KRW 1e tranche
 
 
 30
 
 
 30
 
 
 30
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 KRW 2e en 3e tranche
 
 
 698
 
 
 670
 
 
 152
 
 
 75
 
 
 103
 
 
 111
 
 
 98
 
 
 158
 
 
 
 
 2027
 
 
 2027
 
 
 
 
 afrondingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma Realisatie
 
 
 
 
 728
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 182
 
 
 
 
 75
 
 
 
 
 103
 
 
 
 
 111
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 158
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budget (DF 7.01.01)
 
 
 
 
 
 
 
 75
 
 
 
 
 103
 
 
 
 
 111
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 158
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7.02 Overige investeringen waterkwaliteit
 
 
 Motivering
 
 Naast het Verbeterprogramma Waterkwaliteit Rijkswateren ten behoeve van de KRW zijn hieronder de overige aanlegprojecten inzake waterkwaliteit opgenomen.
 
 Producten
 
 
 Aanleg waterkwaliteit
 
 
 Tabel 44 Projectoverzicht realisatieprogramma (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectbudget
 
 
 Kasbudget
 
 
 Oplevering
 
 
 
 
 
 huidig
 
 
 vorig
 
 
 t/m 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 later
 
 
 huidig
 
 
 vorig
 
 
 
 
 
 
 
 Waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Nationaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrageregeling medicijnresten
 
 
 68
 
 
 65
 
 
 1
 
 
 13
 
 
 15
 
 
 22
 
 
 16
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Grote wateren
 
 
 221
 
 
 211
 
 
 
 4
 
 
 34
 
 
 21
 
 
 30
 
 
 37
 
 
 23
 
 
 72
 
 
 2032
 
 
 2032
 
 
 
 
 Verruiming vaargeul Westerschelde
 
 
 26
 
 
 26
 
 
 26
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Natuurcompensatie Perkpolder
 
 
 3
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 DAW Projecten (subsidies aan o.a. Kadaster, LTO)
 
 
 29
 
 
 28
 
 
 2
 
 
 8
 
 
 10
 
 
 6
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afrondingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma Realisatie
 
 
 
 347
 
 
 330
 
 
 29
 
 
 27
 
 
 59
 
 
 49
 
 
 48
 
 
 39
 
 
 23
 
 
 73
 
 
 
 
 
 
 
 Budget (DF 7.02.01)
 
 
 
 
 
 
 
 27
 
 
 
 
 59
 
 
 
 
 49
 
 
 
 
 48
 
 
 
 
 39
 
 
 
 
 23
 
 
 
 
 73
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Grote wateren
 
 De in 2017 uitgevoerde verkenning naar de opgaven voor natuur en water­ kwaliteit in de grote wateren, laat zien dat er grote systeemingrepen (inrichting en beheer) nodig zijn om de waterkwaliteit te verbeteren en de natuur toekomstbestendig te versterken, door maatregelen die ruimte bieden aan natuurlijke processen (waaronder terugbrengen van natuurlijk dynamiek), hydro-ecologische verbindingen verbeteren en voor het ecologisch functioneren verloren gegane leefgebieden terugbrengen.
 Op grond daarvan hebben de Ministers van IenW en LNV de ambitie uitgesproken om tot 2050 diverse maatregelen te treffen die gericht zijn op het voorkomen van achteruitgang van ecologische kwaliteit van de grote wateren, het bevorderen van een stabiel en samenhangend ecologisch netwerk en het creëren van ruimte voor ruimtelijk-economische ontwikkeling.
 Om deze ambitie verder te brengen is de Programmatische Aanpak Grote Wateren gestart die waar het kan aansluit op lopende gebiedsprocessen, waarbĳ samen met overheden, marktpartĳen, natuurorganisaties en stakeholders maatregelen worden uitgevoerd. Na realisatie is er nog 10 jaar beheer en onderhoud, monitoring en evaluatie meegenomen in het taakstellend budget.
 De komende jaren zullen IenW en LNV, in de vorm van de programmatische aanpak Grote Wateren, samen met de regio (Gebiedsagenda’s voor de Grote Wateren) en ondersteund door Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en regionale partners de maatregelen uit de eerste en tweede tranche uitvoeren (Kamerstukken II, 2019-2020,27 625, nr. 488 en nr. 523).
 De eerste en tweede tranche projecten zitten veelal in de planning en studiefase. In 2024 wordt de planning en studiefase van project Paddenpol afgerond en start de realisatiefase. Voor enkele projecten gaat de feitelijke aanleg starten in 2024. Het project Marker Wadden verlengde fase 1, twee extra eilanden, is in 2023 opgeleverd. Daarnaast is in 2023 gestart met de voorbereiding van de uitvoering van de projecten uit de derde tranche van de Programmatische Aanpak Grote Wateren (27 625, nr. 565).
 Voor de elf door de ministers van IenW en NenS geselecteerde projecten voor de derde tranche worden plannen van aanpak opgesteld. In 2024 starten deze derde tranche projecten met het planvormingstraject; een aantal projecten zal in 2024 een startbeslissing nemen.
 
 Tabel 45
 
 
 
 
 
 
 
 PAGW project
 
 
 Fase MIRT
 
 
 Mijlpaal 2024
 
 
 
 
 
 
 
 
 Preverkenning
 
 
 
 
 
 
 Grensmaas, achteroevers IJsselmeer en Vogel en Vis
 
 
 Preverkenning
 
 
 Start preverkenning
 
 
 
 
 Biesbosch Rijn Maasmonding
 
 
 Preverkenning
 
 
 Afronding preverkenning
 
 
 
 
 
 
 Verkenning
 
 
 
 
 
 
 Onderwaternatuur, Ketelpolder, Boschplaat, vierwaarden
 
 
 Verkenning
 
 
 Start verkenning
 
 
 
 
 Noord Hollandse IJsselmeerkust
 
 
 Verkenning
 
 
 Afronding verkenning
 
 
 
 
 Friese IJsselmeerkust
 
 
 Verkenning en deel realisatie
 
 
 Verkenning 2e en 3de tranche. Realisatie i.s.m. KRW maatregel Makumer Noordwaard
 
 
 
 
 
 
 Planuitwerking
 
 
 
 
 
 
 Wieringerhoek
 
 
 Planuitwerking
 
 
 Afronding studie Zoet-zout overgang Den Oever i.c.m. verdrogingsmaatregelen
 
 
 
 
 Oostvaardersoevers
 
 
 Planuitwerking
 
 
 Uitwerking tweede en derde tranche
 
 
 
 
 Eemszijlen binnendijks
 
 
 Planuitwerking
 
 
 
 
 
 Galgenplaat
 
 
 Planuitwerking
 
 
 Projectbesluit en voorbereiding realisatie: N2000 beheermaatregel
 
 
 
 
 Meanderende Maas
 
 
 Planuitwerking
 
 
 Projectbesluit
 
 
 
 
 Eemszijlen buitendijks
 
 
 Planuitwerking
 
 
 Go/no go moment i.v.m. grondgebruiksissue
 
 
 
 
 Paddenpol
 
 
 Planuitwerking
 
 
 Start realisatie
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 
 
 
 
 Vierhuizengat-Lauwersmeer
 
 
 Realisatie
 
 
 In uitvoering
 
 
 
 
 
 
 Beheer en monitoring
 
 
 
 
 
 
 Markerwadden
 
 
 Beheer en monitoring
 
 
 Monitoring KIMA 2.0 opgeleverd
 
 
 
 
 
 
 Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW)
 
 Vanaf juli 2023 wordt de Tijdelijke Subsidieregeling Uitvoering Maatregelen Deltaplan Agrarisch Waterbeheer van kracht. Hiermee is aanvullende financiering beschikbaar voor bovenwettelijke maatregelen op het gebied van agrarisch waterbeheer waar waterschappen en agrariërs samen aan werken.
 
 Waterzuivering medicijnresten
 
 Voor zuivering van medicijnresten wordt bijgedragen aan aanpassing van rioolwaterzuiveringsinstallaties. In de bijdrageregeling is een totaal van 60 miljoen beschikbaar. Afhankelijk van de snelheid waarmee aanvullende zuiveringen functioneel in bedrijf worden genomen zal in 2024 naar schatting 4 miljoen worden besteed.
 
 Waterkwaliteitsprojecten
 
 Voor het terugdringen van de invloed van nutriënten en gewasbescher­ mingsmiddelen op het oppervlaktewater wordt middels subsidie-bijdragen aan LTO en middels een bijdrage aan het kadaster uitvoering gegeven aan het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer.
 
 Verkenningen- en Planuitwerkingsprogramma
 
 Het verkenningen- en planuitwerkingsprogramma dient om een probleem of een initiatief met een maatschappelijke meerwaarde te verkennen en om daarna, indien nodig, uit alternatieven de beste oplossing voor het probleem te zoeken en voor te bereiden voor de uitvoering.
 Dit artikelonderdeel geeft inzicht in de stand van zaken van diverse projecten en programma’s op het gebied van zoetwatervoorziening die zich in de fasen van voorbereiding tot realisatie bevinden.
 
 Tabel 46 Projectoverzicht Planning waterkwaliteit (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budget
 
 
 Planning
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 Huidig
 
 
 vorig
 
 
 PB of TB
 
 
 Oplevering
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Nationaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EPK planning waterkwaliteit
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Zuid-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Grevelingen
 
 
 106
 
 
 106
 
 
 2028-2029
 
 
 2028-2029
 
 
 
 
 
 Totaal programma planuitwerking en verkenning
 
 
 
 
 113
 
 
 
 
 113
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begroting DF 7.02.02
 
 
 
 
 113
 
 
 
 
 113
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 Getij Grevelingen
 
 De planuitwerking van het project Getij Grevelingen zal langer gaan duren. Hierdoor schuift ook het moment van oplevering naar achteren. De vertraging vloeit voort uit een geconstateerde kostenstijging. Hierom is een traject gestart om de kostenraming weer stabiel te krijgen. In 2023 is het rapport opgeleverd, op basis waarvan besluitvorming over het vervolg kan plaatsvinden.
 
 7.03 Studiekosten waterkwaliteit
 
 
 Motivering
 
 Dit betreft de studie- en onderzoekskosten voor het Deltaprogramma (MIRT- onderzoeken) en de overige studiekosten op het gebied van waterkwaliteit.
 
 Producten
 
 
 Aanpak Waterkwaliteit
 
 Speerpunten in de aanpak van waterkwaliteit zijn het terugdringen van de problematiek van nutriënten in het grond- en oppervlaktewater, de belasting van het water door emissies van gewasbeschermingsmiddelen en het verminderen van waterverontreiniging als gevolg van medicijnresten , nutriënten, microplastics en nieuwe (opkomende) stoffen. Als onderdeel van deze aanpak wordt in de periode 2023-2025 door het RIVM onderzocht op welke manier de aanwezigheid van PFAS in mens en milieu teruggedrongen kan worden. De RIVM aanpak bestaat uit het inventariseren van de bronnen, het ontwikkelen van handelingsperspectieven en het monitoren van de effectiviteit van de genomen maatregelen.
 
 
 
 
 
 4.
 Bijlagen
 
 
 
 Bijlage 1: Voeding van het Deltafonds en begrotingsstaat per artikelonderdeel
 
 
 Tabel 47 Voeding van het Deltafonds (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen € x 1.000
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 2023 ‒ 2037
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 Investeren in waterveiligheid
 
 
 
 
 
 586.463
 
 
 
 
 709.270
 
 
 
 
 803.504
 
 
 
 
 891.292
 
 
 
 
 619.281
 
 
 
 
 688.533
 
 
 
 
 575.902
 
 
 
 
 552.315
 
 
 
 
 473.131
 
 
 
 
 430.206
 
 
 
 
 589.177
 
 
 
 
 214.226
 
 
 
 
 383.330
 
 
 
 
 335.071
 
 
 
 
 401.846
 
 
 
 
 8.253.547
 
 
 
 
 
 1.01
 
 
 Grote projecten waterveiligheid
 
 
 Uitgaven
 
 
 80.429
 
 
 92.452
 
 
 54.731
 
 
 80.193
 
 
 24.439
 
 
 95.678
 
 
 13.441
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 441.363
 
 
 
 
 1.02
 
 
 Ontwikkeling waterveiligheid
 
 
 
 472.194
 
 
 585.591
 
 
 717.859
 
 
 784.176
 
 
 572.238
 
 
 576.287
 
 
 547.896
 
 
 538.200
 
 
 462.216
 
 
 419.291
 
 
 578.246
 
 
 203.551
 
 
 372.655
 
 
 324.396
 
 
 391.171
 
 
 7.545.967
 
 
 
 
 1.03
 
 
 Studiekosten
 
 
 
 33.840
 
 
 31.227
 
 
 30.914
 
 
 26.923
 
 
 22.604
 
 
 16.568
 
 
 14.565
 
 
 14.115
 
 
 10.915
 
 
 10.915
 
 
 10.931
 
 
 10.675
 
 
 10.675
 
 
 10.675
 
 
 10.675
 
 
 266.217
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.09
 
 
 Ontvangsten investeren in waterveiligheid
 
 
 Ontvangsten
 
 
 182.235
 
 
 169.003
 
 
 153.505
 
 
 150.121
 
 
 169.305
 
 
 173.351
 
 
 177.762
 
 
 181.072
 
 
 201.849
 
 
 203.650
 
 
 186.949
 
 
 212.919
 
 
 185.275
 
 
 189.979
 
 
 183.129
 
 
 2.720.104
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage van hfdst XII (art 26)
 
 
 
 404.228
 
 
 540.267
 
 
 649.999
 
 
 741.171
 
 
 449.976
 
 
 515.182
 
 
 398.140
 
 
 371.243
 
 
 271.282
 
 
 226.556
 
 
 402.228
 
 
 1.307
 
 
 198.055
 
 
 145.092
 
 
 218.717
 
 
 5.533.443
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen € x 1.000
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 2025
 
 
 
 
 2026
 
 
 
 
 2027
 
 
 
 
 2028
 
 
 
 
 2029
 
 
 
 
 2030
 
 
 
 
 2031
 
 
 
 
 2032
 
 
 
 
 2033
 
 
 
 
 2034
 
 
 
 
 2035
 
 
 
 
 2036
 
 
 
 
 2037
 
 
 
 
 2023 ‒ 2037
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 Investeren in zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 
 145.568
 
 
 
 
 105.207
 
 
 
 
 53.483
 
 
 
 
 45.561
 
 
 
 
 62.318
 
 
 
 
 38.046
 
 
 
 
 2.069
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 452.252
 
 
 
 
 
 2.02
 
 
 Ontwikkeling zoetwatervoorziening
 
 
 Uitgaven
 
 
 140.312
 
 
 101.487
 
 
 45.079
 
 
 43.361
 
 
 60.118
 
 
 37.046
 
 
 2.069
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 429.472
 
 
 
 
 2.03
 
 
 Studiekosten
 
 
 
 5.256
 
 
 3.720
 
 
 8.404
 
 
 2.200
 
 
 2.200
 
 
 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 22.780
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage van hfdst XII (art 26)
 
 
 
 145.568
 
 
 105.207
 
 
 53.483
 
 
 45.561
 
 
 62.318
 
 
 38.046
 
 
 2.069
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 452.252
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen € x 1.000
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 2025
 
 
 
 
 2026
 
 
 
 
 2027
 
 
 
 
 2028
 
 
 
 
 2029
 
 
 
 
 2030
 
 
 
 
 2031
 
 
 
 
 2032
 
 
 
 
 2033
 
 
 
 
 2034
 
 
 
 
 2035
 
 
 
 
 2036
 
 
 
 
 2037
 
 
 
 
 2023 ‒ 2037
 
 
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 Beheer, onderhoud en vernieuwing
 
 
 
 
 
 344.873
 
 
 
 
 312.524
 
 
 
 
 368.393
 
 
 
 
 319.308
 
 
 
 
 308.566
 
 
 
 
 406.087
 
 
 
 
 432.033
 
 
 
 
 427.128
 
 
 
 
 271.808
 
 
 
 
 260.548
 
 
 
 
 265.098
 
 
 
 
 296.420
 
 
 
 
 296.420
 
 
 
 
 312.850
 
 
 
 
 312.850
 
 
 
 
 4.934.906
 
 
 
 
 
 3.01
 
 
 Exploitatie
 
 
 Uitgaven
 
 
 7.304
 
 
 7.594
 
 
 8.019
 
 
 13.765
 
 
 16.597
 
 
 16.350
 
 
 16.155
 
 
 16.479
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 160.174
 
 
 
 
 3.02
 
 
 Onderhoud en vernieuwing
 
 
 
 337.569
 
 
 304.930
 
 
 360.374
 
 
 305.543
 
 
 291.969
 
 
 389.737
 
 
 415.878
 
 
 410.649
 
 
 263.535
 
 
 252.275
 
 
 256.825
 
 
 288.147
 
 
 288.147
 
 
 304.577
 
 
 304.577
 
 
 4.774.732
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.09
 
 
 Ontvangsten onderhoud en vernieuwing
 
 
 Ontvangsten
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage van hfdst XII (art 26)
 
 
 
 344.873
 
 
 312.524
 
 
 368.393
 
 
 319.308
 
 
 308.566
 
 
 406.087
 
 
 432.033
 
 
 427.128
 
 
 271.808
 
 
 260.548
 
 
 265.098
 
 
 296.420
 
 
 296.420
 
 
 312.850
 
 
 312.850
 
 
 4.934.906
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen € x 1.000
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 2025
 
 
 
 
 2026
 
 
 
 
 2027
 
 
 
 
 2028
 
 
 
 
 2029
 
 
 
 
 2030
 
 
 
 
 2031
 
 
 
 
 2032
 
 
 
 
 2033
 
 
 
 
 2034
 
 
 
 
 2035
 
 
 
 
 2036
 
 
 
 
 2037
 
 
 
 
 2023 ‒ 2037
 
 
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 Experimenteren cf. art. III Deltawet
 
 
 
 
 
 355.144
 
 
 
 
 111.811
 
 
 
 
 98.816
 
 
 
 
 113.721
 
 
 
 
 60.860
 
 
 
 
 60.101
 
 
 
 
 59.160
 
 
 
 
 58.332
 
 
 
 
 57.519
 
 
 
 
 57.357
 
 
 
 
 56.958
 
 
 
 
 57.245
 
 
 
 
 56.552
 
 
 
 
 55.871
 
 
 
 
 53.027
 
 
 
 
 1.312.474
 
 
 
 
 
 4.02
 
 
 GIV/PPS
 
 
 Uitgaven
 
 
 355.144
 
 
 111.811
 
 
 98.816
 
 
 113.721
 
 
 60.860
 
 
 60.101
 
 
 59.160
 
 
 58.332
 
 
 57.519
 
 
 57.357
 
 
 56.958
 
 
 57.245
 
 
 56.552
 
 
 55.871
 
 
 53.027
 
 
 1.312.474
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage van hfdst XII (art 26)
 
 
 
 355.144
 
 
 111.811
 
 
 98.816
 
 
 113.721
 
 
 60.860
 
 
 60.101
 
 
 59.160
 
 
 58.332
 
 
 57.519
 
 
 57.357
 
 
 56.958
 
 
 57.245
 
 
 56.552
 
 
 55.871
 
 
 53.027
 
 
 1.312.474
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen € x 1.000
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 2025
 
 
 
 
 2026
 
 
 
 
 2027
 
 
 
 
 2028
 
 
 
 
 2029
 
 
 
 
 2030
 
 
 
 
 2031
 
 
 
 
 2032
 
 
 
 
 2033
 
 
 
 
 2034
 
 
 
 
 2035
 
 
 
 
 2036
 
 
 
 
 2037
 
 
 
 
 2023 ‒ 2037
 
 
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 
 
 
 372.282
 
 
 
 
 394.693
 
 
 
 
 402.787
 
 
 
 
 480.191
 
 
 
 
 503.052
 
 
 
 
 590.042
 
 
 
 
 569.377
 
 
 
 
 630.045
 
 
 
 
 864.673
 
 
 
 
 858.714
 
 
 
 
 855.677
 
 
 
 
 995.242
 
 
 
 
 1.093.153
 
 
 
 
 1.180.269
 
 
 
 
 1.109.586
 
 
 
 
 10.899.783
 
 
 
 
 
 5.01
 
 
 Apparaat
 
 
 Uitgaven
 
 
 281.692
 
 
 287.234
 
 
 291.109
 
 
 297.209
 
 
 297.515
 
 
 292.515
 
 
 292.743
 
 
 292.633
 
 
 285.117
 
 
 282.295
 
 
 282.295
 
 
 282.295
 
 
 282.295
 
 
 282.295
 
 
 283.011
 
 
 4.312.253
 
 
 
 
 5.02
 
 
 Overige uitgaven
 
 
 
 85.915
 
 
 69.124
 
 
 73.104
 
 
 127.587
 
 
 148.717
 
 
 146.905
 
 
 144.474
 
 
 147.334
 
 
 74.924
 
 
 74.924
 
 
 74.878
 
 
 74.878
 
 
 74.878
 
 
 74.878
 
 
 74.878
 
 
 1.467.398
 
 
 
 
 5.03
 
 
 Investeringsruimte
 
 
 
 4.675
 
 
 33.225
 
 
 28.494
 
 
 7.860
 
 
 6.600
 
 
 46.200
 
 
 16.147
 
 
 28.501
 
 
 24.322
 
 
 23.285
 
 
 58.894
 
 
 166.459
 
 
 267.370
 
 
 356.486
 
 
 285.090
 
 
 1.353.608
 
 
 
 
 5.04
 
 
 Reserveringen
 
 
 
 0
 
 
 5.110
 
 
 10.080
 
 
 47.535
 
 
 50.220
 
 
 104.422
 
 
 116.013
 
 
 161.577
 
 
 480.310
 
 
 478.210
 
 
 439.610
 
 
 471.610
 
 
 468.610
 
 
 466.610
 
 
 466.607
 
 
 3.766.524
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5.10
 
 
 Saldo afgesloten rekeningen
 
 
 Ontvangsten
 
 
 231.527
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 231.527
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage van hfdst XII (art 26)
 
 
 
 140.755
 
 
 394.693
 
 
 402.787
 
 
 480.191
 
 
 503.052
 
 
 590.042
 
 
 569.377
 
 
 630.045
 
 
 864.673
 
 
 858.714
 
 
 855.677
 
 
 995.242
 
 
 1.093.153
 
 
 1.180.269
 
 
 1.109.586
 
 
 10.668.256
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen € x 1.000
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 2025
 
 
 
 
 2026
 
 
 
 
 2027
 
 
 
 
 2028
 
 
 
 
 2029
 
 
 
 
 2030
 
 
 
 
 2031
 
 
 
 
 2032
 
 
 
 
 2033
 
 
 
 
 2034
 
 
 
 
 2035
 
 
 
 
 2036
 
 
 
 
 2037
 
 
 
 
 2023 ‒ 2037
 
 
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 Bijdragen andere begrotingen Rijk
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6.09
 
 
 Ten laste van begroting IenW
 
 
 Ontvangsten
 
 
 1.537.980
 
 
 1.650.164
 
 
 1.754.350
 
 
 1.879.705
 
 
 1.638.621
 
 
 1.648.241
 
 
 1.485.854
 
 
 1.511.823
 
 
 1.489.533
 
 
 1.403.540
 
 
 1.580.326
 
 
 1.350.579
 
 
 1.644.545
 
 
 1.694.447
 
 
 1.694.545
 
 
 23.964.253
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage van hfdst XII (art 26)
 
 
 
 ‒ 1.537.980
 
 
 ‒ 1.650.164
 
 
 ‒ 1.754.350
 
 
 ‒ 1.879.705
 
 
 ‒ 1.638.621
 
 
 ‒ 1.648.241
 
 
 ‒ 1.485.854
 
 
 ‒ 1.511.823
 
 
 ‒ 1.489.533
 
 
 ‒ 1.403.540
 
 
 ‒ 1.580.326
 
 
 ‒ 1.350.579
 
 
 ‒ 1.644.545
 
 
 ‒ 1.694.447
 
 
 ‒ 1.694.545
 
 
 ‒ 23.964.253
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen € x 1.000
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 2025
 
 
 
 
 2026
 
 
 
 
 2027
 
 
 
 
 2028
 
 
 
 
 2029
 
 
 
 
 2030
 
 
 
 
 2031
 
 
 
 
 2032
 
 
 
 
 2033
 
 
 
 
 2034
 
 
 
 
 2035
 
 
 
 
 2036
 
 
 
 
 2037
 
 
 
 
 2023 ‒ 2037
 
 
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 Investeren in waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 147.448
 
 
 
 
 185.990
 
 
 
 
 180.876
 
 
 
 
 179.779
 
 
 
 
 253.849
 
 
 
 
 38.783
 
 
 
 
 25.075
 
 
 
 
 25.075
 
 
 
 
 24.251
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 1.063.316
 
 
 
 
 
 7.01
 
 
 Ontwikkeling Kaderrichtlijn water
 
 
 Uitgaven
 
 
 75.292
 
 
 102.665
 
 
 111.399
 
 
 98.327
 
 
 158.158
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 545.841
 
 
 
 
 7.02
 
 
 Ontwikkeling Waterkwaliteit
 
 
 
 37.448
 
 
 67.152
 
 
 53.913
 
 
 70.338
 
 
 92.178
 
 
 37.694
 
 
 23.986
 
 
 23.986
 
 
 23.986
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 431.281
 
 
 
 
 7.03
 
 
 Studiekosten waterkwaliteit
 
 
 
 34.708
 
 
 16.173
 
 
 15.564
 
 
 11.114
 
 
 3.513
 
 
 1.089
 
 
 1.089
 
 
 1.089
 
 
 265
 
 
 265
 
 
 265
 
 
 265
 
 
 265
 
 
 265
 
 
 265
 
 
 86.194
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7.09
 
 
 Ontvangsten investeringen in waterkwaliteit
 
 
 Ontvangsten
 
 
 36
 
 
 328
 
 
 4
 
 
 26
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 394
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage van hfdst XII (art 26)
 
 
 
 147.412
 
 
 185.662
 
 
 180.872
 
 
 179.753
 
 
 253.849
 
 
 38.783
 
 
 25.075
 
 
 25.075
 
 
 24.251
 
 
 365
 
 
 365
 
 
 365
 
 
 365
 
 
 365
 
 
 365
 
 
 1.062.922
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 2: Verdiepingshoofdstuk
 
 In het verdiepingshoofdstuk is per productartikel een meerjarige begrotingsmutatietabel opgenomen op artikelonderdeelniveau met daarbij de aansluiting tussen de vorige stand van de begroting en de nu voorgestelde stand. Dit voor de volledige looptijd van het fonds. Bij het toelichten van de begrotingsmutaties wordt de normering die is opgenomen in de leeswijzer gehanteerd. Dit houdt in dat de begrotingsmutaties, waarbij het verschil kleiner is dan de aangegeven norm niet worden toegelicht (tenzij beleidsmatig toch relevant). De begrotingsmutaties zijn in alfabetische volgorde in de tabellen opgenomen en worden ook in deze volgorde toegelicht.
 
 
 Artikel 1 Investeren in waterveiligheid
 
 
 Tabel 48 Artikel 1 Investeren in waterveiligheid (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1 Investeren in waterveiligheid
 
 
 Totaal mutatie
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 1.01 Grote projecten waterveiligheid
 
 
 
 
 
 122.013
 
 
 
 
 89.081
 
 
 
 
 1.478
 
 
 
 
 75.804
 
 
 
 
 22.162
 
 
 
 
 84.883
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 ‒ 45.293
 
 
 
 
 ‒ 893
 
 
 
 
 50.729
 
 
 
 
 691
 
 
 
 
 1.149
 
 
 
 
 6.383
 
 
 
 
 12.821
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 1.01 Grote projecten waterveiligheid
 
 
 
 
 
 76.720
 
 
 
 
 88.188
 
 
 
 
 52.207
 
 
 
 
 76.495
 
 
 
 
 23.311
 
 
 
 
 91.266
 
 
 
 
 12.821
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 
 20.355
 
 
 3.709
 
 
 4.264
 
 
 2.524
 
 
 3.698
 
 
 1.128
 
 
 4.412
 
 
 620
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 3.709
 
 
 
 
 4.264
 
 
 
 
 2.524
 
 
 
 
 3.698
 
 
 
 
 1.128
 
 
 
 
 4.412
 
 
 
 
 620
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 1.01 Grote projecten waterveiligheid
 
 
 
 
 
 80.429
 
 
 
 
 92.452
 
 
 
 
 54.731
 
 
 
 
 80.193
 
 
 
 
 24.439
 
 
 
 
 95.678
 
 
 
 
 13.441
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 1.02 Ontwikkeling waterveiligheid
 
 
 
 
 
 510.860
 
 
 
 
 620.750
 
 
 
 
 592.768
 
 
 
 
 485.568
 
 
 
 
 390.289
 
 
 
 
 478.454
 
 
 
 
 506.612
 
 
 
 
 435.005
 
 
 
 
 376.967
 
 
 
 
 288.523
 
 
 
 
 568.727
 
 
 
 
 346.318
 
 
 
 
 302.813
 
 
 
 
 419.036
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 ‒ 64.362
 
 
 
 
 ‒ 75.693
 
 
 
 
 75.107
 
 
 
 
 175.830
 
 
 
 
 114.704
 
 
 
 
 55.551
 
 
 
 
 ‒ 34.128
 
 
 
 
 ‒ 7.122
 
 
 
 
 20.914
 
 
 
 
 24.477
 
 
 
 
 37.193
 
 
 
 
 5.737
 
 
 
 
 3.803
 
 
 
 
 3.871
 
 
 
 
 15.440
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 1.02 Ontwikkeling waterveiligheid
 
 
 
 
 
 446.498
 
 
 
 
 545.057
 
 
 
 
 667.875
 
 
 
 
 661.398
 
 
 
 
 504.993
 
 
 
 
 534.005
 
 
 
 
 472.484
 
 
 
 
 427.883
 
 
 
 
 397.881
 
 
 
 
 313.000
 
 
 
 
 605.920
 
 
 
 
 352.055
 
 
 
 
 306.616
 
 
 
 
 422.907
 
 
 
 
 15.440
 
 
 
 
 
 CA-middelen instandhouding kasschuif
 
 
 0
 
 
 74.372
 
 
 57.288
 
 
 22.803
 
 
 76.500
 
 
 41.956
 
 
 ‒ 15.322
 
 
 10.711
 
 
 ‒ 35.917
 
 
 13.244
 
 
 13.240
 
 
 ‒ 49.679
 
 
 ‒ 60.162
 
 
 ‒ 49.679
 
 
 ‒ 49.679
 
 
 ‒ 49.676
 
 
 
 
 Desaldering
 
 
 122.554
 
 
 12.963
 
 
 8.012
 
 
 7.078
 
 
 6.922
 
 
 7.807
 
 
 5.563
 
 
 8.298
 
 
 8.364
 
 
 7.835
 
 
 8.130
 
 
 8.580
 
 
 8.796
 
 
 8.596
 
 
 8.167
 
 
 7.443
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 371.517
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 371.517
 
 
 
 
 Kaderaanpassing
 
 
 0
 
 
 ‒ 154.000
 
 
 37.000
 
 
 ‒ 24.000
 
 
 ‒ 8.000
 
 
 ‒ 59.000
 
 
 45.000
 
 
 20.000
 
 
 105.000
 
 
 
 38.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuiven binnen Deltafonds
 
 
 0
 
 
 78.811
 
 
 ‒ 83.748
 
 
 ‒ 18.742
 
 
 ‒ 58.678
 
 
 18.874
 
 
 ‒ 31.157
 
 
 21.492
 
 
 16.815
 
 
 25.320
 
 
 32.483
 
 
 1.041
 
 
 ‒ 101.241
 
 
 108.909
 
 
 ‒ 59.091
 
 
 48.912
 
 
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 
 217.254
 
 
 13.598
 
 
 22.127
 
 
 29.884
 
 
 32.774
 
 
 20.507
 
 
 20.697
 
 
 14.911
 
 
 16.055
 
 
 17.936
 
 
 14.438
 
 
 12.384
 
 
 4.103
 
 
 ‒ 1.787
 
 
 2.092
 
 
 ‒ 2.465
 
 
 
 
 HXII: Integraal Rivieren Management
 
 
 ‒ 435
 
 
 ‒ 48
 
 
 ‒ 145
 
 
 ‒ 145
 
 
 ‒ 97
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overboeking Afsluitdijk bestaande spuisluis
 
 
 149.559
 
 
 
 
 
 75.357
 
 
 37.101
 
 
 37.101
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 25.696
 
 
 
 
 40.534
 
 
 
 
 16.878
 
 
 
 
 124.778
 
 
 
 
 67.245
 
 
 
 
 61.882
 
 
 
 
 75.412
 
 
 
 
 110.317
 
 
 
 
 64.335
 
 
 
 
 106.291
 
 
 
 
 ‒ 27.674
 
 
 
 
 ‒ 148.504
 
 
 
 
 66.039
 
 
 
 
 ‒ 98.511
 
 
 
 
 375.731
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 1.02 Ontwikkeling waterveiligheid
 
 
 
 
 
 472.194
 
 
 
 
 585.591
 
 
 
 
 684.753
 
 
 
 
 786.176
 
 
 
 
 572.238
 
 
 
 
 595.887
 
 
 
 
 547.896
 
 
 
 
 538.200
 
 
 
 
 462.216
 
 
 
 
 419.291
 
 
 
 
 578.246
 
 
 
 
 203.551
 
 
 
 
 372.655
 
 
 
 
 324.396
 
 
 
 
 391.171
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 1.03 Studiekosten
 
 
 
 
 
 20.244
 
 
 
 
 15.150
 
 
 
 
 13.456
 
 
 
 
 11.135
 
 
 
 
 9.737
 
 
 
 
 7.571
 
 
 
 
 7.571
 
 
 
 
 7.571
 
 
 
 
 7.571
 
 
 
 
 7.571
 
 
 
 
 7.587
 
 
 
 
 7.331
 
 
 
 
 7.331
 
 
 
 
 7.331
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 13.468
 
 
 
 
 13.184
 
 
 
 
 14.038
 
 
 
 
 12.569
 
 
 
 
 8.386
 
 
 
 
 5.653
 
 
 
 
 3.650
 
 
 
 
 3.200
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 1.03 Studiekosten
 
 
 
 
 
 33.712
 
 
 
 
 28.334
 
 
 
 
 27.494
 
 
 
 
 23.704
 
 
 
 
 18.123
 
 
 
 
 13.224
 
 
 
 
 11.221
 
 
 
 
 10.771
 
 
 
 
 7.571
 
 
 
 
 7.571
 
 
 
 
 7.587
 
 
 
 
 7.331
 
 
 
 
 7.331
 
 
 
 
 7.331
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Desaldering
 
 
 410
 
 
 410
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 7.331
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7.331
 
 
 
 
 HXII: Cyber en Vitaal middelen DF
 
 
 48.868
 
 
 891
 
 
 3.367
 
 
 3.345
 
 
 3.344
 
 
 4.481
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 
 
 HXII: Herschikking Cyber Security
 
 
 ‒ 982
 
 
 ‒ 433
 
 
 ‒ 549
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 HXII: Kennisonderzoek Water en Bodem Deltares corr.
 
 
 ‒ 125
 
 
 ‒ 125
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 HXII: Mirt onderdoek Water
 
 
 ‒ 800
 
 
 ‒ 200
 
 
 ‒ 200
 
 
 ‒ 200
 
 
 ‒ 200
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuiven Investeren in waterveiligheid
 
 
 0
 
 
 ‒ 400
 
 
 200
 
 
 200
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mirt onderzoek Waterveiligheid
 
 
 ‒ 90
 
 
 ‒ 90
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ministerie LNV: PPS-call Landbouw Water Voedsel
 
 
 300
 
 
 75
 
 
 75
 
 
 75
 
 
 75
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 128
 
 
 
 
 2.893
 
 
 
 
 3.420
 
 
 
 
 3.219
 
 
 
 
 4.481
 
 
 
 
 3.344
 
 
 
 
 3.344
 
 
 
 
 3.344
 
 
 
 
 3.344
 
 
 
 
 3.344
 
 
 
 
 3.344
 
 
 
 
 3.344
 
 
 
 
 3.344
 
 
 
 
 3.344
 
 
 
 
 10.675
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 1.03 Studiekosten
 
 
 
 
 
 33.840
 
 
 
 
 31.227
 
 
 
 
 30.914
 
 
 
 
 26.923
 
 
 
 
 22.604
 
 
 
 
 16.568
 
 
 
 
 14.565
 
 
 
 
 14.115
 
 
 
 
 10.915
 
 
 
 
 10.915
 
 
 
 
 10.931
 
 
 
 
 10.675
 
 
 
 
 10.675
 
 
 
 
 10.675
 
 
 
 
 10.675
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand ontwerpbegroting 2023 Investeren in waterveiligheid
 
 
 
 
 
 653.117
 
 
 
 
 724.981
 
 
 
 
 607.702
 
 
 
 
 572.507
 
 
 
 
 422.188
 
 
 
 
 570.908
 
 
 
 
 514.183
 
 
 
 
 442.576
 
 
 
 
 384.538
 
 
 
 
 296.094
 
 
 
 
 576.314
 
 
 
 
 353.649
 
 
 
 
 310.144
 
 
 
 
 426.367
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand eerste suppletoire wet 2023 Investeren in waterveiligheid
 
 
 
 
 
 556.930
 
 
 
 
 661.579
 
 
 
 
 747.576
 
 
 
 
 761.597
 
 
 
 
 546.427
 
 
 
 
 638.495
 
 
 
 
 496.526
 
 
 
 
 438.654
 
 
 
 
 405.452
 
 
 
 
 320.571
 
 
 
 
 613.507
 
 
 
 
 359.386
 
 
 
 
 313.947
 
 
 
 
 430.238
 
 
 
 
 15.440
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand ontwerpbegroting 2024 Investeren in waterveiligheid
 
 
 
 
 
 586.463
 
 
 
 
 709.270
 
 
 
 
 770.398
 
 
 
 
 893.292
 
 
 
 
 619.281
 
 
 
 
 708.133
 
 
 
 
 575.902
 
 
 
 
 552.315
 
 
 
 
 473.131
 
 
 
 
 430.206
 
 
 
 
 589.177
 
 
 
 
 214.226
 
 
 
 
 383.330
 
 
 
 
 335.071
 
 
 
 
 401.846
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 1.09 Ontvangsten investeren in waterveiligheid
 
 
 
 
 
 164.608
 
 
 
 
 150.945
 
 
 
 
 141.478
 
 
 
 
 152.036
 
 
 
 
 168.307
 
 
 
 
 168.276
 
 
 
 
 168.116
 
 
 
 
 171.334
 
 
 
 
 192.470
 
 
 
 
 193.964
 
 
 
 
 176.950
 
 
 
 
 202.499
 
 
 
 
 175.273
 
 
 
 
 180.365
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 4.672
 
 
 
 
 10.046
 
 
 
 
 4.949
 
 
 
 
 ‒ 8.837
 
 
 
 
 ‒ 6.809
 
 
 
 
 ‒ 488
 
 
 
 
 1.348
 
 
 
 
 1.374
 
 
 
 
 1.544
 
 
 
 
 1.556
 
 
 
 
 1.419
 
 
 
 
 1.624
 
 
 
 
 1.406
 
 
 
 
 1.447
 
 
 
 
 1.398
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 1.09 Ontvangsten investeren in waterveiligheid
 
 
 
 
 
 169.280
 
 
 
 
 160.991
 
 
 
 
 146.427
 
 
 
 
 143.199
 
 
 
 
 161.498
 
 
 
 
 167.788
 
 
 
 
 169.464
 
 
 
 
 172.708
 
 
 
 
 194.014
 
 
 
 
 195.520
 
 
 
 
 178.369
 
 
 
 
 204.123
 
 
 
 
 176.679
 
 
 
 
 181.812
 
 
 
 
 1.398
 
 
 
 
 
 Desaldering
 
 
 122.546
 
 
 12.955
 
 
 8.012
 
 
 7.078
 
 
 6.922
 
 
 7.807
 
 
 5.563
 
 
 8.298
 
 
 8.364
 
 
 7.835
 
 
 8.130
 
 
 8.580
 
 
 8.796
 
 
 8.596
 
 
 8.167
 
 
 7.443
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 174.288
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 174.288
 
 
 
 
 Kasschuiven Investeren in waterveiligheid
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 12.955
 
 
 
 
 8.012
 
 
 
 
 7.078
 
 
 
 
 6.922
 
 
 
 
 7.807
 
 
 
 
 5.563
 
 
 
 
 8.298
 
 
 
 
 8.364
 
 
 
 
 7.835
 
 
 
 
 8.130
 
 
 
 
 8.580
 
 
 
 
 8.796
 
 
 
 
 8.596
 
 
 
 
 8.167
 
 
 
 
 181.731
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 1.09 Ontvangsten investeren in waterveiligheid
 
 
 
 
 
 182.235
 
 
 
 
 169.003
 
 
 
 
 153.505
 
 
 
 
 150.121
 
 
 
 
 169.305
 
 
 
 
 173.351
 
 
 
 
 177.762
 
 
 
 
 181.072
 
 
 
 
 201.849
 
 
 
 
 203.650
 
 
 
 
 186.949
 
 
 
 
 212.919
 
 
 
 
 185.275
 
 
 
 
 189.979
 
 
 
 
 183.129
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Ontvangsten stand ontwerpbegroting 2023 Investeren in waterveiligheid
 
 
 
 
 
 164.608
 
 
 
 
 150.945
 
 
 
 
 141.478
 
 
 
 
 152.036
 
 
 
 
 168.307
 
 
 
 
 168.276
 
 
 
 
 168.116
 
 
 
 
 171.334
 
 
 
 
 192.470
 
 
 
 
 193.964
 
 
 
 
 176.950
 
 
 
 
 202.499
 
 
 
 
 175.273
 
 
 
 
 180.365
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal Ontvangsten stand eerste suppletoire wet 2023 Investeren in waterveiligheid
 
 
 
 
 
 169.280
 
 
 
 
 160.991
 
 
 
 
 146.427
 
 
 
 
 143.199
 
 
 
 
 161.498
 
 
 
 
 167.788
 
 
 
 
 169.464
 
 
 
 
 172.708
 
 
 
 
 194.014
 
 
 
 
 195.520
 
 
 
 
 178.369
 
 
 
 
 204.123
 
 
 
 
 176.679
 
 
 
 
 181.812
 
 
 
 
 1.398
 
 
 
 
 
 
 Totaal Ontvangsten stand ontwerpbegroting 2024 Investeren in waterveiligheid
 
 
 
 
 
 182.235
 
 
 
 
 169.003
 
 
 
 
 153.505
 
 
 
 
 150.121
 
 
 
 
 169.305
 
 
 
 
 173.351
 
 
 
 
 177.762
 
 
 
 
 181.072
 
 
 
 
 201.849
 
 
 
 
 203.650
 
 
 
 
 186.949
 
 
 
 
 212.919
 
 
 
 
 185.275
 
 
 
 
 189.979
 
 
 
 
 183.129
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 1 Investeren in waterveiligheid
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 Dit betreft de toegekende loon- en prijsbijstelling tranch 2023 die vanuit de begroting Hoofdstuk XII wordt overgeheveld naar de investeringsruimte van het Deltafonds. Vanuit de investeringsruimte worden de artikelonderdelen verhoogd met de loon- en prijsbijstelling.
 
 Extrapolatie 2037
 
 Bij de begroting 2024 wordt de looptijd van het Deltafonds met een jaar verlengd tot en met 2037. Het niveau van extrapolatie is gelijk aan het jaar 2036 stand begroting 2023 na verwerking van structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zijn de structurele bijdragen van derden doorgetrokken.
 
 CA-middelen instandhouding
 
 In het Coalitieakkoord zijn extra middelen beschikbaar gesteld voor exploitatie, onderhoud en vernieuwing van de Rijksinfrastructuur. Bij Voorjaarsnota 2023 zijn deze middelen van de aanvullende post overgeboekt naar het Deltafonds voor de jaren 2026-structureel (artikel 5.04 Reserveringen). Met deze mutaties worden de beschikbaar gestelde middelen voor de korte termijn (periode tot en met 2025) overgeboekt naar de artikelen waar ze worden ingezet voor de instandhouding van onze dijken, duinen en dammen. Naast de overboekingen is er ook sprake van kasschuiven om de bedragen in lijn te brengen met de programmering. Voor nadere toelichting zie bijlage 4 Instandhouding.
 
 Kaderaanpassing
 
 Als gevolg van de actualisering van de projectramingen is een kaderaanpassing doorgevoerd op het DF. Met deze kaderaanpassing worden de uitgavenkaders op het DF weer in balans gebracht met de programmering. Het gaat om een kaderaanpassing die over de jaren budgetneutraal is. Vanuit de periode 2023-2028 wordt € 163 miljoen naar latere jaren doorgeschoven. Daarmee komt de over/onderprogrammering uit op een overprogrammering van € 475 miljoen in de periode 2023-2028 waarvan € 75 miljoen in 2023.
 
 Kasschuif binnen Deltafonds
 
 Om binnen het Deltafonds tot een sluitende programmering te komen, zĳn budgettair neutrale kasschuiven over de diverse jaren noodzakelĳk. Door middel van een kasschuif via artikel 01.02 Ontwikkeling waterveiligheid onderdeel over/onderprogrammering worden de bedragen in de juiste jaren geplaatst.
 
 HXII: Cyber en Vitaal middelen DF
 
 Dit betreft het aandeel van het Deltafonds in de middelen uit het Coalitieakkoord voor de thema’s cybersecurity, economische veiligheid (EV) en vitaal voor de begrotingsjaren 2023 en verder. Het sluit aan bij de doelen uit de Nederlandse Cybersecurity Strategie (NLCS) en de IenW Cybersecuritystrategie( IWCS) in wording. Deels zijn het middelen om uitvoering te geven aan Europese richtlijnen die nieuwe eisen stellen aan de weerbaarheid van vitale organisaties.
 
 XII: Herschikking Cyber Security
 
 Voor de uitvoering van het programma cyberveiligheid worden externen ingezet. Voor de juiste verantwoording worden middelen overgeboekt van DF naar artikel 98 personele uitgaven
 
 Desaldering
 
 Aan verschillende projecten binnen het Deltafonds wordt een bijdrage van derden toegevoegd. Het gaat met name om bijdragen van de waterschappen aan het Hoogwaterbeschermingsprogramma.
 
 Overboeking Afsluitdijk bestaande spuisluis
 Het project Afsluitdijk Bestaande Spuisluis is vanuit artikel 4.02 GIV/PPS overgeboekt naar artikel 1.02.02 Aanleg waterveiligheid omdat het projectonderdeel Bestaande Spuisluis niet onder het DBFM-contract Afsluitdijk valt en daardoor verantwoord moet worden op artikel 1.02.02.
 
 
 
 Artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening
 
 
 Tabel 49 Artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2 Investeren in zoetwatervoorziening
 
 
 Totaal mutatie
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 2.02 Ontwikkeling zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 
 137.886
 
 
 
 
 43.020
 
 
 
 
 37.811
 
 
 
 
 49.311
 
 
 
 
 76.488
 
 
 
 
 982
 
 
 
 
 1.604
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 73.986
 
 
 
 
 13.971
 
 
 
 
 10.009
 
 
 
 
 ‒ 34.762
 
 
 
 
 ‒ 1.033
 
 
 
 
 60
 
 
 
 
 339
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 2.02 Ontwikkeling zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 
 211.872
 
 
 
 
 56.991
 
 
 
 
 47.820
 
 
 
 
 14.549
 
 
 
 
 75.455
 
 
 
 
 1.042
 
 
 
 
 1.943
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 BCF: Deltaprogramma Zoetwater
 
 
 ‒ 5
 
 
 ‒ 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasschuif Investeren in Zoetwatervoorziening
 
 
 0
 
 
 ‒ 81.796
 
 
 41.740
 
 
 ‒ 5.053
 
 
 28.108
 
 
 ‒ 18.983
 
 
 35.953
 
 
 31
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 
 19.805
 
 
 10.241
 
 
 2.756
 
 
 2.312
 
 
 704
 
 
 3.646
 
 
 51
 
 
 95
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 ‒ 71.560
 
 
 
 
 44.496
 
 
 
 
 ‒ 2.741
 
 
 
 
 28.812
 
 
 
 
 ‒ 15.337
 
 
 
 
 36.004
 
 
 
 
 126
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 2.02 Ontwikkeling zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 
 140.312
 
 
 
 
 101.487
 
 
 
 
 45.079
 
 
 
 
 43.361
 
 
 
 
 60.118
 
 
 
 
 37.046
 
 
 
 
 2.069
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 2.03 Studiekosten
 
 
 
 
 
 4.500
 
 
 
 
 4.139
 
 
 
 
 7.387
 
 
 
 
 2.200
 
 
 
 
 2.200
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 1.724
 
 
 
 
 ‒ 419
 
 
 
 
 1.017
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 2.03 Studiekosten
 
 
 
 
 
 6.224
 
 
 
 
 3.720
 
 
 
 
 8.404
 
 
 
 
 2.200
 
 
 
 
 2.200
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Kasschuif Investeren in Zoetwatervoorziening
 
 
 0
 
 
 ‒ 1.000
 
 
 
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 ‒ 968
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 2.03 Studiekosten
 
 
 
 
 
 5.256
 
 
 
 
 3.720
 
 
 
 
 8.404
 
 
 
 
 2.200
 
 
 
 
 2.200
 
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand ontwerpbegroting 2023 Investeren in zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 
 142.386
 
 
 
 
 47.159
 
 
 
 
 45.198
 
 
 
 
 51.511
 
 
 
 
 78.688
 
 
 
 
 982
 
 
 
 
 1.604
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand eerste suppletoire wet 2023 Investeren in zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 
 218.096
 
 
 
 
 60.711
 
 
 
 
 56.224
 
 
 
 
 16.749
 
 
 
 
 77.655
 
 
 
 
 1.042
 
 
 
 
 1.943
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand ontwerpbegroting 2024 Investeren in zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 
 145.568
 
 
 
 
 105.207
 
 
 
 
 53.483
 
 
 
 
 45.561
 
 
 
 
 62.318
 
 
 
 
 38.046
 
 
 
 
 2.069
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening
 
 
 Kasschuif Investeren in Zoetwatervoorziening
 
 Om binnen een modaliteit tot een sluitende programmering te komen, zijn budgettair neutrale kasschuiven over de diverse jaren via het aanlegprogramma noodzakelijk. De omvangrijkste kasschuiven vinden plaats op het de impulsregeling ruimtelijke adaptie en zoetwatermaatregelen om de beschikbare bedragen beter in lijn te brengen met de programmering. Door middel van een kasschuif via artikel 01.02 worden de bedragen in de juiste jaren geplaatst.
 De kasschuif op de Impulsregeling Ruimtelijke Adaptie is noodzakelijk omdat in de afgelopen twee jaren bleek dat veel aanvragen worden ingediend in de laatste maand van het jaar. Er is een termijn van 13 weken voor het proces van beoordeling van de aanvragen en afgeven van beschikkingen. Daarom wordt verwacht dat in 2024 nog een budget van € 60 miljoen nodig is om de laatste aanvragen van de Impulsregeling Ruimtelijke Adaptatie uit 2023 te kunnen afhandelen. De adaptatie maatregelen moeten zijn uitgevoerd vóór 1 januari 2028.
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 Dit betreft de toegekende loon- en prijsbijstelling tranch 2023 die vanuit de begroting Hoofdstuk XII wordt overgeheveld naar de investeringsruimte van het Deltafonds. Vanuit de investeringsruimte worden de artikelonderdelen verhoogd met de loon- en prijsbijstelling.
 
 
 
 Artikel 3 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing
 
 
 Tabel 50 Artikel 3 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing
 
 
 Totaal mutatie
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 3.01 Exploitatie
 
 
 
 
 
 8.028
 
 
 
 
 8.055
 
 
 
 
 8.055
 
 
 
 
 8.055
 
 
 
 
 8.283
 
 
 
 
 7.829
 
 
 
 
 7.829
 
 
 
 
 7.829
 
 
 
 
 7.829
 
 
 
 
 7.829
 
 
 
 
 7.829
 
 
 
 
 7.829
 
 
 
 
 7.829
 
 
 
 
 7.829
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 64
 
 
 
 
 65
 
 
 
 
 65
 
 
 
 
 65
 
 
 
 
 66
 
 
 
 
 63
 
 
 
 
 63
 
 
 
 
 63
 
 
 
 
 63
 
 
 
 
 63
 
 
 
 
 63
 
 
 
 
 63
 
 
 
 
 63
 
 
 
 
 63
 
 
 
 
 63
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 3.01 Exploitatie
 
 
 
 
 
 8.092
 
 
 
 
 8.120
 
 
 
 
 8.120
 
 
 
 
 8.120
 
 
 
 
 8.349
 
 
 
 
 7.892
 
 
 
 
 7.892
 
 
 
 
 7.892
 
 
 
 
 7.892
 
 
 
 
 7.892
 
 
 
 
 7.892
 
 
 
 
 7.892
 
 
 
 
 7.892
 
 
 
 
 7.892
 
 
 
 
 63
 
 
 
 
 
 CA-middelen Instandhouding
 
 
 34.669
 
 
 54
 
 
 ‒ 145
 
 
 ‒ 170
 
 
 2.921
 
 
 7.844
 
 
 8.077
 
 
 7.882
 
 
 8.206
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CA-middelen Instandhouding kasschuif
 
 
 0
 
 
 ‒ 1.233
 
 
 ‒ 774
 
 
 ‒ 324
 
 
 2.331
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 7.829
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7.829
 
 
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 
 5.784
 
 
 391
 
 
 393
 
 
 393
 
 
 393
 
 
 404
 
 
 381
 
 
 381
 
 
 381
 
 
 381
 
 
 381
 
 
 381
 
 
 381
 
 
 381
 
 
 381
 
 
 381
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 ‒ 788
 
 
 
 
 ‒ 526
 
 
 
 
 ‒ 101
 
 
 
 
 5.645
 
 
 
 
 8.248
 
 
 
 
 8.458
 
 
 
 
 8.263
 
 
 
 
 8.587
 
 
 
 
 381
 
 
 
 
 381
 
 
 
 
 381
 
 
 
 
 381
 
 
 
 
 381
 
 
 
 
 381
 
 
 
 
 8.210
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 3.01 Exploitatie
 
 
 
 
 
 7.304
 
 
 
 
 7.594
 
 
 
 
 8.019
 
 
 
 
 13.765
 
 
 
 
 16.597
 
 
 
 
 16.350
 
 
 
 
 16.155
 
 
 
 
 16.479
 
 
 
 
 8.273
 
 
 
 
 8.273
 
 
 
 
 8.273
 
 
 
 
 8.273
 
 
 
 
 8.273
 
 
 
 
 8.273
 
 
 
 
 8.273
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 3.02 Onderhoud en vernieuwing
 
 
 
 
 
 363.614
 
 
 
 
 320.242
 
 
 
 
 399.163
 
 
 
 
 177.569
 
 
 
 
 128.327
 
 
 
 
 199.830
 
 
 
 
 194.328
 
 
 
 
 173.276
 
 
 
 
 256.952
 
 
 
 
 246.293
 
 
 
 
 190.581
 
 
 
 
 210.222
 
 
 
 
 220.222
 
 
 
 
 235.769
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 15.355
 
 
 
 
 16.666
 
 
 
 
 ‒ 38.278
 
 
 
 
 22.672
 
 
 
 
 3.566
 
 
 
 
 ‒ 29.338
 
 
 
 
 30.354
 
 
 
 
 923
 
 
 
 
 752
 
 
 
 
 666
 
 
 
 
 701
 
 
 
 
 938
 
 
 
 
 938
 
 
 
 
 1.063
 
 
 
 
 1.063
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 3.02 Onderhoud en vernieuwing
 
 
 
 
 
 378.969
 
 
 
 
 336.908
 
 
 
 
 360.885
 
 
 
 
 200.241
 
 
 
 
 131.893
 
 
 
 
 170.492
 
 
 
 
 224.682
 
 
 
 
 174.199
 
 
 
 
 257.704
 
 
 
 
 246.959
 
 
 
 
 191.282
 
 
 
 
 211.160
 
 
 
 
 221.160
 
 
 
 
 236.832
 
 
 
 
 1.063
 
 
 
 
 
 CA-middelen Instandhouding
 
 
 555.877
 
 
 2.311
 
 
 ‒ 5.472
 
 
 ‒ 7.204
 
 
 44.565
 
 
 122.473
 
 
 128.778
 
 
 128.225
 
 
 129.349
 
 
 ‒ 306
 
 
 ‒ 305
 
 
 2.596
 
 
 3.079
 
 
 2.596
 
 
 2.596
 
 
 2.596
 
 
 
 
 CA-middelen Instandhouding kasschuif
 
 
 0
 
 
 ‒ 52.509
 
 
 ‒ 29.280
 
 
 ‒ 13.717
 
 
 95.506
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CA-middelen instandhouding kasschuif VenR
 
 
 0
 
 
 ‒ 9.273
 
 
 ‒ 13.511
 
 
 2.991
 
 
 ‒ 46.949
 
 
 ‒ 18.623
 
 
 29.825
 
 
 6.610
 
 
 48.930
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CA-middelen Instandhouding VenR
 
 
 465.868
 
 
 
 
 
 2.500
 
 
 49.850
 
 
 52.400
 
 
 45.500
 
 
 49.750
 
 
 ‒ 6.320
 
 
 ‒ 6.317
 
 
 53.701
 
 
 63.701
 
 
 53.701
 
 
 53.701
 
 
 53.701
 
 
 
 
 Correctie budgetoverheveling BenO Hollandse Ijsselkering
 
 
 ‒ 25
 
 
 
 
 ‒ 25
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 235.769
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 235.769
 
 
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 
 173.050
 
 
 18.307
 
 
 16.285
 
 
 17.444
 
 
 9.680
 
 
 6.376
 
 
 8.242
 
 
 10.861
 
 
 8.421
 
 
 12.457
 
 
 11.938
 
 
 9.246
 
 
 10.207
 
 
 10.690
 
 
 11.448
 
 
 11.448
 
 
 
 
 Ministerie EZK: Onderzoeksprogramma VenR
 
 
 ‒ 236
 
 
 ‒ 236
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 ‒ 41.400
 
 
 
 
 ‒ 31.978
 
 
 
 
 ‒ 511
 
 
 
 
 105.302
 
 
 
 
 160.076
 
 
 
 
 219.245
 
 
 
 
 191.196
 
 
 
 
 236.450
 
 
 
 
 5.831
 
 
 
 
 5.316
 
 
 
 
 65.543
 
 
 
 
 76.987
 
 
 
 
 66.987
 
 
 
 
 67.745
 
 
 
 
 303.514
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 3.02 Onderhoud en vernieuwing
 
 
 
 
 
 337.569
 
 
 
 
 304.930
 
 
 
 
 360.374
 
 
 
 
 305.543
 
 
 
 
 291.969
 
 
 
 
 389.737
 
 
 
 
 415.878
 
 
 
 
 410.649
 
 
 
 
 263.535
 
 
 
 
 252.275
 
 
 
 
 256.825
 
 
 
 
 288.147
 
 
 
 
 288.147
 
 
 
 
 304.577
 
 
 
 
 304.577
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand ontwerpbegroting 2023 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing
 
 
 
 
 
 371.642
 
 
 
 
 328.297
 
 
 
 
 407.218
 
 
 
 
 185.624
 
 
 
 
 136.610
 
 
 
 
 207.659
 
 
 
 
 202.157
 
 
 
 
 181.105
 
 
 
 
 264.781
 
 
 
 
 254.122
 
 
 
 
 198.410
 
 
 
 
 218.051
 
 
 
 
 228.051
 
 
 
 
 243.598
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand eerste suppletoire wet 2023 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing
 
 
 
 
 
 387.061
 
 
 
 
 345.028
 
 
 
 
 369.005
 
 
 
 
 208.361
 
 
 
 
 140.242
 
 
 
 
 178.384
 
 
 
 
 232.574
 
 
 
 
 182.091
 
 
 
 
 265.596
 
 
 
 
 254.851
 
 
 
 
 199.174
 
 
 
 
 219.052
 
 
 
 
 229.052
 
 
 
 
 244.724
 
 
 
 
 1.126
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand ontwerpbegroting 2024 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing
 
 
 
 
 
 344.873
 
 
 
 
 312.524
 
 
 
 
 368.393
 
 
 
 
 319.308
 
 
 
 
 308.566
 
 
 
 
 406.087
 
 
 
 
 432.033
 
 
 
 
 427.128
 
 
 
 
 271.808
 
 
 
 
 260.548
 
 
 
 
 265.098
 
 
 
 
 296.420
 
 
 
 
 296.420
 
 
 
 
 312.850
 
 
 
 
 312.850
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 3 Exploitatie, onderhoud en vernieuwing
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 Dit betreft de toegekende loon- en prijsbijstelling tranch 2023 die vanuit de begroting Hoofdstuk XII wordt overgeheveld naar de investeringsruimte van het Deltafonds. Vanuit de investeringsruimte worden de artikelonderdelen verhoogd met de loon- en prijsbijstelling.
 
 Extrapolatie 2037
 
 Bij de begroting 2024 wordt de looptijd van het Deltafonds met een jaar verlengd tot en met 2037. Het niveau van extrapolatie is gelijk aan het jaar 2036 stand begroting 2023 na verwerking van structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zijn de structurele bijdragen van derden doorgetrokken.
 
 CA-middelen instandhouding
 
 In het Coalitieakkoord zijn extra middelen beschikbaar gesteld voor exploitatie, onderhoud en vernieuwing van de Rijksinfrastructuur. Bij Voorjaarsnota 2023 zijn deze middelen van de aanvullende post overgeboekt naar het Deltafonds voor de jaren 2026-structureel (artikel 5.04 Reserveringen). Met deze mutaties worden de beschikbaar gestelde middelen voor de korte termijn (periode tot en met 2025) overgeboekt naar de artikelen waar ze worden ingezet voor de instandhouding van onze dijken, duinen en dammen. Naast de overboekingen is er ook sprake van kasschuiven om de bedragen in lijn te brengen met de programmering. Voor nadere toelichting zie bijlage 4 Instandhouding.
 
 
 
 Artikel 4 Experimenteren cf. art. III Deltawet
 
 
 Tabel 51 Artikel 4 Experimenteren cf. art. III Deltawet (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4 Experimenteren cf. art. III Deltawet
 
 
 Totaal mutatie
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 4.02 GIV/PPS
 
 
 
 
 
 243.009
 
 
 
 
 193.233
 
 
 
 
 103.707
 
 
 
 
 91.346
 
 
 
 
 95.802
 
 
 
 
 95.127
 
 
 
 
 94.300
 
 
 
 
 56.679
 
 
 
 
 55.879
 
 
 
 
 55.718
 
 
 
 
 55.328
 
 
 
 
 55.609
 
 
 
 
 54.927
 
 
 
 
 54.257
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 88.847
 
 
 
 
 ‒ 87.765
 
 
 
 
 13.025
 
 
 
 
 91.181
 
 
 
 
 ‒ 648
 
 
 
 
 ‒ 718
 
 
 
 
 ‒ 36.204
 
 
 
 
 603
 
 
 
 
 603
 
 
 
 
 605
 
 
 
 
 602
 
 
 
 
 604
 
 
 
 
 604
 
 
 
 
 604
 
 
 
 
 ‒ 1.468
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 4.02 GIV/PPS
 
 
 
 
 
 331.856
 
 
 
 
 105.468
 
 
 
 
 116.732
 
 
 
 
 182.527
 
 
 
 
 95.154
 
 
 
 
 94.409
 
 
 
 
 58.096
 
 
 
 
 57.282
 
 
 
 
 56.482
 
 
 
 
 56.323
 
 
 
 
 55.930
 
 
 
 
 56.213
 
 
 
 
 55.531
 
 
 
 
 54.861
 
 
 
 
 ‒ 1.468
 
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 53.596
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 53.596
 
 
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 
 54.641
 
 
 23.288
 
 
 6.343
 
 
 3.684
 
 
 6.551
 
 
 2.807
 
 
 2.793
 
 
 1.064
 
 
 1.050
 
 
 1.037
 
 
 1.034
 
 
 1.028
 
 
 1.032
 
 
 1.021
 
 
 1.010
 
 
 899
 
 
 
 
 Overboeking Afsluitdijk bestaande spuisluis
 
 
 ‒ 149.559
 
 
 
 
 
 ‒ 75.357
 
 
 ‒ 37.101
 
 
 ‒ 37.101
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afsluitdijk: Afwikkeling restgeschil/schikking WVSO
 
 
 ‒ 21.600
 
 
 
 
 ‒ 21.600
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 23.288
 
 
 
 
 6.343
 
 
 
 
 ‒ 17.916
 
 
 
 
 ‒ 68.806
 
 
 
 
 ‒ 34.294
 
 
 
 
 ‒ 34.308
 
 
 
 
 1.064
 
 
 
 
 1.050
 
 
 
 
 1.037
 
 
 
 
 1.034
 
 
 
 
 1.028
 
 
 
 
 1.032
 
 
 
 
 1.021
 
 
 
 
 1.010
 
 
 
 
 54.495
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 4.02 GIV/PPS
 
 
 
 
 
 355.144
 
 
 
 
 111.811
 
 
 
 
 98.816
 
 
 
 
 113.721
 
 
 
 
 60.860
 
 
 
 
 60.101
 
 
 
 
 59.160
 
 
 
 
 58.332
 
 
 
 
 57.519
 
 
 
 
 57.357
 
 
 
 
 56.958
 
 
 
 
 57.245
 
 
 
 
 56.552
 
 
 
 
 55.871
 
 
 
 
 53.027
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand ontwerpbegroting 2023 Experimenteren cf. art. III Deltawet
 
 
 
 
 
 243.009
 
 
 
 
 193.233
 
 
 
 
 103.707
 
 
 
 
 91.346
 
 
 
 
 95.802
 
 
 
 
 95.127
 
 
 
 
 94.300
 
 
 
 
 56.679
 
 
 
 
 55.879
 
 
 
 
 55.718
 
 
 
 
 55.328
 
 
 
 
 55.609
 
 
 
 
 54.927
 
 
 
 
 54.257
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand eerste suppletoire wet 2023 Experimenteren cf. art. III Deltawet
 
 
 
 
 
 331.856
 
 
 
 
 105.468
 
 
 
 
 116.732
 
 
 
 
 182.527
 
 
 
 
 95.154
 
 
 
 
 94.409
 
 
 
 
 58.096
 
 
 
 
 57.282
 
 
 
 
 56.482
 
 
 
 
 56.323
 
 
 
 
 55.930
 
 
 
 
 56.213
 
 
 
 
 55.531
 
 
 
 
 54.861
 
 
 
 
 ‒ 1.468
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand ontwerpbegroting 2024 Experimenteren cf. art. III Deltawet
 
 
 
 
 
 355.144
 
 
 
 
 111.811
 
 
 
 
 98.816
 
 
 
 
 113.721
 
 
 
 
 60.860
 
 
 
 
 60.101
 
 
 
 
 59.160
 
 
 
 
 58.332
 
 
 
 
 57.519
 
 
 
 
 57.357
 
 
 
 
 56.958
 
 
 
 
 57.245
 
 
 
 
 56.552
 
 
 
 
 55.871
 
 
 
 
 53.027
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 4 Experimenteren cf. art. III Deltawet
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 Dit betreft de toegekende loon- en prijsbijstelling tranch 2023 die vanuit de begroting Hoofdstuk XII wordt overgeheveld naar de investeringsruimte van het Deltafonds. Vanuit de investeringsruimte worden de artikelonderdelen verhoogd met de loon- en prijsbijstelling.
 
 Extrapolatie 2037
 
 Bij de begroting 2024 wordt de looptijd van het Deltafonds met een jaar verlengd tot en met 2037. Het niveau van extrapolatie is gelijk aan het jaar 2036 stand begroting 2023 na verwerking van structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zijn de structurele bijdragen van derden doorgetrokken.
 
 Overboeking Afsluitdijk bestaande spuisluis
 
 Overboeking naar artikel 1.02.02 Aanleg waterveiligheid van € 149,6 miljoen omdat het projectonderdeel Bestaande Spuisluis niet onder het DBFM-contract valt en daardoor verantwoordt moet worden op artikel 1.02.02.
 
 Afsluitdijk: Afwikkeling restgeschil/schikking WVSO
 
 Op 20 mei 2022 is de Tweede Kamer geïnformeerd dat er over de afwikkeling van het opsplitsen van de projectopdracht voor de Bestaande Spuimiddelen (BSM) voor de Afsluitdijk nog gesprekken werden gevoerd tussen RWS en de opdrachtnemer over enkele geschilpunten. Inmiddels kan gemeld worden dat Rijkswaterstaat en de opdrachtnemer hier gezamenlijk uitgekomen zijn. Het onderhandelingsresultaat van de uitkomst bedraagt € 21,6 miljoen. Dit bedrag wordt bij deze begroting teruggeboekt naar de investeringsruimte op het Deltafonds.
 
 
 
 Artikel 5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 Tabel 52 Artikel 5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 Totaal mutatie
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 5.01 Apparaat
 
 
 
 
 
 264.444
 
 
 
 
 260.910
 
 
 
 
 266.893
 
 
 
 
 259.725
 
 
 
 
 258.806
 
 
 
 
 257.864
 
 
 
 
 257.393
 
 
 
 
 257.289
 
 
 
 
 256.670
 
 
 
 
 254.070
 
 
 
 
 254.070
 
 
 
 
 254.070
 
 
 
 
 254.070
 
 
 
 
 254.070
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 5.244
 
 
 
 
 4.090
 
 
 
 
 2.033
 
 
 
 
 1.785
 
 
 
 
 2.088
 
 
 
 
 485
 
 
 
 
 484
 
 
 
 
 483
 
 
 
 
 482
 
 
 
 
 476
 
 
 
 
 476
 
 
 
 
 476
 
 
 
 
 476
 
 
 
 
 476
 
 
 
 
 476
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 5.01 Apparaat
 
 
 
 
 
 269.688
 
 
 
 
 265.000
 
 
 
 
 268.926
 
 
 
 
 261.510
 
 
 
 
 260.894
 
 
 
 
 258.349
 
 
 
 
 257.877
 
 
 
 
 257.772
 
 
 
 
 257.152
 
 
 
 
 254.546
 
 
 
 
 254.546
 
 
 
 
 254.546
 
 
 
 
 254.546
 
 
 
 
 254.546
 
 
 
 
 476
 
 
 
 
 
 Adv. grensoverschrijdende vergunningen PFA
 
 
 413
 
 
 138
 
 
 275
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 254.070
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 254.070
 
 
 
 
 EZK: Noordzee en Oceanen correctie
 
 
 314
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ‒ 67
 
 
 ‒ 67
 
 
 ‒ 67
 
 
 ‒ 67
 
 
 ‒ 67
 
 
 649
 
 
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 
 221.325
 
 
 15.363
 
 
 15.099
 
 
 15.323
 
 
 14.902
 
 
 14.867
 
 
 14.720
 
 
 14.693
 
 
 14.688
 
 
 14.652
 
 
 14.503
 
 
 14.503
 
 
 14.503
 
 
 14.503
 
 
 14.503
 
 
 14.503
 
 
 
 
 SCM capaciteit
 
 
 205.757
 
 
 ‒ 3.497
 
 
 6.860
 
 
 6.860
 
 
 20.797
 
 
 21.754
 
 
 19.446
 
 
 20.173
 
 
 20.173
 
 
 13.313
 
 
 13.313
 
 
 13.313
 
 
 13.313
 
 
 13.313
 
 
 13.313
 
 
 13.313
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 12.004
 
 
 
 
 22.234
 
 
 
 
 22.183
 
 
 
 
 35.699
 
 
 
 
 36.621
 
 
 
 
 34.166
 
 
 
 
 34.866
 
 
 
 
 34.861
 
 
 
 
 27.965
 
 
 
 
 27.749
 
 
 
 
 27.749
 
 
 
 
 27.749
 
 
 
 
 27.749
 
 
 
 
 27.749
 
 
 
 
 282.535
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 5.01 Apparaat
 
 
 
 
 
 281.692
 
 
 
 
 287.234
 
 
 
 
 291.109
 
 
 
 
 297.209
 
 
 
 
 297.515
 
 
 
 
 292.515
 
 
 
 
 292.743
 
 
 
 
 292.633
 
 
 
 
 285.117
 
 
 
 
 282.295
 
 
 
 
 282.295
 
 
 
 
 282.295
 
 
 
 
 282.295
 
 
 
 
 282.295
 
 
 
 
 283.011
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 5.02 Overige uitgaven
 
 
 
 
 
 95.355
 
 
 
 
 72.947
 
 
 
 
 73.288
 
 
 
 
 73.417
 
 
 
 
 75.107
 
 
 
 
 69.467
 
 
 
 
 69.126
 
 
 
 
 69.126
 
 
 
 
 69.126
 
 
 
 
 69.126
 
 
 
 
 69.083
 
 
 
 
 69.083
 
 
 
 
 69.083
 
 
 
 
 69.083
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 491
 
 
 
 
 710
 
 
 
 
 612
 
 
 
 
 593
 
 
 
 
 607
 
 
 
 
 2.327
 
 
 
 
 2.324
 
 
 
 
 2.324
 
 
 
 
 2.324
 
 
 
 
 2.324
 
 
 
 
 2.324
 
 
 
 
 2.324
 
 
 
 
 2.324
 
 
 
 
 2.324
 
 
 
 
 2.324
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 5.02 Overige uitgaven
 
 
 
 
 
 95.846
 
 
 
 
 73.657
 
 
 
 
 73.900
 
 
 
 
 74.010
 
 
 
 
 75.714
 
 
 
 
 71.794
 
 
 
 
 71.450
 
 
 
 
 71.450
 
 
 
 
 71.450
 
 
 
 
 71.450
 
 
 
 
 71.407
 
 
 
 
 71.407
 
 
 
 
 71.407
 
 
 
 
 71.407
 
 
 
 
 2.324
 
 
 
 
 
 CA-middelen Instandhouding
 
 
 306.685
 
 
 631
 
 
 ‒ 1.276
 
 
 ‒ 1.508
 
 
 25.933
 
 
 69.325
 
 
 71.620
 
 
 69.550
 
 
 72.410
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CA-middelen instandhouding kasschuif
 
 
 0
 
 
 ‒ 14.353
 
 
 ‒ 6.830
 
 
 ‒ 2.871
 
 
 24.054
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 69.083
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 69.083
 
 
 
 
 HXII: Maatwerk KNMI-RWS
 
 
 ‒ 950
 
 
 ‒ 950
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Deelname Praktijkleerstoel Gebiedsontwikkeling
 
 
 ‒ 27
 
 
 
 ‒ 9
 
 
 ‒ 9
 
 
 ‒ 9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mirt onderzoek Waterveiligheid
 
 
 90
 
 
 90
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 
 53.844
 
 
 4.651
 
 
 3.582
 
 
 3.592
 
 
 3.599
 
 
 3.678
 
 
 3.491
 
 
 3.474
 
 
 3.474
 
 
 3.474
 
 
 3.474
 
 
 3.471
 
 
 3.471
 
 
 3.471
 
 
 3.471
 
 
 3.471
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 ‒ 9.931
 
 
 
 
 ‒ 4.533
 
 
 
 
 ‒ 796
 
 
 
 
 53.577
 
 
 
 
 73.003
 
 
 
 
 75.111
 
 
 
 
 73.024
 
 
 
 
 75.884
 
 
 
 
 3.474
 
 
 
 
 3.474
 
 
 
 
 3.471
 
 
 
 
 3.471
 
 
 
 
 3.471
 
 
 
 
 3.471
 
 
 
 
 72.554
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 5.02 Overige uitgaven
 
 
 
 
 
 85.915
 
 
 
 
 69.124
 
 
 
 
 73.104
 
 
 
 
 127.587
 
 
 
 
 148.717
 
 
 
 
 146.905
 
 
 
 
 144.474
 
 
 
 
 147.334
 
 
 
 
 74.924
 
 
 
 
 74.924
 
 
 
 
 74.878
 
 
 
 
 74.878
 
 
 
 
 74.878
 
 
 
 
 74.878
 
 
 
 
 74.878
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 5.03 Investeringsruimte
 
 
 
 
 
 12.216
 
 
 
 
 23.277
 
 
 
 
 30.881
 
 
 
 
 19.112
 
 
 
 
 142.135
 
 
 
 
 66.849
 
 
 
 
 68.664
 
 
 
 
 73.039
 
 
 
 
 72.466
 
 
 
 
 74.102
 
 
 
 
 73.899
 
 
 
 
 72.444
 
 
 
 
 373.371
 
 
 
 
 298.265
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 ‒ 16.490
 
 
 
 
 ‒ 10.741
 
 
 
 
 ‒ 15.182
 
 
 
 
 ‒ 9.590
 
 
 
 
 ‒ 121.859
 
 
 
 
 ‒ 25.250
 
 
 
 
 ‒ 29.733
 
 
 
 
 ‒ 28.492
 
 
 
 
 ‒ 24.609
 
 
 
 
 ‒ 25.389
 
 
 
 
 ‒ 25.774
 
 
 
 
 ‒ 26.352
 
 
 
 
 ‒ 21.636
 
 
 
 
 ‒ 20.788
 
 
 
 
 ‒ 30.334
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 5.03 Investeringsruimte
 
 
 
 
 
 ‒ 4.274
 
 
 
 
 12.536
 
 
 
 
 15.699
 
 
 
 
 9.522
 
 
 
 
 20.276
 
 
 
 
 41.599
 
 
 
 
 38.931
 
 
 
 
 44.547
 
 
 
 
 47.857
 
 
 
 
 48.713
 
 
 
 
 48.125
 
 
 
 
 46.092
 
 
 
 
 351.735
 
 
 
 
 277.477
 
 
 
 
 ‒ 30.334
 
 
 
 
 
 Adv. grensoverschrijdende vergunningen PFA
 
 
 ‒ 413
 
 
 ‒ 138
 
 
 ‒ 275
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Correctie budgetoverheveling BenO Hollandse Ijsselkering
 
 
 25
 
 
 
 
 25
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 339.750
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 339.750
 
 
 
 
 Kasschuiven binnen Deltafonds
 
 
 0
 
 
 16.135
 
 
 20.308
 
 
 33.345
 
 
 30.570
 
 
 109
 
 
 ‒ 5.796
 
 
 ‒ 21.523
 
 
 ‒ 16.815
 
 
 ‒ 25.320
 
 
 ‒ 32.483
 
 
 ‒ 1.041
 
 
 101.241
 
 
 ‒ 108.909
 
 
 59.091
 
 
 ‒ 48.912
 
 
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 
 246.508
 
 
 ‒ 8.845
 
 
 7.616
 
 
 ‒ 2.109
 
 
 ‒ 11.335
 
 
 8.069
 
 
 10.343
 
 
 19.012
 
 
 21.042
 
 
 15.198
 
 
 20.468
 
 
 25.223
 
 
 32.539
 
 
 37.957
 
 
 33.331
 
 
 37.999
 
 
 
 
 Natuurcompensatie Perkpolder
 
 
 ‒ 3.100
 
 
 ‒ 1.700
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 ‒ 100
 
 
 
 
 Afsluitdijk: Afwikkeling restgeschil/schikking WVSO
 
 
 21.600
 
 
 
 
 21.600
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 SCM capaciteit
 
 
 ‒ 205.757
 
 
 3.497
 
 
 ‒ 6.860
 
 
 ‒ 6.860
 
 
 ‒ 20.797
 
 
 ‒ 21.754
 
 
 ‒ 19.446
 
 
 ‒ 20.173
 
 
 ‒ 20.173
 
 
 ‒ 13.313
 
 
 ‒ 13.313
 
 
 ‒ 13.313
 
 
 ‒ 13.313
 
 
 ‒ 13.313
 
 
 ‒ 13.313
 
 
 ‒ 13.313
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 8.949
 
 
 
 
 20.689
 
 
 
 
 45.901
 
 
 
 
 ‒ 1.662
 
 
 
 
 ‒ 13.676
 
 
 
 
 ‒ 14.999
 
 
 
 
 ‒ 22.784
 
 
 
 
 ‒ 16.046
 
 
 
 
 ‒ 23.535
 
 
 
 
 ‒ 25.428
 
 
 
 
 10.769
 
 
 
 
 120.367
 
 
 
 
 ‒ 84.365
 
 
 
 
 79.009
 
 
 
 
 315.424
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 5.03 Investeringsruimte
 
 
 
 
 
 4.675
 
 
 
 
 33.225
 
 
 
 
 61.600
 
 
 
 
 7.860
 
 
 
 
 6.600
 
 
 
 
 26.600
 
 
 
 
 16.147
 
 
 
 
 28.501
 
 
 
 
 24.322
 
 
 
 
 23.285
 
 
 
 
 58.894
 
 
 
 
 166.459
 
 
 
 
 267.370
 
 
 
 
 356.486
 
 
 
 
 285.090
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 5.04 Reserveringen
 
 
 
 
 
 12.500
 
 
 
 
 55.463
 
 
 
 
 63.500
 
 
 
 
 75.508
 
 
 
 
 134.500
 
 
 
 
 186.500
 
 
 
 
 124.000
 
 
 
 
 195.800
 
 
 
 
 236.500
 
 
 
 
 236.900
 
 
 
 
 210.800
 
 
 
 
 210.800
 
 
 
 
 210.800
 
 
 
 
 209.800
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 ‒ 12.500
 
 
 
 
 ‒ 50.353
 
 
 
 
 ‒ 53.420
 
 
 
 
 197.388
 
 
 
 
 188.545
 
 
 
 
 193.300
 
 
 
 
 260.491
 
 
 
 
 238.505
 
 
 
 
 250.428
 
 
 
 
 247.928
 
 
 
 
 235.428
 
 
 
 
 267.428
 
 
 
 
 264.428
 
 
 
 
 263.428
 
 
 
 
 263.428
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 5.04 Reserveringen
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 5.110
 
 
 
 
 10.080
 
 
 
 
 272.896
 
 
 
 
 323.045
 
 
 
 
 379.800
 
 
 
 
 384.491
 
 
 
 
 434.305
 
 
 
 
 486.928
 
 
 
 
 484.828
 
 
 
 
 446.228
 
 
 
 
 478.228
 
 
 
 
 475.228
 
 
 
 
 473.228
 
 
 
 
 263.428
 
 
 
 
 
 CA-middelen Instandhouding
 
 
 ‒ 897.231
 
 
 ‒ 2.996
 
 
 6.893
 
 
 8.882
 
 
 ‒ 73.419
 
 
 ‒ 199.642
 
 
 ‒ 208.475
 
 
 ‒ 205.657
 
 
 ‒ 209.965
 
 
 306
 
 
 305
 
 
 ‒ 2.596
 
 
 ‒ 3.079
 
 
 ‒ 2.596
 
 
 ‒ 2.596
 
 
 ‒ 2.596
 
 
 
 
 CA-middelen instandhouding kasschuif
 
 
 0
 
 
 2.996
 
 
 ‒ 6.893
 
 
 ‒ 8.882
 
 
 ‒ 151.442
 
 
 ‒ 23.333
 
 
 ‒ 14.503
 
 
 ‒ 17.321
 
 
 ‒ 13.013
 
 
 ‒ 13.244
 
 
 ‒ 13.240
 
 
 49.679
 
 
 60.162
 
 
 49.679
 
 
 49.679
 
 
 49.676
 
 
 
 
 CA-middelen instandhouding VenR
 
 
 ‒ 465.868
 
 
 
 
 
 ‒ 2.500
 
 
 ‒ 49.850
 
 
 ‒ 52.400
 
 
 ‒ 45.500
 
 
 ‒ 49.750
 
 
 6.320
 
 
 6.317
 
 
 ‒ 53.701
 
 
 ‒ 63.701
 
 
 ‒ 53.701
 
 
 ‒ 53.701
 
 
 ‒ 53.701
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 209.800
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 209.800
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 ‒ 227.361
 
 
 
 
 ‒ 272.825
 
 
 
 
 ‒ 275.378
 
 
 
 
 ‒ 268.478
 
 
 
 
 ‒ 272.728
 
 
 
 
 ‒ 6.618
 
 
 
 
 ‒ 6.618
 
 
 
 
 ‒ 6.618
 
 
 
 
 ‒ 6.618
 
 
 
 
 ‒ 6.618
 
 
 
 
 ‒ 6.618
 
 
 
 
 203.179
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 5.04 Reserveringen
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 5.110
 
 
 
 
 10.080
 
 
 
 
 45.535
 
 
 
 
 50.220
 
 
 
 
 104.422
 
 
 
 
 116.013
 
 
 
 
 161.577
 
 
 
 
 480.310
 
 
 
 
 478.210
 
 
 
 
 439.610
 
 
 
 
 471.610
 
 
 
 
 468.610
 
 
 
 
 466.610
 
 
 
 
 466.607
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand ontwerpbegroting 2023 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 
 
 
 384.515
 
 
 
 
 412.597
 
 
 
 
 434.562
 
 
 
 
 427.762
 
 
 
 
 610.548
 
 
 
 
 580.680
 
 
 
 
 519.183
 
 
 
 
 595.254
 
 
 
 
 634.762
 
 
 
 
 634.198
 
 
 
 
 607.852
 
 
 
 
 606.397
 
 
 
 
 907.324
 
 
 
 
 831.218
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand eerste suppletoire wet 2023 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 
 
 
 361.260
 
 
 
 
 356.303
 
 
 
 
 368.605
 
 
 
 
 617.938
 
 
 
 
 679.929
 
 
 
 
 751.542
 
 
 
 
 752.749
 
 
 
 
 808.074
 
 
 
 
 863.387
 
 
 
 
 859.537
 
 
 
 
 820.306
 
 
 
 
 850.273
 
 
 
 
 1.152.916
 
 
 
 
 1.076.658
 
 
 
 
 235.894
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand ontwerpbegroting 2024 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 
 
 
 372.282
 
 
 
 
 394.693
 
 
 
 
 435.893
 
 
 
 
 478.191
 
 
 
 
 503.052
 
 
 
 
 570.442
 
 
 
 
 569.377
 
 
 
 
 630.045
 
 
 
 
 864.673
 
 
 
 
 858.714
 
 
 
 
 855.677
 
 
 
 
 995.242
 
 
 
 
 1.093.153
 
 
 
 
 1.180.269
 
 
 
 
 1.109.586
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 5.10 Saldo afgesloten rekeningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 231.527
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 5.10 Saldo afgesloten rekeningen
 
 
 
 
 
 231.527
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 5.10 Saldo afgesloten rekeningen
 
 
 
 
 
 231.527
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Ontvangsten stand ontwerpbegroting 2023 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal Ontvangsten stand eerste suppletoire wet 2023 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 
 
 
 231.527
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal Ontvangsten stand ontwerpbegroting 2024 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 
 
 
 231.527
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 Dit betreft de toegekende loon- en prijsbijstelling tranch 2023 die vanuit de begroting Hoofdstuk XII wordt overgeheveld naar de investeringsruimte van het Deltafonds. Vanuit de investeringsruimte worden de artikelonderdelen verhoogd met de loon- en prijsbijstelling.
 
 Extrapolatie 2037
 
 Bij de begroting 2024 wordt de looptijd van het Deltafonds met een jaar verlengd tot en met 2037. Het niveau van extrapolatie is gelijk aan het jaar 2036 stand begroting 2023 na verwerking van structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zijn de structurele bijdragen van derden doorgetrokken.
 
 CA-middelen instandhouding
 
 In het Coalitieakkoord zijn extra middelen beschikbaar gesteld voor exploitatie, onderhoud en vernieuwing van de Rijksinfrastructuur. Bij Voorjaarsnota 2023 zijn deze middelen van de aanvullende post overgeboekt naar het Deltafonds voor de jaren 2026-structureel (artikel 5.04 Reserveringen). Met deze mutaties worden de beschikbaar gestelde middelen overgeboekt naar de artikelen waar ze worden ingezet voor de instandhouding van onze dijken, duinen en dammen. Naast de overboekingen is er ook sprake van kasschuiven om de bedragen in lijn te brengen met de programmering. Voor nadere toelichting zie bijlage 4 Instandhouding.
 
 XII: Maatwerk KNMI-RWS
 
 Door Rijkswaterstaat wordt budget beschikbaar gesteld voor de verstrekte maatwerkopdracht die het KNMI voor Rijkswaterstaat verricht.
 
 Natuurcompensatie Perkpolder
 
 Bij de aanleg van de nieuwe primaire waterkeringen bij het project Natuur Compensatie Perkpolder is Thermisch Gereinigde Grond in de kern van de kering toegepast. Vanwege de toepassing van de TGG is het risico van bodemverontreiniging ontstaan. Op 30 juni 2022 heeft de Minister ingestemd met een aanvullende beheersmaatregel. die is opgenomen in het Plan van Aanpak dat aan de 4 bevoegde gezagen is aangeboden. Conform het zorgplichtartikel 13 van de Wet Bodembescherming is Rijkwaterstaat als toepasser verantwoordelijk voor de TGG en zal Rijkswaterstaat uitvoering moeten geven aan de zorgplicht.
 
 SCM capaciteit
 
 De capaciteit RWS is structureel gedekt op een niveau van 9.341 fte en t/m 2030 op een niveau van 9.572 fte. Hiermee kan de maakbare opgave op instandhouding opgevangen worden binnen RWS.
 .
 
 
 
 Artikel 6 Bijdragen andere begrotingen Rijk
 
 
 Tabel 53 Artikel 6 Bijdragen andere begrotingen Rijk (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6 Bijdragen andere begrotingen Rijk
 
 
 Totaal mutatie
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 6.09 Ten laste van begroting IenW
 
 
 
 
 
 1.743.840
 
 
 
 
 1.707.285
 
 
 
 
 1.623.855
 
 
 
 
 1.352.059
 
 
 
 
 1.411.522
 
 
 
 
 1.323.567
 
 
 
 
 1.186.180
 
 
 
 
 1.127.149
 
 
 
 
 1.170.359
 
 
 
 
 1.046.433
 
 
 
 
 1.261.219
 
 
 
 
 1.031.472
 
 
 
 
 1.325.438
 
 
 
 
 1.375.340
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 ‒ 135.203
 
 
 
 
 ‒ 181.567
 
 
 
 
 69.845
 
 
 
 
 464.088
 
 
 
 
 210.822
 
 
 
 
 210.094
 
 
 
 
 210.094
 
 
 
 
 210.094
 
 
 
 
 249.594
 
 
 
 
 249.594
 
 
 
 
 249.594
 
 
 
 
 249.594
 
 
 
 
 249.594
 
 
 
 
 249.594
 
 
 
 
 249.594
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 6.09 Ten laste van begroting IenW
 
 
 
 
 
 1.608.637
 
 
 
 
 1.525.718
 
 
 
 
 1.693.700
 
 
 
 
 1.816.147
 
 
 
 
 1.622.344
 
 
 
 
 1.533.661
 
 
 
 
 1.396.274
 
 
 
 
 1.337.243
 
 
 
 
 1.419.953
 
 
 
 
 1.296.027
 
 
 
 
 1.510.813
 
 
 
 
 1.281.066
 
 
 
 
 1.575.032
 
 
 
 
 1.624.934
 
 
 
 
 249.594
 
 
 
 
 
 BCF: Deltaprogramma Zoetwater
 
 
 ‒ 5
 
 
 ‒ 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 1.374.722
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.374.722
 
 
 
 
 Herschikking Cyber Security
 
 
 ‒ 982
 
 
 ‒ 433
 
 
 ‒ 549
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 HXII: Cyber en Vitaalmiddelen
 
 
 48.868
 
 
 891
 
 
 3.367
 
 
 3.345
 
 
 3.344
 
 
 4.481
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 3.344
 
 
 
 
 HXII: Maatwerk KNMI-RWS
 
 
 ‒ 950
 
 
 ‒ 950
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 HXII: Integraal Rivieren Management
 
 
 ‒ 435
 
 
 ‒ 48
 
 
 ‒ 145
 
 
 ‒ 145
 
 
 ‒ 97
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 HXII: Mirt onderdoek Water
 
 
 ‒ 800
 
 
 ‒ 200
 
 
 ‒ 200
 
 
 ‒ 200
 
 
 ‒ 200
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kaderaanpassing
 
 
 0
 
 
 ‒ 154.000
 
 
 37.000
 
 
 ‒ 24.000
 
 
 ‒ 8.000
 
 
 ‒ 59.000
 
 
 45.000
 
 
 20.000
 
 
 105.000
 
 
 
 38.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kennisonderzoek Water en Bodem Deltares corr.
 
 
 ‒ 125
 
 
 ‒ 125
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 
 1.052.716
 
 
 86.474
 
 
 84.807
 
 
 80.834
 
 
 67.695
 
 
 70.546
 
 
 66.236
 
 
 66.236
 
 
 66.236
 
 
 66.236
 
 
 66.236
 
 
 66.236
 
 
 66.236
 
 
 66.236
 
 
 66.236
 
 
 66.236
 
 
 
 
 Ministerie EZK: Noordzee en Oceanen correctie
 
 
 314
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ‒ 67
 
 
 ‒ 67
 
 
 ‒ 67
 
 
 ‒ 67
 
 
 ‒ 67
 
 
 649
 
 
 
 
 Ministerie EZK: Onderzoeksprogramma VenR
 
 
 ‒ 236
 
 
 ‒ 236
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ministerie LNV: Bestuursovereenkomst Nitraat
 
 
 ‒ 1.800
 
 
 ‒ 1.800
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ministerie LNV: PPS-call Landbouw Water Voedsel
 
 
 300
 
 
 75
 
 
 75
 
 
 75
 
 
 75
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Deelname Praktijkleerstoel Gebiedsontwikkeling
 
 
 ‒ 27
 
 
 
 ‒ 9
 
 
 ‒ 9
 
 
 ‒ 9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking Onderzoek Waterkwaliteit KRW en Ecologie
 
 
 ‒ 450
 
 
 ‒ 300
 
 
 ‒ 150
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdracht SEB 2023
 
 
 2.000
 
 
 
 250
 
 
 750
 
 
 750
 
 
 250
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 ‒ 70.657
 
 
 
 
 124.446
 
 
 
 
 60.650
 
 
 
 
 63.558
 
 
 
 
 16.277
 
 
 
 
 114.580
 
 
 
 
 89.580
 
 
 
 
 174.580
 
 
 
 
 69.580
 
 
 
 
 107.513
 
 
 
 
 69.513
 
 
 
 
 69.513
 
 
 
 
 69.513
 
 
 
 
 69.513
 
 
 
 
 1.444.951
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 6.09 Ten laste van begroting IenW
 
 
 
 
 
 1.537.980
 
 
 
 
 1.650.164
 
 
 
 
 1.754.350
 
 
 
 
 1.879.705
 
 
 
 
 1.638.621
 
 
 
 
 1.648.241
 
 
 
 
 1.485.854
 
 
 
 
 1.511.823
 
 
 
 
 1.489.533
 
 
 
 
 1.403.540
 
 
 
 
 1.580.326
 
 
 
 
 1.350.579
 
 
 
 
 1.644.545
 
 
 
 
 1.694.447
 
 
 
 
 1.694.545
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Ontvangsten stand ontwerpbegroting 2023 Bijdragen andere begrotingen Rijk
 
 
 
 
 
 1.743.840
 
 
 
 
 1.707.285
 
 
 
 
 1.623.855
 
 
 
 
 1.352.059
 
 
 
 
 1.411.522
 
 
 
 
 1.323.567
 
 
 
 
 1.186.180
 
 
 
 
 1.127.149
 
 
 
 
 1.170.359
 
 
 
 
 1.046.433
 
 
 
 
 1.261.219
 
 
 
 
 1.031.472
 
 
 
 
 1.325.438
 
 
 
 
 1.375.340
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal Ontvangsten stand eerste suppletoire wet 2023 Bijdragen andere begrotingen Rijk
 
 
 
 
 
 1.608.637
 
 
 
 
 1.525.718
 
 
 
 
 1.693.700
 
 
 
 
 1.816.147
 
 
 
 
 1.622.344
 
 
 
 
 1.533.661
 
 
 
 
 1.396.274
 
 
 
 
 1.337.243
 
 
 
 
 1.419.953
 
 
 
 
 1.296.027
 
 
 
 
 1.510.813
 
 
 
 
 1.281.066
 
 
 
 
 1.575.032
 
 
 
 
 1.624.934
 
 
 
 
 249.594
 
 
 
 
 
 
 Totaal Ontvangsten stand ontwerpbegroting 2024 Bijdragen andere begrotingen Rijk
 
 
 
 
 
 1.537.980
 
 
 
 
 1.650.164
 
 
 
 
 1.754.350
 
 
 
 
 1.879.705
 
 
 
 
 1.638.621
 
 
 
 
 1.648.241
 
 
 
 
 1.485.854
 
 
 
 
 1.511.823
 
 
 
 
 1.489.533
 
 
 
 
 1.403.540
 
 
 
 
 1.580.326
 
 
 
 
 1.350.579
 
 
 
 
 1.644.545
 
 
 
 
 1.694.447
 
 
 
 
 1.694.545
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 6 Bijdragen andere begrotingen Rijk
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 Dit betreft de toegekende loon- en prijsbijstelling tranch 2023 die vanuit de begroting Hoofdstuk XII wordt overgeheveld naar de investeringsruimte van het Deltafonds. Vanuit de investeringsruimte worden de artikelonderdelen verhoogd met de loon- en prijsbijstelling.
 
 Extrapolatie 2037
 
 Bij de begroting 2024 wordt de looptijd van het Deltafonds met een jaar verlengd tot en met 2037. Het niveau van extrapolatie is gelijk aan het jaar 2036 stand begroting 2023 na verwerking van structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zijn de structurele bijdragen van derden doorgetrokken.
 
 HXII: Cyber en Vitaal middelen DF
 
 Dit betreft het aandeel van het Deltafonds in de middelen uit het Coalitieakkoord voor de thema’s cybersecurity, economische veiligheid (EV) en vitaal voor de begrotingsjaren 2023 en verder. Het sluit aan bij de doelen uit de Nederlandse Cybersecurity Strategie (NLCS) en de IenW Cybersecuritystrategie( IWCS) in wording. Deels zijn het middelen om uitvoering te geven aan Europese richtlijnen die nieuwe eisen stellen aan de weerbaarheid van vitale organisaties.
 
 Ministerie LNV: Bestuursovereenkomst Nitraat
 
 Het betreft een overboeking naar het ministerie van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit ten behoeve van de voortzetting van de bestuursovereenkomst Nitraat tot landing in het Nationaal Programma Landelijk Gebied.
 
 Opdracht SEB 2023
 
 Het programma (SEB) is opgericht om in samenspraak met de bouwsector, medeoverheden, aanbestedende rijksdiensten en verschillende ministeries te komen tot een eenduidige invulling van de maatregelen die nodig zijn om de doelen en ambities te halen die gesteld zijn met betrekking tot de reductie van stikstof, CO2 en fijnstofemissies van mobiele werk-, vaar- en voertuigen in de bouw (ook wel aangeduid als bouwmaterieel). Ter financiering van het aandeel Deltafonds in de opdracht 2023 wordt € 2 miljoen aan het Deltafonds toegevoegd.
 
 Kaderaanpassing
 
 Als gevolg van de actualisering van de projectramingen is een kaderaanpassing doorgevoerd op het DF. Met deze kaderaanpassing worden de uitgavenkaders op het DF weer in balans gebracht met de programmering. Het gaat om een kaderaanpassing die over de jaren budgetneutraal is. Vanuit de periode 2023-2028 wordt € 163 miljoen naar latere jaren doorgeschoven. Daarmee komt de over/onderprogrammering uit op een overprogrammering van € 475 miljoen in de periode 2023-2028 waarvan € 75 miljoen in 2023.
 
 
 
 Artikel 7 Investeren in waterkwaliteit
 
 
 Tabel 54 Artikel 7 Investeren in waterkwaliteit (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7 Investeren in waterkwaliteit
 
 
 Totaal mutatie
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 7.01 Ontwikkeling Kaderrichtlijn Water
 
 
 
 
 
 58.791
 
 
 
 
 78.946
 
 
 
 
 107.100
 
 
 
 
 114.125
 
 
 
 
 158.824
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 13.029
 
 
 
 
 18.747
 
 
 
 
 ‒ 1.553
 
 
 
 
 ‒ 21.047
 
 
 
 
 ‒ 8.188
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 7.01 Ontwikkeling Kaderrichtlijn Water
 
 
 
 
 
 71.820
 
 
 
 
 97.693
 
 
 
 
 105.547
 
 
 
 
 93.078
 
 
 
 
 150.636
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 
 25.067
 
 
 3.472
 
 
 4.722
 
 
 5.102
 
 
 4.499
 
 
 7.272
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdracht SEB 2023
 
 
 2.000
 
 
 
 250
 
 
 750
 
 
 750
 
 
 250
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 3.472
 
 
 
 
 4.972
 
 
 
 
 5.852
 
 
 
 
 5.249
 
 
 
 
 7.522
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 7.01 Ontwikkeling Kaderrichtlijn Water
 
 
 
 
 
 75.292
 
 
 
 
 102.665
 
 
 
 
 111.399
 
 
 
 
 98.327
 
 
 
 
 158.158
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 7.02 Ontwikkeling waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 38.144
 
 
 
 
 53.364
 
 
 
 
 46.060
 
 
 
 
 60.355
 
 
 
 
 76.404
 
 
 
 
 36.222
 
 
 
 
 22.604
 
 
 
 
 22.604
 
 
 
 
 22.604
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 7.883
 
 
 
 
 ‒ 9.232
 
 
 
 
 15.036
 
 
 
 
 7.726
 
 
 
 
 13.930
 
 
 
 
 290
 
 
 
 
 181
 
 
 
 
 181
 
 
 
 
 181
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 7.02 Ontwikkeling waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 46.027
 
 
 
 
 44.132
 
 
 
 
 61.096
 
 
 
 
 68.081
 
 
 
 
 90.334
 
 
 
 
 36.512
 
 
 
 
 22.785
 
 
 
 
 22.785
 
 
 
 
 22.785
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Kasschuif Investeren in waterkwaliteit
 
 
 0
 
 
 ‒ 11.750
 
 
 21.500
 
 
 ‒ 9.750
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 
 13.644
 
 
 1.471
 
 
 1.420
 
 
 2.467
 
 
 2.157
 
 
 1.744
 
 
 1.082
 
 
 1.101
 
 
 1.101
 
 
 1.101
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Natuurcompensatie Perkpolder
 
 
 3.100
 
 
 1.700
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 ‒ 8.579
 
 
 
 
 23.020
 
 
 
 
 ‒ 7.183
 
 
 
 
 2.257
 
 
 
 
 1.844
 
 
 
 
 1.182
 
 
 
 
 1.201
 
 
 
 
 1.201
 
 
 
 
 1.201
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 7.02 Ontwikkeling waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 37.448
 
 
 
 
 67.152
 
 
 
 
 53.913
 
 
 
 
 70.338
 
 
 
 
 92.178
 
 
 
 
 37.694
 
 
 
 
 23.986
 
 
 
 
 23.986
 
 
 
 
 23.986
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 7.03 Studiekosten waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 16.844
 
 
 
 
 19.653
 
 
 
 
 13.786
 
 
 
 
 865
 
 
 
 
 765
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 19.586
 
 
 
 
 ‒ 3.530
 
 
 
 
 1.560
 
 
 
 
 10.176
 
 
 
 
 2.700
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 7.03 Studiekosten waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 36.430
 
 
 
 
 16.123
 
 
 
 
 15.346
 
 
 
 
 11.041
 
 
 
 
 3.465
 
 
 
 
 1.065
 
 
 
 
 1.065
 
 
 
 
 1.065
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Extrapolatie 2037
 
 
 265
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 
 989
 
 
 378
 
 
 200
 
 
 218
 
 
 73
 
 
 48
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking Onderzoek Waterkwaliteit KRW en Ecologie
 
 
 ‒ 450
 
 
 ‒ 300
 
 
 ‒ 150
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ministerie LNV: Bestuursovereenkomst Nitraat
 
 
 ‒ 1.800
 
 
 ‒ 1.800
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 ‒ 1.722
 
 
 
 
 50
 
 
 
 
 218
 
 
 
 
 73
 
 
 
 
 48
 
 
 
 
 24
 
 
 
 
 24
 
 
 
 
 24
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 7.03 Studiekosten waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 34.708
 
 
 
 
 16.173
 
 
 
 
 15.564
 
 
 
 
 11.114
 
 
 
 
 3.513
 
 
 
 
 1.089
 
 
 
 
 1.089
 
 
 
 
 1.089
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand ontwerpbegroting 2023 Investeren in waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 113.779
 
 
 
 
 151.963
 
 
 
 
 166.946
 
 
 
 
 175.345
 
 
 
 
 235.993
 
 
 
 
 36.487
 
 
 
 
 22.869
 
 
 
 
 22.869
 
 
 
 
 22.869
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand eerste suppletoire wet 2023 Investeren in waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 154.277
 
 
 
 
 157.948
 
 
 
 
 181.989
 
 
 
 
 172.200
 
 
 
 
 244.435
 
 
 
 
 37.577
 
 
 
 
 23.850
 
 
 
 
 23.850
 
 
 
 
 23.050
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 265
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal Uitgaven stand ontwerpbegroting 2024 Investeren in waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 147.448
 
 
 
 
 185.990
 
 
 
 
 180.876
 
 
 
 
 179.779
 
 
 
 
 253.849
 
 
 
 
 38.783
 
 
 
 
 25.075
 
 
 
 
 25.075
 
 
 
 
 24.251
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 365
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2023 artikelonderdeel 7.09 Ontvangsten investeringen in waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Voorjaarsnota 2023
 
 
 
 
 
 36
 
 
 
 
 328
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 26
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand eerste suppletoire wet 2023 artikelonderdeel 7.09 Ontvangsten investeringen in waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 36
 
 
 
 
 328
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 26
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Mutaties Miljoenennota 2024
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2024 artikelonderdeel 7.09 Ontvangsten investeringen in waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 36
 
 
 
 
 328
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 26
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Ontvangsten stand ontwerpbegroting 2023 Investeren in waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal Ontvangsten stand eerste suppletoire wet 2023 Investeren in waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 36
 
 
 
 
 328
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 26
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal Ontvangsten stand ontwerpbegroting 2024 Investeren in waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 36
 
 
 
 
 328
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 26
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 7 Investeren in waterkwaliteit
 
 
 KRW
 
 Bij het verbeterprogramma Kaderrichtlijn Water (KRW) zijn er versneld verplichtingen (€ 25,4 miljoen) aangegaan uit latere jaren (2024-2026) om budget beschikbaar te stellen voor de opdrachtverlening aan het consortium GROW (Green Rivers Open Wonders) om de ecologische kwaliteit van de wateren te verbeteren.
 
 Loon- en prijsbijstelling 2023
 
 Dit betreft de toegekende loon- en prijsbijstelling tranch 2023 die vanuit de begroting Hoofdstuk XII wordt overgeheveld naar de investeringsruimte van het Deltafonds. Vanuit de investeringsruimte worden de artikelonderdelen verhoogd met de loon- en prijsbijstelling.
 
 Extrapolatie 2037
 
 Bij de begroting 2024 wordt de looptijd van het Deltafonds met een jaar verlengd tot en met 2037. Het niveau van extrapolatie is gelijk aan het jaar 2036 stand begroting 2023 na verwerking van structurele begrotingsmutaties. Daarnaast zijn de structurele bijdragen van derden doorgetrokken.
 
 Ministerie LNV: Bestuursovereenkomst Nitraat
 
 Het betreft een overboeking naar het ministerie van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit ten behoeve van de voortzetting van de bestuursovereenkomst Nitraat tot landing in het Nationaal Programma Landelijk Gebied.
 
 Natuurcompensatie Perkpolder
 
 Bij de aanleg van de nieuwe primaire waterkeringen bij het project Natuur Compensatie Perkpolder is Thermisch Gereinigde Grond in de kern van de kering toegepast. Vanwege de toepassing van de TGG is het risico van bodemverontreiniging ontstaan. Op 30 juni 2022 heeft de Minister ingestemd met een aanvullende beheersmaatregel. die is opgenomen in het Plan vanAanpak dat aan de 4 bevoegde gezagen is aangeboden. Conform het zorgplichtartikel 13 van de Wet Bodembescherming is Rijkwaterstaat als toepasser verantwoordelijk voor de TGG en zal Rijkswaterstaat uitvoering moeten geven aan de zorgplicht.
 
 Opdracht SEB 2023
 
 Het programma (SEB) is opgericht om in samenspraak met de bouwsector, medeoverheden, aanbestedende rijksdiensten en verschillende ministeries te komen tot een eenduidige invulling van de maatregelen die nodig zijn om de doelen en ambities te halen die gesteld zijn met betrekking tot de reductie van stikstof, CO2 en fijnstofemissies van mobiele werk-, vaar- en voertuigen in de bouw (ook wel aangeduid als bouwmaterieel). Ter financiering van het aandeel Deltafonds in de opdracht 2023 wordt € 2 miljoen aan het Deltafonds toegevoegd.
 
 
 
 
 Bijlage 3: Overzicht Hoogwaterbeschermingsprogramma
 
 
 Tabel 55
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oorspronkelijke financiering
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen
 
 
 
 Totaal
 
 
 t/m 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029-2037
 
 
 
 
 
 Waterschappen
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 251
 
 
 
 
 251
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Spoedwet
 
 
 
 
 HWBP-2
 
 
 
 
 239
 
 
 
 
 239
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 HWBP
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Overige bijdrage
 
 
 
 
 HWBP-2
 
 
 
 
 8
 
 
 
 
 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Rijk
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 1.055
 
 
 
 
 1.015
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 40
 
 
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Oorspronkelijke financiering
 
 
 
 
 HWBP-2
 
 
 
 
 1.007
 
 
 
 
 967
 
 
 
 
 
 
 
 
 40
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 HWBP
 
 
 
 
 49
 
 
 
 
 49
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal bijdragen oorspronkelijke financiering
 
 
 
 
 
 1.307
 
 
 
 
 1.267
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 40
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bestuursakkoord Water
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdragen
 
 
 
 Totaal
 
 
 t/m 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029-2037
 
 
 
 
 
 Waterschappen
 
 
 
 Totaal (50%)
 
 
 5.088
 
 
 1.715
 
 
 225
 
 
 225
 
 
 225
 
 
 225
 
 
 225
 
 
 225
 
 
 2.024
 
 
 
 
 
 HWBP-2
 
 
 799
 
 
 799
 
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 HWBP
 
 
 3.482
 
 
 764
 
 
 180
 
 
 169
 
 
 154
 
 
 150
 
 
 169
 
 
 173
 
 
 1.723
 
 
 
 
 
 Projectgebonden aandeel (10%)
 
 
 807
 
 
 152
 
 
 45
 
 
 56
 
 
 71
 
 
 75
 
 
 56
 
 
 51
 
 
 301
 
 
 
 
 
 Rijk
 
 
 
 Totaal (50%)
 
 
 5.088
 
 
 1.259
 
 
 308
 
 
 449
 
 
 567
 
 
 614
 
 
 334
 
 
 407
 
 
 1.150
 
 
 
 
 
 
 HWBP-2
 
 
 
 
 829
 
 
 
 
 473
 
 
 
 
 67
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 53
 
 
 
 
 68
 
 
 
 
 ‒ 18
 
 
 
 
 95
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 HWBP
 
 
 
 
 4.258
 
 
 
 
 786
 
 
 
 
 241
 
 
 
 
 358
 
 
 
 
 514
 
 
 
 
 546
 
 
 
 
 352
 
 
 
 
 312
 
 
 
 
 1.150
 
 
 
 
 
 
 Rijksbijdrage Rijkskeringen HWBP
 
 
 
 
 736
 
 
 33
 
 
 33
 
 
 34
 
 
 57
 
 
 56
 
 
 66
 
 
 81
 
 
 375
 
 
 
 
 
 Totaal bijdragen Bestuursakkoord Water
 
 
 
 
 
 10.911
 
 
 
 
 3.007
 
 
 
 
 566
 
 
 
 
 708
 
 
 
 
 849
 
 
 
 
 894
 
 
 
 
 625
 
 
 
 
 713
 
 
 
 
 3.548
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal bijdragen
 
 
 
 
 
 12.218
 
 
 
 
 4.274
 
 
 
 
 566
 
 
 
 
 708
 
 
 
 
 849
 
 
 
 
 894
 
 
 
 
 665
 
 
 
 
 713
 
 
 
 
 4.139
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gezamenlijke uitgaven Rijk en Waterschappen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 Totaal
 
 
 t/m 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029-2037
 
 
 
 
 
 HWBP-2
 
 
 
 Totaal
 
 
 2.640
 
 
 2.260
 
 
 65
 
 
 89
 
 
 52
 
 
 68
 
 
 22
 
 
 83
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Waterschapsprojecten
 
 
 
 
 2.640
 
 
 
 
 2.260
 
 
 
 
 65
 
 
 
 
 
 
 68
 
 
 
 
 22
 
 
 
 
 83
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 HWBP
 
 
 
 Totaal (100%)
 
 
 8.527
 
 
 1.733
 
 
 464
 
 
 580
 
 
 735
 
 
 767
 
 
 574
 
 
 533
 
 
 3.142
 
 
 
 
 
 
 Waterschapsprojecten
 
 
 
 
 7.236
 
 
 
 
 1.352
 
 
 
 
 393
 
 
 
 
 503
 
 
 
 
 644
 
 
 
 
 673
 
 
 
 
 500
 
 
 
 
 463
 
 
 
 
 2.709
 
 
 
 
 
 
 
 Budgetoverheveling rivierverruiming
 
 
 
 
 14
 
 
 
 
 14
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Programmabureau
 
 
 
 
 152
 
 
 
 
 46
 
 
 
 
 8
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 63
 
 
 
 
 
 
 
 Innovatie
 
 
 
 
 291
 
 
 
 
 160
 
 
 
 
 14
 
 
 
 
 11
 
 
 
 
 11
 
 
 
 
 11
 
 
 
 
 11
 
 
 
 
 11
 
 
 
 
 64
 
 
 
 
 
 
 
 HWBP: opleidingen nieuwe normering en MIRT bijdrage
 
 
 
 
 29
 
 
 
 
 9
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 
 
 
 Projectgebonden aandeel (10%)
 
 
 
 
 805
 
 
 
 
 152
 
 
 
 
 44
 
 
 
 
 56
 
 
 
 
 71
 
 
 
 
 75
 
 
 
 
 56
 
 
 
 
 51
 
 
 
 
 301
 
 
 
 
 
 
 Totaal gezamenlijke uitgaven Rijk en Waterschappen
 
 
 
 
 
 11.167
 
 
 
 
 3.993
 
 
 
 
 529
 
 
 
 
 669
 
 
 
 
 788
 
 
 
 
 835
 
 
 
 
 596
 
 
 
 
 616
 
 
 
 
 3.142
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven Rijk
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 Totaal
 
 
 t/m 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029-2037
 
 
 
 
 
 HWBP-2
 
 
 
 Totaal
 
 
 243
 
 
 227
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 12
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Rijksprojecten
 
 
 
 170
 
 
 167
 
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Interne kosten
 
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Programmabureau
 
 
 
 49
 
 
 36
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 12
 
 
 0
 
 
 
 
 
 HWBP
 
 
 
 Totaal
 
 
 808
 
 
 54
 
 
 36
 
 
 38
 
 
 61
 
 
 59
 
 
 69
 
 
 85
 
 
 407
 
 
 
 
 
 
 Rijksprojecten
 
 
 
 736
 
 
 33
 
 
 33
 
 
 34
 
 
 57
 
 
 56
 
 
 66
 
 
 81
 
 
 375
 
 
 
 
 
 
 Interne kosten
 
 
 
 72
 
 
 21
 
 
 2
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 32
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven Rijk
 
 
 
 
 
 1.051
 
 
 
 
 281
 
 
 
 
 37
 
 
 
 
 39
 
 
 
 
 62
 
 
 
 
 59
 
 
 
 
 69
 
 
 
 
 97
 
 
 
 
 407
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting bij het extracomptabele overzicht voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma
 Conform het wetsvoorstel doelmatigheid en bekostiging Hoogwaterbescherming wordt in de jaarlijkse begroting en verantwoording van het Deltafonds een extra-comptabel overzicht opgenomen waarin inzichtelijk wordt gemaakt hoe de bijdragen van het Rijk en waterschappen zich verhouden tot de uitgaven van het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Voor een nadere toelichting op de bekostigingssystematiek van het Hoogwaterbeschermingsprogramma wordt verwezen naar de memorie van toelichting van het voornoemde wetsvoorstel. Het extracomptabele overzicht is als volgt opgebouwd:
 De ontvangsten en bijdragen van de waterschappen respectievelijk het Rijk.
 
 1. De bijdrage van de waterschappen bestaat uit de volgende drie elementen.
 
 
 –
 De jaarlijkse bijdragen van de waterschappen in de periode 2011–2013 aan het Hoogwaterbeschermingsprogramma die voortvloeien uit de Spoedwet.
 
 
 –
 De bijdragen die voortvloeien uit het Bestuursakkoord Water: totaal € 131 miljoen in 2014 en jaarlijks € 181 miljoen vanaf 2015. Vanaf 2016 worden deze bedragen geïndexeerd op basis van de IBOI, zoals gehanteerd door het Ministerie van Financiën. De bijdragen van de waterschappen bestaan uit een projectgebonden aandeel voor het HWBP dat door de betreffende beheerder direct wordt betaald en een solidariteitsdeel dat via het Deltafonds wordt verevend. Het projectgebonden aandeel bedraagt 10% van de (bruto) begrote uitgaven voor waterschapsprojecten binnen het HWBP.
 
 
 –
 Incidentele ontvangsten bijvoorbeeld in het kader van de eindafrekening van projecten.
 
 
 2. De bijdrage van het Rijk bestaat uit de volgende drie elementen:
 
 
 –
 De bijdrage van het Rijk zoals vastgelegd in de bijlage van het Bestuursakkoord Water (nadere toelichting op het onderdeel «Financiering van een beheersbaar programma voor de waterkeringen» van het Bestuursakkoord Water), uitgaande van het toen beschikbare budget binnen de Rijksbegroting voor het Hoogwaterschermingsprogramma.
 
 
 –
 De bijdragen die voortvloeien uit het Bestuursakkoord Water: € 131 miljoen in 2014 en € 181 miljoen vanaf 2015. Vanaf 2016 worden deze bedragen geïndexeerd op basis van de IBOI, zoals gehanteerd door het Ministerie van Financiën, geïndexeerd met terugwerkende kracht ten opzichte van het prijspeil 2011. Het jaarbedrag prijspeil 2023 bedraagt € 225 miljoen (inclusief project gebonden aandeel).
 
 
 –
 De bijdrage van het Rijk aan de maatregelen voor rijkskeringen.
 
 
 
 De uitgaven voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma en het tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma
 
 De uitgaven ten behoeve van hoogwaterbeschermingsmaatregelen bestaan uit:
 
 
 –
 Waterschapsprojecten: de subsidies (Lees: bij HWBP 100 respectievelijk 90% van de kosten van een sober en doelmatig ontwerp) voor versterkingen van primaire keringen in beheer van de waterschappen.
 
 
 –
 Rijksprojecten: de kosten van versterkingen van primaire keringen in beheer van het Rijk. Deze uitgaven komen voor wat betreft het HWBP volledig ten laste van het Rijk
 
 
 –
 Programmabureau: de kosten van het programmabureau.
 
 
 –
 Het projectgebonden aandeel van 10%: wordt door de betreffende beheerder zelf direct betaald.
 
 
 –
 De interne kosten hebben betrekking op de kosten van de inzet van Rijkswaterstaat-medewerkers binnen de programmabureaus en maken voor de bekostigingssystematiek geen deel uit van de programmabudgetten. Deze kosten vallen onder de 50/50 verdeling en zijn daarom afzonderlijk weergegeven.
 
 
 –
 Innovatie: Betreft innovaties waaronder de projectoverstijgende verkenningen. Deze kosten vallen onder de 50/50 verdeling. De subsidie beschikking betreft hier 100% bijdrage.
 
 
 
 De uitgaven die vallen onder a), c) en f) worden door Rijk en waterschappen voor ieder de helft bekostigd.
 De kasschuiven die voortvloeien uit de verschillen tussen de geraamde en begrote uitgaven.
 De ontvangsten van de waterschappen vormen een deel van de uitgaven voor het HWBP. Het andere deel wordt bekostigd door het Rijk. De uitgaven van het HWBP in de begroting wordt in een bepaald uitgaventempo geraamd. Deze kasplanning komt tot stand op basis van de planningen van de diverse projecten, ingediend door de waterschappen (en RWS). Indien de daadwerkelijke uitgaven afwijken van de geraamde uitgaven of planningen van projecten wijzigen worden de uitgavenbudgetten aangepast door middel van kasschuiven binnen de kaders van de IenW-begroting.
 
 
 
 Bijlage 4: Instandhouding
 
 Het ministerie van IenW is verantwoordelijk voor de ontwikkeling en instandhouding van het hoofdwegennet, hoofdvaarwegennet, hoofdspoorweginfrastructuur en het hoofdwatersysteem. Dit doet IenW samen met Rijkswaterstaat en ProRail. De netwerken beschermen ons tegen het water, dragen bij aan de economische ontwikkeling van ons land en zorgen ervoor dat mensen elkaar kunnen ontmoeten, goederen en diensten kunnen worden vervoerd en dat Nederland in verbinding staat met de rest van de wereld.
 In deze bijlage wordt toegelicht wat de vier netwerken omvatten, en hoe de instandhouding van deze netwerken wordt aangepakt. Daarbij wordt ingegaan op de opgave van de toekomst, waaronder het basiskwaliteitsniveau en de ontwikkelingen met betrekking tot het ontwikkelplan assetmanagement. Ook zijn de overzichten met de benodigde en beschikbare middelen voor instandhouding tot en met 2036 opgenomen.
 
 
 1.
 Instandhouding van de netwerken
 
 
 De Nederlandse infrastructuurnetwerken behoren tot de beste én meest intensief gebruikte netwerken ter wereld. Een goede instandhouding van netwerken is een randvoorwaarde voor de veiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid van Nederland. Om dit zo te houden, borgen IenW en de uitvoeringsorganisaties Rijkswaterstaat (RWS) en ProRail systematisch de instandhouding van de netwerken over de gehele levenscyclus. De netwerken worden, naast het intensieve gebruik, gekenmerkt door inpassing in een sterk verstedelijkte delta. Daardoor omvatten de netwerken voorzieningen als beweegbare bruggen, tunnels, op- en afritten, geluidschermen, sluizen en stormvloedkeringen. Deze elementen zorgen voor netwerken met een hoog serviceniveau, maar vergen ook onderhoud. Figuren 1 en 2 illustreren de omvang van netwerken.
 
 Figuur 7 Netwerken Rijkswaterstaat
 
 
 
 Figuur 8 Netwerken ProRail
 
 
 Scope van instandhouding
 
 Bij instandhouding gaat het om het behouden van de huidige functie van de infrastructuur. De begrippen die hierbij in het Mobiliteitsfonds en Deltafonds worden gehanteerd zijn: exploitatie, onderhoud en vernieuwing infrastructuur:
 
 
 –
 Tot het domein van de exploitatie behoren (beheer)activiteiten die gericht zijn op het reguleren van het gebruik: verkeersleiding en capaciteitsmanagement, verkeersmanagement en watermanagement;
 
 
 –
 Onderhoud betreft de activiteiten die erop zijn gericht de beoogde (ontwerp)levensduur van de infrastructuur te realiseren;
 
 
 –
 Vernieuwing is gericht op het begin van een nieuwe levenscyclus van een nieuw object of het verlengen van de levensduur van het bestaande object (vervanging en renovatie). Het gaat bij vernieuwing expliciet niet om activiteiten die gericht zijn op toevoeging van functies of om aanleg van nieuwe of uitbreiding van bestaande infrastructuur (ontwikkeling).
 
 
 
 Werkwijze instandhouding
 
 Bij de instandhouding van de netwerken staan de prestaties die deze netwerken moeten leveren en de doelmatigheid van instandhoudingswerkzaamheden centraal. Het zijn de prestaties – de beschikbaarheid, betrouwbaarheid, duurzaamheid en veiligheid van de infrastructuur – die de gebruikers direct ervaren. Over deze te leveren prestaties en de bijhorende budgetten maakt IenW afspraken met ProRail en RWS. De slijtage van de infrastructuur vanwege veroudering en gebruik in combinatie met deze afspraken vormen de basis van de instandhoudingswerkzaamheden die door ProRail en RWS jaarlijks worden uitgevoerd. Onderstaande aspecten geven samen een beeld van de systematische aanpak en daarmee hoe de programmering ten behoeve van de instandhouding van de Rijksinfrastructuur tot stand komt:
 
 
 –
 De aanlegbesluiten zijn het meest bepalend voor de budget- en capaciteitsbehoefte, zowel voor de aanlegkosten zelf, als de structurele instandhoudingskosten in de decennia daarna. Zo kost het instandhouden van een tunnel meer dan een brug (in geval van een oeververbinding) of dan een weg op maaiveld (in geval van een landtunnel). Bedenk daarbij dat een tunnel meer is dan een betonnen bak onder de grond, maar dat deze ook vol zit met andere voorzieningen zoals vluchtwegen met brandveilige deuren, luchtzuiveringssystemen en elektronica die ook bediend en onderhouden moet worden;
 
 
 –
 De beheerders werken volgens een werkwijze waarbij de gehele levenscyclus van de onderdelen en objecten wordt betrokken. Als eenmaal wordt besloten tot de aanleg van infrastructuur is op basis van ervaring al bekend wat voor instandhoudingswerkzaamheden aan de diverse objecten gemiddeld per jaar nodig zijn. Dit is vastgelegd in de instandhoudingsregimes. De instandhoudingsregimes zijn één onderdeel op basis waarvan de instandhoudingsprogrammering wordt opgesteld;
 
 
 –
 De extra budgetbehoefte voor instandhouding in verband met de uitbreiding van de infrastructuur wordt bij het besluit om tot aanleg over te gaan ook toegevoegd aan de instandhoudingsbudgetten vanaf het jaar na beoogde openstelling;
 
 
 –
 In de instandhoudingsregimes zijn ook regelmatige inspecties opgenomen, die leiden tot het inventariseren van de toestand van de objecten en – indien nodig – het nemen van maatregelen (concrete maatregelen of intensiveren inspecties). De inspecties krijgen een plaats in de instandhoudingsprogrammering;
 
 
 –
 Tevens wordt bezien of er vanuit doelmatigheidsoogmerk en het beperken van hinder voor onze gebruikers, maatregelen gekoppeld kunnen worden (werk met werk): onderhoudswerkzaamheden met andere onderhoudswerkzaamheden, maar ook mogelijkheden om onderhoudsmaatregelen te koppelen aan vernieuwings- of aanlegprojecten die in de komende jaren gepland zijn. Het kan dus zijn dat in de regimes beoogde maatregelen naar een later moment worden verschoven om werk met werk te maken;
 
 
 –
 Het kan ook voorkomen dat een bepaald schadebeeld of een ongeplande gebeurtenis vraagt om tussentijds ingrijpen (bijvoorbeeld de overstromingen in Limburg of de aanvaring bij de Gerrit Krolbrug). Die tussentijdse maatregelen worden dan geprioriteerd ten koste van reeds geprogrammeerde maatregelen. Het onderhoud dat als gevolg daarvan wordt uitgesteld, dient vervolgens opnieuw een plek te krijgen in de instandhoudingsprogrammering;
 
 
 –
 De totale programmering is een samenstel van preventieve en correctieve maatregelen. Leidend daarbij is het principe de kosten over de gehele levenscyclus van de infrastructuur (Life Cycle Costing; LCC) zo laag mogelijk te krijgen binnen de gegeven kaders en ontwikkelingen op de netwerken, rekening houdend met de gewenste netwerkprestaties. Waar sprake is van uitgesteld onderhoud, is vaak ook meer sprake van verstoringen en hinder. De beheerders proberen dit voor het gehele netwerk zoveel mogelijk te beperken.
 
 
 
 Het is van belang te beseffen dat veiligheid te allen tijde bovenaan staat. Indien geconstateerd wordt dat de veiligheid voor de gebruikers in het geding is, dan worden direct maatregelen genomen om het gebruik van de infrastructuur weer binnen de geldende kaders plaats te laten vinden, bijvoorbeeld (tijdelijke) snelheidsverlagingen ter plaatse of andere (tijdelijke) gebruiksbeperkingen of fysieke infrastructuur ondersteunende maatregelen.
 Om de systematische werkwijze op een hoger niveau te brengen worden externe toetsingen ingezet. Deze leveren waardevolle inzichten op voor zowel de interne processen als het in beeld hebben van de opgave buiten.
 Werkwijze vernieuwing bij RWS
 De objecten en onderdelen zoals sluizen, bruggen en tunnels, hebben een beperkte levensduur en dienen aan het eind hiervan te worden vernieuwd. Door grootschalige aanleg, met name vanaf de jaren 50 van de vorige eeuw, en het intensievere gebruik is sprake van een flinke vernieuwingsopgave.
 Om de veiligheid en de beschikbaarheid van de netwerken in stand te houden wordt voor alle netwerken en onderdelen daarvan de opgave in kaart gebracht.
 Allereerst wordt op basis van het ontwerp ingeschat wanneer vernieuwing aan de orde zal zijn. Daarnaast worden de objecten onderworpen aan inspecties en berekeningen. Dit leidt tot het inzicht in, en een prognose van, waar op een termijn van vijf tot vijftien jaar vernieuwing nodig is. Zo worden, steeds vooruitkijkend, objecten en onderdelen geïdentificeerd waarvoor een planfase wordt gestart. In de planfase wordt de uiteindelijke opgave vastgesteld en daarna volgt een definitief besluit over de aanpak van het betreffende object.
 Het vernieuwingsprogramma (programma Vervanging en Renovatie) kent een technische aanleiding, namelijk het einde van de technische levensduur van onderdelen en objecten in het hoofdwegennet. Vanuit dit perspectief hoeven geen aanvullende wensen of functionaliteiten te worden toegevoegd. Maar omdat het relatief grote ingrepen in het netwerk betreft, wordt ook gekeken naar eventuele verstandige, aanvullende investeringen in het kader van beleidsdoelstellingen zoals bereikbaarheid, duurzaamheid en klimaatadaptatie. Het primaire doel blijft echter het borgen van de beschikbaarheid en veiligheid van de Rijksnetwerken. Door het vernieuwen van objecten en onderdelen worden de beschikbaarheid en veiligheid van de netwerken op lange termijn geborgd.
 Opgave naar de toekomst: toewerken naar een nieuw Basiskwaliteitsniveau
 Nederland beschikt over een goede infrastructuur, zeker in vergelijking met omringende landen. Onze wegen, spoorwegen en waterwegen zorgen voor goede bereikbaarheid en hebben de afgelopen decennia veel welvaart en welzijn gebracht. Dat is geen vanzelfsprekendheid. Veel wegen, bruggen, viaducten en sluizen werden halverwege de vorige eeuw gebouwd en zijn nu aan groot onderhoud of vernieuwing toe. De infrastructuur heeft het zwaarder te verduren dan werd voorzien in de tijd dat het werd aangelegd. Daar komt bij dat nieuwe ontwikkelingen in technologie en digitalisering, maar ook het veranderende klimaat met hitte, droogte en hevige neerslag nieuwe eisen aan de infrastructuur stellen. Ook zijn er achterstanden in het onderhoud ontstaan. Deze werden eind 2022 becijferd op € 1,8 miljard.1Daarbij aangetekend dat een zekere mate van uitgesteld onderhoud doelmatig is. In het coalitieakkoord zijn mede daarom extra middelen vrijgemaakt voor de instandhouding van onze netwerken.
 In lijn met de motie Stoffer c.s. is toegewerkt naar een meerjarenplan voor instandhouding van de Rijksinfrastructuur. Het plan bevat een nieuw basiskwaliteitsniveau voor de netwerken in beheer van RWS en is gericht op een stabiele langdurige programmering, waarbij op termijn het uitgesteld onderhoud kan worden ingelopen. Bij brief van 17 maart 2023 is de kamer hierover geïnformeerd.
 
 Met het basiskwaliteitsniveau (BKN) werken we toe naar een stabiel, langjarig en robuust onderhoudsniveau. Zo bieden we in het hele land een toekomstvast fundament, dat zekerheid geeft aan gebruikers en marktpartijen die betrokken zijn bij instandhouding en aanleg. In het BKN is voor de netwerken van RWS vastgesteld waar een weg, vaarweg, of waterwerk in de basis aan moet voldoen om de gebruikers en belanghebbenden goed te kunnen blijven bedienen. Een robuust mobiliteitssysteem met basale voorzieningen passend bij de functie van de verschillende netwerken. Voor instandhouding RWS wordt uitgegaan van de volgende uitgangspunten:
 
 
 –
 Nederland is beschermd tegen hoogwater en beschikt over voldoende water en voldoende schoon (drink)water;
 
 
 –
 De huidige wegen zijn beschikbaar om Nederland bereikbaar te houden;
 
 
 –
 De huidige vaarwegen zijn beschikbaar om goederen te vervoeren, bestemmingen bereikbaar zijn en de reistijd is betrouwbaar;
 
 
 –
 De constructieve veiligheid van de netwerken en de daarin gelegen kunstwerken (bruggen, tunnels, viaducten, etc.) wordt geborgd;
 
 
 –
 De omgeving blijft bereikbaar door oeververbindingen en kruisende infra voor een fijnmazig netwerk.
 
 
 
 De betrouwbaarheid uit zich door te groeien naar een beter voorspelbare situatie m.b.t. storingen en een vermindering van het aantal ongeplande storingen. De maakbaarheid van de opgaven - samen met de ontwikkelsnelheid van nieuwe technologieën - bepaalt de snelheid waarmee het nieuwe basiskwaliteitsniveau kan worden bereikt. Het BKN kent daarmee een ingroeitraject.
 Omdat een deel van het aanlegprogramma door stikstof voorlopig tot stilstand komt, wordt het in stand houden van wat we hebben nog belangrijker. Daarom is het voornemen een beweging van nieuwe aanlegprojecten naar instandhouding te maken en daarmee middelen, maar ook capaciteit bij RWS, vrij te spelen voor instandhouding. Met deze middelen kunnen we werken aan de grootste onderhoudsopgave van onze infrastructuur ooit. Het streven is een groei van het productievolume te realiseren van € 2 miljard naar € 3 miljard.
 Met deze middelen kan RWS op termijn toewerken naar een hoger instandhoudingsvolume en dat ook vasthouden. Om RWS maximaal te ondersteunen in het realiseren van deze groei, wordt de sturing verder geoptimaliseerd. In de nieuwe aansturing zal er sprake zijn van één integrale achtjarige opdracht voor alle instandhoudingswerkzaamheden van RWS. Een achtjarige voortrollende opdracht in combinatie met verdere optimalisatie van de agentschapssturing, maakt het mogelijk om meer efficiëntievoordelen te realiseren. RWS wordt hierdoor beter in staat gesteld om kosten efficiënt over de gehele levenscyclus (LCC) voordelen te behalen, slim werk-met-werk te maken en effectievere contractvormen in de markt te zetten. Hierin moeten ook de effecten van reeds ingezette verbetermaatregelen zichtbaar worden. De areaalinformatie wordt verbeterd middels het ontwikkelplan assetmanagement en via Markt in Transitie wordt er gewerkt aan effectieve contractvormen en een blijvend goede samenwerking met de markt.
 Ook na het definiëren van het basiskwaliteitsniveau is echter sprake van onzekerheden, is onduidelijk in welke mate de efficiency in de keten zijn doorwerking heeft, hoeverre achterstanden op de netwerken op korte termijn kunnen worden weggewerkt. Alle maatregelen worden daarom gevalideerd en gemonitord. Mochten er additionele maatregelen nodig blijken te zijn, dan zullen er keuzes moeten worden gemaakt om binnen de kaders te blijven – zowel wat betreft financiële middelen als capaciteit.
 Naar verwachting kan eind 2023 de validatie naar de instandhoudingskosten worden afgerond. Bij de validatie van het basiskwaliteitsniveau voor de RWS netwerken wordt het ministerie van IenW ondersteund door een externe partij. Een volgende validatie naar de instandhoudingskosten ProRail wordt in 2024 afgerond.
 Te leveren prestaties
 De prestaties van de infrastructuur worden gemeten en uitgedrukt in indicatoren. Over de indicatoren met daarbij horende (streef)waarden worden prestatieafspraken gemaakt met RWS en ProRail en hiervoor worden budgetten beschikbaar gesteld. Voor de netwerken in beheer van RWS moeten de afspraken over het basiskwaliteitsniveau nog worden vertaald naar nieuwe indicatoren en streefwaarden.
 Dit vergt nog verdere uitwerking, daarom wordt in afwachting daarvan nog uitgegaan van de prestatieafspraken vanuit de SLA 2022-2023. Hierbij opgemerkt dat ook toen al gold dat de er aan de Tweede Kamer zal worden gerapporteerd hoe gescoord wordt op de PINs, maar dat hierbij niet kan worden gestuurd op het behalen van de streefwaarden.
 Het basiskwaliteitsniveau is leidend voor het werk dat RWS moet voorbereiden. Met ProRail zijn prestatieafspraken gemaakt die zijn opgenomen in de tienjarige beheerconcessie (2015-2025) en de (twee)jaarlijkse beheerplannen.
 In tabel 1 en 2 staat een overzicht van de prestatieafspraken opgenomen. Toelichting op de indicatoren en de gerealiseerde prestaties zijn te vinden de Instandhoudingsbijlage bij het Jaarverslag.
 
 Tabel 56 Indicatoren RWS
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 Streefwaarde 2022-2023*
 
 
 Realisatie 2019
 
 
 Realisatie 2020
 
 
 Realisatie 2021
 
 
 Realisatie 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwegennet
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beschikbaarheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technische beschikbaarheid van de weg
 
 
 
 90%
 
 
 
 99%
 
 
 99%
 
 
 99%
 
 
 98%
 
 
 
 
 Files door Werk in Uitvoering als gevolg van aanleg en gepland onderhoud in:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voertuigverliesuren (vanaf 2018)
 
 
 
 10%
 
 
 
 3%
 
 
 6%
 
 
 7%
 
 
 3%
 
 
 
 
 Levering verkeersgegevens:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Beschikbaarheid data voor derden
 
 
 
 90%
 
 
 
 93%
 
 
 93%
 
 
 94%
 
 
 93%
 
 
 
 
 
 – Actualiteit data voor derden
 
 
 
 
 95%
 
 
 
 97%
 
 
 100%
 
 
 96%
 
 
 100%
 
 
 
 
 Veiligheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Voldoen aan norm voor verhardingen
 
 
 
 99,7%
 
 
 
 99,8%
 
 
 99,7%
 
 
 99,8%
 
 
 99,7%
 
 
 
 
 – Voldoen aan norm voor gladheidbestrijding
 
 
 
 95%
 
 
 
 97%
 
 
 Voldoende
 
 
 99%
 
 
 99%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdvaarwegennet
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beschikbaarheid / Betrouwbaarheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stremmingen gepland onderhoud
 
 
 
 0,8%
 
 
 
 0,2%
 
 
 0,5%
 
 
 2,0%
 
 
 1,0%
 
 
 
 
 Stremmingen ongepland onderhoud
 
 
 
 0,2%
 
 
 
 0,5%
 
 
 1,0%
 
 
 1,0%
 
 
 2,4%
 
 
 
 
 Tijdig melden ongeplande stremmingen
 
 
 
 97%
 
 
 
 98%
 
 
 98%
 
 
 98%
 
 
 98%
 
 
 
 
 Vaargeul op orde (% oppervlakte op orde)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Toegangsgeulen
 
 
 99%
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 
 
 – Hoofdtransportassen
 
 
 90%
 
 
 92%
 
 
 92%
 
 
 92%
 
 
 93%
 
 
 
 
 – Hoofdvaarwegen
 
 
 85%
 
 
 80%
 
 
 81%
 
 
 80%
 
 
 82%
 
 
 
 
 
 – Overige vaarwegen
 
 
 
 
 85%
 
 
 
 83%
 
 
 83%
 
 
 83%
 
 
 83%
 
 
 
 
 Veiligheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vaarwegmarkering op orde
 
 
 
 95%
 
 
 
 90%
 
 
 91%
 
 
 92%
 
 
 88%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersysteem
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waterveiligheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Handhaving kustlijn
 
 
 
 90%
 
 
 
 92%
 
 
 91%
 
 
 90%
 
 
 91%
 
 
 
 
 Beschikbaarheid stormvloedkeringen
 
 
 
 100%
 
 
 
 83%
 
 
 83%
 
 
 83%
 
 
 83%
 
 
 
 
 Waterhuishouding op orde in alle peilgereguleerde gebieden
 
 
 
 100%
 
 
 
 75%
 
 
 50%
 
 
 100%
 
 
 75%
 
 
 
 
 Betrouwbaarheid informatievoorziening
 
 
 
 95%
 
 
 
 99%
 
 
 100%
 
 
 96%
 
 
 100%
 
 
 
 
 *Er worden streefwaarden voor drie jaren gevraagd: die blijven voorlopig voor alle jaren gelijk, maar kunnen wel veranderen door BKN
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bron RWS
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 57 Indicatoren ProRail
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 KPI
 
 
 Bodemwaarde1Toelichting bodemwaarde: Waarde voor het jaarlijks minimaal te realiseren prestatieniveau op een prestatie indicator. In het geval van de prestatie indicator ‘Impactvolle storingen op de infra’ geldt een maximum.
 
 
 Streefwaarde
 
 
 Realisatie 2021
 
 
 Realisatie 2022
 
 
 
 
 
 
 Klantoordeel reizigersvervoerders
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 
 
 Klantoordeel goederenvervoerders
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 6
 
 
 5
 
 
 
 
 Reizigerspunctualiteit HRN (5 min) (met NS)
 
 
 88,9%
 
 
 91,5%
 
 
 94,4%
 
 
 91,6%
 
 
 
 
 Reizigerspunctualiteit HRN (15 min) (met NS)
 
 
 96,7%
 
 
 97,4%
 
 
 98,1%
 
 
 97,3%
 
 
 
 
 Reizigerspunctualiteit HSL (5 min) (met NS)
 
 
 82,1%
 
 
 84,2%
 
 
 89,2%
 
 
 82,0%
 
 
 
 
 Betrouwbaarheid regionale series (3 min)
 
 
 90,7%
 
 
 93,7%
 
 
 93,7%
 
 
 91,3%
 
 
 
 
 Impactvolle verstoringen
 
 
 520
 
 
 450
 
 
 406
 
 
 455
 
 
 
 
 
 2. Budgettair beeld
 Beschikbare budgetten Exploitatie, onderhoud en Vernieuwing
 Met de extra middelen voor instandhouding uit het coalitieakkoord en de schuif vanuit het aanlegprogramma zĳn er meer middelen beschikbaar voor instandhouding. Hiermee wordt ingezet op de maximale productiecapaciteit die RWS kan leveren
 In de begroting 2024 groeien we voor de periode 2023-2030 toe naar een beschikbaar budget van € 2,9 miljard per jaar voor instandhouding (€ 2,1 miljard BenO en € 0,8 miljard VenR). Dit is inclusief inzet van een deel van de balanspost Nog Uit Te Voeren Werk (NUTW) en reguliere ontvangsten. Het verschil ten opzichte van € 3 miljard wordt als doelmatigheidswinst ingezet voor de Rijksbrede taakstelling.
 Met vaststellen van het BKN en de langere planningshorizon wordt aangenomen dat de markt op een efficiëntere manier kan worden benaderd, wat een doelmatigheidswinst oplevert. Deze wordt geschat op een voordeel van 1% in 2026 oplopend tot 5%. RWS wordt gevraagd dezelfde kwaliteit van het BKN blijft leveren
 Dit zal een forse inspanning voor de uitvoering vragen, ook omdat er nog steeds sprake zal zijn van een verhoogd risico op verstoringen en zij-invliegers mede als gevolg van het uitgesteld onderhoud dat in voorgaande jaren is ontstaan
 Om deze redenen wordt er monitoring opgezet of de gevraagde efficiëntie gerealiseerd wordt en sturen we bĳ indien nodig.
 Instandhoudingsopgave ProRail
 Voor de hoofdspoorwegen bestaat een basiskwaliteitsniveau voor instandhouding tot en met 2025, dat via een reguliere cyclus wordt herijkt. De laatste validatie is in 2020 uitgevoerd door Horvat en PwClRebel (Kamerstuk 35300 A, nr. 94 en Kamerstuk 35 570 A nr. 46). Dit najaar verwacht IenW een herijkte gevalideerde budgetbehoefte van ProRail voor de instandhoudingskosten vanaf 2026 en verder. De uitkomsten van de validatie en de rapportage zullen aan de Tweede Kamer worden toegezonden.
 Voor het spoornetwerk zal op basis van de gevalideerde budgetbehoefte een vergelijkbaar proces als voor de RWS-netwerken worden doorlopen om tot een nieuw basiskwaliteitsniveau voor spoor vanaf 2026 te komen. In het voorjaar van 2024 informeren we de Kamer over de besluitvorming over instandhoudingsopgave, het basiskwaliteitsniveau spoor en bijbehorende budget. Een deel van de beschikbare budgetten instandhouding ProRail staat nog op de Aanvullende Post in afwachting van het opleveren van het basiskwaliteitsniveau in voorjaar 2024.
 Budgetten instandhouding
 In de periode tot en met 2037 zijn de volgende budgetten benodigd en beschikbaar voor instandhouding.
 
 Tabel 58 Budgetten Exploitatie, Onderhoud en Watermanagement RWS
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelonderdeel
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 2023-2037
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwegen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MF 12.01
 
 
 Exploitatie
 
 
 4.135
 
 
 4.401
 
 
 4.600
 
 
 9.335
 
 
 9.945
 
 
 9.182
 
 
 8.365
 
 
 8.203
 
 
 4.404
 
 
 4.404
 
 
 4.404
 
 
 4.404
 
 
 4.404
 
 
 4.404
 
 
 4.404
 
 
 88.994
 
 
 
 
 MF 12.02.01
 
 
 Onderhoud
 
 
 774.855
 
 
 904.696
 
 
 941.286
 
 
 884.439
 
 
 869.955
 
 
 882.986
 
 
 893.404
 
 
 885.903
 
 
 545.984
 
 
 547.135
 
 
 549.650
 
 
 582.462
 
 
 575.086
 
 
 609.195
 
 
 626.407
 
 
 11.073.443
 
 
 
 
 MF.12.06.02
 
 
 Overige netwerkgebonden kosten
 
 
 169.368
 
 
 108.509
 
 
 112.171
 
 
 243.411
 
 
 249.125
 
 
 226.919
 
 
 206.684
 
 
 202.716
 
 
 108.834
 
 
 108.807
 
 
 108.807
 
 
 108.833
 
 
 108.833
 
 
 108.833
 
 
 108.833
 
 
 2.280.683
 
 
 
 
 
 Totaal budget Exploitatie en Onderhoud Hoofdwegen
 
 
 
 
 
 948.358
 
 
 
 
 1.017.606
 
 
 
 
 1.058.057
 
 
 
 
 1.137.185
 
 
 
 
 1.129.025
 
 
 
 
 1.119.087
 
 
 
 
 1.108.453
 
 
 
 
 1.096.822
 
 
 
 
 659.222
 
 
 
 
 660.346
 
 
 
 
 662.861
 
 
 
 
 695.699
 
 
 
 
 688.323
 
 
 
 
 722.432
 
 
 
 
 739.644
 
 
 
 
 13.443.120
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdvaarwegen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MF 15.01
 
 
 Exploitatie
 
 
 9.856
 
 
 9.947
 
 
 10.219
 
 
 24.482
 
 
 26.732
 
 
 23.131
 
 
 21.512
 
 
 21.414
 
 
 10.209
 
 
 10.209
 
 
 10.209
 
 
 10.209
 
 
 10.209
 
 
 10.209
 
 
 10.209
 
 
 218.756
 
 
 
 
 MF 15.02.01
 
 
 Onderhoud
 
 
 419.131
 
 
 515.281
 
 
 511.222
 
 
 432.959
 
 
 417.289
 
 
 433.729
 
 
 436.181
 
 
 431.343
 
 
 192.477
 
 
 194.715
 
 
 198.478
 
 
 245.936
 
 
 245.936
 
 
 245.936
 
 
 245.936
 
 
 5.166.549
 
 
 
 
 MF 15.06.02
 
 
 Overige netwerkgebonden kosten
 
 
 56.001
 
 
 33.069
 
 
 34.658
 
 
 84.961
 
 
 93.351
 
 
 76.810
 
 
 71.307
 
 
 70.834
 
 
 33.914
 
 
 33.914
 
 
 33.914
 
 
 33.914
 
 
 33.914
 
 
 33.914
 
 
 33.914
 
 
 758.389
 
 
 
 
 
 Totaal budget Exploitatie en Onderhoud Hoofdvaarwegen
 
 
 
 
 
 484.988
 
 
 
 
 558.297
 
 
 
 
 556.099
 
 
 
 
 542.402
 
 
 
 
 537.372
 
 
 
 
 533.670
 
 
 
 
 529.000
 
 
 
 
 523.591
 
 
 
 
 236.600
 
 
 
 
 238.838
 
 
 
 
 242.601
 
 
 
 
 290.059
 
 
 
 
 290.059
 
 
 
 
 290.059
 
 
 
 
 290.059
 
 
 
 
 6.143.694
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersysteem
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 DF 3.01.01
 
 
 Watermanagement
 
 
 7.304
 
 
 7.594
 
 
 8.019
 
 
 13.765
 
 
 16.597
 
 
 16.350
 
 
 16.155
 
 
 16.479
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 8.273
 
 
 160.174
 
 
 
 
 DF 3.02.01
 
 
 Onderhoud Waterveiligheid
 
 
 223.403
 
 
 265.565
 
 
 315.791
 
 
 235.275
 
 
 227.004
 
 
 228.218
 
 
 231.055
 
 
 227.521
 
 
 91.692
 
 
 80.431
 
 
 84.982
 
 
 116.304
 
 
 116.304
 
 
 116.304
 
 
 116.304
 
 
 2.676.153
 
 
 
 
 DF 3.02.02
 
 
 Onderhoud Zoetwatervoorziening
 
 
 87.693
 
 
 21.701
 
 
 23.761
 
 
 23.395
 
 
 10.204
 
 
 10.657
 
 
 10.226
 
 
 10.593
 
 
 3.803
 
 
 3.804
 
 
 6.705
 
 
 7.188
 
 
 6.705
 
 
 23.135
 
 
 23.135
 
 
 272.705
 
 
 
 
 DF 5.02.01
 
 
 Overige netwerkgebonden kosten
 
 
 84.082
 
 
 67.014
 
 
 71.077
 
 
 125.560
 
 
 146.681
 
 
 144.985
 
 
 142.554
 
 
 145.414
 
 
 73.004
 
 
 73.004
 
 
 73.004
 
 
 73.004
 
 
 73.004
 
 
 73.004
 
 
 73.004
 
 
 1.438.395
 
 
 
 
 
 Totaal budget Watermanagement en Onderhoud Hoofdwatersysteem
 
 
 
 
 
 402.482
 
 
 
 
 361.874
 
 
 
 
 418.648
 
 
 
 
 397.995
 
 
 
 
 400.486
 
 
 
 
 400.210
 
 
 
 
 399.990
 
 
 
 
 400.007
 
 
 
 
 176.772
 
 
 
 
 165.512
 
 
 
 
 172.964
 
 
 
 
 204.769
 
 
 
 
 204.286
 
 
 
 
 220.716
 
 
 
 
 220.716
 
 
 
 
 4.547.427
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal budget Exploitatie, Watermanagement en Onderhoud
 
 
 
 
 
 1.835.828
 
 
 
 
 1.937.777
 
 
 
 
 2.032.804
 
 
 
 
 2.077.582
 
 
 
 
 2.066.883
 
 
 
 
 2.052.967
 
 
 
 
 2.037.443
 
 
 
 
 2.020.420
 
 
 
 
 1.072.594
 
 
 
 
 1.064.696
 
 
 
 
 1.078.426
 
 
 
 
 1.190.527
 
 
 
 
 1.182.668
 
 
 
 
 1.233.207
 
 
 
 
 1.250.419
 
 
 
 
 24.134.241
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 59 Budgetten Vernieuwing RWS
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelonderdeel
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 2023-2037
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwegen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MF 12.02.04
 
 
 Vernieuwing
 
 
 238.611
 
 
 309.145
 
 
 328.222
 
 
 278.098
 
 
 586.189
 
 
 640.125
 
 
 560.239
 
 
 445.673
 
 
 257.993
 
 
 257.185
 
 
 292.539
 
 
 328.476
 
 
 323.410
 
 
 288.711
 
 
 291.230
 
 
 5.425.846
 
 
 
 
 
 Hoofdvaarwegen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MF 15.02.04
 
 
 Vernieuwing
 
 
 43.074
 
 
 137.839
 
 
 209.582
 
 
 261.870
 
 
 251.403
 
 
 254.942
 
 
 240.161
 
 
 239.500
 
 
 143.632
 
 
 141.441
 
 
 139.791
 
 
 156.815
 
 
 156.815
 
 
 156.815
 
 
 156.815
 
 
 2.690.495
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersysteem
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 DF 3.02.03
 
 
 Vernieuwing
 
 
 26.473
 
 
 17.664
 
 
 20.822
 
 
 46.873
 
 
 54.761
 
 
 150.862
 
 
 174.597
 
 
 172.535
 
 
 168.040
 
 
 168.040
 
 
 165.138
 
 
 164.655
 
 
 165.138
 
 
 165.138
 
 
 165.138
 
 
 1.825.874
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal budget Vernieuwing
 
 
 
 
 
 308.158
 
 
 
 
 464.648
 
 
 
 
 558.626
 
 
 
 
 586.841
 
 
 
 
 892.353
 
 
 
 
 1.045.929
 
 
 
 
 974.997
 
 
 
 
 857.708
 
 
 
 
 569.665
 
 
 
 
 566.666
 
 
 
 
 597.468
 
 
 
 
 649.946
 
 
 
 
 645.363
 
 
 
 
 610.664
 
 
 
 
 613.183
 
 
 
 
 9.942.215
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 60 Gereserveerde budgetten Instandhouding
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelonderdeel
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 2023-2037
 
 
 
 
 
 
 
 Mobiliteitsfonds
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MF 12.03.02
 
 
 Reservering areaalgroei hoofdwegen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 5.245
 
 
 10.491
 
 
 26.347
 
 
 32.190
 
 
 32.222
 
 
 37.227
 
 
 41.641
 
 
 41.641
 
 
 44.478
 
 
 53.998
 
 
 53.735
 
 
 45.794
 
 
 425.009
 
 
 
 
 MF 15.03.02
 
 
 Reservering areaalgroei hoofdvaarwegen
 
 
 0
 
 
 21.863
 
 
 21.863
 
 
 21.863
 
 
 25.370
 
 
 30.517
 
 
 30.517
 
 
 30.517
 
 
 30.517
 
 
 30.517
 
 
 30.517
 
 
 30.517
 
 
 30.517
 
 
 30.517
 
 
 25.598
 
 
 391.210
 
 
 
 
 MF 11.03.03
 
 
 Reservering CA Rutte IV instandhouding
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 90.739
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 943.542
 
 
 985.704
 
 
 1.070.545
 
 
 1.166.817
 
 
 1.140.025
 
 
 1.184.637
 
 
 1.184.637
 
 
 7.766.646
 
 
 
 
 
 Totaal reserveringen Mobiliteitsfonds
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 21.863
 
 
 
 
 112.602
 
 
 
 
 27.108
 
 
 
 
 35.861
 
 
 
 
 56.864
 
 
 
 
 62.707
 
 
 
 
 62.739
 
 
 
 
 1.011.286
 
 
 
 
 1.057.862
 
 
 
 
 1.142.703
 
 
 
 
 1.241.812
 
 
 
 
 1.224.540
 
 
 
 
 1.268.889
 
 
 
 
 1.256.029
 
 
 
 
 8.582.865
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Deltafonds
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 DF 1.02.01
 
 
 Reservering areaalgroei hoofdwatersysteem
 
 
 0
 
 
 1.741
 
 
 1.741
 
 
 1.741
 
 
 1.741
 
 
 1.741
 
 
 1.741
 
 
 1.741
 
 
 1.742
 
 
 1.742
 
 
 1.742
 
 
 1.742
 
 
 1.742
 
 
 1.742
 
 
 1.742
 
 
 24.381
 
 
 
 
 DF 5.04.01
 
 
 Reservering CA Rutte IV instandhouding
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 256.360
 
 
 256.360
 
 
 256.360
 
 
 256.360
 
 
 256.360
 
 
 256.360
 
 
 256.357
 
 
 1.794.517
 
 
 
 
 
 Totaal reserveringen Deltafonds
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1.741
 
 
 
 
 1.741
 
 
 
 
 1.741
 
 
 
 
 1.741
 
 
 
 
 1.741
 
 
 
 
 1.741
 
 
 
 
 1.741
 
 
 
 
 258.102
 
 
 
 
 258.102
 
 
 
 
 258.102
 
 
 
 
 258.102
 
 
 
 
 258.102
 
 
 
 
 258.102
 
 
 
 
 258.099
 
 
 
 
 1.818.898
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal reserveringen
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 23.604
 
 
 
 
 114.343
 
 
 
 
 28.849
 
 
 
 
 37.602
 
 
 
 
 58.605
 
 
 
 
 64.448
 
 
 
 
 64.480
 
 
 
 
 1.269.388
 
 
 
 
 1.315.964
 
 
 
 
 1.400.805
 
 
 
 
 1.499.914
 
 
 
 
 1.482.642
 
 
 
 
 1.526.991
 
 
 
 
 1.514.128
 
 
 
 
 10.401.763
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 61 Budgetten Exploitatie, Onderhoud en Vernieuwing Spoor
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelonderdeel
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 2033
 
 
 2034
 
 
 2035
 
 
 2036
 
 
 2037
 
 
 2023-2037
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdspoorweginfrastructuur
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MF 13.02
 
 
 Exploitatie
 
 
 336.529
 
 
 327.972
 
 
 323.854
 
 
 329.658
 
 
 327.336
 
 
 326.694
 
 
 326.558
 
 
 326.495
 
 
 328.213
 
 
 329.630
 
 
 328.755
 
 
 328.703
 
 
 329.126
 
 
 327.231
 
 
 327.388
 
 
 4.924.142
 
 
 
 
 MF 13.02
 
 
 Onderhoud
 
 
 752.344
 
 
 817.413
 
 
 834.520
 
 
 791.811
 
 
 776.641
 
 
 769.858
 
 
 764.889
 
 
 774.550
 
 
 784.296
 
 
 811.335
 
 
 817.076
 
 
 815.365
 
 
 836.824
 
 
 847.269
 
 
 852.534
 
 
 12.046.723
 
 
 
 
 MF 13.02
 
 
 Vernieuwing
 
 
 923.497
 
 
 968.737
 
 
 942.970
 
 
 505.481
 
 
 510.032
 
 
 405.326
 
 
 445.479
 
 
 588.711
 
 
 594.950
 
 
 607.464
 
 
 706.916
 
 
 813.095
 
 
 793.527
 
 
 941.661
 
 
 937.346
 
 
 10.685.192
 
 
 
 
 MF 13.02
 
 
 Overige netwerkgebonden kosten
 
 
 496.663
 
 
 450.423
 
 
 459.832
 
 
 467.917
 
 
 550.257
 
 
 457.923
 
 
 460.307
 
 
 461.796
 
 
 465.090
 
 
 469.381
 
 
 470.453
 
 
 471.051
 
 
 440.547
 
 
 437.742
 
 
 433.184
 
 
 6.992.566
 
 
 
 
 MF 13.02
 
 
 Gebruiksheffing vervoerders
 
 
 ‒ 440.412
 
 
 ‒ 441.144
 
 
 ‒ 439.916
 
 
 ‒ 438.247
 
 
 ‒ 439.133
 
 
 ‒ 439.870
 
 
 ‒ 451.165
 
 
 ‒ 451.292
 
 
 ‒ 451.677
 
 
 ‒ 452.447
 
 
 ‒ 463.683
 
 
 ‒ 463.683
 
 
 ‒ 463.652
 
 
 ‒ 463.652
 
 
 ‒ 463.652
 
 
 ‒ 6.763.624
 
 
 
 
 
 Totaal budget Exploitatie, Onderhoud en Vernieuwing Spoor
 
 
 
 
 
 2.068.621
 
 
 
 
 2.123.402
 
 
 
 
 2.121.260
 
 
 
 
 1.656.620
 
 
 
 
 1.725.133
 
 
 
 
 1.519.931
 
 
 
 
 1.546.068
 
 
 
 
 1.700.260
 
 
 
 
 1.720.871
 
 
 
 
 1.765.364
 
 
 
 
 1.859.517
 
 
 
 
 1.964.531
 
 
 
 
 1.936.371
 
 
 
 
 2.090.250
 
 
 
 
 2.086.800
 
 
 
 
 27.884.999
 
 
 
 
 
 
 DBFM
 Een deel van de instandhouding van de netwerken gebeurt via DBFM-contracten (Design-Build-Maintain-Finance). Bij deze contractvorm is aan een consortium niet alleen het ontwerp en de bouw van een project gegund, maar ook het onderhoud voor een langdurige periode. Bij DBFM is de opdrachtnemer niet alleen verantwoordelijk voor het ontwerp en de bouw van het project, maar ook voor de financiering en het totale onderhoud. Het is dus een geïntegreerde contractvorm. Bij traditionele contracten koopt het Rijk een product in: bijvoorbeeld een rijksweg met 2x2 rijstroken. Bij een DBFM-contract neemt het Rijk echter een dienst af: een beschikbare rijksweg. Het benodigde budget komt uit drie bronnen: (i) het aanlegbudget, (ii) het beschikbare exploitatie en onderhoudsbudget van reeds aanwezige infrastructuur en (iii) het budget voor areaalgroei voor dat deel van de infrastructuur dat nieuw wordt aangelegd. Ten behoeve van de aanbesteding van een DBFM-contract wordt een referentieraming opgesteld voor de te verwachten aanleg- en exploitatie en onderhoudskosten bij traditionele uitvoering. Deze referentieraming wordt gebruikt om de plafondprijs (het acceptabele maximum) voor de bieding te bepalen. Deze ramingen worden op dezelfde wijze uitgevoerd als de ramingen die voor LCC worden uitgevoerd. De aanbesteding verloopt in een aantal stappen. Na de laatste stap vindt ook de budgettaire verwerking in de begroting plaats. De beschikbare middelen vanuit Aanleg en exploitatie en onderhoud (incl. areaalgroei) worden overgeboekt naar het GIV/PPS-artikel. De middelen worden met eenzelfde «netto contante waarde» omgezet in een langjarige reeks ter betaling van de beschikbaarheidsvergoedingen. Dit is de zogenaamde financiële inpassing of DBFM conversie. Er wordt hiermee geen budget toegevoegd aan het project, de kasreeks wordt alleen aangepast aan de contractvorm. De prestatie-eisen en uitrustingsniveaus van de infrastructuur binnen het DBFM-contract zijn dezelfde als die aan RWS worden gesteld. Op het moment van aanbesteden wordt bij de M (maintain) van DBFM, een serviceniveau uitgevraagd dat past bij het onderhoudsregime wat op dat moment van toepassing was. Dat niveau geldt voor de looptijd van het contract en is daarmee niet budgettair flexibel. Bij DBFM geldt dat voor een periode van 20–25 jaar het consortium verantwoordelijk is voor het onderhoud van infrastructuur. Na afloop van het DBFM-contract valt dit deel van het areaal weer binnen het reguliere exploitatie en onderhoud van RWS. De mutaties tussen het exploitatie-, onderhoud- en vernieuwingartikel (voor wegen artikelonderdeel 12.02, vaarwegen artikelonderdeel 15.02, voor het hoofdwatersysteem artikel 3.02) en het DBFM artikel (voor wegen artikelonderdeel 12.04, vaarwegen artikelonderdeel 15.04, voor het hoofdwatersysteem artikel 4.02) zijn zichtbaar in de begroting en worden toegelicht. Na afloop van een DBFM-contract wordt het exploitatie- en onderhoudsdeel weer aan de reguliere exploitatie- en onderhouds-budgetten van RWS toegevoegd. In onderstaand overzicht is aangegeven voor welke projecten DBFM-contracten zijn afgesloten. Voor de financiering van deze projecten is het genoemde exploitatie- en onderhoudsbudget (per jaar) ingezet. Dit komt na afloop van het DBFM-contract weer beschikbaar tegen het dan geldende prijspeil.
 
 Tabel 62 Overzicht DBFM-projecten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Project
 
 
 Areaalinformatie
 
 
 Einde DBFM-contract
 
 
 Uitgenomen BenO-budget/jaar
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwegennet
 
 
 
 
 Baanlengte
 
 1
 Baanlengte omvat: hoofdrijbanen, verbindingswegen en op- en afritten.
 
 
 
 
 
 Grote kunstwerken
 
 
 
 
 Wegconfiguratie in M-fase
 
 
 
 
 
 
 
 A12 Lunetten–Veenendaal
 
 
 65 km
 
 
 
 2x4, 2x3
 
 
 2033
 
 
 5,9 mln.
 
 
 
 
 A10 Tweede Coentunnel
 
 
 39 km
 
 
 1ste en 2de Coentunnel
 
 
 2x3+2x2, 2x4
 
 
 2037
 
 
 12,0 mln.
 
 
 
 
 N33 Assen–Zuidbroek
 
 
 105 km
 
 
 
 2x2
 
 
 2034
 
 
 2,8 mln.
 
 
 
 
 A15 Maasvlakte–Vaanplein
 
 
 129 km
 
 
 nieuwe Botlekbrug, Thomassentunnel, Botlektunnel
 
 
 2x3+2x2, 2x3, 2x2
 
 
 2035
 
 
 31,7 mln.
 
 
 
 
 A1/A6 Diemen–Almere Havendreef (SAA)
 
 
 72 km
 
 
 Aquaduct Muiden, verbrede Hollandse Brug
 
 
 2x5+2, 2x4+2
 
 
 2042
 
 
 11,9 mln.
 
 
 
 
 A12 Veenendaal–Ede–Grijsoord
 
 
 50 km
 
 
 
 2x3
 
 
 2032
 
 
 2,2 mln.
 
 
 
 
 A9 Holendrecht–Diemen (Gaasperdammerweg, SAA)
 
 
 41 km
 
 
 Gaasperdammer-tunnel
 
 
 2x5+1
 
 
 2038
 
 
 14,2 mln.
 
 
 
 
 N18 Varsseveld Enschede
 
 
 70 km
 
 
 
 2x2+2x1
 
 
 2043
 
 
 1,8 mln.
 
 
 
 
 A27/A1 Utrecht Noord - knpt. Eemnes - Bunschoten
 
 
 53 km
 
 
 
 2x3+2x4
 
 
 2043
 
 
 3,9 mln.
 
 
 
 
 A6 Almere (SAA)
 
 
 39 km
 
 
 
 2x5
 
 
 2039
 
 
 3,3 mln.
 
 
 
 
 A24 Blankenburgverbinding
 
 
 35 km
 
 
 Blankenburgtunnel, Aalkeettunnel
 
 
 2x3
 
 
 2043
 
 
 10,1 mln.
 
 
 
 
 A16 Rotterdam
 
 
 37 km
 
 
 Rottemerentunnel
 
 
 2x2+2x3
 
 
 2043
 
 
 7,2 mln.
 
 
 
 
 A9 Badhoevedorp – Holendrecht (Amstelveen)
 
 
 52 km
 
 
 
 2x4+1
 
 
 2038
 
 
 2,6 mln.
 
 
 
 
 A15/A12 Ressen - Oudbroeken (ViA15)
 
 
 87 km
 
 
 Brug over het Pannerdensch kanaal
 
 
 2x3 + 2x2
 
 
 2044
 
 
 6,1 mln.
 
 
 
 
 
 Hoofdvaarwegennet
 
 
 
 
 Vaarweglengte
 
 
 
 
 Grote kunstwerken
 
 
 
 
 
 
 
 
 Keersluis Limmel
 
 
 
 Nieuwe Keersluis Limmel, incl. verkeersbrug over sluis
 
 
 
 2048
 
 
 0,4 mln.
 
 
 
 
 Beatrixsluis 3e Kolk
 
 
 4 km
 
 
 Complex Prinses Beatrixsluis incl. baggeren, onderhoud oevers en ligplaatsen langs Lekkanaal
 
 
 
 2046
 
 
 2,8 mln.
 
 
 
 
 Zeetoegang IJmond
 
 
 
 Nieuwe zeesluis en sluiseilanden
 
 
 
 2045
 
 
 2,5 mln.
 
 
 
 
 Sluis Eefde
 
 
 
 Nieuwe schutsluis inclusief onderhoud voorhavens (bestaande schutsluis tot 2021)
 
 
 
 2047
 
 
 1,0 mln.
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersysteem
 
 
 
 
 
 Grote kunstwerken
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afsluitdijk
 
 
 
 Afsluitdijk, spuicomplexen en keringen Den Oever en Kornwerderzand
 
 
 
 2047
 
 
 9,3 mln.
 
 
 
 
 
 Hoofdspoorweginfrastructuur
 
 
 
 
 Spoorweglengte
 
 
 
 
 Grote kunstwerken
 
 
 
 
 
 
 
 
 HSL
 
 
 85 km
 
 
 Tunnel Groene Hart, Doorgaand Spoorviaduct Bleiswijk, Tunnel Rotterdam Noord, Tunnel Oude Maas, Tunnel Dordtse Kil, Brug Hollands Diep
 
 
 
 2031
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 3. Overig
 We zijn op weg naar een situatie waarin we een grotere instandhoudingsbehoefte moeten aankunnen om onze netwerken veilig, beschikbaar en betrouwbaar te houden. De komende jaren zien we als een transitiefase waarin Rijkswaterstaat en ProRail stapsgewijs kunnen toegroeien naar deze situatie. Maakbaarheid is hierbij een belangrijk uitgangspunt. Beide uitvoerders en de markt kunnen immers niet van vandaag op morgen structureel extra werk leveren. Uitvoeren van extra werk vraagt om een gedegen voorbereiding, aanbesteding en werving van personeel.
 Ontwikkelplan Assetmanagement
 In 2020 is de instandhoudingsbehoefte gevalideerd. Dat heeft ertoe geleid dat naast financiële maatregelen ook – in lijn met de aanbevelingen van Horvat en PwClRebel –  maatregelen genomen worden om het assetmanagement voor het hoofdwegennet, het hoofdvaarwegennet en het hoofdwatersysteem te verbeteren. Daartoe is het Ontwikkelplan Assetmanagement IenW opgesteld. De Tweede Kamer is hierover december 2020 geïnformeerd.
 Met het Ontwikkelplan is de ambitie voor de door RWS beheerde netwerken neergezet die past bij instandhoudingsopgave op deze netwerken. Assetmanagement is er om deze netwerken met oog voor de omgeving op een duurzame wijze beter te laten presteren zodat de gebruikers er nu en in de toekomst veilig gebruik van kunnen blijven maken. Het assetmanagement wordt zodanig ingericht dat Rijkswaterstaat op ieder moment in samenhang inzicht kan bieden in de staat en het presteren van de netwerken, de risico’s en kosten en op een veilige, betrouwbare en voorspelbare wijze diensten aan de maatschappij kan blijven verlenen. Het verbeterde assetmanagement resulteert erin dat IenW richting de politiek en samenleving overtuigende en inzichtelijk goede beslisinformatie kan opleveren om te komen tot realistische, betere, efficiëntere keuzes in het ontwikkelen, in stand houden en bedienen van de netwerken. En het resulteert erin dat Rijkswaterstaat betrouwbaar, voorspelbaar en eenduidig de instandhoudingsmaatregelen programmeert, plant, uitvoert opdat de netwerken zo efficiënt en effectief mogelijk functioneren.
 Om deze ambitie te bereiken moeten op alle stappen van het assetmanagement verbeteringen doorgevoerd worden. De internationale norm ISO 55000 geeft hier richting aan. Het ontwikkeltraject duurt 5 jaar. De acties waren tot nu toe gericht op het verbeteren van de kaders en de tools voor uniform werken en het vastleggen van areaalgegevens zodat op landelijk en regionaal niveau betere afwegingen gemaakt kunnen worden. Voorts zijn de verantwoordelijkheden aangescherpt en eenduidig belegd, zowel binnen RWS als in de driehoek opdrachtgever-eigenaar-opdrachtnemer RWS. In 2024 en verder wordt hierop doorgepakt zodat de werkwijze, de areaalgegevens en IV in samenhang verbeteren. Ook zullen de prestatie- en sturingsafspraken geherdefinieerd worden, het startpunt van het assetmanagementbeleid. Het gaat hier om afspraken over het prestatieniveau van het hoofdwegennet, hoofdvaarwegennet en hoofdwatersysteem om invulling te geven aan een veilig, leefbaar en bereikbaar Nederland en afspraken over het daarvoor benodigde uitvoeringsapparaat. Nu er meerjarige zekerheid is over de budgetten voor instandhouding kan hieraan invulling gegeven worden.
 Periodiek wordt geëvalueerd welke voortgang op de ambitie is bereikt, zodat leerervaringen kunnen worden benut in de volgende stap in de transitie. De voortgang op het meerjarige ontwikkelplan zal extern beoordeeld worden.
 Programma Versoberingen en efficiency
 In bijlage 4.2 van de Infrastructuurbegroting 2012 is de Tweede Kamer geïnformeerd over de toen niet gedekte onderhoudsproblematiek tot en met 2020 bij RWS en over de mix van maatregelen om deze problematiek te beheersen.
 Een van de maatregelen betreft een pakket aan efficiencymaatregelen en versoberingen van het onderhoudsniveau. De afspraken over deze te realiseren maatregelen zijn opgenomen in het Programma Versobering en Efficiency. De versoberingen en efficiencymaatregelen zijn stapsgewijs geïmplementeerd, omdat dit de mogelijkheid bood om binnen het afgesproken budgettaire kader door een verstandige mix van maatregelen passend bij de lokale situatie optimalisaties aan te brengen. Hierdoor konden en kunnen eventuele negatieve gevolgen voor doorstroming en veiligheid worden beperkt.
 In bijlage 5 van de Infrastructuurbegroting 2013 is de verdeling van het totale pakket efficiency- en versoberingmaatregelen van € 1,64 miljard naar netwerk gepresenteerd. Hiervan is tot en met 2016 € 891 miljoen gerealiseerd. In die bijlage is tevens een eerste inschatting opgenomen van effecten op veiligheid en doorstroming.
 In bijlage 4 van de Infrastructuurbegroting 2015 is de verdeling van het totale pakket efficiency- en versoberingsmaatregelen a € 1,64 miljard naar netwerk uitgesplitst en de prognose bijgesteld. In deze bijlage is de verwachte bandbreedte op basis van de verdere uitwerking en implementatie van de maatregelen in beeld gebracht. Wanneer het totaalpakket aan maatregelen bij de onderkant van de bandbreedte dreigt uit te komen, zal worden bijgestuurd door nieuwe maatregelen te treffen. Op basis van het huidige beeld is de inschatting dat het realiseren van het totale pakket van € 1,64 miljard aan versobering- en efficiencymaatregelen mogelijk is. Ten opzichte van de vorige begroting zijn de inzichten niet gewijzigd.
 Zoals in eerdere begrotingen toegezegd, is geëvalueerd of met het Programma Versoberingen en Efficiency de gestelde doelen zijn bereikt en of er vervolgacties nodig zijn. Uitkomst is dat de maatregelen om te komen tot de afgesproken versoberingen en efficiency zijn geïmplementeerd en geborgd binnen de RWS organisatie.
 Op basis van de gehanteerde monitoringssystematiek was in 2015 de aanname, dat de beoogde besparingen vrijwel volledig konden worden gerealiseerd. De absolute besparing was echter moeilijk aan te geven omdat meer (externe) factoren van invloed zijn op de cijfers. Wat voor RWS aanleiding was om na  2015 te stoppen met de centrale monitoring. Na 2015 is er dan ook geen duidelijk beeld of de beoogde besparingsresultaten daadwerkelijk zijn behaald.
 In het licht van het nieuwe (basis)kwaliteitsniveau van de hoofdinfrastructuurnetwerken wordt dit niet meer verder onderzocht, omdat hiermee een nieuwe uitgangssituatie is gecreëerd. Dit is daarom de laatste keer dat over het programma versoberingen en efficiency worden gerapporteerd.
 
 
 
 Bijlage 5: Lijst van afkortingen
 
 
 Tabel 63 Afkortingenlijst
 
 
 
 
 
 
 BAW
 
 
 Bestuursakkoord Water
 
 
 
 
 
 
 BenO
 
 
 Beheer en Onderhoud
 
 
 
 
 BOI
 
 
 Beoordelings- en Ontwerpinstrumentarium
 
 
 
 
 BOV
 
 
 Beheer, Onderhoud en Vernieuwing
 
 
 
 
 BPRW
 
 
 Beheer- en Ontwikkelplan voor de Rijkswateren
 
 
 
 
 CA
 
 
 Coalitieakkoord
 
 
 
 
 CER
 
 
 Critical Entities Resilience directive
 
 
 
 
 DAW
 
 
 Delta-aanpak Agrarisch Waterbeheer
 
 
 
 
 DBFM
 
 
 Design, Build, Finance and Maintain
 
 
 
 
 DF
 
 
 Deltafonds
 
 
 
 
 DP
 
 
 Deltaprogramma
 
 
 
 
 DPZW
 
 
 Deltaprogramma Zoet Water
 
 
 
 
 EHS
 
 
 Ecologische Hoofdstructuur
 
 
 
 
 HWBP
 
 
 Hoogwaterbeschermingsprogramma
 
 
 
 
 HWBP-2
 
 
 Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma
 
 
 
 
 IBO
 
 
 Interdepartementaal beleidsonderzoek
 
 
 
 
 IBOI
 
 
 Index Bruto Overheidsinvesteringen
 
 
 
 
 IenW
 
 
 Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 
 
 IRM
 
 
 Integraal Rivier Management
 
 
 
 
 IWCS
 
 
 IenW Cybersecuritystrategie
 
 
 
 
 KIJK
 
 
 Krachtige IJsseldijken Krimpenerwaard
 
 
 
 
 KRW
 
 
 Kaderrichtlijn Water
 
 
 
 
 LNV
 
 
 Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 
 
 LRT3
 
 
 Derde Landelijke Rapportage Toetsing primaire waterkeringen
 
 
 
 
 LTO
 
 
 Land- en Tuinbouworganisatie
 
 
 
 
 MER
 
 
 MilieuEffectRapportage
 
 
 
 
 MIRT
 
 
 Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport
 
 
 
 
 MKBA
 
 
 Maatschappelijke Kosten-BatenAnalyse
 
 
 
 
 MSNF
 
 
 Maritieme Servicehaven Noordelijk Flevoland
 
 
 
 
 MTIB
 
 
 Missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid
 
 
 
 
 NCSA
 
 
 Nationale Cybersecuritystrategie Agenda
 
 
 
 
 NCTV
 
 
 Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid
 
 
 
 
 NenS
 
 
 Natuur en Stikstof
 
 
 
 
 NGR
 
 
 Nationale Grondwater Reserves
 
 
 
 
 NIB
 
 
 Netwerk- en Informatiebeveiligingsrichtlijn
 
 
 
 
 NKWK
 
 
 Nationaal Kennis- en innovatieprogramma Water en Klimaat
 
 
 
 
 NLCS
 
 
 Nederlandse Cybersecurity Strategie
 
 
 
 
 NNN
 
 
 Natuurnetwerk Nederland
 
 
 
 
 NOVI
 
 
 Nationale Omgevingsvisie
 
 
 
 
 NURG
 
 
 Nadere Uitwerking Rivieren Gebied
 
 
 
 
 NUTW
 
 
 Nog uit te voeren werkzaamheden
 
 
 
 
 NWO
 
 
 Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek
 
 
 
 
 NWP
 
 
 Nationaal Water Programma
 
 
 
 
 OCW
 
 
 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 
 
 OI
 
 
 Ontwerp Instrumentarium
 
 
 
 
 OT
 
 
 Operationele technologie
 
 
 
 
 PAGW
 
 
 Programmatische Aanpak Grote Wateren
 
 
 
 
 PBL
 
 
 Planbureau voor de Leefomgeving
 
 
 
 
 PFAS
 
 
 Poly- en perfluoralkylstoffen
 
 
 
 
 PKB
 
 
 Planologische Kernbeslissing
 
 
 
 
 PPS
 
 
 Publiek-private samenwerking
 
 
 
 
 RvdR
 
 
 Ruimte voor de Rivier
 
 
 
 
 RWS
 
 
 Rijkswaterstaat
 
 
 
 
 SCM
 
 
 Strategische Capaciteitsmanagement
 
 
 
 
 TTW
 
 
 Toegepaste en Technische Wetenschappen
 
 
 
 
 VenR
 
 
 Vernieuwing en Renovatie
 
 
 
 
 VNAC
 
 
 Versterking van de Nationale aanpak Cybersecurity
 
 
 
 
 WB21
 
 
 Waterbeleid voor de 21e eeuw
 
 
 
 
 WBI
 
 
 Wettelijk BeoordelingsInstrumentarium