ECLI:NL:HR:2026:179, Hoge Raad, 13-02-2026, 24/00336
Hoge Raad — Uitspraak 
Datum: 2026-02-13 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Strafrecht

Samenvatting: Witwassen van woning, art. 420bis.1.b Sr. Vrijspraak in eerste aanleg. 1. Bewijsklachten criminele herkomst van de in woning geïnvesteerde geldbedragen en wetenschap van verdachte. 2. Motivering opgelegde geldboete (€ 50.000). HR maakt n.a.v. CAG opmerkingen over oplegging van geldboete die (mede) strekt tot ‘afroming’ (ontneming) van het door verdachte i.v.m. bewezenverklaard feit verkregen voordeel. Is geldboete die mede strekt tot ‘afroming’ van het door bewezenverklaard feit verkregen voordeel toegestaan? 
        Ad 1. HR: Om redenen vermeld in CAG leidt middel niet tot cassatie. CAG: Hof heeft kunnen oordelen dat in 2001 vastgestelde WOZ-waarde van woning geen irreële overschatting was van marktwaarde van woning op dat moment. Verder heeft hof o.b.v. algemene ervaringsregels mogen aannemen dat verdachte in haar hoedanigheid van eigenaar en gebruiker van pand rechtstreeks betrokken is geweest bij belangrijke beslissingen omtrent verbouwing en inrichting ervan en enig inzicht had in hoe investering in haar pand werd gefinancierd. 
        Ad 2. HR herhaalt relevante overwegingen uit HR:2022:975 m.b.t. ruime straftoemetingsvrijheid van feitenrechter. Bij keuze voor oplegging van geldboete en bij bepalen van hoogte daarvan mag rechter verschillende factoren betrekken, zoals aard en ernst van feit alsook gevolgen van delict. Daarbij kan feitenrechter ook betekenis toekennen aan omstandigheid dat verdachte met bewezenverklaard feit financieel voordeel heeft behaald, en/of aan omstandigheid dat verdachte bewezenverklaard feit heeft begaan met oog op behalen van dat voordeel. Ook staat geen rechtsregel eraan in de weg dat rechter de hoogte van geldboete (mede) bepaalt aan de hand van omvang van het uit bewezenverklaard feit verkregen voordeel (vgl. HR:2012:BW3684 en HR:2019:594). Als feitenrechter deze factor betrekt bij bepalen van hoogte van de op te leggen geldboete, moet uitspraak in voldoende mate inzicht bieden in wijze waarop omvang van het uit bewezenverklaard feit verkregen voordeel is geschat. Dit is i.h.b. van belang als rechter met oplegging van geldboete beoogt (deel van) uit bewezenverklaard feit verkregen voordeel te ontnemen. Voorkomen moet immers worden dat hetzelfde voordeel dubbel wordt ontnomen, eerst via opgelegde geldboete en daarna via oplegging van ontnemingsmaatregel (vgl. HR:2016:874 en HR:2020:1211). Motiveringsplicht van art. 359.5 Sv om ‘i.h.b. redenen op te geven die straf hebben bepaald’ strekt mede ertoe te waarborgen dat rechter in uitspraak hiervoor genoemd inzicht biedt. Voor beoordeling van begrijpelijkheid van oplegging van geldboete en wijze waarop daarbij in voorkomend geval omvang van het uit bewezenverklaard feit verkregen voordeel is betrokken, is o.m. van belang wat op zitting aan de orde is gesteld en wat uit bewijsvoering en strafmotivering blijkt over (vermoedelijke) omvang van dat voordeel en daarvoor relevante f&o. Verdediging moet in voldoende mate in gelegenheid zijn geweest zich over die f&o uit te laten. 
        I.v.m. mogelijk op strafzaak volgende ontnemingszaak merkt HR op dat reparatoir karakter van ontnemingsmaatregel meebrengt dat onder ‘uit hoofde van eerdere beslissingen opgelegde verplichtingen tot betaling van geldbedrag ter ontneming van w.v.v.’ in art. 36e.10 Sr mede wordt begrepen geldboete die (deels) is opgelegd o.g.v. overweging dat met voldoening van geldboete (deel van) w.v.v. aan betrokkene komt te ontvallen. Rechter in ontnemingsprocedure houdt daarom bij vaststelling van betalingsverplichting rekening met oplegging van (dit deel van) zo’n geldboete. Als rechter in strafzaak niet heeft voorzien in een op dit punt adequate strafmotivering, maar rechter in ontnemingszaak (gelet op hoogte van opgelegde geldboete of anderszins) aanleiding heeft te veronderstellen dat sprake is van geldboete die (mede) ter ‘afroming’ van het door bewezenverklaard feit verkregen voordeel dient, dan is rechter in ontnemingsprocedure gehouden (in matigende zin) rekening te houden met die boeteoplegging bij vaststelling van betalingsverplichting. 
        Opvatting dat oplegging van geldboete die mede strekt tot ‘afroming’ van het door bewezenverklaard feit verkregen voordeel niet is toegestaan, is gelet op wat hiervoor is vooropgesteld onjuist. 
        Volgt verwerping. CAG: anders t.a.v. motivering opgelegde geldboete. Samenhang met 23/01961 en 23/01964.

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN
    
    
    
      STRAFKAMER
    
    
    
    
    
      
        Nummer 24/00336 
      
        Datum	13 februari 2026
    
    
    
    
      ARREST
    
    
    
    
      op het beroep in cassatie tegen een arrest van het gerechtshof Amsterdam van 1 februari 2024, nummer 23-000421-21, in de strafzaak
    
    
    
      tegen
    
    
    
      
        [verdachte] ,
      geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1949,
      hierna: de verdachte.
    
    
  
  
    
      1Procesverloop in cassatie
    
      Het beroep is ingesteld door de verdachte. Namens deze hebben de advocaten R.J. Baumgardt en M.J. van Berlo bij schriftuur cassatiemiddelen voorgesteld. 
      De advocaat-generaal D.J.C. Aben heeft geconcludeerd tot vernietiging van de bestreden uitspraak, doch uitsluitend ten aanzien van de strafoplegging, en tot terugwijzing van de zaak naar het gerechtshof Amsterdam teneinde op het bestaande beroep in zoverre opnieuw te worden berecht en afgedaan, en tot verwerping van het beroep voor het overige.
    
  
  
    
      2Beoordeling van het eerste cassatiemiddel
    
      2.1
      Het cassatiemiddel klaagt over (de motivering van) het bewezenverklaarde. 
    
    
      2.2
      Het cassatiemiddel leidt niet tot cassatie. De redenen daarvoor staan vermeld in de conclusie van de advocaat-generaal onder 5 tot en met 14.
    
  
  
    
      3Beoordeling van het derde cassatiemiddel
    
      3.1
      Het cassatiemiddel klaagt over de oplegging van een geldboete van € 50.000.
    
    
      3.2
      
        Het hof heeft de verdachte voor witwassen veroordeeld tot onder meer een geldboete van € 50.000, subsidiair 285 dagen hechtenis. Het hof heeft over de strafoplegging overwogen:
        “Het hof heeft in hoger beroep de op te leggen straffen bepaald op grond van de ernst van het feit en de omstandigheden waaronder dit is begaan en gelet op de persoon en de draagkracht van de verdachte, voor zover daarvan ter terechtzitting is gebleken. Het hof heeft daarbij in het bijzonder het volgende in beschouwing genomen.
      
      
      
        De verdachte heeft zich gedurende een lange periode schuldig gemaakt aan witwassen door te wonen in – en het genot te hebben van – een stolpboerderij die (in 1999/2000) is verbouwd met crimineel vermogen. Met haar handelen heeft de verdachte geprofiteerd van crimineel geld en ook opbrengsten van misdrijf onttrokken aan het zicht van justitie en de Belastingdienst. Dat levert een bedreiging op van de legale economie en vormt een aantasting van de integriteit van het financieel en economisch bestel. Door het handelen van personen als de verdachte wordt het genereren van illegale winsten uit criminele activiteiten in stand gehouden en bevorderd. Daarbij komt dat het voor het oog van de samenleving lijkt alsof misdaad loont. Witwassen is daarmee een ernstig feit, dat bijdraagt aan de instandhouding van criminaliteit in diverse vormen, en om die reden de rechtsstaat ondermijnt.
      
      
      
        Het hof neemt het de verdachte kwalijk dat zij geen verantwoordelijkheid heeft genomen voor haar handelen. Kennelijk ziet zij daarvan het laakbare niet in. Dit spreekt in het nadeel van de verdachte.
      
      
      
        Het hof heeft acht geslagen op een de verdachte betreffend uittreksel uit de Justitiële Documentatie van 29 december 2023, waaruit blijkt dat zij niet eerder strafrechtelijk is veroordeeld.
        (...)
      
      
      
        Het hof is van oordeel dat gelet op de ouderdom van het feit en de persoonlijke omstandigheden van de verdachte oplegging van een onvoorwaardelijke gevangenisstraf (zoals door de advocaat-generaal gevorderd) niet wenselijk is. Gelet op de lange periode – ruim acht jaar – waarin de verdachte van de verbouwde boerderij heeft geprofiteerd alsmede de omvangrijke bedragen die daarmee gemoeid waren, is het hof van oordeel dat de oplegging van een taakstraf van 180 uur en een geldboete van € 50.000,- in beginsel een passende en geboden bestraffing is. Ten aanzien van de geldboete overweegt het hof dat deze dient ter benadrukking van de ernst van het feit alsmede ter afroming van het door verdachte behaalde voordeel.”
        
          Aan de beoordeling van het cassatiemiddel voorafgaande opmerkingen 
        
      
    
    
      3.3
      Naar aanleiding van de conclusie van de advocaat-generaal merkt de Hoge Raad het volgende op over de oplegging van een geldboete die (mede) strekt tot ‘afroming’ – dat wil zeggen: ontneming – van het door de verdachte in verband met het bewezenverklaarde feit verkregen voordeel.
      
        3.4.1
        In het Nederlandse strafrecht geldt dat de rechter die de zaak behandelt en op basis daarvan over de feiten oordeelt (hierna ook: de feitenrechter), beschikt over een ruime straftoemetingsvrijheid. Dat wil zeggen dat de feitenrechter binnen de grenzen die de wet stelt, vrij is in de keuze van de op te leggen straf – waaronder ook is te verstaan de strafsoort – en in de keuze en de weging van de factoren die hij daarvoor in de concrete zaak van belang acht. (Vgl. HR 5 juli 2022, ECLI:NL:HR:2022:975).
      
      
        3.4.2
        Bij de keuze voor de oplegging van een geldboete en bij het bepalen van de hoogte daarvan mag de rechter verschillende factoren betrekken, zoals de aard en de ernst van het feit alsook de gevolgen van het delict. Daarbij kan de feitenrechter ook betekenis toekennen aan de omstandigheid dat de verdachte met het bewezenverklaarde feit financieel voordeel heeft behaald, en/of aan de omstandigheid dat de verdachte het bewezenverklaarde feit heeft begaan met het oog op het behalen van dat voordeel.
      
      
        3.4.3
        Ook staat geen rechtsregel eraan in de weg dat de rechter de hoogte van een geldboete (mede) bepaalt aan de hand van de omvang van het uit het bewezenverklaarde feit verkregen voordeel (vgl. ook, in enigszins andere bewoordingen, HR 8 mei 2012, ECLI:NL:HR:2012:BW3684 en HR 16 april 2019, ECLI:NL:HR:2019:594). Als de feitenrechter deze factor betrekt bij het bepalen van de hoogte van de op te leggen geldboete, moet de uitspraak in voldoende mate inzicht bieden in de manier waarop de omvang van het uit het bewezenverklaarde feit verkregen voordeel is geschat. Wanneer de rechter met de oplegging van de geldboete beoogt (een deel van) het uit het bewezenverklaarde feit verkregen voordeel te ontnemen, moet immers worden voorkomen dat hetzelfde voordeel dubbel wordt ontnomen, te weten eerst via een opgelegde geldboete en daarna via de oplegging van een ontnemingsmaatregel (vgl. ook, in verband met de verbeurdverklaring, HR 17 mei 2016, ECLI:NL:HR:2016:874 en HR 7 juli 2020, ECLI:NL:HR:2020:1211).
      
      
        3.4.4
        De motiveringsplicht van artikel 359 lid 5 Sv om ‘in het bijzonder de redenen op te geven die de straf hebben bepaald’ strekt mede ertoe te waarborgen dat de rechter in de uitspraak het onder 3.4.3 genoemde inzicht biedt. Voor de beoordeling van de begrijpelijkheid van de oplegging van een geldboete en de wijze waarop daarbij in voorkomend geval de omvang van het uit het bewezenverklaarde feit verkregen voordeel is betrokken, is onder meer van belang wat op de zitting aan de orde is gesteld en wat uit de bewijsvoering en de strafmotivering blijkt over de (vermoedelijke) omvang van dat voordeel en de daarvoor relevante feiten en omstandigheden. De verdediging moet in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest zich over die feiten en omstandigheden uit te laten.
      
      
        3.5.1
        In verband met een mogelijk op de strafzaak volgende ontnemingszaak verdient het volgende opmerking. Het reparatoire karakter van de ontnemingsmaatregel brengt mee dat onder ‘uit hoofde van eerdere beslissingen opgelegde verplichtingen tot betaling van een geldbedrag ter ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel’ in artikel 36e lid 10 van het Wetboek van Strafrecht mede wordt begrepen een geldboete die (deels) is opgelegd op grond van de overweging dat met de voldoening van de geldboete (een deel van) het wederrechtelijk verkregen voordeel aan de betrokkene komt te ontvallen. De rechter in de ontnemingsprocedure houdt daarom bij de vaststelling van de betalingsverplichting rekening met de oplegging van (dit deel van) zo’n geldboete.
      
      
        3.5.2
        
          Als de rechter in de strafzaak niet heeft voorzien in een op dit punt adequate strafmotivering, maar de rechter in de ontnemingszaak – gelet op de hoogte van de opgelegde geldboete of anderszins – aanleiding heeft te veronderstellen dat sprake is van een geldboete die (mede) ter ‘afroming’ van het door het bewezenverklaarde feit verkregen voordeel dient, dan is de rechter in de ontnemingsprocedure gehouden (in matigende zin) rekening te houden met die boeteoplegging bij de vaststelling van de betalingsverplichting.
          
            Beoordeling van de zaak
          
        
      
    
    
      3.6
      Het cassatiemiddel steunt op de opvatting dat de oplegging van een geldboete die mede strekt tot ‘afroming’ van het door het bewezenverklaarde feit verkregen voordeel niet is toegestaan. Het voert daartoe aan dat, nu door het openbaar ministerie is aangekondigd dat een ontnemingsprocedure tegen de verdachte aanhangig is gemaakt, een eventuele ontnemingsmaatregel niet dan wel onvoldoende zal kunnen worden afgestemd op de door het hof opgelegde geldboete. Gelet op wat onder 3.4 en 3.5 is vooropgesteld, gaat het cassatiemiddel uit van een onjuiste rechtsopvatting. Het cassatiemiddel faalt daarom.
    
  
  
    
      4Beoordeling van het tweede cassatiemiddel
    De Hoge Raad heeft de klachten over de uitspraak van het hof beoordeeld. De uitkomst hiervan is dat deze klachten niet kunnen leiden tot vernietiging van die uitspraak. De Hoge Raad hoeft niet te motiveren waarom hij tot dit oordeel is gekomen. Bij de beoordeling van deze klachten is het namelijk niet nodig om antwoord te geven op vragen die van belang zijn voor de eenheid of de ontwikkeling van het recht (zie artikel 81 lid 1 van de Wet op de rechterlijke organisatie). 
  
  
    
      5Ambtshalve beoordeling van de uitspraak van het hof
    De Hoge Raad doet uitspraak nadat meer dan twee jaren zijn verstreken na het instellen van het cassatieberoep. Dat brengt mee dat de redelijke termijn als bedoeld in artikel 6 lid 1 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden is overschreden. In het licht van de beperkte mate van overschrijding van de redelijke termijn volstaat de Hoge Raad met het oordeel dat de redelijke termijn is overschreden, en is er geen aanleiding om aan dat oordeel enig ander rechtsgevolg te verbinden.
  
  
    
      6Beslissing
    De Hoge Raad verwerpt het beroep.
    
    
    
      Dit arrest is gewezen door de vice-president M.J. Borgers als voorzitter, en de raadsheren C.N. Dalebout, T.B. Trotman, F. Posthumus en R. Kuiper, in bijzijn van de waarnemend griffier E. Schnetz, en uitgesproken ter openbare terechtzitting van 13 februari 2026.