Wijziging van de Overleveringswet, de Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging strafrechtelijke sancties 2008 en het Wetboek van Strafvordering ter implementatie van kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van de Europese Unie van 26 februari 2009 tot wijziging van kaderbesluit 2002/584/JBZ, kaderbesluit 2005/214/JBZ, kaderbesluit 2006/783/JBZ, kaderbesluit 2008/909/JBZ en kaderbesluit 2008/947/JBZ en tot versterking van de procedurele rechten van personen, tot bevordering van de; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Memorie van toelichting
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136363
 2009-2010
 
 32 188
 Wijziging van de Overleveringswet, de Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging
strafrechtelijke sancties 2008 en het Wetboek van Strafvordering ter implementatie
van kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van de Europese Unie van 26 februari
2009 tot wijziging van kaderbesluit 2002/584/JBZ, kaderbesluit 2005/214/JBZ,
kaderbesluit 2006/783/JBZ, kaderbesluit 2008/909/JBZ en kaderbesluit 2008/947/JBZ
en tot versterking van de procedurele rechten van personen, tot bevordering
van de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op beslissingen
gegeven ten aanzien van personen die niet verschenen zijn tijdens het proces
(PbEU L 81)
 
 
 
 
 Nr. 
 3
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 Het kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van de Europese Unie van 26 februari
2009 tot wijziging van kaderbesluit 2002/584/JBZ, kaderbesluit 2005/214/JBZ,
kaderbesluit 2006/783/JBZ, kaderbesluit 2008/909/JBZ en kaderbesluit 2008/947/JBZ
en tot versterking van de procedurele rechten van personen, tot bevordering
van de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op beslissingen
gegeven ten aanzien van personen die niet verschenen zijn tijdens het proces
(PbEU L 81) (voortaan: kaderbesluit verstekbeslissingen) uniformeert de wederzijdse
erkenning van verstekbeslissingen die al in de te wijzigingen kaderbesluiten
besloten is. De te wijzigen kaderbesluiten bevatten alle een bepaling over
de mogelijkheid van weigering van de erkenning van rechterlijke beslissingen
die tot stand zijn gekomen zonder dat de veroordeelde bij (een deel van) de
daaraan voorgaande procedure aanwezig was. Deze regelingen verschillen onderling,
omdat ze zijn toegesneden op de regeling waarvan ze onderdeel vormen of omdat
in de loop der tijd aan andere, betere formuleringen de voorkeur werd gegeven.
De noodzaak tot uniformering werd gevoeld vanuit een oogpunt van consistente
wetgeving, maar ook omdat de bestaande bepalingen veel ruimte laten aan nationale
autoriteiten voor een eigen beoordeling. Daardoor is niet duidelijk welke
criteria door hen worden gehanteerd.
 
 Tegen deze achtergrond worden de bestaande bepalingen vervangen door nieuwe
bepalingen. Uitgangspunt blijft dat erkenning mag worden geweigerd, indien
de veroordeelde niet aanwezig was tijdens de procedure die tot de beslissing
heeft geleid. Echter indien zich bepaalde omstandigheden hebben voorgedaan,
die met het oog op vergroting van de transparantie telkens worden opgesomd,
zoals de dagvaarding in persoon, verdediging door een gemachtigde
raadsman, mededeling van het verstekvonnis met daarna een recht op een nieuw
proces dan wel hoger beroep, is een weigering van de erkenning niet gerechtvaardigd.
De in de nieuwe bepalingen genoemde omstandigheden zijn gebaseerd op de jurisprudentie
van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. De wijzigingen van de kaderbesluiten
leiden niet alleen tot een uniforme normering in de kaderbesluiten maar ook
tot een eenvormige interpretatie en daarmee tot een Uniebrede versterking
van de rechtswaarborgen van de veroordeelden bij de erkenning van hen betreffende
verstekbeslissingen.
 
 Het kaderbesluit is ten tijde van de onderhandelingen ook aan de orde
gekomen tijdens de voorbereiding van de JBZ-raden waarvoor het stond geagendeerd.
Ik verwijs naar Kamerstukken II 2007/08, 23 490, nrs. 498, 501, 502,
504, 509, 510. Verder was het kaderbesluit nog voorwerp van schriftelijk overleg
met de vaste commissie voor de JBZ-Raad (Kamerstukken I 2008/09, 23 490,
EK). Het werd in de JBZ-Raad van 26 februari 2009 vastgesteld.
 Implementatiedatum
 De implementatiedatum is vastgesteld op 28 maart 2011. Bij de omzetting
in de nationale wetgeving doet zich bij dit kaderbesluit de bijzonderheid
voor, dat het wijzigingen betreft van kaderbesluiten, waarvan de implementatiedatum
al is verstreken en kaderbesluiten waarvan de implementatiedatum op een later
tijdstip is vastgesteld. Dit laatste betreft de kaderbesluiten 2008/909/JBZ
en 2008/947/JBZ waarvoor als datum 5 december 2011 is vastgesteld. Ik
ben voornemens genoemde kaderbesluiten in een afzonderlijke wet uit te voeren
en ik zal de artikelen 5 en 6 van het voorliggende kaderbesluit die op deze
kaderbesluiten zien, bij dat wetsvoorstel betrekken. Voor een overzicht wordt
verwezen naar de aan deze memorie gehechte transponeringstabel.
 Gevolgen voor de Nederlandse praktijk
 De uitvaardiging van Europese aanhoudingsbevelen voor de tenuitvoerlegging
van een vonnis is in Nederland geconcentreerd bij het CJIB. Hetzelfde geldt
voor de verzending van beslissingen, houdende een geldelijke sanctie en beslissingen
tot confiscatie met de bijbehorende certificaten. In de praktijk verzoekt
het CJIB alleen van vonnissen of beslissingen waartegen geen rechtsmiddel
meer openstaat om erkenning, respectievelijk tenuitvoerlegging. Dientengevolge
zullen de onderstaande wijzigingen verandering brengen voor Nederland als
uitvaardigende staat. De wijzigingen die zien op Nederland als uitvoerende
staat zullen van meer betekenis zijn, al kan ervan worden uitgegaan dat ook
in de toekomst het aantal gevallen dat een vonnis of beslissing die bij afwezigheid
van betrokkene tot stand is gekomen, slechts in beperkte mate zal worden ontvangen.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
 Artikel I
 Deze bepaling strekt tot het doorvoeren van de noodzakelijke wijzigingen
in de Overleveringswet. 
 Onderdeel A
 Artikel 12
 Uit deze bepaling blijkt dat de bestaande bescherming tegen een overlevering
met het oog op de tenuitvoerlegging van een verstekvonnis als resultaat van
een procedure waarbij men niet aanwezig is geweest en waarvan men geen enkele
kennis draagt, gehandhaafd blijft. In de onderdelen a tot en met d worden
uitzonderingen op die regel gegeven. De onderdelen a tot en met c betreffen
alternatieve omstandigheden die elk op zichzelf voldoende reden zijn om de
overlevering niet te weigeren. Aan deze uitzonderingen ligt de gedachte ten
grondslag dat er geen sprake is van onbekendheid van de veroordeelde met met
respectievelijk de terechtzitting en/of het vonnis. Onderdeel
a ziet op de klassieke verstekzaak. Betrokkene is in persoon gedagvaard,
wist van de terechtzitting maar is niet verschenen. In dit onderdeel wordt
naast de dagvaarding in persoon ook een officiele kennisgeving van de datum
en plaats van de behandeling ter terechtzitting. In beide gevallen dient vast
te staan dat bij niet verschijnen de behandeling kan plaatsvinden en kan resulteren
in een vonnis. Onderdeel b is op verzoek van Nederland
en België opgenomen en ziet wat Nederland betreft op de procedure als
bedoeld in artikel 279 Sv. Onderdeel c benoemt
de gevallen waarin vaststaat dat betrokkene het vonnis kent, maar hetzij uitdrukkelijk
afstand heeft gedaan van het instellen van een rechtsmiddel, hetzij geen rechtsmiddel
heeft ingesteld. Onderdeel d betreft het vierde
alternatief, dat enigszins afwijkt van de voorgaande uitzonderingen. Aan de
in onderdeel d beoogde situatie ligt de gedachte ten grondslag dat wanneer
er een verstekvonnis is gewezen, terwijl betrokkene niet op de hoogte was
van de behandeling ter terechtzitting noch van de inhoud van het vonnis, overlevering
alleen kan worden toegestaan indien uitdrukkelijk wordt verzekerd dat het
vonnis hem na zijn overlevering alsnog in persoon wordt betekend met voldoende
informatie over de hem ter beschikking staande rechtsmiddelen. Bovendien zal
hij daarbij ook moeten worden ingelicht over de termijn waarbinnen hij vervolgens
een rechtsmiddel kan instellen. Dit laatste maakt een einde aan de thans soms
bestaande onduidelijkheid over het tijdstip waarop die termijn begint te lopen.
 Onderdeel B
 Artikel 12a
 Voor de gevallen bedoeld in artikel 12, onderdeel d, waarin het vonnis
nog niet aan betrokkene in persoon is betekend én hij ook nog niet
offieel in kennis was gesteld van de tegen hem ingestelde procedure die tot
dat vonnis heeft geleid, kan hij, zo blijkt uit het eerste
lid, om een afschrift van het vonnis verzoeken. Het doel van de daarop
volgende verstrekking is, dat hij aldus voorafgaand aan de toegezegde betekening
in persoon al op de hoogte raken van de inhoud van het vonnis. Het is geheel
aan betrokkene om te bepalen of hij een afschrift wil vragen en op welk tijdstip
en het is ook aan hem te bepalen tot wie hij zich wendt. Het spreekt vanzelf
dat het tijdstip waarop een verzoek wordt gedaan bepalend is voor het tijdstip
van verstrekking.
 In het tweede lid is de tussenkomst van de
officier van justitie te Amsterdam voorzien bij de verstrekking van het afschrift
aan betrokkene. De reden hiervoor is geen andere dan een puur praktische.
Hij is op de hoogte van de exacte verblijfplaats van betrokkene, meestal in
een penitentiaire inrichting. Aan de verstrekking zijn geen vormvoorschriften
verbonden.
 Het verzoek om een afschrift van het vonnis noch het tijdstip van de verstrekking
daarvan dient in aanmerking te worden genomen bij de beslissing
over de overlevering. Dat is het gevolg van, enerzijds, het feit dat de verstrekking
van het afschrift een puur informatief karakter voor betrokkene heeft, en,
anderzijds, de beslissing over een overlevering gebaseerd is op het Europees
aanhoudingsbevel en niet op de stukken die daaraan ten grondslag liggen. In
artikel 2, lid 1, paragraaf 2, is uitdrukkelijk bepaald dat het verzoek
van betrokkenen noch de overleveringsprocedure noch de beslissing tot tenuitvoerlegging
van het Europees aanhoudingsbevel vertraging mag doen oplopen. Tegen deze
achtergrond is het bepaalde in het derde lid opgenomen. 
 Onderdeel D
 Artikel 45a
 Deze bepaling ziet op door Nederlandse officieren van justitie uitgevaardigde
Europees aanhoudingsbevelen en bevat de verplichting om, in geval de overlevering
wordt verzocht voor de tenuitvoerlegging van een vonnis, in het het Europees
aanhoudingsbevel aan te geven onder welke omstandigheden dat vonnis tot stand
is gekomen. Het eerste lid van deze bepaling vormt
het spiegelbeeld van artikel 12, onderdelen a tot en met d.
 Het tweede lid strekt ertoe dat ook wanneer
betrokkene na diens overlevering door een andere officier van justitie wordt
vervolgd dan degene die het Europees aanhoudingsbevel heeft uitgevaardigd,
eerstbedoelde officier er op zal toezien dat gevolg zal worden gegeven aan
de toezeggingen als bedoeld in het eerste lid, onderdeel b.
 Artikel 45b
 Deze bepaling ziet op de gevallen waarin Nederlandse officieren van justitie
een Europees aanhoudingsbevel hebben uitgevaardigd voor de tenuitvoerlegging
van een vonnis dat pas na de overlevering aan betrokkene zal worden betekend.
De eerste volzin strekt tot vastlegging van de verplichting tot verstrekking
van een afschrift van een vonnis onder de genoemde omstandigheden.
 De tweede volzin is opgenomen om te voorkomen dat aan de verstrekking
van het afschrift rechtsgevolgen kunnen worden verbonden, die ten nadele van
de betrokkene zouden zijn. De uitsluiting van artikel 408, tweede lid, van
het Wetboek van Strafvordering, voorkomt dat de verstrekking ertoe zou leiden
dat dientengevolge het instellen van een rechtsmiddel onmogelijk zou worden.
 Onderdeel E
 Teneinde te verzekeren dat aan de in artikel 12 en 45, eerste lid, vastgelegde
verplichtingen uitvoering kan worden gegeven, wordt het standaardformulier
voor het Europees aanhoudingsbevel aangepast. De voorgestelde wijzigingen
van bijlage 2 van de Overleveringswet strekken daartoe.
 Artikel II
 Onderdelen B en F
 Dit artikel bevat de wijzigingen die noodzakelijk zijn in de Wet wederzijdse
erkenning en tenuitvoerlegging van strafrechtelijke sancties 2008. Zoals in
het algemeen deel van deze memorie al is aangegeven, wordt in de te wijzigen
kaderbesluiten telkens materieel dezelfde wijziging door gevoerd. Onderdeel B bevat de gewijzigde weigeringsgrond voor beslissingen,
houdende een geldelijke sanctie en onderdeel F
de gewijzigde weigeringsgrond voor de beslissingen tot confiscatie. Uit de
tekst van beide nieuwe artikelen blijkt dat deze in hoge mate
overeenkomen met de in onderdeel A van artikel I van dit wetsvoorstel voorgestelde
wijzigingen. Voorzover er sprake is van taalkundige afwijkingen, is dit het
gevolg van het feit dat bij het doorvoeren van de wijzigingen rekening is
gehouden met de terminologie die in de te wijzigen wet wordt gehanteerd.
 Onderdelen A, C, D, E en G
 Deze bepalingen bevatten alle wijzigingen van puur technische aard.
 
 Voor de goede orde wordt hier opgemerkt dat onderdelen van de standaardformulieren
voor de certificaten die moeten worden meegezonden met respectievelijk een
beslissing, houdende een geldelijke sanctie en een beslissing tot confiscatie
moeten worden aangepast aan voorgaande wijzigingen. Dit zal gebeuren door
wijziging van het Uitvoeringsbesluit wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegginggeldelijke
sancties en beslissingen tot confiscatie.
 Artikel III
 De wijziging van artikel 408,tweede lid, van het Wetboek van Strafvordering
vormt de spiegelbepaling van de hierboven in onderdeel D van artikel I opgenomen
tweede volzin van artikel 45b van de Overleveringswet.
 Artikel IV
 In het eerste lid van artikel 8 van het kaderbesluit wordt bepaald dat
vanaf de implementatiedatum, 28 maart 2011 de daarin opgenomen regelingen
gelden. Echter daarbij is geen rekening gehouden met het feit, dat er op dat
moment Europese aanhoudingsbevelen en beslissingen, houdende een geldelijke
sanctie en beslissingen tot confiscatie in behandeling zijn. Teneinde voor
de rechtspraktijk zekerheid te scheppen, is er voor gekozen om niet tijdens
de behandeling van een zaak de rechtsregels te laten wijzigen. Belangrijkste
reden hiervoor is dat dit de behandeling kan vertragen, hetgeen onwenselijk
is. Tegen deze achtergrond bepaalt het eerste lid
dat de onderhavige wet niet van toepassing zal zijn op alle bevelen en beslissingen
die voor 28 maart 2011 zijn ontvangen. Met andere woorden alle op na
die datum ontvangen bevelen en besluiten worden met inachtneming van de wijzigingen
behandeld.
 Het tweede lid vloeit rechtstreeks voort uit
artikel 8, derde lid, van het kaderbesluit en de door de Republiek Italië
bij de vaststelling van het kaderbesluit afgelegde verklaring, die is gepubliceerd
in PbEUI L97/26 van 16 april 2009. Het ligt verder niet in het voornemen
om van Nederlandse zijde te eisen reciprociteit te eisen. In Nederland uitgevaardigde
Europese aanhoudingsbevelen en Nederlandse beslissingen, houdende geldelijke
sancties en tot confiscatie kunnen vanaf de implementatiedatum ook door Italiaanse
uitvoerende autoriteiten volgens de nieuwe regels worden behandeld.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin 
 
 Transponeringstabel kaderbesluit verstekvonnissen 2009/299/JBZ 
 
 
 
 
 
 
 Artikel kaderbesluit verstekvonnissen
 Artikel in nationale wetgeving 
 
 
 
 
 1
 n.v.t.
 
 
 2, lid 1, 
 Overleveringswet:
artikelen 12, 12a, toegevoegd, artikel 45, lid 1, b geschrapt, artikelen 45a
en 45b toegevoegd; Wetboek van Strafvordering: artikel 408, lid 3, aangevuld 
 
 
 2, lid 2,
 artikel 12 Overleveringswet 
 
 
 2, lid 3,
 punt (d) bijlage
2 Overleveringswet 
 
 
 3, lid 1,
 Wet wederzijdse
erkenning en tenuitvoerlegging strafrechtelijke sancties 2008 (voortaan: wet
erkenning): artikel 13, lid 1, f en g geschrapt en art. 13a, lid 1, toegevoegd. 
 
 
 3, lid 2,
 Wet erkenning:
art. 13a, lid 2, toegevoegd
 
 
 3, lid 3,
 Uitvoeringsbesluit
wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging geldelijke sancties en beslissingen
tot confiscatie: art. 2, A, punt h, 3 
 
 
 4, lid 1,
 Wet erkenning:
art. 24,lid 1, f en g geschrapt art. 24a, lid 1 toegevoegd 
 
 
 4, lid 2,
 Wet erkenning:
art. 24a, lid 2, toegevoegd 
 
 
 4, lid 3,
 art. 2, B, punt
j, Uitvoeringsbesluit wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging geldelijke
sancties en beslissingen tot confiscatie 
 
 
 5
 zal worden uitgevoerd
in implementatie in de Nederlandse wetgeving van kaderbesluit 2008/909/JBZ 
 
 
 6
 zal worden uitgevoerd
bij de implementatie in de Nederlandse wetgeving van kaderbesluit 2008/947/JBZ
 
 
 7
 n.v.t. 
 
 
 8, lid 2,
 Artikel IV,
lid 1, 
 
 
 8, lid 3,
 Artikel IV,
lid 2. 
 
 
 9
 n.v.t.