shega-insight/dfs-glossary huggingface dataset:
Term: የአገልግሎት ነጥብ (Access Point)
Category: Channel
Definition: ተጠቃሚዎች፤ ክፍያዎችን፣ ገንዘብ መላክ/መቀበልን፣ ወይም እገዛ ማግኘትን የመሳሰሉ የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎቶችን ማከናወን የሚችሉበት ቦታ ሲሆን፤ ቦታውም በአካል (በገጽ-ለገጽ) አሊያም በዲጂታል (በርቀት) ሊሆን ይችላል፡፡ የባንክ ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤት፣ ኤ/ቲ/ኤም ማሽን፣ የፖስ ማሽን፣ የወኪል መደብር፣ የእጅ ስልክ፣ እና ኮምፒዩተር የአገልግሎት ነጥቦች ወይም ቦታዎች ናቸው፡፡
Definition (English): A physical or digital location where users can interact with digital financial services-such as making payments, sending money, or getting support. Access points can include bank branch offices, ATMs, terminals at the POS, agent outlets, mobile phones, and computers.
Example: አንድ ግለሰብ በሞባይል-ዋሌቱ ውስጥ ያለውን ቀሪ ገንዘቡን ለማወቅ፤ የሞባይል-ገንዘብ ወኪል ሆኖ ወደሚሠራ ሱቅ በመሄድ ወይም በመደበኛ የእጅ ስልኩ የዩ/ኤስ/ኤስ/ዲ/ ኮድን በማስገባት መጠየቅ ይችላል፡፡ ሁለቱም ዘዴዎች አንደ አገልግሎት ነጥቦች ይቆጠራሉ፡፡
Example (English): A mobile money agent kiosk or a USSD code on a basic phone that allows users to check their balance are both considered access points.
Term: ተደራሽነት (Accessibility)
Category: Concept
Definition: በሰዎች የቦታ ርቀት፣ በትምህርት ደረጃ፣ እና በአካል የመገኘት ችሎታ፤ ብሎም ቴክኖሎጂ የመጠቀም ዕድል በመኖር እና ባለመኖር ሳይገደብ፤ የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት አቅርቦት ሲኖር እና የሰዎች ተጠቃሚነት የተረጋገጠ ሲሆን ነው፡፡
Definition (English): The ease with which individuals-regardless of their location, literacy level, physical ability, or access to technology-can use and benefit from digital financial services.
Example: በመደበኛ የእጅ ስልኮች ላይ በአገርኛ ቋንቋ የዩ/ኤስ/ኤስ/ዲ/ ኮዶችን በማስገባት የሚያስተናግድ የሞባይል-ገንዘብ አገልግሎት ሰጪ፤ አገልግሎቱ ስማርት የእጅ ስልክ ለሌላቸው የገጠር ተጠቃሚዎች ጭምር ተደራሽ ነው፡፡
Example (English): A mobile money service that works via USSD and provides instructions in local languages is considered accessible to rural users without smartphones.
Term: ሒሳብ (እንደ አገባቡ የሒሳብ ቁጥር) (Account)
Category: Product/Instrument
Definition: የፋይናንስ አገልግሎት ሰጪ፤ የአንድ ደንበኛውን ግላዊ መረጃ የሚሰንድበት ዓይነተኛ ቋት ሲሆን፤ ይህም ደንበኛው ገንዘብ ለማስቀመጥ፣ ውርኝትን/የገንዘብ እንቅስቃሴን ለመከታተል፣ ብሎም ገንዘብ መላክ፣ መቀበል፣ እና መቆጠብን የመሳሰሉ አገልግሎቶችን ለማግኘት ያስችለዋል፡፡
Definition (English): A personal record with a financial service provider where users can store money, track transactions, and access services like sending, receiving, or saving funds.
Example: የሞባይል-ገንዘብ የሒሳብ ቁጥር ያላቸው የገጠር ነዋሪዎች፤ በእጅ ስልካቸው አማካኝነት ለቤተሰባቸው ገንዘብ ለመላክ፣ ዕቃ ሲገዙ ለመክፈል፣ እና ሐዋላን ለመቀበል ይችላሉ፡፡
Example (English): A mobile money account lets users in rural areas send money to family, pay for goods, and receive remittances using their phone.
Term: ህልው ተጠቃሚ (Active User)
Category: Metric
Definition: ገንዘብ መላክ፣ ክፍያዎችን መፈጸም፣ ወይም ልዩ ልዩ የፋይናንስ ተግባራትን የመሳሳሉ ውርኝቶችን ለማከናወን፤ የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎትን አዘውትሮ የሚገለገል አካልን (ግለሰብ፣ ድርጅት) ይገልጻል፡፡
Definition (English): A person that regularly uses digital financial services to perform transactions such as sending money, making payments, or accessing financial products.
Example: በሞባይል-ገንዘብ አማካኝነት በየሳምንቱ ለቤተሰቡ ገንዘብ የሚልክ፣ የአየር ጊዜ የሚገዛ፣ እና ማዳበሪያ የሚሸምት አርሶ-አደር፤ እንደ ‹‹ህልው ተጠቃሚ›› ይቆጠራል፡፡
Example (English): A farmer who uses their mobile money every week to send money to family, buy airtime, and pay for fertilizer is considered an active user.
Term: ወኪል (Agent)
Category: Role/Actor
Definition: ከወካዩ ድርጅት በተሰጠው ሥልጣን መሠረት፤ ጥሬ ገንዘብ ገቢ እና/ወይም ወጪ ማድረግን፣ ሒሳብ መክፈትን፣ እና ለደንበኞች እገዛ መስጠትን የመሳሰሉ የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎቶችን የሚሠራ ግለሰብ ወይም ድርጅት ነው፡፡
Definition (English): A person or business authorized to provide digital financial services on behalf of a provider—such as cash-in, cash-out, registration, and customer support.
Example: ወኪል የሆነ ባለሱቅ፤ በባንክ ወይም በ[ዲጂታል] ዋሌት አገልግሎት ሰጪ ምትክ ወይም ፈንታ፤ ደንበኞች ገንዘባቸውን ከሞባይል-ገንዘብ ሒሳባቸው እንዲያወጡ ወይም እንዲያስገቡ ያግዛቸዋል፡፡
Example (English): A shop owner helps customers deposit or withdraw money from their mobile money on behalf of a bank or wallet provider is an agent.
Term: የወኪል ትስስሮሽ (Agent Network)
Category: Infrastructure
Definition: በአንድ የፋይናንስ አገልግሎት ሰጪ ሥር ሆነው፤ በተለያዩ ቦታዎች፤ ጥሬ-ገንዘብ ገቢ እና/ወይም ወጪ ማድረግ፣ ሒሳብ መክፈት፣ እና ለደንበኞች እገዛ መስጠት የመሳሰሉ የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎቶችን የሚሰጡ የወኪሎች ስብስብ ወይም ቡድን ነው፡፡
Definition (English): A group of agents working under a financial service provider to deliver DFS like cash-in, cash-out, registration, and support across different areas.
Example: በወኪል ትስስሮሽ ከሚታቀፉት ውስጥ አንዱ፤ በእጅ ስልክ ወይም በመታወቂያ አማካኝነት ለአካባቢው ማኅበረሰብ አባላት የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎቶችን የሚሰጥ ሱቅ ነው፡፡
Example (English): An agent network may include, mobile vendors who help people access digital financial services in their communities using phones and ID cards.
Term: የወኪል መደብር (Agent Outlet)
Category: Channel
Definition: አንድ ወይም ብዙ የዲጂታል ፋይናንስ ድርጅቶችን ወክሎ፤ ለደንበኞች የምዝገባ እንዲሁም የጥሬ-ገንዘብ ገቢ እና/ወይም ወጪ አገልግሎት የሚሰጥበት ሥፍራ ነው፡፡ ወኪሉ በተመሳሳይ ወቅት ከአንድ በላይ የዲጂታል ፋይናንስ ድርጅቶችን ወክሎ የሚሠራ ከሆነ፤ ከአንድ በላይ የወኪል ስንቆች አሉት ማለት ነው፡፡ አብዛኛው የወኪል መደብሮች፤ የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎትን ከዋናው ሥራቸው ላይ በተደራቢነት የሚያከናውኑ አነስተኛ እና መካከለኛ ኢንተርፕራይዞች ናቸው፡፡
Definition (English): A physical location that carries one or more agent tills, enabling it to perform enrolment as well as cash-in and cash-out transactions for customers on behalf of one or more providers. Agent outlets may have other businesses (typically SMEs) and support functions.
Example: የወኪል መደብር የሚባለው፤ የደንበኞችን የእጅ ስልክ እና መታወቂያ ተጠቅሞ ገንዘብ ማስገባት፣ ጥሬ-ገንዘብ ወጪ ማድረግ፣ አሊያም የሞባይል-ገንዘብን የተመለከቱ እገዛዎችን የሚሰጥ አካል (ለምሳሌ አነስተኛ የችርቻሮ ሱቅ) ነው፡፡
Example (English): An agent outlet can be a small retail shop where customers go to send money, cash out, or get help with their mobile money using their phone and ID.
Term: የወኪል ስንቅ (Agent Till)
Category: Infrastructure
Definition: የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት ሰጪው/ወካዩ፤ ለወኪሉ የሚከፍትለት የዲጂታል ሒሳብ ወይም ዋሌት ሲሆን፤ ይህም ወኪሉ የደንበኞቹን የገቢ እና የወጪ ጥያቄዎችን የሚያስተናግድበት ወረት (የሥራ ማስኬጃ ገንዘብ) የሚቀመጥበት ነው፡፡
Definition (English): A digital account or wallet assigned to an agent by a financial service provider, used to manage float (working capital) for processing customer transactions like deposits and withdrawals.
Example: አንድ ወኪል፤ ወደ ሞባይል-ዋሌታቸው ገንዘብ ማስገባት ከሚሹ ደንበኞች ገንዘብ ተቀብሎ ለማኖር፤ እንዲሁም ጥሬ-ገንዘብ ሲፈልጉ አውጥቶ ለመስጠት፤ እና ለመሳሰለው ጉዳይ የወኪል ስንቅን ይጠቀማል፡፡
Example (English): An agent uses their till to receive money from customers who want to deposit into their mobile wallets, and to give out cash when customers withdraw.
Term: ጀማይ (Aggregator)
Category: Role/actor
Definition: በርካታ የፋይናንስ አገልግሎት ሰጪዎችን ከተጠቃሚዎች ወይም ወኪሎች ጋር የሚያገናኝ አማካይ ድርጅት ወይም ፕላትፎርም ሲሆን፤ ውርኝቶችን ያቀባብላል፤ የእርስ በርስ መሰናሰልን ያመቻቻል፤ ተቋም/ፕላትፎርም-ዘለል ተናባቢነትን (interoperability) ያረጋግጣል፡፡ አንድ ጀማይ ለመሥራት የሚፈቀድለት ነገሮች አብዛኛውን ጊዜ በአሠራር ደንቦች ይወሰናሉ፡፡
Definition (English): A company or platform that connects multiple financial service providers to users or agents, helping to route transactions, manage integrations, and ensure interoperability. Scheme rules often specify what aggregators are allowed to do.
Example: ጀማይ፤ አንድ የሞባይል-ገንዘብ አገልግሎት በሁሉም የተለያዩ ባንኮች እና ቴሌኮሞች ጭምር ላይ መገልገል እንዲቻል የሚያደርግ አማካይ አካል ሲሆን፤ ይህም ተጠቃሚዎች በእያንዳንዱ አገልግሎት ሰጪ ዘንድ በተናጠል ሒሳብ መክፈት ሳያስፈልጋቸው፤ ደንበኛ ከሆኑበት ከአንዱ አገልግሎት ሰጪ ወደሌላው አገልግሎት ሰጪ ገንዘብ መላክ ወይም ቢል መክፈል ያስችላቸዋል፡፡
Example (English): An aggregator enables a mobile money to work across different banks and telecoms, so users can send money or pay bills without needing separate accounts for each provider.
Term: መተግበሪያ (App)
Definition: መተግበሪያ ማለት፤ ገንዘብ ለመላክ፣ ክፍያዎችን ለመፈጸም፣ ቀሪ ገንዘብን ለማወቅ፣ አሊያም ተቀማጭን ለመቆጠብ የመሳሰሉ የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎቶችን ለማግኘት፤ ተጠቃሚዎች በስማርት የእጅ ስልኮቻቸው ወይም በታብሌቶቻቸው ላይ የሚጭኑት ሶፍትዌር ነው፡፡
Definition (English): An app is a software program that users can download on smartphones or tablets to access digital financial services like sending money, paying bills, checking balances, or saving.
Example: የታክሲ ሹፌር [በእጅ ስልኩ ላይ በጫነው] የፋይናንስ መተግበሪያ አማካኝነት፤ ከደንበኞቹ ዲጂታል ክፍያዎችን ይቀበላል፤ የነዳጅ ካርድን ይሞላል፤ ብሎም የየእጅ ስልክ ዳታ ሒሳብን ይከፍላል፡፡
Example (English): A taxi driver uses a financial app to receive digital payments from customers, top up fuel cards, and pay for mobile data.
Term: አሁናዊ ሒሳብ (Balance)
Category: Metric
Definition: በተጠቃሚ ሒሳብ ወይም ዋሌት ውስጥ አሁን ላይ ያለው የገንዘብ መጠን ማለት ነው፡፡ ይህም ተጠቃሚው ምን ያህል ገንዘብ መክፈል፣ መላክ፣ ወይም ማውጣት እንደሚችል የሚያሳይ አኃዝ ነው፡፡
Definition (English): The amount of money currently available in a user's account or wallet. It shows how much the user can spend, send, or withdraw.
Example: ምንም ገንዘብ ያልነበረው የአቶ አበበ የባንክ ሒሳብ፤ በትላንትናው ዕለት 4 ሺህ ብር ገቢ ከተደረገበት በኋላ፤ አቶ አበበ ዛሬ 1 ሺህ ብር ወጪ ስላደረገ፤ የአቶ አበበ አሁናዊ ሒሳብ 3 ሺህ ብር ነው፡፡
Term: የባንክ ሒሳብ (እንደ አግባቡ የደንበኞች የባንክ ሒሳብ) (Bank Accounts)
Category: Products/Instrument
Definition: የደንበኞች የባንክ ሒሳብ ማለት፤ በፋይናንስ ተቋሙ የሚሰነድ የግለሰቦች ወይም የድርጅቶች መረጃ ሲሆን፤ ተጠቃሚዎች ገንዘብ ማስቀመጥ፣ መቀበል፣ ብሎም ገንዘብ ማውጣት፣ ማዘዋወር፣ እና መቆጠብን የመሳሰሉ አገልግሎቶችን ለማግኘት ያስችላቸዋል፡፡ አገልግሎቶቹን በቅርንጫፎች፣ በኤ/ቲ/ኤም/፣ አሊያም በእጅ ስልክ (በዩ/ኤስ/ኤስ/ዲ/ ኮድ ወይም በመተግበሪያ) ማግኘት የሚቻል ሲሆን፤ አገልግሎቱ የተገኘው በእጅ ስልክ ከሆነ ደግሞ ‹‹የሞባይል ባንክ አገልግሎት›› ይሰኛል፡፡
Definition (English): A bank account is a personal or business record held by a financial institution where users can store money, receive payments, and access services like withdrawals, transfers, and savings. It can be accessed through branches, ATMs, USSD or mobile apps, in which case it is sometimes referred to as mobile banking.
Example: እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ ወ/ት አበበች የቤቷን የኤሌክትሪክ ቢል ክፍያ ትፈጽም የነበረው ወደ ኤሌክትሪክ ኃይል ኮርፖሬሽን ቅርንጫፍ ጽ/ቤት በአካል በመሄድ ነበር፡፡ ነገር ግን ኮርፖሬሽኑ የጥሬ-ገንዘብ ክፍያን በማስቀረት ደንበኞች በዲጂታል ፋይናንስ አማራጮች ክፍያቸውን እንዲፈጽሙ የሚያስችል አሠራር በመጀመሩ፤ ወ/ት አበበች የባንክ ሒሳብ መክፈት አስፈልጓታል፡፡
Term: ቢል ክፍያ (Bill payment)
Category: Use case
Definition: አንድ ተጠቃሚ በዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት አማካኝነት እንደ ኤሌክትሪክ፣ ውሀ፣ እና ኢንተርኔት/በይነ-መረብ ለመሳሰሉ ግልጋሎቶች (utilities)፤ ብሎም ለትምህርት ቤት እና ለመሰል አገልግሎቶች የሚጠበቅበትን ክፍያ ሲፈጽም የሚኖረው የፋይናንስ ውርኝት ነው፡፡ 
የቢል ክፍያዎችን፤ በሞባይል-ገንዘብ፣ በባንክ አገልግሎት መተግበሪያዎች፣ በዩ/ኤስ/ኤስ/ዲ/ ኮድ፣ ወይም በወኪል መደብሮች አማካኝነት መፈጸም ይቻላል፡፡
Definition (English): A financial transaction where a user pays for services or utilities—such as electricity, water, internet, or school fees-using digital financial services. Bill payments can be made through mobile money, banking apps, USSD, or agent outlets.
Example: አንድ ግለሰብ ወደ ሞባይል-ገንዘብ ወኪል ሄዶ ጥሬ-ገንዘብ ከሰጠው በኋላ፤ የኤሌክትሪክ/የመብራት ካርዱን የዲጂታል ገንዘብ እንዲሞላለት ጠየቀው፡፡
Example (English): A person visits a mobile money agent, gives cash, and asks the agent to recharge their electricity card digitally.
Term: ቢል መጋራት (Bill Spliting)
Definition: ሁለት እና ከዚያ በላይ ሰዎች፤ እንደ ምግብ፣ መጓጓዣ፣ እና ግልጋሎት (utility) የመሳሰሉ ወጪዎችን በመካፈል፤ እያንዳንዳቸው የየድርሻቸውን በዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት አማካኝነት የሚከፍሉበት ሁኔታ ነው፡፡
Definition (English): Bill splitting is when two or more people share the cost of a payment—such as a meal, transport, or utility- and each person pays their portion using digital financial services.
Example: በቡድን ሆነው በምግብ ቤት የተመገቡ ጓደኛማቾች፤ በቢሉ/በደረሰኙ ከተጠቀሰው ድምር ሒሳብ ለእያንዳንዳቸው በነፍስ-ወከፍ የሚደርስባቸውን መጠን፤ በሞባይል-ገንዘብ አማካኝነት ስለከፈሉ ቢል ተጋርተዋል፡፡
Example (English): A group of friends who eat at a restaurant use mobile money to each pay their share of the total bill.
Term: መበደር (እንደአገባቡ ብድር) (Borrowing)
Category: Product/Instrument
Definition: መበደር/ብድር ማለት፤ አንድ ተጠቃሚ እንደ ባንክ፣ አነስተኛ የፋይናንስ ድርጅት፣ ወይም የዲጂታል ብድር አቅራቢ ካሉ ከመደበኛ የፋይናንስ አገልግሎት ሰጪዎች ገንዘብን መውሰድ ሲሆን፤ ይህም ገንዘቡን ቆይቶ ለመመለስ በመስማማት ነው፡፡ አብዛኛውን ጊዜ ብድሩ ወለድ ይሰላበታል፡፡ ብድሩን በእጅ ስልክ (በመተግበሪያዎች አሊያም በዩ/ኤስ/ኤስ/ዲ/ ኮድ)፣ ወይም በወኪል-አገዝ አገልግሎት አማካኝነት ማግኘት ይቻላል፡፡
Definition (English): Borrowing is when a user receives money from a formal financial service provider—such as a bank, microfinance institution, or digital credit platform—with an agreement to repay it later, often with interest. Borrowing can be accessed through mobile apps, USSD, or agent-assisted services.
Example: አንድ ነጋዴ፤ ፈቃድ ባለው የአነስተኛ ፋይናንስ ተቋም በወጣ የእጅ ስልክ መተግበሪያ አማካኝነት ገንዘብ ተበድሮ የሱቁን ዕቃ ያሟላ ሲሆን፤ ብድሩም በየሳምንቱ በተከታታይ ክፍያዎች/ተቆራጮች የሚመመለስ ነው፡፡
Example (English): A small shop owner borrows money through a mobile app offered by a licensed microfinance institution to restock goods and agrees to repay in weekly installments.
Term: ጅምላ ክፍያ (Bulk payments)
Category: Use Case
Definition: በዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት ማእቀፍ፤ አንድ ድርጅት ወይም ግለሰብ በአንድ ጊዜ ለብዙ ተቀባዮች ገንዘብ እንዲልክ የሚያስችለው አሠራር ነው፡፡ አብዛኛውን ጊዜ ደሞዝተኞችን፣ ሻጮች/አቅራቢዎችን፣ እና የማኅበራዊ ዋስትና ተጠቃሚዎችን ለመክፈል የሚውል አሠራር ሲሆን፤ የሚከወነውም በሞባይል-ገንዘብ ዳሽቦርዶች፣ በባንክ ፖርታሎች፣ ወይም በተቀናጁ የሶፍትዌር ማናበቢያዎች (integrated APIs)፤ እና በመሳሰሉት መደበኛ አሠራሮች አማካኝነት ነው፡፡
Definition (English): Bulk payments refer to a digital financial service that allows organizations or individuals to send money to multiple recipients at once. This is commonly used for salaries, vendor payments, or social transfers, and is processed through formal platforms such as mobile money dashboards, banking portals, or integrated APIs.
Example: አንድ ኩባንያ በሞባይል-ገንዘብ ፕላትፎርም አማካኝነት፤ በአንድ ውርኝት ብቻ ለሁሉም ሠራተኞቹ ወርኃዊ ደሞዛቸውን በየግል [ኢ-] ዋሌታቸው እንዲገባ አድርጓል፡፡ ይህ መሰል አሠራር ጅምላ ክፍያ ይባላል፡፡
Example (English): A company uses a mobile money platform to send monthly salaries to all its employees’ wallets in one transaction.
Term: የዱቤ ግዢ (Buy Now, Pay Later (BNPL))
Category: Product/Instrument
Definition: ደንበኞች ዕቃዎችን ወይም አገልግሎቶችን አሁን ወስደው፤ ነገር ግን ዋጋውን ቆይተው እንዲከፍሉ የሚያስችላቸው አሠራር ሲሆን፤ ብዙውን ጊዜ የአከፋፈሉ ዘዴ ደግሞ ወደፊት ባሉ በተለያዩ የጊዜ እርከኖች ላይ ነው፡፡ አገልግሎቱ ባብዛኛው በዲጂታል ዘዴዎች ወይም መተግበሪያዎች የሚሰጥ ሲሆን፤ ወለድ ወይም የአገልግሎት ክፍያ ሊጠየቅበትም ላይጠየቅበትም ይችላል፡፡
Definition (English): A payment option that lets customers buy goods or services immediately and pay for them later, often in installments. It is usually offered through digital platforms or apps and may or may not include interest or fees.
Example: ‹‹መሠረ›› ሱፐርማርኬት፤ ‹‹ሀለሐ›› ከሚሰኝ የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት ሰጪ ጋር ባለው ስምምነት መሠረት፤ የ‹‹ሀለሐ›› ደንበኞች በወር እስከ 3 ሺህ ብር ድረስ ከ‹‹መሠረ›› ሱፐርማርኬት የዱቤ ግዢ መፈጸም ይችላሉ፡፡ ሸማቾቹ ዕቃውን ከወሰዱ በኋላ እስከ 6 ወራት ድረስ የዕቃውን ዋጋ ከእነወለዱ ለ‹‹ሀለሐ›› ከከፈሉ በኋላ፤ ‹‹ሀለሐ›› ደግሞ ለ‹‹መሠረ›› የዕቃውን ዋጋ ብቻ ያስተላልፍለታል፡፡
Term: ክፍት ዑደት (Open loop)
Category: Infrastructure
Definition: ተጠቃሚዎች ወደተለያዩ ፕላትፎርሞች እና አገልግሎት ሰጪዎች ገንዘብን ለመላክ፣ ለመቀበል፣ ወይም ለመክፈል የሚፈቅድ የዲጂታል ፋይናንስ አሠራር ነው፡፡ ገንዘቡ ወደ ሌሎች ባንኮች፣ የሞባይል-ሙዳዮች፣ እና ሌሎች የፋይናንስ አገልግሎት ሰጪዎች ማስተላለፍን ይፈቅዳል፡፡
Definition (English): An open loop is a digital financial system where users can send, receive, or spend money across different platforms and providers. It allows money to move between banks, mobile wallets, and other financial services.
Example: አቶ መንሱር እርሱ ከሚጠቀምበት ውጪ የሞባይል-ገንዘብ ከሚገለገለው ከአቶ ሸምሱ ገንዘብ ለመቀበል ስለቻለ፤ አቶ ሸምሱ ደንበኛ የሆነበት ፕላትፎርም ወይም ድርጅት ክፍት ዑደት ያለው አሠራርን ይከተላል ማለት ነው፡፡
Example (English): A merchant accepts payments from customers using different mobile money providers through an interoperable payment system.
Term: ዝግ ዑደት (Closed loop)
Category: Infrastructure
Definition: በአንድ አገልግሎት አቅራቢ/ድርጅት ውስጥ ባሉ ተጠቃሚዎች መካከል ብቻ ገንዘብ ለመላክ፣ ለመቀበል፣ ወይም ለመክፈል የሚያስችል የዲጂታል ፋይናንስ አሠራር ነው፡፡ ገንዘቡ ወደ ሌሎች ባንኮች ወይም የሞባይል-ገንዘብ አገልግሎት ሰጪዎች ሊተላለፍ አይችልም፡፡
Definition (English): A closed loop is a digital financial system where users can only send, receive, or spend money within the same provider’s platform. The money cannot be transferred to other banks or mobile money services.
Example: ደሞዙን ዝግ ዑደት ባለው ዋሌት የተቀበለ አንድ ሠራተኛ፤ ከዋሌቱ እየቀነሰ የአየር ጊዜ ለመግዛት እና አንዳንድ ቢሎችን ለመክፈል ቢችልም፤ ነገር ግን ደሞዙን ወደ ባንክ ሒሳቡ መላክ አይችልም፡፡
Example (English): A worker receives their salary in a closed-loop wallet and uses it to buy airtime and pay bills, but cannot move the money to a bank account.
Term: ኮሚሽን (Commissions)
Category: Pricing
Definition: የተጠቃሚዎችን ገንዘብ ለማስቀመጥ፣ ለማውጣት፣ ወይም ሒሰብ ለመክፈት ላደረጉት አገልግሎት፤ ለወኪሎች ወይም አገልግሎት ሰጪዎች የሚሰጥ ክፍያ ነው፡፡
Definition (English): Commissions are earnings paid to agents, or service providers for for helping users deposit, withdraw, or register for services (for facilitating financial transactions or services)
Example: አንድ የሞባይል-ገንዘብ ወኪል፤ ገቢ-በጥሬ፣ ቢል ክፍያ፣ ወይም የ[ሞባይል-]ዋሌት ሒሳብ መክፈት የመሳሰሉ አገልግሎቶችን በሚሰጥበት ወቅት፤ ባከናወነው በእያንዳንዱ ስኬታማ ውርኝት የሚሰላ ኮሚሽን ያገኛል ወይም ይወስዳል፡፡
Example (English): A mobile money agent earns a commission for each successful transaction they assist with, such as cash-in, bill payment, or wallet registration.
Term: የአገልግሎት ክፍያ (Fees)
Category: Pricing
Definition: የአገልግሎት ክፍያ ማለት፤ አንድ ደንበኛ የፋይናንስ አገልግሎቶችን ስለተጠቀመ እንዲከፍል የሚጠየቀው አነስተኛ መጠን ያለው ገንዘብ ነው፡፡ በዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት ዘርፍ ውስጥ፤ እንደ ገንዘብ መላክ፣ ጥሬ-ገንዘብ ማውጣት፣ ወይም የቢል ክፍያዎች መፈጸም፣ እና የመሳሰሉ ውርኝቶች ላይ የአገልግሎት ክፍያ ሊጠየቅባቸው ይችላል፡፡ የአገልግሎት ክፍያው፤ አብዛኛውን ጊዜ ከተጠቃሚው ሒሳብ ወይም ዋሌት ላይ ወዲውኑ ተቀናሽ የሚደረግ ነው፡፡
Definition (English): Fees are small amounts of money charged to users for using financial services. In digital financial services, fees may apply to transactions like sending money, withdrawing cash, or paying bills. These fees are usually deducted automatically from the user’s account or wallet.
Example: አንድ ተጠቃሚ፤ ከራሱ የሞባይል-ዋሌት ወደ ሌላ ሰው ሒሳብ ገንዘብ ሲያስተላልፍ፤ አነስተኛ የአገልግሎት ክፍያ እንዲከፍል ይደረጋል፡፡
Example (English): A user is charged a small fee when transferring money from their mobile wallet to another person’s account.
Term: ማኅበረሰብ-ሠራሽ ፋይናንስ (Community-Based Finance)
Category: Concept
Definition: ገንዘብ ለመቆጠብ፣ ለመበዳደር፣ ወይም ርስበርስ በገንዘብ ለመተጋገዝ ሰዎች የሚሰባሰቡበት ዘልማዳዊ ወይም አካባቢያዊ የመረዳጃ ሥርዓት ነው፡፡ መሰል ሥርዓቶች በመተማመን እና በማኅበራዊ ትስስር ላይ የተመረኮዙ ናቸው፡፡
Definition (English): Community-based finance refers to traditional systems where people come together to save, lend, or support each other financially. These systems are based on trust and social ties.
Example: ጎረቤታማቾች በጀመሩት ዕቁብ፤ እያንዳንዱ አባል በቁርጥ የተወሰነ ሳምንታዊ መዋጮ የሚከፍል ሲሆን፤ በየሳምንቱ በሚወጣው ዕጣ መሠረት ለአንድ ባለዕድል የሁሉም አባላት ድምር መዋጮ ይሰጠዋል፡፡ ይህ መሰል አሠራር ማኅበረሰብ-ሠራሽ ፋይናንስ ይሰኛል፡፡
Example (English): A group of neighbors form an Equb where each member contributes a fixed amount weekly, and one member receives the total amount in rotation.
Term: ብድር (Credit)
Category: Product/instrument
Definition: ብድር ማለት፤ አንድ ተጠቃሚ ከመደበኛ የፋይናንስ አገልግሎት ወይም ከዲጂታል ፕላትፎርም፤ መልሶ ለመክፈል (አብዛኛውን ጊዜ ከእነ ወለዱ) በመስማማት የሚቀበለው ገንዘብ ነው፡፡
Definition (English): Credit is money provided to a user by a formal financial institution or digital platform with the agreement that it will be paid back later, usually with interest.
Example: አንድ የሞባይል-ገንዘብ ተጠቃሚ፤ ፈቃድ ካለው የዲጂታል ብድር አገልግሎት ሰጪ ብድር የወሰደ ሲሆን፤ ብድሩንም በአንድ ወር ውስጥ ከጥቂት ወለድ ጋር መልሶ ለመክፈል በመስማማት ነው፡፡
Example (English): A mobile money user receives credit through a licensed digital lending service and agrees to repay the amount over one month with a small interest fee.
Term: የብድር ካርድ (Credit card)
Category: Product/instrument
Definition: ባብዛኛው በባንኮች የሚሰጥ እና ከተዘዋዋሪ ብድር ዓይነቶች መካከል አንዱ ነው፡፡ የአገልግሎቱ ተጠቃሚዎች አስቀድሞ እስከተወሰነው የገንዘብ መጠን ድረስ መበደር እና የተበደሩትን ገንዘብ በቀጥታ ለሸመታ ለመክፈል አሊያም በጥሬ-ገንዘብ ለማውጣት ይችላሉ፡፡ ብድሩ ከተወሰነ ጊዜ በኋላ መልሶ መከፈል ያለበት ሲሆን፤ ወለድ እና/ወይም ተጨማሪ የአገልግሎት ክፍያ ሊጠየቅበት ይችላል፡፡
Definition (English): It is a type of revolving credit, typically issued by a bank, which allows borrowing funds to make purchases or withdraw cash, up to a predetermined limit. The borrowed money should be repaid, plus any applicable interest and fees, later.
Example: አቶ አበበ በባንክ የቁጠባ ሒሳቡ ውስጥ ምንም ገንዘብ ባይኖረውም፤ ከባንኩ የተሰጠው እና በወር እስከ 10 ሺህ ብር ድረስ መበደር የሚያስችለው የብድር ካርድ ተጠቃሚ ነው፡፡ አቶ አበበ አስቸኳይ የጤና እክል ስለገጠመው፤ በብድር ካርዱ አማካኝነት 6 ሺህ ብር ወጪ አድርጓል፡፡
Term: ባለስንቅ ካርድ (Debit card)
Category: Product / Instrument
Definition: ተጠቃሚው በባንክ ሒሳቡ ባስቀመጠው በራሱ ገንዘብ፤ ዕቃ ሲገዛ ለመክፈል ወይም ከኤ/ቲ/ኤም/ ጥሬ-ገንዘብን ለማውጣት ያገለግላል፡፡
Definition (English): A debit card is a card that lets you use your own money from your bank account to pay for things or take out cash from an ATM.
Example: የአቶ አበበ ባለስንቅ ካርድ፤ በባንክ ሒሳቡ ከተቀመጠው ገንዘብ ሌላ እላፊ ገንዘብ ወይም ብድር ሊሰጠው ስላልቻለ፤ የብድር ካርድ እንዲሰጠው አቶ አበበ ለባንኩ ማመልከቻ አስገብቷል፡፡
Term: የቅድመ-ክፍያ ካርድ (Prepaid card)
Category: Product/Instrument
Definition: አስቀድሞ ገንዘብ የገባበት ወይም የተሰነቀለት የክፍያ ካርድ ነው፡፡ ተጠቃሚው መገልገል የሚችለው፤ ወደ ካርዱ በተሞላው ገንዘብ ልክ ብቻ ነው፡፡ አገልግሎቱን ለመጠቀም የባንክ ሒሳብ መኖርን ግድ አይልም፡፡
Definition (English): A prepaid card is a payment card that has money loaded onto it in advance. The user can spend only the amount that is already on the card. It is not linked to a bank account and does not require borrowing.
Example: የባንክ ሒሳብ የሌለው አንድ ግለሰብ፤ አቅራቢው ወዳለው ወኪል ሂዶ ወደ የቅድመ-ክፍያ ካርዱ ገንዘብ አስሞላ፡፡ በካርዱ ያሻውን ግብይት ከማድረጉም በላይ፤ ክፍያዎችን ጭምር እየተቀበለበት ይገኛል፡፡ ካርዱ ያለ እጅ ስልክ ወይም ያለ ባንክ ሒሳብ፤ የዲጂታል ክፍያ አገልግሎቶችን ማግኘት ያስችላል፡፡
Example (English): A person without a bank account loads money onto a card at a nearby agent. They then use the card to pay for goods at a shop or receive payments for services. The card helps them access digital payments without needing a mobile phone or bank account.
Term: የብድር ታሪክ (Credit history)
Category: Process
Definition: የብድር ታሪክ ማለት፤ የአንድ ተጠቃሚ የቀደመ የብድር አወሳሰድ እና የብድር አከፋፈል ጠባይ ነው፡፡ ይህም የፋይናንስ ተቋማት፤ የተበዳሪው ግለሰብን ብድር የመመለስ ዝንባሌ ለመገምገም ይረዳቸዋል፡፡ በዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት ዘርፍ፤ የብድር ታሪክ የሚጠናቀረው፤ በእጅ ስልከ ከተደረጉ ውርኝቶች፣ ከተፈጸሙ የቢል ክፍያዎች፣ ወይም ከቀደሙ ብድሮች ሊሆን ይችላል፡፡
Definition (English): Credit history is a record of a user’s past borrowing and repayment behavior. It helps financial institutions assess how reliable a person is when it comes to repaying loans. In digital financial services, credit history may be built from mobile transactions, bill payments, or previous loans.
Example: አነስተኛ የዲጂታል ብድሮችን በተደጋጋሚ እየወሰደ ነገር ግን ሳይዘገይ ጊዜውን ጠብቆ መልሶ የሚከፍል ተጠቃሚ፤ አዎንታዊ የብድር ታሪክን ይገነባል፤ ይህም ተጠቃሚው ወደፊት መጠኑ የላቀ ብድር ሲጠይቅ በሚደረገው ግምገማ ላይ በጎ አስተዋጽኦ ይኖረዋል፡፡
Example (English): A user who regularly repays small digital loans on time builds a positive credit history, which may help them qualify for larger loans in the future.
Term: የብድር ብቁነት ደረጃ (Credit scoring)
Category: Process
Definition: በቀደመ የፋይናንስ ጠባይ ላይ ተመሥርቶ በሚካሄድ ግምገማ አማካኝነትየሚሰጥ ደረጃ ወይም ውጤት ሲሆን፤ የአንድ ተጠቃሚን ብድር የመመለስ አቅም የመመዘኛ ዘዴ ነው፡፡ በዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት ዘርፍ፤ ከዚህ ቀደም በእጅ ስልክ የተደረጉ ውርኝቶች፣ የቢል ክፍያዎች፣ እና የቁጠባ ዝንባሌን የተመለከቱ መረጃዎች፤ ስጋትን ለመገምገም እና የአንድ ተበዳሪን ብድር የመመለስ ብቃት ደረጃ ለማውጣት እንደ ግብአት ይውላሉ፡፡
Definition (English): Credit scoring is the process of evaluating a user’s ability to repay borrowed money by assigning a score based on their financial behavior. In digital financial services, credit scoring may use mobile transaction data, bill payments, and savings patterns to assess risk.
Example: አንድ የዲጂታል ብድር አቅራቢ የብድር ጥያቄን ከመፍቀዱ በፊት፤ [የተበዳሪውን] የሞባይል-ገንዘብ (ዋሌት) እንቅስቃሴ እና የአየር ጊዜ ግዢ ታሪክን በመመርኮዝ የብድር ብቁነት ደረጃን ያወጣል፡፡
Example (English): A digital credit provider uses mobile money (wallet) activity and airtime purchase history to generate a credit score before approving a loan request.
Term: የደንበኞች አገልግሎት (እንዳገባቡ የደንበኞች አገልግሎት ክፍል) (Customer Service)
Category: Process
Definition: የደንበኞች አገልግሎት [ክፍል] ማለት፤ ተጠቃሚዎች ችግራቸው እንዲፈታ፣ ጥያቄዎችን እንዲያቀርቡ፣ እና ስለ ሒሳባቸው ወይም ውርኝታቸው እገዛ ለማግኘት እንዲችሉ የፋይናንስ አገልግሎቱን በሚሰጠው አካል የሚሰጥ ድጋፍ ነው፡፡ ድጋፉ የሚሰጠው፤ በጥሪ ማእከላት፣ በእጅ ስልክ መተግበሪያዎች፣ የዩ/ኤስ/ኤስ/ዲ/ ኮዶችን በማስገባት፣ ወይም ወደ ወኪሎች በአካል በመሄድ ሊሆን ይችላል፡፡
Definition (English): Customer service refers to the support provided by financial service providers to help users solve problems, ask questions, and get assistance with their accounts or transactions. It can be offered through call centers, mobile apps, USSD menus, or in-person agents.
Example: የሞባይል-ገንዘብ ተጠቃሚ፤ በነጻ ጥሪ መስመር ወደ ደንበኞች አገልግሎት [ክፍል] በመደወል፤ ያልተሳካ ውርኝትን በማሳወቅ ችግሩ የሚፈታበትን እገዛ ለማግኘት ችሏል፡፡
Example (English): A mobile money user contacts customer service through a toll-free number to report a failed transaction and receives help to resolve the issue.
Term: የዳታ ጥበቃ (Data Protection)
Category: Policy
Definition: የተጠቃሚዎች ግላዊ እና የፋይናንስ መረጃዎችን ሳይበላሹ እና ሳይጋለጡ ማስቀመጥ፤ ብሎም በኃላፊነት መገልገል ማለት ነው፡፡ በዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት፤ ዳታን ያልተፈቀደላቸው አካላት እንዳያገኙት፣ ላልተገባ ዓላማ እንዳይውል፣ እና አፈትልኮ እንዳይወጣ መጠበቅ ማለት ነው፡፡
Definition (English): Data protection refers to the practices and policies that ensure users’ personal and financial information is kept safe, secure, and used responsibly. In digital financial services, this includes protecting data from unauthorized access, misuse, or leaks.
Example: የሞባይል-ገንዘብ አገልግሎት ሰጪ፤ የተጠቃሚዎችን ማንነት እና የውርኝት ታሪክ የሚመለከቱ መረጃዎች ፈቃድ ባልተሰጣቸው ሦስተኛ አካላት እጅ እንዳይወድቁ፤ የተመሰጠሩ መረጃዎችን እና የተቆለፉ ሰርቨሮችን ይጠቀማል፡፡ ይህም የዳታ ጥበቃ ይባላል፡፡
Example (English): A mobile money provider uses encryption and secure servers to protect users’ identity and transaction history from being accessed by third parties without consent.
Term: ተቀማጭ (Deposit)
Category: Use case
Definition: ተቀማጭ ማለት፤ አንድ ተጠቃሚ ወደ ሒሳቡ ወይም ወደ ሞባይል-ዋሌቱ የሚጨምረው ገንዘብ ነው፡፡ ተቀማጭን በእጅ ስልክ (በመተግበሪያ ወይም የዩ/ኤስ/ኤስ/ዲ/ ኮዶችን በማስገባት) አሊያም በሞባይል-ገንዘብ ወኪል አማካኝነት መጨመር ይቻላል፡፡
Definition (English): A deposit is when a user adds money to their account or mobile money (wallet). Deposits can be made through mobile apps, USSD, or with the help of a mobile money agent.
Example: አንድ ተጠቃሚ ለሞባይል-ገንዘብ ወኪል ጥሬ-ገንዘብ ሰጥቶ፤ ወኪሉ ገንዘቡን ወደ ተጠቃሚው የሞባይል-ዋሌት ገቢ አደረገለት፡፡
Example (English): A user gives cash to a mobile money agent, who then deposits the amount into the user’s mobile wallet for future use.