shega-insight/dfs-glossary huggingface dataset:
Term: የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎቶች (Digital Financial Services)
Definition: የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎቶች ማለት፤ እንደ የእጅ ስልክ፣ የበይነ-መረብ/ኢንተርኔት ፕላትፎርሞች፣ ኤ/ቲ/ኤም፣ እና የወኪል ትስስሮሽ በመሳሰሉ የዲጂታል አውታሮች አማካኝነት የሚሰጡ የፋይናንስ አገልግሎቶች ናቸው፡፡ እነዚህ አገልግሎቶች፤ ክፍያን፣ ቁጠባን፣ ብድርን፣ መድንን፣ እና የገንዘብ ማዘዋወርን (money transfers) የሚጨምሩ፤ ብሎም ተደራሽ፣ አስተማማኝ፣ እና ለአጠቃቀም ምቹ ሆነው የተሰናዱ ናቸው፡፡
Definition (English): Digital Financial Services (DFS) refer to financial services delivered through digital channels such as mobile phones, internet platforms, ATMs, and agent networks. These services include payments, savings, credit, insurance, and money transfers, and are designed to be accessible, secure, and convenient.
Example: አንድ ተጠቃሚ ቢል ለመክፈል፣ ገንዘብ ለመላክ፣ እና የአነስተኛ ብድር ጥያቄ ለማቅረብ የሞባይል-ገንዘብን መጠቀም ከቻለ፤ የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት ለተጠቃሚው ተደራሽ ነው ማለት ነው፡፡
Example (English): A user accesses digital financial services by using a mobile money to send money, pay bills, and apply for a small loan - all through their phone.
Term: የዲጂታል ክፍያ (Digital payment)
Definition: የእጅ ስልኮችን (በመተግበሪያ ወይም በዩ/ኤስ/ኤስ/ዲ/ ኮድ) አሊያም የሌሎች ዲጂታል ፕላትፎርሞችን በመጠቀም በኤሌክትሮኒክ አውታሮች አማካኝነት የሚደረግ የፋይናንስ ውርኝት ነው፡፡ የዲጂታል ክፍያ ዘዴ፤ ተጠቃሚዎች ያለ ጥሬ-ገንዘብ ቢል ለመክፈል፤ እንዲሁም ለዕቃ እና አገልግሎት ግዢ ክፍያ ለመፈጸም ያስችላዋል፡፡
Definition (English): Digital payments are financial transactions made electronically using mobile phones, apps, USSD, or other digital platforms. They allow users to pay for goods, services, or bills without using cash.
Example: አንድ ተጠቃሚ የኤሌክትሪክ ቢሉን ለመክፈል፤ ወደ ክፍያ ጣቢያ በአካል ከመሄድ ይልቅ በዩ/ኤስ/ኤስ/ዲ/ ኮድ አማካኝነት ከሞባይል-ዋሌቱ ስለከፈለ፤ የአከፋፈሉ ዘዴ የዲጂታል ክፍያ ነው፡፡
Example (English): A user pays for electricity using their mobile wallet through a USSD code, instead of going to a physical payment center
Term: የዲጂታል ውርኝት (Digital transaction)
Category: Use Case
Definition: ከጥሬ-ገንዘብ ውጪ ኮምፒዩተሮችን እና ስማርት የእጅ ስልኮችን በመሳሰሉ የኤሌክትሮኒክ ዘዴዎች የሚከናወኑ ማናቸውም ዓይነት የፋይናንስ እንቅስቃሴዎችን ይገለጻል፡፡ ይህም የበይነ-መረብ ግብይትን፣ በዲጂታል ክፍያ ዘዴዎች አማካኝነት ግለሰቦች የሚላላኩት ገንዘብን፣ የብድር ወይም የባለስንቅ ካርዶችን፣ የሞባይል-ዋሌትን፣ እና ቀጥተኛ የባንክ ዝውውሮችን ያጠቃልላል፡፡
Definition (English): A digital transaction is any financial exchange that occurs electronically, without physical cash, using devices like computers or smartphones. These include online shopping, sending money between individuals through various digital payment methods; using credit or debit cards, mobile wallets, and direct bank transfers.
Example: አቶ አበበ የዳሸን ባንክ ተጠቃሚ ሲሆን፤ በባንኩ ሒሳብ ስላለው የባንኩ ኤ/ቲ/ኤም/ ካርድ አለው፡፡ አቶ አበበ በራሱ በዳሽን ባንክ ኤ/ቲ/ኤም/ ማሽን አማካኝነት አማካኝነት ቀሪ ገንዘቡን ለማወቅ የሚያስችለውን ሂደት አከናወነ፡፡ ባንኩ ለዚህ አገልግሎት ክፍያ ባይጠይቀውም፤ የመረጃ ልውውጥ ተካሂዷል፡፡ ይህም እንደ አንድ የዲጂታል ውርኝት ይታያል፡፡ 
በዛሬው ዕለት አቶ ከበደ ወደ አቶ አበበ የባንክ ሒሳብ ሁለት ጊዜ ገንዘብ ገቢ አድርጓል፡፡ ላኪው አቶ ከበደ ገንዘቡን ያስገባው በእጅ ስልኩ አማካኝነት ከሞባይል-ዋሌቱ ቀንሶ ነበር፡፡ ስለዚህ ሁለቱም የፋይናንስ ውርኝቶች ያለ ጥሬ-ገንዘብ ስለተከናወኑ የዲጂታል ውርኝቶች ናቸው፡፡
Term: አቤቱታ አፈታት (Dispute Resultion)
Definition: አቤቱታ አፈታት ማለት፤ ከፋይናንስ ውርኝቶች ጋር የተያያዙ ችግሮችን ወይም አለመግባባቶችን ማስተናገድ እና መቅረፍ ነው፡፡ በዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት ዘርፍ፤ ያልተሳኩ ውርኝቶችን፣ በስህተት የተቆረጡ የአገልግሎት ክፍያዎችን፣ ወይንም በደንበኞች አገልግሎት ክፍል በኩል ያለባለቤቱ ፈቃድ ሒሳቡ በሌሎች እጅ መውደቅን የመሳሰሉ ክሥተቶችን ያጠቃልላል፡፡
Definition (English): Dispute resolution is the process of addressing and solving problems or disagreements related to financial transactions. In digital financial services, this includes handling failed transactions, incorrect charges, or unauthorized access through customer service channels.
Example: አንድ ተጠቃሚ ያልተሳካ የሞባይል-ገንዘብ ውርኝት እንደገጠመው ለአገልግሎት ሰጪው በማሳወቅ፤ ገንዘቡ ተመላሽ እንዲሆን ወይም በአግባቡ እንዲተላለፍ ጠየቀ፡፡ አቤቱታውን የተቀበለው አገልግሎት ሰጪ ድርጅት፤ ገንዘቡን ተመላሽ በማድረግ አቤቱታውን ፈትቷል፡፡
Example (English): A user reports a failed mobile money transfer and receives support from the provider to investigate and resolve the issue, either by refund or correction.
Term: ኢ-ንግድ (ኤሌክትሮኒክ ንግድ) (eCommerce)
Category: Use Case
Definition: ኢ-ንግድ ማለት፤ በበይነ-መረብ/ኢንተርኔት አማካኝነት ሸቀጦችን ወይም አገልግሎቶችን መግዛት እና መሸጥ ነው፡፡ ተጠቃሚዎች የሚሸምቱትን ለማፈላለግ፣ ለማዘዝ፣ እና በዲጂታል ዘዴ ለመክፈል፤ የበይነ-መረብ የመገበያያ ገጾችን፣ በማኅበራዊ ሚዲያ ላይ ያሉ ሱቆችን፣ እና የእጅ ስልክ መተግበሪያዎችን ሊጠቀሙ ይችላል፡፡
Definition (English): eCommerce refers to the buying and selling of goods or services over the internet. It includes online marketplaces, social media shops, and mobile apps where users can browse, order, and pay digitally.
Example: አንድ የአነስተኛ ኢንተርፕራይዝ ባለቤት በማኅበራዊ ሚዲያ ገጽ አማካኝነት የዕደ-ጥበብ ውጤቶችን አስተዋውቆ ከሸጠ በኋላ ክፍያውን በሞባይል-ገንዘብ ተቀብሏል፡፡ ስለዚህ በሁለቱ ወገኖች መካከል የተደረገው የግብይት ዓይነት ኢ-ንግድ ነው፡፡
Example (English): A small business owner sells handmade products through a social media page and receives payments via mobile money from customers.
Term: የዲጂታል ፋይናንስ ሥርዓተ-ምኅዳር (Digital Finance Ecosystem)
Category: Concept
Definition: የዲጂታል ፋይናንስ ሥርዓተ-ምኅዳር ማለት፤ የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎቶችን ለማቅረብ ተባብረው እየሠሩ ባሉ ግለሰቦች፣ ተቋማት፣ ቴክኖሎጂዎች፣ እና ሕገ-ደንቦች መካከል ያለው መስተጋብር ነው፡፡ ይህም፤ የሞባይል-ገንዘብ አገልግሎት ሰጪዎች፣ ባንኮች፣ ወኪሎች፣ ፊንቴኮች (fintechs)፣ ተቆጣጣሪ አካላት፣ እና ተጠቃሚዎችን ይጨምራል፡፡ ጠንካራ ሥርዓተ-ምኅዳር፤ በፋይናንስ አገልግሎቶች ውስጥ ተደራሽነትን፣ ኢኖቬሽንን፣ እና አመኔታን ይፈጥራል፡፡
Definition (English): An ecosystem refers to the network of individuals, institutions, technologies, and regulations that work together to deliver digital financial services. It includes mobile money providers, banks, agents, fintechs, regulators, and users. A strong ecosystem enables access, innovation, and trust in financial services.
Example: የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎቶች ሥርዓተ-ምኅዳር፤ አካታች-ፋይናንስን ለማስፋፋት ተባብረው የሚሠሩ የሞባይል-ገንዘብ ፕላትፎርሞችን፣ የወኪል ትስስሮሾችን፣ የመንግሥት ፖሊሲዎችን፣ ጀማሪ የፊንቴክ ድርጅቶችን፣ እና ሌሎችንም ይጨምራል፡፡
Example (English): A digital financial services ecosystem may include mobile money platforms, agent networks, government policies, and fintech startups working together to expand financial inclusion.
Term: ኢ-ገንዘብ (eMoney)
Category: Product/instrument
Definition: ኢ-ገንዘብ (ኤሌክትሮኒክ ገንዘብ)፤ በሞባይል-ዋሌት ወይም በበይነ-መረብ የሒሳብ ቁጥር ውስጥ በዲጂታል አምሳያ ወይም መልክ የተቀመጠ ገንዘብ ነው፡፡ ተጨባጩን ወይም እውነተኛውን ገንዘብ የሚወክል በመሆኑ፤ ክፍያዎችን ለመፈጸም፣ ገንዘብን ለመላክ ወይም ለመቀበል፣ እንዲሁም የፋይናንስ አገልግሎቶችን ለመጠቀም ያስችላል፡፡ ኢ-ገንዘብ ፈቃድ ባላቸው የፋይናንስ ተቋማት የሚወጣ እና ዋጋውም በጥሬ-ገንዘብ ካለው መጠን ጋር መሳ-ለመሳ ነው፡፡
Definition (English): eMoney (electronic money) is a digital form of money stored in mobile wallets or online accounts. It represents real money and can be used to make payments, send or receive funds, and access financial services. eMoney is issued by licensed financial institutions and backed by equivalent cash value.
Example: አንድ ተጠቃሚ፤ ወደ ሞባይል-ገንዘብ ወኪል ሄዶ ጥሬ-ገንዘብ ሲሰጠው፤ ወኪሉ ደግሞ የተቀበለውን ጥሬ-ገንዘብ በእኩል መጠን ወደ ኢ-ገንዘብ ለውጦ ወደ ተጠቃሚው የሞባይል-ዋሌት ገቢ አደረገለት፡፡ ስለዚህ ተጠቃሚው ከዚህ በኋላ ለተለያዩ ጉዳዮች በዲጂታል ዘዴ ክፍያ መፈጸም ይችላል ማለት ነው፡፡
Example (English): A user receives eMoney in their mobile wallet after depositing cash through a mobile money agent, and uses it to pay for services digitally.
Term: የኢ-ገንዘብ አውጪ (eMoney Issuer)
Definition: የኢ-ገንዘብ አውጪ ማለት፤ ጥሬ-ገንዘብን በኤሌክትሮኒክ-ገንዘብ አምሳያ ለመፍጠር እና ለማስተዳደር ፈቃድ የተሰጠው የፋይናንስ ተቋም ነው፡፡ እነዚህ ተቋማት፤ ኢ-ገንዘቡ እኩል ዋጋ ባለው ጥሬ-ገንዘብ የተደገፈ መሆኑን፤ ብሎም ተጠቃሚዎች ያለስጋት ገንዘባቸውን በዲጂታል ዘዴ ማጠራቀም፣ መላክ፣ እና መቀበል የሚችሉበት ሁኔታ መኖሩን የማረጋገጥ ኃላፊነት አለበት፡፡ በኢትዮጵያ ውስጥ፤ ባንኮች፣ የክፍያ መፈጸሚያ ሰነድ አውጪዎች፣ የአነስተኛ ፋይናንስ ተቋማት፣ ወይም ልዩ የሆነ የክፍያ አገልግሎት የሚሰጡ አካላት ከኢ-ገንዘብ አውጪዎች ተርታ ሊመደቡ ይችላሉ፡፡
Definition (English): An eMoney issuer is a licensed financial institution authorized to create and manage electronic money. These institutions ensure that eMoney is backed by equivalent cash value and that users can safely store, send, and receive money digitally. In Ethiopia, eMoney issuers may include banks, Payment Instrunment Issuers, microfinance institutions, or specialized payment service providers.
Example: ፈቃድ የተሰጠው እና ቁጥጥር የሚደረግበት የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት ሰጪ፤ የሞባይል-ዋሌት አገልግሎትን የሚሰጥ ሲሆን፤ ለዚህም እንዲያግዘው በብሔራዊ ባንክ ፈቃድ ኢ-ገንዘብን ያወጣል፡፡ ይህም ተጠቃሚዎች በዲጂታል ዘዴ ክፍያዎችን አንዲፈጽሙ ያስችላቸዋል፡፡
Example (English): A regulated company provides mobile wallet services and issues eMoney that users can use for payments, transfers, and savings.
Term: አካታች ፋይናንስ (Financial Inclusion)
Category: Concept
Definition: አካታች ፋይናንስ ማለት፤ አገልግሎት-አነስ (underserved)፣ ባንክ-አልቦ (unbanked) ወይም ባንክ-አነስ (underbanked) የኅብረተሰብ ክፍሎች ወደ መደበኛው የኢኮኖሚ ዘርፍ እንዲቀላቀሉ የሚያግዙ፤ ያልተቋረጡ እና የመክፈል አቅምን ያገናዘቡ የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎቶች አቅርቦት መኖር ነው፡፡
Definition (English): Financial inclusion is the ongoing provision of affordable digital financial services that help integrate the underserved, unbanked or underbanked population into the formal economy.
Example: አንድ ግለሰብ ምንም እንኳ የባንክ ሒሳብ ባይኖረውም፤ ገንዘብ ለመቆጠብ፣ ክፍያዎችን ለመቀበል፣ እና ቢል ለመክፈል የሞባይል-ገንዘብን ወይም የሞባይል-ዋሌትን ከተጠቀመ፤ የመደበኛ ፋይናንስ ሥርዓቱ አካል ሆኗል ማለት ነው፡፡ የእነዚህ መሰል አማራጮች መኖር፤ አካታች ፋይናንስን እውን ለማድረግ ያግዛል፡፡
Example (English): A person without a bank account uses a mobile money or wallet to save money, receive payments, and pay bills, becoming part of the formal financial system.
Term: የፋይናንስ ግንዛቤ (Financial Literacy)
Category: Concept
Definition: የፋይናንስ ግንዛቤ ማለት፤ የፋይናንስ አገልግሎቶችን የማወቅ እና በብቃት የመጠቀም ችሎታ ነው፡፡ ይህም አንዴት መቆጠብ፣ መበደር፣ በጀት ማውጣት፣ እና ገንዘብን በተመለከተ መረጃን ያማከለ ውሳኔ አሰጣጥን ማወቅ ይጨምራል፡፡ የፋይናንስ ግንዛቤ ያለው ተጠቃሚ፤ የሞባይል-ዋሌት፣ የዲጂታል ክፍያዎችን፣ እና የብድር አገልግሎት አማራጮችን ያለስጋት ለመዳሰስ እና ለመጠቀም ያስችለዋል፡፡
Definition (English): Financial literacy is the ability to understand and use financial services effectively. It includes knowing how to save, borrow, budget, and make informed decisions about money. In DFS, it helps users navigate mobile wallets, digital payments, and credit products safely.
Example: የፋይናንስ ግዛቤ ያለው ሰው በልበ-ሙሉነት፤ የብድር አማራጮችን ለማነጻጸር፣ አላስፈላጊ የአገልግሎት ክፍያዎችን ለማስቀረት፣ እና የሞባይል-ዋሌቱን በብቃት ለማስተዳደር ይቻለዋል፡፡
Example (English): A user with financial literacy can compare loan options, avoid unnecessary fees, and manage their mobile wallet confidently.
Term: ፊንቴክ (FinTech)
Category: Role/Actor
Definition: ፊንቴክ የእንግሊዝኛ አሕፅሮ-ቃል ሲሆን፤ የፋይናንስ አገልግሎቶችን ለማሻሻል ወይም ለማቅረብ ቴክኖሎጂ የሚጠቀም ድርጅትን ወይም አሠራርን ይገልጻል፡፡ ቴክኖሎጂው፤ የሞባይል-ገንዘብን፣ በዲጂታል ዘዴ ማበደርን፣ በበይነ-መረብ መክፈልን፣ እና የፋይናንስ አስተዳደር አሠራሮችን ይጨምራል፡፡
Definition (English): FinTech (Financial Technology) refers to companies or solutions that use technology to improve or deliver financial services. This includes mobile money, digital lending, online payments, and financial management tools.
Example: አብዛኞቹ የፊንቴክ ጀማሪ ድርጅቶች፤ ተጠቃሚዎች ወጪዎቻቸውን ለመከታተል እና አነስተኛ ብድሮችን ወዲያውኑ እንዲያገኙ የሚያስችል የእጅ ስልክ መተግበሪያ አላቸው፡፡
Example (English): A Fintech startup offers a mobile app that helps users track spending and access small loans instantly.
Term: ማጭበርበር (Fraud)
Category: Risk
Definition: ማጭበርበር ማለት፤ የተጠቃሚዎችን ገንዘብ ወይም የግል መረጃ ለመስረቅ የሚደረግ ማናቸውም ዓይነት የማታለል ወይም ሕገ-ወጥ ድርጊት ነው፡፡ በዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት ማእቀፍ ውስጥ ሲታይ፤ ሕገ-ወጥ ድርጊቶቹ ሐሰተኛ የስልክ ጥሪዎችን፣ አታላይ አጭር የስልክ መልእክቶችን፣ ወይም ያለባለቤቱ ፈቃድ የሞባይል ዋሌት ሒሳብን ማንቀሳቀስ ይጨምራል፡፡
Definition (English): Fraud is any dishonest or illegal activity meant to steal money or personal information from users. In digital financial services, this includes fake calls, SMS scams, or unauthorized access to mobile wallets.
Example: አንድ አጭበርባሪ ለአንድ ተጠቃሚ፤ የግል መለያ ቁጥሩን (ፒን) እንዲነግረው የሚጠይቅ መልእክት ደረሰው፡፡ ተጠቃሚው የጠያቂውን ማንነት ሳያጣራ የተጠየቀውን የግል መለያ ቁጥር ለአጭበርባሪው ላከ፡፡ ከጥቂት ደቂቃዎች በኋላ በተጠቃሚው የሞባይል-ዋሌት ውስጥ ያለው ገንዘብ ተሰረቀ፡፡
Example (English): A user receives a fake message asking for their PIN and loses money after sharing it with a fraudster.
Term: ማንነት (እንደ አግባቡ የማንነት መለያ) (Identity)
Category: Process/requirement
Definition: የአገልግሎት ፈላጊውን ማንነት ለመለየት የሚያስችል አንዳች ዓይነት መታወቂያ ማለት ነው፤ ለምሳሌ የፋይዳ ዲጂታል መታወቂያ፡፡ አገር-አቀፍ መታወቂያዎች በማእከላዊ መንግሥታት የሚሰጡ ናቸው፡፡ በዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት ማእቀፍ ውስጥ ሲታይ፤ ሒሳብ ለመክፈት፣ ለደኅንነት ጥበቃ፣ እና የአሠራር ሂደትን ለማስከበር የተጠቃሚዎች ማንነት የሚለይበት ዘዴ መኖር ወሳኝ ነው፡፡
Definition (English): A credential of some sort that identifies an end user such as Fayda National ID. National identities are issued by national governments. In digital financial services, identity is essential for account registration, security, and compliance.
Example: አቶ አበበ በቀበሌ መታወቂያው እና በስልክ ቁጥሩ አማካኝነት የሞባይል-ዋሌት ሒሳብ ስለከፈተ፤ የፋይናንስ አገልግሎቶችን መጠቀም ይችላል፡፡
Example (English): A user provides their national ID and phone number to register for a mobile wallet and access financial services.
Term: መድን (Insurance)
Category: Product/Instrument
Definition: እንደ ሕመም፣ አደጋ፣ ወይም ውድመት የመሳሰሉ ያልታሰቡ ክሥተቶች የሚያስከትሉትን ጉዳት ለማካካስ የሚያስችል የፋይናንስ አገልግሎት ነው፡፡ የመድን ተጠቃሚዎች ‹ዐረቦን› የሚባል መጠነኛ ክፍያን በቋሚነት አስቀድሞ በመክፈል፤ አደጋ ሲደርስ ካሳ ለመቀበል ያስችላቸዋል፡፡
Definition (English): Insurance is a financial service that protects users against unexpected events like illness, accidents, or loss. Users pay small amounts regularly (called premiums) and receive support when covered risks happen.
Example: አንድ ተጠቃሚ፤ በሞባይል-ዋሌቱ ወርኃዊ አረቦን ክፍያን ሳያቋርጥ ስለከፈለ፤ ሕመም አጋጥሞት ሆስፒታል ሲገባ የካሳ ክፍያ ለማግኘት ችሏል፡፡
Example (English): A user pays a monthly premium through their mobile wallet and receives compensation when hospitalized.
Term: ተናባቢነት (Interoprability)
Definition: የተለያዩ የፋይናንስ ሥርዓቶች፣ ፕላትፎርሞች፣ ወይም አገልግሎት ሰጪዎች ተናብበው በአንድነት የሚሠሩበት ሁኔታን ይገልጻል፡፡ ተጠቃሚዎች፤ ከሚገለገሉባቸው ውጪ ባሉ ኔትዎርኮች ወይም ተቋማት ገንዘብን መላክ እና መቀበል፣ እንዲሁም የፋይናንስ አገልግሎቶችን ያለ ክልከላ ማግኘት ያስችላቸዋል፡፡
Definition (English): Interoperability is the ability of different financial systems, platforms, or service providers to work together seamlessly. It allows users to send, receive, or access financial services across different networks or institutions without restrictions.
Example: አንድ የቴሌ ብር ተጠቃሚ፤ ከዋሌቱ ላይ ቀንሶ ወደ ጓደኛው የዳሽን ባንክ ሒሳብ የላከ ሲሆን፤ ውርኝቱም ወዲያው ተከናውኗል፡፡ 
የዚህ ምክንያት ደግሞ፤ የላኪው እና የተቀባዩ ድርጅቶች ለየቅል ወይም የተለያዩ ቢሆኑም፤ የአገልግሎት ሥርዓታቸው ግን ተናባቢ ወይም ተቋም-ዘለል ሆኖ ስለተቀየሰ ነው፡፡
Example (English): A user with a mobile wallet from one provider sends money to a friend using a different provider’s wallet, and the transaction is completed instantly.
Term: ደንበኛህን-ዕወቅ (Know Your Customer)
Definition: ‹ደንበኛህን-ዕወቅ› ማለት፤ የፋይናንስ ተቋማት የተገልጋዮቻቸውን ማንነት ወይም መለያ የሚያጣሩበት ሂደት ነው፡፡ ይህም አገልግሎት መስጠት ከመጀመራቸው በፊት እንደ ስም፣ የመታወቂያ ቁጥር፣ እና አድራሻ የመሳሰሉ መሠረታዊ መረጃዎችን በመያዝ፤ ማጭበርበርን፣ የሕገ-ወጥ ገንዘብ እጥበትን፣ እና ሌሎች የሕግ ጥሰቶችን የመከላከል ሥራ ለማገዝ ነው፡፡
Definition (English): KYC is the process used by financial institutions to verify the identity of their users. It helps prevent fraud, money laundering, and other illegal activities by collecting basic information like name, ID number, and address before offering services.
Example: አንድ ተጠቃሚ የሞባይል-ዋሌት ሒሳብ ለመክፈት ወይም ለመመዝገብ፤ አገልግሎት ሰጪው ባስቀመጠው ቅድመ-ሁኔታ መሠረት፤ የፋይዳ መታወቂያውን እንዲሁም ራሱን በራሱ ያነሣውን ጉርድ ፎቶውን፤ በእጅ ስልኩ ላይ ባለው መተግበሪያ ላይ ጫነ፡፡ የተጠቀሰው ቅድመ-ሁኔታ፤ አገልግሎት ሰጪው የተጣለበትን ‹ደንበኛህን-ዕወቅ› የሚለውን የሕግ ግዴታ ለመሟላት ነበር፡፡ በዚህ መሠረት ተጠቃሚው የሞባይል-ዋሌት ሒሳብ ለመክፈት ችሏል፡፡
Example (English): A user uploads their national ID and takes a selfie through a mobile app to complete KYC and activate their digital wallet.
Term: ብድር (Loans)
Category: Product/Instrument
Definition: ብድር ማለት፤ ከፋይናንስ ተቋም ወይም ከፋይናንስ አገልግሎት ሰጪ የሚወሰድ እና ከጊዜ በኋላ መልሶ መከፈል (አብዛኛውን ጊዜ ከእነ ወለዱ) ያለበት ገንዘብ ነው፡፡ ተጠቃሚዎች በእጃቸው ላይ በቂ ገንዘብ ከሌላቸው፤ ብድሩ ወጪያቸውን ለመሸፈን ወይም ለመልካም አጋጣሚዎች ለማዋል ይረዳቸዋል፡፡
Definition (English): A loan is money borrowed from a financial institution or provider that must be paid back over time, usually with interest. Loans help users cover expenses or invest in opportunities when they don’t have enough money upfront.
Example: አንድ የአነስተኛ ኢንተርፕራይዝ ባለቤት በዲጂታል የብድር መተግበሪያ አማካኝነት ብድር ከወሰደ በኋላ፤ ተመላሽ ብድሩን በሞባይል-ገንዘብ በተከታታይ ወራት ከፍሎ ጨረሰ፡፡
Example (English): A small business owner borrows money through a digital lending app and repays it in monthly installments using their mobile money.
Term: አነስተኛ የፋይናንስ ሥራ (as in microfinance business)
አነስተኛ የፋይናንስ ተቋም (as in microfinance institution) (Microfinance)
Category: Role/Actor
Definition: አነስተኛ የፋይናንስ ተቋም (ማይክሮፋይናንስ) ማለት፤ መደበኛ የባንክ አገልግሎት ማግኘት ላልቻሉ እና ዝቅተኛ ገቢ ላላቸው ግለሰቦች ወይም አነስተኛ ነጋዴዎች፤ አነስተኛ ብድር፣ ቁጠባ፣ መድን፣ እና የመሳሰሉ የፋይናንስ አገልግሎቶች የሚሰጥበት አሠራር ነው፡፡ ይህም ተጠቃሚዎች ገቢያቸውን ለማሳደግ እና ፋይናንስ-ነክ ችግሮቻቸውን ለማቃለል ያግዛቸዋል፡፡
Definition (English): Microfinance refers to financial services like small loans, savings, and insurance provided to low-income individuals or small businesses who typically lack access to traditional banking. It helps users grow their income and manage financial risks.
Example: በገጠር ያለች አንዲት ግለሰብ የአትክልት ንግድ ለመጀመር ከአነስተኛ የፋይናንስ ተቋም ጥቂት ገንዘብ ከተበደረች በኋላ፤ ተመላሽ ብድሩን በሞባይል-ገንዘብ አማካኝነት በየሳምንቱ ከፍላ ጨረሰች፡፡
Example (English): A woman in a rural area borrows a small amount from a microfinance institution to start a vegetable business and repays it weekly through a mobile money agent.
Term: አነስተኛ መድን (Microinsurance)
Category: Product/Instrument
Definition: ዝቅተኛ ገቢ ላላቸው ሰዎች ተደራሽ እንዲሆን እና የመግዛት አቅማቸውን ባገናዘበ መልኩ የተዘጋጀ የመድን አገልግሎት ዓይነት ነው፡፡ አገልግሎቱ አብዛኛውን ጊዜ፤ እንደ አስቸኳይ የጤና እክል፣ የሰብል ውድመት፣ ወይም አደጋ የመሳሰሉ የትናንሽ ጉዳቶችን ካሣ የሚሸፍን፤ እንዲሁም ባብዛኛው በእጅ ስልክ ወይም በወኪሎች አማካኝነት የሚሰጥ ነው፡፡
Definition (English): A type of insurance designed to be affordable and accessible for low-income individuals. It usually covers small risks like health emergencies, crop loss, or accidents and is often offered through mobile phones or agents.
Example: አቶ አበበ ጠቅላላ የካሳ ሽፋኑ ከ5 ሺህ ብር የማይዘል የስርቆት መድን አገልግሎት የገዛ ሲሆን፤ የአገልግሎት ዓይነቱ ከአነስተኛ መድን የሚመደብ ነው፡፡ አቶ አበበ፤ በእጅ ስልኩ ላይ በጫነው የመድን ድርጅቱ መተግበሪያ አማካኝነት ለአገልግሎቱ የተመዘገበ ሲሆን፤ ወርኃዊ የአረቦን ክፍያውንም (ማለትም 30 ብር) በሞባይል-ዋሌቱ በየወሩ መባቻ እየከፈለ ይገኛል፡፡
Term: የሞባይል-ባንክ አገልግሎት (Mobile Banking)
Category: Channel
Definition: የሞባይል ባንክ አገልግሎት፤ ተጠቃሚዎች በእጅ ስልካቸው አማካኝነት ወደ ባንክ ሒሳባቸው መግባት እና ማንቀሳቀስ ያስችላቸዋል፡፡ ይህም፤ ወደ ባንኩ ቅርንጫፍ በአካል መሄድ ሳያሻቸው፤ ቀሪ ገንዘብን ማወቅ፣ ገንዘብ ማስተላለፍ፣ ለግልጋሎቶች ክፍያ መፈጸም፣ እንዲሁም የፋይናንስ አገልግሎቶች መጠየቅን/ማመልከትን ይጨምራል፡፡
Definition (English): Mobile banking is a service that allows users to access and manage their bank accounts using a mobile phone. It includes checking balances, transferring money, paying bills, and applying for financial products without visiting a bank branch.
Example: አቶ ከበደ የዳሽን ባንክ ደንበኛ ሲሆን፤ በእጅ ስልኩ ላይ የዳሽን ባንክን መተግበሪያ ጭኗል፡፡ በመተግበሪያው አማኝነት ቀሪ ገንዘቡን ከተመለከተ በኋላ ለጓደኛው ገንዘብ ላከለት፡፡ ይህንን ሁሉ ያከናወነው በአካል ወደ ባንኩ ቅርንጫፍ ሳይሄድ በእጅ ስልኩ ብቻ ሰለሆነ፤ አቶ ከበደ የሞባይል-ባንክ አገልግሎትን በአግባቡ መጠቀም ችሏል፡፡
Example (English): A user checks their account balance and transfers money to a friend using their bank’s mobile app.
Term: የሞባይል-ገንዘብ (እንደ አገባቡ የሞባይል-ገንዘብ አገልግሎት) (Mobile Money)
Category: Channel
Definition: የሞባይል-ገንዘብ አገልግሎት፤ ተጠቃሚዎች በእጅ ስልካቸው አማካኝነት ገንዘብ ማስቀመጥ፣ መላክ፣ እና መቀበል የሚያስችላቸው አገልግሎት ነው፡፡ ለዚህ አገልግሎት የባንክ ሒሳብ መኖር ግድ የማይል እና አብዛኛውን ጊዜ በሞባይል-ገንዘብ ወኪሎች ወይም በእጅ ስልክ መተግበሪያዎች አማካኝነት የሚከናወን ነው፡፡ 
ሆኖም የሲም ካር (የስልክ ቁጥር) ሊኖር ያስፈልጋል፡፡
Definition (English): Mobile money is a service that allows users to store, send, and receive money using their mobile phones. It does not require a bank account and is often used through mobile agents or apps. 
But one needs to have a SIM card or a phone number.
Example: የባንክ ሒሳብ የሌለው አንድ ግለሰብ፤ ወርኃዊ ደሞዙ በቀጥታ ወደ ራሱ የሞባይል-ዋሌት ገቢ ስለተደረገለት፤ በዩ/ኤስ/ኤስ/ዲ/ ኮድ አማካኝነት የኤሌክትሪክ ቢሉን ለመክፈል ችሏል፡፡
Example (English): A user without a bank account receives their monthly salary directly into their mobile money wallet and pays for electricity using a USSD code.
Term: የሞባይል ኔትዎርክ አገልግሎት ሰጪ (Mobile Network Operator)
Definition: የሞባይል ኔትዎርክ አገልግሎት ሰጪ ማለት፤ ድምጽ፣ መልእክት፣ እና ዳታን ጨምሮ የገመድ-አልባ የኮሚዩኒኬሽን አገልግሎቶችን የሚሰጥ ድርጅት ነው፡፡ እንደ ኢትዮ ቴሌኮም ያሉ የሞባይል ኔትዎርክ አገልግሎት ሰጪዎች፤ የኔትወርክ መሠረተ-ልማታቸውን እና የደንበኞቻቸውን ተደራሽነት እንደ መልካም አጋጣሚ በመጠቀም፤ ሞባይል-ገንዘብን የመሳሰሉ (ለምሳሌ ቴሌ ብር) በእጅ ስልክ የሚከወኑ የፋይናንስ አገልግሎቶችን ለመጠቀም ያስችላሉ፡፡
Definition (English): A Mobile Network Operator is a company that provides wireless communication services, including voice, SMS, and data. MNOs such as Ethiotelcom also enable mobile financial services like mobile money by offering the network infrastructure and customer access.
Example: አንድ ተጠቃሚ በሞባይል ኔትዎርክ አገልግሎት ሰጪው (ለምሳሌ ኢትዮ ቴሌኮም) የስልክ መስመር (ለምሳሌ 127) ላይ የዩ/ኤስ/ኤስ/ዲ/ ኮድን በማስገባት ለሞባይል-ገንዘብ አገልግሎት መመዝገብ ስለቻለ (ለምሳሌ ቴሌ ብር)፤ የበይነ-መረብ (ኢንተርኔት) ግንኙነት ሳያስፈልገው በእጅ ስልኩ ገንዘብ መላክ እና መቀበል ጀምሯል፡፡
Example (English): A user registers for mobile money through a mobile network operator’s USSD code and uses their phone to send money without needing internet access.
Term: የቅርብ-ለቅርብ መገናኛ (Near Field Communication)
Definition: የቅርብ-ለቅርብ መገናኛ (Near Field Communication) ማለት፤ ተቀራርበው ያሉ የኤሌክትሮኒክ መሣሪያዎች ርስበርስ ዳታ ለመቀባባል የሚያስችላቸው፤ የዐጭር ርቀት ገመድ-አልባ ቴክኖሎጂ ነው፡፡ በዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት ማእቀፍ ውስጥ ሲታይ፤ የቅርብ-ለቅርብ መገናኛ፤ የእጅ ስልክን ወይም ካርድን የክፍያ ተርሚናል ላይ በማስጠጋት ብቻ ወይም ያለ ንክኪ ለመገልገል የሚያስችል ዘዴ ነው፡፡
Definition (English): Near Field Communication is a short-range wireless technology that allows devices to exchange data when they are close together. In financial services, NFC is used for contactless payments by tapping a phone or card near a payment terminal.
Example: አቶ ከበደ ለሸመተው አስቤዛ፤ የይለፍ ቃል/ቁጥር ማስገባት ሳያስፈልገው ስማርት የእጅ ስልኩን ወደ ነጋዴው የፖስ ማሽን በማስጠጋት ብቻ ክፍያ ፈጽሟል፡፡ ይህም የሆነበት ምክንያት፤ የነጋዴው የፖስ ማሽን የቅርብ-ለቅርብ መገናኛ ቴክኖሎጂ ስለተገጠመለት ነው፡፡
Example (English): A user pays for groceries by tapping their smartphone on a merchant’s NFC-enabled point-of-sale device without entering a PIN.
Term: ያለ በይነ-መረብ ተደራሽ/ነት (Offline Access)
Category: Channel
Definition: የበይነ-መረብ ግንኙነት ሳያስፈልግ የዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎቶችን የመገልገል ዘዴ ነው፡፡ ይህም ባብዛኛው በዩ/ኤስ/ኤስ/ዲ/ ኮዶች፣ በአጭር የጽሑፍ መልእክት አገልግሎት፣ ወይም በወኪል አማካኝነት ሲሆን፤ ውሱን ሞገድ ባላቸው አካባቢዎች ላሉ ተጠቃሚዎች አገልግሎቱን ይበልጥ አካታች ያደርገዋል፡፡
Definition (English): Offline access refers to the ability to use digital financial services without needing an internet connection. This is often done through USSD codes, SMS, or agent-assisted transactions, making services more inclusive for users in areas with limited connectivity.
Example: ወ/ት ከበደች፤ ያለ በይነ-መረብ በመደበኛ የእጅ ስልኳ አማካኝነት የሞባይል-ዋሌትዋ ላይ ያላትን ቀሪ ገንዘብ ካጣራች በኋላ፤ የዩ/ኤስ/ኤስ/ዲ/ ኮዶችን በማስገባት ገንዘብ ላከች፡፡
Example (English): A user checks their mobile wallet balance and sends money using a USSD code on a basic phone without internet access.
Term: የአንድ ጊዜ የይለፍ ቃል (One-Time Password (OTP))
Definition: አንድ ተጠቃሚ ወደ ሒሳቡ ሲገባ ወይም ውርኝት ሲያካሄድ፤ ማንነቱን ለማጣራት ለተጠቃሚው በስልክ ወይም በኢሜይል የሚላክ ጊዜያው ኮድ ነው፡፡ ለዐጭር ጊዜ የሚቆይ እና ለአንዴ ብቻ የሚያገለግል በመሆኑ፤ ተጠቃሚዎችን ከማጭበርበር ድርጊት ይጠብቃቸዋል፡፡
Definition (English): An OTP is a temporary code sent to a user’s phone or email to verify their identity during a transaction or login. It is valid for a short time and can only be used once, helping protect users from fraud.
Example: አንድ ተጠቃሚ ከሞባይል-ዋሌቱ ገንዘብ እንዲተላለፍለት ካዘዘ በኋላ፤ ትዕዛዙ በእርግጥ የእርሱ ስለመሆኑ ለማጣራት ባለ ስድስት አኃዝ/ዲጂት የአንድ ጊዜ የይለፍ ቃል ያዘለ አጭር የጽሑፍ መልእክት ደረሰው፡፡
Example (English): A user receives a 6-digit OTP via SMS to confirm a money transfer from their mobile wallet.
Term: ተከፋይ (Payee)
Category: Role/Actor
Definition: ተከፋይ ማለት፤ በፋይናንስ ውርኝት አማካኝነት ገንዘብ የሚቀበል ግለሰብ ወይም ድርጅት ነው፡፡ በዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት ማእቀፍ ውስጥ ሲታይ፤ ተከፋዩ አካል በሞባይል-ገንዘብ፣ በባንክ ሐዋላ፣ ወይም በሌሎች አማራጮች ገንዘብ የሚቀበል ነጋዴ፣ አገልግሎት ሰጪ፣ ወይም ግለሰብ ሊሆን ይችላል፡፡
Definition (English): A payee is the person or organization who receives money in a financial transaction. In digital financial services, the payee can be a merchant, service provider, or individual receiving funds through mobile money, bank transfer, or other channels.
Example: አንድ ግለሰብ ለቤት አከራዩ በሞባይል-ዋሌት የኪራይ ክፍያ ላከ፡፡ በዚህ ውርኝት ላይ አከራዩ ተከፋይ ነው፡፡
Example (English): A user sends rental money to their landlord using a mobile wallet. The landlord is the payee in this transaction.
Term: ከፋይ (Payer)
Category: Role/Actor
Definition: ከፋይ ማለት፤ በፋይናንስ ውርኝት አማካኝነት ገንዘብ የሚልክ ግለሰብ ወይም ድርጅት ነው፡፡ በዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት ማእቀፍ ውስጥ ሲታይ፤ ከፋዩ በሞባይል-ዋሌት፣ በባንክ መተግበሪያ፣ ወይም በዩ/ኤስ/ኤስ/ዲ/ ኮድ እና በመሳሰሉት ዘዴዎች አማካኝነት የክፍያ ሂደቱን የጀመረው አካል ነው፡፡
Definition (English): A payer is the person or organization who sends money in a financial transaction. In digital financial services, the payer initiates the payment using tools like mobile wallets, bank apps, or USSD codes.
Example: አቶ ከበደ የኤሌክትሪክ ቢሉን በሞባይል-ዋሌቱ ከፈለ፡፡ በዚህ ውርኝት ላይ አቶ ከበደ ከፋይ ነው፡፡
Example (English): A user pays their electricity bill using their mobile wallet. The user is the payer in this transaction.
Term: ቢሎችን መክፈል (Paying Bills)
Category: Use case
Definition: ቢሎችን መክፈል ማለት፤ እንደ ኤሌክትሪክ፣ ውሃ፣ ስልክ፣ ወይም የትምህርት ቤት ክፍያ የመሳሰሉ ቋሚ የፋይናንስ ግዴታዎችን መወጣት ነው፡፡ በዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት ማእቀፍ ሲታይ፤ ተጠቃሚዎች የሞባይል-ዋሌትን፣ የባንክ መተግበሪያን፣ ወይም የዩ/ኤስ/ኤስ/ዲ/ ኮድን በመጠቀም በኤሌክትሮኒክ ዘዴ ቢሎችን መክፈል ይችላሉ፡፡
Definition (English): Paying bills refers to settling regular financial obligations such as electricity, water, phone, or school fees. In digital financial services, users can pay bills electronically using mobile wallets, banking apps, or USSD codes.
Example: ወ/ት አበበች ወርኃዊ የኤሌክትሪክ ቢሏን፤ ወደ ኤሌክትሪክ ኃይል ኮርፖሬሽን ቅርንጫፍ ሳትሄድ፤ የዩ/ኤስ/ኤስ/ዲ/ ኮድ በማስገባት ከሞባይል-ዋሌትዋ አውጥታ ከፈለች፡፡
Example (English): A user pays their monthly electricity bill using a USSD code from their mobile money wallet without visiting the utility office.