shega-insight/dfs-glossary huggingface dataset:
Term: የክፍያ አውታር (Payment Gateway)
Category: Technology
Definition: የንግድ ድርጅቶች ወይም ነጋዴዎች፤ በካርዶች ወይም በሞባይል-ገንዘብ አማካኝነት ክፍያዎችን በበይነ-መረብ እንዲቀበሉ የሚያግዝ ዘዴ ነው፡፡ የክፍያ መረጃዎችን ከደንበኛው ወደ ደንበኛው የሚገለገልበት ባንክ በሚሥጥር ከላከ በኋላ፤ ክፍያው ይሁንታ ስለማግኘቱ ለነጋዴው ያሳውቀዋል፡፡
Definition (English): A payment gateway is a tool that helps businesses accept payments online through cards, or mobile money. It safely sends payment information from the customer to the bank and tells the business if the payment was approved.
Example: በበይነ-መረብ ሲሸምቱ እና የካርድ መረጃዎን ሲያስገቡ፤ የክፍያ አውታሩ የእርስዎ ካርድ መሥራት/አለመሥራቱን ካጣራ በኋላ ክፍያውን እንዲፈጽሙ ይረዳዎታል፡፡
Example (English): When you buy something online and enter your card details, the payment gateway checks if your card works and helps complete the payment.
Term: የክፍያ መፈጸሚያ ሰነድ አውጪ (Payment Instrunment Issuer)
Definition: የክፍያ መፈጸሚያ ሰነድ አውጪ ማለት፤ እንደ ኢ-ገንዘብ፣ ባለስንቅ ካርድ (debit card)፣ የብድር ካርድ (credit card)፣ ቅድመ-ክፍያ ካርድ (prepaid card) የመሳሰሉ ለክፍያ የሚውሉ መጠቀሚያዎችን የሚሰጥ የፋይናንስ ተቋም ነው፡፡ የተጠቃሚው ገንዘብ በተጠቀሰው አካል ዘንድ ሊቀመጥም ላይቀመጥም ይችላል፤ ሆኖም አውጪው አካል ባሉት የግንኙነት መረቦች አማኝነት የተጠየቀው ገንዘብ መኖሩን በማጣራት የውርኝቱን ጤንነት የማረጋገጥ ኃላፊነት አለበት፡፡
Definition (English): A Payment Instrument Issuer is a financial institution hat issues tools like eMoney, debit cards, credit cards, or prepaid cards used to make payments. These issuers may not hold the user’s funds directly but ensure secure transactions by verifying fund availability through connected systems.
Example: አንድ የፊንቴክ ድርጅት ከተጠቃሚው የሞባይል-ዋሌት ጋር የተሳሰረ የቅድመ-ክፍያ ካርድ (ማለትም የክፍያ መፈጸሚያ ሰነድ) አውጥቶ ለተጠቃሚው ሰጥቶታል፡፡ ተጠቃሚው በቅድመ-ክፍያ ካርዱ ዕቃ ሲገዛ፤ በሞባይል-ዋሌቱ ውስጥ በቂ ገንዘብ ስለመኖሩ አውጪው ካረጋገጠ በኋላ ውርኝቱ እንዲቀጥል ፈቃድ ይሰጣል፡፡
Example (English): A fintech company issues a prepaid card linked to a user’s mobile wallet. When the user makes a purchase, the issuer checks if there are enough funds and authorizes the transaction
Term: የክፍያ ሥርዓት (Payment system)
Category: Concepts
Definition: ሰዎች፣ ነጋዴዎች፣ እና ባንኮች ገንዘብን ደኅንነቱ በተጠበቀ አኳኋን እና በፍጥነት ለመላክ እና ለመቀበል የሚያስችላቸው አሠራር ነው፡፡ ይህም ለገንዘብ ዝውውር የሚያስፈልጉ ቁሳቁሶችን፣ ሕግጋትን፣ እና አገልግሎቶችን ይጨምራል፡፡
Definition (English): A payment system is a way for people, businesses, and banks to send and receive money safely and quickly. It includes the tools, rules, and services that make money transfers possible.
Example: የገንዘብ ሥርጭትን የሚቆጣጠረው ብሔራዊ ባንክ፣ የንግድ ባንኮች፣ የፋይናንስ ሕጎች እና ደንቦች፣ ፊንቴኮች፣ ወኪሎች፣ የሞባይል ኔትዎርክ አገልግሎት ሰጪዎች፣ አገር-አቀፍ ስዊች፣ እና ሌሎች አጋዥ ዘርፎች የክፍያ ሥርዓቱ አንድ አካል ናቸው፡፡ አንዳቸው ላይ የሚገጥመው መሰናክል በመላው የክፍያ ሥርዓቱ ላይ ተጽእኖ ይፈጥራል፡፡
Term: የክፍያ ሥርዓት ኦፕሬተር (Payment System Operator)
Category: Roles/Players
Definition: ገንዘብ በሰዎች፣ በነጋዴዎች፣ እና በባንኮች መካከል እንዲሽከረከር የሚያደርገውን ሥርዓት የሚመራ እና የሚያስተዳድር ድርጅት ነው፡፡
Definition (English): A payment system operator is an organization that manages and runs the system used to move money between people, businesses, and banks
Example: እንደእነ ኢት ስዊች፣ አሪፍፔይ፣ ቻፓ፣ እና ሳንቲምፔይ የመሳሰሉት የክፍያ ሥርዓት ኦፕሬተሮች ሲሆኑ፤ የክፍያ ትዕዛዞችን ተቀብለው አግባብነቱን ያጣራሉ፤ ክፍያዎችን ያቀባብላሉ ወይም ይፈጽማሉ፤ ሒሳብ ያስታርቃሉ፤ ብሎም የክፍያ ማስረጃዎችን/ደረሰኞችን ይሰጣሉ፡፡
Example (English): EthSwitch, PSS, Arifpay, Chapa, Santimpay
Term: የአቻ-ለአቻ-ብድር (እንዳግባቡ አቻ-ለአቻ መበዳደር) (Peer to peer lending)
Category: Use case
Definition: የአቻ-ለአቻ-ብድር/መበዳደር ማለት፤ ያለ ባንክ ጣልቃ-ገብነት አንድ ሰው ለሌላ ሰው የሚያበድረው ገንዘብ ነው፡፡ የዲጂታል ፕላትፎርም አበዳሪውን እና ተበዳሪውን በማገናኘት፤ የብድር ሂደቱን ያግዛል፡፡
Definition (English): Peer-to-peer lending is when people lend money directly to other people without using a bank. A digital platform connects the lender and the borrower, and helps manage the loan process.
Example: አንድ ባለሱቅ ሸቀጥ ገዝቶ ሱቁን ለማሟላት ፈለገ፡፡ ወደ ባንክ ከመሄድ ይልቅ፤ በዲጂታል ፕላትፎርም ከሰው ተበደረ፡፡ ፕላትፎርሙ ሁለቱ ወገኖች በብድሩ መጠን፤ በመመለሻው ጊዜ፣ እና በወለዱ ላይ አስማምቶ አበዳደራቸው፡፡
Example (English): A small shop owner needs money to buy stock. Instead of going to a bank, they borrow from another person through a digital platform. The platform helps both sides agree on the amount, repayment time, and interest.
Term: ፕላትፎርም (Platform)
Category: Concept
Definition: ፕላትፎርም ማለት፤ ሰዎች እንደ ገንዘብ መላክ፣ መበደር፣ መቆጠብ፣ እና ክፍያዎችን መፈጸም የመሳሰሉ የፋይናንስ አገልግሎቶችን መጠቀም የሚያስችላቸው የዲጂታል ከባቢ ወይም ሥርዓት ነው፡፡ በበይነ-መረብ ወይም በእጅ ስልክ ኔትዎርክ አማካኝነት ተጠቃሚዎችን ከአገልግሎት ሰጪዎች ጋር ያገናኛል፡፡
Definition (English): A platform is a digital space or system that allows people to use financial services like sending money, borrowing, saving, or making payments. It connects users and service providers through the internet or mobile networks.
Example: አንድ የገጠር ነዎሪ ገንዘብ መላክ፣ ቀሪ ገንዘብን ማወቅ፣ ወይም ከሞባይል-ዋሌት ብድር መጠየቅ የመሳሰሉ ጉዳዮችን ለማከናወን፤ የእጅ ስልኩ አስቻይ የዲጂታል ከባቢን ይፈጥርለታል፡፡ ይህ የዲጂታል ከባቢ ፕላትፎርም ይሰኛል፤ ወደ ባንክ ቅርንጫፍ መሄድ ሳያስፈልግ ሰዎችን ከፋይናንስ አገልግሎቶች ጋር ያገናኛል፡፡
Example (English): A person in a rural area uses their mobile phone to access a digital space where they can send money, check their balance, or apply for a loan. That digital space is called a platform — it connects them to financial services without needing to visit a bank.
Term: ፖስ ማሽን (Point of Sale Device (POS))
Category: Technology/Channel
Definition: ነጋዴዎች ከደንበኞቻቸው ክፍያ የሚቀበሉበት የኤሌክትሮኒክ መሣሪያ ነው፡፡ ካርዶችን ወይም በእጅ ስልክ የሚደረጉ የክፍያ መረጃዎችን አንብቦ ውርኝቱን ይፈጽማል፡፡
Definition (English): A Point of Sale (POS) device is a machine used by merchants to accept payments from customers. It reads cards or mobile payment information and helps complete the transaction.
Example: አንድ መደብር ሸመታቸውን በካርድ ወይም በሞባይል-ዋሌት አማካኝነት መክፈል የሚሹ ደንበኞችን የሚያስተናግድበት ፖስ ማሽን አለው፡፡ ማሽኑ ክፍያዎችን በአስተማማኝ ሁኔታ እና ወዲያውኑ ለመቀበል ያስችለዋል፡፡
Example (English): A small shop in a town uses a machine to accept payments from customers who want to pay using a card or mobile wallet. The device helps the shopkeeper receive the money instantly and safely.
Term: ኪው/አር/ ኮድ (Quick Response (QR) Code)
Category: Technology
Definition: በእንግሊዝኛ ምሕፃረ-ቃሉ ኪው/አር/ ኮድ ማለት፤ በማሽን የሚነበብ የዲጂታል ኮድ ሲሆን፤ በውስጡ መረጃዎችን የያዘ ምስል ነው፡፡ ሰዎች በእጅ ስልካቸው ስካን በማድረግ ክፍያ ለመፈጸም፣ ገንዘብ ለመቀበል፣ ወይም ሌሎች አገልግሎቶችን ለማግኘት ይጠቀሙበታል፡፡ ሰዎችን ከፋይናንስ አገልግሎቶች ጋር በፍጥነት እና በቀላል ለማገናኘት ያግዛል፡፡
Definition (English): A QR code is a type of digital barcode that stores information. People can scan it using a phone to make payments, receive money, or access services. It helps connect users to financial services quickly and easily.
Example: አንድ መደብር፤ ኪው/አር/ ኮድ አትሞ ሰቅሏል፡፡ ደንበኞች በእጅ ስልካቸው ኮዱን ስካን በማድረግ ብቻ ያለ ጥሬ-ገንዘብ ክፍያ መፈጸም ይችላሉ፡፡ ክፍያውም በቀጥታ ወደ መደብሩ ባለቤት የሒሳብ ቁጥር ውስጥ ይገባል፡፡
Example (English): A small business displays a printed QR code at their shop. Customers scan the code with their phones to pay without using cash. The payment goes directly to the shop owner's account.
Term: ቋሚ ክፍያ (Recurrent Payment)
Category: Process
Definition: ቋሚ ክፍያ ማለት፤ ያለ ተጨማሪ ትዕዛዝ ወይም በግብረ-ራስ (automatically) በየተወሰነ የጊዜ ልዩነት (ለምሳሌ በየሳምንቱ፣ በየወሩ፣ በየዓመቱ፣ ወዘተ) የሚፈጸም ክፍያ ነው፡፡ ተጠቃሚው አንዴ ብቻ በሚሰጠው ትዕዛዝ፤ የአሠራር ሥርዓቱ በጊዜ ሰሌዳው መሠረት ጠብቆ ክፍያውን ይፈጽማል፡፡
Definition (English): A recurrent payment is a payment that happens automatically at regular times — like weekly, monthly, or yearly. The user gives permission once, and the system keeps making the payment on schedule.
Example: አቶ ከበደ እስካሁን ለዩኒቨርስቲ ተማሪ ወንድሙ የሚልክለትን ወርኃዊ ተቆራጭ የሚስገባው፤ በየወሩ መባቻ (በ1) ወደ ባንክ ቅርንጫፍ በአካል ሄዶ ወደ ተማሪው የባንክ ሒሳብ ጥሬ-ገንዘብ በማስገባት ነበር፡፡
አቶ ከበደ የሞባይል-ባንክ መጠቀም ከጀመረ በኋላ ግን፤ በባንኩ መተግበሪያ አማካኝነት የቋሚ ክፍያ አገልግሎትን በማስጀመር፤ ተቆራጩን ከራሱ ሒሳብ ቀንሶ ወደ ተማሪው ሒሳብ በየወሩ መባቻ ላይ ሁሌ እንዲገባ ማድረግ ችሏል፡፡ ስለዚህ ባንኩ በየወሩ አስታዋሽ ሳያስፈልገው የተመደበውን ክፍያ በታዘዘው ዕለት ለተማሪው እያስገባ ይገኛል፡፡
Example (English): A person subscribes to a service and agrees to pay every month. Instead of sending the money each time, the system takes the payment from their account automatically every month. This is a recurrent payment.
Term: ምዝገባ (እንደ አገባቡ መመዝገብ) (Registration)
Category: Process
Definition: ምዝገባ ማለት፤ አንድ ተጠቃሚ የሚገለገልበትን ሒሳብ የሚከፍትበት እና በፋይናንስ አገልግሎት ተጠቃሚነት የሚታቀፍበት ሂደት ነው፡፡ ይህም የተጠቃሚውን ሒሳብ ለመክፈት ወይም ገጸ-ታሪኩን (profile) ለማደራጀት የሚያስፈልገውን ስም፣ የስልክ ቁጥር፣ ወይም መታወቂያ ተጠቃሚው ከሰጠ በኋላ የሚከናወን ነው፡፡
Definition (English): Registration is the process of of opening a provider account, signing up to use a financial service. It usually involves giving your name, phone number, or ID to create an account or profile.
Example: ወ/ት ከበደች ለመኪናዋ ነዳጅ ለመቅዳት የግድ ቴሌ ብርን መጠቀም ስላስፈለጋት በቅድሚያ የቴሌ ብር መተግበሪያን ወደ እጅ ስልኳ አወረደች፡፡ ቀጥሎም የመተግበሪያውን ትዕዛዝ በመከተል፤ ሙሉ ስሟን፣ አድራሻዋን፣ እና ሌሎች ጥያቄዎችን በቅጹ ላይ ከሞላች በኋላ መታወቂያዋን ፎቶ አንሥታ አባሪ አደረገች፡፡ 
ከጥቂት ደቂቃዎች በኋላ በተሳካ ሁኔታ ለቴሌ ብር አገልግሎት መመዝገቧን የሚገልጽ አጭር የጽሑፍ መልእክት ደረሳት፡፡
Term: ዐጭር የጽሑፍ መልእክት (Short Message Service (SMS))
Category: Technology
Definition: ዐጭር የጽሑፍ መልእክት ማለት፤ የተመጠነ ይዘት ያላቸው ጽሑፎችን በእጅ ስልኮች የመላላኪያ ዘዴ ነው፡፡ በተለይ በዲጂታል ፋይናንስ ቴክኖሎጂ ማእቀፍ ሲታይ፤ ባብዛኛው ቀሪ ገንዘብን፣ የውርኝት ማስጠንቀቂያን፣ አሊያም ‹ክፍያ ተፈጽሟል› የሚል ማሳወቂያን የመሳሰሉ መረጃዎችን ለማጋራት ጥቅም ላይ እየዋለ ይገኛል፡፡
Definition (English): SMS is a way to send short text messages between mobile phones. It is often used to share information like account balances, transaction alerts, or payment confirmations.
Example: አቶ አማረ ገንዘብ ከላከ በኋላ በእጅ ስልኩ አጭር የጽሑፍ መልእክት መጣለት፡፡ መልእክቱ ውርኝት ስለመካሄዱ እና ከውርኝቱ በኋላ ያለውን ቀሪ ገንዘብ ይገልጻል፡፡ 
በስልክ የሚላኩ መሰል አጭር የጽሑፍ መልእክቶች፤ ያለ በይነ-መረብ ግንኙነት እንኳ ሰዎች ስለሒሳባቸው እንቅስቃሴ እንዲያውቁ ያስችላቸዋል፡፡
Example (English): A person receives a text message on their phone after sending money. The message confirms the transaction and shows the new balance. This SMS helps them stay informed even without internet access.
Term: ዋና ወኪል (Super Agent)
Category: Role/Actor
Definition: የፋይናንስ አገልግሎቶችን የሚሰጡ ብዙ ትናንሽ ወኪሎችን የሚመራ እና የሚደግፍ ግለሰብ ወይም ድርጅት ነው፡፡ እሱም በሥሩ ያሉትን ወኪሎች በማሠልጠን፣ ጥሬ-ገንዘብ በማቅረብ፣ እና አገልግሎቱ ያለእንቅፋት እንዲካሄድ እገዛ ይሰጣል፡፡
Definition (English): A super agent is a person or business that manages and supports many smaller agents who provide financial services. They help with training, cash supply, and making sure services run smoothly.
Example: በአንድ ክልል ካሉ ወኪሎች ውስጥ፤ በክልሉ ወይም በዞኑ መዲና ያሉት አንደ ዋና ወኪል በመሆን በየአቅራቢያቸው ላሉት ወኪሎች ጥሬ-ገንዘብን እና የዲጂታል እገዛዎችን ይሰጧቸዋል፡፡ በገጠር ያሉት ወኪሎች ሥራቸውን ያለችግር እንዲያከናውኑ፤ በከተሞች ያሉ ዋና ወኪሎች አስፈላጊውን ትብብር ያደርጉላቸዋል፡፡
Example (English): In a regional town, a business acts as a super agent by supplying cash and digital tools to nearby agents. These agents help people send money, pay bills, or top up accounts. The super agent makes sure the agents have what they need to serve their communities.
Term: ባንክ-አልቦ (Unbanked)
Category: Concept
Definition: የባንክ ሒሳብ የሌላቸው ሰዎች ናቸው፡፡ ለመቆጠብ፣ ለመበደር፣ ወይም ለመክፈል ጥሬ-ገንዘብን ወይም መደበኛ ያልሆኑ ዘዴዎችን ይጠቀማሉ፡፡
Definition (English): Unbanked people are those who do not have a bank account. They usually rely on cash or informal ways to save, borrow, or make payments.
Example: በገጠር የምትኖረው አማረች፤ ገንዘቧን የምታስቀምጠው በቤቷ ነው፡፡ ፈጽሞ የባንክ ሒሳብ ከፍታ አታውቅም፤ መደበኛ የፋይናንስ አገልግሎቶችንም አትጠቀምም፡፡ ስለዚህ አማረች ከ‹‹ባንክ-አልቦ›› ጎራ ትመደባለች፡፡
Example (English): A woman in a rural village keeps her money at home and uses cash to buy goods. She has never opened a bank account and does not use formal financial services. She is considered unbanked.
Term: ባንክ-አነስ (Underbanked)
Category: Concept
Definition: የባንክ ሒሳብ መክፈት የመሳሰሉ መደበኛ የፋይናንስ አገልግሎቶችን ማግኘት የሚችሉ/የቻሉ ሰዎች ቢሆኑም፤ ገንዘብ ለመቆጠብ፣ ለመበደር፣ ወይም ክፍያ ለመፈጸም ባብዛኛው ጥሬ-ገንዘብን ወይም ኢ-መደበኛ ዘዴዎችን የሚጠቀሙ ናቸው፡፡ አልፎ አልፎ ብቻ የባንክ ሒሳባቸውን የሚጠቀሙ ወይም ሌሎች የፋይናንስ አገልግሎቶችን ማግኘት የተሳናቸው ሊሆኑ ይችላሉ፡፡
Definition (English): Underbanked people have some access to formal financial services, like a bank account, but they still rely mostly on cash or informal methods for saving, borrowing, or making payments. They may not use their account often or lack access to other financial tools.
Example: በአንድ ትንሽ ከተማ የሚኖር ሰው የባንክ ሒሳብ ቢኖረውም እምብዛም አይጠቀምበትም፡፡ ብሩን በጥሬ-ገንዘብ ያስቀምጣል፤ ሲቸግረው ደግሞ ከወዳጆቹ ወይም ከሠፈሩ የብድር እና ቁጠባ ማኅበር ይበደራል፡፡ መደበኛ የፋይናንስ አገልግሎቶችን በተሟላ ሁኔታ እየተጠቀመ ስላልሆነ፤ ባንክ-አነስ ሰው ነው፡፡
Example (English): A man in a small town has a bank account but rarely uses it. He mostly keeps money in cash and borrows from friends or local savings groups. He is underbanked because he doesn’t fully use formal financial services.
Term: አገልግሎት-አነስ (Underserved)
Category: Concept
Definition: ለመደበኛ የፋይናንስ አገልግሎት ያላቸው ተደራሽነት ውሱን የሆኑ ሰዎች ናቸው፡፡ ምናልባት በሩቅ አካባቢዎች የሚኖሩ፣ መረጃ የሌላቸው፤ አሊያም የተለያዩ ተግዳሮቶች ያሉባቸው (ለምሳሌ የገቢ ማነስ፣ የዕውቀት ማጠር፣ ወይም በፋይናንስ ሥርዓቱ አመኔታ ያጡ) ሊሆኑ ይችላሉ፡፡
Definition (English): Underserved people are those who have limited access to formal financial services. They may live in remote areas, lack information, or face challenges like low income, low literacy, or lack of trust in financial systems.
Example: በገጠር ያለ ማኅበረሰብ በአቅራቢያው የሚገኝ ባንክ ወይም ወኪል የለም፡፡ ብዙ ሰዎች የሚጠቀሙት ጥሬ-ገንዘብን እና ኢ-መደበኛ የቁጠባ ዜዴዎችን ነው፡፡ ቀላል እና አስተማማኝ ለሆነ የፋይናንስ አገልግሎት ተደራሽ ስላልሆኑ፤ አገልግሎት-አነስ ሆነዋል፡፡
Example (English): A community in a rural area has no nearby bank or agent. Most people use cash and informal savings methods. They are underserved because they don’t have easy access to safe and reliable financial services.
Term: የግልጋሎት ክፍያ (Utility Payment)
Category: Use case
Definition: የግልጋሎት ክፍያ ማለት፤ እንደ ኤሌክትሪክ፣ ውሀ፣ ወይም ስልክ ለመሳሰሉት መሠረታዊ አገልግሎቶች የሚፈጸመው ክፍያ ነው፡፡ የእነዚህን ክፍያዎች በጥሬ-ገንዘብ፣ በባንክ፣ ወይም በዲጂታል የፋይናንስ አገልግሎት አማካኝነት ማከናወን ይቻላል፡፡
Definition (English): Utility payment is the process of paying for basic services like electricity, water, or phone service. These payments can be made in cash, through banks, or using digital financial services.
Example: አቶ ከበደ የቤቱን ወርኃዊ የኤሌክትሪክ እና የውሀ ቢል፤ እንዲሁም የስልኩን ድኅረ-ክፍያ ቢል፤ በቴሌ ብር አማካኝነት ይከፍላል፡፡ ለአነዚህ መሰል ወሳኝ ወይም መሠረታዊ አገልግሎቶች የሚፈጸመው ክፍያ፤ የግልጋሎት ክፍያ (Utility Payment) ይባላል፡፡
Example (English): A household pays its monthly electricity bill using a mobile phone or by visiting a nearby agent. This is a utility payment — it helps keep essential services running.
Term: ቫውቸር (Vaucher)
Definition: ቫውቸር ማለት፤ የተወሰነ ገንዘብ ወይም ብድር የያዘ ኮድ ወይም ካርድ ነው፡፡ ሸቀጦችን እና አገልግሎቶችን ለመሸመት፤ ወይም የዲጂታል ሒሳብን ለመሙላት ያገለግላል፡፡ አብዛኛውን ጊዜ ቫውቸር የሚያገለግለው፤ ሰዎች የባንክ ሒሳብ ወይም የሞባይል-ዋሌት ሳይኖራቸው ሲቀር ነው፡፡
Definition (English): A voucher is a code or card that holds a certain amount of money or credit. It can be used to pay for goods, services, or to top up a digital account. Vouchers are often used where people don’t have bank accounts or mobile wallets.
Example: አቶ ከበደ የሞባይል ካርድ ከሱቅ ገዝቶ፤ *805*የሚስጥር ኮዱን# ጽፎ በመደወል የስልኩን ሒሳብ ሞላ፡፡ የገዛው ካርድ ወይም የሚስጥር ኮድ፤ ዋጋ ወይም ገንዘብነት ያለው ስለሆነ፤ ሻውቸር ይባላል፡፡
Example (English): A person buys a scratch card from a local shop. The card has a code that they enter into their phone to add money to their digital wallet or pay for a service. This code is a voucher.
Term: ኢ-ዋሌት (ስለተለመደ ዋሌት ብቻ ይበቃል) (E-Wallet)
Definition: ገንዘብ በኤሌክትሮኒክ አምሳል የሚጠራቀምበት የዲጂታል ቋት ነው፡፡ ሰዎች ገንዘብን ለመላክ፣ ለመቀበል፣ እና ለመቆጠብ፤ አሊያም ሸቀጦች እና አገልግሎቶችን ለመግዛት ይጠቀሙበታል፡፡ ገንዘቡ በእጅ ስልክ ወይም በካርድ ውስጥ ከመሆኑ በስተቀር፤ ልክ በኪስ ቦርሳ ውስጥ እንዳለው ብር ነው፡፡
ኢ-ገንዘብ የገንዘቡ ዓይነት ሲሆን፤ ዋሌት ግን ኢ-ገንዘብ የሚጠራቀምበት እና የሚንቀሳቀስበት አሠራር ወይም ዘዴ ነው፡፡ በሌላ አነጋገር፤ ዋሌት ጆንያው/ማኅደሩ፤ ኢ-ገንዘብ ደግሞ እህሉ/ኀዳሪው ነው፡፡ 
ሞባይል-ዋሌት (በእጅ ስልክ፣ በስማርት ሰዓት፣ በታብሌት፣ በቅርብ ለቅርብ መገናኛ፣ እና በኪው/አር/ ኮድ) የሚንቀሳቀስ ሲሆን፤ ዲጂታል-ዋሌት ግን እነዚህን ጨምሮ በሌሎች (ለምሳሌ ዴሰክቶፕ እና ላፕቶፕ ኮምፒየተሮች፣ … ወዘተ) ስለሚንቀሳቀስ አድማሱ ሰፊ ነው፡፡ 
የሁለቱም ጠቅላይ ዋሌት ነው፡፡
Definition (English): E-wallet is a digital tool that stores money electronically. People use it to send, receive, and save money, or to pay for goods and services. It works like a physical wallet but on a phone or card.
E-money is the digital form of monetary value itself, while an e-wallet is the application or device used to store and manage that e-money or other payment methods. In simpler terms, e-money is the content, and the e-wallet is the container.
Example: በትንሽ ከተማ የሚኖር አንድ ግለሰብ በአቅራቢው ባንክ ስለሌለ፤ ገንዘቡን የሚያስቀምጠው በዋሌት ውስጥ ነው፡፡ ከሱቅ ሸምቶ ለመክፈል፣ ለቤተሰብ ገንዘብ ለመላክ፣ አሊያም ለመቆጠብ፤ ጥሬ-ገንዘብ ሳይጠቀም በዋሌቱ ውስጥ ያለውን ገንዘብ በእጅ ስልኩ በማንቀሳቀስ ይፈጽማል፡፡
Example (English): A person in a small town uses their mobile phone to keep money in a digital wallet. They can use it to pay for items at shops, send money to family, or save for future needs — all without carrying cash.
Term: ማስጀመር/ማስጀመሪያ (Activate/activation)
Category: Process
Definition: አዲስ፣ ሳይንቀሳቀስ የቆየ፣ ወይም የታገደ የፋይናንስ አገልግሎትን (ለምሳሌ የባንክ ሒሳብ፣ የብድር ካርድ፣ ወይም የዲጂታል-ዋሌትን)፤ ጥቅም መስጠት እንዲጀምር የማድረግ ተግባር ነው፡፡
Definition (English): The process of making a newly issued, dormant, or restricted financial product (such as a bank account, credit card, or digital wallet) functional and usable by the customer.
Example: አቶ ጌታቸው ጠዋት ከአቢሲኒያ ባንክ አዲስ የሞባይል-ባንክ ሒሳብ ከፈተ፡፡ የባንኩን መተግበሪያ ወደ እጅ ስልኩ ካወረደ በኋላ አገልግሎቱ እንዲጀምር፤ ባንኩ የማስጀመሪያ የይለፍ ቃል (activation key) ላከለት፡፡
Term: ገንዘብ ማስገባት (እንደ አገባቡ ገቢ ገንዘብ) (Cash-In)
Category: Use Case
Definition: ጥሬ-ገንዘብን ሰጥቶ በምትኩ ወይም በእኩሌታው ኢ-ገንዘብን መቀበል ሲሆን፤ ይህም ባብዛኛው ከወኪል ዘንድ በመሄድ የሚፈጸም ነው፡፡
Definition (English): Receiving eMoney credit in exchange for physical cash - typically done at an agent.
Example: አንድ ደንበኛ ፈቃድ ወዳለው የሞባይል-ገንዘብ ወኪል ሄዶ ለወኪሉ ጥሬ-ገንዘብ ከሰጠው በኋላ፤ ወኪሉ ደግሞ ገንዘቡን በደንበኛው የሞባይል-ዋሌት ውስጥ ገቢ አደረገለት፡፡ ይህ አሠራር ገንዘብ ማስገባት ይባላል፡፡
‹‹ባለሱቅ እባክህ ገንዘብ ማስገባት ፈልጌ ነበር፡፡››
Example (English): A customer visits a licensed mobile money agent, hands over cash, and the agent deposits the amount into their mobile wallet.
Term: ገንዘብ ማውጣት (እንደ አገባቡ ወጪ ገንዘብ) (Cash-Out)
Category: Use Case
Definition: ከኢ-ገንዘብ ሒሳብ ላይ ቀንሶ በመስጠት በምትኩ ወይም በእኩሌታው ጥሬ-ገንዘብን መቀበል ሲሆን፤ ይህም ባብዛኛው ከወኪል ዘንድ በመሄድ የሚፈጸም ነው፡፡
Definition (English): Receiving physical cash in exchange for a debit to an eMoney account - typically done at an agent.
Example: ደሞዙን በሞባይል-ዋሌት የተቀበለ ተቀጣሪ፤ የቤቱን አስቤዛ ለመሸመት ጥሬ-ገንዘብ ስላስፈለገው ወደ ወኪል ሄዶ ከገባለት ደሞዝ ከፊሉን በጥሬ-ገንዘብ ተቀበለ፡፡ ይህ አሠራር ገንዘብ ማውጣት ይባላል፡፡
‹‹ባለሱቅ እባክህ ገንዘብ ማውጣት ፈልጌ ነበር፡፡››
Example (English): A salaried worker receives their income in a mobile wallet and cashes out part of it through an agent to cover household expenses.
Term: አገር-አቀፍ ስዊች (National Switch)
Category: Infrastructure
Definition: የተለያዩ የፋይናንስ ተቋማትን እና የክፍያ አገልግሎት ሰጪዎችን የሚያገናኝ እና በመካከላቸው ደኅንነቱን የጠበቀ እና ቀልጣፋ ውርኝቶችን እንዲያካሂዱ የሚያስችል የተማከለ ሥርዓት ነው፡፡ ይህም ባንኮች፣ የሞባይል-ገንዘብ አገልግሎት ሰጪዎች፣ እና ሌሎችም የፋይናንስ ፕላትፎርሞች የሚጠቀሙባቸው የክፍያ ሥርዓቶች ርስበርስ ተናባቢ (interoperable) እንዲሆኑ ያደርጋል፡፡
Definition (English): A National Switch is a centralized system that connects different financial institutions and payment service providers, allowing them to exchange transactions securely and efficiently. It enables interoperability across banks, mobile money providers, and other financial platforms.
Example: አንድ ተጠቃሚ ከሚገለገልበት የባንክ ሒሳብ፤ ደንበኛ ወዳልሆነበት ወደ ሌላ የሞባይል-ዋሌት አገልግሎት ሰጪ፤ በአገር-አቀፍ ስዊች (ኢትስዊች) አማካኝነት ገንዘብ አስላልፏል፡፡ ይህም የላኪው እና የተቀባዩ ድርጅቶች የተለያዩ ወይም ለየቅል ሆነው ሳለ ተጠቃሚው ከአንድ ወገን ብቻ አገልግሎቱን ማግኘት የቻለው፤ አገር-አቀፍ ስዊች (ኢትስዊች ድርጅት) እንደ ድልድይ ሆኖ ስላገለገለ ነው፡፡
Example (English): A user transfers money from their bank account to a mobile wallet from a different provider using the national switch (EthSwitch), without needing both services to be from the same company.
Term: የገጽ-ለገጽ አገልግሎት (Over The Counter Services)
Category: Channel
Definition: ሦስተኛ አካልን ሳይጨምር፤ በሁለት ወገኖች መካከል በቀጥታ የሚፈጸም የሸቀጥ፣ የአገልግሎት፣ ወይም የፋይናንስ ልውውጥ ነው፡፡
Definition (English): It refers to transactions, products, or financial trades that occur directly between two parties, such as in a store, rather than third parties.
Example: አንድ ግለሰብ ወደ ባንክ ቅርንጫፍ በአካል ሂዶ፤ ወደራሱ ሒሳብ ገንዘብ አስገባ፡፡ ይህም የገጽ-ለገጽ አገልግሎት ነው፡፡
Example (English): A user visits a bank branch office in-person and deposits money at his account. This type of service is an Over The Counter Service.
Term: የውርኝት ጣራ (Transaction Limits)
Category: Use case
Definition: አንድ ተጠቃሚ በአንድ ውርኝት ወይም በተወሰነ ክፍለ-ጊዜ (በቀን፣ በሳምንት፣ በወር) መላክ፣ መቀበል፣ ወይም ማውጣት የሚችለው ከፍተኛው የገንዘብ መጠን ነው፡፡
Definition (English): The maximum amount of money a user can send, receive, or withdraw in a single transaction or within a set time period (daily, weekly, monthly). These limits are set by financial service providers to manage risk and comply with regulations.
Example: በርካታዎቹ የኢትዮጵያ ባንኮች፤ ከቅርንጫፍ ወይም ከኤ/ቲ/ኤም/ በቀን (እንደ ቅደም ተከተላቸው) ከ50 ሺህ ወይም ከ8 ሺህ ብር በላይ ጥሬ-ገንዘብ ማውጣት የሚከለክል ድንጋጌ አላቸው፡፡ ይህም ከውርኝት ጣራ ውስጥ የሚመደብ አሠራር ነው፡፡
Term: የተከፋይ-ጠሪ ክፍያ (Pull payments)
Category: Use case
Definition: በተከፋዩ (ለምሳሌ ነጋዴ) አነሳሽነት ወይም ጠሪነት የሚጀመር የክፍያ ዓይነት ሆኖ፤ ነጋዴው የሚገለገልበት ባንክ የከፋዩን ባንክ ጠይቆ፤ ገንዘቡን ከከፋዩ ሒሳብ ‹‹ጠርቶ›› ወደ ተከፋዩ ነጋዴ የሚወሰድበት አሠራር ነው፡፡ 
በሌላ አነጋገር የክፍያውን ፍሰት ወይም አቅጣጫ ያስጀመረው ወገንን (ተከፋዩ መሆኑን) የሚያመላክት ነው፡፡
Definition (English): A payment type which is initiated by the payee: typically a merchant or payment acceptor, whose provider «pulls» the funds out of the payer's account at the payer's provider
Example: የነዳጅ ክፍያዎች የሚከናወኑት በቴሌ ብር ሲሆን፤ የነዳጅ ማደያው አስተናጋጅ፤ ነዳጅ ወዳስቀዳው ሹፌር የስልክ ቁጥር የገንዘቡን መጠን የሚገልጽ የተከፋይ-ጠሪ ክፍያ ጥያቄ ላከለት፡፡ ሹፌሩ የሚሥጥር ቁጥሩን ሲያስገባ ክፍያው ተከናወነ፡፡
ምንም እንኳ ክፍያው በቴሌ-ብር ቢከናወንም፤ የክፍያ ሂደቱን ያስጀመረው የማደያው አስተናጋጅ ስለሆነ፤ የአከፋፈል ፍሰቱ ዓይነት ‹‹የተከፋይ-ጠሪ ክፍያ›› ነው፡፡
Example (English): Fuel payment via Telebirr
Term: የከፋይ-ጠሪ ክፍያ (Push payments)
Category: Use case
Definition: በከፋዩ (ለምሳሌ ሸማች) አነሳሽነት ወይም ጠሪነት የሚጀመር የክፍያ ዓይነት ሆኖ፤ ከፋዩ ለሚገለገልበት ባንክ ወይም የፋይናንስ አገልግሎት ሰጪ ‹‹ከሒሳቤ ላይ ተቀንሶ ይከፈል›› ብሎ በሰጠው ትእዛዝ መሠረት፤ ገንዘቡን ወደ ተከፋዩ ባንክ ይሰደዋል፡፡
በሌላ አነጋገር የክፍያውን ፍሰት ወይም አቅጣጫ ያስጀመረው ወገንን (ከፋዩ መሆኑን) የሚያመላክት ነው፡፡
Definition (English): A payment type which is initiated by the payer, who instructs their provider to debit their account and «push» the funds to the receiving payee at the payee's provider
Example: አቶ ሸምሱ ምሳውን በልቶ ሲጨርስ አስተናጋጁን ቢል እና በቴሌ ብር የሚከፍልበትን የስልክ ቁጥር እንዲያመጣ ካዘዘው በኋላ፤ ሲመጣለት ሒሳቡን ከፈለ፡፡ 
የክፍያ ሂደቱን ያስጀመረው አቶ ሸምሱ ስለሆነ፤ የአከፋፈል ፍሰቱ ዓይነት ‹‹የከፋይ-ጠሪ ክፍያ›› ነው፡፡
Example (English): QR payment via Telebirr
Term: ሦስተኛ ወገን አገዝ ክፍያ (Off us payments)
Category: Use case
Definition: አንድ ክፍያን ለመፈጸም ብዙ አካላት የሚሳተፉበት ሒደት ሆኖ፤ ተከፋዩ (payee) ደንበኛ የሆነበት የፋይናንስ ድርጅት (የገንዘብ ቋቱ ያለበት) እና ለተከፋዩ ከፍያውን የሚፈጽመው አካል (ክፍያ ፈጻሚ/payer) የተለያዩ ድርጅቶች ሲሆኑ ነው፡፡ ስለዚህ ውርኝቱ ሌሎች አካላትን መጨመር ግድ ስለሚል፤ ተጨማሪ የአገልግሎት ክፍያን ሊያስከትል ይችላል፡፡
Definition (English): Payments made in a multiple-participant system or scheme, where the payer's provider is a different entity as the payee's provider. These transactions often involve intermediaries and may incur additional fees.
Example: አቶ አበበ ለሸመተው ዕቃ በዳሽን ባንክ የባለስንቅ ካርድ ለመክፈል ይፈልጋል፡፡ ሆኖም የባለሱቁ የባንክ ሒሳብ እና የሚጠቀምበት የፖስ ማሽን ከአቢሲኒያ ባንክ ነው፡፡ አቶ አበበ (1ኛ ወገን)፣ ዳሽን ባንክ (2ኛ ወገን) ሆነው፤ ክፍያውን የሚፈጽመው አቢሲኒያ ባንክ (3ኛ ወገን) ስለሚሆን፤ ይህ መሰል አሠራር ‹‹ሦስተኛ ወገን አገዝ ክፍያ›› ይሰኛል፡፡
Example (English): A user with a mobile wallet from Provider A pays for goods at a merchant who uses Provider B’s payment terminal. The transaction is completed through a shared payment switch.
Term: ሦስተኛ ወገን የለሽ ክፍያ (On us payments)
Category: Use case
Definition: አንድ ክፍያን ለመፈጸም ሁለት አካላት የሚሳተፉበት ሒደት ሲሆን፤ ተከፋዩ (payee) ደንበኛ የሆነበት የፋይናንስ ድርጅት (የገንዘብ ቋቱ ያለበት) እና ለተከፋዩ ከፍያውን የሚፈጽመው አካል (ክፍያ ፈጻሚ/payer) ተመሳሳይ ድርጅት ሲሆን ነው፡፡ ስለዚህ ውርኝቱ ሦስተኛ አካላትን ሳይጨምር በአንድ ድርጅት ውስጥ ብቻ ስለሚያልቅ ፈጣን እና ወጪ ቆጣቢ ያደርገዋል፡፡
Definition (English): Payments made in a multiple-participant system or scheme, where the payer's provider is the same entity as the payee's provider. These transactions are processed internally without involving external networks, making them faster and often cheaper.
Example: አቶ አበበ እና አቶ በለጠ፤ ሁለቱም ተመሳሳይ የሞባይል-ዋሌት፤ ማለትም ቴሌ ብርን ይጠቀማሉ፡፡ አቶ አበበ ለአቶ በለጠ በቴሌ ብር ገንዘብ ሲልክ፤ የገንዘብ ቋቱም ክፍያውም እዚህ ስለሆነ፤ የአገር-አቀፍ ስዊችን ወይም የሦስተኛ ወገን ጣልቃ ሳያስገባ በአንዱ ድርጅት ስለተከናወነ ውርኝቱ ፈጣን ነበር፡፡
Example (English): A user transfers money from their mobile wallet to another user who also uses the same mobile money provider. The transaction is completed instantly without routing through a national switch or third-party system.