อำเภอศรีสงคราม

อำเภอศรีสงคราม เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดนครพนม เป็นศูนย์กลางของจังหวัดนครพนมตอนบน โดยเป็นที่ตั้งของ วิทยาลัยเทคโนโลยีอุตสาหกรรมศรีสงคราม มหาวิทยาลัยนครพนม สำนักงานเขตพื้นที่การประถมศึกษานครพนม เขต 2 สำนักงานประปาศรีสงคราม สถานีไฟฟ้าศรีสงคราม และยังเป็นตลาดส่งออกปลาแม่น้ำสงครามที่สำคัญอีกแห่ง

ความเป็นมาของอำเภอศรีสงคราม เดิมชื่อเมืองอากาศอำนวย (เริ่มปรากฏหลักฐาน ในสมัยรัชกาลที่ 4) พ.ศ. 2396 สารตราเจ้าพระยาจักรี มาถึงอุปฮาด ราชวงศ์ ราชบุตร ท้าวเพี้ย เมืองนครพนม พระแก้วโกมลเรณูนคร พระอุทัยพระเทศเจ้าเมืองรามราช หลวงเอกอาษาเจ้าเมืองอาทมาต ความว่า เนื่องจากพระยาสุนทรราชวงศาเจ้าเมืองยศสุนทร เมืองนครพนม ได้พาท้าวศรีสุราช ท้าวจันทนาม ท้าวนามโคตร ครอบครัวท้าวติวซอยบ้านหอมท้าวลงไปกรุงเทพฯรับน้ำพิพัฒน์สัจจาและ เนื่องจากท้าวศรีสุราช ท้าวติวซอย ตั้งอยู่แขวงเมืองสกลนครไม่สมัครอยู่กับพระยาประเทศธานีเมืองสกลนคร ขอสมัครขึ้นต่อเมืองนครพนม พระสุนทรราชวงศา จึงให้ครอบครัวไปตั้งบ้านเรือนอยู่บ้านม่วงลำน้ำยามซึ่งตั้งอยู่ระหว่างเขตแดนเมืองไชยบุรี สกลนคร นครพนม มีจำนวนพระสงฆ์ สามเณร คนชรา 109 คน ท้าวเพี้ย 109 คน ฉกรรจ์ 246 คน รวม 464 คน รวมชายหญิงใหญ่น้อย เป็นคน 2,339 คน พระสุนทรราชวงศา จึงขอยกบ้านม่วงเป็นเมืองอากาศอำนวย ขอท้าวศรีสุราชเป็นเจ้าเมือง ท้าวชาบัณฑิตเป็นอัครฮาด ท้าวจันทนามเป็นอัครวงศ์ ท้าวนามโคตรเป็นวรบุตร จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยกบ้านม่วงเป็นเมืองอากาศอำนวย และพระราชทานให้ท้าวศรีสุราชเป็นหลวงพลานุกูล ท้าวจันทนามเป็นราชวงศ์ ท้าวนามโคตรเป็นวรบุตร พร้อมทั้งเครื่องยศตามตำแหน่ง โปรดเกล้าฯให้มีสารถึงเมืองหนองหาร เมืองสกลนคร เมืองไชยบุรี ให้แบ่งเขตแดนให้เมืองอากาศอำนวย แล้วให้มีใบบอกรายงานไปยังกรุงเทพฯ

พ.ศ. 2400 พวกไทยโย้ย กรมการเมืองสกลนคร ได้แตกแยกออกเป็นสองพวก พวกหนึ่งไปร้องสมัครขอเป็นเมืองขึ้นเมืองยโสธร มีนายจารคำเป็นหัวหน้า อีกพวกหนึ่งขอเป็นเมืองขึ้นกับเมืองนครพนมมีเพี้ยติ้วซอยเป็นหัวหน้า พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) โปรดเกล้าฯ แต่งตั้งนายจารคำเป็นหลวงประชาราษฎร์รักษา เพี้ยติ้วซอยเป็นหลวงพลานุกูล ยกบ้านม่วงน้ำยามเป็นเมืองอากาศอำนวย ขึ้นกับเมืองนครพนม หลวงพลานุกูลเป็นเจ้าเมือง

พ.ศ. 2400 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว(รัชกาลที่ 4) โปรดเกล้าฯ แต่งตั้งท้าวศรีสุราชเป็นเจ้าเมืองอากาศอำนวย

พ.ศ. 2404 ทางเมืองนครพนม ได้มีใบบอกไปยังกรุงเทพฯว่า หลวงพลานุกูลเจ้าเมืองอากาศอำนวย ได้ถึงแก่กรรม ณ วันเดือน 6 แรม 13 ค่ำ ปีระกา ตรีศก (7 พฤษภาคม 2404) ได้ให้อัครฮาด ท้าวเพี้ย เมืองอากาศอำนวย เอาศพหลวงพลานุกูล ใส่หีบแล้วทำบุญให้ทานเป็นการกุศลทุกเพลา จนถึงวันเผาศพ ณ วันเดือน 7 ขึ้น 10 ค่ำ ปีระกา ตรีศก พ.ศ. 2406 โปรดเกล้าฯแต่งตั้งอัครฮาดเป็นหลวงพลานุกูล เจ้าเมืองอากาศอำนวย ท้าวศรีสุราชเป็นอัครฮาดเมืองอากาศอำนวยแทนตำแหน่งที่ว่าง

พ.ศ. 2456 มหาอำมาตย์โทพระยามหาอำมาตยาธิบดี รองเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย มาตรวจราชการเมืองสกลนคร ให้ยุบอำเภอวาริชภูมิแล้วแบ่งท้องที่อำเภอวาริชภูมิไปขึ้นอยู่ในความปกครองของอำเภอพรรณานิคม 3 ตำบล และยุบอำเภอกุสุมาลย์แล้วโอนท้องที่อำเภอกุสุมาลย์มาขึ้นกับอำเภอเมืองสกลนครและขึ้นกับอำเภอเมืองนครพนมด้วย นอกจากนี้ยังยุบอำเภออากาศอำนวยแล้วโอนท้องที่ไปขึ้นกับอำเภอวานรนิวาส แขวงเมืองสกลนคร และขึ้นกับอำเภอท่าอุเทน แขวงเมืองนครพนมด้วย

พ.ศ. 2459 ทางราชการได้เปลี่ยนคำว่า " เมือง " มาเป็นคำว่า " จังหวัด " ทั่วมณฑลในประเทศไทย คือเมืองนครพนม ให้เรียกว่า "จังหวัดนครพนม" เรียกรวมทั้งแขวงว่า จังหวัด

พ.ศ. 2469 ได้มีประกาศตั้งกิ่งอากาศอำนวย อำเภอท่าอุเทน จ.นครพนม ยก 7 ตำบลมี นาหว้า บ้านข่า บ้านเสียว สามผง บ้านแวง นาทม บ้านแพงเป็นกิ่งกิ่งอากาศอำนวย อำเภอท่าอุเทน จ.นครพนม โดยไห้ที่ว่าการอำเภออยู่ที่บ้านสามผง

พ.ศ. 2471 ย้ายกิ่งอากาศอำนวย จากบ้านสามผงมาตั้งที่บ้านศรีเวินชัย เพราะบ้านสามผงในสมัยนั้นเป็นชุมชนที่หนาแน่นไม่ตรงตรงตามผังเมืองที่จะสร้างขึ้นใหม่ และได้มีการขุดค้นพระพุทธรูปโบราณมากมายที่หมู่บ้านนี้

พ.ศ. 2475 ย้ายกิ่งอากาศอำนวย มาตั้งที่บ้านท่าบ่อ เนื่องจากบ้านศรีเวินชัยไม่เหมาะแก่การตั้งอำเภอเนื่องจากไม่อยู่ที่ศูนย์กลางเดินทางไม่สะดวกต่างจากบ้านท่าบ่อมีเรือกลไฟจากแม่น้ำโขงบ้านไชยบุรีมาขึ้นที่ท่าบ่อ สมัยก่อนการเดินทางที่สะดวกคือทางน้ำ

พ.ศ. 2482 เปลี่ยนชื่อกิ่งอำเภออากาศอำนวย ต.บ้านข่า อ.ท่าอุเทน จ.นครพนม เป็น กิ่งบ่อศรีสงคราม ต.บ่อศรีสงคราม อ.ท่าอุเทน จ.นครพนม

พ.ศ. 2487 ย้ายกิ่งบ่อศรีสงคราม จากบ้านท่าบ่อมาตั้งที่บ้านปากอูน เนื่องจากบ้านท่าบ่อเกิดปัญหาน้ำท่วมบ่อยซ้ำซากจึงได้ย้ายมาตั้งที่ตำบลนาเดื่อ บ้านปากอูนปัจจุบัน ในปัจจุบัน

พ.ศ. 2496 พระราชกฤษฎีกา กิ่งอำเภอบ่อศรีสงคราม อ.ท่าอุเทน จ.นครพนม เรียกว่า อำเภอศรีสงคราม จังหวัดนครพนม

เกรดความรู้

อำเภอต่าง ๆ ที่แยกออกจากอำเภอศรีสงคราม มีดังนี้

พ.ศ. 2491 แบ่งท้องที่ ตำบลบ้านแพง ตำบลหนองแวง ตำบลนาทม จากกิ่งบ่อศรีสงคราม อ.ท่าอุเทน จ.นครพนม ตั้งเป็นกิ่งอำเภอบ้านแพง และเป็นอำเภอบ้านแพง ในปี พ.ศ. 2499

พ.ศ. 2514 แบ่งท้องที่ ตำบลนาหว้า ตำบลนางัว ตำบลบ้านเสียว ออกจากอำเภอศรีสงคราม เป็น กิ่งอำเภอนาหว้า อ.ศรีสงคราม จ.นครพนม และเป็นอำเภอนาหว้า ในปี พ.ศ. 2522

พ.ศ. 2535 แบ่งท้องที่ ตำบลนาทม ตำบลดอนเตยและตำบลหนองซน ออกจากอำเภอบ้านแพง มาตั้งเป็นกิ่งเภอนาทม อ.บ้านแพง จ.นครพนม และเป็นอำเภอนาทม ในปี พ.ศ. 2540 (ในอดีต ตำบลนาทมเคยเป็นตำบลขึ้นกับกิ่งบ่อศรีสงคราม)

อำเภอศรีสงครามตั้งอยู่ทิศเหนือของจังหวัดนครพนม อยู่ห่างจากศาลากลางจังหวัดนครพนม 67 กิโลเมตร และห่างจากกรุงเทพมหานครประมาณ 711 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้

อำเภอศรีสงครามแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 9 ตำบล 106 หมู่บ้าน ได้แก่

ท้องที่อำเภอศรีสงครามประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 10 แห่ง ได้แก่

ประชากรชาวอำเภอศรีสงคราม ประกอบด้วยกลุ่มชนหลายเผ่า ซึ่งอพยพแยกย้ายมารวมตัวกัน เช่น ไทยลาว ไทญ้อ แสก โส้ และผู้ไท ลักษณะการตั้งถิ่นฐานจึงมักตั้งตำบลหมู่บ้านอยู่ใกล้เคียงกัน ไม่กระจัดกระจาย และอาศัยอยู่บริเวณแหล่งน้ำธรรมชาติสำคัญ ๆ ซึ่งรวมเป็นพื้นที่ลุ่มน้ำสงคราม วัฒนธรรมต่าง ๆ ได้ผสมผสานกันไปตามกาลเวลา

อำเภอศรีสงครามมีเนื้อที่ประมาณ 671.317 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 419,573.12 ไร่ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบและที่ลุ่ม สลับเนินสูงเป็นบางส่วน โดยทั่วไปมีลักษณะเป็นทุ่งหญ้า ป่าละเมาะและป่าโปร่ง สภาพพื้นดินเป็นดินร่วนปนทราย เหมาะแก่การเกษตร แต่ในฤดูฝนมักเกิดภาวะน้ำท่วม ในพื้นที่ลุ่มเสมอ เนื่องจากสภาพพื้นที่มีลักษณะเป็นที่ราบน้ำท่วมถึง ซึ่งคล้ายทะเลสาบเขมร มีลำน้ำสำคัญ ได้แก่ ลำน้ำสงคราม ลำน้ำอูน

โครงสร้างทางเศรษฐกิจ และข้อมูลค่าการผลิตรวมของอำเภอศรีสงครามอยู่ในเกณฑ์ระดับปานกลาง การเกษตรกรรมเป็นสาขาหลักของการผลิต การพาณิชย์ทั่วไปเป็นการพาณิชย์ในท้องถิ่นเป็นส่วนใหญ่ ประชากรส่วนใหญ่มีรายได้เฉลี่ยประชากร ในเขตเทศบาล 36,562 บาท/คน/ปี และนอกเขตเทศบาล 21,912 บาท/คน/ปี
การเงินการธนาคาร มีธนาคารของรัฐ จำนวน 2 แห่ง ได้แก่ ธนาคารออมสิน ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร มีธนาคารพาณิชย์ จำนวน 1 แห่ง ได้แก่ ธนาคารกสิกรไทย 
อุตสาหกรรมและการพาณิชย์ โรงงานอุตสาหกรรม 1 แห่ง ได้แก่ บริษัทซันเท็คกรุ๊ป จำกัด (มหาชน) บริษัท/ห้างหุ้นส่วนจำกัด จำนวน 30 แห่ง ร้านค้าทั่วไป จำนวน 448 แห่ง ปั้มน้ำมัน จำนวน 6 แห่ง มีอุตสาหกรรมในครัวเรือน เช่น การทอผ้า การแปรรูปอาหารจากปลา ป.ซุปเปอร์สโตร์ เป็นต้น

เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางน้ำ อยู่ที่บริเวณลำน้ำสงคราม บริเวณบ้านปากท่าบ่อ หมู่ที่ 4 ตำบลท่าบ่อสงคราม เมื่อเวลาฤดูแล้ง น้ำแห้ง จะเป็นหาดทรายขาว เป็นที่พักผ่อนหย่อนใจในเวลายามเย็น และในช่วงเทศกาลสงกรานต์มีการแข่งขันเรือยาวประเพณี การแข่งขันฟุตบอลประเพณี กุดโดคัพ ซึ่งจัดเป็นประจำทุกปี
เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางน้ำอยู่ที่ลำน้ำสงคราม บริเวณบ้านปากยาม หมู่ที่ 1 ตำบลสามผง เมื่อเวลาฤดูแล้งน้ำแห้งจะเป็นหาดทรายขาว ขณะนี้ อบต.สามผงกำลังพัฒนาให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญ เนื่องจากได้รับงบประมาณจากรัฐบาลตามโครงการกระตุ้นเศรษฐกิจ 
เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางน้ำ ซึ่งเป็นทิวทัศน์ติดกับลำน้ำสงคราม บริเวณวัดป่าสันติธรรม บ้านโพนก่อ หมู่ที่ 6 ตำบลนาคำ ตอนเช้าเวลาประมาณ 06.00-07.00 น. จะมีลิงแสมป่ามาเล่นและหากินอาหารที่ชาวบ้านวางไว้ให้กิน ยิ่งในช่วงวันพระ 15 ค่ำ จะออกมาหากินมาก ปัจจุบัน อบต.นาคำ กำลังรอผลการอนุมัติโครงการ เนื่องจากขอรับการสนับสนุนงบประมาณจากรัฐบาลตามโครงการกระตุ้นเศรษฐกิจแผนการท่องเที่ยว ในตำบลตำบลนาคำ อำเภอศรีสงคราม จังหวัดนครพนม
เป็นอ่างเก็บน้ำขนาดเล็ก เก็บน้ำเพื่อใช้ในการเกษตร บรรยากาศเวลาเย็นหรือพลบค่าสวยงามมาก ร่มรื่น สดชื่น และเมื่อถึงประเพณีลอยกระทงจะเป็นสถานที่ลอยกระทงของชาวบ้านในเขตตำบลนาเดื่อ
ตั้งอยู่บริเวณบ้านดงขวาง หมู่ที่ 6 ตำบลบ้านเอื้อง อำเภอศรีสงคราม จังหวัดนครพนม เป็นวัดป่าที่ร่มรื่น สงบ เน้นการปฏิบัติธรรมสำหรับพุทธศาสนิกชนทั่วไป 
เป็นแหล่งอนุรักษ์สัตว์ทุกชนิด ตั้งอยู่บ้านดอนแดง หมู่ที่ 3 ตำบลท่าบ่อสงคราม อำเภอศรีสงคราม จังหวัดนครพนม 
ตั้งอยู่บ้านท่าบ่อสงคราม หมู่ที่ 4,6 ตำบลท่าบ่อสงคราม มีต้นยางใหญ่อายุไม่ต่ำกว่า 200 ปี 
เป็นวัดที่ประดิษฐานอัฐิหลวงปู่ตื้อ ซึ่งเป็นพระที่ประชาชนทั่วไปจากทุกสารทิศให้ความเคารพนับถือ ศรัทธาเป็นอย่างมาก โดยช่วง 8 ค่ำ เดือน 3 ของทุกปี ชาวตำบลบ้านข่าจะประกอบกิจกรรมบุญประจำปี นมัสการหลวงปู่ตื้อ ซึ่งในปัจจุบันชาวตำบลบ้านข่าร่วมกันก่อสร้างอาคารพิพิธภัณฑ์หลวงปู่ตื้อขึ้นมา โดยใช้งบประมาณจากประชาชนผู้มีจิตศรัทธาทั่วไป
เป็นวัดที่หลวงปู่สนธิ์ เขมิโย เป็นเจ้าอาวาสและจำวัดอยู่ ซึ่งท่านเป็นพระที่มีผู้คนเคารพนับถือ และศรัทธามากมาย วัดตั้งอยู่บ้านท่า หมู่ที่ 8 ตำบลโพนสว่าง อำเภอศรีสงคราม จังหวัดนครพนม