อุตะงะวะ คุนิโยะชิ

อุตะงะวะ คุนิโยะชิ () (ราว ค.ศ. 1797 - 14 เมษายน ค.ศ. 1861) เป็นจิตรกรภาพพิมพ์แกะไม้อุกิโยะของสำนักศิลปินอุตะงะวะชาวญี่ปุ่นคนสำคัญและมีชื่อเสียงของคริสต์ศตวรรษที่ 19

คุนิโยะชิเกิดราวปี ค.ศ. 1797 เป็นลูกของช่างย้อมไหมเดิมชื่อ โยะชิซะบุโร (Yoshisaburō) ดูเหมือนว่าคุนิโยะชิจะช่วยกิจการของบิดาโดยเป็นผู้ออกแบบลาย และข้อมูลบางแหล่งก็เสนอว่าประสบการณ์ที่ได้มามีอิทธิพลต่อการใช้สีสรรค์อันสารพัน (rich use of color) และ ลวดลายของผ้าในงานศิลปะของคุนิโยะชิต่อมา นอกจากนั้นก็ยังกล่าวกันว่าคุนิโยะชิได้รับความประทับใจจากภาพพิมพ์นักรบอุกิโยะ และภาพช่างฝีมือและสามัญชนที่พบในคู่มือช่างมาตั้งแต่อายุได้เจ็ดแปดขวบ และอาจจะเป็นได้ว่าประสบการณ์เหล่านี้มามีอิทธิพลต่อภาพพิมพ์ที่คุนิโยะชิสร้างขึ้นต่อมา 
คุนิโยะชิแสดงตนเองว่าเป็นผู้มีความสามารถวาดภาพมาตั้งแต่อายุได้เพียง 12 ปี จนเป็นที่สนใจของอุตะงะวะ โทะโยะคุนิผู้เป็นจิตรกรภาพพิมพ์แกะไม้อุกิโยะผู้มีชื่อเสียง ในปี ค.ศ. 1811 คุนิโยะชิก็ได้รับตัวเข้าฝึกงานเขียนในห้องเขียนภาพของโทะโยะคุนิอย่างเป็นทางการ และกลายเป็นลูกศิษย์เอกคนหนึ่งของโทะโยะคุนิ คุนิโยะชิดำเนินการฝึกงานมาจนกระทั่งปี ค.ศ. 1814 จนได้รับชื่อว่า “คุนิโยะชิ” และออกมาเป็นศิลปินอิสระ

ในปีเดียวกันนั้นคุนิโยะชิก็ผลิตงานพิมพ์ของตนเองเป็นครั้งแรกที่เป็นภาพประกอบสำหรับ “คุซะโซชิ” (kusazoshi) , “โกคัง” (gōkan) และ “โกะบุจิ ชูชิงงุระ” (Gobuji Chūshingura) ซึ่งเป็นบทล้อของนวนิยายอิงประวัติศาสตร์ “ชูชิงงุระ” (Chūshingura) ระหว่างปี ค.ศ. 1815 ถึงปี ค.ศ. 1817 คุนิโยะชิก็เขียนภาพประกอบหลายเล่มสำหรับ “โยะมิฮง” (yomihon), “โคคเคบง” (Kokkeibon) และ “ฮะนะชิบง” (hanashibon) และภาพพิมพ์เดี่ยวของนักแสดงคะบุกิและนักรบ

แม้จะดูเหมือนว่าจะเริ่มงานอาชีพที่ดูท่าทางจะรุ่งเรือง แต่คุนิโยะชิผลิตผลงานเพียงไม่กี่ชิ้นระหว่างปี ค.ศ. 1818 ถึงปี ค.ศ. 1827 ซึ่งอาจจะมีสาเหตุมาจากการขาดผู้จ้างจากสำนักพิมพ์ และการที่จะต้องแข่งกับศิลปินผู้อื่นจากสำนักศิลปินอุตะงะวะด้วยกันเอง แต่ในช่วงนี้คุนิโยะชิก็เริ่มเขียนภาพสตรีแบบที่เรียกว่า “บิจิงะ” และทดลองการเขียนลวดลายสำหรับผ้าผืนใหญ่ และการใช้แสงเงาที่พบในศิลปะจากทางตะวันตก แม้ว่าผลของการทดลองจะเป็นเพียงการเลียนแบบโดยปราศจากความเข้าใจในทฤษฎีการใช้อย่างลึกซึ้งก็ตาม

คุนิโยะชิประสบกับความยากเข็ญจนถึงกับต้องทำการค้าขายเสื่อทะทะมิที่ใช้แล้ว แต่คุนิโยะชิก็โชคดีเมื่อได้พบคุนิซะดะเพื่อนนักเรียนด้วยกันที่มีฐานะดี ที่คุนิโยะชิมีความรู้สึกว่าเป็นผู้มีฝีมือสูงกว่า ซึ่งเป็นผลทำให้คุนิโยะชิเพิ่มความพยายามขึ้นเท่าตัว ศิลปินสองท่านนี้ต่อมาก็ร่วมมือทำงานชุดด้วยกันหลายชุด

ระหว่างคริสต์ทศวรรษ 1820 คุนิโยะชิก็สร้างงานบานพับภาพสามหลายชิ้นที่เริ่มที่จะแสดงเอกลักษณ์ที่เป็นของตนเอง ในปี ค.ศ. 1827 คุนิโยะชิก็ได้รับจ้างให้ทำงานชุดชิ้นสำคัญชุด “"108 ผู้กล้าหาญแห่งซุอิโคะเด็ง"” ("Tūszoku Suikoden gōketsu hyakuhachinin no hitori" หรือ "108 Heroes of the Suikoden") ที่มาจากตำนานจีนที่เป็นที่นิยมกันอย่างแพร่หลายชื่อ “"108 ผู้กล้าหาญแห่งเขาเหลียงซาน"” ในภาพชุดนี้คุนิโยะชิเขียนภาพตัวเอกแต่ละตัวบนกระดาษแผ่นเดียว และวาดลายสักซึ่งเป็นของใหม่ที่ต่อมามามีอิทธิพลต่อแฟชั่นของเอะโดะ ภาพชุดซุอิโคะเด็งกลายเป็นภาพชุดที่เป็นที่นิยมกันอย่างแพร่หลายในเอะโดะ ซึ่งทำให้ความต้องการงานเขียนภาพนักรบของคุนิโยะชิเพิ่มขึ้นตามไปด้วย และทำให้มีโอกาสได้เข้าเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม “อุกิโยะ” และกลุ่มวรรณกรรมสำคัญๆ

หลังจากนั้นคุนิโยะชิก็ผลิตภาพพิมพ์ของนักรบ ที่เอามาจากตำนานสงครามเช่น “"ตำนานเฮเคะ"” () และ “"ตำนานเง็นเป เซซุคิ"” ("Genpei seisuki") ภาพนักรบของคุนิโยะชิมีลักษณะที่เป็นเอกลักษณ์ตรงที่เป็นภาพของนักรบผู้เป็นที่นิยมจากตำนานที่จะเน้นความฝัน, การปรากฏตัวของปีศาจ, สิ่งชั่วร้าย และพฤติกรรมของวีรบุรษ งานเชิงที่ว่านี้จะเห็นได้ชัดในงานพิมพ์ “"ปีศาจของไทระ โทะโมะโมริที่อ่าวไดโมะซึ"” ("Taira Tomomori borei no zu") และ บานพับภาพสาม “"สะพานโกโจ"” ("Gōjō no bashi no zu") ที่สร้างในปี ค.ศ. 1839 ที่คุนิโยะชิสร้างบรรยากาศอันเข้มข้นรุนแรงของการปะทะกันระหว่างโยชิซึเนะกับเบ็งเค ภาพวาดของคุนิโยะชิสนองความต้องการของสาธารณชนทางด้านงานที่สร้างความตื่นเต้น และ บรรยากาศที่พิสดารที่เป็นที่นิยมกันอย่างแพร่หลายในช่วงนั้น

“การปฏิรูปเท็นโป” (Tenpō Reforms) ระหว่างปี ค.ศ. 1841 ถึงปี ค.ศ. 1843 ที่มีจุดประสงค์ในการฟื้นฟูวิกฤติการณ์ทางเศรษฐกิจโดยการควบคุมการแสดงความฟุ่มเฟือยและความมั่งคั่ง เช่นในการห้ามภาพอุกิโยะของสตรีในราชสำนัก และนักแสดงอย่างเป็นทางการ พฤติกรรมนี้อาจจะมีผลบางประการต่องานพิมพ์การ์ตูนล้อเลียน ("giga-e") ของคุนิโยะชิ ภาพพิมพ์บางภาพวิพากษ์สถาบันโชกุนอย่างมีอารมณ์ขัน เช่นในภาพของมินะโมะโตะ โยริมิตซึ (Minamoto Yorimitsu) บนเตียงขณะที่กำลังถูกหลอกหลอนด้วยแมงมุมและปีศาจของตนเอง ที่กลายเป็นที่นิยมกันอย่างแพร่หลายในบรรดาประชาชนที่เป็นไม่พึงพอใจกับการปฏิรูป

ระหว่างช่วงสิบปีก่อนที่จะมีการปฏิรูปคุนิโยะชิก็สร้างภาพพิมพ์ภูมิทัศน์ ("fūkeiga") ซึ่งไม่อยู่ข่ายของภาพต้องห้ามและเป็นการสนองความต้องการของตลาดที่นิยมการท่องเที่ยวในปลายสมัยเอะโดะ งานชิ้นที่สำคัญของงานประเภทนี้คือ “"Sankai meisan zukushi"” ("สินค้าสำคัญของจังหวัดต่างๆ" ราวระหว่างปี ค.ศ. 1828 ถึงปี ค.ศ. 1830) ที่คุนิโยะชิผสานการใช้ทัศนมิติและรงควัตถุที่ใช้กันในตะวันตก และ “"Famous views of the Eastern capital"” ("ทัศนียภาพที่สำคัญของเมืองหลวงตะวันออก" ราวต้นคริสต์ทศวรรษ 1830) ที่เป็นที่แน่นอนว่าได้รับอิทธิพลจากงานพิมพ์ภาพชุด “"ทัศนียภาพ 36 มุมของภูเขาฟูจิ"” (富嶽三十六景) ของคะสึชิกะ โฮะกุไซที่พิมพ์ในปี ค.ศ. 1831 ในช่วงเดียวกันนี้คุนิโยะชิก็พิมพ์ภาพที่เป็นหัวข้อธรรมชาติแท้ๆ ที่รวมทั้งภาพสัตว์ ภาพนก และภาพปลาที่เลียนแบบการเขียนภาพตามธรรมเนียมการเขียนภาพแบบญี่ปุ่นและจีนโบราณ
ในปลายคริสต์ทศวรรษ 1840 คุนิโยะชิก็เริ่มพิมพ์ภาพนักแสดงคะบูกิผู้มีชื่อเสียงขึ้นอีกครั้ง ครั้งนี้เป็นการเขียนเชิงภาพแบบเด็ก ออกไปทางการ์ตูนเพื่อที่จะเลี่ยงการถูกเซ็นเซอร์ งานชิ้นสำคัญก็ได้แก่ “"Nitakaragurakabe no mudagaki"” ("เขี่ยเขียนบนผนังโรงเก็บของ") ในภาพนี้คุนิโยะชิใช้จินตนาการอันสร้างสรรค์ในการเขียนลายมืออย่างเด็กๆ ที่ไม่เรียบร้อยด้วยอักษรคะนะภายใต้ใบหน้าของนักแสดง

ความรักแมวของคุนิโยะชิทำให้เริ่มใช้แมวแทนคนในการสร้างงานพิมพ์คะบุกิและงานล้อเลียน นอกจากนั้นก็ยังเป็นที่ทราบกันว่าในช่วงนี้คุนิโยะชิเริ่มทดลองสร้างงานที่มีองค์ประกอบเป็นแบบ “ฉากกว้าง” (wide-screen) โดยการขยายองค์ประกอบในภาพให้เพิ่มขึ้นเพื่อสร้างความเป็นนาฏกรรมให้แกภาพมากขึ้น เช่นในภาพ “"เจ้าหญิงทะคิยะชะลูกสาวของมะซะคะโดะที่วังโซะมะเดิม"”

ในปี ค.ศ. 1856 คุนิโยะชิก็ป่วยด้วยโรคที่มีผลกระทบกระเทือนต่อระบบประสาท (palsy) ที่ทำให้การใช้มือไม้เป็นไปอย่างลำบาก ซึ่งกล่าวกันว่าทำให้ผลงานตั้งแต่ช่วงนี้เป็นต้นไปเริ่มมีคุณภาพต่ำลงอย่างเห็นได้ชัดในการใช้เส้นและความมีชีวิตชีวาของภาพโดยทั่วไป ก่อนที่จะเสียชีวิตในปี ค.ศ. 1861 คุนิโยะชิก็ได้เป็นพยานในการเปิดเมืองท่าโยะโกะฮะมะแก่ชาวต่างประเทศเป็นครั้งแรก ในปี ค.ศ. 1860 คุนิโยะชิสร้างงานพิมพ์สองชิ้นที่เป็นภาพชาวต่างประเทศในเมือง ("Yokohama-e") เช่นภาพ “"ทัศนียภาพของฮงโชะ"” และ “"โยะโกะฮะมะและเขตสำราญ"”) คุนิโยะชิเสียชีวิตในปี ค.ศ. 1861 เมื่ออายุได้ 65 ปีที่บ้านที่เก็นยะดะนะ

คุนิโยะชิเป็นปรมาจารย์ผู้มีความสามารถและมีลูกศิษย์หลายคนที่ดำเนินการสร้างศิลปะตามแนวสาขาของสำนักศิลปินอุตะงะวะต่อมา ในบรรดาลูกศิษย์คนสำคัญๆ ก็ได้แก่โยะชิโทะชิ, โยะชิโทะระ, โยะชิอิคุ, โยะชิคะซุ และ โยะชิฟูจิ โดยทั่วไปแล้วลูกศิษย์ของคุนิโยะชิจะเริ่มการฝึกงานด้วยการเขียนภาพบนมุชะ (musha-e) ในลักษณะที่คล้ายคลึงกับลักษณะของอาจารย์ เมื่อเริ่มเป็นศิลปินที่เป็นตัวของตัวเองและเป็นอิสระมากขึ้นลูกศิษย์เหล่านี้ก็จะออกไปหาแบบอย่างและลักษณะการสร้างงานศิลปะที่เป็นตัวของตัวเอง ลูกศิษย์คนที่สำคัญที่สุดคือโยะชิโทะชิผู้ที่ในปัจจุบันถือกันว่าเป็น “ปรมาจารย์คนสุดท้าย” ของภาพพิมพ์แกะไม้ของญี่ปุ่น