แผ่นดินไหวในจังหวัดอิกิเก พ.ศ. 2557

แผ่นดินไหวในจังหวัดอิกิเก หรือ แผ่นดินไหวในนอร์เตกรันเด พ.ศ. 2557 () เป็นแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2557 ทางตอนเหนือของประเทศชิลี จุดเหนือศูนย์กลางอยู่ห่างจากเมืองอิกิเกไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ นอกชายฝั่งประเทศชิลีราว 95 กิโลเมตร แผ่นดินไหวเกิดขึ้นเมื่อเวลา 20:46 น. ตามเวลาในประเทศชิลี (ตรงกับ 06:46 น. ของวันที่ 2 เมษายนตามเวลาในประเทศไทย) มีขนาดความรุนแรง 8.2 ตามมาตราขนาดโมเมนต์ แผ่นดินไหวยังทำให้เกิดคลื่นสึนามิ แผ่นดินไหวตามขนาดสูงสุดมีระดับ 7.7 M

แผ่นดินไหวขนาด 8.2 M ครั้งนี้เกิดขึ้นจากการเคลื่อนของรอยเลื่อนย้อนมุมต่ำ (thrust) ใกล้ชายฝั่งประเทศชิลี ที่มีความลึกไม่มาก บนรอยต่อระหว่างแผ่นเปลือกโลกนัซกากับแผ่นอเมริกาใต้ กลไกของแผ่นดินไหวครั้งนี้สอดคล้องกับการเคลื่อนตัวระหว่างแผ่นเปลือกโลกทั้งสองแผ่น แผ่นนัซกา ณ ตำแหน่งนี้เคลื่อนที่มุดลงใต้แผ่นอเมริกาใต้บริเวณร่องลึกเปรู-ชิลี ทางตะวันตกของประเทศชิลี ไปทางตะวันออกด้วยความเร็ว 65 มิลลิเมตรต่อปี ซึ่งการมุดตัวดังกล่าวทำให้เกิดการย่นของแผ่นเปลือกโลกอเมริกาใต้ ทางทิศตะวันออกของแผ่นนาซกา ยกตัวขึ้นเป็นเทือกเขาแอนดีสในปัจจุบัน และยังเป็นต้นเหตุของแผ่นดินไหวขนาดใหญ่หลายครั้งซึ่งมีความรุนแรงระดับประวัติศาสตร์ของมนุษย์ เช่น แผ่นดินไหวเมื่อ พ.ศ. 2553 ขนาด 8.8 M และแผ่นดินไหวครั้งรุนแรงที่สุดของโลกที่เคยบันทึกไว้ ขนาด 9.5 เกิดขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2503

ก่อนการเกิดแผ่นดินไหวครั้งนี้ แต่เดิมพื้นที่ดังกล่าวเคยถูกเรียกว่าเป็น "ช่องว่างแผ่นดินไหว" (seismic gap) ซึ่งครอบคลุมพื้นที่เป็นแนวใกล้ชายฝั่งประเทศชิลี ยาวประมาณ 450 กิโลเมตร ตั้งอยู่ระหว่างเมืองอาริกากับอันโตฟากัสตา เนื่องจากปกติแล้ว บริเวณดังกล่าวถือว่ามีศักยภาพต่อการเกิดแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ แต่ตามบันทึกพื้นที่แห่งนี้ไม่ปรากฏแผ่นดินไหวขนาดใหญ่เลยตั้งแต่เหตุแผ่นดินไหวเมื่อ พ.ศ. 2420 ขนาด 8.8 M นักวิทยาแผ่นดินไหวทั้งในและนอกประเทศชิลีกล่าวว่าแผ่นดินไหวครั้งนี้ (พ.ศ. 2557) สามารถลบล้างความเป็น "ช่องว่าง" ได้เพียงบางส่วน เนื่องจากถือว่ามีขนาดไม่ใหญ่มากเมื่อเทียบตามที่คาดการณ์ไว้

แผ่นดินไหวมีความรุนแรง 8.2 ตามมาตราขนาดโมเมนต์ สามารถรู้สึกได้ในแคว้นอาริกา-ปารินาโกตา ตาราปากา และอันโตฟากัสตา ประเทศชิลี แคว้นตักนา โมเกกัว และอาเรกิปา ประเทศเปรู แคว้นลาปาซ โกชาบัมบา และโอรูโร ประเทศโบลิเวีย ความรุนแรงที่รู้สึกได้ตามมาตราเมร์กัลลีมีค่าสูงสุดในแคว้นอาริกา-ปารินาโกตา ซึ่งมีระดับ VIII รองลงมาเป็นแคว้นตาราปากา มีระดับ VII

ก่อนเกิดแผ่นดินไหวขนาด 8.2 M (1 เมษายน) หนึ่งอาทิตย์ ได้เกิดแผ่นดินไหวนำในพื้นที่หลายครั้ง นับได้ทั้งหมด 57 ครั้งที่มีระดับมากกว่า 4.5 ตามมาตราริกเตอร์ โดยครั้งรุนแรงที่สุดเกิดเมื่อวันที่ 16 มีนาคม ขนาด 6.7 ตามมาตราริกเตอร์ แผ่นดินไหวนำที่มีขนาดมากกว่า 5.5 แสดงในตารางดังนี้

หลังแผ่นดินไหวหลักขนาด 8.2 M ได้เกิดแผ่นดินไหวตามครั้งแรกเมื่อเวลา 20:49 น. ตามเวลาท้องถิ่นชิลี (เกิดหลังแผ่นดินไหวหลัก 3 นาที) มีขนาด 7.5 M ศูนย์เกิดแผ่นดินไหวอยู่ลึกลงไปใต้ดิน 26.8 กิโลเมตร ห่างจากเมืองอิกิเกไปทางตะวันออกเฉียงเหนือราว 29 กิโลเมตร แผ่นดินไหวตามขนาดใหญ่อีกครั้งเกิดเมื่อวันที่ 2 เมษายน เวลา 23:43 น. (หลังแผ่นดินไหวหลักหนึ่งวัน) ขนาด 7.7 จุดเหนือศูนย์เกิดแผ่นดินไหวอยู่ห่างจากเมืองอิกิเกไปทางตะวันตกเฉียงใต้ 50 กิโลเมตร ซึ่งทำให้ทางการท้องถิ่นต้องประกาศอพยพประชาชนหนีภัยสึนามิอีกครั้งหนึ่ง โดยคลื่นหลักที่กระทบชายฝั่งเมืองอิกิเกมีความสูง 74 เซนติเมตร ส่วนพื้นที่อื่นไม่มีการประกาศสึนามิถึงระดับเตือนภัย แผ่นดินไหวตามทั้งหมดที่บันทึกได้จนถึงวันที่ 17 เมษายน เวลา 19:00 น. ตามเวลาท้องถิ่น มีทั้งสิ้น 717 ครั้ง ในจำนวนนี้ 52 ครั้ง ประชาชนสามารถรับรู้ถึงแรงสั่นสะเทือนได้ชัดเจน

เหตุแผ่นดินไหวทำให้มีผู้เสียชีวิต 7 ราย ทั้งหมดอยู่ในประเทศชิลี ในจำนวนนี้สี่คนเสียชีวิตด้วยอาการหัวใจล้มเหลว หญิงรายหนึ่งเสียชีวิตจากการถูกกำแพงล้มทับ แรงงานคนหนึ่งบาดเจ็บจากการถูกโครงสร้างเหล็กตกใส่และเสียชีวิตในเวลาต่อมา ผู้บาดเจ็บมากกว่า 200 คน ส่วนใหญ่อยู่ในชิลี และมีรายงานผู้บาดเจ็บอีก 6 คนในเปรู มีผู้ไร้ถิ่นฐานทั้งสิ้นกว่า 80,000 คน หลังแผ่นดินไหวพื้นที่ในแคว้นอาริกา-ปารินาโกตาและตาราปากาของชิลีถูกประกาศเป็นเขตภัยพิบัติ หลายแห่งไม่มีไฟฟ้าและน้ำประปาใช้ พื้นที่หลายแห่งในอำเภอปูเตรและเฆเนรัลลาโกส ของจังหวัดปารินาโกตา แคว้นอาริกา-ปารินาโกตา เกิดดินถล่ม รวมถึงเส้นทางคมนาคมหลักบางเส้นถูกดินทับปิดเส้นทาง

ศูนย์เตือนภัยสึนามิแปซิฟิกในรัฐฮาวายได้ประกาศเตือนภัยคลื่นสึนามิครอบคลุมชายฝั่งประเทศชิลี เปรู และเอกวาดอร์ และแจ้งให้ประเทศคอสตาริกา นิการากัว เอลซัลวาดอร์ กัวเตมาลา เม็กซิโก และฮอนดูรัส เฝ้าระวังและเตรียมพร้อม ซึ่งต่อมาได้ยกเลิกประกาศเตือนประเทศดังกล่าวอย่างรวดเร็ว (ยกเว้นเปรูและชิลี) ทางการชิลีได้อพยพประชาชนหลายพันคนออกห่างจากชายฝั่ง คลื่นสึนามิกระทบชายฝั่งหลังจากแผ่นดินไหวระหว่าง 1–2 ชั่วโมง สึนามิที่สูงที่สุดวัดได้ 2.11 เมตร ที่เมืองอิกิเก ส่วนที่เมืองอาริกาวัดได้ 1.83 เมตร ชายฝั่งอื่นของชิลีส่วนมากวัดได้ต่ำกว่าหนึ่งเมตร สึนามิได้เดินทางถึงฮาวายหลังเกิดแผ่นดินไหวราว 13 ชั่วโมง คลื่นยังเดินทางไปไกลถึงประเทศญี่ปุ่น ซึ่งตั้งอยู่อีกฝั่งหนึ่งของมหาสมุทรแปซิฟิก โดยเดินทางถึงเมื่อวันที่ 3 เมษายน ตามเวลาในท้องถิ่น วัดความสูงได้ 60 เซนติเมตรที่เมืองคูจิ จังหวัดอิวาเตะ