เฉลียง (วงดนตรี)

เฉลียง เป็นชื่อของวงดนตรีไทย ที่มีผลงานระหว่างปี พ.ศ. 2525 - พ.ศ. 2534 ทั้งหมด 6 ชุด เฉลียงเป็นวงดนตรีวงแรก ๆ ที่บุกเบิกเพลงแนวแปลกใหม่ ทั้งด้านเนื้อหาและท่วงทำนอง ให้กับวงการเพลงไทย ผู้ก่อตั้งและผู้แต่งเพลงส่วนใหญ่ของเฉลียงคือ จิก - ประภาส ชลศรานนท์

ภายหลังจากออกผลงานชุดสุดท้ายในปี พ.ศ. 2534 เฉลียงยังคงมีการรวมตัวกันเล่นคอนเสิร์ตและออกผลงานเพลงเฉพาะกิจเป็นครั้งคราว

จิก - ประภาส ชลศรานนท์ มีความต้องการชื่อที่สื่อถึงมนุษย์ เป็นบ้าน เป็นจิตใจ และต้องการสื่อถึง ตรงกลาง ที่อยู่ระหว่างข้างนอกและข้างใน (จิตใจ) จึงนึกถึงชื่อเฉลียงที่เป็นส่วนที่เชื่อมต่อข้างนอกกับข้างในบ้าน ประกอบกับชื่อเฉลียงมีเสียงคล้ายกับ เฉียงๆ ไม่ค่อยตรง เป็นการสะท้อนภาพ แต่ไม่ใช่สะท้อนภาพสังคมแต่เป็นการสะท้อนภาพจิตใจ

แบ่งออกเป็น 3 ยุค ดังนี้

เฉลียงเกิดจากการรวมกันของกลุ่มนิสิตคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ประกอบด้วย จิก - ประภาส ชลศรานนท์ และเจี๊ยบ - วัชระ ปานเอี่ยม ทำเพลงตัวอย่างให้ดี้ - นิติพงษ์ ห่อนาค นำไปร้อง ก่อนจะนำไปขอให้เต๋อ - เรวัต พุทธินันทน์ อำนวยการผลิตให้

หลังจากเต๋อได้ฟังแล้วพบว่าดี้ร้องเสียงเพี้ยนต่ำไม่เหมาะกับการเป็นนักร้องนำ จึงเสนอให้ เล็ก - สมชาย ศักดิกุล ที่ขณะนั้นเป็นนักดนตรีอาชีพอยู่มาเป็นนักร้องคู่กับเจี๊ยบในผลงานชุดแรก ในปี พ.ศ. 2525 ซึ่งแท้จริงแล้วไม่มีชื่อชุด แต่เนื่องจากหน้าปกที่ออกแบบโดยจิกมีรูปฝน จึงถูกเรียกว่าชุด "ปรากฏการณ์ฝน" ตามชื่อเพลงเพลงหนึ่งในชุดนั้น แต่หลังจากผลงานชุดแรกออกมาไม่ประสบความสำเร็จทั้งด้านรายได้และเสียงตอบรับ มียอดขายไม่เกิน 4,000 - 5,000 ม้วน เฉลียงจึงไม่ได้ออกผลงานอีกเป็นระยะเวลา 4 ปี

ในปี พ.ศ. 2529 จิกมีผลงานเพลงอยู่ชุดหนึ่งที่เคยมีความคิดให้เกี๊ยง - เกียรติศักดิ์ เวทีวุฒาจารย์ รุ่นน้องร่วมคณะที่เคยร่วมร้องเพลงประกอบโฆษณาที่จิกแต่ง ออกผลงานเป็นศิลปินเดี่ยว แต่เนื่องจากอุปสรรคด้านผู้สนับสนุน จึงทำให้โครงการไม่เกิดขึ้น จนกระทั่ง จุ้ย - ศุ บุญเลี้ยง หนึ่งในผู้ได้เป็นเจ้าของอัลบั้ม "ปรากฏการณ์ฝน" และมีความประทับใจในเพลงเที่ยวละไม จึงติดต่อกับจิกเพื่อนำผลงานเพลงของตัวเองไปให้พิจารณา และไปชนกับผลงานเพลงเดี่ยวที่ถูกพับไว้ของเกี๊ยง จึงเกิดความคิดที่จะรวมตัวเป็นศิลปินคู่ในชื่อ "ไปยาลใหญ่" แต่จิกยังไม่พอใจในผลงานบางเพลง จึงเสนอให้เจี๊ยบและดี้กลับมารวมวงอีกครั้งเป็นวงเฉลียงในยุคที่สองหรือยุคคลาสสิก แต่เนื่องจากในหลายบทเพลงมีเสียงของแซกโซโฟน จึงชักชวนให้แต๋ง - ภูษิต ไล้ทอง นักดนตรีเครื่องเป่าที่เคยร่วมงานกันเมื่อครั้งยังเป็นนิสิตมาร่วมเป็นสมาชิกวงอีกคน ก่อนจะออกผลงานชุดแรกในยุคที่สองกับค่ายครีเอเทียคือ "อื่นๆ อีกมากมาย" อำนวยการดนตรีโดย ทรงวุฒิ จรูญเรืองฤทธิ์ ได้รับการตอบรับเป็นอย่างดีจากนักฟังเพลงมีการออกแสดงคอนเสิร์ตและมิวสิกวีดีโอ

ต้นปี พ.ศ. 2530 เฉลียงออกผลงานเพลงชุดที่สามกับค่ายคีตาแผ่นเสียงและเทป (ต่อมาคือคีตา เรคคอร์ดสและคีตา เอนเตอร์เทนเมนท์) ในชุด "เอกเขนก" มีเพลง "เร่ขายฝัน" ที่ถูกทำเป็นมิวสิกวีดีโอยาว 9 นาที และได้รับรางวัลมิวสิกวิดีโอยอดเยี่ยมจากสมาคมผู้กำกับศิลป์กรุงเทพฯ (B.A.D. Awards) ประจำปี พ.ศ. 2530 นอกจากผลงานบทเพลงแล้ว ชื่อเสียงของเฉลียงทำให้ได้เล่นโฆษณาของน้ำอัดลมเป๊ปซี่ ซึ่งเพลงประกอบโฆษณาที่ดัดแปลงจากเพลง "รู้สึกสบายดี" ได้รับรางวัลจากสมาคมผู้กำกับศิลป์กรุงเทพฯ เช่นเดียวกัน

ปลายปี พ.ศ. 2530 เฉลียงออกผลงานเพลงชุดที่สี่คือ "เฉลียงหลังบ้าน" ที่ผลงานเพลงส่วนใหญ่เป็นบทเพลงประกอบละครเรื่องต่างๆ ที่จิกเป็นผู้แต่ง และแสดงคอนเสิร์ต "หัวบันไดไม่แห้ง" เมื่อวันที่ 7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2531

หลังจากคอนเสิร์ต "หัวบันไดไม่แห้ง" ซึ่งเป็นคอนเสิร์ตปิดอัลบั้ม "เฉลียงหลังบ้าน" แล้ว จุ้ยที่งานส่วนตัวเริ่มรัดตัวและดี้ที่ต้องกลับไปเป็นนักแต่งเพลงให้กับ แกรมมี่ เอ็นเตอร์เทนเมนต์ ได้ตัดสินใจขอยุติบทบาทกับวง จิกจึงชักชวนให้นก - ฉัตรชัย ดุริยประณีต นักแต่งเพลงที่เคยส่งเพลงมาให้เขาพิจารณาเข้ามาเพิ่มเป็นสมาชิกอีกคนหนึ่งในเฉลียงยุคที่สาม ที่มีสมาชิก 4 คน ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2532 และมีผลงานชุดแรกในยุคที่สามคือ "แบ-กบาล" มิวสิกวีดีโอที่มีชื่อเสียงของชุดนี้คือ "ใจเย็นน้องชาย" ที่ได้รับรางวัลชมเชยประเภทมิวสิกวีดีโอดีเด่นของคณะกรรมการโทรทัศน์ทองคำ เฉลียงมี "คอนเสิร์ตปิดท้ายทอย" ที่ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทยในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2532

ผลงานชุดสุดท้ายของเฉลียงออกในปี พ.ศ. 2534 คือ "ตะไคร่น้ำสุดขอบฟ้า" มีเนื้อหาหลักเกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์ธรรมชาติ และแนวเพลงที่เปลี่ยนแปลงจาก สวิงแจ๊ส มาเป็น โฟล์กร็อก ได้รับรางวัลสีสันอะวอร์ดส์ถึง 2 สาขา คือสาขาเพลงยอดเยี่ยม ในเพลง "โลกาโคม่า" และรางวัลศิลปินกลุ่มยอดเยี่ยม แต่เนื่องจากภาระและหน้าที่การงานส่วนตัวของสมาชิกแต่ละคนทำให้การทำการตลาดและการออกแสดงคอนเสิร์ตเป็นไปได้ยาก เฉลียงจึงยุติบทบาทลง

ดูแลการผลิต : เรวัต พุทธินันทน์
ผสมเสียง : เรวัต พุทธินันทน์
บันทึกเสียง : ห้องอัดกมลสุโกศล
บริษัทเทป : บริษัท เจเอสแอล
ออกแบบปก : ประภาส ชลศรานนท์
ปีที่วางจำหน่าย : พ.ศ. 2525

ดูแลการผลิต : ประภาส ชลศรานนท์
ผสมเสียง : มิสเตอร์เมา
ช่างเสียง : จักรี เปรมานนท์
บันทึกเสียง : ซาวด์ โปรดักชั่น
บริษัทเทป : ครีเอเทีย อาร์ติสท์
ปีที่วางจำหน่าย : พ.ศ. 2529

ดูแลการผลิต : ประภาส ชลศรานนท์
ร่วมดูแลการผลิต : ทรงวุฒิ จรูญเรืองฤทธิ์
ผสมเสียง : โยธิน ชีรานนท์ และ จักรี เปรมานนท์
ช่างเสียง : ต่อพงศ์ สายศิลปี
คอรัสรับเชิญ : กัลยารัตน์ วาระณวัฒน์
บันทึกเสียง : ห้องบันทึกเสียงบัตเตอร์ฟลาย
บริษัทเทป : บริษัทคีตาแผ่นเสียง เทป จำกัด
ออกแบบปก : พิเศษ ไทยานันท์, เติมพันธุ์ มัทวพันธุ์ และ เต๋า อิลลัสเตรชั่นเฮ้าส์
ปีที่วางจำหน่าย : พ.ศ. 2530

ดูแลการผลิต : ประภาส ชลศรานนท์ และ ภูษิต ไล้ทอง
ผสมเสียง : โยธิน ชีรานนท์ และ แมง ณ ลำพู
บันทึกเสียง : ห้องบันทึกเสียงศรีสยาม (ธันวาคม 2530)
บริษัทเทป : บริษัทคีตาแผ่นเสียง เทป จำกัด
ออกแบบปก : เกียรติศักดิ์ เวทีวุฒาจารย์
ปีที่วางจำหน่าย : พ.ศ. 2530

ดูแลการผลิต : ประภาส ชลศรานนท์
ผสมเสียง : แกรี่ เอ็ดเวิร์ด
ช่างเสียง : นายสุริยา และ นายนุ
บันทึกเสียง : ห้องบันทึกเสียงศรีสยาม
บริษัทเทป : บริษัทคีตาแผ่นเสียง เทป จำกัด
ปีที่วางจำหน่าย : พ.ศ. 2532

ดูแลการผลิต : ฉัตรชัย ดุริยประณีต
อำนวยการผลิต : ประภาส ชลศรานนท์
ประสานงานการผลิต : เนตรดาว ปาวรีย์
ร่วมดูแลการผลิต : วีระพงศ์ ศุภรประเสริฐ
ผสมเสียง : แมง ณ ลำพู
ช่างเสียง : มนตรี, นุกูล และ แอ๊ด (ศรีสยามสตูดิโอ)
ศิลปินรับเชิญ : นพ โสตถิพันธุ์ (ไวโอลิน) สนธยา วงษ์ทอง (หีบเพลงปาก)
ปีที่วางจำหน่าย : พ.ศ. 2534

หลังจากออกผลงานอัลบั้มสุดท้ายคือตะไคร่น้ำสุดขอบฟ้า วงเฉลียงได้ยุบวงไป 3 ปี ก่อนจะกลับมารวมตัวอีกครั้งหนึ่งใน "คอนเสิร์ตแก้คิดถึง...ฉลองสิบกว่าปีเฉลียง" นำรายได้เพื่อการกุศล แสดงในวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2537 ที่ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย โดยมีสมาชิก 7 คน จากทั้ง 3 ยุค และดี้ได้แต่งเพลงใหม่คือ ไม่รักแต่คิดถึง เพื่อแสดงเป็นครั้งแรกในคอนเสิร์ตนี้

ต่อมาในวันที่ 2-3 ธันวาคม พ.ศ. 2543 วงเฉลียงได้มารวมตัวกันจัดคอนเสิร์ตสั่งลาอีกครั้งในชื่อ "คอนเสิร์ตเรื่องราวบนแผ่นไม้" แสดงที่หอประชุมใหญ่ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ ได้ออกผลงานอีกชุดเป็นชุดพิเศษที่มีจำหน่ายหน้าคอนเสิร์ต คือ ชุด "นอกชาน" และอำลาแฟนเพลงว่าจะไม่รวมตัวเล่นคอนเสิร์ตกันอีก การแสดงรอบสุดท้ายของคอนเสิร์ตนี้อาจเป็นประวัติศาสตร์ของวงการดนตรีว่าเป็นคอนเสิร์ตที่ใช้เวลาหลังจากจบการแสดงยาวนานที่สุด เนื่องจากภายหลังแสดงเพลงสุดท้ายไปเรียบร้อยแล้ว แฟนเพลงเฉลียงปรบมือต่อเนื่องเป็นเวลายาวนาน ทำให้ดี้ออกมาประกาศว่าจะไม่ลงจากเวทีจนกว่าแฟนเพลงคนสุดท้ายที่ต้องการลายเซ็นจะเดินทางกลับ นอกจากนั้นวงยังออกมาแสดงเพลง เรื่องราวบนแผ่นไม้ เพลงประจำคอนเสิร์ตอีกครั้งหนึ่ง โดยมีจิกซึ่งเป็นผู้แต่งร่วมร้องด้วยเป็นครั้งแรก

พ.ศ. 2550 สมาชิกวงเฉลียงทั้ง 6 รวมตัวจัดคอนเสิร์ตอีกครั้งเพื่อจัดหารายได้ให้กับสมาคมนิสิตเก่าคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และสนับสนุนด้านการศึกษาของคณะ มีชื่อว่า เหตุเกิด...ที่เฉลียง และมีนิยามว่า "ดนตรีบำบัด ถาปัดจัด เฉลียงโชว์" ที่จุ้ยเป็นผู้ตั้ง แสดงที่ อิมแพ็ค อารีน่า เมืองทองธานี สองรอบในวันเสาร์ที่ 30 มิถุนายน พ.ศ. 2550 เวลา 13.00 น. และ 19.00 น. โดยมีเพลงใหม่ที่แสดงในคอนเสิร์ตนี้ คือ "เธอหมุนรอบฉัน ฉันหมุนรอบเธอ" และล่าสุดในปี พ.ศ. 2559 วงเฉลียงได้มารวมตัวกันจัดคอนเสิร์ตอีกครั้งในชื่อ "ปรากฏการณ์เฉลียง" แสดงที่ รอยัลพารากอนฮอลล์ สยามพารากอน ในวันที่ 17-18 กันยายน พ.ศ. 2559

คอนเสิร์ตเฉลียงมีรูปแบบพิเศษเฉพาะตัวคือมีการพูดคุยหลังจากจบเพลง เรื่องที่คุยมันจะเป็นเรื่องหยอกล้อกันระหว่างสมาชิกภายในวง หรือวิพากษ์วิจารณ์เหตุการณ์ในสังคมในมุมมองที่แตกต่างและขบขัน แฟนเพลงเฉลียงบางส่วนที่เข้าไปชมคอนเสิร์ตจึงให้ความสนใจส่วนพูดคุยมากพอๆ กับการฟังเพลง นอกไปจากนั้นระหว่างการแสดงบางบทเพลง เช่น "นิทานหิ่งห้อย" ที่ร้องโดยจุ้ย จะมีการเล่านิทานโดยเจี๊ยบสลับระหว่างท่อน

ในยุคก่อนยุบวงรวมทั้งบางคอนเสิร์ตหลังยุบวง เฉลียงจะใช้บทเพลง"อื่นๆ อีกมากมาย" เป็นเพลงปิดคอนเสิร์ต โดยบางครั้ง มีการแก้เนื้อเพลงเพื่อสร้างความแปลกใจให้กับผู้ชม

นอกจากผลงานเพลงเฉลียง 6 ชุดแล้ว เฉลียงยังคงมีผลงานอื่นๆ ที่เฉลียงรวมตัวกันแม้จะไม่ครบวง เช่น งานเพลงประกอบภาพยนตร์ งานคอนเสิร์ต และ เพลงประกอบสารคดี

"ขอแค่คิดถึง" รวมเพลงประกอบภาพยนตร์เรื่อง "วอนทั้งโลกโขกหัวเธอ" ที่เจี๊ยบเป็นผู้กำกับ มีผู้ร่วมงานคือ แต๋ง เกี๊ยง เจี๊ยบ และจุ้ย ประกอบด้วยเพลงเพลงประกอบสารคดีดนตรีเล่าเรื่อง "น้ำคือชีวิต" ตอน น้ำเป็นแหล่งกำเนิดชีวิต เฉลียงประกอบด้วยสมาชิกทั้ง 6 คนในยุครุ่งเรือง ได้แก่ เจี๊ยบ ดี้ แต๋ง เกี๊ยง จุ้ย และนก"ประคำลูกโอ๊ค" แปลโดย มนันยา จัดพิมพ์โดย กองทุนเฉลียงเพื่อมอบรายได้ให้มูลนิธิเพื่อเด็กพิการ

เป็นอัลบั้มรวมเพลงที่รวบรวมศิลปินมาร้องเพลงของเฉลียง
มีชื่อว่า "คนอื่นๆอีกมากมาย ต่างบ้าน ต่างคน บนเฉลียง" อำนวยการผลิตโดย โรจน์ชนา วโรภาษ 
ตัวอย่างศิลปินที่ขับร้อง

บทเพลงของวงเฉลียงได้ถูกนำมาดัดแปลงใหม่เป็นละครเวทีถึง 2 ครั้ง ครั้งแรกในปี พ.ศ. 2552 ใช้ชื่อว่า "เดอะ เลเจนด์ ออฟ เร่ขายฝัน เฉลียง เดอะ มิวสิคัล" แสดงโดยนักแสดงจาก ทรู อะคาเดมี่ แฟนเทเชีย และครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 2559 - 2560 ใช้ชื่อว่า "นิทานหิ่งห้อย เดอะ มิวสิคัล" สร้างโดยทีมสร้างจาก โหมโรง เดอะ มิวสิคัล