ยุทธการที่ศิฟฟีน

วันที่ ๑ เดือนซุลฮิจญะฮ์ ฮิจเราะฮ์ศักราชที่ ๓๖ ได้เกิดความขัดแย้งขึ้นกับบุคคลสองกลุ่ม และเป็นเวลาเกือบหนึ่งเดือน(ตรงกับเดือนมุฮัรรอม)ที่ความขัดแย้งนั้นได้หยุดลงชั่วคราว เพื่อให้มีการเจรจาต่อรองเกิดขึ้น แต่การเจรจาดังกล่าวหาข้อยุติความขัดแย้งไม่ได้ จนทำให้เกิดเหตุการณ์บานปลายหนักยิ่งขึ้นกว่าเดิมเป็นเวลา ๑๑ วัน. เหตุหารณ์นี้ได้เกิดขึ้น ณ สถานที่แห่งหนึ่งที่มีชื่อว่า “ศิฟฟีน” ซึ่งตั้งอยู่ระหว่างตำบลบาลิส กับตำบลรักเก่าะฮ์ ทางตะวันตกของประเทศอิรัก. 
เมื่อท่านอะลี บิน อบี่ฏอลิบ ได้รับตำแหน่งคอลีฟะฮ์(ผู้ปกครอง) ได้ทำการปลดมุอาวียะฮ์ออกจากตำแหน่งผู้ดูแลเมืองชาม(ซีเรีย) และได้แต่งตั้ง สะห์ล บิน ฮะนีฟ เป็นผู้ดูแลแทน แต่มุอาวียะฮ์ไม่ยอมรับเรื่องดังกล่าว และได้ยึดเมืองชามเอาไว้. หลังจากสงครามญะมัล ท่านอะลี ได้ส่ง ญะรีร บิน อับดุลลอฮ์ ไปยังเมืองชาม เพื่อให้มุอาวียะฮ์บัยอัต(ให้สัตยาบัน)แก่ท่านอะลี. แต่มุอาวียะฮ์เองไม่ยอมและได้เตรียมกองทัพเพื่อต่อสู้กับท่านอะลีและเพื่อแก่แค้นให้กับท่านอุษมาน ท่านอะลีจึงยกกองทัพออกจากเมืองกูฟะฮ์ จนในที่สุดสงครามระหว่างกองทัพชาม(ซีเรีย) กับกองทัพอิรักได้ปะทะกันที่ศิฟฟีน.
หลังจากสู้รบกันเป็นเวลายาวนาน มีทีท่าว่ากองทัพของท่านอะลีจะมีชัยเหนือกองทัพมุอาวียะฮ์ อัมรูอาศ จากกองทัพมุอาวียะฮ์ได้เสนอให้ทหารเสียบอัลกรุอานไว้ที่ปลายหอก จนทหารบางส่วนจากกองทัพของอิรักได้หยุดสงครามต่อสู้ลง. ท่านอะลีจึงเลือกมาลิกอัชตัร หรืออับดุลลอฮ์ บิน อับบาสเพื่อเป็นอนุญาโตตุลาการแทน(เพื่อเจรจาระงับข้อพิพาท) แต่กลุ่มทหารที่หยุดสงครามไม่ยอมรับในการเลือกบุคคลดังกล่าวของท่านอะลี พวกเขาเลยเลือกอะบูมูซา อัชอะรีย์แทน ด้วยเหตุนี้เองอำนาจการจัดตั้งคอลีฟ่ะฮ์โดยอนุญาโตตุลาการตกเป็นของอัมรูอาศและอบูมูซา อัชอะรีย์ และในที่สุดท่านอะลีก็ถูกปลด และตำแหน่งคอลีฟะฮ์ก็ได้ตกอยู่กับมุอาวียะฮ์

หลักฐานของนักประวัติศาสตร์อิสลามที่ได้มีบันทึกไว้เกี่ยวกับเหตุการณ์การรับตำแหน่งคอลีฟะฮ์ของท่านอะลีบินอบีฏอลิบ จะถูกบันทึกในรูปแบบของเอกสารเฉพาะเรื่อง (Monograph)(เอกสารฉบับศิฟฟีน) ดังตัวอย่างเช่น ท่านรอซูล ญะอ์ฟะรียอน ได้คำนวนเอกสารที่บันทึกไว้เฉพาะเรื่องของสงครามศิฟฟีนว่า มีมากกว่า ๑๖ ชิ้นด้วยกัน ซึ่งทั้งหมดถูกบันทึกในช่วงแรกของทศวรรตที่ ๔ และเขาได้ให้ทัศนะว่า หลักฐานที่มีในยุคหลังมานี้ ล้วนได้รับมาจากหลักฐานในยุคแรกๆ ทั้งสิ้น. หลักฐานเอกสารฉบับศิฟฟีนฉบับแรกที่ถูกกล่าวไว้ ถูกบันทึกในช่วงแรกของทศวรรตที่ ๒ เช่น หนังสือศิฟฟีน ของญาบีร บิน ยะซีด ญุอ์ฟีย์(เสียชีวิต ๑๒๕ ปีจันทรคติ), อะบาน บิน ตัคลิบ(เสีย ๑๔๑ จันทรคติ) และอบูมิคนัฟ(เสีย๑๕๗ จันทรคติ) และเช่นกัน เชซ โรบินซัน(Chase F. Robinson)อาจารย์แห่ง City University of New York ได้กล่าวถึงเอกสารศิฟฟีนในช่วงปี ค.ศ.๘๕๐ ถึง ๗๕๐ ว่ามีถึง ๑๔ ฉบับด้วยกัน และสูญหายไป ๗ ฉบับในช่วงทศวรรตหลังมา.

อะลีได้เร่งรีบสู่เมืองชาม(ซีเรีย)หลังจากประสบความสำเร็จในการจัดการกับการก่อกบฏของฏอลหะฮ์และซุเบร. ซึ่งเมืองชามมีมุอาวียะฮ์เป็นผู้ปกครองในสมัยนั้น โดยการจัดตั้งจากท่านอุมัรในยุคที่ท่านอุมัรเป็นคอลีฟะฮ์ และเมื่อถึงสมัยคอลีฟะฮ์อุษมาน เขาก็ยังคงรักษาตำแหน่งผู้ปกครองเมืองชามต่อมา. ส่วนในความแตกต่างการก่อกบฏของฏอลหะฮ์กับซุเบร และมุอาวียะฮ์คือ ฏอลหะฮ์กับซุเบรต้องการให้มีสภาเลือกตั้งคอลีฟะฮ์คนใหม่ขึ้นมา(เพื่อแทนอะลี) แต่มุอาวียะฮ์นั้นต้องการทำสงครามเพื่อแก่แค้นกับบุคคลที่ได้ทำการสังหารท่านอุษมาน(โดยคิดว่าเป็นอะลี). พูนาวาล่าได้บันทึกว่า อะลีเชื่อว่าสาเหตุที่อุษมานถูกลอบสังหารเป็นเพราะบุคคลที่ถูกกดขี่และการกระทำที่โหดร้ายของเขาเอง.ท่านอะลีได้เขียนจดหมายถึงมุอาวียะฮ์ โดยให้ญะรีร บิน บะญัลลีย์ อดีตผู้บัญชาการเมืองฮะเมดอนโดยการแต่งตั้งจากอุษมานเป็นผู้นำสาส์นถึงมุอาวียะฮ์ เพื่อให้มุอาวียะฮ์บัยอัต(มอบสัตยาบัน) แต่มุอาวียะฮ์ได้ใช้อุบายต่างๆ เพื่อกักตัวญะรีรเอาไว้ จนกระทั่งว่าให้กองทัพแห่งดามัสกัสพร้อมทำสงครามกับท่านอะลี.ท่านอะลีได้เขียนในจดหมายว่า : “บุคคลที่ได้ให้สัตยาบันแก่ท่านอะบูบักร์ ท่านอุมัร และท่านอุษมาน ก็จงให้สัตยาบันแก่ฉันด้วยเช่นกัน บุคคลที่อยู่ไม่สามารถเลือกคอลีฟะฮ์คนใดได้ และบุคคลที่ไม่อยู่ก็ไม่สามารถตอบรับการรวมตัวของบุคคลอื่นใดได้เช่นกัน...”เช่นเดียวกันในจดหมายฉบับนี้ท่านอะลีได้เตือนยังมุอาวียะฮ์ว่า หากเขาละเมิดความต้องการของประชาชน และทำอุตริกรรมขึ้น อะลีจะทำสงครามกับเขาทั้นทีระหว่างท่านอะลีกับมุอาวียะฮ์ได้มีจดหมายโต้ตอบกันจำนวนหลายฉบับ ซึ่งท่านอะลีเพียงเพื่อต้องการปกป้องสิทธิอันชอบธรรมของเขาในฐานะผู้ปกครอง แต่มุอาวียะฮ์กลับแกล้งท่านอะลีโดยการตอบจดหมายล่าช้า เพื่อประวิงเวลาเตรียมความพร้อมให้แก่กองทัพของเขา และส่งจดหมายกลับหาท่านอะลีในภายหลัง ในจดหมายมีข้อเสนอแก่ท่านอะลีว่า ฉันจะตอบรับการเป็นผู้ปกครองของท่านโดยมีเงื่อนไข ให้ฉันดำรงตำแหน่งเดิม(ผู้ปกครองเมืองชาม) และเป็นผู้ปกครองอียิปต์ด้วย. แต่ท่านอะลีไม่ตอบรับข้อเสนอของมุอาวียะฮ์. จนกระทั่งมุอาวียะฮ์เขียนจดหมายประกาศทำสงครามเพื่อต้องการทวงหนีเลือดจากบุคคลที่ทำการสังหารท่านอุษมาน.

มุอาวียะฮ์ยืนยันถึงความต้องการของเมืองชามในการให้เขาเป็นผู้ปกครอง แต่ท่านอะลีได้ประกาศว่า ทุกๆจังหวัดของรัฐอิสลามจะต้องเผชิญกับปัญหาของสังคมมุสลิมอย่างเท่าเทียมกัน. และมุอาวียะฮ์ได้ให้ข้ออ้างที่ไม่เข้าร่วมในการเลือกท่านอะลีเป็นผู้ปกครองว่า ผู้สนับสนุนของเขาระดมพลและปฏิเสธที่จะให้ความจงรักภักดีต่ออะลี.

ท่านอะลีต้องเผชิญและแบกรับกับปัญหาภายในขณะเริ่มดำรงตำแหน่ง แต่ในเดือนซุลฮิจญะฮ์ ปี ฮ.ศ.ที่๓๖ (ค.ศ.๖๕๗)ก็สามารถรวบรวมไพร่พลจัดกองทัพแห่งอิรักขึ้นมาได้ และได้นำกองทัพมุ่งสู่ศิฟฟีน. การสู้รบระหว่างสองฝ่ายก็เกิดขึ้น จนย่างเข้าสู่เดือนมุฮัรรอมการสู้รบหยุดลง และมีการเจรจาเกิดขึ้นทั้งสองฝ่ายโดยใช้เวลาประมาณหนึ่งเดือน แต่เมื่อทั้งสองฝ่ายเห็นแล้วว่าการเจรจาไม่ส่งผลใดๆ ทำให้การสู้รบเกิดขึ้นเป็นครั้งที่สองในเดือนซอฟัร(ค.ศ.๖๕๗). สงครามดังกล่าวกินเวลาประมาณสามเดือน ซึ่งเวลาส่วนมากของสงครามใช้ไปกับการเจรจาเพื่อหาข้อยุติ. ทั้งสองฝ่ายต่างได้รับความเสียหายอย่างมาก ถึงกระนั้นฝ่ายมุอาวียะฮ์เล็งเห็นแล้วว่ากองทัพของท่านอะลีจะเป็นฝ่ายชนะ ในค่ำคืนสุดท้ายของสงครามศิฟฟีน(ลัยละตุ้ล ฮะรีร) อัมรุอาศ ได้เสนอแก่มุอาวียะฮ์ว่า ให้ทหารของมุอาวียะฮ์นำอัลกรุอานเสียบไว้ที่ปลายหอก เพื่อให้ทหารของอะลีเกิดความแตกแยกและแบ่งเป็นกลุ่มขึ้น. และมุอาวียะฮ์ก็ตอบรับข้อแนะนำดังกล่าว.

กองทัพของมุอาวียะฮ์ได้นำอัลกรุอานแขวนไว้ที่ปลอยหอก เพื่อต้องการแสดงว่าไม่ต้องการที่จะทำสงครามต่อไป และจากการกระทำดังกล่าวเพื่อบอกว่าให้อัลกรุอานเป็นตัวตัดสิน. จนทำให้กองทหารของท่านอะลีเกิดความสับสน ในขณะที่ท่านอะลียืนหยัดในการทำสงครามต่อไป และได้เตือนแก่ทหารของตนว่า มุอาวียะฮ์เป็นคนไม่มีศาสนา และการที่เขากระทำเช่นนี้ก็เพื่อหลอกลวงพวกเราและมันคือเล่ห์เหลี่ยมของมุอาวียะฮ์. แต่บรรดากอรีย์(นักอ่านอัลกรุอาน)ต่างน้อมรับต่ออุบายของมุอาวียะฮ์ กระทั่งบางคนได้ขู่กับอะลีว่า ถ้าหากยังคงดำเนินสงครามต่อไป เราก็จะคิดว่าอะลีคือศัตรูของเรา และจะทำกับอะลีเหมือนที่ทำกับอุษมาน เมื่อท่านอะลีเห็นว่าทหารของตนกำลังละทิ้งสงคราม จึงยอมจำนนต่ออุบายไปโดยปริยาย.

พูนาวาล่า(Ismail Kurban Husein Poonawala) ได้บันทึกถึงเหตุการณ์นี้ว่า เป็นที่ชัดเจนแก่บุคคลที่ต้องการทำสนธิสัญญาหาใช่ท่านอะลีไม่ แต่เป็นความต้องการของหทารอิรักที่มีไพร่พลจำนวนมากในกองทัพของท่านอะลีต่างหาก จนกระทั่งอุบายนี้ได้ผลเป็นอย่างดี เพราะทำให้หทารอะลีเกิดเป็นกลุ่มต่างๆ ขึ้นและได้ออกห่างจากท่านอะลีในที่สุด. กลอุบายของสงครามครั้งนี้เป็นที่ชัดแจ้งก่อนแล้วสำหรับท่านอะลี ถึงแม้ว่าทหารบางส่วนที่ศรัทธาต่อท่านอะลีบอกให้ท่านอะลีทำสงครามต่อก็ตาม. อัชอัษ บิน เกซ ผู้นำที่มีความแข็งแกร่งที่สุดแห่งเผ่ากูฟะฮ์ ได้ตอบรับการเชิญชวน(อุบาย)ของมุอาวียะฮ์ บางรายงานบันทึกว่า เขา(อัชอัษ)กล่าวแก่ท่านอะลีว่า “หากท่านไม่ตอบรับการเสนอทำสนธิสัญญา(ของมุอาวียะฮ์)จะไม่มีใครในเผ่าของฉันจะสู้รบเคียงข้างท่านแม้แต่คนเดียว. เมื่อทหารจำนวนมากล้มเลิกการรบ จึงกลายเป็นสาเหตุให้ท่านอะลีต้องยอมหยุดสงคราม และส่วนมากของนักกอรีย์เองก็มีความต้องการที่จะทำสนธิสัญญานั้นด้วย และส่งอัชอัษไปฟังข้อเสนอของมุอาวียะฮ์. ซึ่งมุอาวียะฮ์เสนอให้ทั้งสองฝ่ายเลือกอนุญาโตตุลาการขึ้นมาเพื่อตัดสินข้อพิพาท. แต่บรรดาผู้เคร่งครัดในกองทัพอะลีประมาณ ๔,๐๐๐คนเริ่มที่จะเข้าใจในเพทุบายของมุอาวียะฮ์ที่จะขึ้นดำรงตำแหน่งคอลีฟะฮ์ เลยเรียกร้องให้ท่านอะลีทำสงครามกับมุอาวียะฮ์ต่อไป แต่ทหารที่ไม่ร่วมด้วยนั้นมีเยอะกว่า จึงทำให้ท่านอะลีไม่เห็นด้วยที่จะทำสงครามต่อไป ซึ่งนักประวัติศาสตร์หลายท่านเชื่อว่านี่เป็นยุทธวิธีหนึ่งที่ถูกคำนวณโดยมุอาวียะฮ์เอาไว้แล้ว.

พูโนวาล่ายังได้บันทึกว่า ในช่วงเวลานั้นเป็นไปได้ว่าตัวของมุอาวียะฮ์เองไม่มีความต้องการที่จะทวงหนี้แค้นให้กับอุษมานหรือจัดตั้งระบบรัฐสภาอย่างจริงจัง. เพราะทหารส่วนใหญ่ต่างก็พอใจกับสถานการณ์เช่นนี้ และพวกเขาต้องการแต่งตั้งอนุญาโตตุลาการจากกองทัพอะลี เพื่อเผชิญหน้ากับอัมรุอาศตัวแทนแห่งชาวชาม. ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญที่อนุญาโตตุลาการจะเป็นตัวแทนของอะลี หรือเป็นตัวแทนของชาวอิรัก เพราะส่วนใหญ่เป็นชาวกูฟะฮ์ มันจึงมีช่องว่างมากยิ่งขึ้นในกองทัพท่านอะลี. ท่านอะลีจึงเลือกอิบนิอับบาส หรือมาลิกอัชตารขึ้นมา แต่อัชอัษ บิน เกซ และนักคัมภีร์ต่างไม่ตอบรับพวกเขาทั้งสอง แต่กลับเลือกอบูมูซาอัชอะรีย์ขึ้นมาแทน ซึ่งอบูมูซาขัดแย้งกับท่านอะลีเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว และส่วนมากของประชาชนกูฟะฮ์ก็ไม่ให้การช่วยเหลือท่านอะลีแล้วด้วย. นักกอรีย์ก็ให้การสนับสนุนอบูมูซาเช่นกัน เพราะทัศนะเขาต้องการให้แต่ละพื้นที่มีความเป็นเอกราชเป็นทุนเดิม ในขณะนี้เองอัชอัษมีความหวังว่าความไม่แนนอนระหว่างท่านอะลีกับมุอาวียะฮ์จะยืดเยื้อออกไปเรื่อยๆ เพื่อเขาจะสามารถป้องกันไม่ให้ท่านอะลีกลับมามีอำนาจและมีอิทธิพลดังที่ผ่านมา.และในที่สุดท่านอะลีก็เลือกอบูมูซาเป็นผู้พิพากษา(แบบจำยอม).

สัญญาอนุญาโตตุลาการลงนามเมื่อวันที่ ๑๕ ศอฟัร ฮ.ศ.๓๗ (ค.ศ.๖๕๗). ในขณะที่มีการร่างกฏในสัญญา ทำให้ท่านอะลีโดนบังคับให้ถอนฉายานามของท่านที่ว่า “อะมีรุ้ลมุมินีน” ออกจากนามของท่าน เพื่อให้กฏสัญญาดำเนินต่อไป. ข้อตกลงหลักของสัญญาเป็นไปตามความต้องการของทั้งสองฝ่ายที่ต้องการจะให้มีสนธิสัญญาเกิดขึ้น. ภายใต้ข้อตกลงมีอยู่ว่า หน้าที่ของอนุญาโตตุลาการที่ได้รับการเลือก คือการเห็นด้วยกับกฎของอัลกุรอานและไม่ว่าในกรณีใด ๆ ที่ไม่สามารถหาคำวินิจฉัยจากอัลกุรอานได้ ให้ใช้ซุนนะฮ์(แบบฉบับแห่งศาสดา)เพื่อแก้ปัญหาแก่ทั้งสองฝ่าย. เนื้อหาของอนุญาโตตุลาการไม่ได้ถูกระบุไว้ชัดเจน แต่มีจุดมุ่งหมายเพื่อตัดสินในการเป็นอยู่ของประชาชน และไม่ให้ประชาชนต้องเผชิญกับสงคราม. เจ็ดเดือนต่อมา ซึ่งตรงกับเดือนรอมฎอนเป็นการเริ่มใช้สนธิสัญญาดังกล่าว.

และมีการอ้างอิงอีกว่าเงือนไขแห่งสัญญาอนุญาโตตุลาการไม่เพียงแต่ต่อต้านท่านอะลีเท่านั้น ทว่ายังหมายถึงการล้มเหลวทางการเมืองของท่านอะลีอีกด้วย. นั้นคือกลุ่มหนึ่งจากทหารของอะลีแพ้ต่อกลอุบายของมุอาวียะฮ์ และอีกพวกหนึ่งที่ได้มั่นใจในชาวชามที่นำอัลกรุอานมาอ้าง จนเป็นเหตุให้เกิดความแตกแยกขึ้นในกองทัพ ท่านอะลีและมุอาวียะฮ์ต่างทราบดีว่าวันหนึ่งเงื่อนไขของสัญญามันจะต้องยุติลง..