การเตรียมงานพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์

พระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ เป็นพระราชพิธีที่จัดเพื่อแสดงความจงรักภักดี และถวายความอาลัย แด่สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ โดยรัฐบาลกำหนดวันพระราชพิธีฯ ระหว่างวันที่ 14-19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2551 การเตรียมงานพระราชพิธีฯ ดำเนินการตั้งแต่เดือนมกราคม พ.ศ. 2551 และมีการประชุมคณะกรรมการอำนวยการจัดงานฯ ครั้งแรก ในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2551 การดำเนินการพระราชพิธีฯ เป็นไปอย่างต่อเนื่อง มีการสร้างพระเมรุ และอาคารประกอบ การบูรณปฏิสังขรณ์พระมหาพิชัยราชรถ ราชยาน และเครื่องประกอบพระราชพิธี รวมถึงการเตรียมงานมหรสพในงานออกพระเมรุ

เมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม พุทธศักราช 2551 เวลา 15.00 น.สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร พร้อมด้วย สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จฯ ในการประชุมคณะกรรมการอำนวยการจัดงาน พระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ณ ตึกสันติไมตรีหลังนอก ทำเนียบรัฐบาล โดยมี นายสมัคร สุนทรเวช นายกรัฐมนตรี นายธีรพล นพรัมภา เลขาธิการนายกรัฐมนตรี นายจุลยุทธ หิรัณยะวสิต ปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี เฝ้ารับเสด็จฯ

ภายหลังเสร็จสิ้นการประชุม นายกรัฐมนตรีแถลงข่าวต่อสื่อมวลชน ณ ตึกสันติไมตรีหลังใน มีสาระสำคัญโดยสรุปดังนี้
สมเด็จพระบรมฯ และสมเด็จพระเทพฯ พระราชทานข้อคิดว่า ควรจะตกลงกันให้เรียบร้อยว่าจะดำเนินการอย่างไร เนื่องจากคณะกรรมการฯ คิดตามแบบโบราณราชประเพณีว่า พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กำหนดเป็นวันใด ทางสำนักพระราชวังจะได้แจ้งเป็นหนังสือมา จึงเริ่มดำเนินการไปตามวันที่โปรดเกล้าฯ ในส่วนพระเมรุ ได้วางรากฐาน และเสาตอม่อไปแล้วร้อยละ 95 งานวางคาน และตงเหล็ก แล้วเสร็จไปร้อยละ 80 และจะเสร็จสมบูรณ์ ในเดือนตุลาคมนี้ คณะกรรมการฯ จึงได้คาดหมายวันพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพฯ ในเดือนพฤศจิกายน ทั้งนี้ ในระหว่างการประชุม ทั้งสองพระองค์รับสั่งให้เลือกวันจากปฏิทิน โดยสมเด็จพระเทพฯ ทรงพระราชดำริให้พิธีกฐินออกพรรษา และประเพณีลอยกระทงของประชาชน ซึ่งตรงกับวันที่ 12 พฤศจิกายน ผ่านไปเสียก่อน ที่ประชุมจึงลงมติเลือกวันพระราชพิธีฯ ในระหว่างวันที่ 14-19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2551 ทั้งนี้ คณะกรรมการอำนวยการจัดงานพระราชพิธีฯ จะได้จัดทำรายงานสรุปความก้าวหน้าต่างๆ ของการเตรียมงาน เพื่อนำขึ้นกราบบังคมทูล สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร และ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ให้ทรงทราบทุก 2-3 สัปดาห์

คณะกรรมการอำนวยการฯ พิจารณาเห็นชอบให้มีทั้งสิ้น 6 ริ้วกระบวน ดังรายละเอียดต่อไปนี้

ในส่วนการซ้อมริ้วกระบวนพระราชอิสริยยศ คณะกรรมการอำนวยการฯ ได้มีฝึกการซ้อมริ้วกระบวนพระราชอิสริยยศขึ้น ได้ฝึกซ้อมในสถานที่จริง และเครื่องประกอบพระราชอิสริยยศจริง โดยมี คณะกรรมการอำนวยการจัดงานฯ ทหารกองเกียรติยศ ทหารรักษาพระองค์ ข้าราชการ ข้าราชบริพาร ข้าหลวง สมาชิกราชสกุล โรงเรียนเตรียมทหาร และโรงเรียนวชิรวุธวิทยาลัย ได้ร่วมเดินฝึกซ้อมริ้วกระบวนพระราชอิสริยยศขึ้น แต่ส่วนริ้วกระบวนเชิญพระสรีรางคาร ในริ้วกระบวนสุดท้ายนั้นทหารม้ารักษาพระองค์ได้ร่วมฝึกซ้อมภายในกองทหารม้าและครั้งต่อไปได้ร่วมฝึกซ้อมในสถานที่จริง

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี รับสั่งให้ใช้แบบพระเมรุทรงยอดปราสาท มีรูปแบบโครงสร้างทางสถาปัตยกรรม คล้ายพระเมรุของสมเด็จพระปิตุจฉาเจ้าสุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวีออกแบบโดย นาวาอากาศเอกอาวุธ เงินชูกลิ่น อดีตอธิบดีกรมศิลปากร

พระเมรุ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ เป็นกุฎาคารเรือนยอดประธานมณฑล สร้างหันหน้าไปทางทิศตะวันตก เป็นพระเมรุทรงปราสาทจตุรมุข ย่อมุมไม้สิบสอง ยอดปักพระสัปตปฎลเศวตฉัตร ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เสด็จพระราชดำเนินทรงยกขึ้นสู่ยอดพระเมรุ เมื่อวันจันทร์ที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2551 ความสูงจากฐานถึงยอดฉัตร 37.85 เมตร กว้าง 31.80 เมตร ยาว 39.80 เมตร สร้างด้วยไม้ โครงสร้างภายในเป็นเหล็กประดับด้วยกระดาษทองย่นตกแต่งด้วยลวดลาย

ฐานพระเมรุ จัดทำเป็น 2 ระดับ มีบันไดทอดถึงตลอดทั้ง 4 ทิศ ระดับแรกเรียกว่า ฐานชาลา ประดับด้วยรูปเทวดานั่งคุกเข่า พระหัตถ์ถือบังแทรกตรงกลางเป็นโคมไฟ ประดับตามพนักฐานชาลา ด้านในมีรูปเทวดา ประทับยืนถือฉัตรเครื่องสูงรายรอบ ระดับที่สองหรือฐานบนเรียกว่า ฐานพระเมรุ เป็นฐานสิงห์ มีบันไดทางขึ้นจากฐานชาลาทั้ง 4 ทิศ โถงกลางใหญ่ตั้งพระ จิตกาธานขนาดใหญ่สำหรับประดิษฐานพระโกศ เพื่อถวายพระเพลิง ทางด้านทิศเหนือของพระจิตกาธาน มีรางยื่นออกไปนอกมุขเป็นสะพานเกริน เพื่อใช้เป็นที่เคลื่อน พระโกศจากพระยานมาศสามลำคานขึ้นบนพระเมรุ

องค์พระเมรุทั้งด้านในและด้านนอก ประดับตกแต่งด้วยกระดาษทองย่นเกือบทั้งหมด ใช้สีทองเป็นหลักและประกอบด้วยสีอื่นๆ ที่เป็นสีอ่อนหวาน เหมาะกับพระอุปนิสัยและพระจริยวัตรที่นุ่มนวล สง่างาม ของสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ พระเมรุได้ดำเนินการตั้งแต่เดือนมกราคม พ.ศ. 2551 ซึ่งจะแล้วเสร็จในเดือนตุลาคม

นอกจากนี้กรมศิลปากรยังได้สร้าง ลิฟท์ยกระบบไฮดรอลิก เป็นลิฟท์ที่ติดตั้งพิเศษอยู่ทางด้านทิศตะวันตก ซึ่งติดตั้งอยู่ทั้ง 2 จุด คือ ฐานชาลา และ ฐานพระเมรุ ซึ่งใช้เป็นที่ขึ้นของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถและ พระบรมวงศานุวงศ์ เพื่อเข้าสู่พระเมรุภายในพระจิตกาธาน อีกด้วย

สิ่งก่อสร้างอาคารประกอบ ในพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ได้ดำเนินการตั้งแต่เดือนมกราคม พ.ศ. 2551 ซึ่งจะแล้วเสร็จในเดือนตุลาคม ภายในมณฑลพิธีท้องสนามหลวง ได้แก่

สิ่งก่อสร้างอุปกรณ์ติดตั้งภายในพระเมรุ ในพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ได้ดำเนินการตั้งแต่เดือนมกราคม พ.ศ. 2551 ซึ่งจะแล้วเสร็จในเดือนตุลาคม ภายในและนอกมณฑลพิธีท้องสนามหลวง ได้แก่
พลับพลายกที่สร้างมี 3 หลัง ตั้งที่ท้องสนามหลวง นอกรั้วราชวัติ ด้านทิศเหนือ 1 หลัง ที่หน้าพระที่นั่งสุทไธสวรรย์ปราสาท 1 หลัง และที่หน้าวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามอีกหนึ่งหลัง มีดังนี้สำหรับสัตว์หิมพานต์ รูปเทวดา ที่จะประดับ และติดตั้งพระเมรุนั้น กรมศิลปากรได้คัดเลือกรูปแบบสัตว์หิมพานต์ สำหรับประดับพระเมรุ โดย คณะทำงานได้คัดเลือกสัตว์หิมพานต์ประเภททวิบาทหรือ สัตว์ 2 เท้า 4 ชนิด จากสมุดไทยดำสมัยรัชกาลที่ 3 มาประดับบันไดทางขึ้นพระเมรุทั้ง 3 ด้าน และหล่อรูปเทวดา ได้แก่ส่วนประชาชนที่ต้องการร่วมถวายความอาลัย คณะอนุกรรมการฯ ได้จัดพิธีให้ประชาชนเข้าถวายดอกไม้จันทน์ ณ ซุ้มรอบบริเวณท้องสนามหลวง จำนวน 8 ซุ้ม หรือตามความเหมาะสม ทั้งนี้ วัดต่างๆ ในเขตกรุงเทพมหานคร และทุกจังหวัดทั่วประเทศ จะร่วมจัดพิธีดังกล่าวพร้อมกันด้วย โดยที่ประชุมเห็นชอบแต่งตั้ง คณะอนุกรรมการฝ่ายจัดกิจกรรมการถวายดอกไม้จันทน์ ในพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพฯ โดยมี นายจาดุร อภิชาตบุตร รองปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี เป็นประธานคณะอนุกรรมการฯ

พระมหาพิชัยราชรถ ราชรถน้อย ราชยาน พระยานมาศสามลำคาน พระที่นั่งราเชนทรยาน พระวอสีวิกากาญจน์ ซึ่งได้ขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ซึ่งพระมหาพิชัยราชรถ ราชรถน้อย ราชยาน พระยานมาศสามลำคาน พระที่นั่งราเชนทรยาน พระวอสีวิกากาญจน์ ได้ใช้เพียงแค่ชั่วคราว ซึ่งเอาไว้ใช้ในการพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ ในกรุงรัตนโกสินทร์ มาต่อๆกันมาจนถึงปี พ.ศ. 2551 เมื่อที่สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ได้สิ้นพระชนม์ และได้จัดงานพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพฯ ณ พระเมรุฯ ท้องสนามหลวง และขณะนี้ พระมหาพิชัยราชรถ ราชรถน้อย ราชยาน พระยานมาศสามลำคาน พระที่นั่งราเชนทรยาน พระวอสีวิกากาญจน์ ได้ทรุดโทรมลงมาก จึงได้มีการบูรณปฏิสังขรณ์เครื่องประกอบพระราชพิธีขึ้น เพื่อที่จะเตรียมใช้งานพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ คาดว่าจะแล้วเสร็จในเดือนตุลาคมนี้ ซึ่งเครื่องประกอบพระราชพิธี ที่จะดำเนินการบูรณปฏิสังขรณ์ มีดังนี้
ทั้งนี้ จะได้ตั้งกองอำนวยการขึ้น ในบริเวณใกล้เคียงท้องสนามหลวง และบริเวณถนนราชดำเนินกลาง เพื่อให้บริการน้ำดื่ม อาหาร ห้องสุขา และห้องปฐมพยาบาล แก่ประชาชนที่ร่วมพิธีถวายดอกไม้จันทน์ ตลอดจนติดตั้งเครื่องรับโทรทัศน์ขนาดใหญ่

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ จะเสด็จพระราชดำเนินเป็นองค์ประธานในพระราชพิธีฯ พร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์ทุกพระองค์ โดยรัฐบาลไทยจะได้ทำหนังสือเชิญบุคคลสำคัญของประเทศ จำนวนประมาณ 3,000 คน เข้าเฝ้าฯ เพื่อร่วมในพระราชพิธี อาทิ สมาชิกราชสกุล คณะองคมนตรี นายกรัฐมนตรี อดีตนายกรัฐมนตรี คณะรัฐมนตรี อดีตรัฐมนตรี ประธานคณะกรรมการองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ คณะทูตานุทูต สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา ปลัดกระทรวง ผู้บัญชาการทหารทุกเหล่าทัพ ผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ ข้าราชการฝ่ายตุลาการ ข้าราชการสังกัดหน่วยงานอิสระ ข้าราชการทหารตำรวจ ข้าราชการในพระองค์ ข้าราชการพลเรือน หัวหน้าหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ ตลอดจนภาคเอกชน พร้อมด้วยคู่สมรส ภายในเขตรั้วราชวัตร มณฑลพระราชพิธีฯ ได้มีการจัดสร้างอาคาร สำหรับเป็นที่นั่งเฝ้าฯ ประกอบด้วย พระที่นั่งทรงธรรม 1 อาคาร, ศาลาลูกขุน 7 อาคาร, ทับเกษตร 4 อาคาร, และ ทิม 2 อาคาร ซึ่งจะเรียนเชิญผู้ไปร่วมเฝ้าฯ ในงานพระราชพิธีฯ ในวันเสาร์ที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2551 ใน 3 เวลา คือเวลา 07.00 น.(การเชิญพระโกศออกพระเมรุ) เวลา 16.30 น. (พระราชทานเพลิงพระศพฯ) และเวลา 22.00 น. (พระราชทานเพลิงพระศพฯ พระราชพิธีจริง)