แคว้นอาบรุซโซ

อาบรุซโซ () เป็นแคว้นหนึ่งในยี่สิบแคว้นของประเทศอิตาลี ตั้งอยู่ห่างจากกรุงโรมไปทางตะวันออกประมาณ 50 ไมล์ มีพื้นที่ติดต่อกับแคว้นมาร์เคทางทิศเหนือ ทะเลเอเดรียติกทางทิศตะวันออก แคว้นโมลีเซทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ และแคว้นลัตซีโยทางทิศตะวันตกและทิศตะวันตกเฉียงใต้ ถึงแม้ว่าแคว้นอาบรุซโซมีที่ตั้งทางภูมิศาสตร์อยู่บริเวณภาคกลาง แต่แคว้นนี้มักถูกจัดอยู่ในภาคใต้เนื่องจากมีลักษณะทางประวัติศาสตร์เชื่อมโยงกับราชอาณาจักรซิซิลีทั้งสองในคริสต์ศตวรรษที่ 18 ซึ่งมีอาณาเขตครอบคลุมตอนใต้ของอิตาลีทั้งหมด

คำว่า "อาบรุซโซ" () มาจากคำภาษาละตินว่า "Aprutium" ซึ่งเป็นชื่อของชนเผ่าโบราณที่อาศัยอยู่ในตอนกลางของอิตาลี โดยในสมัยโรมัน แม้ว่าภูมิภาคนี้จะเป็นที่รู้จักในหลายชื่อ เช่น Picenum, Sabina et Samnium, Flaminia et Picenum และ Campania et Samnium แต่ก็ได้เป็นที่รู้จักในชื่อ Aprutium ในยุคกลาง โดยสาเหตุการใช้ชื่อนี้มีที่มาที่เป็นไปได้อยู่ 4 แห่ง ได้แก่ มีหลายความคิดที่คิดว่าเพี้ยนมาจาก Praetutium หรือไม่ก็เพี้ยนมาจากชื่อชาว Praetutii ซึ่งเป็นผู้สร้างเมือง Interamnaes (ปัจจุบันคือเมืองเตราโม) และมีอีกสาเหตุหนึ่งคือ คำว่า Aprutium มาจากภาษาละติน "aper" (หมูป่า) ดังนั้นจึงหมายถึง "แผ่นดินแห่งหมูป่า" หรือมาจากคำว่า "abruptum" (ขรุขระ, ชัน) และสุดท้ายที่เป็นไปได้ คือมาจากวลีละตินว่า "a Bruttiis" (จากบรูตตี) หมายความว่าแผ่นดินนี้เริ่มต้นจากชาวบรูซี (Bruzi) ซึ่งได้ย้ายลงใต้ไปครอบครองพื้นที่บริเวณแคว้นคาลาเบรีย

ก่อนปี ค.ศ. 1963 (พ.ศ. 2506) อาบรุซโซเป็นส่วนหนึ่งของอาบรุซซี (Abruzzi) กับโมลีเซ คำว่าอาบรุซซีเป็นชื่อเรียกภูมิภาคส่วนหนึ่งของราชอาณาจักรซิซิลีทั้งสอง ภูมิภาคนี้ปกครองโดยแบ่งเป็น Abruzzo Citeriore (อาบรุซโซใกล้) และ Abruzzo Ulteriore I และ II (อาบรุซโซใกล้ 1 และ 2) ที่ไม่ใกล้ไม่ไกลนักจากเมืองเนเปิลส์ ซึ่งเป็นเมืองหลักของอาณาจักรในสมัยนั้น ในปัจจุบัน Abruzzo Citeriore คือจังหวัดคีเยตี, Abruzzo Ulteriore I คือจังหวัดเตราโมและจังหวัดเปสคารา และ Abruzzo Ulteriore II คือจังหวัดลากวีลา

เมื่อ พ.ศ. 2552 วันที่ 6 เมษายน ได้เกิดแผ่นดินไหวขนาดความรุนแรง 6.3 ทำให้เกิดความเสียหายอย่างหนักแก่เมืองต่าง ๆ ในแคว้นอาบรุซโซ โดยเฉพาะในเมืองลากวีลา ซึ่งเป็นเมืองหลักของแคว้น แผ่นดินไหวครั้งนี้ทำให้มีผู้เสียชีวิต 308 คน และสิ่งก่อสร้างต่าง ๆ ทั้งบ้านเรือน โบสถ์ เสียหายเป็นจำนวนมาก

แคว้นอาบรุซโซตั้งอยู่บริเวณกึ่งกลางของคาบสมุทรอิตาลี โดยมีพื้นที่ทั้งหมด 10,794 ตารางกิโลเมตร มีขอบเขตทางทิศตะวันออกเป็นทะเลเอเดรียติกที่มีชายฝั่งยาวประมาณ 150 กิโลเมตร และทิศตะวันตกถูกกั้นด้วยเทือกเขาแอเพนไนน์ ทำให้แคว้นนี้เป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีภูเขามากที่สุดในอิตาลี และเป็นที่ตั้งของภูเขาที่สูงที่สุดในเทือกเขาแอเพนไนน์ คือ คอร์โนกรันเด มีความสูง 2,914 เมตร ส่วนลักษณะทางอุทกวิทยา แคว้นอาบรุซโซมีแม่น้ำหลายสายไหลผ่าน แต่ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดได้แก่ แม่น้ำเปสคาราและแม่น้ำซันโกร นอกจากนี้แคว้นอาบรุซโซยังมีอุทยานแห่งชาติอาบรุซโซ ซึ่งมีพื้นที่ 500 ตารางกิโลเมตร มีสัตว์และพืชประจำถิ่นเมดิเตอร์เรเนียนที่หายาก เช่น ละมั่ง หมาป่า หมี นกอินทรีสีทอง เป็นต้น

แคว้นอาบรุซโซมีภูมิอากาศที่แตกต่างกันตามสภาพพื้นที่ โดยจะมีอากาศร้อนและแห้งบริเวณพื้นที่ชายฝั่งทะเล และอากาศเย็นในพื้นที่ส่วนในของแคว้นซึ่งเป็นภูเขา

นับตั้งแต่ทศวรรษที่ผ่านมา การท่องเที่ยวในแคว้นอาบรุซโซได้รับความนิยมเพิ่มมากขึ้น ส่วนใหญ่นักท่องเที่ยวจะเป็นชาวอิตาลีและชาวยุโรป แคว้นอาบรุซโซมีปราสาทและหมู่บ้านยุคกลางมากมาย โดยเฉพาะบริเวณใกล้กับเมืองลากวีลาที่เรียกกันว่า "Abruzzoshire" โดยชื่อนี้เปรียบได้กับ "Chiantishire" ซึ่งเป็นชื่อเรียกพื้นที่เคียนตีในแคว้นตอสคานา นอกจากนี้ แคว้นอาบรุซโซยังมีสถานตากอากาศสำหรับเล่นสกี 21 แห่ง โดยการเดินทางจากโรมใช้เวลาไม่กี่ชั่วโมง สถานตากอากาศสกีส่วนใหญ่จะอยู่ที่เมืองรอคคาราโซ ส่วนสถานที่ที่นิยมการปีนเขาอยู่บริเวณกรันซัสโซซึ่งเป็นจุดที่มีความสูงที่สุดของคาบสมุทรอิตาลี มีภูเขาคอร์โนกรันเดและธารน้ำแข็งที่อยู่ใต้สุดของทวีปยุโรปที่มีชื่อว่า คัลเดโรเนที่ 2 ตั้งอยู่บริเวณนั้น ซึ่งเป็นสถานที่ที่เหมาะแก่การปีนเขาและเดินทางไกลชมธรรมชาติ

ส่วนสถานที่ท่องเที่ยวทางทะเล แคว้นอาบรุซโซมีชายหาดรวมยาวประมาณ 129 กิโลเมตร สถานที่ท่องเที่ยวยอดนิยม มีบ้านพักตากอากาศและรีสอร์ตริมชายหาด อยู่ในเมืองวัสโต ทางชายฝั่งทิศใต้ของแคว้นอาบรุซโซ ส่วนชายฝั่งทางตอนกลางคือเมืองซิลวีมารีนาซึ่งทรายที่นั่นเป็นที่กล่าวขานกันว่าดีที่สุดในอิตาลี ส่วนชายฝั่งทะเลทางตอนเหนือที่มีชื่อเสียง ได้แก่ เมืองอัลบาอาเดรียตีคาและมาร์ตินซีคูโร

พื้นที่ 1 ใน 3 ของแคว้นอาบรุซโซเป็นพื้นที่อุทยานแห่งชาติและอุทยานแห่งแคว้น ได้แก่
" (อุทยานบางแห่งมีพื้นที่ร่วมกับแคว้นอื่นด้วย) "

แคว้นอาบรุซโซแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 4 จังหวัด ดังนี้

ในอดีต พื้นที่บริเวณแคว้นอาบรุซโซรู้จักกันดีในชื่อ ตรันซูมันซา () ที่ซึ่งแกะและวัวจำนวนมากได้อพยพลงใต้ไปยังภูมิภาคปุลยาในช่วงฤดูหนาว

สำเนียงท้องถิ่นของอาบรุซโซประกอบด้วยเตรามาโน, อาบรุซเซเซโอรีเยนตาเล-อาเดรียตีโก และอาบรุซเซเซออคซีเดนตาเล โดยสองสำเนียงแรกจัดอยู่ในกลุ่มภาษาถิ่นอีตาเลียโนเมรีดีโยนาเล-อินแตร์โน () ของอิตาลีตอนใต้ ซึ่งรู้จักกันในชื่ออย่างง่ายคือ นาโปลีตัน เพราะเหตุที่ภูมิภาคนี้เคยเป็นส่วนหนึ่งของราชอาณาจักรเนเปิลส์และราชอาณาจักรซิซิลีทั้งสอง ส่วนอีกสำเนียงเป็นของจังหวัดลากวีลา ซึ่งเกี่ยวข้องกับกลุ่มภาษาถิ่นออสโค-อุมโบร () ของอิตาลีตอนกลางรวมถึงกรุงโรม อย่างไรก็ตามสำเนียงภาษาอิตาลีในอาบรุซโซก็ยังไม่มีการกำหนดเฉพาะเจาะจง
อันที่จริง มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดเคยได้จัดตั้งโครงการวิจัยภาษาในเมืองวัสโต เมืองตากอากาศทางใต้ของอาบรุซโซ ปรากฏว่ายังมีผู้พูดภาษาแอลเบเนียในพื้นที่เล็ก ๆ ในเมืองเปนเนของจังหวัดเปสคารา

ในอาบรุซโซมีเมืองประวัติศาสตร์อยู่มากมาย เช่น ซุลโมนา เมืองที่รู้จักกันดีว่าเป็นที่อยู่ของออวิด กวีเก่าแก่ที่มีชื่อเสียงมากที่สุดของอิตาลี, สกันโน, อาตรี เมืองศูนย์กลางศิลปะที่งดงาม และเมืองเชิงเขาเปนเน ลันชาโน และโลเรโตอาปรูตีโน