วิชาแพะ

"วิชาแพะ" เป็นสตูดิโออัลบั้มลำดับที่ 11 ของวงคาราบาว ออกจำหน่ายเดือนธันวาคม พ.ศ. 2534 ภายใต้สังกัดดี-เดย์ เอ็นเทอร์เทนเมนท์ วางจำหน่ายทั้งรูปแบบแผ่นเสียง, แผ่นซีดี และ เทปคาสเซตต์ โดยมีสมาชิกของวงเพียง 3 คน คือ ยืนยง โอภากุล, ปรีชา ชนะภัย และ อนุพงษ์ ประถมปัทมะ

หลังจากคาราบาว ประสบความสำเร็จกับอัลบั้มห้ามจอดควายประกอบกับความโด่งดังของเพลง "สัญญาหน้าฝน" ที่เขียว - กีรติ พรหมสาขา ณ สกลนคร เป็นผู้ขับร้อง ทำให้เขียว ซึ่งเป็นหนึ่งในสมาชิกผู้ก่อตั้งวงตั้งแต่อยู่ที่ประเทศฟิลิปปินส์ ตัดสินใจแยกจากวงคาราบาวเพื่อทำอัลบั้มเดี่ยวของตนเอง

ในปี พ.ศ. 2533 สมาชิกหลักของคาราบาวได้แยกย้ายกันไปทำอัลบั้มเดี่ยวหลายคน โดยเทียรี่ เมฆวัฒนา และเขียว - กีรติ พรหมสาขา ณ สกลนคร ได้ออกอัลบั้มเดี่ยวของตนเป็นครั้งแรกโดยเทียรี่ ออกอัลบั้มชุด เจาะเวลา และเขียว ออกอัลบั้มชุดก่อกวน นอกจากนี้ แอ๊ด - ยืนยง โอภากุล ก็ออกอัลบั้มเดี่ยวชุดโนพลอมแพลม รวมถึง เล็ก - ปรีชา ชนะภัย ที่ออกอัลบั้มเดี่ยวชุด 1945 นางาซากิ

ในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2534 คาราบาว ได้จัดคอนเสิร์ตคนคาราบาวขึ้นเพื่อประกาศถึงการแยกวงของสมาชิกยุคคลาสสิกอย่างเป็นทางการ ต่อมาในเดือนธันวาคม สมาชิกของคาราบาว 3 คน ประกอบไปด้วย แอ๊ด - ยืนยง โอภากุล, เล็ก - ปรีชา ชนะภัย และ อ็อด - อนุพงษ์ ประถมปัทมะ ได้กลับมารวมตัวเพื่อทำผลงานเพลงร่วมกันอีกครั้ง จึงได้เกิดเป็นผลงานเพลงชุด วิชาแพะ ขึ้น

เนื่องจากสมาชิกหลักที่ทำงานชุดนี้เหลือเพียงแค่ 3 คน ทางคาราบาวจึงจำเป็นต้องหานักดนตรีอาชีพเข้ามาช่วยทำงานเพื่อให้สามารถบันทึกเสียงและออกทัวร์คอนเสิร์ตร่วมกันได้ จึงได้ "ดุก - ลือชัย งามสม" ซึ่งเคยเล่นเป็นแบ็กอัพให้กับเล็ก - ปรีชา ชนะภัย ตอนออกอัลบั้มเดี่ยว มาเล่นคีย์บอร์ด และได้ "โก้ - ชูชาติ หนูด้วง" อดีตมือกลองของวงคาไลโดสโคป และเคยตีกลองให้กับ กิตติ กาญจนสถิตย์ หรือ "กิตติ กีตาร์ปืน" รวมถึงเคยออกอัลบั้มกับชัคกี้ ธัญญรัตน์และปู - อานนท์ สายแสงจันทร์ ในนามวง บลู พลาเน็ต นอกจากนี้ยังได้ "น้อย - ธีระวิสาล จุลมกร" ซึ่งเพิ่งมีผลงานเพลงชุดแรกในนาม "น้อย ซานตานอย" มาเล่นเครื่องเป่าในบางเพลงด้วย (โดยต่อมาดุก - ลือชัย งามสม และ โก้ ชูชาติ หนูด้วง ได้กลายมาเป็นสมาชิกใหม่ของวงในอัลบั้มชุดต่อมา)

แนวทางดนตรีในอัลบั้มชุดนี้มีความหลากหลาย มีความเป็นเพลงร็อกอยู่มาก จากพัฒนาการทางเพลงร็อคของเล็ก ปรีชา ชนะภัย และเนื้อหาของเพลงในอัลบั้มยังคงเกี่ยวข้องกับการเมืองและสังคม โดยมีเพลง "วิชาแพะ" เพลงชื่อเดียวกับอัลบั้มเป็นเพลงโปรโมต โดยเพลงดังกล่าวพูดถึงแพะรับบาป และวางจำหน่ายในช่วงปลายของปีแพะ นอกจากนี้ยังมีเพลง นรกคอรัปชั่น ที่ได้รับความนิยมจนเกิดเป็นวลียอดนิยมในสังคมสมัยนั้นว่า "...โกหกนั้นตายตกนรก" เป็นเรื่องของนักการเมืองที่อ้างตนว่าพูดจริงทำจริงแต่สุดท้ายกลับเป็นเพียงเรื่องโกหก และนักการเมืองเหล่านั้นเมื่อตายไปต้องตกนรก เพลง "นรกคอรัปชั่น" นี้ โดยได้ ศรัทธา ศรัทธาทิพย์ มาเล่นในมิวสิกวิดีโอนี้อีกด้วย เพลงนี้ใช้จังหวะดนตรีสไตล์เร้กเก้ มีเสียงสนทนาระหว่างสมาชิกในวงคั่นระหว่างเพลง

นอกจากนี้ยังมี เพลง "นาย ก." เป็นการเรียกร้องผู้ที่จะมาดำรงตำแหน่งผู้นำประเทศซึ่งต้องมาจากการเลือกตั้งของประชาชน เพลง "พ่อหลี" ที่เป็นการร้องคู่กันของแอ๊ดและเล็ก กล่าวถึงความเป็นอยู่ของผู้คนในสังคมแห่งความฟุ่มเฟือย ใช้ดนตรีสามช่าพร้อมเสียงเครื่องเป่า ,เพลง "บิ๊กสุ" ที่ทำในจังหวะร็อกแอนด์โรล ซึ่งชื่อเพลงมาจากการเสียดสี พล.อ.สุจินดา คราประยูร บุคคลที่มีบทบาทอย่างสูงในทางการเมืองขณะนั้น คาราบาวจึงใช้ชื่อนี้มาแต่งเพลงให้มีเนื้อหาสดุดีสองขุนพลเพลงไทย ซึ่งเป็นแรงบันดาลใจให้แอ๊ด - ยืนยง โอภากุล ยืนอยู่บนเส้นทางดนตรี คือ ครูสุรพล สมบัติเจริญ และ สุรชัย จันทิมาธร หรือ "หงา คาราวาน" เพลง "ลุงหริ" ซึ่งเป็นเพลงที่ 3 ที่อ๊อด - อนุพงษ์ ประถมปัทมะ ทำหน้าที่ร้องนำในวง ต่อจาก "กระถางดอกไม้ให้คุณ" และ "ปอดแหก"

วิชาแพะ เป็นอัลบั้มภาคปกติชุดแรกของวงที่ออกภายใต้สังกัด ดี-เดย์ เอ็นเทอร์เทนเมนท์ โดยมีโค้กเป็นผู้สนับสนุน ( ปัจจุบันลิขสิทธิ์เป็นของ วอร์นเนอร์ มิวสิก ไทยแลนด์) และเป็นชุดที่ใช้ปกมากถึง 3 แบบ โดยครั้งแรกผลิตเป็นแผ่นเสียงพร้อมเทปคาสเซตต์ โดยเวอร์ชันแผ่นเสียงเป็นภาพของสมาชิกทั้ง 3 คน และลงชื่อศิลปินบนปกว่า ยืนยง โอภากุล, ปรีชา ชนะภัย, นุพงษ์ ประถมปัทมะ โดยที่ไม่มีคำว่าคาราบาว ส่วนเวอร์ชัน เทปคาสเซตต์ เป็นภาพเดียวกับแผ่นเสียงและลงชื่อศิลปินบนปกว่า ยืนยง, ปรีชา, นุพงษ์ และญาติ โดยไม่มีคำว่าคาราบาว อีกเช่นกัน ต่อมาได้มีการผลิตเป็นแผ่นซีดี โดยภาพปกซีดี เป็นภาพของสมาชิกทั้ง 3 แต่เป็นคนละภาพกับปกแผ่นเสียงและเทปคาสเซตต์

ในเทปคาสเซตต์ ที่ผลิตครั้งแรกได้มีการลงสโลแกนโฆษณาของ "โค้ก" ที่เป็นผู้สนับสนุนหลักบนปกว่า "โกหกนั้นตายตกนรก ดื่มโค้กดีกว่าขึ้นสวรรค์" ซึ่งได้รับการวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นสโลแกนที่ไม่เหมาะสม เพราะถือเป็นการทำร้ายอดีตและอนาคตของสังคมโดยตรง และไม่คำนึงถึงผู้ฟังที่ศรัทธาต่อศิลปิน

ต่อมามีการเปลี่ยนปกเทปคาสเซตต์ใหม่เป็นอีกรูปหนึ่ง จึงได้ตัดสโสแกนนั้นออกและกลับมาใช้ชื่อศิลปินบนปกว่า คาราบาว พร้อมสัญลักษณ์รูปหัวควายของวง เพื่อเป็นการยืนหยัดรับใช้เสียงเพลงต่อไปภายใต้ชื่อวงเดิม

อัลบั้มได้รับความนิยมจากผู้ฟังเป็นอย่างสูง ภายหลังถูกนำมาปรับปรุงคุณภาพเสียงจากระบบอนาล็อก เป็นดิจิตอล และจัดจำหน่ายอีกครั้งโดยวอร์นเนอร์ มิวสิก ไทยแลนด์ ซึ่งเปลี่ยนมาจากต้นสังกัดเดิมในปี พ.ศ. 2543 โดยการนำอัลบั้มชุดนี้กลับมาจัดจำหน่ายของวอร์นเนอร์ มิวสิก ใช้ปกแบบเดียวกับปกเทปคาสเซตต์ เวอร์ชันสุดท้ายของดี-เดย์ เอ็นเทอร์เทนเมนท์ ผลิตเป็นรูปเดียวกันทั้งแผ่นซีดีและเทปคาสเซตต์