แล็กทูโลส

แล็กทูโลส ()
เป็นน้ำตาลที่ดูดซึมไม่ได้และใช้รักษาอาการท้องผูกและโรคสมองเหตุตับ (hepatic encephalopathy)
โดยใช้ทานสำหรับท้องผูก และใช้ทานหรือใส่ในไส้ตรงสำหรับโรคสมอง
ปกติจะออกฤทธิ์ภายใน 8-12 ชม. แต่อาจใช้เวลาถึง 2 วันก่อนที่ท้องผูกจะดีขึ้น
ผลข้างเคียงรวมทั้งลมในท้องและปวดท้อง
และมีโอกาสสร้างความไม่สมดุลของอิเล็กโทรไลต์เนื่องจากเป็นเหตุของอาการท้องร่วง
ไม่มีหลักฐานว่าเป็นอันตรายต่อทารกในครรภ์
ทั่วไปพิจารณาว่าปลอดภัยเมื่อเลี้ยงลูกด้วยนม
มันจัดว่าเป็นยาระบายแบบออสโมซิส (osmotic laxative)
ยาทำขึ้นเป็นครั้งแรกในปี ค.ศ. 1929 และได้ใช้เป็นยาตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1950
อยู่ในรายการยาจำเป็นขององค์การอนามัยโลก ซึ่งหมายเอายาที่มีประสิทธิผลและปลอดภัยที่สุดและจำเป็นในระบบสาธารณสุข
โดยมีขายเป็นทั้งยาสามัญและยามีชื่อทางการค้า
ในประเทศต่าง ๆ ปี 2015 มันอาจซื้อได้ที่ราคา
0.16 (ประมาณ 5.30 บาท) ต่อ 15 มล. สำหรับยาน้ำ (โดยมียา 10 กรัม)
ยาทำมาจากน้ำตาลของนมคือแล็กโทส ซึ่งประกอบด้วยน้ำตาลไม่ซับซ้อนสองชนิดคือ กาแล็กโทสและกลูโคส

แล็กทูโลสใช้เพื่อรักษาอาการท้องผูกเรื้อรังในคนไข้ทุกอายุโดยเป็นการรักษาระยะยาว
ใช้รักษาอาการท้องผูกที่ไม่ทราบสาเหตุและเรื้อรัง (chronic idiopathic constipation)
อาจใช้เพื่อแก้ท้องผูกซึ่งเป็นผลของยาโอปิออยด์ และใช้รักษาอาการของโรคริดสีดวงทวารโดยทำอุจจาระให้อ่อน

ขนาดของยาเพื่อรักษาอาการท้องผูกที่ไม่ทราบสาเหตุและเรื้อรัง 
จะขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการท้องผูกและผลที่ต้องการ ตั้งแต่เป็นตัวทำอุจจาระให้อ่อนจนกระทั่งถึงทำให้ท้องร่วง
ยาจะลดขนาดเพื่อคนไข้ภาวะมีกาแล็กโทสในเลือด (galactosemia) เนื่องจากการสังเคราะห์ยาโดยมากจะเหลือกาแล็กโทสที่เป็นมอโนแซ็กคาไรด์

ยามีประโยชน์ในการรักษาภาวะแอมโมเนียเกินในเลือด (hyperammonemia) ซึ่งสามารถให้ผลเป็นโรคสมองเหตุตับ (hepatic encephalopathy)
คือ ยาจะช่วงดักจับแอมโมเนีย (NH) ในลำไส้ใหญ่
โดยอาศัยแบคทีเรียลำไส้ที่ทำลำไส้ใหญ่ให้เป็นกรด แล้วเปลี่ยนแอมโมเนียซึ่งสามารถแพร่อย่างเป็นอิสระให้เป็นแอมโมเนียม () ซึ่งไม่สามารถแพร่กลับเข้าในเลือด

ยามีประโยชน์ป้องกันภาวะแอมโมเนียเกินในเลือดที่เป็นผลข้างเคียงของการใช้ยา valproic acid เพื่อรักษาโรคลมชัก โรคอารมณ์สองขั้ว และโรคไมเกรน

การรักษาโรคสมองเหตุตับโดยทั่วไปจำเป็นต้องทานยาค่อนข้างมาก 3-4 ครั้งต่อวัน โดยมีอาการท้องร่วงเป็นคราว ๆ และท้องอืดเรื่อย ๆ เป็นผลข้างเคียงเกือบแน่นอน
คนไข้ที่ทานยาในระดับนี้โดยทั่วไปจะใส่ผ้าอ้อมผู้ใหญ่และกางเกงในพลาสติกสำหรับกิจกรรมนอกบ้านหรือเมื่อนอน (โดยอาจใช้เบาะป้องกันเตียงด้วย)
เพราะอาการท้องร่วงอาจเกิดได้อย่างรวดเร็วโดยไร้สัญญาณเตือน

ยาก็ใช้สำหรับทดสอบว่ามีการเกิดแบคเทีเรียในลำไส้เล็กเกิน (small intestine bacterial overgrowth ตัวย่อ SIBO) หรือไม่
แต่งานวิจัยเร็ว ๆ นี้หลายงานได้ตั้งข้อสงสัยอย่างหนักว่า การวินิจฉัย SIBO โดยวิธีนี้เชื่อถือได้หรือไม่

การทดสอบจะทำโดยให้ผู้รับการทดสอบทานยาเป็นจำนวนมาก แล้วต่อมาตรวจสอบว่ามีแก๊สไฮโดรเจนในลมหายใจหรือไม่
การทดสอบมีผลเป็นบวกถ้ามีไฮโดรเจนเพิ่มขึ้นในลมหายใจ ก่อนถึงเวลาที่คาดว่าแบคทีเรียในลำไส้ใหญ่จะย่อยสลายน้ำตาลได้
การทดสอบนี้เนื่องกับผลงานวิจัยเบื้องต้นที่ได้เสนอสมมติฐานว่า การย่อยสลายที่เกิดก่อนมาจากลำไส้เล็ก
อย่างไรก็ดี ภายหลังก็มีการเสนอคำอธิบายอีกอย่างว่า เป็นค่าแปรปรวนของเวลาที่อาหารผ่านลำไส้เล็กในบุคคลต่าง ๆ

ไม่มีหลักฐานว่ายาสำหรับมารดามีอันตรายต่อทารกในครรภ์
และทั่วไปพิจารณาว่าปลอดภัยในระหว่างเลี้ยงลูกด้วยนม

ผลข้างเคียงที่สามัญของยารวมทั้งปวดท้อง ท้องร้อง (borborygmus) และมีลมในท้อง (flatulence)
ในบุคคลปกติ การทานยาเกินจะทำให้รู้สึกไม่สบาย แต่ก็ไม่เป็นอันตรายต่อชีวิต
ผลข้างเคียงที่ไม่สามัญรวมทั้งคลื่นไส้และอาเจียน
ในบุคคลที่ไว เช่นคนชราหรือผู้ที่ไตทำงานได้ไม่เต็มที่ ยาเกินขนาดอาจมีผลเป็นภาวะขาดน้ำและความปั่นป่วนของอิเล็กโทรไลต์ เช่น ระดับแมกนีเซียมต่ำเกิน
การทานยาไม่ได้ทำให้น้ำหนักเพิ่มเพราะมันย่อยไม่ได้และไม่มีคุณค่าทางอาหาร
แม้มีโอกาสทำให้ฟันผุน้อยกว่าซูโครส แต่น้ำตาลทุกอย่างก็อาจทำให้ฟันผุ
นี่ควรพิจารณาสำหรับบุคคลที่ไวหรือเสี่ยงต่อสถานการณ์นี้

ยาเป็นน้ำตาลโมเลกุลคู่ของมอโนแซ็กคาไรด์สองโมเลกุลประกอบกันคือ ฟรักโทสและกาแล็กโทส
ปกติจะไม่พบในนมสดแต่จะเป็นผลของการทำให้ร้อน
ความร้อนยิ่งสูงเท่าไร ปริมาณก็จะเพิ่มขึ้นเท่านั้น 
เป็นยาที่ผลิตเพื่อการค้าโดยกระบวนการเปลี่ยนไอโซมเมอร์ (isomerization) ของแล็กโทส

แล็กทูโลสไม่ได้ดูดซึมเข้าลำไส้เล็กและก็ไม่ได้ย่อยสลายโดยเอนไซม์ของมนุษย์ ดังนั้น มันจึงดำรงอยู่ในอาหารที่เคี้ยวแล้วตลอดทางเดินอาหาร โดยเป็นตัวกักน้ำไว้ผ่านกระบวนการออสโมซิสซึ่งทำอุจจาระให้นิ่มและง่ายในการถ่ายออกมากกว่า
มันยังมีฤทธิ์ทุติยภูมิในลำไส้ใหญ่ เพราะแบคทีเรียลำไส้จะกินมันแล้วทำการหมักดองและสร้างเมแทบอไลต์เช่น แอซิเตต ซึ่งมีทั้งฤทธิ์ดูดน้ำ (ออสโมซิส) และกระตุ้นการบีบรูดของลำไส้ แต่ก็ทำให้เกิดแก๊สในลำไส้ด้วยเช่น มีเทน ที่ทำให้ผายลม

แบคทีเรียในลำไส้จะย่อยสลายแล็กทูโลสให้กลายเป็นกรดไขมันมีห่วงโซ่สั้นรวมทั้งกรดแล็กติกและกรดน้ำส้ม
ซึ่งส่วนหนึ่งจะแยกตัวออกแล้วทำสิ่งที่อยู่ในลำไส้ให้เป็นกรด คือเพิ่มความหนาแน่นของ H ในลำไส้
นี่จะเสริมเปลี่ยน NH ให้เป็น NH
ซึ่งดูดซึมไม่ได้และเท่ากับดัก NH ไว้ในลำไส้ และลดความเข้มข้นของ NH ในเลือด
ดังนั้น ยาจึงมีประสิทธิผลรักษาโรคสมองเหตุตับ
โดยเฉพาะก็คือ มันเป็นยาป้องกันระดับทุติยภูมิของโรคสมองเหตุตับสำหรับคนไข้ที่มีตับแข็ง
นอกจากนั้น งานศึกษาปี 2007 ยังพบการทำงานทางประชานที่ดีกว่า สำหรับบุคคลที่มีตับแข็งพร้อมกับโรคสมองเหตุตับในระดับน้อยซึ่งรักษาด้วยแล็กทูโลส

แล็กทูโลสเป็นชื่อระหว่างประเทศที่ไม่มีเจ้าของ (INN)
เป็นยาที่ขายภายใต้ชื่อการค้าต่าง ๆ

แล็กทูโลสเป็นยาสามัญ
ราคาขายส่งอยู่ที่ประมาณ 
0.18 (ประมาณ 5.96 บาท) ต่อขนาดยากินคือ 15 มล.
ในสหรัฐอเมริกา ยาน้ำที่ทานได้ 30 ครั้งมีราคา
20 (ประมาณ 663 บาท)

แล็กทูโลสสามารถหาได้โดยไม่ต้องใช้ใบสั่งแพทย์ในประเทศโดยมาก แต่ต้องมีในสหรัฐอเมริกา ไนจีเรีย และออสเตรีย

แล็กทูโลสมักใช้เป็นสารเติมแต่งอาหาร เพื่อเพิ่มรสชาติและทำให้ถ่ายง่าย