खो खो क्रीडा

खो खो क्रीडा(Kho kho) साम्प्रदायिकक्रीडासु अन्यतमा । एषा क्रीडा दक्षिण-एष्या खण्डे प्रसिद्धा वर्तते । तत्राऽपि भारतदेशे, पाकिस्तानदेशे च अतीव प्रसिद्धक्रीडा वर्तते ।

इतिहासः
खो खो क्रीडायाः इतिहासः स्पष्टतया न लभ्यते । परन्तु, एषा पुराकालादेव प्रसिद्धा क्रीडा इति सर्वे वदन्ति । यदा धावन-ग्रहणं क्रीडा आरब्धा तदानीमारभ्य एषा क्रीडाऽपि वर्तते इति मन्यते । महाराष्ट्राराज्ये एषा क्रीडा प्रारब्धा इत्यपि केचन वदन्ति । पुरा काले खो खो क्रीडा रथेभ्य सः क्रीडान्ति स्म । अतः अस्य क्रीडायाः नाम रथेरा इति आसीत् ।  २० तमे शताब्दस्य आरम्भकाले खो खो क्रीडायाः क्रमद्धनियमाः रचितः । १९१४ तमे वर्षे पुणे नगरे प्रदेशे खो खो क्रीडायाः नियमानां रचनार्थम् एकस्य समितेः रचना कृता । १९२४ तमे वर्षे बरोडा नगरे प्रथमवारं खो खो क्रीडायाः नियमाः प्रारब्धाः ।  १९५९ तः १९६० तमस्य वर्षस्य समये प्रथमवारं राष्ट्रियस्तरे विजयवाडा नगरे खो खो क्रीडायाः स्पर्धा अभवत् ।

क्रीडाङ्गणम्
खो खो क्रीडाङ्गणम् आयताकारं भवति । क्रीडाङ्गणम् इदं २९ मी दैर्घ्यं, १६ मी विस्तारं वर्तते । क्रीडायाः पृष्ठभूमौ उभे प्रान्ते आयताकारौ वर्ततः । एकस्य प्रान्तस्य आयताकारः २.७५ मी । द्वयोः प्रान्तयोः आयताकारस्य मध्ये दारुणा निर्मिता यष्टि भवति । मध्ये विद्यमान प्रदेशः ९०७.५० से मी तथा च ३०*३० से मी भवतः । तत्र अष्ट उपपथाः भवन्ति । एते उपपथाः लघु चतुर्भुजानां सविधे भवन्ति । प्रत्येकः चतुर्भुजः ५०० से मी दैर्घ्यं, ७० से मी विस्तारं च भवति । मध्यभागस्य उपपथस्य दक्षिणभागं समानतया भागद्वयं कृतं भवति । प्रत्येकभागः ७.३० से मी प्रमाणेन मध्यभागस्य उपपथं विभागं करोति । मध्यभागस्य समापन प्रदेशे उभे प्रान्ते स्तम्भद्वयं स्थापितं वर्तते । प्रत्येकस्तम्भः १२० से मी उन्नतं भवति । प्रत्येकस्य परिधिः ३० से मी तः ४० से मी पर्यन्तं भवति ।

क्रीडानियमाः

 प्रत्येकस्मिन् गणे १२ क्रीडालवाः भवन्ति । परन्तु,क्रीडाङ्गणे ९ क्रीडालवाः एव प्रत्येकस्मिन् गणतः क्रीडन्ति ।  
 स्पर्धायां इन्निङ्ग्स् २ भवति । एकम् इन्निङ्ग्स् ९ निमेषात्मकं धावनं, अनुधावनेन अन्तर्भवति । 
 गणद्वये एकः गणः वीरासने भवन्ति । अपरः गणः धावति । 
 वीरासनस्य गणैः निर्धिष्टस्य समयाभ्यन्तरे यावत् शक्यं तावत् धावकगणानां क्रीडलवान् स्पर्षः करणीयः । धावकगणैः निर्धिष्टस्य समयाभ्यन्तरे यावत् शक्यं तावत् वीरासनस्य क्रीडलवद्वारा स्पर्षात् रक्षणीयम् । 
 वीरासनस्य क्रीडालवाः निर्धिष्टस्य समयाभ्यन्तरे धावकगणानां क्रीडलवानाम् स्पर्षः अधिकसंख्यया कुर्वन्ति चेत्, वीरासनस्य गणस्य जयः भवति । परन्तु, वीरासनस्य क्रीडालवात् धावकगणानां क्रीडलवाः निर्धिष्टस्य समयाभ्यन्तरे स्पर्षेण रक्षिताः भवन्ति चेत् धावकगणस्य जयः भवति ।

क्रीडा सामग्री
 द्वौ स्तम्भौ
 मापिका 
 सुधाचूर्णम्
 नखकृन्तनी
 घटी यन्त्रम्
 शीटिका

खो खो स्पर्धाः
 राष्ट्रियस्पर्धा
 युवकानां राष्ट्रियस्पर्धा
 बालकानां राष्ट्रियस्पर्धा
 अन्ताराष्ट्रिय प्राथमिकस्पर्धा
 अन्ताराष्ट्रिय उच्च्माध्यमिकस्पर्धा
 अन्ताराष्ट्रिय माध्यमिकस्पर्धा
 महिलानां राष्ट्रियस्पर्धा
 आन्तर्विद्यालयानां स्पर्धा

संस्था
भारतीय खो खो सङ्घः(Kho Kho Federation of India - K.K.F.I.)

चित्रवीथिका

आधाराः
 "Tripura KHO KHO Association @ Tripura4u". Retrieved 28 March 2011.
 Peter A. Hastie (1 July 2010). Student-Designed Games: Strategies for Promoting Creativity, Cooperation, and Skill Development. Human Kinetics. pp. 52–. ISBN 978-0-7360-8590-8. Retrieved 7 March 2012.
 A trip through SA's indigenous games
 "KHO KHO FIELD".
 "Equipment".
 "Indian Olympic Association: Kho Kho rules". Retrieved 07-02-2011.
        pls like it

बाह्यसम्पर्कतन्तुः
 http://library.thinkquest.org/11372/data/kho-kho1.htm
 http://khokho.org 
 http://mkkasso.com/Technical.htm 
 http://sports.indiapress.org/kho_kho.php
 http://sportal.nic.in/innerindex.asp?moduleid=26&maincatid=102&comid=2 
 http://sportal.nic.in/front.asp?maincatid=102&headingid=132 
 http://www.kalluritimes.com/kalluri/sports/home/home.jsp?fn0=62  
 https://web.archive.org/web/20091027103958/http://www.geocities.com/jasleen_m/kho.html
 http://www.tanuvas.tn.nic.in/rural_eng/sports_coco.asp 
 http://www.tafisa.net/traditionalgames/index.php?option=content&task=view&id=129
 http://www.nriol.com/indianparents/khokho.asp

क्रीडाः
क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
सर्वे अपूर्णलेखाः