T.C. Yargıtay Başkanlığı - 9. Hukuk Dairesi
Esas No: 2024/12855
Karar No: 2025/1084
Karar Tarihi: 04.02.2025

Dava Konusu:
1. Davacı vekili asıl dava dilekçesinde; müvekkilinin davalılardan ... Endüstri Tesisleri İnşaat ve Ticaret AŞ (... Şirketi) ile imzaladığı iş sözleşmesi kapsamında Rusya Federasyonu'nda bulunan ... şantiyesinde çalıştığını, her iki davalı Şirket arasında adi ortaklık ilişkisi bulunduğunu, davacı ile davalı işveren arasında Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) nezdinde iş sözleşmesi yapıldığını, söz konusu sözleşme ile çalışılan ülke mevzuatı gereği olarak ikinci bir sözleşmenin yapılabileceğinin öngörüldüğünü, bununla birlikte yapılan sözleşmede işçinin hak ve yükümlülüklerine ilişkin olarak yapılan düzenleme gereği davacı işçinin Rusya mevzuatında lehine olan tüm hükümlerden ve imtiyazlardan faydalanacağı hususunda anlaşma sağlandığını, Rusya'ya gidildiğinde bir de Rusça sözleşme imzalandığını, Rusça sözleşmede uygulanacak mevzuata ilişkin olarak gerek Türk, gerek Rus mevzuatının sağladığı garanti ve tazminatların uygulanacağı hususunda anlaşma sağlandığını, İŞKUR nezdinde yapılan iş sözleşmesi ile davacının saat ücretinin 6,25 USD olarak belirlendiğini ancak müvekkiline çalıştığı süre boyunca saat ücretinin %50 zamlı olarak 9,37 USD üzerinden ödendiğini, Rusya'da imzalanan sözleşmede “işçi için çalışma ücretine eklenecek aylık olarak %80 tutarında bölge katsayısı belirlenmiştir” şeklinde düzenleme olduğunu, bu katsayının uygulanmadığını, davacının ücretinin eksik ödendiğini, davacıya fazla çalışma ücretinin Rusya mevzuatına göre ödenmediğini, fazla çalışma ücret ve hafta tatili ücreti alacağının eksik ödendiğini, davacının Rus ve Türk mevzuatına göre tüm tatil olan günlerde çalışmasına rağmen bir ödeme yapılmadığını, davacının işveren nezdinde Vahta sistemi ile çalıştığını, davacının Uzak Kuzey bölgesinde çalışması nedeni ile ayrıca 24 günlük ek yıllık ücretli izin hakkı bulunduğunu, ancak davacıya ne 24 günlük ne de 28 günlük izin hakkının davalı işverence kullandırılmadığını ve bir ödeme de yapılmadığını, iş sözleşmesinin feshi ile birlikte davacıya kıdem ve ihbar tazminatı ödenmediğini, davacıya 8 kişilik odalarda kalınacağının söylenmesine rağmen 16 kişilik odalarda kalmaya zorlandığını, öte yandan 4 kişilik odalarda kalması gerekip 8 kişilik odalarda kalması gerekenlere 400,00 USD veya 500,00 USD ödeme yapıldığı hâlde davacıya yapılmadığını, bir grup işçiye yapılan yıpranma tazminatı ödemesinin davacıya yapılmadığını, bir kısım ücretlerinin ödenebilmesi için davacıya zorla ibraname imzalatıldığını ileri sürerek fark ücret, fazla çalışma ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti, hafta tatili ücreti, yatak ücreti, yıllık ücretli izin, kıdem ve ihbar tazminatı, yıpranma tazminatı, manevi tazminat alacaklarının davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
2. Davacı vekili ... 44. İş Mahkemesinin birleşen 2021/177 Esas sayılı dosyasındaki dava dilekçesinde; taraflarınca davacının işçilik alacakları için ... 6. İş Mahkemesi 2018/155 Esas sayılı dosyası ile davalılar aleyhine dava açılmış olduğunu ancak söz konusu davada işçinin çalışma süresinin 02.11.2016-26.01.2017 olarak belirtilmiş olup işçinin davalılar nezdinde çalıştığı, davaya konu edilmeyen 26.01.2017-26.01.2018 tarihleri için işbu davanın açılması zarureti doğduğunu, davaların birbiri ile bağlantısının aşikar olduğunu iddia ederek kıdem ve ihbar tazminatları ile fark ücret, fazla çalışma, ulusal bayram ve genel tatil, hafta tatili ve yıllık ücretli izin alacaklarının davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Yargıtay Kararı:
Uyuşmazlık, iş sözleşmesine uygulanacak hukuk, davanın süresinde açılıp açılmadığı, ücret miktarı, davalara konu alacakların ispat ve hesaplanması ile, faiz ve vekâlet ücretine ilişkindir.
1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre taraf vekillerinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
2. Taraflar arasında davacının ücreti konusunda uyuşmazlık bulunmaktadır.
Davacı işçiyle 02.11.2016 tarihinde İŞKUR sözleşmesi imzalanmış olup bu sözleşme devam ederken davacı işçiyle iddia edilen şekilde ikinci bir iş sözleşmesinin imzalandığı ispat edilememiş, dosyaya farklı bir işçiye ait iş sözleşmesinin ibraz edildiği görülmüştür.
İŞKUR sözleşmesinde davacının saat ücreti 6,25 USD olarak belirlenmiştir. Davacı dava dilekçesinde, İŞKUR sözleşmesindeki 6,25 USD saat ücretinin %50 artışlı olarak ödendiğini ancak ikinci sözleşmedeki %80 katsayının uygulanması gerektiğini ileri sürerek bundan kaynaklanan ücret farklarını talep etmiş; hükme esas alınan bilirkişi raporunda da davacıya ait ikinci iş sözleşmesinin dosyaya ibraz edilemediği belirtilmiş ancak emsal dava dosyalarındaki sözleşmelerde yer aldığı şekliyle davacının ... bölgesinde çalıştığı dönemlerde 6,25 USD saat ücretine %80 katsayı uygulanarak hesaplama yapılmıştır.
Davalı işveren, davacının ... bölgesinde çalıştığı dönem bordrolarında davacının saat ücreti üzerine %50 katsayı uygulayarak davacının ücretini ödemiş olup bu ödeme işyeri uygulaması hâline gelmiştir.
Bu itibarla, davacı ile iddia edildiği gibi ikinci bir iş sözleşmesi imzalandığının ispat edilemediği gözetilmeksizin davacının ... bölgesinde çalıştığı dönemlerde ücretine %80 katsayı uygulanarak ücret tespiti ile alacakların hesaplanması hatalı olmuştur.
3. Maddi hukukun bir müessesesi olan zamanaşımı, hukuki işlem ve ilişkinin esasına uygulanan hukuka tâbidir (..., Milletlerarası Özel Hukuk, ..., 2022, s.315; ..., Türk Milletlerarası Özel Hukuku, ..., 2021, s.127). Buna göre Rusya Federasyonu İş Kanunu'nun bu konudaki hükümlerinin uyuşmazlıkta uygulanması, 5718 sayılı Kanun'un 2. ve 8. maddelerinin bir gereğidir.
Rusya Federasyonu İş Kanunu'nun bireysel iş uyuşmazlığının çözümü için mahkemeye başvurma sürelerinin düzenlendiği 392. maddesinde sözü edilen süreler, zamanaşımı süresi niteliğindedir. Söz konusu Kanun'un 392. maddesinin son fıkrasında, maddede belirtilen sürelerin geçerli bir nedenle kaçırılması durumunda mahkeme tarafından tekrar başlatılabileceği düzenlenmiştir. Kanun'un mahkemeler tarafından uygulanmasına ilişkin olarak Rusya Federasyonu Yüksek Mahkemesinin verdiği 29.05.2018 tarihli ve 15 sayılı kararda; Kanun'un 392. maddesinde belirtilen sürelerin işçi tarafından kaçırılması ve geçerli nedenlerin beyan edilmesi durumunda mahkemece sürelerin yeniden verilebileceği, geçerli nedenlerin ise işçinin hastalığı, mücbir sebepler nedeniyle mahkemeye gidememesi, ağır hasta aile bireylerinin bakım ihtiyacı gibi bireysel iş uyuşmazlığının çözümü için mahkemeye başvurma süresini objektif olarak engelleyen koşullar olabileceği açıklanmıştır. Bu objektif koşulların işçi bakımından mevcut olup olmadığı her somut olay açısından ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Davacı, tazminat ve işçilik alacaklarına yönelik asıl davayı kısmi dava olarak açmış ve davalılarca süresinde davaya karşı zamanaşımı def'inde bulunulmuştur. Dava konusu kıdem ve ihbar tazminatları bakımından bir yıllık zamanaşımı süresi, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar. İş sözleşmesi 17.01.2018 tarihinde sona ermiş olup dava 08.05.2018 tarihinde açıldığına göre, kıdem ve ihbar tazminatı yönünden asıl dava tarihi itibarıyla zamanaşımı süresi dolmamıştır.
İş sözleşmesinin sona ermesine bağlı olmayan ücret, ulusal bayram ve genel tatil, fazla çalışma ve hafta tatili ücreti alacakları bakımından ise zamanaşımı süresi her bir aya ait alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren bir yıldır. Somut olayda asıl davada uyuşmazlık konusu yapılan dönem 02.11.2016-26.01.2017 tarihleri arası olup dava 08.05.2018 tarihinde açıldığına göre, bu alacaklar yönünden dava tarihi itibarıyla zamanaşımı süresinin dolduğu gözetilerek karar verilmesi gerekir iken yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmesi hatalıdır.
Birleşen dava bu yönden değerlendirildiğinde; dava dilekçesi 07.04.2021 tarihinde davalılara tebliğ edilmiş ve davalı ... Şirketi vekili 16.04.2021 tarihli, davalı ... Şirketi vekili ise 21.04.2021 tarihli birleşen davaya cevap dilekçelerinde yasal süresi içerisinde zamanaşımı def'inde bulunmuşlardır. Birleşen dava 23.03.2021 tarihinde açıldığına göre, birleşen dava tarihi itibarıyla tüm alacaklar yönünden 1 yıllık zamanaşımı süresi dolmuş olup birleşen davanın zamanaşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir iken davanın esasına girilmek sureti ile kısmen kabul kararı yönünden hüküm tesisi bozmayı gerektirmiştir.
4. Diğer yandan, yabancı para borcuna hangi faizin uygulanacağı 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'un (3095 sayılı Kanun) 4/a maddesinde düzenlenmiş olup ilgili düzenlemede “Sözleşmede daha yüksek akdi veya gecikme faizi kararlaştırılmadığı hallerde, yabancı para borcunun faizinde Devlet Bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanır.” kuralına yer verilmiştir. Somut olayda döviz cinsinden hüküm altına alınan alacaklara Devlet bankalarının USD ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanması gerekirken bu husus gözetilmeksizin karar verilmesi 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesine aykırılık teşkil etmektedir.
5. Karar tarihinde yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin (AAÜT) 3/2 hükmü gereğince müteselsil sorumluluk da dâhil olmak üzere, birden fazla davalı aleyhine açılan davanın reddinde, ret sebebi ortak olan davalılar vekili lehine tek, ret sebebi ayrı olan davalılar vekili lehine ise her ret sebebi için ayrı ayrı avukatlık ücretine hükmolunur. Aynı AAÜT'nin 10/3 hükmünde manevi tazminat davalarının tamamının reddi durumunda avukatlık ücretinin, Tarife'nin ikinci kısmının ikinci bölümüne göre belirleneceği; 10/4 hükmünde ise manevi tazminat davasının, maddi tazminat veya parayla değerlendirilmesi mümkün diğer taleplerle birlikte açılması durumunda, manevi tazminat açısından avukatlık ücretinin ayrı bir kalem olarak belirleneceği açıklanmıştır.
Davacı davalıların alacak ve tazminatlardan birlikte sorumlu olduğu iddiasıyla somut davayı açmış olup reddedilen manevi tazminat talebi bakımından AAÜT 'nin 3/2, 10/3 ve 10/4 hükümleri gereğince davalılar yararına diğer reddedilen alacak kalemlerinden ayrı olarak maktu vekâlet ücretine hükmedilmesi gerekir. Mahkemece, davalılar yararına hükmedilen vekâlet ücretinin belirlenmesinde anılan Tarife hükmü nazara alınmayarak tüm reddedilen miktar yönünden tek nispi vekâlet ücretine hükmedilmesi de hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.