Alamin ang inyong mga KARAPATAN A. Ano ang dapat gawin kapag ikaw ay hinarang at gustong kapkapan ng mga pulis o militar? Sa ilalim ng batas, ang pagharang o pagpapahinto at pagkapkap sa isang tao ay magkahiwalay na aksyon ng pulis. PAGHARANG O PAGPAPAHINTO a. Ang pagharang ay ginagawa ng pulis upang imbestigahan ang isang pinagsususpetsahang indibidwal at upang malaman kung may sapat na dahilan para gumawa ng iba pang hakbang laban sa taong hinarang. b. Ang pagharang ay maaari lamang humantong sa pag-aresto kung meron palang 'warrant of arrest' na inilabas laban sa iyo o kaya ay may sapat na dahilan ang pulis upang magsagawa ng tinatawag na 'warrantless arrest.' k. Magagawa lamang ang 'warrantless arrest' kung ikaw ay nahuli ng pulis sa aktong paggawa ng krimen o kung may personal na kaalaman ang pulis na humuhuli na ikaw nga ay gumawa ng krimen. d. Kung wala ang mga nabanggit na legal na batayan at walang dahilan para isipin ng pulis na ikaw ay armado, kailangang payagan ka agad ng mga pulis na makaalis. PAGKAPKAP a. Ang tanging layunin ng pagkapkap ay upang alamin kung ikaw ay may dalang nakamamatay na sandata. Ito ay para sa kaligtasan ng pulis na nais mag-imbestiga sa iyo. b. Kapag ikaw ay pinahinto, hindi awtomatiko na may karapatan ang pulis na ikaw ay kapkapan. Magagawa niya lamang ito kung siya ay may sapat na dahilan upang maniwala na ikaw nga ay armado at mapanganib. na SA AKTWAL NA SITWASYON a. Maaaring itanong ng pulis ang iyong pangalan at iba pang pagkakakilanlan pero hindi ka niya pwedeng pwersahin na maglabas ng anumang papel hinggil sa iyong identidad. b. Ang pagkapkap ay maaari lamang gawin sa pamamagitan ng marahang pagkapa sa panlabas na 2 0 Human Rights FORUM bahagi ng iyong kasuotan. Hindi ka pwedeng utusan ng pulis na maghubad upang makita kung ikaw ay may tatoo o iba pang marka sa katawan. Hindi rin pwedeng buksan ang iyong bag o utusan kang ipakita ang laman ng iyong wallet. k. Habang ikaw ay kinakapkapan at may napansing nakatagong bagay sa iyong katawan, pwede itong ilabas ng pulis at tingnan kung ito nga ba ay mapanganib na sandata. d. Kapag nakita ng pulis na ang nakatagong bagay sa iyong katawan ay sandatang nakamamatay, pwede niya itong kumpiskahin at maaari ka ring kasuhan. e. Kapag napansin mong ikaw ay pinaglalaruan o hina-harass ng mga pulis, huwag lumaban o maging bayolente. Sa halip, maghain ng demandang kriminal, sibil, at/o administratibo laban sa mga pulis na nagkasala. B. Paano kung ikaw ay nasa sasakyan at pinahinto sa checkpoint? a. Hindi mo kailangang lumabas ng sasakyan at hindi rin kailangang buksan ang likuran ng sasakyan. Ang ini-inspeksyon lamang ng mga pulis ay mga bagay na kanilang nakikita at hindi kasama rito ang taong nakasakay at mga bagay na nasa loob ng sasakyan. b. Maaari lamang magsagawa ng kumprehensibo o mabusising paghahanap ang mga pulis kung may mabigat at legal na basehan ang mga pulis na ang nakasakay ay lumabag sa batas o kung may makikita silang ebidensya sa loob ng sasakyan kaugnay sa isang naganap na krimen. k. Kapag inutusan ka ng mga pulis na lumabas sa sasakyan o kaya ay buksan ang likuran nito, huwag agad sumunod. Pwede mong tanungin ang mga pulis ng kanilang mga pangalan, ranggo o posisyon, ang opisina o yunit na kinabibilangan nila, at ang dahilan o batayan ng nasabing utos. Kung sa tingin ninyo ay walang sapat na dahilan ang kanilang mga ipinagagawa, mapayapang tumutol at sabihing hindi ninyo isinusuko ang alinman sa inyong mga karapatan. Sabihin din sa kanila na ang anumang ebidensyang makukuha nila sa sitwasyong iyon ay hindi naman maaaring magamit laban sa inyo sa korte.
Importanteng ipaalam at sabihin ninyo ang inyong pagtutol dahil ituturing na isinuko ninyo ang inyong karapatan laban sa hindi makatwirang paghahalungkat at pagkumpiska kapag hindi ninyo nai-rehistro ang inyong pagtutol laban dito. d. Tandaan na ang mga legal checkpoints ay lamang sa ilalim ng mga sumusunod na sitwasyon: (1) kapag may malinaw na panganib laban sa katatagan ng isang gobyerno, (2) kapag ang buhay at kaligtasan ng mga tao ay nasa matinding panganib, at (3) kapag kailangang arestuhin ang isang kriminal. e. Ang checkpoint ay dapat na ginagawa sa lugar na may sapat na ilaw at may mga malinaw na senyas o babala na may isinasagawang inspeksyon sa lugar na iyon. Lahat ng mga pulis na nakatao sa checkpoint at nag-iinspeksyon ay dapat na naka-uniporme na may 'nametags' at may tamang 'identification cards.' Ang yunit na nakabantay sa checkpoint ay dapat pinamumunuan ng opisyal na ang ranggo ay hindi bababa sa tinyente. Kapag hindi nasunod ang lahat ng kondisyong ito, pwedeng mag-ulat at magreklamo sa kinauukulang opisyal ng pulis o militar. K. Kung sa tingin mo, ikaw ay nakatakdang hulihin o i-salvage Huwag na huwag lalabas mag- isa. Tumataas ang panganib na madukot o kaya ay ma- salvage kapag walang testigo o kaya ay walang nais tumestigo sa pagkawala o pagka- salvage ng isang tao. Iwasang pumunta sa mga lugar na walang nakakakilala sa iyo. Huwag ding manatili sa bahay nang nag-iisa. Sabihin sa inyong pamilya at mga kaibigan ang posibilidad na kayo ay hulihin at kung ano ang mga dapat gawin kapag nangyari ito. Sabihin sa kanila kung sino ang mga pwedeng hingan ng tulong, kung paano sila makokontak, at kung saang mga opisina ka dapat hanapin. Bago umalis ng bahay, sabihin sa pamilya o mga kaibigan kung saan ka pupunta, sino ang kakatagpuin, ano ang dahilan ng pagtatagpo, at posibleng tagal ng paglabas. Kapag meron kang cellphone, laging ipaalam sa mga kapamilya at kaibigan kung nasaan ka at kung ano ang iyong kalagayan. Kapag lalabas, laging tiyaking meron kang mga papel ng pagkakilanlan o 'identification papers' at huwag magdala ng mga bagay na maaaring magamit na ebidensya laban sa iyo. Kapag huhulihin o dadamputin ka na, siguruhing maraming makakakita at makakaalam na ikaw ay inaaresto at kung sino ang umaaresto. Kung kailangan, sumigaw o mag-iskandalo upang makatawag pansin ang pagkaka-aresto sa iyo. Kung may cellphone, tawagan o mag-text kaagad sa pamilya, mga kaibigan at sa iyong abugado. Maiiwasan o mababawasan ang posibilidad na ikaw ay ma-salvage kung sasama ang iyong mga kapamilya, kaibigan, o kahit mga kapitbahay at tambay kapag ikaw ay inaresto. O kaya naman ay sumunod sila sa iyo at sa mga umaarestong pulis upang malaman nila kung saan ka dadalhin at ipakitang nangangamba sila para sa iyong kaligtasan. Sa pinakamadaling panahon, kailangang masabi agad ng iyong mga kapamilya at kaibigan sa isang abugado o sa isang respetadong myembro ng komunidad (titser, pari, doktor, o lider) na dapat namang kaagad ay dumalaw sa iyo. Habang nakakulong, kailangang bisitahin ka nang madalas ng iyong mga kapamilya at kaibigan. Huwag pumayag na ilabas ka ng sinuman mula sa kulungan pwera na lang kung kasama ang iyong abugado o sinumang miyembro ng iyong pamilya. Kahit may malinaw kang impormasyon na ikaw ay aarestuhin o isa-salvage, hindi pa rin tamang ikaw ay magtago. Ang pwede mong gawin ay hilingin sa iyong abugado o isang respetadong tao na linawin sa kinauukulan kung meron nga bang 'warrant of arrest' laban sa iyo. Kung meron nga, patulong sa iyong abugado o kilalang respetadong miyembro ng komunidad na maisaayos ang iyong ligtas na pagpunta sa mga kinauukulan. our Human Rights" Pinaghalawan: """""YYYYYour Human Rights" our Human Rights" our Human Rights" na inilathala ng Free our Human Rights" Legal Assistance Group (FLAG) Human Rights FORUM 2 1