ISSN # 2672-2283 October 2023 #06 PHILRICE TECHNOGUIDE A ngat sa kita S mart ang teknolohiya T ipid sa gastos I was sa sobrang-bigat na trabaho G arantisadong panalo sa DIRECT SEEDING
© 2023 by Department of Agriculture-Philippine Rice Research Institute All rights reserved. No part of this technoguide may be reproduced or translated in any form without the written permission of the copyright owner, except for citations and references, which shall be duly credited to this publication. Published by: Philippine Rice Research Institute (PhilRice) Maligaya, Science City of Muñoz 3119 Nueva Ecija, Philippines Subject Matter Specialists: Mark Angelo A. Abando Eugene E. Agudong Elmer G. Bautista John Mark Bumanglag Nehemiah L. Caballong Ailon Oliver V. Capistrano Rizal G. Corales Aurora M. Corales Andres L. Dela Cruz Jr. Jovino L. De Dios Dindo King M. Donayre Arnold S. Juliano Oliver E. Manangkil Leonardo V. Marquez Alice B. Mataia Jennifer T. Niones Ricardo F. Orge Alvin D. Palanog Kristine S. Pascual Princess Marivic D. Pineda Joel A. Ramos Manuel Jose C. Regalado Genaro S. Rillon Fredierick M. Saludez Managing Editors: Christina A. Frediles Ev P. Angeles Layout Artist: Yobhel Louisse P. Beltran Language Editors: Constante T. Briones Charisma Love Gado-Gonzales Editorial Advisers: Karen Eloisa T. Barroga John C. De Leon Diadem Gonzales-Esmero Eduardo Jimmy P. Quilang This technoguide is the culmination of the project "Enhancing Capacity in Promoting Economically and Environmentally Efficient Rice Production through Direct-Seeded Method," a collaborative effort between the Food and Agriculture Organization and DA-PhilRice. Printing of this material was financed by the Rice Competitiveness Enhancement Fund.
A ngat sa kita Mas malaki ang netong kita dahil mas mababa ang gastos sa direct seeding. S mart ang teknolohiya Gamitin ang tamang diskarte sa patubig at pataba nang maiwasan ang pag-init ng mundo sanhi ng climate change o abnormal na pagbabago ng panahon tulad ng matinding tuyot o madalas na pag-ulan, bagyo, at baha. T ipid sa gastos Hindi kailangang sobra sa binhi, pataba, o tubig para tumaas ang ani. I was sa sobrang-bigat na trabaho Sa paggamit ng makina, tipid sa pagod, gastos, at tagal ng paggawa. Gumamit ng seed spreader, precision seeder, drum seeder, drone seeder, multi-crop reduced-till planter o multi-purpose seeder upang mas mabilis matapos ang gawain sa bukid. G arantisadong panalo Sa tamang pamamahala mula sa pagpili ng binhi hanggang pagsisinop ng ani, panalo ang madiskarteng magsasaka. Philippine Rice Research Institute 2023
Paunang Salita Sa Pilipinas, nasa 1.46 milyong ektarya ng palayan ang umaasa sa ulan bilang patubig. Ayon sa pag-aaral ng DA- PhilRice, mahigit kalahating milyong magsasaka na ang sumusubok na mag-direct seeding dahil sa taas ng gastos sa paggawa at kakulangan ng tubig. Sa bawat ektarya, maaaring umabot sa P45,055 ang netong kita sa tag-araw at P30,095 sa tag-ulan kung susundin ang rekomendadong teknolohiya para sa de-makinang direct seeding. Maaaring umani ng 120 sako sa tag-ulan at 160 sako o 8 tonelada sa tag-araw. Inilalahad ng babasahing ito kung paano maging "ASTIG" sa direct seeding mula sa pagpili ng binhi hanggang pagsisinop ng ani. Sa pagtalima sa mga payo nitong technoguide, Aangat ang ating kita dahil mas mababa ang gastos sa direct seeding; Smart ang teknolohiya sa patubig at pataba kaya maiiwasan ang pag-init ng mundo sanhi ng climate change; Tipid sa gastos dahil hindi kailangang sobra sa binhi, pataba, o tubig para tumaas ang ani; Iwas din sa sobrang-bigat na trabaho bunga ng paggamit ng makina tulad ng seed spreader, precision seeder, drum seeder, at iba pa para mas magaan at mabilis matapos ang gawain sa bukid; at Garantisadong panalo ang magsasakang kakapit sa mga rekomendadong teknolohiya dahil tipid-gastos na, taas-ani pa. Ang mga rekomendasyon dito ay para sa wet at dry direct seeding. Umaasa ang DA-PhilRice na makatulong ang babasahing ito na mabawasan ang gastos, mapataas ang ani at maging ASTIG ang mga magsasaka sa direct seeding.
NILALAMAN Mga katangian ng bukid na angkop sa wet o .......dry direct-seeded rice technology 1. Pagpili ng barayti at binhi 2. Paghahanda ng lupa 3. Paghahanda ng binhi 4. Pagtatanim 5. Pamamahala ng sustansiya 6. Pamamahala ng tubig 7. Pamamahala ng peste 8. Pamamahala ng ani 9. Pagsisinop ng ani Mga Kalakip Kalakip 1: Binhing Palay App Kalakip 2: Mga makinaryang ginagamit sa direct seeding Kalakip 3: Rice Crop Manager Advisory Service (RCMAS) Kalakip 4: Minus-One Element Technique (MOET) Kalakip 5: Leaf Color Chart/Computing (LCC) App Kalakip 6: Pagtutuos para makaani ng 120 at 160 sako bawat ektarya Kalakip 7: Abonong Swak Kalakip 8: Alternate Wetting and Drying (AWD) Technology Kalakip 9: Listahan ng kita at gastos para sa wet direct-seeded rice 1 2 4 7 11 15 19 23 27 34 36 38 40 43 43 52 53 54 56 58
2 Mga katangian ng bukid na angkop sa wet direct-seeded rice technology May sapat na patubig Madaling padaluyan at patuyuan ang mga pinitak Sahod-ulan pero sapat ang tubig sa buong panahon ng pagpapalayan Malagkit o kaya medyo lagkiting lupa Malambot na lupa at pantay ang lalim ng putik hanggang 20 sentimetro (sandangkal) Patag na lupa Makinarya na maaaring gamitin: Drum Seeder, Seed Spreader, Ride-on Precision Seeder, at Drone Seeder Angkop sa dry direct-seeded rice technology May ibang mapagkukunan ng patubig Sahod-ulan pero sapat ang tubig mula pagtatanim hanggang mahinog ang palay Lupa ay galas o medyo mabuhangin, o kaya medyo lagkitin Madaling bungkalin at madurog hanggang mapino ang lupa Patag na lupa Makinarya na maaaring gamitin: Multi-purpose Seeder at Multi-crop Reduced-Till Planter
1Pagpili ng Barayti at Binhi
Mga gabay sa paggamit ng wet at dry seeding method I-download ang Binhing Palay App sa Google Play Store upang makita ang mga barayting angkop sa direct seeding. Siguruhing nababagay/angkop, at matibay sa sakit at peste sa inyong lugar ang barayting itatanim. Bumili ng certified seeds sa mga accredited seed growers. Kung walang certified seeds, gumamit ng piling binhi mula sa sariling bukid na sumusunod sa tamang pamamahala at pagpupuro ng binhi. Ilan sa mga barayting subok na sa wet seeding method: NSIC Rc 510, Rc 506, Rc 480, Rc 436, Rc 298, Rc 222 at Rc 216; Subok na sa dry seeding method: NSIC Rc 480, Rc 420, Rc 416, Rc 346, Rc 286, at Rc 27. 5
Sa lupang pinatag nang maayos, sabay-sabay ang paglaki ng palay at madaling pamahalaan. 6
2Paghahanda ng Lupa
8 Para sa wet seeding method Linisin at ayusin/tampihan ang mga pilapil at kanal. Sa lagkiting lupa, ihanda ang palayan sa loob ng 21-30 araw bago magtanim gamit ang disc harrow o rotovator. Sa galas na lupa, ihanda ang palayan sa loob ng 7-14 araw bago magtanim gamit ang disc harrow o rotovator. Tiyakin na ang bukid ay may kontrol sa patubig/irigasyon at pagpapatuyo/drainage. Suyurin ang lupa nang dalawang beses o tuwing ika-7 araw matapos mag-araro. Ang unang pagsusuyod ay dapat ayon sa direksyon ng pag-aararo; ang susunod ay pahalang. Tiyaking pantay ang lupa; walang labis na mababa o mataas na bahagi. Mainam na gumamit ng paleta hila ng hand tractor upang matiyak na pantay ang pagkakahanda ng lupa; hindi lubak-lubak.
Gumawa ng kanaleta sa gilid at loob ng pinitak na may pagitang 3-5 metro upang mas mapadali ang pagpapatuyo, makatulong sa pagkontrol ng kuhol, at magsilbing daanan sa pagpapataba at pag-iisprey. Kung gagamit ng Precision Seeder, gumawa pa rin ng kanaleta sa gilid ng pinitak. Para sa dry seeding method Pagkatapos mag-ani habang mamasa-masa pa ang lupa, maaari nang simulan ang pag-aararo gamit ang 4-wheel tractor na may disc harrow or rotovator. Ihanda ang lupa gamit ang disc harrow o rotovator 3-5 araw matapos itong mabasa. Linisin at ayusin/tampihan ang mga pilapil. I-rotovate ang lupa 7-14 araw bago magtanim upang madurog ito, at maihalo at mabulok ang mga damo at pasyok. Maglagay ng tudling o gulis kung kinakailangan sa araw ng pagtatanim. 9
3Paghahanda ng Binhi
12 Para sa wet seeding method Sa pagbababad ng binhi, huwag punuin ang lalagyan upang magkaroon ng espasyo para sa pag-alsa nito. Siguruhing malinis ang tubig na gagamitin kung magbababad ng binhi sa hindi umaagos na tubig. Kung sa drum magbababad, 24 oras ang tagal kung inbred; 12 oras kung hybrid. Palitan ang tubig kada 12 oras. Pagkatapos magbabad, banlawan ang mga binhi. Ipatong sa kahoy o paleta bago kulubin nang 24 oras hanggang ngumiti ang mga buto.
1313
14 Pagtatanim
4Pagtatanim
Para sa wet seeding method Magtanim ng 40kg/ektarya kung inbred ang binhi at 20kg/ektarya kung hybrid gamit ang alinman sa mga sumusunod na makinarya: drum seeder, precision seeder, seed spreader, o drone seeder. Drum Seeder Ride-on Precision Seeder Seed Spreader Drone Seeder Itanim ang sobrang binhi sa gilid ng pinitak upang may . mapagkukunan ng panghulip. - Maghulip 15-21 araw pagkatapos mag-direct seeding. Sapat na ang 40kg/ektarya kahit sa manu-manong pagtatanim. 16
Para sa dry seeding method Magtanim ng 40-60 kilo/ektarya gamit ang Multi-purpose seeder o Multi-crop reduced-till planter. Mas maraming binhi ang itatanim sa tuyong lupa nang masigurong sapat ang tutubong punla. Multi-purpose Seeder Multi-crop Reduced-Till Planter 17
18 Pamamahala ng Sustansiya
5Pamamahala ng Sustansiya
1 2 Leaf Color Chart Minus-One-Element Technique Alamin at ibigay ang sustansiyang kailangan ng palay batay sa pisikal na itsura at resulta ng pagsusuri sa lupa gamit ang Rice Crop Manager Advisory Service, Minus-One- Element Technique (MOET) Kit/MOET App, Leaf Color Chart/Computing App, o Soil Laboratory ng Department of Agriculture (DA) regional field offices o BSWM. Subukan din ang rekomendasyon ng balanced fertilization strategy na nakapaloob sa paraang Abonong Swak (pahina 54). Siguraduhing may 2-3sm na tubig ang lupa bago maglagay ng pataba. 20
3 ELEMENT AMOUNT TIMING Sa pagpapataba, sundin ang tamang Element o sustansiya na kailangan, Amount o dami ng patabang ilalagay, at Timing o tiyempo (E-A-T). Basahin ang Kalakip 3-7 (pahina 43-54) para sa detalyadong kaalaman kung paano gagawin o gagamitin ang mga rekomendadong pamamaraan sa makabagong pagpapataba ng palay. 21
22 Pamamahala
ng Tubig
6Pamamahala ng Tubig
24 Para sa wet seeding method Para sa lagkiting lupa, patuyuan ang pinitak 1-2 araw bago mag-direct seeding gamit ang precision seeder. Kung drum seeder, seed spreader, o manu-manong direct seeding ang gagawin, maaari na agad maghasik ng binhi matapos gumawa ng kanaleta. Kapag may paparating na malakas na ulan, panatilihin ang tubig sa pinitak upang 'di kumalat ang binhi. Patuyuan ang pinitak pagkatapos ng ulan. Magpatubig gamit ang teknolohiyang Alternate Wetting and Drying (AWD) bilang gabay. Huwag magpatubig sa loob ng 14 araw pagkatanim maliban kung may sintomas ng matinding pagkatuyot ng palay. Paabutin sa 3-5sm ang lalim ng tubig tuwing magpapatubig mula 14 araw pagkatanim hanggang 1-2 linggo bago mag-ani. Sa panahon ng pamumulaklak , huwag hayaang bumaba sa 5sm ang taas ng tubig.
Para sa dry seeding method Kung walang ulan, magpatubig nang sanap-sanap 1-2 araw pagkatanim. Habang lumalaki ang palay, sundin ang rekomendasyon ng pamamahala ng tubig tulad nang sa direct wet seeding. 25
26 Ang isang Trap Barrier System (TBS) ay kayang pigilan ang pagdami ng daga para sa 10 ektaryang sakahan upang masubaybayan ang populasyon ng mga daga. Pamamahala ng Peste
7Pamamahala ng Peste
PAANO MAIIWASAN ANG MGA PESTE: Magtanim ng barayting napatunayan nang matibay sa peste at angkop sa inyong lugar. Magpalit ng barayti tuwing ika-2 hanggang ika-4 na taniman. Sumabay sa pagtatanim ng karamihan pagkatapos pagpahingahin ang lupa nang 30 araw. Palaging ikutan ang palayan upang maagang matukoy at maagapan ang mga potensiyal na problema dulot ng peste. Magtanim ng mga namumulaklak na halaman sa paligid ng palayan upang may mapagkanlungan ang mga kaibigang insekto. Hayaang dumami ang mga ito at iba pang kakamping organismo sa palayan na kumakain sa mga pesteng insekto. Huwag gumamit ng pestisidyo kung hindi lubhang kailangan. 28
Sundin ang tamang dami ng binhi. Iwasan ang masinsin na pagtatanim. Sundin ang tamang uri, dami, at tyempo ng paglalagay ng pataba. Panatilihin ang 2-3sm tubig sa palayan para mabawasan ang halumigmig sa mga puno. Araruhin at patuyuan ang lupa pagkatapos ng anihan upang mawala ang pagmumulan ng sakit sa susunod na taniman. Maglinis lagi ng mga pilapil at paligid. Tanggalin ang mga damo na maaaring pagkanlungan ng mga peste at panggagalingan ng organismo na nagtataglay ng sakit. TANDAAN: Sa unang 40 araw pagkatanim, hindi kailangang gumamit ng insecticide laban sa defoliators o insektong kumakain ng dahon sapagkat kayang-kaya pa ng palay na makapagpalit ng dahon. 29
Damo Wet seeding method Dry seeding method Gumamit ng dekalidad na binhi Gawin ang tamang paghahanda ng lupa. Panatilihing malinis ang bukid Gawin ang tamang paghahanda ng lupa Sundin ang akmang panahon at lebel ng pagpapatubig Manu-manong bunutin ang mga damo Kontrolin ang mga damo hanggang 40 araw pagkatanim. Kontrolin ang mga damo sa loob ng 40 araw pagkatanim. Maaaring magbomba ng pre-emergence herbicide 0-5 araw pagkasibol ng binhi. (Butachlor, Oxadiazon, Pretilachlor) o post-emergence herbicide 7-18 o kaya 25-30 araw pagkatanim kung may damo. Sundin ang rekomendasyon na nakasulat sa bote. Magbomba ng pre-emergence herbicide: 0-3 araw pagkatanim (Butachlor, Oxadiazon, Pretilachlor) o post-emergence herbicide 7-18 o 25-30 araw pagkatanim kung may damo. Sundin ang rekomendasyon na nakasulat sa bote. Ikamamatay ng mga kaibigang organismo sa palayan ang hindi wastong paggamit ng pestisidyo 30
Daga, Kuhol, Ibon Ugaliin ang sabayang pagtatanim. Takpan o buhusan ng magkahalong tubig at putik ang mga lungga sa araw ng huling pagpapatag ng lupa kasabay ng paglilinis at pag-aayos ng mga pilapil. Daga Isagawa ang sabay-sabay na pagpapain ng buong magkakaratig-bukid sa panahon ng paghahanda ng lupa. Panatilihing sanap-sanap lamang ang tubig sa pinitak hanggang 20 araw pagkatanim. Gumawa ng kanaleta sa gilid at loob ng pinitak. Maglagay ng pang-akit sa kuhol tulad ng dahon ng gabi at saging nang madali silang mapulot o kolektahin. Kuhol Maglagay ng pansala (screen) na gawa sa kawayan o alambre sa pasukan at labasan ng tubig. Gumamit ng molluscicide (kontra-kuhol) kung kinakailangan. Pinakapraktikal na paraan ang pananakot o pagtataboy sa mga ibon. Ibon 31
Leaf Blast , Brown Spot, Sheath Blight Leaf Blast Patubigan ang palayan at mag-isprey ng fungicide. Brown Spot Patubigan ang palayan at magbomba ng fungicide. Magdagdag ng patabang mataas ang potasyo. Sheath Blight Sa umpisa pa lamang ng mga sintomas ng sakit, patubigan agad ang bukid upang maiwasan ang pagkalat ng impeksyon. Kung tumataas ang impeksyon (20%), mag-isprey ng fungicide. 32
Bacterial Leaf Blight Sa umpisa pa lamang ng mga sintomas ng sakit, patuyuan agad ang bukid upang maiwasan ang pagkalat ng impeksyon. Huwag magpapasok ng tubig mula sa mga palayang inatake ng sakit. Kung mahirap patuyuan ang bukid at lumalala ang sakit, magbomba ng copper-based fungicide. Rice Black Bug Panatilihin ang tubig sa palayan. Sa umpisa ng RBB, mag-isprey ng metarhizium. Palalimin ang tubig sa palayan upang lumantad ang mga insekto, at madali silang bombahin. Kung magkasabay ang dalawa o tatlong sakit, unahing kontrolin ang mas malala at makapagdudulot ng malaking kabawasan sa ani. 33
8Pamamahala ng Ani
1 2 3 Huwag nang magpatubig 1-2 linggo bago ang inaasahang araw ng pag-ani: (a) nang maging sabay- sabay ang paggulang at paghinog ng mga butil; (b) maiwasang mabasa ang mga butil habang inaani at; (c) mas madaling anihin ang tuyong palayan lalo na kung ginagamitan ng makinarya. Anihin ang palay kapag 90-95% ng mga butil ay hinog na (kung combine harvester); 85-90% ng mga butil ay hinog na (sa manu-manong paggapas). Kung gagamit ng thresher, giikin ang palay nang hindi lalampas sa isang araw mula pagkagapas. 35
9Pagsisinop ng Ani
1 2 Patuyuin ang palay sa loob ng 12-24 oras pagkatapos giikin. Isalansan sa paleta ang pinatuyong palay sa malinis na bodega o imbakan na hindi nababasa, sa lugar na maayos na dumadaloy ang hangin, at walang mga pesteng insekto, daga, at ibon. 37
Mga Kalakip Kalakip 1 Binhing Palay App Gamit ang tablet o cellphone, i-download ang libreng Binhing Palay App sa Google play store. Naglalaman ang App ng mga katangian ng mahigit 300 barayti ng palay mula sa pribado at pampublikong breeders ng palay. Inilalahad ang sagad na kayang anihin ng binhi, reaksyon nito sa sakit at peste, angkop na kondisyon ng bukid, dami ng nagiling na bigas o milling recovery, at kung ang kanin ay malambot o matigas. 38
Tinutukoy din ang angkop na ecosystem: may patubig, sahod-ulan, napapasok ng tubig-alat, katihan o upland, nababaha, malamig at mataas na palayan. Gumagabay batay sa datos mula sa DA-regional field offices at resulta ng surbey patungkol sa nais itanim ng mga magsasaka. Ang Binhing Palay App ay pwedeng magamit kahit walang internet. 39
Kalakip 2 Mga makinaryang ginagamit sa direct seeding Para sa wet direct-seeded rice o tanim sa basang lupa 1 DRUM SEEDER Gawa sa plastic tubing at polyethylene plastic na may 10 kilong timbang. Magkakatapat ang hanay ng palay na may layong 20 sentimetro bawat hanay kaya iwas-aksaya sa binhi. Matataniman ang 1-1.5 ektaryang palayan maghapon depende sa kasanayan ng gagamit. 2 SEED SPREADER Motorized knapsack sprayer na kayang magtanim ng binhi at mag-pataba. Ito ay magaan at madaling gamitin. Kayang makapagtanim sa 3 ektarya bawat araw. 3 RIDE-ON PRECISION SEEDER Kayang patakbuhin sa saktong distansya bawat tundos, at kontrolado ang mga naitatanim na binhi. Nasa 4 na butil bawat tundos ang nalalaglag mula sa labasan ng buto. Kayang tabunan ang mga butil nang nasa isang sentimetrong kapal ng lupa. 40
Mga makinaryang ginagamit sa direct seeding 4 DRONE SEEDER Bukod sa pantanim ng palay, maaari rin itong magamit sa pag- isprey ng pataba at lason. Kayang matamnan ang isang ektarya sa loob ng 30 minuto. Para sa magsasakang mag-uupa ng drone at drone operators, tandaan ang mga sumusunod: Siguraduhin na may remotely piloted aircraft, controller certificate, operator certificate, at certificate of registration mula sa CAAP ang nagbibigay ng serbisyo. Bawal paliparin ang drone sa loob ng 10-kilometrong radius ng anumang airport o restricted airspace. Bawal itong lumipad lampas ng 400 feet mula sa lupa. Dapat laging nakikita ng operator ang drone habang ito ay lumilipad. Dapat kumuha ng kaukulang permiso at clearance mula sa mga may- ari ng lupain, lokal na pamahalaan, at iba pang kinauukulan bago ito gamitin. Dapat mapalipad nang ligtas at responsable ang drone na sumusunod sa mga panuntunan ng tagagawa at iwasan ang panganib tulad ng paglipad sa ibabaw ng mga tao o malapit sa mga kawad ng kuryente. Ang paglabag sa mga alituntuning ito ay maaaring mauwi sa multa, legal na parusa, at panganib sa kaligtasan ng publiko at kalikasan. 41
Para sa dry direct-seeded rice o tanim sa tuyong lupa 5 MULTI-CROP REDUCED-TILL PLANTER Tipid sa gastos sa paghahanda ng lupa dahil hindi na kailangan ng maraming tubig Isang tao lang ang kailangang mag- paandar ng makina Kayang sabay magtanim at magbudbod ng basal na pataba sa sukat at eksaktong dami. Maaaring ikabit sa 4-wheel tractor upang mapabilis ang operasyon sa sakahan Pwedeng pantanim ng palay, mais, at munggo na may iba't ibang laki at dami ng buto, pati na rin ang distansya at lalim ng pagtatanim. May eksaktong seed metering system gamit ang inclined rotary plates na maaaring baguhin base sa nais na seeding rate. 6 MULTI-PURPOSE SEEDER Pwedeng pantanim ng palay, mais, at munggo. Kayang tamnan ang bawat ektarya sa loob ng mga 3 oras. Dahil ang makina ay maaaring sakyan (riding-type), menos-pagod din ang mga magsasaka. May sariling taga-ukit at taga-takip o pantabon ng tudling. 42
Kalakip 3 Rice Crop Manager Advisory Service (RCMAS) Sagutin lamang ang mga katanungan sa pagpapalayan gamit ang cellphone o computer, natutuos ng RCMAS ang tamang uri, dami, at tyempo ng pagpapataba. Pumunta sa inyong agriculture office upang magabayan sa pagtanggap ng RCM recommendation. Kalakip 4 MINUS-ONE-ELEMENT TECHNIQUE (MOET) Gamitin ang MOET kit upang matukoy ang kulang na sustansya sa inyong bukid, at ang dami ng dapat ilagay na pataba batay sa MOET kit guide o sa MOET App. Sundin ang takdang araw ng pagpapataba ayon sa haba ng paggulang ng barayti at puntiryang ani. 43
Mura, maaasahan, at simpleng paraan sa pagsusuri ng kulang na sustansiya sa lupa. Ang palay na itinanim sa paso na nilagyan ng kumpletong pataba ay ikinukumpara sa palay sa paso na may kulang na isang sustansiya. Natutukoy kung bitin/kulang ang sustansiya sa lupa ayon mismo sa ipinakikitang paglaki ng halaman at siya ring aktwal na kalagayan ng bukid. Nasusuri nito ang kakulangan sa nitroheno, posporo, potasyo, zinc, sulfur, at copper. Paano isagawa ang MOET? Paghahanda ng mga materyales para sa MOET test 7 maseterang plastik, paso, o anumang kahalintulad nitong sisidlan na walang butas. MOET kit. Taglay nito ang iba't ibang pormulasyon ng pataba. 28-35 kilong bagong-kuhang sampol ng lupa, mas mainam kung basa. Mga 35 punlang palay na 12-14 araw ang gulang o pinatubong buto ng palay. 44
MGA HAKBANG NA SUSUNDIN 1 Kumuha ng sampol ng lupa mula sa bukid sa lalim na 20sm (sandangkal). Kung malambot na ang putik, gumamit ng 2in x 8in PVC pipe, bamboo pipe, o trowel na walang kalawang. Kung magkakaiba ang antas ng sustansya ng lupa (batay sa magkakaibang tindig ng palay noong nakaraang taniman), hatiin ang bukid sa mga seksyon o sampling units. Kumuha ng sampol sa bawat seksyon na sasapat para sa mga pasong ihinanda. 45
Huwag kumuha ng sampol sa mga alanganing lokasyon tulad ng lungkaw o lubluban ng kalabaw, o malapit sa mga nabubulok na bagay at dumi ng hayop dahil makaaapekto ito sa resulta ng pagsusuri. 2 Ilagay ang mga sampol sa isang malaking lalagyan. Huwag gumamit ng sisidlang gawa sa metal, maliban sa stainless steel, upang maiwasan ang kontaminasyon. Panatilihing basa ang mga sampol. Kung tuyo ang sampol, ibabad ito sa tubig nang 2 linggo bago ilipat sa mga paso. Haluing mabuti ang mga lupa at tanggalin ang mga bato, ugat at ibang nabubulok na bagay. 46
Lagyan ng 4-5 kilong basang sampol ang bawat paso, at markahan batay sa ilalagay na pormulasyon. Ihalong mabuti ang pormulasyon ng pataba mula sa MOET kit. Hugasang mabuti ang mga kamay bago magsalang ng kasunod na paso upang walang kontaminasyon. 3 Maglipat-tanim ng 4-5 punla o magtanim ng 6 na pinasibol na binhi sa bawat paso. 47
4 Obserbahan ang paglaki ng palay 10-14 araw pagkatanim. Magtira lamang ng 2 sa pinakamalusog na puno, panatilihin ang 3-5sm na tubig at palakihin ang lipat-tanim hanggang 30- 45 araw; pinasibol na binhi hanggang 55 araw. 5 Ikumpara ang mga palay sa 6 na paso sa halamang nasa pasong may tatak "complete" na inaasahang pinakamaganda ang bulas. Kung ang mga halaman ay kasing-lusog ng mga may kumpletong abono, patunay ito na sapat ang sustansya ng lupang sinusuri. Kung ang bilang ng suwi ng halaman sa paso na tinanggalan ng isang elemento ay mas mababa sa 80% kaysa sa mga may kumpletong abono, palatandaan na ang sustansya na nakamarka sa paso ay kulang. 48
6 Putulin at timbangin ang halaman maliban sa ugat at ihambing ang bigat ng biomass sa bawat paso sa biomass ng nasa pasong "complete". Ang paso na mababa sa 80% ng timbang ang "complete", ay tiyak na kulang ang sustansya na nakatatak dito. Ang "biomass" ay siyang kabuuang timbang ng mga dahon at tangkay/suwi ng palay na hindi kasama ang ugat. MOET App Matapos isagawa ang MOET test, gamitin ang MOET App upang malaman ang eksaktong dami ng pataba na kakailanganin ayon sa yugto ng paglaki ng palay at panahon ng pagpapataba. Paano gamitin ang MOET App? 1 Gamit ang android phone, mag-download ng libreng MOET App sa Google PlayStore. 49
2 I-tap ang Fertilizer Calculator function ng MOET App. Punan ang mga impormasyon tungkol sa barayting ginamit sa nakalipas na anihan at gagamitin sa darating na taniman, iskedyul ng taniman, dami ng inani, at paraan ng pagtatanim sa bukid. Idagdag ang pangalan, lokasyon, at cellphone number. 50
3 Kayang ilahad ng MOET App ang target yield at makwenta ang tamang dami at iskedyul ng paglalagay ng abono batay sa antas ng kakulangan ng pataba sa lupa. 51
Kalakip 5 Leaf Color Chart/Computing (LCC) App Inihahambing ang dahon sa mga kulay sa LCC ruler upang malaman kung kailangan nang maglagay ng nitroheno sa palay. Sa LCC App Pro, natutuos ang kailangang nitroheno gamit ang mga litrato ng dahon ng palay. Paano gamitin ang LCC App 1. Gamit ang android phone, mag-download ng LCC App Pro sa Play Store sa halagang P90. 2. Punan ang Farm Profile at i-save. 3. Gamit ang front camera, ilapat sa ibabaw ng camera ang pinakamataas at nakabukang dahon. Siguraduhing 12 dahon sa magkakalayong puno ng palay ang lilitratuhan. Iwasang maliliman ang cellphone habang kumukuha ng larawan upang hindi dumilim ang kuha. Simulan ang pagkuha ng larawan ng dahon 28 araw pagkatanim. 4. I-tap ang Select Farm ng LCC app at piliin ang iyong bukid sa listahan. 5. I-click ang Scan Leaf. I-tap ang bawat kahon at ilagay ang litrato ng dahon. Kompletuhin ang 12 kahon at i-tap ang compute recommendation. 6. Maaari nang ihinto ang paglitrato kapag nagsimula nang lumabas ang mga uhay ng palay. 52
Kalakip 6 Pagtutuos para makaani ng 120 at 160 sako bawat ektarya Paaga o early-maturing variety (100-110 araw ang haba ng paggulang) • Unang pagpapataba (10-15 araw pagkatanim) • Ika-2 pagpapataba (20-25 araw pagkatanim) • Ika-3 pagpapataba (30-35 araw pagkatanim) • Ika-4 pagpapataba (40-45 araw pagkatanim) Katamtaman o medium-maturing variety (111-120 araw) Unang pagpapataba (10-15 araw pagkatanim) • Ika-2 pagpapataba (20-25 araw pagkatanim) • Ika-3 pagpapataba (35-40 araw pagkatanim) • Ika-4 pagpapataba (46-55 araw pagkatanim) Tag-araw (puntiryang ani: 160 sako o 8 tonelada/ektarya) Tamang dami ng pataba 143kg N, 28kg P, 58kg K Tamang uri at tiyempo ng pagpapataba • Unang pagpapataba: 4 sako 14-14-14 • Ika-2 pagpapataba: 2 sako 46-0-0 • Ika-3 pagpapataba: 2 sako 46-0-0 • Ika-4 pagpapataba: 1 sako 46-0-0 at 1 sako 0-0-60 Tag-ulan (puntiryang ani: 120 sako o 6 tonelada/ektarya) Tamang dami ng pataba 83kg N, 14kg P, 44kg K Tamang uri at tiyempo ng pagpapataba • Unang pagpapataba: 2 sako 14-14-14 • Ika-2 pagpapataba: 1 sako 46-0-0 • Ika-3 pagpapataba: 1 sako 46-0-0 • Ika-4 pagpapataba: 1 sako 46-0-0 at 1 sako 0-0-60 Ang pagtutuos ay nakabase sa Rice Integrated Crop Management 53
Kalakip 7 Abonong Swak 1. Gumamit ng organiko at inorganikong pataba. PANAHON NG PAGPAPATABA PAGGULANG TIYEMPO 100-110 araw 111-120 araw 121-130 araw COMBO 1 ani: 3,000-4,000 kilo/ektarya (60-80 sako) BAGO MAG-DIRECT SEEDING 30 araw bago magtanim Ikalat sa palayan o pabulukin 14 araw bago magtanim Ikalat sa palayan ang 10 sakong ipot ng manok na pinatuyo sa hangin, komersyal na organikong pataba, o kaya vermicompost PAGKATAPOS MAGTANIM Unang pagpapataba habang lumalaki 10-14 araw matapos- tanim (AMT) 10-14 AMT 10-14 AMT Ikalawang pagpapataba: Pagsusuwi 24-28 AMT 32-38 AMT 36-40 AMT Ikatlong pagpapataba: Paglilihi 38-42 AMT 48-52 AMT 58-62 AMT 54 COMBO 2 ani: 5,000-6,000 kilo/ektarya (100-120 sako) COMBO 3 ani: 7,000-8,000 kilo/ektarya (140-160 sako) COMBO 4 ani: +Biofertilizer 6,000-7,000 kilo/ektarya (120-140 sako)
2. Pumili ng combo-sustansiya na swak sa ani at badyet. Ito ang batayan kung walang analysis ng kulang na sustansiya sa lupa. DAMI NG ORGANIKO AT INORGANIKONG PATABA COMBO 1 ani: 3,000-4,000 kilo/ektarya (60-80 sako) COMBO 2 ani: 5,000-6,000 kilo/ektarya (100-120 sako) COMBO 3 ani: 7,000-8,000 kilo/ektarya (140-160 sako) COMBO 4 ani: +Biofertilizer 6,000-7,000 kilo/ektarya (120-140 sako) TIYEMPO 100-110 111-120 121-130 araw araw araw BAGO MAG-DIRECT SEEDING 3,000-4,000 kilong dayami 5,000-6,000 kilong dayami 7,000-8,000 kilong dayami 6,000-7,000 kilong dayami 30 araw bago Ikalat sa palayan o pabulukin magtanim 10 sakong ipot ng manok na pinatuyo sa hangin, komersyal na organikong pataba o kaya vermicompost 14 araw bago magtanim Biofertilizer Sundin ang rekomendasyon na nakasulat sa lalagyan Unang 10-14 araw 1 sako 14-14-14 2 sako 14-14-14 4 sako 14-14-14 3 sako 16-20-0 pagpapataba matapos- 10-14 AMT 10-14 AMT habang lumalaki tanim (AMT) Ikalawang pagpapataba: 24-28 AMT 32-38 AMT 36-40 AMT 1 sako 46-0-0 2 sako Urea 1 sako Urea 0 Pagsusuwi Ikatlong 1 sako 46-0-0 1 sako 46-0-0 0.5 sako 0-0-60 2 sako 46-0-0 1 sako 0-0-60 1 sako 46-0-0 0.5 sako 0-0-60 pagpapataba: 38-42 AMT 48-52 AMT 58-62 AMT Paglilihi 2 sako 4.5 sako 9 sako 5.5 sako TOTAL 55
Kalakip 8 Alternate Wetting and Drying (AWD) Technology Ang AWD ay proseso ng kontroladong pagpapatubig na nakatitipid at nakaiiwas ng sobrang tubig sa pagpapalayan. Kinukondisyon nito ang lupa para sa mas magandang pagtubo ng mga ugat at balanseng sustansiya ng lupa. Ginagamitan lamang ito ng observation well na gawa sa biyas ng kawayan o PVC. 1 Kumuha ng isang biyas ng kawayan na walang buko o kaya ay PVC na tubo. Putulin ito sa haba na 25sm at dayametro na 10sm. Ito ang magsisilbing observation well. 5 2 Mula sa pinakaitaas na bahagi ng kawayan o PVC, sumukat ng 5sm. Maglagay ng paikot na marka at sulatan ng "tag- ulan" o "WS." Mula sa markang "WS", sumukat muli ng 5sm. Markahan nang paikot at sulatan ng "tag-araw" o "DS". 5 3 Butasan ang kawayan o PVC gamit ang 3-5mm laki ng pambutas (drill bit). Panatilihin ang 5sm na agwat ng mga butas. Ulitin ito hanggang sa bandang ilalim ng tubo. Paglalagay ng observation well 1 Pumili ng pinitak na maaaring kumatawan sa kabuuan ng inyong bukid. Maaaring ito ay ang una hanggang ikalawang pinakamataas na pinitak. 5 2 Ipwesto ang observation well 1-2m ang layo mula sa pilapil upang madaling masilip ang loob nito. 5 56
3 Patayong ibaon ang observation well sa lupa at hugutin ito. Tanggalin ang naipong putik. 4 Ulitin ang proseso ng pagbabaon sa lupa hanggang umabot sa markang "WS" kapag tag-ulan o markang "DS" kapag tag-araw. 5 Ayusin ang observation well nang patayo at siguraduhing ang mga marka ay pantay sa lupa. Dapat tandaan sa AWD Simulan ang AWD 21-30 araw pagkatapos magtanim at kapag naisagawa na ang pamamahala ng damo. Kung tag-ulan, magpatubig hanggang sa pinakataas ng tubo o kawayan. Kung tag- araw, magpatubig hanggang sa 5sm mula sa lupa o sa markang "WS". Palaging bisitahin ang observation well. Magpatubig lamang kung walang nakikitang tubig sa loob nito. Ihinto ang AWD sa panahon ng pagpapataba at kung walang tubig sa ibabaw ng lupa. Magpatubig ng 3-5sm na lalim isang araw bago magpataba. Sa panahon ng pamumulaklak, panatilihin ang 5sm na taas ng patubig upang maiwasan ang tulyapis o unfilled grains dulot ng kakulangan sa tubig. Ihinto ang pagpapatubig 1 linggo bago umani sa lupang mabuhangin o galas, at 2 linggo naman sa lagkiting lupa. 57
Kalakip 9 Listahan ng kita at gastos para sa wet direct-seeded rice Gawain Gastos Tag-araw Puntiryang Ani: 8t/ha (₱) Tag-ulan Puntiryang Ani: 6t/ha (₱) Binhi 1,520 1,520 Pagpapatubig sa panahon ng paghahanda ng lupa 1,950 975 Paghahanda ng lupa gamit ang makina (Upa sa makina at operator) 6,500 6,500 Pagtatanim (Upa sa drum seeder) 1,000 1,000 Pamamahala ng Peste Pre-emergence herbicide 1,200 1,200 Post-emergence herbicide 1,000 1,000 Pangkuhol 500 1,000 Pamamahala ng Sustansiya 4 sako 14-14-14 5 sako urea 1 sako 0-0-60 2 sako 14-14-14 3 sako urea 1 sako 0-0-60 20,400 12,500 Pamamahala ng Tubig (Kung gravity-type irrigation ang gamit ay walang gastos) 3,125 2,600 Pamamahala ng Ani (11% ng ani) 13,500 9,750 Karyada 1,800 1,350 Bayad sa Porsyentuhan (10% ng ani) 12,000 9,000 Renta sa lupa 6,750 6,750 Gastos 71,245 56,155 Sari-saring gastos 3,750 3,750 Kabuuang gastos 74,995 59,905 Kabuuang Kita 120,000 90,000 Netong kita bawat taniman 45,005 30,095 Netong kita kada taon: P75,100 Presyo ng sariwang palay: ₱15.00 bawat kilo 58
Mga paalala 59
We are a government corporate entity (Classification E) under the Department of Agriculture. We were created through Executive Order 1061 on 5 November 1985 (as amended) to help develop high-yielding and cost-reducing technologies so farmers can produce enough rice for all Filipinos. With our "Advanced science and technology for prosperous rice-farming communities toward sufficient and affordable rice for all" vision, we want the Filipino rice farmers and the Philippine rice industry to be competitive through research for development work in our central and seven branch stations including our satellites, coordinating with a network that comprises 59 agencies strategically located nationwide. MAKIPAG-UGNAYAN: DA-PhilRice Central Experiment Station Maligaya, Science City of Muñoz, 3119 Nueva Ecija BRANCH STATIONS: DA-PhilRice Batac, MMSU Campus, Batac City, 2906 llocos Norte; Mobile: 0919-944-3016 Email: DA-PhilRice Isabela, Malasin, San Mateo, 3318 lsabela; Mobile: 0999-889-3027 Email: 0917-111-7423 DA-PhilRice Los Baños, UPLB Campus, Los Baños, 4031 Laguna; Tel: (49) 501-1917 Mobile: 0993-631-9175; Email: DA-PhilRice Bicol, Batang, Ligao City, 4504 Albay;Tel: (52) 431-0122; 742-0690; 742-0684 Email: DA-PhilRice Negros, Cansilayan, Murcia, 6129 Negros Occidental; Mobile: 0909-129-3763 Email: DA-PhilRice DA-PhilRice Agusan, Basilisa, RTRomualdez, 8611 Agusan del Norte;Telefax: (85) 806-0463 Email: DA-PhilRice Midsayap, Bual Norte, Midsayap, 9410 North Cotabato; Mobile: 0938-374-1040 Email: PhilRice TV SATELLITE STATIONS • FIELD OFFICE • LIAISON OFFICE Samar Satellite, UEP Campus, Catarman, 6400 Northern Samar Mobile: 0948-754-5994; 0921-555-5500; Email: prri.mail@mail.philrice.gov.ph Mindoro Satellite, Alacaak, Sta. Cruz, 5105 Occidental Mindoro Mobile: 0919-495-9371 Zamboanga Satellite, WMSU Campus, San Ramon, 7000 Zamboanga City; Mobile: 0975-526-0306 DA-PhilRice Field Office, CMU Campus, Sayre Highway, Musuan, Maramag, 8714 Bukidnon Mobile: 0909-822-9813; Email: Liaison Office, 3rd Floor, ATI Building, Elliptical Road; Diliman, Quezon City Mobile: 0928-915-9628