Pre-primary HELLO PRE-PRIMARY! (BAGO-PRIMARYA) TAGALOG Ano ang maaasahan ninyo kapag magsimulang pumasok sa pre-primary ang inyong anak.
2 ANO ANG NILALAMAN Ang paglalakbay ng inyong anak sa paaralan 4 Ang mga unang karanasan at ang pag-unlad ng utak 5 Pre-primary Pagsisimula ng sapilitang pag-aaral 6 Ano ang matututuhan ng aking anak? 8 Ang pagpasok sa paaralan araw-araw ay talagang mahalaga! 11 Ang inyong magagawa sa tahanan 12 Higit na marami pang mga ideya para sa inyo at sa inyong anak 13 PAMAGAT: Hello Pre-primary! Ano ang inyong maasahan kapag magsimula ng Pre-primary ang inyong anak SCIS NO: 1710398 ISBN: 978-0-7307-4564-8 Ang libritong ito ay maaaring kopyahin nang buo o nang bahagi at sa anumang format na walang bayad para sa mga di-pangkalakal na mga layuning pang-edukasyon. © Department of Education Western Australia 2015 Makakahiling ng babasahing ito sa mga iba pang nababagay na format. Kagawaran ng Edukasyon 151 Royal Street East Perth WA 6004 T: 9264 5803 W: education.wa.edu.au © Department of Education, Western Australia 2015
Ang libritong ito ay para sa inyo dahil ang inyong anak ay magsisimula na ng Pre-primary Ipinapaliwanag nito kung ano ang nangyayari sa isang karaniwang araw sa Pre-primary at kabilang na rin ang mga ideyang makakatulong sa pagpapalagay ng loob ng inyong anak sa paaralan. Ang papel na inyong ginagampanan bilang unang guro ng inyong anak ay napakahalaga. Ginagamit ng mga nauunang taon ng paaralan na batayan para sa karagdagang pag-unlad ang mga karanasan ng inyong anak sa tahanan at sinisimulan ang pundasyon para sa lahat ng kanyang haharaping pag-aaral. Marami kayong magagawa upang suportahan ang pag-aaral ng inyong anak. Bibigyan kayo ng libritong ito ng mga ideya tungkol sa inyong mga magagawa sa tahanan para magdagdag sa mga nakakatuwang mga bagay na natututuhan ng inyong anak sa bawat araw sa Pre-primary. Tingnan online ang saklaw ng aming mga librito at mga pahina ng impormasyong puno ng mga nakakaaliw na ideya at mga gawaing inyong magagawa sa tahanan kasama ng inyong anak. W: education.wa.edu.au 3
4 ANG PAGLALAKBAY NG INYONG ANAK SA PAARALAN Maraming matutuhang mahahalagang bagay ang mga bata bago sila magsimula sa paaralan. Natututo sila sa tahanan mula sa inyo, mula sa mga kaibigan at pamilya, sa mga playgroup sa inyong lugar, sa mga Sentro ng Bata at Magulang (Child and Parent Centres), at sa mga pang-araw na pampamilya at pambatang pag-aalaga (child/family daycare) kung sila ay pumupunta sa mga ito, at sa Kindergarten. Dala nila ang lahat ng mga natutuhang ito sa paaralan kapag magsimula sila ng Pre-primary. Ang mga bata ay natututo nang pinakamagaling kapag sila ay sinusuportahan ng kanilang mga pamilya. Lalong kasama kayo sa pag-aaral ng inyong anak at lalong nakikipag-usap kayo sa mga guro, kapwa ninyo mas magaling na masusuportahan ang inyong anak Ang isang malakas na pagkakasama sa paaralan at panayang kontak sa guro ay magsisiguro na ang inyong anak ay magkakaroon ng pinakamagaling na pagsimula sa buong araw na pag-aaral. Sa Pre-primary, patuloy na dinadagdagan ng inyong anak ang mahahalagang kasanayan na nadibelop niya kasama ninyo sa tahanan. Ang mga kasanayan na ito ay maaaring ibilang ang pagkakaroon ng inyong anak ng kakayahang magsalita tungkol sa mga bagay na kanyang kinahihiligan; pagdrowing ng mga larawan, pagkunwang nagsusulat, pagkilala ng mga kulay, bilang, sukat at hugis; at pakikipagbahagi sa mga iba. Ang inyong sigasig ay tutulong na mapalagay ang loob ng inyong anak sa paaralan at mapagmalaki ang mga bagay na natututuhan niya sa bawat araw. © Department of Education, Western Australia 2015
MGA UNANG KARANASAN AT ANG PAG-UNLAD NG UTAK Ang mga utak ng mga bata ay 'gawaing sumusulong!' Sa ilang unang mga taon ng buhay, mabilis lumaki ang utak ng inyong anak. Kapag siya ay tatlong taong gulang na, 90 porsyento ng kanyang utak ay nadibelop na - kaya ang mga karanasan sa mga unang taon na ito ay napakahalaga. Ang mapagmahal at mapagmalasakit na relasyon sa inyo, sa inyong pamilya, mga kaibigan, mga tauhan ng paaralan at mga ibang tao sa komunidad ay makakatulong sa pag-unlad ng pakikipagkapwa, ng damdamin at ng pag-iisip ng inyong anak. Ang laro ay lubos na mahalaga sa pag-aaral ng kabataan. Ang laro ay nagbibigay sa mga bata ng mga pagkakataong sanayin ang mga kagalingan, makipag- usap sa iba, harapin ang mga paghahamon at lutasin ang mga suliranin sa mga paraang nakakaaliw at nakakalibang. Ang pag-aawit, paglalaro ng mga laro, pag-uusap, pag-aakyat, pagsasayaw, pagbabasa, pagsusulat at pagdodrowing, ang lahat ng mga ito ay tutulungan ang utak na magdibelop ng mga paraan ng pag-iisip at pagtututo. 5
6 PRE-PRIMARY: PAGSISIMULA NG SAPILITANG PAG-AARAL Pagkatapos ng isang taon ng bahaging-oras na Kindergarten, papasok ang inyong anak sa regular na Pre-primary. Ito ang unang taon ng sapilitang pag-aaral sa Kanlurang Australya. Ang silid-aralan ng Pre-primary ay kahawig ng silid- aralan ng Kindergarten na may maraming mga nakatanghal na mga bagay na linikha ng mga bata, at mga paskil na may matitingkad na kulay at talangguhit sa paligid ng silid. Magsusuot ng kanilang uniporme ng paaralan ang mga bata sa pre-Primary. Kontakin ninyo ang inyong paaralan para sa karagdagang impormasyon tungkol sa kung ano ang uniporme at kung saan ito mabibili. Maraming mga paaralan ang nadadaos ng mga pangimpormasyong miting bago magsimula ang taon ng paaralan o sa ilang mga unang linggo ng term. Bibigyan kayo nito ng pagkakataong makilala ang guro at ibang mga pamilya, at malaman kung ano ang binabalak para sa taon. Kung hindi kaya makakadalo, kontakin ninyo ang paaralan o kausapin ninyo ang guro upang makipag-ayos ng bagong panahon ng pagpupulong. Madalas na magpapadala ang guro ng inyong anak ng mga nakasulat na impormasyon at mahalaga na maglaan kayo ng panahon upang basahin ang mga mensaheng ito. Tutulungan ng pagsali ninyo sa paaralan ang madaling pagpapalagay ng loob ng inyong anak at ang inyong pag-unawa ng pinakamagaling na paraan na masusuportahan ninyo siya. © Department of Education, Western Australia 2015
Ano ang nangyayari sa araw? Papayuhan kayo ng guro ng inyong anak na dumalaw sa silid-aralan sa simula ng bawat araw. Kailanma't maaari, subukan ninyong magpalipas nitong mahalagang panahon kasama ng inyong anak. Sa panahong ito malalaman ninyo kung ano ang ginagawa ng inyong anak sa paaralan at kung ano ang inyong magagawa sa tahanan upang suportahan siya. Siguruhin ninyong maghanda ng nagpapalakas na miryenda at pananghalian para sa inyong anak sa bawat araw. Ang guro ng inyong anak ay nagpaplano para sa tamang sukat ng mga gawain bilang bahagi ng kanilang pag- aaral. Sa bawat araw ay may mga pangkatawang gawain kaya tiyakin ninyo na magsusuot ang inyong anak ng nababagay na damit. Maaaring may mga nakatakdang araw kung kailan makakapag-uwi ang inyong anak ng mga aklat mula sa aklatan. Isulat ang mga araw na ito at ilagay ang mga ito sa kalendaryo sa tahanan upang kayo at ang inyong anak ay handa at makapaglalaan ng ilang oras para kayo makapagabasa nang magkasama. Sa katapusan ng araw ng Pre-primary, kailangan ninyong sunduin ang inyong anak buhat sa silid-aralan. Kung sakaling may ibang susundo sa inyong anak, ipaalam ninyo sa paaralan upang malaman muna ng guro kung sino ang hihintayin. Maging sun smart! Siguruhin ninyo na may sumbrero at gumagamit ng sunscreen ang inyong anak bawat araw. © Department of Education, Western Australia 2015 7
ANO ANG MATUTUTUHAN NG AKING ANAK? Binibigyan ng Pre-primary ang inyong anak ng isang malawak na sakop ng mga kasanayan para tulungan siyang maunawaan ang mundo. Lalong matututo ang inyong anak tungkol sa pagbasa't pagsulat at pagbilang at pagtuos, at papaunlarin pa ang kanyang mga personal at sosyal na kasanayan, panunuri at mapanlikhang pag-iisip, at pangkatawan na kabutihan. Magdidibelop ang inyong anak ng mga kasanayan ukol sa teknolohiya, sining, agham, makataong sining at karunungang panlipunan, at mga wika. Isinasaalang-alang ng guro ng inyong anak ang mga iba-ibang karanasan at pinagmulan ng mga bata, at ilinalayon ang mga programa para matugunan ang kanilang mga kakayahan at mga pangangailangang nauukol sa pag-aaral. SAKOP NG PAG-AARAL NG INGLES Pakikinig at pagsasalita Ang inyong anak ay sasali sa mga talakayang pangklase, pang- grupo at pang-pares. Makiking siya sa iba at isasalaysay niya muli ang mga pangyayari at karanasan sa kanyang mga kamag- aral at mga nakikilalang adulto. Kinikilala at ginagamit niya ang mga pagtutugma, tularan ng titik at tunog sa mga salita. Pagbabasa Sa pamamagitan ng mga aklat ng kuwento at mga pelikula, natututuhan ng inyong anak na ang mga kuwento ay tungkol sa mga ideya at damdamin, at ang mga ito ay may mga tauhan at pangyayari. Maaaring pasalitain ang inyong anak tungkol sa kung ano ang nangyayari sa isang kuwento at kung parang ano mga tauhan. Ang pagdinig ng pagtutugma, mga tularan ng titik at mga tunog sa mga salita ay mahalaga para sa maagang pagbabasa kaya ang mga ginagawa sa silid-aralan ay nakapokus sa mga ito. Tinuturuan din ang inyong anak na kilalanin ang mga titik ng abakadang Ingles at ugnayin ang mga ito sa mga pinakapangkaraniwang tunog na kanilang kinakatawan. Magbabasa ang inyong anak ng sari-saring uri ng maiikling, mahuhulaang teksto na may nakikilalang salita at mga nakakatulong na larawan. 8
Pagsusulat Patuloy na nagsusubok ang inyong anak ng mga titik ng abakada, natututuhan ang pagkakaiba sa pagitan ng malalaki at maliliit na titik at nagsisimulang magsulat gamit ang mga pagkaayos ng mga titik. Sa kanyang pagsusulat, gumagamit din siya ng mga kilalang salita at kataga at sinsimulang gumamit ng malalaki at maliliit na titik at mga tuldok. Ang mga pagsubok ng mga bagong salita ay nagpapamalas ng umuunlad na tunog- titik na karunungan. Sinisimulang gumamit ang inyong anak ng mga madalas makitang mga salita, halimbawa: the, is and was. SAKOP NG PAG-AARAL NG MATEMATIKA Mga bilang Magsisimulang pag-ugnayin ng inyong anak ang mga pangalan ng bilang, pamilang at kabuuan, ibibilang ang sero, sa simula hanggang 10, pagkatapos hanggang 20 at lampas pa. Kung minsan maaaring isipin ng inyong anak ang sero ay nangangahulugang 'blast off!' Malamang na kailangan ninyong ipaliwanag na nangangahulugan din ito na wala o walang anuman. Matututo ang inyong anak na maglarawan at sagutin ang mga problemang ukol sa bilang na kabilang ang pagdadagdag, pagbabawas, paggugrupo at pagbabahagi ng maliliit na bilang ng mga bagay. Halimbawa, maaari niyang gamitin ang mga laruang hayop na pansaka upang ipakita na tatlong baka ay ilinagay sa isang pastulang may apat na ibang mga baka at pagkatapos ay makakaya niyang sagutin kung gaano karami ang lahat ng mga magkakasamang baka. Matututo ang inyong anak na lumikha, kumopya at ipagpatuloy ang mga tularan na gumagamit ng mga bagay. Ang mga tularang ito ay maaaring batay sa mga kulay, hugis at sukat. © Department of Education, Western Australia 2015 9
10 Ang wika ng matematika Matututo ang inyong anak na bumilang, sabihin ang mga bilang na sunod-sunod pasulong at pabalik at magsisimula siyang gumamit ng mga nauugnay na wika ng matematika, halimbawa: Gaano karami? Gaano karami? at Gaano kahaba? Gagamit siya ng maliliit na bilang upang 'makakuha ng sapat' na bilang ng mga bagay para sa kanyang mga laro at gawain. Habang siya ay naglalaro at gumagawa, ang inyong anak ay magsisimulang ipaghambing ang sukat ng mga bagay gamit ang wika gaya ng: mas mahaba, mas maikli, mas mataas, mas mabigat, mas magaang, mas mataba at mas mapayat. Gagamit siya ng pang-araw-araw na wika ng panahon at iuugnay ang mga araw ng linggo sa mga kilalang pangyayari. Halimbawa, malamang na alam niya na pumupunta siya sa aklatan ng paaralan tuwing Miyerkoles. Magsisimulag matuto ng mga hugis at bagay na salita ang inyong anak , halimbawa: bola, bilog, parisukat, kubo, tatsulok at kono, at mga salita ng posisyon halimbawa: malapit, malayo, sa pagitan, sa ilalim, sa likod at sa harap. Pagtatasa ukol sa pagpasok Sa Term 1, ang lahat ng Pre-primary na mga bata ay makikisali sa pagtatasa ng karunungang bumasa't sumulat at karunungang bumilang at magtuos. Walang napapasa o nalalagpak sa pagtatasang ito. Nagtitipon ang mga guro ng mga impormasyon tungkol sa mga kasanayan ng mga bata sa wika, pagbasa, pagsulat, pagbilang at mga bilang. Tutulong ang mga ito sa kanilang pagplano ng mga liksyon at pagbabagay ng pag-aaral para sa bawat bata, sa pamamagitan nang pagpapatuloy ng mga batang gumagawa nang magaling at pagsusuporta sa mga batang maaaring kailangan ng karadagang tulong. © Department of Education, Western Australia 2015
ANG PAGPASOK SA PAARALAN ARAW-ARAW AY TALAGANG MAHALAGA Sa paaralan, ang mga guro ay nagpaplano ng mga programa at gawain na ang pundasyon ay batay sa mga dating natutuhang kasanayan. Mahalagang paunlarin ang ugaling palagiang pagpasok sa paaralan buhat Kindergarten upang hindi mawalan ang inyong anak ng mahahalagang ideya at kasanayan na kailangan niya para sa haharaping pag-aaral. Makakatulong kayo sa pamamagitan ng: pagsasalita ninyo nang positibo tungkol sa paaralan upang sa gayon ay magiging masayang pumasok sa paaralan bawat araw ang inyong anak Ang inyong pagkagustong malaman ang ginagawa ng inyong anak sa paaralan, pagtulong sa klase at pagiging bahagi ng komunidad ng paaralan ay nagpapakita sa inyong anak kung gaano ninyo pinapahalagahan ang paaralan. pagpapakita ng pagkagusto sa ginagawa ng inyong anak sa paaralan at pakikipag-usap sa guro tungkol sa inyong maaaring gawin sa tahanan pagtatakda ng mga petsa ng paglaro upang tulungang makipagkaibigan ang inyong anak pagtuturo sa inyong anak ng paraan ng pakikipagbahagi at pakikipaghalinhinan paghahatid sa paaralan at pagsusundo mula sa paaralan ng inyong anak sa tamang oras pagsisiguro na ang inyong anak ay kumakain ng masusustansyang pagkain bawat araw at natutulog nang sapat na panahon bawat gabi paggagawa ng mga tipanan sa mga doktor, dentista at mga ispesyalista pagkatapos ng paaralan o habang bakasyon ng paaralan pagbabakasyon ng pamilya habang bakasyon ng paaralan at hindi habang panahon ng term Kung may sakit ang inyong anak at hindi kayang pumasok sa paaralan, tawagan ninyo ang paaralan o magpadala kayo ng teksto sa paaralan upang ipaalam ito sa guro. Kung sakaling lumiban ng isang araw ang inyong anak, kausapin ninyo ang guro para malaman kung paano ninyo matutulungan ang inyong anak na makahabol sa mga aralin. Kung nahihirapan kayong maghatid sa paaralan ng inyong anak, kausapin ninyo ang guro. 11
12 ANO ANG INYONG MAGAGAWA SA TAHANAN Marahil ay nais ninyong dumalaw sa aklatan sa inyong lugar at humiram ng mga aklat tungkol sa mga paksang nagugustuhan ng inyong anak. Palakasin ninyo ang loob ng inyong anak na magdrowing, magsulat at magkuwento. • Himukin ninyo ang inyong anak na gamitin ang paraang magsubok at magkamali upang matuto at tapusin ang mga gawain. Maging matiyaga at hayaan ninyo siyang magsubok. Maglaan kaya ng panahon upang magbasa na kasama ng inyong anak araw-araw. Hindi lang nito sinisimulan ang mabubuting ugali ng pagbabasa, magaling din ito na paraang magpalipas kayo ng panahon na magkasama bilang isang pamilya. Paulit-ulit ninyong basahin ang paboritong aklat ng inyong anak. Himukin ninyo siyang sumali. Hayaan ninyong isalaysay niya sa inyo ang kuwento gamit ang mga larawan na pandikta o hayaan ninyo siyang magkunwaring bumasa at lumikha ng kuwento. Pag-usapan ninyo ang tungkol sa katapusan ng kuwento at palakasin ninyo ang loob ng inyong anak na magpahayag ng kanyang mga kuro-kuro. Nagustuhan ba niya ang katapusan? Paano pa kaya maaaring magwakas ang kuwento? Himukin ninyo siyang sumulat at sabihin sa inyo ang dahilan ng pagsulat at bakit. Halimbawa: Sumusulat ako kay Lola upang magpasalamat para sa aking kard ng kaarawan. Magsanay gumamit ng mga bilang at bumilang kasama ng inyong anak habang kayo ay gumagawa ng mga pang-araw-araw na gawain. Halimbawa: May dalawang panauhing darating dito para maghapunan. May apat na tao sa ating pamilya kaya gaano karaming plato ang kailangan natin? Palakasin ang loob ng inyong anak na gamitin ang kanyang mga bagong kasanayan sa bilang upang sabihin kung gaano karaming mga bagay na hindi na kailangang bumilang, halimbawa, 'nakakakita' ka ng tatlong bagay lamang, o kahit na nakikita ang anim na bagay bilang tatlong bagay at tatlong bagay. Saliksikin ninyo ang pagsukat sa pamamagitan ng pakikipagdaldalan sa inyong anak habang kayo ay nagluluto, namimili at sa oras ng pagligo tungkol sa kung paano ang mga iba-ibang bagay marahil ay: mas mahaba o mas maikli, mas makapal o mas manipis, at mas magaan o mas mabigat. Tulungan ninyo ang inyong anak na magbuhos ng tubig o buhangin buhat sa isang lalagyan sa ibang lalagyan upang mapagpasiyahan niya kung alin ang naglalaman ng mas marami, o tingnan ninyo kung sapat ang laki ng mantel para matakpan ang mesa. Papagobserbahin ninyo ang inyong anak ng mga bagay sa kalikasan at tanungin ninyo siya. • Magtipon kayo ng mga bagay at uriin ninyo ang mga ito sa mga grupo at mag-usap kayo tungkol sa mga hugis, sukat, disenyo at kung ano ang pagkayari ng mga ito. Saliksikin ninyo ang pamilya ng inyong anak gamit ang mga larawan, mga bagay at sa pamamagitan ng pagsalaysay ng mga kuwento. Mag-usap kayo tungkol sa inyong mga kamag- anak, saan sila napanganak at paano naging iba ang buhay noong sila ay kasingtanda ng inyong anak. © Department of Education, Western Australia 2015
HIGIT NA MARAMI PANG MGA IDEYA PARA SA INYO AT SA INYONG ANAK Makipag-usap kaya sa inyong anak Natututuhan ng inyong anak sa paaralan ang kahalagahan ng pakikipag- unawaan. Makakatulong kayo sa pamamagitan ng pakikipag-usap sa inyong anak tungkol sa mga bagay na ginagawa nila sa paaralan. Hilingin ninyo siyang magpaliwanag at maglarawan ng mga bagay na nangyari sa araw. Magtanong kayo ng mga tanong na magpapalabas ng mas maraming impormasyon, kung sakaling hindi na siya makaisip ng anuman. Magtanong ng mga 'bukas' na tanong upang ang inyong anak ay sumagot nang higit sa 'oo' o 'hindi'. Halimbawa: Ano ang paboritong bagay na ginawa mo sa paaralan ngayong araw? kaysa sa Nalibang ka ba sa paaralan ngayong araw? Siguruhin ninyong pag- usapan din ang inyong araw! Kausapin ninyo ang guro Palagi kayong makipag-kontak sa guro ng inyong anak. Ang inyong paaralan ay may sari-saring paraan para magawa ninyo ito. Kung nais ninyong makipag-usap sa guro ng inyong anak na hindi nagagambala, pinakamabuting mag-ayos ng tipanan. Tumulong kayo sa klase Kapag kayo ay magpapalista sa paaralan, tiyakin ninyong banggitin kung ang inyong anak ay may anumang mga alerhiya o mga kalagayang medikal. Kung ang inyong anak ay may mga natatanging pangangailangan tanungin ang paaralan upang makita kung anong mga plano isinaayos para dito. Makakatulong din para sa guro na malaman kung ang inyong anak ay nagpapatingin sa isang ispesyalista. Maaaring humiling ng tulong ang guro ng inyong anak sa pakikinig sa pagbasa ng mga bata, sa pagtutulong sa mga bata sa kanilang pagsusulat at gawaing sining, at pagtutulong sa mga gawaing isport, mga ikskursyon at mga ispesyal na kaganapan. Baka magustuhan din ninyong sumali sa samahan ng mga magulang at mamamayan ng paaralan (P&C). Madalas kailangan ng mga guro ng mga bagay para sa sining, trabahong pangkamay, matematika at agham gaya ng mga butones, mga piraso ng tela, mga kabibe, mga lalagyang plastik at mga botelya - walang katapusan ang listahan! Tanungin ninyo ang guro tungkol sa mga bagay na kailangan. Magbasa kayo na magkasama Gustong-gusto ng mga bata na binabasahan sila. Ang panahon na magpapalipas kayo na magkasamang nagbabasa ay tutulungan ang inyong anak na magdibelop ng pagkagusto sa mga aklat at mga salita. Lalong maagang kayong magsimula, lalong mabuti - lalong magiging handa para sa paaralan ang inyong anak kung alam na alam niya ang wika at ang mga maraming paraan na ginagamit ito. Ang aklatan sa inyong lugar ay tagong kayamanan ng mga aklat at babasahin - hayaan ninyong piliin ng inyong anak ang mga nagugustuhan niya. 13
W: education.wa.edu.au © Department of Education, Western Australia 2015