PAGTUGON SA BILIN Noong unang panahon, sa tabi ng ilog nagpapatayo ng bahay ang mga Ibanag. Pangingisda ang hanap-buhay nila. Tinuturuan ang mga bata kung papaano maghabi ng mga lambat na gagamitin. Iba-iba ang ginagamit nilang kagamitan sa pangingisda depende sa isdang huhulihin nila. Ang pinakamahirap gamiting panghuli ay ang pateng. Panghuli ito ng lurung (lobbed river mullet). Ang lurung ay misteryosong isda para sa kanila. Minsan lang sa isang taon ito makikita. Kung may mahuli ang pateng, parang nagpipista sa tabing ilog ang mga tao. Lahat ng mga bata ay gustong gustong matutong lumangoy at huminga sa ilalim ng ilog para magamit ang pateng. Sa kailaliman lang kasi ng ilog ginagamit ang pateng. Isa si Makmak sa mga batang ito. Bata pa lang si Makmak ay sinasama na siya ng ama sa ilog. Gustong gusto rin niyang lumangoy at huminga sa ilalim ng ilog. Kilala sa lugar nila ang kanyang ama na magaling manghuli ng lurung gamit ang pateng. May suot din ito lagi na kuwintas. Isang araw, hiniling niya sa ama na turuan siya 20
na tumagal sa paghinga sa ilalim ng tubig. Agad naalala ng ama kung paano siya natuto. Kinuha nito ang gappa (buslo ng mais) at iniabot sa anak. "Kung talagang gusto mo na matuto kung paano tumagal sa ilalim ng tubig gamitin mo itong gappa. Ito ang ipanghuli mo ng isda," payo ng ama. Nagtaka ang bata kung paano mangyayari iyon. Alam niya na kapag lalapitan ang mga isda ay lalayo sila. Pero, sinunod niya ito na walang reklamo. Sa unang araw ng pagsisid niya ay wala siyang nahuling isda. Pinagtawanan siya ng mga kapwa niya bata dahil alam nilang imposible ang pinapagawa ng Ama niya. "Buo ang tiwala ko sa aking ama kaya susundin ko lahat ng ipapagawa niya. "Hindi ba't may anting-anting ang tatay mo kaya kahit hindi siya umaahon ng isang oras ay kayang kaya niya?" ang lagi naman nilang sagot sa kanya. "Itay, totoo po bang may anting-anting ka kaya kahit isang oras ka sa ilalim ng tubig ay nakakahinga ka?" tanong ni Makmak sa ama niya. Hindi sumagot ang ama. Ngumiti lang ito. "Lahat ng nagtanong sa akin ay tinuruan ko 22
at sinabihan kung ano ang gagawin nila para magaya sila sa akin. Mas mabuti, pagbutihin mo na lang ang paghuli ng isda. Araw-araw, dinadala ni Makmak ang gappa sa ilog upang manghuli ng isda. Pero napakatagal na ay hindi pa nakakahuli si Makmak ng isda na gamit ang gappa. Inip na inip na siya. Tinutukso na siya ng mga kapit-bahay at kalaro niya. "Ang tagal-tagal na wala ka pa ring nahuhuling maraming isda gamit ang iyong gappa." "Bakit hindi mo na lang kasi gamitin ang kuwintas na anting-anting ng tatay mo?" Tinanong ni Makmak ang ama kung saan nanggagaling ang anting-anting nito. Tinanggal ng ama ang kanyang kwintas at sabay sabing "Anak, hindi sa kuwintas na ito nanggagaling ang lakas ko sa ilalim ng tubig. Nanggaling ito sa hirap, pasensiya, at tiwala ko sa aking ama nuong bata pa ako. "Nuong sinabi ng ama ko na ang gappa ang gamitin ko na panghuli ng isda, hindi ako tumigil. Pinagtiyagaan ko ang panghuhuli ng isda. Araw-araw na iyon ang ginagawa ko. Nasanay akong sumisid hanggang natuto na akong mangisda sa ilalim ng tubig." 24
Noong mga araw na ginamit mo ang gappa, nagsimula ka sa pampang. Hindi mo namamalayan ay pumapagitna ka na. Sumisid ka hanggang narating ang kailaliman ng ilog. Duon lumalangoy ang mga isda papunta sa dagat. Pinalakas mo ang iyong katawan at sinanay mo sa lamig," paliwanag ng ama. Nagpasalamat si Makmak sa Ama. Sa sarili niya, ipagpapatuloy niya ang pagsisid sa ilog. Gagayahin niya ang ama. 26