OFW AKO, I KNOW MY BENEFITS
OFW AKO, I KNOW MY BENEFITS Mga Benefits at Iba pang Kapakipakinabang na Impormasyon For OFWs, Seafarers, Families, at mga Kapwa Pilipino DIWATA V. GONOWON n a g a c i t y, p h i l i p p i n e s 2019
OFW Ako, I Know My Benefits by Diwata Gonowon Copyright © Diwata V. Gonowon September 2019 All rights reserved. Walang alinmang bahagi ng librong ito ang maaaring kopyahin, o i-transmit, sa anumang porma o paraan, elektroniko man o mekanikal, kasama na ang pagphotocopy, pagrecord, o anumang storage at retrieval system, nang walang pahintulot ng may-akda. Published by Diwata V. Gonowon Calauag, Naga City Philippines 4400 Email ofwakoiknowmybenefits Released in eBook and Printed Form.
TABLE OF CONTENTS Introduction - 10 - chapter 1 Mga Unang Tanong - 16 - chapter 2 Ang Socal Security ay Mahalaga - 25 - chapter 3 Healthcare Para sa Iyo at sa Lahat - 60 - chapter 4 Mag-invest for the Future - 77 - - 7 -
chapter 5 Overseas Pinoy at Work - 101 - chapter 6 Special Concerns for Filipino Migrant Workers - 123 - last chapter, but not the end Para sa Mas Maliwanag na Bukas - 141 - annex 1 Mga Organizations na Tumutulong sa mga Overseas Filipinos - 149 - annex 2 Mga Embassies/Consulates ng Pilipinas at mga Tanggapan ng Gobyerno - 153 -
my utmost gratitude to our God almighty; to Norma and Nardito Gonowon; to Toto, Zsa-Zsa, Boyoy, Jay, Ann, Terrie, Ivonne, Miggy, Daphne; to Nanay Lucia and Lolo Atta, Nanay Ondeng and Lolo Andres; to Anti Nymia, Anti Maria, Anti Esther, Anti Lagring, Anti Gelli, Anti Lyd, Anti Melit, Anti Celia, Anti Ludy, and Anti Janet Bayos; to Uncle Elpidio Jr., Uncle Jun, Uncle Inggo, Uncle Leon, Uncle lando, and Uncle Jesus; to Ate Terrie, Lovely, Honey, Pamela, Ate Leslie, Ate Elsie, Lyn Lyn, Gina, Ate Ann, Janice, Mar Juruena, and Acho; to Ramona and Bogdan Furtuna, Leona and Regi, Sheila Sheridan, Jane McGregor, Jen Steele, Suretha Williams, Ryan Howell, and Aisleen Daniels; to my prayer warriors, Sis. Grace, Sis Liia, Bro. Ron, and Ate Brendalyn; to Jean Quejada, Vic Nierva, Marvi Torres, Ma'am Doods Santos, and PNB Allianz - forever grateful for sharing generously your talents with me, gracias!
INTRODUCTION AKO SI DIWA. Isa akong Bikolana, isang physical therapist, at higit sa lahat, isang seafarer - and this, my being a seafarer for 15 years, will matter most in this book. Dito ko nais ipakilala ang sarili ko sa inyo dahil ang lahat ng laman ng munting aklat na ito ay nagmumula sa aking consciousness, concern, and most especially, experience, bilang isang seafarer. And it's from my being a seafarer too that I want to share with you my conviction na sana'y maging conviction nating lahat: OFW Ako, I Know My Benefits. Ang aklat na ito ay isang invitation to fellow OFWs and seafarers, mga families natin, and everyone, upang sama-sama nating alamin ang anumang makabubuti sa atin - lalung-lalo na ang mga benefits na meron tayo from our government. Naisip ko ito dahil sa lahat ng dinaanan - 10 -
ko bilang isang seafarer, malimit akong makatagpo ng mga kapwa seafarers o OFWs na namomroblema sa bagay na ito. Minsan nga, hindi pa nila alam na problema pala nila ito. Problema dahil hindi nila alam. Dahil dito, most of us felt na nag-iisa lang talaga tayo, walang masasandalan, walang maaasahan, especially from the government, kaya't kayod nang kayod nang kayod, para lamang mabuhay ang family at matupad ang mga pangarap. Di ba tinaguriang mga bagong bayani daw ng bansa ang mga Pinoy overseas? Bayani ba tayo dahil feeling alone o feeling abandoned abroad? O baka naman hindi naman natin kailangang mafeel iyan, kailangan lang nating alamin ang kung anong meron tayo. Since the start, alam kong ang trabaho sa ibang bansa - na malayo sa mga mahal sa buhay at mga kaibigan - ay temporary. Actually, noon pa, palagi ko nang naiisip na ano ba ang kailangan kong gawin para hindi na muling bumalik sa barko? So I did everything, and I think I did my best para matapos ko din sa wakas ang aking sea sojourns. Maraming mga sinubukan, maraming nagfail, pero ayaw kong isipin ang failure. As the eldest in the family, masaya at rewarding na napatapos ko tatlo kong kapatid. At walang humpay ang pagnanais ko na makatulong maging sa mga pamangkin ko, na mga sources of joy para sa akin. Nakapag-invest din ako kahit papano para naman matugunan ang mga future needs. After more than fifteen years, kahit alam kong may mga kulang pa sa akin, I decided to go home. At ang pag-uwi ko ang nag-lead sa akin na mag-usisa. Maging ako man din, for myself and for my loved ones, ay nagtatanong: what are my benefits? Maliban sa ipon, ano pa kaya ang maaari kong anihin pagkatapos ng more than fifteen years abroad? Then it dawned upon me na kung nagtatanong ako, more likely, - 11 -
nagtatanong din ang iba, lalo na ang mga tulad kong matagal na wala sa Pilipinas ang trabaho, kundi nasa iba't ibang panig ng mundo - sa mga barko, sa iba't ibang mga bansa, at kung saan-saan pa. Pag nagsisimula akong magtanong, at through various channels, nakukuha ko ang sagot, kahit papano'y naiibsan ang aking takot at pangamba. Para bang may nagsasabing: "Oy, hindi ka nag-iisa, feeling mo lang yan." Sa pag-put together ng librong ito, sa pagkalap ng mga tanong at mga sagot, narealize ko na mainam na maging tulay para sa mga kapwa ko OFWs at seafarers. I want to bridge a gap na naramdaman ko mismo noon. Sa pamamagitan ng munting aklat na ito, nais kong magshare tungkol sa mga benefits na meron tayo bilang mga overseas na Filipino citizens, and with this knowledge matuto tayong magdemand sa pamahalaan ng nararapat na para sa atin, nang sa gayon din ay maiprovide din naman ng government ang kailangan at dapat nitong iprovide. Andaming government agencies na ang mandate ay direktang pangalagaan ang mga karapatan at kapakanan ng mga Filipino migrant workers. Nandyan ang SSS, PhilHealth, OWWA, POEA, Pag- ibig, at iba pa. Puwedeng hindi lang natin alam, o hindi tayo sanay, o nung nagsadya tayo sa mga offices ng agencies na ito, hindi natin nahanap ang hinahanap natin kaya tumigil na tayo. Minsan may mga nagtataray pa, o minsan naman pumunta tayong lunch time kasi sabi 'no lunch break' pero walang tumutugon sa atin. Lalong mahirap kung OFW ka tapos nasa Pilipinas ang opisina. Tandaan natin na sa monthly compensation na natatanggap natin, may mga kinakaltas dun para mapunta sa mga agencies na ito bilang contributions natin. Para bang yung kasabihan na "kapag may isinuksok, may madudukot." Ito ang ating mga benefits na sadyang - 12 -
para sa atin naman talaga. Kailangan lang nating imaximize ang pag- avail para naman maenjoy natin ang mga pinagpaguran natin. Sa Overseas Workers Welfare Authority (OWWA), for example, ano nga ba talaga ang importance ng contribution natin kung hindi naman natin inaavail ang mga programa na offered nila? Sa PhilHealth ganun din. Minsan nagkasakit ang katrabaho ko sa barko. Ano naman ang para sa kanya from Philhealth? Sa SSS? Sa PAG-IBIG? Saan ba ako pupunta para sa mga specific na mga problema? Andami! So there, sa munti kong paraan, I want to build a bridge, and this book is going to be that bridge. Sa kabila ng pagnanais na ito, may mga limitasyon ang librong ito. Alam kong nananatiling may kahirapan ang government transactions. Nandiyan ang bureaucracy. Nandiyan ang mabagal na pagproseso ng mga papeles. Nandiyan ang mga nakakalitong procedures na minsan nagsisimula sa simpleng hindi malinaw na instructions. At, of course, nandiyan ang human factor. Hindi nagpapromise ang librong ito na makukuha mo na agad ang mga kailangan mo. Ngunit, importante sa lahat: una, alam mo ang benepisyo mo; ikalawa, ano ang mga kailangan at ang proseso; ikatlo, sino ang maaaring manginabang. Dito tayo magsimula, para tayo mismo ang gumiba sa mga hindrances na mga nabanggit. Tinitingnan ko na ang mga tanong na pinili at sinagot sa librong ito ay mga summaries o paglalagom ng sandamakmak na mga tanong ng sandamakmak ring OFWs at seafarers. Ibinatay ang Q&A sa librong ito sa mga questions na nakalap sa mga websites, helplines, online forums, social media groups, news articles, actual interviews, at maging sa literal na pakikipagtsismisan at pag-uusisa with OFWs and seafarers sa mga usual government offices na matatagpuan - 13 -
sila nang kumpol-kumpol. Kung ieentertain ang lahat ng mga actual questions, hindi tayo matatapos. Kung kaya't pinagsama- sama natin ang mga questions at sinuri ang mga magkakaugnay at magkakasama. Kung kaya nahahati ang libro sa six chapters. May mga boxed articles at ntoes din para suportahan ang mga sagot sa mga tanong. Minsan kasi superhaba ng kailangang sagot, kaya lang kailangan din nating maging simple at understandable ang mga sagot. Para sa mga karagdagang details, nandyan ang mga boxed notes - na nagva-vary ang kulay depende sa topic. Sinadya na ang mga boxed articles ay notes ay nakakalat sa bawat chapter para maykaroon ng interruptions ang iyong pagbabasa, para hindi ka ma-bore. In the end, puwedeng magsilbing framework ang aklat ng libu-libong mga tanong. Kumbaga, kung may tanong ka, tingnan mo kung may chapter na generally tumatalakay sa tanong mo. I'm sure may sagot kang makukuha. Kung sobrang detalyado ang tanong, kontakin mo ako sa email address na nasa copyright page. Importanteng banggitin ko na ang mga benefits na saklaw ng aklat na ito ay ang mga current benefits na meron tayo. Meaning, these are those benefits mandated by Philippine laws as of July 2019. Ever-changing kasi ang mga batas natin, maya't maya ina-upgrade, nirerevise, inaamyendahan, o di naman may nalilikhang bago. Kaya nga, promise din ng librong ito na magkaroon ng updates in case may mga revisions sa anumang related law o di kaya may bagong batas. Iyan ang inyong aabangan. Para sa ating lahat ang munting librong ito, ang OFW Ako, I Know My Benefits. Ito ang unang subok ko na, bilang isang OFW, alamin ang lahat ng benefits natin, at nang sa gayon, mai-share ko rin sa inyo. Mas masaya kasi talaga kung alam natin. Mas secure ang future natin at ng mga mahal natin sa buhay. - 14 -
Sana ay magsilbing gabay ang librong ito sa lahat ng mga tulad kong OFW, at maging dun sa mga gustong pasukin ang buhay na ito, upang kahit papano'y maibsan ang ating mga pangamba at mga takot habang nasa kung saang panig ng mundo at nagsisikap sa marangal na hanapbuhay. Unang subok pa lamang ito. May mga susunod pa. Sana nga ay makatulong sa ating lahat. Tandaan natin, sabihin sa sarili: OFW Ako, I Know My Benefits. Happy reading! - 15 -
CHAPTER 1 - MGA UNANG TANONG "The prime duty of the Government is to serve and protect the people." - Constitution of the Republic of the Philippines, Article III, Section 4 FIRST THINGS FIRST. Sa dinami-dami ng mga tanong na naencounter ko while putting together this book, grinupo-grupo ko ang mga tanong at isa sa mga pangkat ng mga questions are basic inquiries about going and being abroad. Ito yung mga questions tungkol sa pagiging Pinoy migrant worker in general na kailangan at essential na malaman dahil ito ang nagbibigay ng definition at meaning sa atin bilang mga manggagawa sa ibang bansa. Ngunit, hindi dahil general ang questions, least important ang mga ito. Look, bago natin masagot ang tanong na: "Ano bang meron ako?," siyempre, kailangan muna nating masagot kung "Ano o sino ako?" Otherwise, mahirap sagutin ang unang tanong. Minsan yung mga generic questions ang malimit nating ma- overlook, paano naman kasi, generic nga ang mga ito, malimit na - 16 -
nagbibigay ng impression na parang hindi masyadong importante. Pero sa totoo lang, kapag malinaw sa atin ang sagot sa mga tanong na mahahanap natin dito sa Chapter 1, half ng problema natin ay solved na agad, at mas madali nating matutugunan ang mga requirements na hinihingi sa mga specific na mga government transactions. MIGRANT WORKERS Malinaw na halimbawa nito ang unang tanong: "Sinon ang migrant workers?" Napakasimple, ano, pero naitanong mo na ba ito sa iyong sarili? Kung hindi pa, halika at mag-usisa dahil importante ito. Sa SSS nga, hindi ka lang basta migrant worker, kailangang linawin din kung land-based or sea-based ka. Objective ng first chapter na buksan ang talakayan tungkol sa buhay natin bilang mga Pinoy na naghahanapbuhay sa ibang bansa. Sana ang pagbubukas na ito ay magdala sa atin sa higit pang kritikal na pagtingin about our lives as, first, Filipinos and, second, as migrant workers. Importante kasi ang dalawang elementong ito dahil ang katotohanang ito ang nagpapabukod-tangi sa atin bilang mga indibidwal. Makikipagtransact ka sa iba't ibang agencies - public and private - under this identity. Kapag pumasok ka sa anumang tanggapan ng gobyerno as an OFW, people there will deal with you based on this status. Sa mga bangko nga, kung magbubukas ka ng new account, may type of account na para lang talaga sa iyo. - 17 -
Pagnilayan natin ang mga tanong at sagot at suriin natin ang ating mga sarili bilang mga Pinoy migrants sa ibang bansa. Sabi nga niyan, pinakamainam na suriin muna ang sarili bago ang lahat; ito ang magdadala sa atin sa higit na pag-unawa sa mga bagay-bagay sa paligid, kasama na ang mga pakikipag-ugnay natin, sa ibang tao man o sa mga institusyon. Let's deal first with questions that are, perhaps, very basic but very essential too, and make the ordeals of the succeeding chapters easier for you to take on as Pinoy migrant workers. Sino ang Filipino Migrant Workers? Bago ang lahat, mahalagang madefine muna kung sino ang Pinoy migrant worker. Kailangan kasi ito para maging malinaw ang pag-unawa ng mga batas at benefits na para talaga sa iyo. Sa mga programa kasi ng mga concerned government agencies, requirement ang malinaw na pagkaclassify sa employment status ng sinumang nag-aapply. Sa SSS, hiwalay pa ang seafarers at OFWs. Ayon sa Migrant Workers and Overseas Filipinos Act of 1995 (R.A. 8042), migrant worker refers to a person who is to be engaged, is engaged, or has been engaged in a remunerated activity in a state of which he or she is not a legal resident; to be used interchangeably with overseas Filipino worker. - 18 -
Isinasaad ng batas na ang sinumang Pinoy na nagtatrabaho at tumatanggap ng sahod sa alinmang bansa maliban sa Pilipinas, kung saan hindi siya legal na residente, ay matatawag na migrant worker. May tatlong klase ng Pinoy abroad: a. Sea-based Filipino workers o seafarers - ito ang status ko. Kasama sa category na ito ang sinuman na employed o engaged sa trabaho sa barko na nasa mga karagatang nasasakupan ng ibang bansa - except kung government ship. Kasama dito ang mga mangingisda, personnel ng cruise ship, at mga trabahong ang location ay wala sa land kundi nasa dagat. b. Land-based overseas Filipino workers. Sila yung mga Pinoy na nagtatrabaho sa ibang bansa. Take note: wala sa dagat! At c. Filipinos with Dual Citizenships. Sa c, isipin natin yung mga dual citizen na may planong mag-retire dito sa Pinas for extra source of income. Overseas Filipino ka, right? Ito ba ang status mo? If yes, pareho tayo, kaya ang librong ito ay para sayo. Tinatayang aabot sa 2.3 milyon ang bilang ng mga OFWs mula April hanggang September 2018. Paano kinikilala ng gobyerno ang mga Pilipinong migrant workers? 96.2% ng bilang na ito ay mga overseas contract workers (OCW). Ang natitirang 3.8% naman ay naghahanapbuhay sa ibang bansa nang walang kontrata. Malimit nating marinig na tinatawag na bagong bayani ang mga OFW. Sa (Philippine Statistics Authority, 2018 Survey of Overseas Filipinos) - 19 -
napakaraming pagkakataon, palaging binibigyan ng pagkilala ang ambag natin sa pagpatatag at pagpaunlad ng bayan. Sa pamamagitan ng remittances pa lamang, malaki na ang ambag ng mga OFWs sa pagstabilize ng ekonomiya ng bansa. Sa huling bahagi ng 2018, naitala ng Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP) ang higit sa Php32 bilyong personal remittances at halos Php29 bilyong cash remittances. Karamihan sa bulto ng remittances na ito ay mula sa mga OFWs sa US, Saudi Arabia, United Arab Emirates, Singapore, Japan, the United Kingdom, Qatar, Canada, Germany at Hong Kong. Bukod sa remittances, malaki rin ang tulong ng mga Filipinos abroad na pumapasok sa bansa sa pamamagitan ng mga tulong pinansyal at materyal na ipinagkakaloob nila sa mga ahensya ng gobyerno at mga nongovernmental organizations (NGO) na tumutulong sa mga kababayan at mga komunidad na nangangailangan. Pero nakalulungkot na sa kabila ng papel na ito ng mga OFWs, halos araw-araw din nating napapanood, nababasa, o naririnig ang mga kalunus-lunos na karanasan ng marami sa ating mga kasamahan. May naloko ng recruiter, may nabugbog ng amo, may hindi pinapasahod nang matagal, may binabawian pa ng buhay. Sa kabila ng mga ito, importanteng alam natin na tayo ay mahalaga sa paningin, hindi lamang ng ating mga mahal sa buhay at mga kaibigan, kundi ng gobyerno. Proof nito ang napakaraming mga batas na isinulat at ipinatutupad para sa ating kapakanan. Hindi lang iyan, nariyan ang napakaraming mga tanggapan na may mandatong isulong ang migrant Filipino workers' welfare. In fact, patuloy na pinagninilayan ngayon kung kailangan nga ba ng isang buong kagawaran (department) na nakafocus lamang sa mga - 20 -
Filipinos overseas. Higit sa lahat, kasabay ng mga batas na ito at mula sa mga nasabing ahensiya, nariyan ang napakaraming mga programa para sa ating mga migrant workers. Tandaan natin na kahit nasaan man tayo, protektado tayo ng Philippine Constitution bilang mga Filipino citizens. Kailanman huwag na huwag natin itong kakalimutan. Dito nagsisimula ang lahat. Ang ibang mga batas na nilikha para sa atin ay nakaugat sa ating mga karapatan bilang mga tao at bilang mga Pilipino. Di ba ang sarap isipin na ganito? Kahit nasa barko ka o nasa isang bansa sa Europe or Middle East, may tahanan na palaging naghihintay. May Pilipinas. ITO ANG ILAN sa mga Philippine Laws na nalikha related sa ating mga OFWs at seafarers: R.A. 8042 (Migrant Workers and Overseas Filipinos Act of 1995), R.A. 7111 (Overseas Workers' Investment (OWI) Fund Act), P.D. 1809 (Welfare Fund for Overseas Workers), Batas Pambansa 79 (An Act Creating the Commission on Filipinos Overseas and for Other Purposes), ang Handbook For Overseas Filipinos, E.O. 797 (Law Creating the POEA), at marami pang iba. Para sa iba pang mga batas: maaring sumangguni sa Handbook for Overseas Filipinos, 8th edition, na maaaring i-access sa Ano ang pangunahing karapatan ko bilang isang OFW? Mula't sapul naman talaga protektado dapat ang mga karapatan natin - karapatan mo, karapatan ko. Ang primary obligation na protektahan ang mga karapatan ng bawat Pinoy, dito man sa - 21 -
Pilipinas o sa ibang panig ng mundo, ay tungkulin ng gobyerno at ng mga ahensiya nito. Bilang pangunahing ahensiya para sa kapakanan ng Filipino workers, tungkulin ng Department of Labor and Employment (DOLE) na pangalagaan ang mga karapatan ng Pinoy migrant workers at ng kanilang mga pamilya. Ayon sa Migrant Workers' Act (R.A. 10022), pangunahing karapatan ng isang OFW ang makapaghanapbuhay lamang sa mga bansa o mga lugar kung saan iginagalang ang mga karapatan ng mga OFWs. Kung kaya obligasyon ng gobyerno na pigilan ang sinuman na makapunta o magtrabaho sa mga bansa na hindi kumikilala sa mga karapatan ng ating mga migrant workers. Bilang migrant worker, asahan mo ang gobyerno na maglalayo sa iyo sa kapahamakan. In fact, para mapaigting pa ang tungkuling ito ng gobyerno, kung sa tingin mo hindi napapangalagaan ng gobyerno ang iyong mga karapatan bilang isang OFW, puwede kang sumangguni sa Commission on Human Rights (CHR) at hingin sa kanila na kalampagin ang mga concerned agencies para gawin ang kanilang tungkulin. Siyempre, tulad ng sagot ko sa nakaraang tanong, nagmumula ang iyong karapatan sa iyong pagiging tao, pagiging Pilipino, at pagiging overseas worker. Actually, ang buong aklat na ito ay tungkol sa iyong mga karapatan bilang isang OFW, kaya't ipagpatuloy mo sana ang pagbabasa. Anong ahensya ng gobyerno ang pangunahing nangangalaga sa mga Filipino abroad? - 22 -
Una sa lahat, kung ikaw ay isang Pinoy migrant worker, ang Overseas Workers Welfare Administration (OWWA) and pangunahing ahensiya na mangangalaga sa kapakanan mo. Ang OWWA ay isang ahensiya sa ilalim ng Department of Labor and Employment (DOLE) at tungkulin nito ang protektahan ang interest at isulong ang kapakanan ng mga OFW na tulad natin, kasama na ang ating mga pamilya. Saklaw ng paglilingkod ng OWWA ang pagbibigay ng social security, tulong na kaugnay ng overseas work, lalo na kung nangangailangan ng legal assistance. G O V T Ang OWWA ay isang membership agency, funded ito ng taunang obligatory contribution na hinuhulog nating mga overseas workers at ng ating mga employers. Dahil ang OWWA ang major na agency na para talaga sa atin, countless ang mga programa nito na nakatuon sa pagsulong ng ating kapakanan, unang-una na ang mga social benefits, nandyan din ang mga tulong pang-edukasyon at trainings, then, ang mga program para sa workers welfare, pati na rin repatriation at reintegration programs. Ibig sabihin, OWWA ang mangangalaga sayo bago ka pumunta sa ibang bansa, habang nandun, at sa pag-uwi mo mula ibang bansa. Wala itong ibang bibigyan ng pansin kundi ang pangalagaan ang iyong mga karapatan at kapakanan, mula sa edukasyon para sa tamang pangingibang-bansa, tamang pagpili ng recruitment - 23 -
agencies, at iba pang mga considerations kung gusto mong magtrabaho abroad. Significant role ng OWWA ang i-monitor ang kalagayan ng Pinoy migrant workers sa buong mundo nang sa gayon maiwasan din na malagay sa peligro ang mga kababayan natin na naghahanapbuhay sa ibang bansa. Ang OWWA din ang magiging bridge nating mga migrant workers sa iba pang government agencies na hihingan natin ng tulong kung kailangan. Remember, na tayong lahat, bilang mga OFWs ay registered sa OWWA, kaya nga tayo nakakapagtrabaho sa ibang bansa. Ang mga importanteng papel ng OWWA sa buhay mo bilang Pinoy overseas worker ay higit na idedetalye sa Chapter 5. OWWA Building F.B. Harrison St. cor. 7th St. Pasay City, Philippines 1300 Ang listahan ng mga numbers na maaari ninyong tawagan kung kailangan ang tulong ng OWWA - sa main office, regional offices, at maging overseas - ay matatagpuan sa gov.ph/index.php/contact- us. Nandito rin ang mga office addresses at mga email addresses ng kanilang mga tanggapan. - 24 -
CHAPTER 2 - ANG SOCIAL SECURITY AY MAHALAGA "...the State shall endeavor to extend social security protection to workers and their beneficiaries." - Republic Act No. 8282 Section 2, Declaration of Policy KAHIT SAANG PANIG ng mundo, kahit saang bansa, pangunahing pangangailangan ang social security. Actually, hindi lamang ito pangangailangan kundi isang karapatan. hindi lang yan, ito ay isang universal rights, meaning, dapat pangalagaan ng alinmang estado o bansa ang karapatang ito ng bawat niyang mamamayan. Ito ang isinasaad ng Article 22 ng Universal Declaration of Human Rights: Ang bawat tao, bilang bahagi ng lipunan, ay may karapatan sa panlipunang seguridad (social security) at nararapat siyang makaranas, sa pamamagitan ng pambansa o internasyunal na pagtutulungan at naaayon sa organisasyon at pinagkukunang-yaman ng bawat Estado, ng mga karapatang pang-ekonomiya, panlipunan, at - 25 -
pangkultura na likas sa kanyang dignidad at and malayang pagpaunlad ng kanyang pagkatawo. Ano ang social security? Sa context ng chapter natin, puwede nating pasimplehin ang concept nito. Initiative ang social security ng pamahalaan - sa pamamagitan ng ahensiyang naatasang mamahala - na ang layunin ay ipromote ang kapakanan ng mga mamamayan sa pamamagitan ng mga tulong o mga programa na magsisiguro na magkakaroon ng hustong access ang mga tao sa maayos at maunlad na klase ng pamumuhay, kasama dito ang pagkain, tirahan, kalusugan, lalung- lalo na ang mga kabataan, mga matatanda, mga maysakit, at mga walang hanapbuhay. Napangyayari ito sa pamamagitan ng isang uri ng pag-impok, o regular contributions sa mga agencies na kaugnay ng social security. Sa Pilipinas, ang naatasang mamahala sa bagay na ito ay ang Social Security System (SSS) para sa mga empleyado sa private sector, at Government Service Insurance System (GSIS) naman para sa mga nagtatrabaho sa gobyerno. Para sa ating mga migrant workers, ituon natin ang ating pansin sa SSS, dahil ito ang agency na namamahala sa ating social security. Sa chapter na ito, let's explore what are the different benefits na maaari nating mapakinabangan from the SSS. Una nating ididiscuss ito dahil sa lahat ng government services sa ating mga migrant workers, tulad ng mga kababayan natin sa Pinas na nasa private sector, it's required by law na siguraduhin ang future natin - 26 -
at ng ating mga mahal sa buhay sa pamamagitan ng membership contributions sa SSS. SSS holds the most comprehensive program kung pag-uusapan ang social security. Pinakakongkreto at pinakabasic na halimbawa ang SSS ng kasabihang: "Kung may isinuksok, may madudukot." Why is that? Kasi lifetime ang duration ng relasyon ng isang Filipino worker sa SSS. In essence, kasama niya ang SSS sa bawat pangyayari sa kanyang buhay na kailangan niya ng tulong ng government, mula sa kalamidad hanggang sa pagkakasakit, sa pagpatayo ng bahay, pagpaaral ng mga anak, hanggang sa pensyon, and even beyond last breath. Kaya ano ang dapat mong siguruhin? Ang pagiging OFW ay katumbas ng pagtrabaho sa alinmang private company sa Pinas. Dahil dito, required ka ng batas na maging SSS member. Magkakaroon ka ng Social Security Number at irerequire ka - sa tulong ng iyong kumpanya - na magremit ng monthly contribution (na kalimitang ikakaltas na sa monthly compensation mo.) ANG KUWENTO NG AMOSUP ANG ASSOCIATED MARINE Officers' and Seamen's Union of the Philippines (AMOSUP) ay isang pribadong asosasyon, isang unyon o grupo ng mga manggagawa na exclusively composed of seafarers. Sa pangunguna ni Capt. Gregorio Oca, binuo ang AMOSUP para ipaglaban ang mga karapatan ng mga seafarers dito man sa Pinas o sa ibang panig ng mundo upang maibsan ang paghihirap nila sa trabaho - mababang pasahod, hindi maayos na working conditions, walang mga benepisyo, at walang proteksyon laban sa anumang sakit o panganib. - 27 -
Kung ika'y isang Pinoy seafarer, higit na mainam kung ang vessel mo ay AMOSUP member. Bagamat hindi ito requirement para maging isang seafarer, malaki ang maitutulong ng organisasyon sa maraming bagay. Kung enrolled sa AMOSUP ang barkong iyong pinagtatrabahuhan, maaari kang maging member ng organisasyon. Maaaring isangguni sa placement agency o sa company mismo kung ang papasukang shipping line ay AMOSUP member. Para makakuha ka ng AMOSUP ID, kailangang: 1. Kasalukuyan kang employed sa barko; o di naman ay 2. hindi pa more than 6 months since last disembarkation. Sa panahong ito, ang seaman-member ay covered ng AMOSUP CBA kaya't maeenjoy niya at ng kanyang dependents ang mga benepisyo ng unyon. Maaaring kumuha ng ID sa Records Dept., Seamen's Center Bldg., Intramuros, Manila, o sa mga AMOSUP Seamen's Hospital sa Davao, Cebu, at Iloilo. Magsubmit ng alin man sa mga sumusunod: 1. Seaman's Book o Latest Pay Slip / Allotment Slip and a valid ID 2. Updated passbook from Provident Fund and a valid ID 3. Certificate of Sea Service from the Manning Agency and a valid ID 4. Last Contract of Employment and a valid ID Magfill-up ng Application/Updating Form. Dun ka na rin kukuhanan ng picture. May fee na Php10 ang bagong AMOSUP ID; Php50 naman kung re-issue. Ang pagkuha ng AMOSUP ID ay sa loob ng isang araw lamang, open from 8am till 3pm. Malaki ang naitutulong ng Provident Fund ng AMOSUP sa mga members nito. Ang provident fund ay isang uri ng benepisyo - 28 -
para sa mga seafarers; nagmumula ang mga pondo sa mga contributions ng mga participating shipping companies. Binuo ito ng unyon sa pamamagitan ng mga collective bargaining agreement na napagkasunduan nila kasama ng iba't ibang shipowners' associations sa buong mundo. Entitled ang mga AMOSUP members na tumanggap ng kabuuan ng contributions na inihulog para sa kanya ng kumpanyang pinagtatrabahuhan. Kasama sa lump sum na ito ang anumang interest na nakasaad sa rules and regulations ng Provident Fund. Bagama't hindi lahat ng seafarers ay members ng AMOSUP, nananatiling layunin nito ang pag-isahin ang lahat ng Pinoy seafarers. Layunin ng AMOSUP bilang isang organisasyon na matulungan hindi ang mga seafarers na mapagaan ang kanilang buhay, kaya't kasama sa mga benefits ng membership dito ay libreng serbisyong medikal at dental, edukasyon at trainings. Para sa iba pang impormasyon, maaaring sumadya sa mga tanggapan ng AMOSUP: LUZON Metro Manila Address AMOSUP Seamen's Center Phone Fax Email Cabildo cor. Sta. Potenciana St. Intramuros, Manila Philippines (02) 527 8491 to 98 527 3534 / 527 3538 s_center@amosup.org capt_oca@amosup.org - 29 -
Bataan Address Phone Fax Email Kamaya Pt., Alas-asin, Mariveles, Bataan (+632) 784-9100 loc. 4041 or 4042 (+632) 527-2110 (+6347) 741-1006 info@maap.edu.ph VISAYAS Cebu Address Phone Fax Email Camino Vicenal St., Umapad Mandaue City, Cebu (+6332) 334-4771 to 75 (+6332) 346-2598 / (+6332) 236-4773 loc. 113 (+6332) 346-2624, (+6332) 346-2598 Iloilo Address Onate Street, Mandurriao, Iloilo City, Iloilo Phone Fax Email (+6333) 321-3523 / (+6333) 321-2438 (+6333) 321-3523 shosp_ilo@amosup.org MINDANAO Davao Address Gig Oca Robles Seamen's Hospital Phone Fax Email R. Castillo St., Centro, Agdao, Davao City (+6382) 285-6215 local 231 (+6382) 234-8266 local 231 (+6382) 234-3735 local 231 (+6382) 285-6215 - 30 -
Paano nga ba ako magreregister as an OFW? Ganito yun, kung hindi ka pa member, naku, bilisan mo na, kapatid. Magregister na. Two ways lang: puwedeng online, sa My.SSS Online Facility ng SSS Website sss.gov.ph) or, bumisita lamang sa pinakamalapit na SSS branch. Kakailanganin mong fill up-an ang Personal Record form (Form E-1), at sa pagsubmit nito, kailangan mo rin ng iyong birth certificate. Aside from birth certificate, tinatanggap rin ng SSS ang mga sumusunod na documents: baptismal certificate, passport, driver's license, PRC card, at seaman's book. REGISTRATION FORM Kung ikaw naman ay member na, icontinue mo ang pagbayad ng contributions through getting the SSS Payment Reference Number at piliin mo ang Overseas Worker bilang iyong SSS Membership Type. Siguruhin lang na tama ang SSS Number na inilagay mo. Kapag natanggap na nila ang bayad mo, automatically your status of membership will be changed to OFW. Teka, oo nga pala. Importante ito. Under the new SSS law (R.A. 11199), all Overseas Filipino Workers are now required to pay monthly SSS contributions depending on their salary category. For OFWs, ang minimum monthly salary credit (MSC) ay Php8,000, at ang maximum MSC naman ay Php20,000. Ang MSC - 31 -
ay ang basis ng pagkwenta ng mga benefits at loans na maaari mong matanggap. Based ito sa sahod na tinatanggap mo buwan-buwan. Mula April 2019, ang bagong SSS contribution rate ay 12% na ng MSC. Two-thirds ng contribution ay sagutin ng employer, ang natitirang one-third naman ay sagutin ng employee. Anong mga benefits sa SSS ang exclusive para sa OFWs? First, you have to keep in mind that as a Filipino worker, you are entitled to avail of any of the benefits that SSS offers. Yan ang pangunahin mong karapatan. Yan ang bunga ng faithful mong pagcontribute sa SSS. Sa muli, Pinoy ka, bago ka naging migrant worker, kaya protektado ka ng pamahalaan. Secondly, dahil special circumstance na kinailangan mong lumabas ng bansa kaya may dalawang exclusive programs din ang SSS para sa iyo. Una dito ang SSS Flexi Fund Program. Ang contributions mo sa SSS ay ginagamit ng agency sa mga low- risk at fixed-income securities na magsisiguro na magpapalago sa perang bunga ng iyong paghanapbuhay. Ang maganda sa Flexi Fund, may interest, kaya siguradong kikita ka sa iyong pag-iimpok. Bilang enrolled member, dadagdagan mo lang ng minimum na Php200 ang regular SSS contributions mo, make-credit na ito sa iyong Flexi Fund account. Hindi nagrerequire ang SSS ng maximum amount, wala ring maintaining balance sa Flexi Fund. - 32 -
Ano ang dala nito? Ang naiipon mong funds - na tax-free! - ay maaaring magamit sa retirement, disability, or death benefits. Puwede ring mag-early withdrawal ng funds sa oras ng matinding pangangailangan. Dun naman sa mga hindi ginagalaw ang kanilang investment, walang withdrawal o benefit claims sa isang taon, may annual incentive naman silang matatanggap. Tandaan, ang SSS Flexi fund ay exclusive para sa ating mga OFWs! Qualified ka kung SSS member ka na nagbabayad ng maximum regular contribution, at legal na nagtatrabaho o nakatira sa labas ng Pilipinas. Madali namang mag-enroll, mag-visit lang sa sss.gov.ph, makikita mo dun ang procedures. Kung sa Pilipinas ka nag-aapply, kailangan mo ang original at kopya ng iyong valid Overseas Employment Certificate (OEC) o yung e-receipt na inissue ng POEA. Kung nais mong maging mas convenient ang paghulog ng contributions sa SSS, dahil, halimbawa, iniisip mong paalis ka ng bansa, maaari mong hulugan mo ito in advance. Importante ring banggitin dito na walang retroactive payment ng contributions sa SSS. Ang mga buwang hindi mo nabayaran sa takdang panahon ay hindi na maaaring balikan, ngunit maaaring ipagpatuloy. Ang ikalawang exclusive SSS benefit para sa ating mga OFWs ay ang Overseas Filipino Workers SSS Coverage Program. Ang SSS program na ito is the government agency's regular coverage for Pinoy migrant workers aged 60 pababa na members ng SSS. For OFWs, nagsisimula ang coverage nito sa pagbayad ng unang monthly SSS contribution. - 33 -
Puwedeng mag-avail ang Pinoy migrant workers ng mga SSS benefits at loans. Kung gusto naman ng mas malaking halaga ng benefits, ini-encourage ng SSS na patuloy pa ring magcontribute hanggang edad 60 to 65. Sa programang ito, makakapag-enjoy tayong mga OFWs ng benefits for: sickness, maternity, retirement, disability, death and funeral, at makakapag-salary loan, housing loan, at house repair and improvement loan. MAY PAG-IBIG ANG PAG-IBIG FUND o Home Development Mutual Fund (HDMF) ay isang government- owned and controlled corporation na inatasang pangasiwaan ang pambansang programa sa pag- iimpok at pagtustos sa abot- kayang pabahay ng mga Pilipino. Ang ahensyang ito ay nasa ilalim ng Housing and Urban Development Coordinating Council (HUDCC). Ang mga Pinoy na nagtatrabaho, sa loob man o labas ng bansa, pati na ang mga self-employed, ay maaaring maging members. Sa Pag-IBIG, na-aavail ng members ang ilang short-term loans at housing programs. Ang membership sa Pag-IBIG Fund ay para sa mga Pinoy na covered ng SSS, ngunit hindi ito requirement para maging member. Dahil sa R.A. 9679 o Home Development Mutual Fund Law of 2009, naging mas malinaw ang inclusion ng OFWs - seafarers at land-based - as members ng Pag-IBIG, kasama na rin dito ang boluntaryong membership ng lahat ng Pinoy immigrants, mga Pinoy na naturalized sa ibang bansa, at mga - 34 -
Pinoy na permanente nang nanirahan sa labas ng Pilipinas. May tatlong klasipikasyon ang mga benepisyong maaaring i-avail sa Pag-IBIG, nangunguna na dito ang a. Housing Programs, na tatalakayin natin sa Chapter 4, b. Short Term Loans, at c. Provident Savings. SHORT TERM LOANS Tulad ng SSS (at GSIS para sa mga government employees), ang Pag-IBIG Fund ay nagkakaloob din ng financial assistance sa mga qualified members sa pamamagitan ng Short Term Loans. Under ng kategoryang ito ang Multi-Purpose Loan (MPL) na naglalayong makatulong sa Pag-IBIG members sa mga mga agarang pangangailan tulad ng pagpakumpuni o pagpaayos ng tahanan, tuition o gastusin sa eskwela, problemang pangkalusugan, kabuhayan, at iba pa. Para makapag-avail ka ng MPL, ito ang mga kailangang tandaan: 1. Kailangang nakapaghulog ka ng at least 24-month membership savings, o di kaya'y ang kabuuan ng iyong savings sa Pag-IBIG ay dapat nagkakahalaga ng aabot sa pang-24 na buwanang hulog, at dapat at least isa sa contibutions na ito ay ginawa mo within 6 months bago ang loan application; 2. ang kabuuang (net) take-home pay mo ay hindi dapat mababa kaysa sa minimum requirement ng General Appropriations Act (GAA) na Php 15,000; 3. kung nagbabayad ka pa sa calamity loan, papayagan kang makapag-MPL kung nakabayad ka na ng at least 6 monthly amortizations. Ang natitirang balanse ng iyong calamity loan, kasama na ang interest at iba pang charges, ay ibabawas sa matatanggap mong MPL; at 4. kung loan renewal naman, kailangang nakapagbayad ka ng at least 6 monthly amortizations. Ang natitirang balanse ng - 35 -
naunang loan, pati na ang interest at iba pang charges, ay ibabawas sa panibagong loan. Under din ng Short Term Loans ang Calamity Loan ng Pag-IBIG Fund. Ito'y maaavail lamang sa mga panahong ang lugar na iyong tinitirhan ay nasa state of calamity ayon sa deklarasyon ng Tanggapan ng Pangulo o ng Lokal na Sanggunian. Para makapag-avail ka ng Calamity Loan, kailangang: 1. nakapaghulog ka ng at least 24 monthly savings; 2. active member ka ng Pag-IBIG na nakapaghulog ng at least 5 monthly savings sa nakaraang 6 months bago ng iyong loan application; at 3. kailangang wala sa loan default (hindi nakapagbayad ng iyong nakaraang loan) ang iyong account. Kung eligible ka, maaari kang makapag-loan ng hanggang 80% ng iyong total accumulated value (TAV, o ang kabuuang halaga ng lahat ng iyong personal savings, counterpart ng employer, at iba pang earnings) alinsunod sa mga patakaran ng programa. Para sa application, ihanda ang mga sumusunod na dokumento: • filled-up Calamity Loan Application Form • photocopy ng at least 2 valid IDs • proof of income • para sa formally employed members, kailangang mag- submit ng Declaration of Being Affected by Calamity Puwedeng idownload ang mga forms na kailangang isubmit mula sa o puwede ring makakuha sa mga tanggapan ng Pag-IBIG Fund. Isubmit ang iyong mga requirements sa alinmang Pag-IBIG Fund office saan man sa bansa. Para sa mga katanungan, bukas 24/7 ang hotline ng Pag-IBIG Fund: (02) 724-4244. Puwede rin silang i-email sa - 36 -
Provident Savings Sa muli, kapag may isinuksok, may madudukot. Ito ang basic principle ng Provident Savings ng Pag-IBIG Fund na, tulad ng iyong SSS contributions, ay isang paraan ng pag-iimpok para sa future. Sa Pag-IBIG Fund, ang buwanang inihuhulog ay individual savings mo, na parte ng iyong TAV na maaari mong iwithdraw. Tinitiyak ng Pag-IBIG Fund ang pagsauli - o pagkaloob - sa iyo ng iyong TAV. Ang mga sumusunod ay mga grounds na nagbibigay sa iyo ng pahintulot na makapag-withdraw: Maturity ng membership. Ibig sabihin ng maturity ay nakapagremit ka na sa Pag-IBIG Fund ng at least 240 monthly membership contributions. Para naman sa mga members ng Pag-IBIG Overseas Program (POP), ang maturity ng membership ay maaaring pangtuntong ng 5, 10, 15, o 20 taon, depende sa option na pinili ng member nung siya'y nagregister. Retirement. Alinsunod sa batas, ang sinumang Pag-IBIG Fund member ay kailangang magretiro sa edad na 65. Maaari rin namang makapagretiro sa mga pagkakataong ito: • Actual retirement sa SSS (o GSIS) o iba pang employer provident/retirement plan, kapag ang member ay umabot na sa at least 45 taong gulang. Pag siya'y umabot na ng 60 taong gulang. Permanent and Total Disability or Insanity. Ang mga sumusunod na disabilities ay considered bilang total at permanent: • temporary total disability na tumagal nang higit pang 120 araw; kumpletong pagkabulag ng dalawang mata; • pagkaputol ng mga braso o binti o paa; - 37 -
pagkabagok o pagkasira ng utak na inalis ang kapasidad na
makapag-isip o nagbunga ng pagkawala sa sarili; at iba pang mga kaso na madedeklarang total at permanent disability ayon sa lisensyadong doktor at aprubado ng Board of Trustees. Pagkatanggal sa trabaho dahil sa problemang pangkalusugan. Permanenteng paninirahan sa ibang bansa. Pagkamatay. Sa panahon ng pagkamatay ng member, ang benefits ng Pag-IBIG Fund ay paghahati-hatiin at ipapamahagi sa kanyang mga legal na tagapagmana alinsunod sa New Civil Code na naamyendahan ng New Family Code. Basic requirements para sa mga Pag-IBIG Fund Provident claims: • Application form for Provident Benefits (APB) Claims • original at kopya ng dalawang valid IDs • service record kung ikaw ay gov't employee Para sa mga hindi makakapag-claim personally, kailangan ang Special Power of Attorney at dalawang valid IDs pareho ng member at ng ipapadalang representative Mga dagdag na requirements sa bawat uri ng Provident Claims: Para sa Membership Maturity, kung ika'y POP member, kailangang dalhin ang iyong POP Passbook. For Retirement claims naman, kailangan ang PSA-issued birth certificate, SSS/GSIS Retirement Voucher, o at least dalawang valid IDs na katatagpuan ng birthdate, larawan, at pirma ng - 38 -
member. Para sa mga private employees na 45 years old and above, kailangan ng notarized Certificate of Early Retirement. Para sa Permanent Total Disability or Insanity, kakailanganin ang sertipiko o statement mula sa doktor, notarized sworn employer's Certification of member's employment termination due to health reasons, at kailangan ng latest SSS Disability Voucher kung ika'y employee sa private sector. Para sa Permanent Departure from the Philippines, kailangan ng notarized Sworn Declaration of Intention to Depart from the Philippines Permanently, photocopy ng passport, kailangan din ng visa (immigrant, residence, o settlement), o iba pang kaugnay na mga dokumento. Para sa Death Benefits, kailangan ang PSA-issued death certificate ng yumaong member at notarized na Proof of Surviving Legal Heirs. Kung may mga anak ang yumaong member, kailangan ang PSA-issued birth certificate o baptismal/confirmation certificate ng lahat ng mga anak. At kung minors o PWD ang anak ng yumao, kakailanganin ng notarized Affidavit of Guardianship. Note: Nirerequire din ng Pag-IBIG Fund ang mga sumusunod na dokumento ng pagpapatunay ng relasyon ng claimants sa namayapang myembro: a. PSA-issued birth certificate ng claimant; kung walang birth certificate, kailangan ang Non- Availability of Birth Record mula sa PSA at notarized na Joint Affidavit of Two Disinterested Persons; certified true copy ng baptismal o confirmation certificate ng member at claimant; at kung single ang namayapang member, kailangan ang Certificate of No Marriage (CENOMAR), o kung may asawa naman, kailangan ng PSA-issued marriage certificate at Advisory on Marriage. - 39 -
Paano ang pag-file ng Pag-IBIG Fund Provident Claim? Maaaring sumadya sa branch ng Pag-IBIG Fund kung saan naroon ang iyong membership record. Isubmit ang mga requirements, at ipacheck sa staff upang ma-verify ang iyong standing bilang member. Hintaying makumpleto ang verification process. Bibigyan ka ng Pag-IBIG Fund staff ng Provident Benefits Acknowlegdment Receipt kung saan nakalagay ang petsa ng pagpick-up mo ng iyong tseke - ito ang iyong claim stub. Ang proseso ng claims ay umaabot ng hanggang 8 working days; o 20 working days naman kung may records ka din sa ibang Pag-IBIG Fund branches. Sa pag-claim naman, pumunta sa pinag-applyang Pag-IBIG Fund branch; ipakita sa Cashier ang claim stub kasabay ng dalawang valid IDs. Kung ito nama'y released sa pamamagitan ng iyong payroll account o disbursement card, i-check sa pamamagitan ng ATM o bangko kung pumasok na ang halaga ng iyong benefit na matatanggap. Kung pumasok na sa account mo, maaari mo na itong i-withdraw. Para sa iba pang katanungan, tumawag sa 24/7 Call Center ng Pag-IBIG Fund sa (02) 724 4244. Maaari ding sumadya sa Member Relations Department, 2/F JELP Building, 409 Addition Hills, Shaw Boulevard, Mandaluyong City. Ang main office naman ng Pag-IBIG Fund ay nasa Petron Mega Plaza, 358 Sen. Gil J. Puyat Ave., Makati City, na maaaring tawagan sa (02) 422-300. Para sa listahan ng mga local numbers ng Pag-IBIG Offices pati na rin mga Regional Branches, pumunta sa - 40 -
IMPORTANTENG MALAMAN MO na maliit lamang ang makukuhang Pag-IBIG Fund Pension sa panahon ng pag-retire, mga higit Php100,000 lamang, kahit mataas ang kontribusyon mo. Para masiguro ang mas komportableng retirement iminumungkahi ang pagkuha ng retirement plan. Paano ko masisiguro ang kontribusyon ko sa SSS? Dati, nakakatakot ang pag-track ng monthly contributions . Kailangan mong pumunta ng SSS branch o tumawag sa hotline nila (kung self-employed ka), at kung employed ka naman, i-cocoordinate mo pa sa HR ng company mo. Well, noon yun. Now, you only have to visit the SSS website, presto, in less than five minutes, makikita mo na at machecheck ang iyong contributions. Hindi na kailangan ang follow-ups, di na lalabas ng bahay, di na pipila pa. Sa totoo lang, kung time lang naman at hassle ang pag-uusapan, wala lang yan kung maveverify mo naman regularly ang monthly premium contributions mo. Kung nagtatrabaho ka sa isang company, you need to make sure na nireremit ng employer mo ang tamang halaga at hindi ito delayed. Kung self-employed o volunteer member, sa pagmonitor ng SSS contributions mo malalaman mo agad kung may na-miss o mali kang payments para maayos mo rin ito agad. Teka, bakit nga ba kailangan ito? Kasi, para kung kailanganin mong mag-loan o mag-claim ng anumang SSS benefit, dapat ma-meet mo ang required minimum - 41 -
monthly contributions within a certain period. Halimbawa, para sa anuman SSS loan, kailangan nakapagbayad ka ng 36 monthly contributions nitong huling twelve months. Para sa pag-avail ng sickness o maternity benefits naman, required na nakapagpost ka ng tatlong monthly contributions sa huling twelve months bago ang panahon ng pagkakasakit, injury, o panganganak. Kaya, go, check your contributions na. RANGE OF COMPENSATION LAND-BASED OFWs WITH BILATERAL LABOR AGREEMENT AND SEAFARERS LAND-BASED OFWs WITHOUT BILATERAL LABOR AGREEMENT MSC ER SS CONTRIBUTION EE TOTAL EC ER TOTAL CONTRIBUTION ER EE TOTAL MSC SS CONTRI. BELOW 8,250 8,000 640.00 320.00 960.00 10 650.00 320.00 970.00 8,000 960.00 8,250 - 8,749.99 8,500 680.00 340.00 1,020.00 10 690.00 340.00 1,030.00 8,500 1,020.00 8.750 - 9,249.99 9,000 720.00 360.00 1,080.00 10 730.00 360.00 1,090.00 9,000 1,080.00 9,250 - 9,749.99 9,500 760.00 380.00 1,140.00 10 770.00 380.00 1,150.00 9,500 1,140.00 9,750 - 10,249.99 10,000 800.00 400.00 1,200.00 10 810.00 400.00 1,210.00 10,000 1,200.00 10,250 - 10,749.99 10,500 840.00 420.00 1,260.00 10 850.00 420.00 1,270.00 10,500 1,260.00 10,760 - 11,249.99 11,000 880.00 440.00 1,320.00 10 890.00 440.00 1,330.00 11,000 1,320.00 11,250 - 11,749.99 11,500 920.00 460.00 1,380.00 10 930.00 460.00 1,390.00 11,500 1,380.00 11,750 - 12,249.99 12,000 960.00 480.00 1,440.00 10 970.00 480.00 1,450.00 12,000 1,440.00 12,250 - 12,749.99 12,500 1,000.00 500.00 1,500.00 10 1,010.00 500.00 1,510.00 12,500 1,500.00 12,760 - 13,249.99 13,000 1,040.00 520.00 1,560.00 10 1,050.00 520.00 1,570.00 13,000 1,560.00 13,250 - 13,749.99 13,500 1,080.00 540.00 1,620.00 10 1,090.00 540.00 1,630.00 13,500 1,620.00 13,750 - 14,249.99 14,000 1,120.00 560.00 1,680.00 10 1,130.00 560.00 1,690.00 14,000 1,680.00 14,250 - 14,749.99 14,500 1,160.00 580.00 1,740.00 10 1,170.00 580.00 1,750.00 14,500 1,740.00 14,750 - 15,249.99 15,000 1,200.00 600.00 1,800.00 30 1,230.00 600.00 1,830.00 15,000 1,800.00 15,250 - 15,749.99 15,500 1,240.00 620.00 1,860.00 30 1,270.00 620.00 1,890.00 15,500 1,860.00 15,750 - 16,249.99 16,000 1,280.00 640.00 1,920.00 30 1,310.00 640.00 1,950.00 16,000 1,920.00 16,250 - 16,749.99 16,500 1,320.00 660.00 1,980.00 30 1,350.00 660.00 2,010.00 16,500 1,980.00 16,750 - 17,249.99 17,000 1,360.00 680.00 2,040.00 30 1,390.00 680.00 2,070.00 17,000 2,040.00 17,250 - 17,749.99 17,500 1,400.00 700.00 2,100.00 30 1,430.00 700.00 2,130.00 17,500 2,100.00 17,750 - 18,249.99 18,000 1,440.00 720.00 2,160.00 30 1,470.00 720.00 2,190.00 18,000 2,160.00 18,250 - 18,749.99 18,500 1,480.00 740.00 2,220.00 30 1,510.00 740.00 2,250.00 18,500 2,220.00 18,750 - 19,249.99 19,000 1,520.00 760.00 2,280.00 30 1,550.00 760.00 2,310.00 19,000 2,280.00 19,250 - 19,749.99 19,500 1,560.00 780.00 2,340.00 30 1,590.00 780.00 2,370.00 19,500 2,340.00 19,750 and above 20,000 1,600.00 800.00 2,400.00 30 1,630.00 800.00 2,430.00 20,000 2,400.00 - 42 -
MAY PAG-IBIG FOR OFWs FRIEND, MAY PAG-IBIG din na exclusive para sa ating mga Pinoy workers abroad. Ito ang Pag-IBIG Overseas Program (POP). Voluntary savings program ito para sa ating mga OFWs, immigrants, at ng mga naturalized citizens na Pinoy sa ibang bansa. Noong 2009, ipinatupad ang R.A. 9679 o Home Development Mutual Fund Law. Dahil sa batas na ito, kailangan magparehistro sa Pag-IBIG Fund ang lahat ng OFWs, both land-based o sea-based. After pumirma ang isang seafarer ng kontrata sa kanyang agency as employer at sa foreign shipowner, immediately nagiging saklaw na siya ng batas. Kaya't dapat na magsimula na siyang maghulog sa Pag-IBIG Fund ng 2% contribution, based on the monthly salary ng seafarer. Kung land-based OFW ka naman, kailangan mong magregister sa Pag-IBIG Fund bago ka umalis ng Pinas. Ang mga nasa ibang bansa naman ay maaaring magregister sa mga Pag-IBIG desks na nasa mga Embassies and Consulates ng Pilipinas sa iba't ibang mga bansa. Samantala, kinakailangang magparehistro ng mga landbased OFW bago sila umalis ng Pilipinas o bago bumalik sa kanilang trabaho. Ang mga kasalukuyang nasa ibang bansa ay maaari ring magparehistro sa mga Pag-IBIG Posts. Para sa iba pang katanungan at sa directory ng Pag-IBIG Fund offices at remittance centers sa labas ng Pilipinas, pumunta sa - 43 -
Anong mga proseso ang kailangang gawin kung mag-update ng contribution? Puwede kang mag-assign ng representative sa Pinas para magremit ng SSS contributions mo - dahil nga wala ka sa bansa. Puwedeng ang asawa mo, magulang, o kapatid, o sino mang representative ang maaaring magbayad ng contributions nang walang authorization letter from you. Siguraduhin lang na tama ang gamit nilang SS Number mo at kailangan nilang piliin ang option na para sa OFW sa SSS payment form. Bilang OFW naman, may mga accredited collection partners sa iba't ibang mga bansa ang SSS. Para makabayad through collection partners, kailangan mo lang kumuha ng SSS Payment Reference Number sa SSS website. May mga payment partners pa nga abroad na may system na capable kumuha ng nasabing reference number. Muli, just make sure na tama ang iyong SS number at i-observe ang tamang schedule ng pagbayad. WHERE TO PAY FOR SSS CONTRIBUTIONS ABROAD? KUNG WALA KA sa Pilipinas, may mga options sa pagbayad ng contributions sa pamamagitan ng mga sumusunod: Auto-Debit Arrangement (ADA) System. Through ADA, hindi mo na kailangang mag-abala para pumunta sa SSS payment centers o saan mang collection partners. Automatic nang idededuct sa bank account mo ang iyong monthly contributions. Ang ADA ay available sa mga sumusunod na bangko: - 44 -
BDO (Banco de Oro Unibank) • BPI (Bank of the Philippine Islands) • Development Bank of the Philippines • First Consolidated Bank • Metrobank (Metropolitan Bank and Trust Co.) • PNB (Philippine National Bank) • Philippine Savings Bank • United Coconut Planters Bank Para makapaggamit ng ADA System, kailangan mayroong deposit account - current o savings - at may laman itong maintaining balance. Kailangang mag-enrol sa ADA. Magagawa mo ito sa pamamagitan ng pag-accomplish ng enrolment form na maaaring makuha sa participating banks o sa pinakamalapit na SSS office. Madadownload din ito sa Kailangang isubmit ang accomplished form sa bangko o sa SSS para maproseso ito. Kapag aprubado na, iiinform ka ng SSS kung kailan magsisimula ang deductions para sa ADA. Para sa iba pang mga detalye o anumang karagdagang tanong tungkol sa ADA, maaaring mag-email sa member_relations@ sss.gov.ph. Maaari ring magbayad sa mga payment channels. Through payment channels, maaaring bayaran mo ang iyong contributions. Pwedeng over-the-counter (OTC) or online ang sistema ng pagbayad. Kailangan mo ang PRN para maayos na makapagbayad sa mga collection partners. 1. SSS Branches na may tellering facilities 2. Bank Partners* Asia United Bank (OTC) - 45 -
Bank of Commerce (OTC) • Security Bank (online) • Union Bank of the Philippines (OTC, online) • Metrobank 3. Non-Bank Partners* Bayad Center (OTC) • iRemit Inc. (OTC) • SkyFreight (OTC, online) • Ventaja (OTC) Ano ang deadline para sa pagbayad ng monthly contributions? Para sa contributions para sa mga buwan mula January hanggang September, kailangang mabayaran ito on or before December 31 of the same year. Para naman sa mga buwan mula October until December, and deadline ay January 31 ng susunod na taon. Kung sakaling natapat ang deadline sa mga araw ng Sabado o Linggo, or on a national or non-working holiday, you may pay on the next working day. - 46 -
SEAFARERS' CORNER SA PAMAMAGITAN ng Welfare and Mutual Benefit Plan (WMBP), ibinibigay ng AMOSUP sa mga members at kanilang legal dependents ang welfare and financial benefits. Tulad ng Provident Fund, ang pondo ng benepisyong ito ay itinataguyod sa mga contributions ng employers. Ilan sa mga benepisyo sa ilalim ng WMBP ay ang mga sumusunod: pagkasawi habang nasa trabaho, pagkasawi ng asawa, pagkamatay ng magulang (kung walang asawa), survivorship pension fund, at pagkamatay ng anak na nasa minor age, Tinutulungan rin ng WMBP ang mga kasaping nasunugan. Kung ikaw naman ay naging member ng AMOSUP nang at least 5 years, at umabot na ng 55 taong gulang, makatatanggap ka ng Old Age Financial Assistance subject to the recommendation of the Special WMBP Committee at aprubado ng presidente ng unyon. May Discretionary Assistance din para sa iba pang tulong na papayagan ng WMBP Board at AMOSUP President. Para sa karagdagang detalye, makipag-ugnayan sa AMOSUP Welfare and Mutual Benefit Plan, Seamen's Center Building, Cabildo Cor Sta Potenciana Sts, Intramuros, Manila. Phone: (02) 527-8491 to 98 local 830, 831; Email: amosupwmbp@ - 47 -
Paano ko matutulungan ang aking pamilya sa pamamagitan ng SSS? Every effort mo naman ay para matulungan ang pamilya, di ba? Parte nito ang contributions mo sa SSS. Bilang member, ang primary beneficiaries mo ay ang iyong legitimate dependent spouse, unless muli siyang mag-asawa, at ang iyong mga dependent children - legitimated man o legally adopted, or even illegitimate, basta hindi pa umabot ng 21 years old. Kung single ka naman at walang mga anak, ang mga benefits mo ay mapupunta sa iyong mga magulang na considered as your secondary beneficiaries. Kung wala kang primary at secondary beneficiaries, tatanggapin ng SSS ang sinumang idedesignate mo as your beneficiaries sa iyong SSS records. SUMMARY OF SSS BENEFITS MAY WALONG kategorya ng mga SSS benefits ang nakalaan sa iyo bilang isang member. Objective kasi ng SSS ang matulungan ka bilang isang manggagawa ng private sector at ang iyong mga beneficiaries sa mga sandaling may hindi inaasahang pangyayaring nagpatigil sa iyo para makapagtrabaho. Halimbawa nito ang panahon ng pagkakasakit o disability, o di kaya naman sa panahon ng katandaan. May walong kategorya ng mga SSS benefits na nakalaan para sa iyo bilang isang member: (1) Sickness Benefit. May daily cash allowance na ibibigay sa iyo na ukol sa bilang ng mga araw na hindi ka nakapagtrabaho - 48 -
dahil sa pagkakasakit o pagkaaksidente. Ang halaga ng allowance ay equivalent sa 90% ng iyong average daily salary credit. Maximum ng 120 days ng sickness benefits sa loob ng isang taon ang maaaring ipagkaloob ng SSS. Qualifications para makapag-avail ng sickness benefit: Ang myembro ay hindi nakapagtrabaho dahil sa pagkakasakit o aksidente, naconfine sa ospital o sa bahay na hindi bababa sa 4 na araw. Ang myembro ay nakapaghulog ng hindi bababa sa 3 contributions sa loob ng 12 buwan bago ang semester ng pagkakasakit o aksidente. Naubos na ang lahat ng taunang sick leaves with pay sa pinagtatrabahuhan at naipaalam ito sa employer. Bilang OFW, kailangang inotify ang SSS sa pamamagitan ng pagsubmit ng sickness benefit application. (2) Maternity Benefit. Mars, para sa iyosa iyo of course (as member, regardless kung anong employment type, at ano man ang civil status) ang benefit na ito, na katulad ng sickness benefit, ay daily cash allowance din na ibibigay sa iyo na ukol sa bilang ng mga araw na hindi ka napagtrabaho dahil sa panganganak o kung hindi nama'y nakunan (I hope hindi naman). Ang halaga ng daily allowance ay equivalent sa 100% ng iyong average daily salary credit - multiplied by 105 days kung panganganak, normal man o caesarian; 120 days - may extra kang 15 days - kung qualified ka as solo parent alinsunod sa R.A. 8972 o ang Solo Parents' Welfare Act of 2000; at by 60 days naman kung ito'y case ng miscarriage o emergency termination ng pagdadalantao. Again, ang maternity benefit ay isang benefit, hindi ito utang o loan, makukuha mo ito as long as qualified ka at nagsubmit ng mga kailangang documents. Kung may outstanding loan ka sa - 49 -
SSS, hindi nito apektado ang maternity benefit na para sa iyo. Sa bagong batas, wala nang limit ang bilang ng panganganak na may maternity benefit. Dati kasi limitado lamang ito sa apat na panganganak. Ano ang mga requirements para maqualify sa SSS Maternity Benefits? Kapag nalaman mong buntis ka, lalo na't ika'y isang OFW, magsubmit agad ng Maternity Notification (MAT1) sa SSS upang maging prompt din ang response. At least nakapaghulog ng 3 buwanang contribution sa loob ng isang taon bago ang semester ng iyong panganganak. Kung nakapanganak ka na, hindi mo na kailangang magsubmit ng MAT1; magko-conduct din ng investigation ang SSS kung sa lying-in clinic o sa bahay ka nanganak bago mo makuha ang maternity benefit. Kaugnay pa nito, dahil sa bagong R.A. 11210 o ang Expanded Maternity Leave Law, required na rin na ipagkaloob sa iyo ang iyong differential salary. Kung ang halaga ng nakuha mong maternity benefit mula sa SSS ay mas mababa kaysa sa 100% na batay sa iyong average daily salary credit, obligado ang iyong employer na ibigay sa iyo ang kulang nito. Halimbawa, kung ang maternity benefit na para sa iyo ay Php20,000, ngunit ang nakuha mo mula sa SSS ay Php14,000 lamang, dapot punuan ng iyong employer ang Php6,000 na kulang nito. May option ka din na ilipat ang up to 7 days ng iyong maternity benefits sa tatay ng iyong newborn. Halimbawa, kung 100 days ang maternity leave mo, maaari mong ibigay ang hanggang pitong araw nito sa tatay ng iyong anak para makaalalay naman siya sa pag-aalaga ng baby. Yun nga lang, 93 days na lang ang magiging leave mo. - 50 -
Special note, tanging SSS members lamang ang qualified para sa Maternity Benefits. Kaya't mainam na member ka, Mars. Kasi kung si mister lang o ang iyong partner ang member, hindi ka qualified. (3) Disability Benefit. Tulad ng naunang dalawang benefits, ang disability benefit ay isa ring cash allowance na ibinibigay - either in form of pension o lump sum - sa isang myembro na naging permanenteng lumpo o disabled - isang bahagi man ng katawan o buong katawan. Malaki ang tulong ng benefit na ito dahil ibig sabihin ng disability ay hindi ka na makakatrabaho kaya't ang una kong dasal ay na hindi sana ito mangyari sa sinuman. Para makapag-qualify sa availment ng SSS Disability benefit, dapat na may at least isang hulog sa SSS ang miyembro na nakaranas ng partial o total disability. Para naman magqualify sa disability pension, dapat nakapaghulog ka ng aabot sa 36 monthly contributions bago ang semestre kung kailan nangyari ang pagkaparalisa. Kung hindi aabot ng 36 monthly contributions ang iyong naihulog, ika'y mabibigyan ng lump sum, hindi ng pension. Ang pinakamababang halaga ng disability pension ay Php1,000 kada buwan. Ito'y kung ang myembro ay hindi aabot ng 10 ang credited years of service (CYS); Php1,200 naman kung aabot ng 10 hanggang 19 years an CYS; at Php2,400 naman kung at least 20 years ang CYS. - 51 -
Tatanggap ng buwanang disability pension at karagdagang monthly supplemental allowance na Php500 ang myembrong qualified. Kung total disability naman ang case, may Dependent's Pension na matatanggap ang mga anak (kung sila ay of minor age, at hanggang limang anak lamang ang puwede). Tatanggapin nila ang 10% ng basic pension na hindi bababa sa Php250. Importanteng malaman din na isususpinde ang pensyon kung ang pensyonado ay gumaling at makapagtrabahong muli, o di kaya'y hindi makapagreport para sa taunang physical exam na required ng SSS. Kung hindi naman maaaring makaalis ng bahay dahil sa pagkaparalisa, maaaring magrequest sa SSS ng home visit instead na magreport para sa physical examination. (4) Retirement Benefit. And retirement benefit ng SSS ay ipinagkakaloob - bilang buwanang pensyon o di kaya'y lump sum - sa sinumang miyembro na umabot na sa retiring age kung kaya't hindi na siya makapagtrabaho. Para makapagqualify sa benepisyong ito, ang myembro'y dapat at least 60 years of age at tumigil na sa pagtrabaho o paghahanapbuhay para sa optional retirement, or 65 years old naman kung technical retirement. Kailangang nakapaghulog ka ng at least 120 monthly contributions bago ang semester ng iyong pagreretiro. Kung hindi aabot ng 120 monthly contributions ang naihulog mo, entitled ka na mabigyan ng lump sum na nagkakahalaga ng kabuuan ng iyong contributions. May option ka rin na ipagpatuloy - 52 -
ang paghulog ng contributions hangang makumpleto mo ang 120 months para maging eligible para sa monthly pension. Kung qualified ka for this benefit, tatanggap ka ng buwanang Retirement Pension at may 13th month pension din tuwing Disyembre. Kung may dependents ka naman na minor, tulad ng sa Disability Benefit, tatanggapin din nila ang Dependent's Pension na nagkakahalaga ng 10% ng iyong basic monthly pension. Ngunit hanggang sa limang dependents lamang ang puwedeng tumanggap nito. Para sa Retirement Benefit, may option ka na tanggapin ang kabuuan ng unang 18 months nito, sa diskuwentong isinasaad ng SSS. Maari lang itong gawin sa unang pag-apply para sa retirement claim, hindi rin nito saklaw ang Dependent's Pension. Halagang Php1,200 ang minimum monthly Retirement Pension kung ikaw ay nakapaghulog ng at least 120 months contributions or umabot ng 10 taon ang iyong credited years of service; at Php2,400 naman kung 20 years or more ang iyong CYS. (5) Death Benefit. Ang death benefit ay isa ring cash benefit na ibinibibay either bilang pension o bilang lump sum sa mga beneficiary ng namayapang SSS member. Ang legal na asawa o ang anak - legitimate man o hindi as long as hindi pa 21 ang edad - ang kinikilalang primary beneficiaries. Kung walang primary beneficiaries, kinikilala namang secondary beneficiaries ang mga magulang ng member. Sila ang tatanggap ng lump sum. Para magqualify sa benefit na ito ang primary beneficiaries, para sa option na pension, kailangang nakapaghulog ng di - 53 -
bababa sa 36 monthly contributions ang namatay na member bago ng semester ng pagkamatay. Kung hindi aabot sa 36 monthly contributions, lump sum ang ipagkakaloob sa primary beneficiaries. Ang mga secondary beneficiaries naman ay pagkakalooban ng lump sum lamang regardless kung ilang monthly contributions ang naihulog ng namayapang SSS member. Kung may mga minors na dependents ang namayapa, pagkakalooban naman sila ng Dependent's Pension na nagkakahalaga ng 10% ng members monthly pension na hindi bababa sa Php250. Limang minor dependents lamang ang pinapayagan sa benefit na ito. (6) Funeral Benefit. Kaugnay ng Death Benefit, ang benepisyong ito sa pagpapalibing ay cash din na ibinibigay sa sinumang gumastos sa pagpapalibing ng yumaong SSS member. Ang halaga ng funeral benefit ay mula Php20,000 hanggang Php40,000 depende sa bilang ng naihulog na contributions at average monthly salary credit ng yumao. Ano ang mga kailangan para matanggap ito ng beneficiary? Una kailangan na ireport ng employer ang pagpanaw ng employee-member. Ikalawa, dapat na nakapaghulog ng at least isang contribution ang yumaong SSS member. (7) Unemployment Benefit. Ang benefit na ito, na tinatawag ring unemployment insurance o involuntary separation benefit, ay isa ring cash benefit na ipinagkakaloob sa members, kasama ang mga kasambahay at OFWs, na hindi inaasahang alisin sa trabaho na hindi sila o performance nila ang dahilan. Halimbawa nito ay retrenchment o pagbawas ng mga empleyado, pagsara o pagtigil ng operasyon ng kumpanya, at iba pa. - 54 -
Kung kwalipikado ka, tatanggapin mo ang halagang doble ng kalahati ng iyong average monthly salary credit (MSC). Ang benepisyo ay tatanggapin mo ng buo at isahan at kailangang mai-file sa loob ng isang taon mula pagkawala ng trabaho. Ano ang mga criteria para makuha mo ang iyong unemployment benefit? Kailangang hindi pa higit 60 ang iyong edad sa panahon ng pagkawala ng trabaho, at nakapaghulog ng at least 36 monthly contributions, kung saan 12 contributions ay naihulog mo sa huling 18 buwan bago ang pagkawala ng iyong hanapbuhay. Hindi applicable ang benefit na ito kung ang dahilan ng pagkakatanggal mo sa trabaho ay: • serious misconduct • paglabag sa batas • tahasan at paulit-ulit na hindi paggawa ng trabaho • pandaraya sa trabaho o pagkawala ng tiwala • pagsagawa ng krimen • mga kaso na kaugnay ng pagpabaya sa trabaho at iba pa (8) Employee's Compensation Program (ECP). Objective ng program na ito ang makatulong sa mga manggagawa, at maging sa kanilang dependents, na nagkasakit o nagkaroon ng pinsala dahil sa trabaho, na siyang cause ng disability o pagkamatay ng myembro. Covered ng programang ito ang lahat ng SSS members, kasama na ang mga OFWs, at nagsisimula ang coverage ng ECP sa unang araw ng iyong pagiging employed. - 55 -
Kasama sa mga benepisyo ng ECP ang mga sumusunod: Loss- of-income benefits; Medical services, appliances and supplies; Carers' allowance; Rehabilitation services; Death benefits; at Funeral benefits. Sa di inaasahang pagkakataon na bawian ng buhay ang SSS member, ang benefits drawn from the ECP ay tatanggapin ng kanyang beneficiaries - primary, o kung hindi man, secondary. Ang alin man sa mga Employee's Compensation Benefits ay kailangang i-claim within three years, kundi ay hindi na ito maaaring i-claim. kuwento corner A soldier and a messenger Hindi na bago sa atin ang mga kuwento ng ating mga kababayan na piniling makipagsapalaran sa ibayong dagat mabigyan lamang ng magandang buhay ang kanilang mga pamilya. Subalit ang magawang tumulong pa sa kanilang mga kababayan habang nasa ibang bansa at malayo sa kanilang mga mahal sa buhay ay hindi birong gawain at hindi kaya ng karamihan sa ating mga Overseas Filipino workers (OFWs) lalo na't kung sila ay mga ordinaryong manggagawa lamang. Ngunit hindi para kay Gng. Herminia "Hermie" Loyola Ambray, 57, tubong Pagbilao, Quezon, may asawa at apat na anak. Kasabay ng kanyang pamamasukan bilang kasambahay sa Hongkong, sa tuwing araw ng kanyang pahinga ay nag-aral si Hermie ng pagiging Paralegal sa Philippine Consulate sa loob ng anim na buwan. Nais niyang matulungan ang mga OFWs na nawalan ng pasaporte, o - 56 -
may problema sa employer o dili kaya'y namatay at kinakailangang maiuwi ang katawan sa Pilipinas. Ayon kay Hermie, sa dami ng mga Pilipinong nangangailangan ng tulong, hindi laging agaran ang maaring maging tugon ng Embahada at Konsulada ng Pilipinas sa ilan sa kanila kung kaya't ang tulong na ginagawa ng mga tulad niya ay napakalaking bagay sa mga OFWs. At hindi na nga mabilang ang dami nga ating mga kababayan ang lumapit at natulungan ni Hermie. Malaking bagay rin ang pagiging kasapi niya sa Confederation of Overseas Filipinos at Quezonian Association sa Hongkong na siya mismo ang nagtatag. Dagdag pa dito, ang inspirasyon na dala ng kanyang pangalan. Ang "Herminia" daw ay nangangahulugang "man in the army" sa mga Amerikano, at "messenger" sa mga Griyego. Ito marahil ang dahilan kung bakit naging natural na din kay Hermie ang maging parang sundalo na laging handang tumulong lalo na sa kanyang kapwa Pilipinong nasusugatan sa gitna ng digmaan. Hindi nga ba't maihahambing sa isang pakikidigma ang magtrabaho sa lupain ng mga dayuhan, kung saan ang iyong hinaharap ay walang kasiguruhan? Sundalo mang maituturing, batid ni Hermie na hindi siya palaging malakas at makakapag-trabaho kung kaya't kanya ring pinaghandaan ang panahon ng kanyang pagreretiro. Sa puntong ito niya nakilala ang Pag-IBIG Fund kung saan siya ay naging boluntaryong kasapi noong 2002 habang nagtatrabaho sa Hongkong. At noong ika-5 ng Marso 2013, nakuha na ni Hermie ang kabuuan ng kanyang naipon na umabot ng P55,023.23 at $201.64. Maliit na halaga kung tutuusin. Ngunit matapos ang 21 taon ng pamamasukan bilang kasambahay, tanging ang kanyang naimpok sa Pag-IBIG Fund ang kanyang nakuha upang gamitin sa kanyang pag-papa check-up at pambili ng gamot. Katunayan, - 57 -
nakatakdang magpunta si Hermie sa ospital kinabukasan matapos niyang matanggap ang kanyang pera mula sa Pag-IBIG. Dahil din sa pagiging kasapi ng Pag-IBIG, nakabili ng sariling bahay at lupa ang pamilya ni Hermie noong 2004 sa pamamagitan ng kanyang housing loan sa Pag-IBIG na nagkakahalaga ng P 742,000.00. Ito ay may loan term na 10 taon subalit natapos niyang bayaran sa loob lamang ng limang taon. "Tama ang sabi nila. Ang mga OFW ay dapat maging member ng Pag-IBIG dahil totoo ngang maaasahan mo ito sa kinabukasan," sabi ni Hermie. At bilang pagsasabuhay nito, hinihikayat ni Hermie ang kanyang pamilya, mga kamag-anak at kakilala na maging kasapi ng Pag-IBIG tulad ng tatlo sa kanyang mga anak na sina Geraldine at Mary Grace, pawang OFWs din at Mary Ann na isang negosyante. Maging ang asawa niyang si G. Teodoro "Teddy" Ambray na sumunod kay Hermie sa Hongkong at nakasama niyang nagtrabaho sa ilalim ng iisang amo ay boluntaryo ding sumapi sa Pag-IBIG Fund. Ang naipon ni Teddy ay nakatakda na ring kunin ni Hermie sa kanyang susunod na pagluwas sa Maynila upang pandagdag puhunan sa maliit na kantinang binuksan ng kanyang asawa matapos itong bumalik sa Pilipinas noong 2009. Matapos ang 21 taong pagtatrabaho sa ibang bansa, masayang inalala ni Hermie ang dahilan ng kanyang OFW years - ang mapag- aral ang kanyang mga anak upang magkaroon ng buhay na mas maganda sa kanyang nakagisnan. Pagbibiro ni Hermie, "Pagbalik namin, mayaman na kami, nasa estado na ang mga anak ko". Gayunpaman, si Hermie ay patuloy na mag-iimpok sa Pag-IBIG Fund hanggang sa edad na 60. Katwiran niya, malaki pa ang - 58 -
maaring makuha niya sa loob ng tatlong taon dahil sa dibidendong kikitain ng kanyang impok. Sa ganitong paraan, may matatawag siyang sarili niyang pera pagdating ng takdang panahon. Dahil sa Pag-IBIG, ang pinaghirapan, may katuparan. hermina%20loyola%20ambray.pdf, with permission from Mrs. Ambray) - 59 -
CHAPTER 3 - HEALTHCARE PARA SA IYO AT SA LAHAT "It is the policy of the State to protect and promote the right to health of all Filipinos and instill health consciousness among them." - Republic Act No. 1123 Section 2, Declaration of Principles and Policies HEALTH IS WEALTH. Believe it or not, kapatid, sa atin na mga migrant workers, nothing can be more real. Maliban sa skills natin, ang kalusugan ang isa sa pangunahing puhunan natin sa pagtrabaho overseas man o sa barko. Ito ang dahilan kung bakit all the time kong sinisiguro at siniseryoso ang pananatili kong healthy. Kahit pa sa pag-abroad kumikita tayo ng sapat, o baka nga sobra (sana 'no?), priority dapat natin palagi - always - ang siguruhing malusog ang ating pangangatawan. Dapat walang anumang karamdaman, walang mga sakit-sakit na nafifeel, walang mga discomforts, o anupamang mga puwedeng symptoms ng kung anong sakit. Kailangang palagi nating minomonitor ang ating katawan, kasi, baka sa huli (huwag naman sana), sa medical bills lang mapunta ang lahat ng mga pinagpaguran natin. - 60 -
This is the reason why marami ang nagpupush sa value ng health insurance lalo na sa ating mga Pinoy migrant workers. Ika nga, life can be uncertain. Kasi heto ang isang napakaimportanteng tanong: Ready ba tayo financially kung sakaling magkasakit tayo habang nasa abroad? Huwag naman sana, pero pano kung maaksidente tayo at magcause ng disability? Yes, medyo feeling burdened talaga pag iisipin natin ito, pero one thing for sure e, hindi puwedeng hindi natin ito isipin. Parang ang nega naman no? Medyo, pero kaunting kanegahan ito kung ihahambing natin sa positive na experience ng pagiging handa. Isa pa, paano kung ang mga mahal natin sa buhay naman ang magkasakit? Meron ba tayong emergency funds? Why is healthcare preparedness extremely important and inevitable? Or irephrase natin ang tanong: Yes, important at inevitable and healthcare preparedness, ano ang puwede nating gawin para mapanindigan natin ito? Ang chapter na ito ay inilaan para sa pagsagot ng mga detalyeng tanong tungkol sa healthcare at healthcare preparedness. Para bang gustong i-assure sa iyo dito sa chapter na, wait, teka lang, sa totoo lang may nakalaan sayo para sa iyong kalusugan. Goal nito na isa- isahin ang mga healthcare-related benefits na meron ang gobyerno - 61 -
para sa iyo nang sa sa gayon, sa oras ng sakit at iba pang stress na konektado sa kalusugan, lalung-lalo na't nasa ibayong dagat ka. Palagi nating sinasabi sa librong ito na mas mainam na alam na alam mo ang bawat benepisyong para sa iyo para naman alam mo ang maaari mong puntahan sa oras ng pangangailangan. Marami na kasi tayong kuwentong nabalitaan tungkol sa pagkakasakit na naglugmok sa mga mag-anak. Medyo parang malas at negatibo, pero sabi nga natin kanina, kailangang pag- usapan at pagtuunan ng pansin dahil, sa totoo lang, maaari namang maiwasan ang anumang undue adverse effects. Hindi kailangan ang buong pamilya, pati ang mga bata, ang magsuffer dahil nagkasakit ang isa. Maaari itong malusutan. Key dito ang kahandaan and commitment na mag-impok para sa kalusugan. Hindi kasi natin alam kung kailan o saan tayo dadapuan ng sakit. Though may mga tests na ngayon na maaaring madetect ang mga possible illnesses na maaaring magkaroon ka. Ito ang unang hakbang: ang palaging alamin ang kalagayan ng iyong kalusugan. Minsan, yes, nakakatakot, kaya nga marami sa atin ang "ay, naku, wag na lang." Pero mas nakakatakot kung malalaman natin na may sakit pala tayo kapag ito'y malala na o wala nang pag-asa. Ano pa bang saysay ng lahat ng mga pinaghirapan nating ipundar kung hindi naman natin maeenjoy kasama ng ating mahal na pamilya? May kaibigan ako nun, nakasama ko siya sa barko. Isang beses, nagsiuwian kami for a vacation. Then pagsampa namin ulit, hindi ko na siya nakita. Nabalitaan ko na lang na nagkasakit pala siya, heart enlargement, hindi na siya pumasa sa medical exam, kaya hindi na napayagang sumampang muli sa barko. Paano kung ganito? Malamang kasi sa trabaho rin niya nakuha at nagdevelop - 62 -
yun. Anong paghahanda ang maaari nating gawin para, una, maiwasan natin ang sakit, at ikalawa, para makapaghanda tayo sa mga circumstances na kagaya ng nangyari sa kanya? Dito papasok ang mga government agencies tulad ng Department of Health, PhilHealth, at iba pang social services agencies na kaugnay ng kalusugan. Kung maghahanapbuhay abroad, kailangan alam natin ito dahil, una, binabayaran natin ito buwan-buwan. Actually ang PhilHealth contributions, kinakaltas na ngayon bago natin makuha ang ating Overseas Employment Certificate (OEC) at makaalis ng Pilipinas. Yes, may makukuha ka, may isinuksok ka para sa iyong kalusugan, kaya may madudukot ka. Alamin mo kung ano ang mga nakalaan sa iyo. Of course, narinig na natin sa mga financial advisers at maging sa mga conscientious colleagues na hindi sapat ang healthcare benefits. Marami, lalo na ngayon, ang kumukuha na rin ng mga health insurance from health maintenance organizations (HMOs). Out of the regular subscription or fee, natutugunan ang anumang emergency healthcare needs, at hindi lang iyan, kadalasan ang insurance ay hindi lamang para sa principal (or ikaw, kung nasa pangalan mo at ikaw ang nagbabayad) kasama ang mag-anak bilang dependents. Kung walang health insurance, baka maubos ang savings mo at magsuffer ka tuloy at ang iyong pamilya kung sakaling ikaw o sinuman sa kanila ang magkasakit. Alam mo naman kung gaano kamahal ang medical bills ngayon. Kahit pa bayaran ng overseas employer mo ang OFW health insurance mo, hindi pa rin ito enough. Pano kung magtapos na ang contract mo? - 63 -
Kaya ngayon pa lang, pagsikapan mong magkaroon ng OFW health insurance. Ang chapter na ito ay para sa mga health benefits mo bilang isang Pinoy migrant worker. Ano ang maitutulong sa akin ng gobyerno sa oras ng pagkakasakit? Health is one of government's primary concerns. Kaya nga napakaraming government agencies ang nakafocus dito - bawat agency ay may specific tasks. Lahat ng tasks ay patungo sa isang healthy country. Mainam na topic ang health ngayon, lalo na't noong February 20, 2019, officially pinirmahan ng presidente ng Pilipinas para maging batas ang Universal Health Care (UHC) Act. Ginaguarantee ng batas na ito ang pantay-pantay na access ng bawat Pinoy sa quality and affordable healthcare services. Landmark ang batas na ito tungkol sa coverage ng PhilHealth. Dahil sa UHC, magkakaroon na ng libreng medical consultations at laboratory tests. Maraming reforms ang dala ng UHC Law, isa na dito ang pagdesignate sa PhilHealth bilang tagapangasiwa ng pagbili ng mga health goods at services para sa mga mamamayan, kasama na dito ang mga gamot; ipinag-uutos pa nito ang pagdevelop ng mga health facilities sa mga mahihirap na lugar sa bansa; pagbigay ng pansin sa kalagayan ng mga health workers; at marami pang iba. Bilang OFW, ituon natin ang attention natin sa PhilHealth. Under UHC, yes, pati tayong mga Pinoy migrant workers kasama na rin sa mandatory membership sa PhilHealth. - 64 -
Ang PhilHealth ID at ang Member Data Record (MDR) ang mga patunay ng iyong enrolment sa PhilHealth. Sa ID, naroon ang iyong pangalan at larawan, samantalang ang MDR naman ay naglalaman ng lahat ng iyong qualified dependents, kung mayroon. Anong PhilHealth benefits meron ako? Tulad ng lahat ng members ng PhilHealth, maeenjoy din ng mga overseas Pinoys ang mga OFW health insurance benefits kapag naospital sila sa mga accredited healthcare facilities sa Pilipinas at sa abroad. Kasama sa mga PhilHealth benefits para sa mga OFW ay ang mga sumusunod: 1. Inpatient benefits: Doctor's professional fees and hospital charges 2. Outpatient benefits: Minor and major outpatient surgeries, radiotherapy, hemodialysis, blood transfusion, and primary care benefits - 65 -
3. Z benefits: Leukemia, breast cancer, prostate cancer, etc. 4. MDG-related benefits: Select medical services for treatment of malaria, HIV-AIDS, tuberculosis, surgical contraception, and animal bites Ang sinumang OFW na nakaabot na sa retirement age at nakapagpost ng at least 120 months' contribution ay automatically lifetime members na ng PhilHealth. Ang pag-avail naman ng mga OFW at kanilang mga qualified dependents ay napakadali at simpleng gawin. Kung kailanganing maospital, hindi na kailangang mag-alala sa napakaraming mga dokumentong kailangang ihanda, dahil karamihan ng mga PhilHealth-accredited healthcare institutions ay konektado na ngayon online sa Health Care Institution Portal kung saan ang eligibility na makapag-avail ng PhilHealth Benefits ay makikita at machecheck na agad-agad. Bilang regular member, covered para sayo ng PhilHealth ang higit sa 4,600 medical and surgical procedures kasama na ang cancer cases at iba pang mga sakit. Karamihan ng ng mga sakit at causes ng pagkakahospitalize ay binabayaran ng PhilHealth. Halimbawa nito ang para sa mga dialysis patients, na sinusuportahan ng PhilHealth sa pamamagitan ng aabot sa 90 days na hemodialysis sessions taun-taon, at 360 days naman na peritoneal dialysis sessions kada taon. - 66 -
SOLO PARENT KA? May special benefits ka! Alinsunod ito sa R.A. 8972 o Solo Parents' Welfare Act. Mahalagang magpalista para magkaroon ng Solo Parent ID na issued ng DSWD para maging kwalipkado sa mga benepisyo. Sumadya sa iyong Local Social Welfare and Development Office para mag-apply ng solo parent ID. Dalhin lamang ang mga sumusunod: Barangay Certification, angkop na mga dokumentong nagpapatunay ng iyong pagiging solo parent, birth certificate ng anak, Income Tax Return, at kasulatan o patunay mula sa Punong Barangay na nagsasaad ng iyong kalagayan bilang isang solo parent. Paano kung magkasakit ako habang nasa abroad? Tutulungan ka ng PhilHealth sa iyong hospitalization mo kung makoconfine ka abroad. Parte ito ng benefit mo, hindi lang bilang Pinoy, kundi bilang Pinoy na naghahanapbuhay sa ibang bansa. May nakalaang allotment ang PhilHealth para sa iyo depende sa klase ng sakit o medical problem. Health is important. Kaya nga binibigyan tayo ng karapatan - take note, karapatan, it's a right - na maging malusog sa pamamagitan ng services ng PhilHealth. Pero, of course, mayroon tayong obligation na mameet ang mga conditions para makapag-avail ng benefits: - 67 -
Ang availment period ay dapat nasa validity period ng PhilHealth membership mo bilang OFW; Hindi mo pa nauubos ang 45-day annual benefit limit para sa hospital room and board allowance; Kung nasa Pinas, kailangang ang hospital ay PhilHealth- accredited MAKIPAG-UGNAYAN SA PHILHEALTH! Ang punong tanggapan ng PhilHealth ay matatagpuan sa Citystate Centre, 709 Shaw Blvd., 1603 Pasig City, Philippines Aktibo silang sumasagot sa anumang inquiries sa 0917-898-7442 (PHIC) Textline Trunkline (02) 441-7444 Call Center (02) 441-7442 Email actioncenter@philhealth.gov.ph Mayroon din silang dedicated lines for Overseas Pinoys Mobile number Email +63917 512 9149 ofp@philhealth.gov.ph Para sa kumpletong listahan ng mga Regional Offices, Local Health Insurance Offices, Business Centers at mga PhilHealth Express Branches, pumunta sa us/map/regional.htm. Para naman masiguro kung aling mga ospital ang PhilHealth- accredited, please see phCARES_hospitals.pdf. - 68 -
Paano naman kung kamag-anak ko sa Pilipinas ang magkasakit? Yes, tulad ng sagot sa naunang tanong, ang iyong mga qualified dependents na nasa Pilipinas ay maaaring mag-avail ng benefits habang nasa labas ka ng bansa. Tandaan lamang na sa pagsubmit or pagrenew ng iyong membership, linawin kung sino ang iyong mga beneficiaries. Paano mag-claim ng benefits? Kung mahospital ka abroad, kailangan mong magpadala ng mga importanteng documents either via courier o email sa PhilHealth Regional Office o Local Health Insurance Office na pinakamalapit sa address mo sa Pinas. Kailangan gawin mo ito sa loob ng 180 days mula nang madischarge ka sa hospital. Kasama sa required documents ang: 1. Medical abstract o medical record na nakasulat sa English, o kopya ng Medical Certificate na nakalagay ang final diagnosis, confinement period, at ang mga naibigay saiyong medical services; 2. Copy ng operative record (sa English din), kung ikaw ay naoperahan; 3. Isama rin ang statement of account at official receipt na ibinigay ng hospital at doktor; 4. At! - importante ito! - ang nafill up-an na PhilHealth Claim Form. - 69 -
Ganito rin ang gagawin mo kung ang qualified dependent mo ay siyang naconfine sa abroad, halimbawa, kung binisita ka niya. Kung ikaw naman o ang iyong qualified dependent ay nahospital sa Pinas, isasubmit mo lamang ang properly filled out PhilHealth Claim Form 1 sa Billing Section ng accredited hospital bago ka madischarge. Magkano ang PhilHealth benefits na makukuha ko? Magandang tanong. Sa pagsurvey namin ng mga tanong tungkol sa benefits kasi palagi itong lumilitaw. Wala naman talagang iisang sagot dahil ang nakukuhang hospitalization at iba pang benefits ng PhilHealth ay depende sa medical case o sakit ng pasyente, at nahahati sa tatlo ang makukuhang benefit o reimbursement - na para sa mga gastusin sa ospital, professional fee, at health care institution fee. Para sa rates ng bawat case, maaari kang sumangguni sa PAANO KUNG KULANG PA? Malimit, sa mga seryosong sakit na kailangan ng hospitalization, nagkukulang talaga tayo sa mga pinagkukunan natin ng panggastos. Kaya't naghahanap din tayo ng mga - 70 -
malalapitan, lalo na ang mga ahensya ng gobyerno na may iniaabot rin mga assistance. Narito ang ilan pang mga agencies kung saan maaari tayong dumulog sa oras ng matinding pangangailangan kaugnay ng pagkakasakit: Department of Health. Unang-una, may libreng medicine program ang DOH para sa mga may matinding pangangailangan. Ito ang Medical Assistance Program (MAP) na nakalaan para sa medical assistance sa mga maysakit na nangangailangan ng consultation, rehabilitation, at examination o di kaya'y nakaconfine sa designated government hospitals. Tingnan sa assistance-program ang listahan ng mga government hospitals kung saan maaaring makapag-avail ng MAP. Department of Social Welfare and Development. Ang DSWD, sa pamamagitan ng kanilang Assistance to Individuals in Crisis (AIC), ay tumutulong sa mga Pilipino upang agaran nilang mabili ang anumang gamot na inireseta ng doktor. Target beneficiaries ng programang ito ang mga sumusunod: 1. Mga pamilya o indibidwal na indigents, vulnerable, disadvantaged, o iyong mga nasa impormal na sektor at mga mahihirap na nakalista sa DSWD Listahanan Program; 2. Mga kawani ng gobyerno at mga manggagawang nakakontrata; at 3. Mga nasa crisis situation ayon sa pagsusuri ng Social Workers. Ang sinumang nagnanais na makapag-avail ng assistance para sa kanilang mga gamot ay kailangang pumunta sa - 71 -
pinakamalapit na tanggapan ng DSWD Crisis Intervention Unit (CIU) at magsubmit ng mga orihinal o kopya ng mga sumusunod na dokumento na pinatunayan ng CIU social worker: • Clinical Abstract o Medical Certificate na nagtataglay ng full name, at license number ng doktor na tumitingin, na ipinagkaloob nitong huling 3 buwan; Mga reseta mula sa doktor na may petsa at pangalan ng pasyente at pirmado ng doktor kasama na ang kanyang license number; Barangay Certificate of Indigency o Indigent Card na inisyu ng medical social service ng ospital; at Valid ID ng kliyente. Kung ang halaga ng mga gamot na hinihingi ay Php5,000 or less, sapat na ang patunay ng doktor o ng kanyang representative para ipagkaloob ito ng DSWD. Ngunit kung higit Php5,000 ang kailangan, dapat na magprepare ng isang Social Case Study ang LGU social worker o sinumang registered social worker. Maaaring hingin ito ng CIU social worker bilang suporta sa pagsusuri at rekomendasyon na gagawin niya para maipagkaloob ang assistance. Philippine Charity Sweepstakes Office. Mula pa taong 1995, naitaguyod ng PCSO ang Individual Medical Assistance Program (IMAP) at napakaraming Pilipino na ang natulungan nito. Objective ng IMAP na makapagprovide ng agarang tulong pinansyal sa mga indibidwal na may problemang pangkalusugan. Sa pamamagitan ng ibinibigay ng PCSO na Guarantee Letter bilang pass, nabibigyan ng kaukulang atensyon medikal ang pasyente sa mga ospital at iba pang health facilities. Ang letter ding ito ang patunay na sasagutin ng PCSO ang obligasyong bayaran, partial man o buo, ang serbisyong ipinagkaloob sa pasyente. Ang halaga ng assistance ay batay sa classification system na binuo para sa programa. - 72 -
ANG FAMILY MEDICAL AND DENTAL CARE PLAN NG AMOSUP PARA SA KALUSUGAN ng seafarer at ng kanyang pamilya, itinataguyod ng AMOSUP ang Family Medical and Dental Care Plan (FMDP). Ang programang ito ay nagbibigay ng libreng out-patient consultations, in-patient hospitalization, medical procedures, mga gamot, at iba pa, sa mga AMOSUP members at kanilang mga dependents. Ipinagkakaloob ito ng organisasyon sa pamamagitan ng AMOSUP Seamen's Hospitals na matatagpuan sa Manila, Cebu, Davao, at Iloilo, at satellite clinic nila sa Dagupan. Ano ang halaga ng health insurance sa akin? Magandang tanong. Heto. Actually, minsan may mga pagkakataong sa isahang kaso ng medical emergency sa pamilya ay nauubos, nalilimas lahat ang isang taong worth ng savings. Oo nga, sadyang malaki ang tulong ng mga benefits ng PhilHealth, pero may hangganan ito - hindi ka maaaring magdepende lang sa PhilHealth para macover ang lahat ng health care fees, lalung-lalo na kung ang dependent mo ay naka-admit sa isang private hospital. Isa pa, umaabot ng 60 days para iprocess ng PhilHealth and mga claims para sa reimbursements. Kaya kailangan talaga na mayroon ka ring sariling life insurance bago ka pa umalis ng bansa para magtrabaho abroad. Parang safety net kasi ang life insurance, pasiguro ito, na kung may magkakasakit o maoospital sa pamilya, may maaasahang sasagot ng gastos. - 73 -
Hindi lang iyan ha, sabi ko nga, suwerte din talaga ang pagiging OFW. May mga insurance na maaari mo ring pagkatiwalaan ng kinita mong pera. Maaari itong gawin sa pamamagitan ng variable unit-linked (VUL) insurance policy kung saan ang perang ibinabayad na premiums ay maaaring palaguin. Ang VUL kasi ay isang uri ng life insurance na sabay investment na rin, kaya hindi lang nito sinisiguro ang ating kalusugan, kundi pati na ang perang pinaghirapan natin sa ibang bansa. Maglaan para sa emergency fund? Pano yun? Sadyang kailangang pag-usapan sa pamilya ang halaga ng pag-set aside ng funds para sa mga oras ng kagipitan. Kapag nagkakasakit ang isang myembro ng pamilya, makakatulong ang pagkakaroon ng tagong pera kung sakaling kulang pa ang iyong PhilHealth at iba pang insurance benefits para matustusan ang medical expenses. Masinsinang pag-usapan at pagkasunduan sa inyong pamilya kung magkano ang halaga na regular na isasantabi para sa emergency fund. Mainam na may hiwalay na bank account para dito upang hindi ito magagastos maliban lamang para sa purpose nito. Mas efficient kung enrolled ang account na ito sa online banking at nakalink sa account kung saan tinatanggap o dinideposit ang remittances mula abroad. Sa paraang ito, mabilis lamang na makapagtatransfer ng funds sa account ng emergency fund ng pamilya. - 74 -
kuwento corner Mga Regalo: Kuwento ni John Philip Pesebre Hindi ko naisip na magiging ganun kaliwanag ang bukas para sa isang pasyente na tulad ko na ang problema ay kidney. Ngunit, mabait ang Diyos, hindi niya lang ako pinagaling, nilibre pa dahil sa PhilHealth Z Program. Taong 2014, nagtatrabaho kami sa isang Christian school ng asawa ko nang naospital ako sa National Kidney and Transplant Institute (NKTI). Masamang balita: kailangan ko ng transplant. Bukod pa dito, alam namin na malaki talaga ang gastusin sa sakit na ito. We were always worried about everything. Salamat sa Diyos sa unang regalo: match kami ng sister para maging kidney donor siya. Ipinagdasal talaga namin nang taimtim ito ng asawa ko. Naibsan ang unang pangamba. Hindi na kami kailangang maghintay nang matagal. Kaugnay pa nito, naging maayos naman ang services ng hospital, mula simula until the transplant, everything was more than fine, and we also had the best doctor. Dito rin pumasok ang sunod na regalo: Ang benefit ng Philhealth. Mabuti na lang may PhilHealth. Mabuti na lang talaga! Hindi namin inakala na covered ang buong kidney transplant. May nareimburse pa! Kung tutuusin, alam naman namin na million talaga ang gastos ng sakit at operation ko, pero dahil sa PhilHealth, naging libre! Kaya labis talaga kaming nagpapasalamat. - 75 -
Kaya sa kuwentong ito, gusto rin namin iexpress ang aming pag-encourage na sana maging active members tayong lahat ng PhilHealth. Dahil malaki ang naitutulong ng PhilHealth sa oras ng karamdaman. Malaki ang pasasalamat at utang na loob ko sa PhilHealth. Sana marami pa ang matulungan nito. Important note: Hindi sa lahat ng panahon maaaring makuha ng libre ang benefits katulad ng na-enjoy ni John Philip. Para sa mga sakit na qualified sa ilalim ng Z Program ng PhilHealth, mainam na makipag-ugnayan sa inyong local PhilHealth office, humingi na rin ng payo sa government doctors na nakatalaga sa inyong rural health unit (RHU) or saanmang government hospitals. - 76 -
CHAPTER 4 - MAG-INVEST FOR THE FUTURE "It is the policy of the [State] to motivate the employed and other earning groups to better plan and provide for their housing needs by membership in an integrated, nationwide savings system established for the said purpose, with contributory support of the employers, in the spirit of social justice and the pursuit of national development." - Presidential Decree No. 1752 Section 2, Policy "WALANG FOREVER," hugot line ng marami nating kababayan - kasama na tayong mga Filipinos overseas. In fact, feeling ko mas damang-dama ito nating mga OFWs. First and foremost, ang anumang trabaho abroad ay nabibigyan lamang ng legitimacy dahil sa tumatakbong contract - contract na maaring maextend kung papalarin, or ma-cut short naman dahil sa mga pagkakataong hindi inaasahan. Pag nag-end na ang contract or something uneventful happens, walang ibang choice kundi ang umuwi at maghanap ng iba pang trabaho dahil mayroong pamilyang binubuhay, may mga anak na pinag-aaral, at may bills na kailangang mabayaran. - 77 -
Ang daing ng karamihan sa atin: Ganito na lang ba palagi? Pero, may good news naman. You can change your fortune. Kailangan lamang ng matinding commitment at disiplina para mamaximize mo naman ang mga pinaghirapan mo sa ibang bansa. Habang nagsisikap abroad, pinakamainam na mag-ipon para sa possible investments dahil ito ang magiging matatag na susi sa pag- unlad, pag-unlad na mahahanap mo sa sariling bayan na hindi ka na kailangang umalis pang muli. Ang pag-invest ay ang pagtataya ng iyong hard-earned money upang ito'y palaguin sa legal at legitimate na paraan. Ang pagtataya ng inyong pera sa pagnenegosyo ay isang halimbawa. Hindi ito madaling gawin. Kailangan ng masusing pag-aaral at pag-unawa upang ikaw ay maging active participant sa investment na gagawin at hindi lamang iaasa sa brokers o sa investment partners. Mainam na pati ang pamilya ay kasama mo dito, para hindi sila laging nakadepende sa iyo. Maging sila man ay maaaring maging active participants sa investment na gagawin. OFW ako sa loob ng maraming mga taon, ngayon ready na akong mag-invest. May mga offers na mag-invest dito sa abroad pero mas gusto kong mag-invest sa sariling bayan. Anong mga investment options ang makabubuti sa mga OFWs na tulad ko? Di ba umalis tayo dahil nais nating mapunuan ang mga pangangailangan ng ating mga pamilya? Meron naman iba sa atin na ang pagtrabaho abroad ay pagpayaman ng mga karanasan. Ano - 78 -
pa man, sa paghanapbuhay sa ibang bayan, dahil hindi ito madali, dahil pinagsisikapan ang bawat sentimong kinikita, nais nating mapunta sa makabuluhang mga bagay ang perang pinaghirapan. Tulad ko, marami sa atin ang itinataya ang kita sa small businesses na maaaring patakbuhin ng mga kamag-anak; ang iba naman nag- iimpok sa bangko, nagta-time desposit, para maka-earn ng interest. Marami din kasi sa atin ang nahihirapan, o natatakot sa idea na mag-invest. Minsan ang reaction e, "Naku, pag-aaralan ko pa ang stock market niyan para makapag-invest ako!" Parang ang hirap- hirap mag-invest. Totoo nga, kailangan talagang masusing pag- aralan ang pag-invest, ngunit may mga investment platforms na available sa ating mga ordinary overseas Filipinos, mga platforms ito na akmang-akma para sa ating pangangailangan at kakayahan. Sabi ko nga kanina, ang investment ay isang pagtataya - isa itong risk. Ang unang puwede mong gawin sa pagbubukas ng isang investment ay ang alamin ang iba't ibang klase nito. Halimbawa, mayroong mutual funds, puwede namang bumili ka ng stocks o bonds, puwedeng sa real estate o lupa, at puwede ring magnegosyo. Sa pag-alam at pag-unawa sa mga posibilidad ng investment, pinakamainam na gawin ang suitability assessment questionnaire. Isa itong klase ng test - hindi nga lang kailangan ng grades! - na - 79 -
ibinibigay ng mga investment companies tulad ng mga bangko na ang objective ay alamin kung anong klase ng investment ang bagay sa iyo at aayon sa goals mo. Tandaan: ang uri ng investment na maaari mong pasukin ay nakasalalay sa halaga ng perang willing at kaya mong itaya. Ano ang Mutual Funds at paano ako mag-iinvest dito? Ang mutual funds na siguro ang pinakasimple sa mga investment options para sa iyo. Walang masyadong gagawin sa uring ito ng investment, at kasamang puhunan ng pera mo ay ang malaking tiwala sa kakayahan ng mga fund managers. Trabaho at tungkulin nilang palaguin ang pera mo nang hindi mo kakailanganing regular na mag-usisa. Parang ganito lang: tulad ng ibang investment, ipapagamit mo ang iyong pera sa mga financial companies para gamitin nila ito actively nang sa gayon ay lumago at dumami. Dahil baguhan sa pag-invest sa mutual funds, kailangan maging malinaw para sa iyo ang goals mo, ang nakikita mong limit ng investment, at ang halagang maaari mong pawalan. Regulated ng Securities and Exchange Commission (SEC) ang mutual funds. Examples ng mga companies na nagpoprovide ng opportunity na ito ay ang Philam Asset Management and Sunlife Financial. May mga banks din, tulad ng Bank of the Philippine Islands (BPI), na nag-ooffer nito. Marami sa mga companies ay nagbibigay online access sa anumang nangyayari sa inyong mutual fund. Mababa lamang ang halaga ng pagtataya o risk sa mutual funds. Usually, Php10,000 lang, ok na. - 80 -
MUTUAL FUNDS ILAN SA MGA companies na nag-ooffer ng mutual funds investment ay ang mga sumusunod: ATRKE Alpha Opportunity Fund, ATRKE Equity Opportunity Fund, First Metro Save and Learn Equity Fund, PhilAm Strategic Growth Fund, Sun Life Prosperity Philippine Equity Fund, Soldivo Funds, ALFM. Bibili ba ako ng Stocks? Ang pag-invest sa pamamagitan ng pagbili ng stocks - publicly traded stocks - ay nangangailangan ng ibayong tatag ng loob at, of course, research at pag-aaral. Kapag bumili ka ng stocks, ibig sabihin nito ikaw ay nagiging isang shareholder at part owner - gaano man kalaki o kaliit - ng isang company. Kung malaki ang stock mo, o mas marami ang shares, mas magiging active participant ka sa company at mas malaki rin ang maaaring kitain, siyempre, depende sa performance ng company sa stock market. Kakailanganin mo ng isang broker para makapag-open ng account at makabili ng stocks. Again, mainam na alamin ang investment options na babagay sa kapasidad at willingness mong mag-risk ng iyong pinaghirapang pera. May mga websites na maaaring makatulong sa iyo upang alamin kung ikaw ba ay conservative, moderate, o talagang - 81 -
risk taker pagdating sa investment. May mga workshops din na makatutulong sa iyo upang magabayan ka at mabigyan ka ng mga recommended list of stocks-buying opportunities. Medyo kumplikado ang stocks bilang klase ng investment. Kaya't talagang kailangang ieducate ang sarili sa pamamagitan ng pag- attend ng mga trainings at seminars. Mayroon ding mga online investment course kung saan maaari kang mag-enroll upang higit mo pang mapag-aralan ang investing kahit nasa bahay or trabaho. Heto, ang mungkahi ko, kung interesado ka talaga sa pagbili ng stocks, magsimula ka sa pagtaya ng maliliit na halaga lamang sa prosesong tinatawag na peso cost averaging. INTERESTED SA STOCKS? HERE ARE 2 POINTS. ANG PESO COST averaging ay ang pagbili ng stocks o securities na may fixed rates na usually mura lang, na may frequency na buwanan o quarterly. Para ka lang naghuhulog ngunit hindi sa paluwagan kundi stocks. Halimbawa nito ay stocks na murang-murang nagkakahalagang Php1,000 kada buwan sa loob ng tatlong taon, o medyo mahal na Php100,000 quarterly sa loob ng limang taon. LISTA NG MGA stockbrokers na accredited ng Philippine Stock Exchange (PSE): AB Capital Securities Inc., Abacus Securities Corp., Accord Capital Equities Corp., Angping & Associates Securities Inc., BPI Securities Corp., COL Financial Group Inc., Yap Securities Inc., First Metro Securities Brokerage Corporation, RCBC Securities Inc., at Wealth Securities Inc. - 82 -
Ano naman ang Bonds? Halos magkapareho ang bonds at stocks; mas madali nga lang bilhin ang una. Statistics-wise, malaki ang bilang ng mga overseas Filipinos na totoong nais mag-impok ng kanilang kinitang pera sa pamamagitan ng pagbubukas ng bank accounts. Dito papasok ang possibilities na maaring dala ng pagbili ng bonds. Ang investment opportunity na ito ay offered usually ng malalaking corporations at maging ng gobyerno (sa pamamagitan ng retail treasury bonds) na nais magpalaki ng kanilang operational funds sa pamamagitan ng paghiram ng pera sa mga mamamayang willing magpahiram. Ginagawa ito ng mga kumpanya sa pamamagitan ng pagbenta sa atin ng mga bonds. Ang Philippine National Bank (PNB), Banco de Oro (BDO), BPI, at Metrobank, ay halimbawa ng mga Pilipinong bangko na nagbebenta ng bonds. Sa Pilipinas, ang usual na minimum investment sa bonds ay Php5,000 lamang. Quarterly na nakakareceive ng interest ang investor at usual rate na 6.25%. Mainam ang pag-invest sa bonds lalo na kung ang goal ay retirement dahil naiipon nang naiipon ang investment. Low-risk din ito at hindi kailangan ng ibayong pag-usisa. Ok bang mag-invest Real estate? Ang pag-invest sa real estate ay kaakibat ng paghahanda para sa tahanan o tirahan, o lugar na maaaring paglagyan ng negosyo. - 83 -
May kalakihan ng kailangang investment dito, ngunit usually maganda ang return, lalo na't bibihirang bumaba ang halaga ng lupa. Ang pinagsikapang pera na iiinvest sa real estate ay nangangahulugang mayroon ka dapat hustong halaga para makabayad given period of time sa biniling lupa, at higit na mainam kung lower ang interest rate. Ang isang kagandahan sa investment sa real estate ay mabilis na pagtaas ng halaga ng nito, lalung-lalo na kung ang lugar - bayan o city - ay mabilis ding umuunlad. Ang halagang itinaya mo ay hindi kailan man liliit, ngunit maaaring dumoble o maging triple pa kung papalarin. Maaaring mag-inquire tungkol sa mga real estate properties sa lokal na tanggapan ng Register of Deeds (RoD), dahil sa pagbili ng lupa o anumang real estate, kailangan mong masiguro na hindi ito magdudulot sa iyo ng anumang inconveniences o unsettled obligations tulad ng mortgages, utang, at iba pang ikababaliw mo. Maaari ring sumangguni sa mga pribadong real estate broker siguraduhin lamang na registered at licensed siya para walang problema. Tandaan na mag-invest according to your investment objectives, panahon, at perang willing kang itaya. Mas maraming investments, maliliit man ang mga ito, mas mainam. - 84 -
INTERESTED SA REAL ESTATE? PARA MAIWASAN ANG problema sa pag-invest sa property, dapat maging maingat at mabusisi sa proseso. Una, mas mainam kung tiyak na na licensed ang real estate broker na kausap. Kapag may property of choice ka na at nais mo na itong bilhin, kailangang tiyakin mong malinis ang record ng property at walang problema sa pagdeklara - malinaw ang titulo , tax declaration, at lot plan. Sa mga dokumentong ito, masusuri mo kung walang problema, hindi nakasangla, at kung tama ang presyo ng iyong binibili. Iverify sa tanggapan ng Registry of Deeds (RD) at Land Registration Authority (LRA) ang titulo. Kahit may broker, dapat ang property owner mismo ang kailangang pumirma at magkaloob ng deed of sale, dahil siya ang may rights na magbenta. Itago nang maayos at ligtas ang lahat ng mga documents at receipts. PAG-IBIG FUND, PABAHAY, AT PINOYS ABROAD SABI NGA NATIN sa mga naunang chapters, ang Pag-IBIG Fund talaga ang government agency na namamahala sa pagkakaloob ng pabahay. Ang housing loan program ng Pag- IBIG Fund ay nagkakaloob ng oportunidad sa mga members na makapag-avail ng housing loans na magkapagtutustos sa alinman sa mga sumusunod, o maging kumbinasyon ng mga ito: 1. Pagbili ng fully developed lot na hindi hihigit 1,000 sq.m. na nasa loob ng isang residential area; 2. Pagbili ng residential house and lot, townhouse, o condominium unit, kasama na ang garahe, na maaaring: • • luma o bago; isang property na hinuhulugan sa Pag-IBIG; o - 85 -
isang acquired asset na ipinagbibili sa pamamagitan ng sealed public bidding, negotiated sale, at iba pang programa ng Pag-IBIG Fund. 3. Pagpatayo o pagtapos ng isang residential unit sa loteng pag-aari ng member; 4. Pagsaayos ng bahay, halimbawa nito ang mga pagbabago sa residential unit na magiging permanenteng bahagi na ng istruktura, at lalo pang magpapatatag dito; 5. Pagpatuloy ng paghuhulog sa mortgage sa isang institusyong kinikilala ng Pag-IBIG Fund, sa kundsyong: a. ang loan ay patuloy binabayaran at hindi default sa loob ng 12 buwan bago ang pag-apply ng reloan; at ang loan ay may repayment history na aabot ng dalawang taon sa naunang nagmortgage; Para magqualify sa Pag-IBIG Housing Loan, kailangang ang mga sumusunod na requirements: Kailangang ikaw ay member ng Pag-IBIG Fund sa loob ng hindi bababa sa 24 na buwan, na magrereflect din sa iyong 24-month na halaga ng membership savings (MS) sa araw ng loan application. Ang isang bagong member na nais magloan ay kailangang magbayad ng kabuuan ng 24 MS. Kung ikaw naman ay dati nang member ngunit hindi pa nakakapagbayad ng 24 MS, kailangang bayaran mo ang kulang na mga buwan. For both cases, ang lumpsum na 24 MS ay ibabatay sa MS na naaayon sa halagang nais mong i-loan. Dapat ikaw ay hindi lalampas sa 65 years old, at hindi pa 70 years old sa panahon ng maturity ng petsa ng loan application. Kailangang ikaw ay may legal na kapasidad na mag-ari at magtaguyod ng real property. Dapat na nakapasa ka sa background/credit at employment/business checks ng Pag-IBIG Fund. - 86 -
Kailangang wala kang outstanding Pag-IBIG Fund Short- Term Loan (STL) na hindi pa nababayaran sa panahon ng pag-apply. Kailangang wala kang Pag-IBIG Fund housing loan na na-foreclose, na-cancel, o kinuha sa iyo dahil hindi ka nakapagbayad. Kung may existing Pag-IBIG Fund housing account naman, pincipal buyer/borrower man o co-buyer/ co-borrower, dapat ito ay updated. Paano mag-apply? Para sa kumpletong listahan ng mga requirements, mag-log-on sa Makukuha rin dito ang mga downloadable forms na maaari mo nang fill up-an bago pa mag-set ng appointment o pumunta sa Pag-IBIG Fund office. Mas mainam mag-schedule ng appointment sa Pag-IBIG Fund sa pamamagitan ng Online Housing Loan Application (OHLA) para sa pagsubmit ng Loan Application Form at requirements. Para gawin ito, mag-log-on sa housingloan. May special lane sa Pag-IBIG Fund offices sa mga nagset ng appointment onlne. Maiiwasan mo ang pumila at mas priority ka kaysa mga walk-in applicants. Kung over-the-counter naman, maaaring ifile ang iyong housing loan application personally sa Pag-IBIG Fund branch na pinakamalapit sa inyo. - 87 -
Paano bumili ng property under negotiated sale? May mga foreclosed properties, sequestered houses and lots, at iba pang real estate na malamang ay kinuhang muli ng Pag- IBIG Fund dahil hindi napanindigan ng naunang nag-aquire ang regular na pagbayad. Ang mga ito ay mainam bilhin bilang investment sa pabahay. Bisitahin ang para sa regular posting ng mga properties within Metro Manila. Every Friday naman ang updates ng properties for sale sa mga probinsya. Ang mga properties na ito ay ipinagbibili sa "as is, where is" basis - ibig sabihin, dadatnan mo ito sa kalagayang kung pano ito iniwan ng naunang may-ari, kung kaya ini- encourage ang buyers na tingnan at suriing maigi ang property bago magbayad ng reservation o bago tuluyang bilhin to. Paano bumili ng acquired property sa pamamagitan ng negotiated sale? Kung nakapili ka na at kumbinsido ka nang nais mo ngang bilhin ang unit, magbayad ng reservation fee na Php1,000 sa Pag-IBIG Fund. Magdala ng valid ID sa pagbayad. Kung bibilhin mo ang property sa pamamagitan ng housing loan, magsubmit ng lahat ng mga requirements (na matatagpuan sa naunang web address) sa loob ng 30 araw mula pagbayad mo ng reservation fee. Kakailanganin mon magbayad din ng Php2,000 na processing fee at P100 na documentary stamp tax. Kapag may Notice of Approval of Loan na, kailangan mong bayaran sa loob ng 30 araw and one year advance na 3 insurance premiums. - 88 -
I-execute at isubmit ang ang notarized na Deed of Conditional Sale at iba pang mortgage documents. Ano ang mga basic requirements? Magsubmit ng mga sumusunod: • Buyer's Information Sheet (2 kopya) kalakip ang dalawang
1x1 ID photo Isang valid ID (photocopied, back-to-back) ng principal buyer at asawa, at kung mayroon, co-buyer at asawa niya Proof of Income (alin man sa mga sumusunod): a. Employment Contract (Employment Contract between employee and employer, POEA Standard Contract) b. Certificate of Employment and Compensation (CEC) na may Employer/Company's official letterhead, at kung sa bahay naman ang trabaho, pirmado ng employer kalakip ang photocopy ng kanyang ID o passport c. Income Tax Return sa ibang bansa Iba pang mga kailangang isubmit • Pirmadong kopya ng Frequently Asked Questions (FAQ's ) • Photocopy ng resibo ng P1,000.00 Reservation Fee Para sa mga OFW Members • Special Power of Attorney (SPA) na nanotaryuhan bago umalis ng bansa Kung nasa abroad naman, SPA na notarized ng Philippine Consular Officer, or SPA na nanotaryuhan sa bansang kinaroroonan ngunit authenticated ng Philippine Consulate Maaaring kailanganin din ng Pag-IBIG Fund ang alinman sa mga sumusunod: Payslip, Valid OWWA Membership Certificate, Passport na may karampatang working visa, Residence card/permit na makapaghanapbuhay sa bansang kinaroroonan, Bank remittance record, Professional License inisyu ng Host Country/Government - 89 -
Paano naman kung pagnenegosyo ang gusto ko? Ok, here's my honest answer. Negosyo pa rin ang best option, lalo na kung nais mo na talagang makauwi. Kung efficiently na mapapatakbo mo at ng iyong pamilya o business partners ang negosyo, makakacreate ito ng hustong cashflow na maaaring pumalit - puwede ring higit pa! - sa kita mo bilang isang overseas Pinoy. Yun nga lang, ang pagtatayo at pagpatakbo ng negosyo ay laging challenge sa ating mga OFWs. Mahirap dahil absent tayo sa daily operations. Nagkakaroon tuloy ng mga issues na karamihan nagboborder sa trust sa ating mga kapamilya o kasosyo na siyang nasa store. Pero, malay natin, kung magkakaroon lamang tayo at ang ating mga kapamilyang pinaglilingkuran, kaibigan, o mga business partners ng equal footing in terms of disposition at commitment, isang big step na ito towards our goal. Ano nga ang goal? Ang umuwi na finally upang makasama sila. Isang big step na ito dahil given disposition at commitment, mas madali nang matutuhan ang pagnenegosyo. Imagine, from OFW to entrepreneur? Dito papasok ang napakaraming agencies at companies na nagpoprovide ng trainings at seminars sa entrepreneurship. Nandiyan ang DTI, DOLE, TESDA, maging ang OWWA ay may mga paseminar na dedicated sa mga overseas Pinoys na tulad natin na uwing-uwi na nais nang maghanapbuhay sa sariling bayan. Andami na ngayong online business opportunities at e-commerce sites. At mayamang-mayaman ang field para sa sinumang nagnanais na magnegosyo - isa ito sa thrusts ng government - 90 -
towards making middle class families. Sabi nga entrepreneurship is key. Sa Facebook nga at iba pang social media outlets, andaming pages na nakatuon sa mga small and medium enterprises - mula preloved items hanggang services. Mainam na alternative ito para sa ating mga OFWs na nais makapagnegosyo. Isang alternative rin ang pag-franchise, na sa tingin ko isa sa mga more convenient way of doing business dahil hindi mo na poproblemahin ang supplies at may marketing assistance ka pa. Tungkulin mo na lang ang paghahanap ng mainam na business location, at pagsiguro ng day-to-day operations at customer satisfaction. Kung nasa abroad ka pa, make sure to have someone na talagang hardworking at mapagtitiwalaan sa araw-araw na service. INTERESTED MAGING ENTREPRENEUR? ANG DEPARTMENT OF Trade and Industry (DTI) ang may mandate na tulungan ang sinumang nagnanais na pasukin ang daigdig ng pagnenegosyo. May mga proyekto at mga programa ang DTI na sumasagot sa pangangailangang ito. Mabilis din ng kanilang response sa mga katanungan at mga nangangailangan ng tulong, lalung-lalo na ng mga nagsisimula pa lamang sa larangan ng negosyo. May mga programa din sila na exclusive sa OFWs, nasa chapter 5. Sadyain ang Malasakit Help Desk (MHD) sa Ground Floor ng DTI Trade and Industry Building, 361 Sen. Gil Puyat Avenue, Makati City. Puwede ring pumunta sa mga local DTI offices. Hotline Call and text Facebook/Twitter Email 1-DTI (384) (0917) 834-3330 DTI.Philippines ask@dti.gov.ph - 91 -
MAAARI KANG MAGFRANCHISE! ISANG CONVENIENT BUSINESS opportunity ang franchising. Sa paraang ito, tiyak na may katuwang ka, ang iyong franchisee, sa pagsimula at pagtaguyod ng iyong small enterprise para masiguro ang iyong kita. Hindi lang iyan, sa franchising, may wide range ng business types kaya makapipili ka ng negosyong gusto mo at bagay sa iyo. Igoogle mo at malalaman mo ang mga very successful franchise businesses sa bansa, kaya't malalaman mo rin kung aling franchises ang mainam sa inyong lugar. Maaaring makatulong sa iyo ang Philippine Franchise Association, ang pinakamalaking organisasyon ng mga franchise businesses sa bansa. Makipag- ugnayan na sa kanila! Unit 701 One Magnificent Mile (OMM Citra) Bldg., San Miguel Avenue, Ortigas Center, Pasig City Telephone (+632) 687-03 65 to 67 Mobile (SMART) 0999-8833732 (SUN) 0932-8792732 | (GLOBE) 0917-8320732 (+632) 687-0635 Fax No. Teka, pano naman yung nakasanayan ko nang pag-save sa banks? Of course, kaakibat sa alinmang investment ang efficient way ng pagtago ng pinaghirapang pera. Number one dito ang pag-impok sa bangko. May kaibigan ako noon na hindi nagtiwala sa bangko. Ang prinsipyo niya: Bakit ko ipapagamit para iroll ng bangko ang - 92 -
pinaghirapan kong pera? Matagal siyang nag-Saudi, tiniis niya ang lahat ng hirap para makapag-ipon. Magaling itong kaibigan kong ito, except, hindi ako bilib sa kawalan niya ng bilib sa mga bangko. Itinago niya ang kaniyang cash sa bahay nila. Pero isang gabi, habang wala sila, pinasok ng mga magnanakaw ang bahay nila. Natangay lahat ng kaniyang inipong pera. Heartbreaking, di ba? Kung ipinaubaya niya lang sana sa bangko ang pagtago ng kaniyang pera, hindi sana nagkaganon. Ito ang first lesson natin sa financial management: Ipatago sa bangko ang perang pinaghirapang kitain ng ilang taon, malayo sa pamilya, sa gitna ng lungkot sa ibang bansa. Kapag nag-bangko ka kasi, di ba, hindi mo lang itinatago ang pera mo na parang sa piggy bank, ipinapagamit mo ito sa bangko, at may kapalit itong interest kung hindi mo ito gagalawin sa loob ng given period of time. Kung dati, may kahirapan ang magbukas ng account para sa ating mga overseas Filipinos, ngayon naman may mga exclusive types of bank accounts pa na ginawa talaga para sa atin. Kaya wala na talaga tayong rason para hindi mag-avail ng simpleng investment opportunity ng pagsave sa banks. Ano ang importante? Simulan mo ito. Kung maaari simulan ang pag-impok ng maaga. Ang mas maagang pag-impok o pag- ipon ay nangangahulugan ding mas maagang pag-ani ng biyaya ng pag-ipon. Ang pagsimula ng maaga ay pag-take advantage sa offer ng banks na macompound Php - 93 -
ang iyong ipon - hindi lamang nagdadagdag ang iyong pera, kundi nadodoble o natitriple pa. Ang perang inilagak mo sa bank, ay mapagkakakitaan mo nang walang pagod, hindi lamang sa pamamagitan ng simple interest kundi compound interest, na lumalaki nang lumalaki sa paglipas ng mga taon. Financial Literacy? Ano yun? In other words, ang financial literacy ay empowerment para sa ating lahat - overseas man o land-based Pinoys - upang higit tayong maging maalam sa paggamit at pagpahalaga sa perang pinaghirapan nating kitain. Naka-anchor ito sa idea na hindi madali ang kumita, bawat sentimo ay mahalaga, kung kaya kailangan rin na alam natin ang tamang paggastos - at kung kailan gagastos at kailan hindi. Kapag tayo'y financially literate, maiiwasan ang maraming bagay: ang pagiging madulas ng pera, kakatanggap pa lang wala na agad; ang pagkabaon sa utang (pati na sa credit cards); walang budget planning; walang investment; walang emergency funds; at ang paggastos nang higit pa sa kinikita. Mainam na para sa mga OFWs, kasama na ang financial literacy training sa required orientation seminar bago umalis ng bansa. Nitong taong 2019 lamang, nag-join forces ang Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP), and OWWA, at ang BDO Foundation para sa Pinansyal na Talino at Kaalaman (PiTaKa) program. Incorporated na ang PiTaKa sa pre-departure orientation seminar (PDOS) at post- arrival orientation seminar (PAOS) para sa mga overseas Filipinos. Objective ng PiTaka na baguhin ang malungkot na kuwento ng mga OFWs - mga bagong bayani - na nagi-struggle financially, - 94 -
para maging buong pamilyang Pinoy, magkakasama, may kapasidad sa sustainable financial health, at aktibong umaambag sa pambansang ekonomiya. MAGPAMENTOR SA DTI Ang Project KAPATID ng DTI at Philippine Center for Entrepreneurship (PCE) ay naglaayong tulungan ang mga micro and small enterprises (MSEs) sa pamamagitan ng mga sumusunod: 1. Ang Mentor ME (micro entrepreneurs) program, na isang gawaing pagkocoach at pagtuturo kung saan tinutulungan ng mga malalaking kumpanya ang mga MSEe sa iba't ibang aspekto ng pagnenegosyo 2. Ang Adopt-an-SSF (Shared Service Facility) program, na naglalayong matulungan ang mga micro entrepreneurs sa paraan ng pagbibigay access sa mga SSFs sa kanilang komunidad 3. Ang Inclusive Business (IB) model kung saan ang mga MSE ay inili-link sa malalaking companies Kasama rin ng tulong ng DTI ang Financial Literacy na nagpapaunawa sa halaga ng pangangalaga sa pera: kasama na ang pagpursigeng kumita, pangangasiwa ng pera, pag-invest, pati na ang pagpapalago para makatulong sa iba. Itinuturo ng DTI ang financial goals, budgeting, investing, insurance, tamang pagloan, pagkontrata, at iba pa. Para sa detalye ng Project KAPATID at schedules ng trainings, bisitahin ang kmme#about. Para naman sa Financial Literacy Trainings, mainam na makipag-ugnayan sa inyong local DTI office. - 95 -
Mahalaga ito Mahalaga rin na hindi lamang ang overseas Pinoy ang mag- undergo ng financial literacy. Kung maaari ang kanyang kabiyak o mga kapamilya. Dahil, kahit ano pang pagsisinop ang gawin ng breadwinner, kung sa end-of-line walang pakundangan ang gastos, meaning, walang financial literacy, mauuwi pa rin sa kawalan ang lahat ng pinagpaguran mo. Habang obligasyon at sense of joy mo bilang overseas Pinoy na magpadala sa pamilya dahil ito naman talaga ang gusto mong mapunuan, kaya ka nga umalis ng bansa, obligasyon din ng pamilya ang tulungan kang bigyan ng kabuluhan ang lahat ng iyong pagpapakahirap sa ibang bansa. Tinatawag nating mga bagong bayani ang ating mga OFWs. Nirerecognize ng buong bansa ang contribution natin sa economy. Pahalagahan sana ng lahat - pati na ng overseas Pinoy mismo - ang ambag nating ito sa bayan, sa pamamagitan ng wise at careful na paggamit ng perang ating pinaghirapan. Maaari nating simulan ito sa pamamagitan ng financial literacy, tayo mismong mga OFWs, at pati na rin - especially - ang ating mga pamilya. A couple of unsolicited advices Tinitiis ng mga OFW ang lungkot at hirap ng buhay at nagpapadala ng pera buwan-buwan sa pamilya. Madalas na sinisigurong sobra ang remittance sa sustento sa pamilya at tuition ng mga nag-aaral, pero pag-uwi ng OFW sa Pilipinas, walang naitabi o naipundar man lamang. Kaya pala, sobra ang binibigay na allowance sa mga anak, - 96 -
madalas kumain sa labas, o binibili ng mga hindi naman talagang kailangan ang pamilya. O galante sa mga kaibigan at barkada. Ayun, wala man lamang na makitang mas solid na investment o naitabing emergency funds. Isa pang halimbawa, a good one this time. Mula sa buwanang padala, tinitipon ng nanay ko, na dati ring OFW, ang ilang porsyento ng padala ko, at hinulog sa lote o anumang property available. Kaya't pag-uwi ko, may ilang property na kami. Ang isa nga nito, napagbili ko para matustusan ang medical needs ni Mama when she got sick. Meron pa rin namang natirang rental property na nagbibigay ng passive income ngayong wala na syang regular na sahod. Ganun sana. Huwag ubusin ang pera habang mayroon. Kailangan maghanap ng paraan na i-invest sa mga bagay na tataas ang value like apartments or land. There's life after being an OFW. Paghandaan. Madalas mangyari na pagbalik ng OFW after being abroad for many years, hindi na niya mababalikan ang dati niyang profession. Kung college graduate siya, hindi na siya updated sa rules and regulations sa field niya. In other words, de-skilled na siya. Kaya't importanteng mag-keep up sa dating pinag-aralan, sundan ang mga pangyayari at requirements para pagbalik sa Pinas, updated pa rin, at licensed pa kung kailangan. Puwede rin namang patuloy na mag-aral o mag-update through online courses. Puwede ring mag explore ng ibang interest o field na puedeng pasukan pag-uwi sa Pinas. Maraming magandang example nito. Ang isang engineer na nag-retire at the age of 56, binalikan ang high school and college hobby niya ng pagsusulat. Kinuwento niya lang ang mga experiences niya abroad in a novel, fictionalized at - 97 -
dramatized siyempre, at nakapanalo pa siya ng national awards. May ibang mga OFW na nagiging volunteer muna sa barangay; eventually nagiging kagawad at punong barangay, na may suwelduhang trabaho. Hindi lang yun. There is such a thing as culture shock, o re-entry shock. Pag matagal ka nang wala sa isang lugar, maninibago ka sa mga bagay-bagay, kahit sa mga friends o classmates. Iba na sila; iba an samahan nila, kaya't parang kang OP pag nagkukuwentuhan sila, even if they are friendly and kind. Dalawa lang ang advice ko dito; stay friends with your close friends, kahit online, thru postcards kung saan man kayo. Chat with them and keep updated with one another. Pag umuuwi ka, kaunting pasalubong din, kahit token, o kahit mag coffee kayo once or twice to bond. Make friends also wherever you go. Sabi nga sa kantang pinag-aralan natin nung elementary, "Make new friends, and keep the old. One is silver and the other gold." Second piece of advice ko: get involved in activities in your community. Dito ka makakakuha ng dagdag na kaibigan, and usually, pero not always, ok, ang mga tumutulong sa kapwa ang mga totoong tao at nagiging true friends. OTHER OPPORTUNITIES Makipag-ugnayan sa local offices ng Department of Agriculture at Bureau of Fisheries and Aquatic Resources para sa kanilang animal dispesal programs na isang mainam na oportunidad din lalo na kung ika'y nasa probinsya. May mga regular trainings and seminars din silang kina-conduct para dito. - 98 -
kuwento corner Kuwento ni Mary Grace Matagal ko nang gustong ishare ang story ko with fellow SSS members. Kaya nga nagpapasalamat ako at mabuti nama't nabigyan ako ng chance na makapag-kuwento. Naging member ako ng SSS taong 1994, dito pa sa Pinas ang work ko nun. Then after few years, I had the chance to work abroad kaya lumabas ako ng bansa. Ganun pa man, hindi ko itinigil ang paghulog ko ng contributions sa SSS, kahit voluntary ang membership, dahil hindi pa noon required na magmember ang mga OCW (OFW). Unfortunately, hindi inaasahang dinapuan ako ng sakit na lupus, kaya't pinauwi ako ng Pilipinas. Nang mga panahon iyon, wala pa akong kaalam-alam tungkol sa mga benefits na para sa akin talaga mula sa SSS. It just happened that I was able to keep an old SSS booklet, nahanap ko ito sa panahong kailangang-kailangan ko ng suporta. Sa booklet nakasulat ang mga benefits at maaaring gawin ng isang SSS member, nandun din ang mga kailangang isubmit para makakuha ng sickness notification. Siunubukan ko ang process na nasa booklet, isinubmit ang lahat ng mga documents na kailangan para makakuha ng sickness benefits. Sa SSS, nalaman ko na maaari pa pala akong mag-file ng disability dahil sa aking sakit, bukod pa ito sa sickness benefit dahil magkaibang uri ito. Sa mga panahong iyon, malaki na ang Php32,000 na hindi ko inaasahang matatanggap para sa disability. Aside from that, sa loob - 99 -
ng dalawang taon, regular na ibinigay sa akin ng SSS ang monthly pension na Php2,750, na kahit paano'y significant na tulong sa maintenance ko sa gamot. After two years, nagsubmit akong muli ng mga bagong documents at naextend ang pension ko. Mabuti na lang at may SSS ako dahil kahit wala na akong trabaho, nagkaroon naman ako ng pagkukuhanan ng gamot, nang hindi umuutang, at nakapagpahaba pa ng buhay ko. Hindi lamang sa partial disability ako natulungan ng SSS; sa sickness at maternity, nakatulong din ito sa akin. Tiyaga lamang ang kakailanganin sa pagprocess ng documents, na kung talagang kumpleto naman at wala nang iba pang mga sagabal, sigurado namang maibibigay ng SSS ang benepisyong nararapat mong matanggap. Sana magsilbing hikayat itong kuwento ko na huwag sana nating balewalain ang ating opportunity sa social security, malaking bagay ito sa oras ng pangangailangan. - 100 -
CHAPTER 5 - OVERSEAS PINOY AT WORK "The State shall provide adequate and timely social, economic and legal services to Filipino migrant workers." - Republic Act No. 8042 Section 2, B, Declaration of Policies FINALLY, NASA ABROAD ka na. Nalampasan mo na ang mga preliminary difficulties ng pagiging isang overseas Filipino. Yes, preliminary, kasi - take it from me - marami pang difficulties ang darating. Sa first weeks or months, kung walang masyadong aberya, medyo exciting pa; then magsi-sink in na wala ka sa sarili mong bansa, mafi-feel mo ang homesickness, mami-miss mo ang three- year old daughter mo na parati mong kalambingan. Kapatid, hindi madali ang maging OFW, di ba? Pero ginagawa natin ang lahat. Sabi nga ng isang kasama ko, puwede na daw tayong pagawan ng rebulto kung lakas ng loob lang naman ang pag-uusapan. Tama siya. Lahat naman tayo alam natin na mahirap ang buhay abroad, kung pagbabasehan lamang natin ang mga kuwento ng pakikipagsapalaran ng countless overseas Pinoys. Pero, sa kabila - 101 -
ng lahat ng ito, sinuong pa rin natin ang mangibang-bayan, para sa pamilya, gaano man ito kahirap. Sa mga panahon ng pag-iisa at hirap, ang overseas Pinoy ay humuhugot ng lakas at katatagan sa kanyang sarili at laging ipinaaalala sa sarili ang puno't dulo ng kaniyang desisyon na mag-abroad. Kung hindi ito lakas ng loob, ano kaya ito? Minsan, magkaiba ang expectations at reality ng pag-aabroad. Kaya bilang tip sa mga baguhang OFW: asahan natin na makakaexperience tayo ng mga kabiguan at paghihirap. Kailangan rin nating luwagan ang ating mga inaaasahan, na may mga expectations na hindi mami-meet. Pero hindi naman dito nagwawakas ang lahat. Sunod sa lakas ng loob, kakailanganin natin ang pagtitiyaga, para hindi tayo panghinaan ng kalooban at magpatuloy sa pangarap nating maunlad na buhay ng ating pamilya sa Pilipinas. Kakailanganin din natin na maging labis na maingat dahil, una, wala ka sa sarili mong bansa, parang ball game, wala kang homecourt advantage. Dito natin kakailanganin ang company ng mga kapwa natin overseas workers. Kahit saan naman kailangan talaga natin ng community; therapeutic palagi ang pagkakaroon ng community. Ibig sabihin nito, kailangan nating maging maingat sa pagtitiwala sa kapwa. Hindi naman ibig sabihin hindi tayo magtitiwala, pag-aaralan lang natin kung sino ang ating titiwalaan. Alam mo, paulit-ulit nang sinabi sa book na ito na ang mga overseas Filipinos daw ang bagong pag-asa ng bansa. Mainam din na - 102 -
kipkip natin ang sense of pride na ito, kahit nga, mas mabigat ang katotohanan na ang pagiging OFW ay isa naman talagang tungkulin na pinili nating pasanin para sa ating mga mahal sa buhay. Pero, who knows? With such sense of pride and respect for our work, kailangan din nating tingnan na opportunity to grow ang pagiging OFW. Kumbaga, anumang trabaho ang inako natin abroad dadalhin natin ang mga aral nito pag-uwi natin sa Pinas. May kakilala akong seaman sa isang cruise ship. Sa dami ng travels niya, nalibot niya na yata ang lahat ng continents ng mundo. Nakita niya ang iba't ibang mukha ng kaunlaran - pati na rin siguro kahirapan. Nang finally umuwi siya, tumakbo siyang konsehal sa bayan nila, at nagin isang progressive leader siya. Isang example pa lamang ito. Ibig sabihin, life-changing talaga ang pagpasya na maging overseas Filipino worker. Kaya nga di ba, paulit-ulit at paulit-ulit na pinag- iisipan natin ang decision na ito. Kinokonsulta natin ang buong mag-anak dahil affected ang bawat isa. Kinoconsider natin ang lahat dahil hindi ito birong endeavor. Hindi lang pisikal ang burden na dala ng pangingibang-bayan, tumatagos ito sa ating buong pagkatao, sinusubukan ang ating emotional at mental strength. Pero, heto ang catch, alam at nauunawaan ng ating gobyerno ang lahat ng hirap at sakit na kaakibat ng pag-abroad. Paanong hindi nila ito uunawain, e, major export ng Pinas ang warm bodies . Sabi nga niyan, e, lahat yata ng bansa ay may Pilipino. Yes, lahat, huwag kang magtaka kung pati sa mga hostile na lugar, dun sa may mga on- going na digmaan at kung anu-ano pang - 103 -
mga labanan, ay may Pinoy! Ganyan tayo kapursigido. Ganyan tayo kagaling. Ganyan tayo kailangan ng world. It's a gift, and it's also a curse. Dahil ganito ang posisyon natin sa daigdig, nabanggit natin sa Chapter 1 kung gaano ka-concerned ang bansa sa kapakanan o welfare nating mga OFWs. Maraming agencies ang itinatag para pangasiwaan ito. Bukod sa DFA, DOLE, DTI, DSWD, DOH, at iba pang major agencies, nandiyan ang OWWA na sadyang dedicated para sa ating mga overseas workers. Nandiyan ang POEA na siyang nagsisiguro na ang aspirasyon nating umunlad ang buhay sa pamamagitan ng pag-abroad ay hindi iti-take advantage ng sinuman. Nandiyan ang MARINA, NSB, OEDB, CFO, POLO, AMOSUP, at marami pang mga tanggapan at organisasyon araw- araw na tumutugon sa mga problemang kaakibat ng pagtrabaho sa ibang bansa. Hindi pa nga diyan kasama ang civil society at mga nongovernment organizations (NGO) tulad ng Migrante at mga church-based institutions na tumutulong sa pag-angat ng kalagayan at kapakanan nating mga overseas workers. Sa chapter na ito, sagutin natin ang mga tanong na directly related sa work. Ito yung mga problema na maaaring nararanasan natin araw-araw habang nakikipag-sapalaran sa ibang bansa, pero, first, puwedeng hindi na lang natin pinapansin dahil feeling natin wala namang mangyayari; or, second, hindi natin alam na may solusyon pala; or, third and worst of all, hindi natin alam na problema pala. Tandaan na walang sinuman o anumang institution ang may layunin na mahirapan tayo sa trabaho natin abroad. Kaya sana matulungan tayo ng chapter na ito na mapagaan ang ating araw- araw na buhay bilang migrant workers. - 104 -
First things first, your travel and work documents... I-preempt natin ang problema. Isang key para mapadali ang araw- araw na buhay habang nagtatrabaho abroad ay ang pag-secure at pag-arrange ng lahat ng documents na needed sa pagtravel at pagtrabaho mo. Kailangan nasa iyo at nakatago sa tamang lalagyan, hindi mawawala, ang iyong valid passport, mga government- issued identification cards (ID), training certificates, at working papers. Kung titingnan natin, parang ang simple lang 'no? Pero ang kahandaan sa bagay na ito ay tiyak na magpapagaan sa buhay natin at significantly magre-reduce ng hassle na dala ng mga unforeseen or unexpected problems. Dahil ok na ang documents, anong sunod na dapat tandaan? Importante na essential lamang ang mga dala. Minsan dahil gusto nating makatipid pagdating sa destination country, gusto natin dalhin lahat na sasapat sa araw-araw na survival natin, yung tipong hindi ka na bibili ng kung anu-ano pa. Ang problema nga lang, baka malaki-laki rin ang kailangan mong bayaran na extra charges para sa oveloaded mong luggage. Mainam rin na may pasigurong pera. Alamin ang cost of living sa bansang pupuntahan at pagtatrabahuhan. Alalahanin mong ang una mong sahod ay darating pagkaraan ng isang buwan, kaya importante ang may reserbang pera na maaaring magtustos sa'yo nang hanggang tatlong buwan; para ito sa survival mo at para may emergency fund ka para sa mga hindi inaasahang pagkakataon. - 105 -
Mapapadali rin ang buhay mo kung pag-aaralan mo ang kultura ng bansang pupuntahan. Pag-aralan mo ang language, puwede kang magsimula sa basic phrases para naman mas madali para sa'yo at sa mga makakasalamuha mo ang magkaunawaan. Kailangang iconsider mo palagi na ang kultura ng bansang pupuntahan mo ay iba sa kultura ng Pilipinas. Karaniwang difficulty ng mga OFWs, lalo na ng mga baguhan, ang cultural at language differences. Minsan nagiging mitsa ito ng conflict. Dahil dito, ang bawat migrant worker ay hinihimok na maging malay at maalam tungkol sa kanilang mga karapatan. Dapat marunong din sila ng mga tamang hakbang na kailangang gawin sa oras na hindi maging maayos ang pakikitungo sa kaniya ng employer. Gaano kaimportante ang PDOS? Mahalaga ang PDOS o Pre-Departure Orientation Seminar. Malaking tulong ang nagagawa nito lalo na sa first-timer na OFW. Bawat migrant worker kasi, sa unang pagkakataon na lalabas siya ng bansa para magtrabaho, mixed emotions talaga ang nararamdaman niya. Ako noon, excited na makapagtravel at makapagtrabaho sa ibang bansa, malaki-laking kita rin kasi ang promise ng pag-abroad. Pero, Dyos ko, nandun din ang sobrang kaba, takot, at alinlangan dahil hindi rin talaga ako sigurado sa kahihinatnan ng pinasukan ko. - 106 -
Dito nakatulong sa akin ang PDOS na binibigay ng OWWA para sa mga OFWs. Ibinibigay naman ito ng Commission on Filipinos Overseas (CFO) kung ikaw o kayong buong pamilya ay magma- migrate sa ibang bansa; ikino-conduct din ito ng licensed third-part providers. Mandatory ang PDOS, meaning, required. Hindi ka makakaalis kung hindi ka mag-undergo nito. Malaki ang tulong nito sa mga OFWs dahil country-specific ang seminar. Kung Europe ang destination mo, sama-sama rin kayong se-seminar na mga gusto dun pumunta. Kung Middle East naman, isang seminar din kayo. Pinag-uusapan sa PDOS ang maraming mga bagay: travel regulations, immigration procedures, pagkakaiba-iba ng kultura, concerns tungkol sa araw-araw na buhay, concerns tungkol sa trabaho, at dito rin ini-introduce sa prospective migrant workers ang kanilang mga karapatan at mga obligasyon bilang foreign workers. Kung nasa abroad ka na, I'm sure nakapag-PDOS ka. Anong obligasyon mo ngayon? Siyempre ang huwag na huwag makalimutan ang mga itinuro at pinag-usapan sa PDOS. Kung isasapuso mo ang mga ito, mas madali ang buhay at paghanapbuhay sa ibang bansa. Ano ang POLO at bakit ito importante? Dahil sa R.A. 8042 o ang Migrant Workers and Overseas Filipino Act of 1995, naitatag ang POLO o Philippine Overseas Labor Office. Ito ang foreign station ng DOLE at ng OWWA. Pinamamahalaan ang POLO ng isang labor attaché na isang opisyal na nakatalaga sa - 107 -
mga embassies sa iba't ibang bansa. Trabaho niya ang i-monitor ang lahat ng mga nangyayari na may koneksyon sa employment at welfare ng mga tulad nating migrant workers. In short, ibig sabihin, sa oras ng kagipitan dahil sa trabaho sa ibang bansa, may mapupuntahan kang tanggapan sa iyong embassy o konsulado na nakatalaga para alagaan ka bilang migranteng obrero. Parte din ng POLO ang mga welfare officers - o "welofs" - at administrative staff ng OWWA. Trabaho nila ang siguraduhing tuloy-tuloy ang operasyon ng labor offices sa iba't ibang bansa. Sila ang namamagitan sa mga mediation o conciliation, sila ang nagpoproseso ng mga requests for assistance (RAs) ng mga OFWs na delayed o hindi natatanggap ang sahod. Sila rin ang inang tutulong sa'yo sa maraming posibleng problema tulad ng pagmamaltrato, sexual harassment, hindi kanais-nais na kalagayan ng tirahan. Kung OFW ka sa Middle East, tutulong sa'yo ang POLO para makakuha ka ng "iqama" o residence permit, at sa oras na kailangan o gusto mo nang umuwi ng Pilipinas, tutulungan ka rin nila sa iyong exit visa. Hindi lang iyan. Ang mga welofs at administrative staff ng OWWA ay bukas rin para sa'yo kung kailangan mo ng gabay, advice, o mas pormal na counsel sa anumang bagay na kailangan mong maunawaan na kaugnay ng iyong trabaho at paninirahan sa labas ng Pilipinas. Minsan, sila rin ang naaatasan na mag-repatriate o maghatid ng mga migrant workers pauwi ng Pilipinas kung kailangan. Minsan, kung hindi talaga maayos ang kalagayan, nakikipag-negotiate din sila sa mga employers, pati na sa mga pulis, at mga immigration authorities - lahat para sa kapakanan ng Pilipino overseas. - 108 -
Magagaling sa multi-tasking ang ating mga welofs and admin staff ng OWWA. Pati nga hospital visits ginagawa nila kapag may mga Pinoy na nai-injure o nagkakasakit. Katulong sila ng labor attaché sa mga mediation sa mga problema sa trabaho. Ginagawa rin nila ang paghahanap at pagrerescue sa mga OFWs na abusado ang mga employers, minsan nga sila pa ang napapahamak. Dahil ang pagtutok sa kapakanan ng migrant workers ay walang humpay, available sila sa lahat ng oras ng lahat ng araw para sa pagtulong sa OFWs na nangangailangan ng tulong. Heto pa, nag-oorganisa din sila ng mga aktibidad at training programs para sa mga Pinoy na komunidad abroad, lalung-lalo na sa pagsulong ng kanilang kapakanan. Hindi ka nag-iisa. Tiyak iyan. Patunay nito ang ginawang pagtulong ng mga welofs at admin staff ng OWWA noong 2012 na maiuwi sa Pinas mula sa magulong Syria ang kung ilang libong migrant workers na nag-avail ng mandatory repatriation na ipinatupad ng pamahalaan sa pamamagitan ng embassy ng Pinas sa Damascus. Ano ang mga karaniwang suliranin na nakakaharap ng mga OFWs? Ayon sa mga articles tungkol sa mga migrant workers, ang mga karaniwang problemang nararanasan ng mga OFW ay: violation ng contract, contract substitution, at pagmamaltrato. Nangyayari ang mga problemang ito lalo na sa mga household service workers (HSW). Sila kasi ang halos walang mai-depensa sa sarili at walang matawagan man lamang ng agarang tulong sa oras ng pag-aabuso. Paano naman kasi, halos lahat sa kanila naka-station sa bahay ng employer. - 109 -
Paano nangyayari ang contract violation? Ang POEA ang nagtatakda ng standard employment contract (SEC) para sa mga overseas Filipinos, laman nito ang minimum terms and patakaran sa trabaho para sa isang migrant worker. Ang paglabag ng foreign employer sa anumang nakasaad sa kontrata ay matatawag na contract violation. Halimbawa, kung sa SEC ng isang OFW, ang buwanang sahod niya ay $500 (halimbawa ng amount na mandated ng Philippine labor laws at nakasaad sa SEC ng OFWs) pero ang natatanggap niya ay $400 lang, malinaw na contract violation ito. Contract violation rin ang pagpapagawa ng iba pang trabaho bukod sa kung ano ang nakasaad sa SEC. Halimbawa, sa SEC, ang trabaho mo ay restaurant service crew pero pagdating sa destination country, carpentry ang ipinapagawa sa'yo, violation ito at isang klase ng offense na tinatawag na misrepresentation. Ano naman ang contract substitution? Tandaan natin na ang anumang gawain ng employer o ng agency na hindi pagsunod sa standard employment contract ay maaari mong isuplong sa pinakamalapit na consulate o embassy. Minsan kasi hindi natin alam na violated na pala ang labor rights natin. Kaya pinakamainam talaga na alamin mo ang iyong mga karapatan bilang manggagawa. Halimbawa ang contract substitution. Minsan hindi na lang pinapansin ng OFW kasi feeling niya wala namang mangyayari kung magrereklamo siya. Pero tandaan, palagi, hindi ka nag-iisa. May tutulong sa'yo. Kung pagkarating mo sa ibang bansa ay pinalitan ng foreign employer mo ng bagong kontrata ang kontrata na inaprubahan ng - 110 -
POEA, tinatawag itong contract substitution. Hindi lahat ng contract substitution ay illegal o masama. Pero madalas kasing naaabuso ito ng employers, lalo na kung gusto niyang pababain ang sahod mo o tanggalan ka ng benefits na nakatakda naman talaga para sa'yo. Pag ganito ang nangyayari, ang contract substitution na iyan ay illegal. Pero, kung sa pagbabago ng employment terms at conditions sa ipinalit na kontrata ay napabuti pa ang iyong kalagayan bilang manggagawa, ang ipinalit na kontrata ay legal at wasto. Paano mo ito masisiguro? Palaging sumangguni sa awtoridad. Pag- aralang maigi ang kontrata at ang ipinalit na kontrata kung gayon nga ang ginawa sa'yo. Tandaan na ang anumang makasasama sa'yo bilang isang migrant worker, ang anumang yuyurak sa mga karapatan at dignidad mo ay hindi katanggap-tanggap sa gobyerno ng iyong bansa. Ngunit susuportahan din ng pamahalaan kung para sa iyong employer ay paramount ang iyong kapakanan at ikauunlad. Ano ang mga hakbang na kailangan kong gawin kung biktima ako ng contract violation o contract substitution? Una, kailangan ipaalam mo sa iyong foreign employer at recruitment agency sa Pilipinas ang violation ng iyong employment contract. Karamihan ng mga kumpanya sa ibang bansa ay may sariling mga proseso at policies sa pagtugon sa mga hinaing ng migrant workers. Ngunit kung nagawa na ang lahat ng mga nabanggit at wala pa ring pagtugon na ginagawa at nagpapatuloy pa rin ang violation, kailangan na ng OFW na pumunta sa pinakamalapit na POLO o Philippine embassy sa bansang kinaroroonan niya. - 111 -
Kapag nai-file na ang complaint, ang mga labor attache at welfare officers ng POLO ay magko-conduct ng pag-uusap sa pagitan ng employer (company man o indibidwal) at ang OFW na nagrereklamo. Bahagi ito ng tinatawag na single entry approach (SEnA) ng DOLE. Nagtatakda ang DOLE ng 30 araw ng mga serye ng mga pag-uusap para ma-settle ang anumang labor-related problems. Kung hindi umubra ang mga usapin, pinapayuhan at tinutulungan ang OFW na subukang lutasin ang problema sa ilalim ng batas ng bansang kinaroroonan niya. Maaari ring i-endorse ng POLO ang kaso sa POEA para naman maipatawag ng ahensiya ang recruitment agency at hingin dito na lutasin o tugunan ang reklamo ng kanilang recruit na OFW. MGA BANSANG MAY BILATERAL LABOR AGREEMENT ANG PILIPINAS Bahrain, Canada, Indonesia, Iraq, Japan, South Korea, Kuwait, Laos, Lebanon, Libya, New Zealand, Norway, Papua New Guinea, Qatar, Spain, Switzerland, Tawan, Unted Arab Emirates, Unted Kingdom, United States of America Sa totoo lang, walang mabilisang solusyon para maiwasan at maresolba ang lahat ng mga problemang dinaranas nating mga overseas Pinoys. Susi talaga dito ang empowerment. Tayo mismo ay may kakayahang palakasin at patatagin ang ating mga sarili bilang mga migrant workers. Paano natin gagawin ito? Sa pamamagitan ng kaalaman. Kailangan na alam at nauunawaan natin ang mga solusyon sa maaaring maging problema sa ibang bansa. Kailangan - 112 -
alam natin ang mga options na meron tayo kung sakaling malagay tayo sa alanganin habang nasa abroad. Pano maiwasang mabiktima ng illegal recruiters? Magandang tanong. Kung ang prinsipyong Occam's razor sa pilosopiya ang pagbabasehan, napakasimple lamang ang solusyon sa kumplikadong problema ng illegal recruitment. Bago ka pumirma sa anumang kontrata o magbayad ng halaga mula sa pinaghirapang pera, ikumpirma muna kung ang recruitment or placement agency na ka-transaksyon mo ay certified ng POEA. Ang unang hakbang na maaari mong gawin ay bisitahin ang website ng POEA sa lalo na sa cgi-bin/aglist.asp kung saan maaari mong iverify ang status ng kausap mong agency. Kung hindi ka pa sigurado, maaaring magsadya sa kanilang tanggapan. It will also greatly help you kung mag-uusisa at magtatanong sa mga beterano nang OFWs tungkol sa kanilang mga karanasan sa pakikipag-transact sa mga recruitment agencies. Mainam nang fully informed ka bago finally makapagdesisyon. Ano ang mga fees and costs na kailangan kong p pagkagastusan bilang OFW? Bilang isang overseas Filipino, ang mga sumusunod ay mga fees and costs na kailangan mong paglaanan ng pera: Documentation costs: 1. Passport - 113 -
2. PSA-authenticated birth certificate 3. NBI/Police/Barangay Clearance 4. Transcript of Records at Diploma na inisyu ng pinagklasehan mong eskwelahan, certified ng CHED at authenticated ng DFA 5. Certificate of Competency na issued ng TESDA o iba pang certifying body na related sa pinili mong trabaho 6. Professional license na issued ng PRC, authenticated ng DFA 7. Medical o Health Examination na prescribed ng DOH at naaayon sa medical protocol ng patutunguhang bansa 8. Membership sa Philhealth, Pag-ibig, at SSS Magkano ang placement fee na maaaring i-charge sa isang migrant Filipino worker? Ang POEA, sa pamamagitan ng aprubado nitong standard employment contract (SEC), ang nagde-determine ng buwanang sahod ng isang overseas Pinoy. Nakabase dito ang placement fee na dapat ay equivalent lamang sa isang buwanang basic salary. Hindi na maaaring sumobra sa monthly basic ng isang OFW ang placement fee na icha-charge sa kanya. Bagaman karaniwan ang charging ng placement fee sa mga OFW, may mga exempted dito. Ang mga sumusunod ay exempted sa pagbayad ng placement fee: 1. Domestic workers 2. OFWs sa mga bansa na may batas, polisiya, o patakarang nagbabawal sa pagsingil ng recruitment o placement fee, sa direktang paraan man o hindi - 114 -
Kailan at kanino magbabayad ng placement fee? Babayaran mo lamang ang placement fee - sa licensed recruitment agency - pagkatapos mong pumirma sa standard employment contract (SEC) na aprubado - siguraduhin mo ito - ng POEA. Kailangan, dahil isinasaad ng batas, na mag-issue ng resibo - na rehistrado sa Bureau of Internal Revenue (BIR) - kung saan naka- indicate ang petsa ng pagbayad, purpose ng pagbayad (placement fee), at ang eksaktong halaga ng ibinayad. Tandaan natin na sa anumang ating binayaran, mahalaga ang resibo. Ito ang dokumentong nagpapatunay na nagbayad tayo para sa in-acquire nating produkto o services. Wag naman sana, pero anong gagawin ko in times of conflict or disaster habang at work abroad? Wag naman sana, hirap na tayong magtrabaho tapos may dagdag na problema pa. Pero valid ang tanong mo at kailangan talagang mapaghandaan. Hindi madali ang maipit ng anumang klaseng tunggalian o kalamidad sa ibang bansa. Hindi na rin bago sa atin ang mga overseas Pinoy na nabibiktima ng armed conflict. Sa bagay na ito, alam dapat natin ang contingencies na puwedeng gawin. Una, mainam na alam natin na ang mga welofs at admin personnel ng OWWA ay siyang unang tatanggap ng mga concerns nating - 115 -
Pinoy migrant workers sa mga circumstances na nabanggit natin. Kasama sa tungkulin nila ang tulungan tayo na makasamang muli ang ating mga pamilya at mga mahal sa buhay. In fact, sa mga panahon ng sakuna o kagipitan sa ibang bansa, super busy rin sila sa pag-assess ng kalagayan ng mga OFWs na kanilang nasasakupan nang sa gayon, ibayo at agarang tulong ang kanilang maibibigay sa mga apektado at nangangailangan. Sa panahon ng digmaan o armed conflict, mahalaga ang papel ng welofs sa emergency operations ng Philippine embassy. Sila ang naghahanda ng mga papeles ng mga OFWs na kailangang i-repatriate na. Sila rin ang sumusundo sa mga kababayan natin sa mga lugar na may kaguluhan upang dalhin sila sa mas ligtas na lugar. Naaalala ko nung 2013, malaki ang naging tulong ng OWWA sa pag-uwi ng libu-libong OFWs mula Saudi Arabia, matapos ipatupad ng nasabing bansa ang nitaqat o Saudization o pagprioritize ng mga Saudi nationals sa mga pribadong kumpanya doon. Ang OWWA ang nakipag-negotiate sa mga employers para makuha ng mga Pinoy doon ang kanilang exit visa - na dokumentong kailangan bago makalabas ng nasabing bansa ang bawat OFW. Teka, ano naman ang OEC? Ah, ang OEC ay ang Overseas Employment Certificate na ipinagkakaloob ng POEA. Bilang isang OFW, kailangan mo ito dahil, kumbaga, ito ang iyong exit clearance, ang patunay na ikaw ay isang documented na Pinoy overseas worker. Patunay ito na - 116 -
legal at legit ang iyong pag-abroad para magtrabaho. Kapag may OEC ka, ibig sabihin pinapayagan kang umalis ng Pilipinas para makapagtrabaho sa ibang bansa, at hindi bilang isang turista. Note, kailangan ito ng lahat ng migrant workers, baguhan man o returning. Bukod sa iba pang dokumento, tulad ng working visa, ang OEC ay ipiniprisinta sa immigration officer sa airport bago ka umalis. Wait, 60 days lang mula sa pagkaloob nito ang validity ng OEC. Ibig sabihin, dapat kalkulado mo ang panahon mula pagkuha ng OEC hanggang paglabas mo ng Pinas. Kaya ibayong pagpaplano ang kailangan. Mahalaga ang OEC para sa ating mga migrant workers. Patunay ang OEC ng legal status mo as an OFW, kung kaya sinisiguro nito na protektado ka ng gobyerno sa oras ng kagipitan sa host country - at, importantly, entitled ka sa benefits at assistance. Bukod sa additional pass natin ang OEC sa pag-alis ng bansa, nalilibre din tayo nito sa travel tax at terminal fees sa departure natin. Instead na gastusin natin sa taxes at fees, puwede na nating ipabaon kay bunso, di ba? Supporting document din ang OEC kung mag-aapply tayo ng OFW housing loan at iba pang personal loans sa Pilipinas. Ano ang mga kakailanganin ko para makakuha ng OEC? Yes, totoo talaga na may kahirapan ang paglakad ng mga dokumento para makapag-abroad, pero pag naayos naman ito at nakumpleto, mas makagiginhawa ka sa pagtatrabaho sa ibang bansa. Masisiguro pa na protektado ka. - 117 -
Ang pagproseso sa iyong OEC ay hiwalay sa pagproseso ng iba pang kailangan mong dokumento para makapag-abroad, tulad ng visa. Kaya kailangan nito ng hiwalay na set ng required documents. Heto ang mga basic documents na kakailanganin mo: 1. passport na may, at least, 6 months validity mula petsa ng pag- alis 2. valid work visa, work permit, o iba pang katulad na mga dokumento 3. verified employment contract o employment offer 4. printed na Balik-Manggagawa Information Sheet (sa returning OFWs) Mainam na sumangguni sa POEA tungkol sa komprehensibong lista ng mga requirements. Nagbabago kasi ang requirements depende sa klase ng trabahong papasukan. May karagdagan ding requirements kung ang destinasyon ay Canada at United States. Makatutulong at mapapadali ang proseso kung dadalhin mo pareho ang original at duplicate copies ng mga dokumento. May dalawang phases ang pagproseso ng OEC. Ang unang phase ay nakasentro sa iyong trabaho at kwalipikasyon. Para sa mga professional at skilled workers: • Company Profile • Business License/Commercial Registration ng employer • POLO Endorsement Letter na naka-address sa Administrator at naglalayong i-exempt ka sa pagbabawal ng direct hiring - 118 -
Mga karagdagang requirements kung ang destinasyon ay Canada, United States, Middle East, at Africa: Canada • Labor Market Opinion (LMO) • Labor Market Impact Assessment (LMIA) • Canadian Letter and Employer's Certificate of Registration from ECON (Province of Saskatchewan Executive Council) or Saskatchewan Immigration Nominee Program (SINP) approval are required from workers to Saskatchewan in lieu of LMO. Ibig sabihin, puwede ito kung wala kang LMO. United States • Labor Condition Application • Notice of Action The Middle East and African countries • Contingency plan issued by the employer Mga dagdag na dokumento na kailangan sa pag-apply ng trabaho: • Certificate of Employment • Business Permit (kung self-employed) • Diploma • Transcript of Records (TOR) • NC II o PRC License • Curriculum Vitae o Resume • Proof of certificate ng insurance coverage na nagkakaloob ng mga benefits na nakasaad sa Section 37-A ng inamyendahang R.A. 8042, na ngayo'y R.A 10022. - 119 -
Notarized Statement ng kung paano nakuha ng OFW ang kanyang trabaho na may kalakip na photocopy ng passport o ID ng employer, kasama ng contact details nito. Ang ikalawang phase naman ay pagsunod sa labor laws ng Pilipinas, kung kaya ang mga dokumento na kailangan sa phase na ito ay manggagaling sa mga government agencies na kaugnay ng pagtatrabaho. Mga dokumentong kailangan: • Valid Medical Certificate mula sa alin mang DOH-accredited medical clinic na awtorisadong magkaloob nito medical exam para sa mga OFW • Pre-Employment Orientation Seminar Certificate (PEOS) • Pre-Departure Orientation Seminar (PDOS) Certificate mula sa OWWA POEA Clearance (para sa mga employers na saklaw ng Section 124d ng POEA Revised Rules & Regulations) Yes, may fees at charges ang pagkuha ng OEC, at heto ang mga kailangan mong paggastusan: • POEA processing fee na Php100 per e-receipt/OEC OWWA membership fee na US$25 (o halaga nito sa Php) • Pag-IBIG contribution, minimum na Php 100 kada buwan PhilHealth contribution na Php 2,400 para sa isang taon na coverage - 120 -
Sino ang maglalakad ng OEC? Kung ikaw ay hired ng isang overseas employer sa pamamagitan ng isang recruitment agency sa Pinas, kailangan mo lang ihanda at ipunin ang lahat ng mga kailangang dokumento, ang agency na ang magpoproseso ng OEC para sa'yo. Pero kung ikaw ay directly hired ng isang overseas employer, meaning hindi ka dumaan sa isang recruitment agency, ikaw mismo ang maglalakad nito sa mga tanggapan ng POEA at OWWA, o kung meron, puwede naman sa mga online portals ng government agencies na ito. Ako pala ang maglalakad ng OEC ko kasi directly hired ako. Saan ako pupunta? Sa mga walk-in OEC application para sa paalis na OFW, pagkatapos mong ipunin at ihanda ang mga dokumento, maaari kang pumunta sa mga susunod na tanggapan: • Main office ng POEA sa EDSA corner Ortigas Avenue, Mandaluyong City. Pumunta sa kanilang Balik-Manggagawa Processing Division (BMPD) Regional Offices ng POEA • Labor Assistance Counters (LAC) sa mga airports sa Manila, Cebu, at Mindanao (kung ikaw ay returning OFW na umuwi lamang ng Pilipinas na hindi lalampas ng 5 days) Kung ikaw ay returning OFW: • Philippine Overseas Labor Offices (POLO) sa bansang pinagtatrabahuhan - 121 -
Ang pagproseso ng OEC ay nangangailangan ng kalahati hanggang isang araw. Pero maaaring maging mas mabilis pa kung magbu- book ka ng appointment online para hindi ka na pumila. Paano ang online appointment - para sa bago man o datihang OFW? Mag-login sa Balik-Manggagawa Online Appointment System Kung baguhan ka, kailangan mo munang magregister. Pagkatapos nito maaari ka nang mag-set ng schedule at venue ng processing. Sa appointment date, isubmit ang iyong mga dokumento at dalawang kopya ng na-fill-up na BM Information Sheet. Kapag naaprubahan na ng POEA ang iyong application, maaari ka nang magbayad ng required fees, then, hintayin ang iyong OEC. - 122 -
CHAPTER 6 - SPECIAL CONCERNS FOR FILIPINO MIGRANT WORKERS " It is the policy of the State to afford full protection to labor, local and overseas, organized and unorganized, and promote full employment opportunities for all." - Republic Act No. 10801 Section 2, B, Declaration of Policy NAKAKAANIM NA CHAPTERS na tayo, kapatid. Natalakay na natin almost all concerns na kaugnay nating mga OFW mula sa mga government agencies na maaari nating puntahan sa oras ng pangangailangan o kagipitan. Dinaanan natin carefully ang mga concerns natin regarding social security, then ang napakahalagang healthcare. Tinalakay din natin ang mga investment possibilities na maaring magdala ng kaginhawahan sa atin at buong pamilya. Then we went on discussing working abroad itself. Ginawa natin ito lahat para masiguro na "Hey, di ka nag-iisa. May katuwang ka. May masasandalan ka sa oras ng pangangailangan bilang Pilipino - at, more importantly, bilang isang migrant worker." Taas-noo naman diyan. Sabi ng buong bayan, ang OFWs ang mga bagong bayani ng Pinas. In 2018, mayroong 2.8-million - 123 -
Pinoy migrant workers na umaambag sa ekonomiya ng bansa sa pamamagitan ng remittances na umaabot ng Php 205.2-billion. Kinikilala ang remittances ng OFWs bilang isa sa pinakamalaking financial inflows na pinakikinabangan ng ekonomiya ng bansa. Kaya, sa muli, saludo sa'yo, Pinoy migrant worker! Sa earlier chapters, I hope nakita mo kung gaano kakumplikado ang buhay OFW. Well, kung OFW ka, I'm sure, hindi ka na surprised dahil araw-araw mo itong nae-experience. Ang hope ko lang ay sana, maging reminder ang simpleng librong na ito sa ating lahat na may mga benefits at opportunities para sa atin, nang hindi naman tayo habambuhay na malayo sa ating mga pamilya, at nang pagkatapos ng lahat, magkaroon tayo ng maayos at maginhawang retirement. Pasensiya na, ha, emotional ako pagdating sa bagay na ito. Paano naman kasi, sa tinagal-tagal ko bilang isang seafarer, I think I've seen various types of OFWs, at nakita ko rin ang kanilang samu't saring paghihirap at pagsisikap. Kaya nga, sabi ko sa intro, nagpasya talaga akong isulat ang librong ito. Para naman, sa pamamagitan ng munting effort na ito, makaambag ako para masabi ng bawat isa sa atin na "Ako ay OFW and I know my benefits." Totoo naman na marami tayong benefits. Either na hindi nga lang talaga natin alam ang karamihan, or karamihan sa atin ay dedma na kung may benefits sila o wala. Bakit importante ang benefits? Una, dahil sa totoo lang, parte ito ng pinaghihirapan natin. Parte kasi ng monthly compensation natin ay napupunta sa deductions para sa iba't ibang klase ng security na nagsisiguro na may mahuhugot tayo kung kailangan natin. - 124 -
Bukod sa mga basic benefits, mainam na aware din tayo na marami pang ibang benefits at privileges ang mga OFWs. Nabanggit ko na sa previous chapters na napakalaki ng concern ng gobyerno natin sa ating mga migrant workers. Patunay nito ang napakaraming tanggapan na tumutugon lang talaga sa ating mga pangangailangan. Bukod sa mga ito, meron pa. Parang sa late night na home TV shopping, merong "But wait! There's more!" Anu-ano ang mga ito? Alamin natin. Unahin natin ang punong tanggapan na nangangasiwa sa mga concerns nating mga OFWs. OWWA tayo nang OWWA. Ano nga ba ang OWWA at ano ang papel nito sa buhay ko? Ang OWWA o Overseas Workers Welfare Administration ay isang ahensiya sa ilalim ng DOLE. Pangunahing tungkulin ng OWWA ang protektahan at isulong ang kapakanan ng mga Pilipinong nagtatrabaho sa ibang bansa o mga OFWs - at kanilang mga dependents. Binuo ito noong taong 1977 bilang tugon sa dumaraming Pinoy migrant workers. Dati, ang tawag dito ay Welfare and Training Fund for Overseas Workers. Sa ngayon, merong 31 na tanggapan ang OWWA sa 27 na bansa sa buong mundo. May mga tanggapan din ito sa lahat ng rehiyon ng Pilipinas. - 125 -
Isang membership institution ang OWWA. Ang mga programa, proyekto, at mga ibinibigay na serbisyo ay nakatuon sa kanyang mga kasapi. Ang pondo ng OWWA ay nagmumula sa naiipong processing fee na Php 100 at US$ 25 na membership contribution per contract na nagbibigay sa bawat miyembro ng access sa iba't ibang benefits at services ng ahensiya. Dalawang paraan ang pagkuha ng membership sa OWWA: • pag-enrol sa pamamagitan ng pagproseso ng kontrata sa POEA • boluntaryong pag-register ng sinumang nagnanais na nasa ibang bansa na. Ang membership sa OWWA, compulsory o voluntary man, ay nagsisimula sa paghulog ng membership contribution at nagwawakas sa pag-expire ng employment contract sa ibang bansa. Ang member ay covered sa loob ng dalawang taon (maximum) at pagkatapos nito kailangan nang i-renew ang membership. MAY OWWA REBATES NA! NITONG SEPTEMBER 2019 lamang, binuksan ng OWWA ang Rebate Portal. Alinsunod ito sa R.A. 10801 o OWWA Act. Iyong mga OFWs na naging OWWA members sa loob ng sampung taon na nakapag-contribute na ng limang beses o higit mula noong December 31, 2017, at hindi nakapag-avail ng kahit anong programa o benepisyo ng OWWA ay maaaring makakuha ng rebates. Maaari ring makakuha ng rebates ang mga benificiary ng yumaong OFW kung siya ay qualified. Maaaring ma-access ang portal sa para sa mga detalye. - 126 -
Kung pupunta ako sa tanggapan ng OWWA sa bansang pinagtatrabahuhan, ano ang maaari kong matagpuan doon? Bilang isang ahensiya ng gobyerno, hindi boluntaryo ang trabaho sa OWWA. Hindi ka nila maaaring basta itaboy o i-ignore. Tungkulin nila ang maglingkod; tungkulin mo rin - bilang isang OFW - ang sumangguni. Hindi magagawa ng OWWA ang tungkulin nila kung hindi ka naman dudulog. Narito ang mga maaari mong i-enjoy sa tanggapan ng OWWA: • matutulungan ka nila pagdating sa impormasyon at paggabay kaugnay ng pagtrabaho mo sa ibang bansa nagko-conduct sila ng mga psychosocial counseling at conciliation services nagbibigay sila ng legal assistance, outreach missions, trainings, at iba pa nagbibigay din ang OWWA ng nararapat na representation para sa'yo bilang OFW sa pagharap sa employers, agents, at mga awtoridad ng kinaroroonang bansa Bakit bumalik pala tayo sa topic ng OWWA? Oo nga, gusto ko talagang balikan natin ang OWWA, bukod kasi sa SSS, PhilHealth, Pag-ibig, at iba pang social security agencies ng pamahalaan, marami tayong benefits sa OWWA na halos pareho ng benefits natin sa mga nabanggit na agencies. Maraming social benefits ang OWWA, may educational programs, repatriation at reintegration programs, pati trainings, at marami pang iba. Mainam na talakayin natin ito upang ma-maximize natin ang ating OWWA - 127 -
membership. Ang mga ito ang pangunahing laman ng Chapter 6. Pag-aralan nating maigi. Anu-ano ang mga social benefits ng OWWA? Hindi naman natin hinahangad na mapahamak tayo at may mangyaring di kanais-nais sa atin. Pero pinakamainam na aksyon ang pagiging sigurado, at dito papasok ang papel ng OWWA. Dahil member ka, sinisiguro ng ahensiya na hindi ka nito pababayaan at maging ang iyong pamilya. Kung kaya, nasabi ko na rin paulit-ulit, na dahil OFW ka, may extra kang benepisyo. Once may nagtanong sa akin kung anong gagawin niya dahil naaksidente siya sa trabaho sa abroad at nagkaroon ng partial disability. Inako naman ng kumpanya ang hospitalization niya, pero sobra siyang nalulungkot at nag-aalala dahil hindi siya makapagpadala ng pera sa pamilya niya. Hinihintay niya na lubusan siyang gumaling at makabalik sa trabaho. Bukod sa SSS at PhilHealth, maaari din siyang tulungan ng OWWA. Ang problema, hindi niya alam na may benepisyo pala siyang maaaring matanggap. Kaya alamin natin palagi ang ating mga benefits. Heto ang ilan ( na maaari mong i-avail habang ikaw ay nakakontrata - maximum ng dalawang taong kontrata - sa ibang bansa): Disability at Dismemberment Benefit Each OWWA member ay entitled sa disability at dismemberment benefit na aabot ng PhP 50,000 - para sa partial disability - at Php 100,000 naman kung total at permanent disability. Para - 128 -
maavail ito, kailangan ng foreign medical certificate, medical certificate mula sa local attending physician kasama na ang medical examination procedures (X-ray, MRI, CT Scan, at iba pa), at Accident Report o Master's Report naman para sa mga seafarers. Death Benefit Covered ng benepisyong ito ang isang OWWA member habang aktibo pa ang kanyang employment contract. Ang coverage ng benefit na ito ay umaabot ng Php 100,000 kapag ang pagkamatay ay of natural cause, at Php 200,000 naman kung death due to accident. Para makakuha ng death benefit, kailangan ang mga sumusunod: Original Death Certificate na issued ng PSA • Foreign Death Certificate kung namatay abroad, kasama na ang Airway Bill at Consular Mortuary Certificate o No Objection Certificate Accident Report para sa pagkamatay na bunga ng aksidente • Burial Permit • Official receipts ng mga nagastos sa pagpalibing • 2 valid IDs at isang ID picture ng claimant • PSA-issued Certificate of no marriage (CENOMAR) ng OFW (kung single) Alinmang dokumento mula sa local civil registrar (LCR) or PSA • Marriage certificate, kung ang kabiyak ang claimant • Birth certificate ng OFW, kung ina o ama ang claimant • Birth certificate ng anak at death certificate ng yumaong asawa, kung anak ang claimant Affidavit of undertaking mula sa claimant (Police report naman kung ang pagkamatay ay bunga ng aksidente) - 129 -
Burial Benefit Kalakip ng death benefit ang Php 20,000 burial assistance na tatanggapin ng legal heirs ng yumaong OFW. May mga educational benefits bang ibinibigay ang OWWA? Oo, meron. Ang members ng OWWA ay maaaring mag-avail para sa kanyang sarili o para sa kanyang designated beneficiary ng mga sumusunod na scholarship programs - na alinsunod sa selection process at patakaran ng mga kaanib na institusyon: 1. Ang Education for Development Scholarship Program (EDSP) ay nagkakaloob ng scholarship sa kwalipikadong dependent o beneficiary ng member-OFWs. Ang scholarship na ito ay nagkakahalaga ng maximum Php 60,000 kada school year at para sa mga four or five-year college courses sa alin mang kolehiyo o unibersidad. 2. Ang OFW Dependents Scholarship Program (OFW DSP) ay tulong sa pag-aaral na nagkakahalaga ng aabot sa Php 20,000.00 every school year hanggang makapagtapos ng college degree o associate course sa isang state college o university. Ipinagkakaloob ang assistance na ito sa mga dependents ng OFW-member na tumatanggap ng buwanang sahod na hindi lalampas sa USD 400. 3. May Skills-for-Employment Scholarship Program (SESP) din ang OWWA na tulong sa mga OFWs o kanilang mga dependent para higit pa nilang mapagyaman ang kanilang - 130 -
vocational at technical skills. Ang SESP ay tulong pinansyal na umaabot sa Php 14,500 bawat kurso sa alinmang TESDA- accredited school. 7. Ang Seafarer's Upgrading Program (SUP) ay binuo upang higit pang hasain ang kakayahan at paunlarin pa ang galing ng Pinoy seafarers. Ang unang grant nito ay umaabot ng Php 7,500 na training assistance. Ang susunod namang training course ay ipinagkakaloob pagkatapos ng tatlong recorded membership. 9. Para naman sa mga naiwang dependents ng yumaong Pinoy migrant workers, may Education and Livelihood Assistance Program (ELAP) na educational assistance para sa bawat school year na umaabot ng Php 5,000 kung ang dependent ay nasa elementary, Php 8,000 kung nasa high school, at Php 10,000 naman kung nasa kolehiyo. Ang naiwang kabiyak naman ay tatanggap ng one-time na tulong pangkabuhayan na nagkakahalagang Php 15,000. Sumangguni sa local OWWA office sa inyong lugar para sa sa procedures and requirements. Maaari din kasing ang partner institution sa implementation ng mga benefits na ito ay locally situated. Ano ang Repatriation Program? Mahalagang malaman mo bilang isang Pinoy migrant worker na palaging may nakaantabay para sa'yo kung sakaling kailanganin mo ang agarang pag-uwi dahil sa anumang hindi inaasahang pangyayari sa bansang pinagtatrabahuhan. Mainam na tandaan - 131 -
mo ito para alam mo ang gagawin kung sakaling dumating - huwag naman sanang mangyari - ang pagkakataong ito. Programa ng OWWA ang repatriation o pagtulong sa mga distressed workers na makauwi ng Pinas. REPATRIATION ASSISTANCE PROGRAM ANG PROGRAMANG ITO ng gobyerno na ipinapatupad sa pamamagitan ng OWWA ay nagpo-provide ng mga serbisyo, kabilang na ang pakikipag-negotiate sa mga employers, agents, pati na ang host country para sa agaran at madaling repatriation ng OFWs na distressed, physically o mentally ill, at kung binawian ng buhay sa hindi inaasahang pagkakataon. Binibigyan sila ng airport assistance, pansamantalang tirahan sa OWWA Halfway House, psychosocial counseling, stress debriefing, at pamasaheng kakailanganin pauwi sa kanilang probinsya. Emergency repatriation naman ang ipinapatupad kung may kaguluhang bunga ng mga pulitikal na dahilan o kalamidad. Importante: ang sinumang OFW, myembro man ng OWWA o hindi, ay maaaring mag-avail ng Repatriation program. Mga Importanteng Impormasyon tungkol sa Repatriation Alinsunod sa R.A. 8042 - Migrant Workers and Overseas Filipino Act of 1995 - Ang repatriation ng isang OFW, o ng kanyang mga labi kung namatay overseas, pati na ng kanyang mga gamit, ay pangunahing pananagutan ng principal o ng ahensya na nag-recruit at nagdala sa kanya abroad. Lahat ng mga gastusin ay sagutin ng kanyang principal at ahensya. - 132 -
Kasama sa responsibilidad ng principal o agency sa pag-repatriate ng OFW ay ang pag-advance ng gastusin sa pamasahe pauwi ng Pinas at ang agarang pagsagawa nito kung kinakailangan, at hindi dapat unahin ang pagbatid ng dahilan ng termination ng OFW sa kanyang trabaho. Kung nakauwi na ang OFW sa Pinas at napag- alamang siya rin naman mismo ang may kasalanan kung bakit siya natanggal sa trabaho, saka lang siya maaaring singilin ng principal o agency sa gastos ng repatriation. Dahil sa mga bagay na ito, kailangang naglalaman ang bawat contract para sa OFWs ng kasunduan na ang repatriation ay pangunahing pananagutan ng principal o agency, at sa panig ng OFW naman, kailangan niyang i-refund sa principal o agency ang gastos ng repatriation kung sakaling siya ang may kasalanan ayon sa Labor Arbiter. Paano ang procedure ng repat? Kung may pangangailangan sa agarang repatriation at hindi makapagbigay ang foreign employer para sa gastusin nito, kailangang ipaalam sa OWWA at POEA ang nasabing problema. Padadalhan ng POEA ng notice ang agency na may pananagutan sa kailangang repatriation. Kailangang maaksyunan ito ng agency sa loob ng 48 oras. Ang agency ang magpo-provide ng plane ticket o ng prepaid ticket - 133 -
advice (PIA) sa Filipinos Resource Center o sa concerned Philippine Embassy. Kailangang ipaalam ng agency sa POEA na nagawa na ito. Ipapaalam naman ng POEA sa OWWA ang naging aksyon ng agency. Kung hindi nakapag-comply ang agency sa loob ng 48 oras, maaaring patawan ng penalty tulad ng pagsuspinde ng POEA sa lisensya ng ahensya. Ipapaalam ito ng POEA sa OWWA na siya namang mag-aadvance ng gastusin ng repatriation (na sa huli'y sisingilin sa agency o principal). Ang penalty sa ahensya ay mananatili hanggang makapag-reimburse ito sa OWWA ng cost ng repatriation kasama na ang kaukulang legal interest. Sa panahon naman ng digmaan, epidemya, sakuna, o mga kalamidad, natural man o artificial, kailangang makipag-coordinate ang OWWA sa DFA, at kung kailangan, sa mga international agencies, para sa repatriation ng mga OFWs. Kailangang gawin ito ng gobyerno kahit hindi pa pinoproseso ang reimbursement na kailangang aksyunan ng principal o agency sa loob ng 60 days. Kailangang agad na hanapin ng POEA ang mga involved agencies at bigyan sila ng notice hinggil sa repatriation. Kung sakaling ginawa na ng OWWA at POEA ang lahat upang mahanap ang principal o agency ng OFW na nangangailangan ng repatriation ngunit hindi talaga matagpuan o ma-identify, ang OWWA personnel sa host country, katulong ang DFA, ang magpoproseso ng repatriation. Ang lahat ng gastusin sa pagpapauwi sa OFW ay kukunin sa Emergency Repatriation Fund alisunod sa R.A. 8042, na ipapatupad ng OWWA, maibalik man ito ng agency o employer ng OFW. - 134 -
Ano ang Emergency Repatriation Fund Kung kailangang kailangan talaga, at hindi mahagilap ang agency at principal ng OFW in distress o nangangailangan ng repatriation, kukunin ng OWWA ang gastusin sa Emergency Repatriation Fund. Gagamitin ang fund na ito, ma-determine man kung mababayaran ng principal at agency ang repatriation cost o hindi. Ang POEA naman ang mamamahala sa pakikipag-ugnayan sa concerned agency upang mapunuan ang cost na ginastos ng OWWA. Kung ang cost ng repatriation ay higit sa Php100,000,ooo, kakailanganin ng OWWA na magpadala ng pormal na kahilingan sa Tanggapan ng Pangulo para sa karagdagang halaga. TANDAAN Nakasaad sa batas na hindi kailanman dapat na mag-require ang isang employment agency ng bond o cash deposit mula sa OFW, sa kontrata man o kaugnay ng repatriation. Paano ang homecoming ng isang OFW? Sa pelikulang Homecoming (Dir. Gil Portes, 2003), umuwi sa kanyang pamilya sa Pinas si Abigael Edades (Alessandra da Rossi) pagkatapos ng limang taon ng pagtatrabaho bilang nurse sa Canada. Sinalubong siya ng kanyang mga kababayan na parang celebrity o bayani. Pero samut-saring problema naman ang bumulaga sa kanya sa kanilang tahanan. "Isang buwan lang, nagbago ang pananaw ko sa buhay, nagbago na rin ang mga tao sa paligid ko." - 135 -
Sa librong pambata ni Rhandee Garlitos na May Higante sa Aming Bahay (Adarna Books, 2000), umuwi ang isang ama sa kanyang tahanan, natuwa ang kanyang kabiyak, nakatatandang mga anak, pati na mga kapitbahay, ngunit takot sa kanya ang bunso! Pano naman, sanggol pa lamang ito nang siya'y mangibang bayan para magtrabaho. Ang kalagayan ni Abigael at ng Tatay na higante ay hindi na bago para sa mga OFW. Mahirap talaga ang pag-uwi. Masaya sa una dahil sa pananabik na makasamang muli ang matagal na nawala; masaya din, parang fiesta, dahil sa mga pasalubong. Ngunit pagdaan ng mga araw, darating at darating ang mga sandaling hindi gaanong masasaya. Nariyan ang paghahanap muli ng trabaho sa Pinas. Nariyan ang pagbuong muli sa pamilya. Nariyan din ang pagpunong muli sa mga puwang na nalikha ng matagal na pagkawalay. Dito papasok ang usapin ng reintegration. Ito ang muling pagbalik o pag-uwi ng isang OFW sa lipunang Pilipino. Nauunawaan ito ng gobyerno at mga institusyong tumutulong upang maging madali at mainam ang pag-uwi ng isang overseas Pinoy. Sa ilalim ng OWWA, may mga livelihood opportunities na ipinagkakaloob sa OFWs na nagtapos na ng kanilang contracts at wala nang balak pang bumalik abroad. Ino-offer din ang reintegration program sa mga distressed OFWs sa pamamagitan ng self-employment o livelihood projects upang matulungan silang patuloy na - 136 -
kumita para sa kanilang pamilya kahit wala na sila sa ibang bansa. Ano ang Balik-Pinas! Balik-Hanapbuhay! Program? Ito ay suporta o tulong pangkabuhayan na ipinagkakaloob upang maging agarang lingap sa mga umuwing OFWs na OWWA members, maging sila ma'y nawalan ng trabaho dahil sa kaguluhan o pagbabago ng immigration policies sa bansang pinagtatrabahuhan, o mga biktima ng illegal recruiters, human trafficking, at iba pang distressful situations. Nagkakaloob ang programa ng tulong pangkabuhayan na nagkakahalaga ng aabot sa Php10,000. Kasama sa package ang a. techno-skills at mga training sa pagnenegosyo; b. panimulang mga paninda; at c. iba pang mga serbisyong makatutulong sa target beneficiaries para mabilisang makapagpundar ng sariling kabuhayan. Sino ang mga maaaring beneficiaries? Kung OWWA member ka, active man o hindi, maaari kang maging beneficiary. Note: Hindi qualified ang mga returning OFW na nakapagtapos na ng employment contracts. Note 2: Isang beses lamang maaaring makapag-avail ng Balik-Pinas Program at dapat sa loob ito ng isang taon pagkauwi sa bansa. Ano naman ang OFW Enterprise Development and Loan Program? Dati, tinatawag itong OFW Reintegration Program (ORP), ngayon OFW-EDLP na. Ito ay enterprise development intervention at - 137 -
programa sa pagpapautang ng OWWA, katuwang dito ang Land Bank of the Philippines (LBP) at ang Development Bank of the Philippines (DBP). Naglalayon ito na suportahan at itaguyod ang gawaing pagnenegosyo among OFWs at mga pamilya nila. Sino ang qualified para sa programang ito? 1. OFW na member ng OWWA, active man o hindi 2. Dapat nag-undergo ng Enhanced Entrepreneurial Development Training (EEDT) 3. Sa mga OFW naman na nasa abroad, o paalis pa lamang, puwede silang i-represent ng mga sumusunod: a. legal na asawa b. kung single, balo, o hiwalay sa asawa: mga magulang, na hindi pa 60 ang edad • mga anak na edad 18 pataas Anong mga negosyo ang pinapayagang pagtustusan ng OFW-EDLP? Franchising business • Contract tie-up with top 1000 corporations • Agri and non-agri production/manufacturing • Construction/rental business • Service/trading business • Transport service • Iba pang kabuhayan na papayagan ng OWWA Dapat kumita ng sapat ang negosyo upang makabayad sa amortization ng loan na may interest rate na 7.5% per annum. - 138 -
Magkano ang maaaring i-loan? Magdedepende ang halagang maaaring iloan sa pangangailangan ng proyektong pangkabuhayan at sa halaga ng equity participation ng borrower: Individual Loan Borrowers (single proprietorship) Minimum - Php100,000.00 Maximum - Php2,000,000.00 Group Loan Borrowers (partnerships, corporations, cooperatives) Minimum- Php100,000.00 Maximum - Php5,000,000.00 Gaano katagal pagbabayaran ang loan? Short-Term- max of one (1) year; Term Loan: batay ito sa cash flow ngunit hindi hihigit sa 7 taon, kasama na ang maximum na 2 taong grace period. Ano ang mga maaaring seguridad o collateral ng loan? Kung sakaling hindi mapanindigan ang tungkulin ng pagbayad ng loan, maaaring kunin ang pinagtuunan ng gastusin mula sa loan. Kasama na rin sa collaterals ang mga assets tulad ng mga makina at iba pang mga kagamitang pag-aari ng borrower. Paano mag-avail ng loan? Ang sinumang interesadong magloan sa pamamagitan ng OFW- EDLP ay nangangailangang magsubmit ng business plan at - 139 -
mag-undergo ng EDT seminar na ikino-conduct sa mga OWWA Regional Offices. Ang seminar na ito ang magtuturo at gagabay sa mga interesadong OFWs o kanilang pamilya sa pangangasiwang pampinansyal at pangkabuhayan sa iba't ibang uri ng negosyo at maaaring pagkakitaan. Ibabahagi din sa seminar ang mga mahahalagang impormasyon at mga proseso na kailangan nilang isaalang-alang sa pagtatayo at pagtataguyod ng negosyo. Pag nakapag-apply ka na, ie-endorse ka ng OWWA sa Land Bank para ma-evaluate at maproseso kung ika'y karapat-dapat na pahiramin ng kapital at kung kaya mo itong mabayaran ayon sa business plan na iyong isinubmit. Ang proseso ng pag-loan ay makukumpleto sa loob ng 45 araw pagkatapos mong mai-submit ang loan requirements. EDLP ORIENTATION SA NCR Para sa mga OWWA members sa Metro Manila, may orientation sa EDLP mula Lunes hanggang Biyernes, 2 pm. Tumawag sa (02) 834-0719 para sa ba pang detalye. - 140 -
LAST CHAPTER, BUT NOT THE END - PARA SA MAS MALIWANAG NA BUKAS ""Overseas Filipino worker" refers to a person who is to be engaged, is engaged or has been engaged in a remunerated activity in a state of which he or she is not a citizen or on board a vessel navigating the foreign seas other than a government ship used for military or non-commercial purposes or on an installation located offshore or on the high seas..." - Republic Act No. 10022 Section 2 YUN NGA, WALANG ibang objective ang librong ito kundi ang mag-share ng mga sarili kong kaalaman, kaalamang sinaliksik, inunawa, at sinubukang ipaunawa rin sa inyo, mga kapwa ko OFWs - land-based man o seafarers. Sa pamamagitan ng kaalaman, maging mas maginhawa naman, kahit papano, ang buhay natin bilang mga Pinoy workers abroad. By knowing the many benefits na puwede nating mahugot sa panahon ng pangangailangan, by being aware na, oo nga, may binabayaran pala tayo para makadagdag sa pag-secure natin sa future, then we can have something to look forward to. - 141 -
Sabi ko nga sa introduction, paano, e, puwede ko rin sigurong sabihin na napagdaanan ko rin ang pinagdadaanan mo, at nais kong makatulong sa abot ng aking makakaya. Iyan ang dahilan kung bakit pinagsikapan kong ipunin, unawain, saliksikin, sulatin, at gawing aklat ang OFW Ako, I Know My Benefits. Sa proseso ng pagsulat nito, I've learned so many things, and I know na habang tumatagal mas marami pa akong malalaman, matututuhan, at mauunawaan, sa aking sarili, sa gobyerno natin, at sa buhay-buhay nating mga OFWs. Ito ang dahilan kung bakit alam ko na ang aklat na ito ay hindi first and last. Magkakaroon pa ito ng mga updates at new editions, puwedeng manganak pa ng ibang mga books na parehong landas rin ang tinatalunton: ang pagbahagi ng impormasyon tungkol sa ating mga karapatan at benepisyo bilang mga mamamayan, at sa pamamagitan nito, ay higit naman tayong maempower. Bridging, sabi ko sa simula, ito ang purpose ko sa pagshare ng knowledge. Ang OFW Ako, I Know My Benefits ay naglalayong mag-bridge ng mga mamayan, lalung-lalo na ng mga OFW sa government, na malaman nating mga OFW ang maaari nating hingin sa gobyerno at matuto tayong mag-demand ng mga benefits na ito, nang sa gayon nama'y maging more efficient pa ang government sa pagdeliver ng mga services, benefits, at mga karapatan natin. May isa akong request sa'yo: sana'y kung makatagpo ka ng kapwa OFW, seafarer, o kahit sinong Pinoy, lalo na kung nangangailangan, at hindi niya alam na may mga benepisyong - 142 -
maaaring mapagsandalan niya nang sa gayo'y maibsan naman ang kanyang paghihirap, sana'y ibahagi mo sa kanya, without hesitation, ang mga impormasyong nasa librong ito. Pumasok sa isip ko ang buuin itong OFW Ako, I Know My Benefits after experiencing difficulties myself. After college, pinasok ko ang iba't ibang trabaho para matulungan ang family ko. Ginawa ko ang lahat ng aking magagawa until I had the opportunity to work as a seafarer. Naging maganda naman para sa akin at sa aking family ang bunga ng pagpupursige sa barko. Nakapag-ipon naman ako at nakapag-invest, nakapag-try mag-negosyo, pero parang hindi talaga ako para dun. Higit sa lahat natulungan ko ang aking pamilya. Yun naman talaga ang dahilan kung bakit tayo nagpapakahirap at nagri-risk sa ibang bansa, di ba? But, yun nga, after 15 years, I told myself: kailangan ko nang umuwi. Ano'ng naghihintay sa akin? Parang flashback, nagsibalikan ang lahat ng mga alaala mula nung unang mabuksan ang opportunity na lumabas ng bansa. Dito rin pumasok yung query na, after all these years, after all the membership contributions na hinulog natin sa mga government agencies na nakalaan para sa kinabukasan, sige nga, ano nga ba ang meron ako? I really hope na sa simpleng mga salita nitong libro, nakatulong ako na maipaliwanag at maipaunawa sa'yo na may nakalaan para sa'yo, at kailangan mo itong imaximize. Go, i-check mo ang mga contributions mo, at tingnan kung ano ang mga benepisyo at services na maaari mo nang i-enjoy at ng iyong family. At, again, i-share din ang mga information na ito sa iba. Nais kong magtapos by looking back, and by this, i-emphasize ang tunay na halaga nating mga Pinoy overseas workers. Tapusin - 143 -
natin itong book by tracing back our past and locating our place in our country's history, and let's take pride in what we do and what we are. How did we begin to go out into the world? FILIPINO MIGRANT WORKERS Malalim at mahaba ang history ng migration ng mga Pinoy. Nakaukit ito sa social, economic, at cultural na kalagayan ng Pilipinas. Kahit maliit ang land area ng Pinas kumpara sa naglalakihang mga bansa, nananatiling isa tayo sa may pinakamalaking bilang ng mga palabas na migrant workers. Paano ito nangyari? Ano ang mga pangyayari sa ating history na nagpayabong sa migration culture ng bansa? Ika-15 siglo ang unang nairecord na pangingibang-bayan ng mga Pilipino. Hindi pa tayo Pilipino nun, wala pang Pilipinas! Before Magellan pa. Watak-watak pa ang mga maliliit na mga komunidad na siyang bumubuo ng bansa. Taong 1417, with the objective of fostering better trade relations with China, naglakbay sa isang misyon si Sultan Paduka Pahala na hari ng Silangang Sulu, kasama ang kanyang pamilya at 300 pang iba na karamiha'y mga royalties. Unfortunately, while in China, namatay sa isang sakit ang Sultan. Doon na siya inilibing at sinasabing nanatili na doon ang ilan sa - 144 -
kanyang kasamahan. Doon na sila namuhay, naghanapbuhay, at itinaguyod ang pamilya. Dalawang siglo ang makalipas, now under the Spanish colonial rule, sa second half ng 16th century, sinimulan naman ang bantog na Manila-Acapulco Galleon Trade. At sa pagpasok ng 18th century, dahil sa well-maintained na trade relations with Acapulco, nagsimula naman ang migration ng Pinoy seafarers sa Mexico. Ito rin ang simula ng paglalayag ng mga Pinoy seafarers sa Louisiana, sa US, at ang iba nama'y naging fruit pickers sa California. Patuloy pang lumaganap ang migration ng mga Pinoy habang umuunlad ang global transportasyon. If you'll remember, sina Rizal and company nga nakapag-aral sa Europe. Ang iba pumunta doon para mag-aral, ang iba nama'y para magtrabaho. Pagpasok ng 1900s hanggang panahon ng digmaan, nagkaroon ng malalaking surge ng pagluwas ng bansa papuntang Amerika. Noong 1906, unang dumating ang mga Pinoy migrants sa Hawaii upang magtrabaho sa mga sugarcane plantations doon. Not too long after that, mas marami pang pumunta doon para maging tagapitas ng mga prutas. Since then until aroung 1930s, umabot ng higit pang 100,000 ang mga Pinoy ang nakarating sa US, karamihan sa kolonya - ngayo'y state - ng Hawaii. Napangyari ito ng mga Pinoy dahil ang Pinas noon ay colony ng US, at ang mga Pinoy ay US nationals. May mga migrants pa nga na nakarating sa Alaska para magtrabaho sa mga canning factories doon. After the war, iniutos ng US government na limitahan lamang ang papasok sa kanila. Limited ang bilang ng mga Pinoy na nais mag- join sa US Navy. Nag-motivate sa mga Pinoy ang restrictions na ito na mag-migrate sa iba pang bansa sa Asya. Kung kaya noong - 145 -
1950s, maraming mga Pinoy ang matatagpuang kontraktwal na naghahanapbuhay sa Malaysia, lalo na sa mga trosohan doon. Maraming mga Pilipino rin ang nabigyan ng trabaho sa army bases ng US sa Vietnam, Thailand, at Guam. Panahon ng muling pagbubukas ng Amerika at Canada ng mga pintuan nila sa immigrants ang susunod na dekada na siyang dahilan ng paglobo ng bilang ng mga Pinoy na pumupunta sa mga nasabing bansa. Sa panahon ding ito, maraming mga Pinoy ang pumunta ng Europe at nagtrabaho either as nurses or domestic workers. Pagpasok ng dekada 70, sinubukan naman ng mga Pinoy technical workers ang Iran at Iraq. Ginawang policy ni Pangulong Marcos ang paghikayat na lumabas ng bansa ang mga Pilipino upang buhayin ang ekonomiya. Dahil sa kawalan ng hanapbuhay at kahirapan, at pinaigting pa ng policies ng gobyerno, libu-libong mga Pinoy ang nakipagsapalaran abroad. Pansamantala lang sana ang policies ni Marcos, pero mula nang time na iyon, palaki na nang palaki ang rate ng labor migration. Dinagdagan pa ito ng pagpatupad ng Martial Law noong 1972 na nagbunga ng kawalan ng katiyakan sa kinabukasan ng ordinaryong mga Pilipino - kaya't marami pa ang nagsialisan. Patuloy na na-encourage ang mga Pinoy na mag-abroad pagkatapos mapaalis si Marcos. Bunsod ito ng pag-unlad sa ekonomiya ng mga karatig-bansa ng Pilipinas, ng pagbangon ng Arab countries mula sa oil crisis, at sa mas maluwag na immigration policies ng maraming mga bansa na epekto ng globalization. Kasabay ng mga pakikipagsapalaran na ito, libu-libong mga Pinay din ang nagsiluwasan para makapaghanapbuhay sa Italy, Spain, Greece, at mga kalapit nilang bansa, at doon namasukan sila bilang mga kasambahay. - 146 -
Naging pabor din sa kababaihan ang dekada 80, dahil sa pagtapos ng mga contruction programs sa Middle East at pag-unlad ng ekonomiya ng ilang Asian countries. Dito nabuksan ang Hong Kong, Japan, Korea, Singapore, at Taiwan, kung saan hindi na lamang domestic workers and hina-hire, kundi kasama na sa ibang mga pormal trabaho. Skilled workers naman ang hanap sa ibang bansa pagpasok ng 1990s. Naging malaki ang demand sa mga health care workers, nurses, pati na rin mga nasa IT. Then, tumaas pa lalo ang number ng mga babaeng OFWs, mga entertainers, domestic workers, at teachers. Lalo pang dumarami ang mga OFWs sa paglipas ng panahon. Kaya't nalikha rin ang napakaraming mga batas na nagre-regulate at nagsusulong ng mga kapakanan ng Pilipinong manggagawa sa ibang bansa. Sa muli, mahalagang tingnan ang malaking ambag ng mga OFWs sa pagpapanatili ng ekonomiya ng Pilipinas - sa pamamagitan ng mga remittances nila sa kanilang mga pamilya, upang maitaguyod ang edukasyon ng mga anak, makapagpundar ng kabuhayan, upang matiyak ang darating na bukas. Tunay nga na isang pakikipagsapalaran ang paghahanapbuhay sa ibang bansa. Babakahin ang pagkakaiba sa kultura, wika, paniniwala, ang layo sa mga mahal sa buhay, ang tiyak na kalungkutan at iba pang mga uri ng pangamba, para sa mas maginhawang buhay. Taimtim na dasal at malalim na hangarin sana natin matapos din ang diasporang ito, ang paglalakbay ng mga Pilipino. May wakas din ito. Unahin natin ang pag-empower ng ating mga sarili bilang mga OFWs. Maaaring unang hakbang sa self-empowerment na ito ang pagbatid, pag-unawa, at pag-maximize sa mga government services na nakalaan para sa atin. May nakalaan sa iyo. - 147 -
After all, di ba, OFW Ako, I know my benefits. Dyos mabalos! Maraming salamat! - 148 -
ANNEX 1 - MGA ORGANIZATIONS NA TUMUTULONG SA MGA OVERSEAS FILIPINOS HINDI LAMANG ANG gobyerno ang maaaring lapitan sa oras na kailangan mo ng tulong, lingap, gabay, o agarang aksyon. Nanriyan ang napakaraming mga organizations na maaari mong pagdulugan kung ikaw ay may suliraning related sa iyong pagiging OFW. Narito ang ilang aktibong institutions na nakafocus sa kapakanan ng mga OFWs: Blas F. Ople Policy Center and Training Institute Address 2295 Wycliff Townhomes Roberts Street, Pasay 1300 Metro Manila Telephone +632 833 9562 Email Apostleship of the Seas Address Pius XII Catholic Center 1175 United Nations Avenue Paco, Manila 1002 Philippines - 149 -
Telephone +632 527 0337 +632 5272638 Telefax Email Center for Migrant Advocacy Address Rm. 205, CRM Building 3 106 Kamias Road Quezon City 1102 Philippines Telephone +632 990 5140 +632 369 0078 Telefax cma@cmaphils.net Email Migrante International Address 150A Ermin Garcia St. Brgy. E. Rodriguez, Cubao Quezon City, Philippines +632 936 0162 +63 921 270 9079 Telefax Mobile Email Kanlungan Centre Foundation, Inc. Address #77 K-10th Street, Kamias Quezon City 1102 Philippines +632 928 2384 Telefax Email Center for Overseas Workers Address 1043 Aurora Blvd, Quezon City 1100 Metro Manila +632 913 6439 Telephone - 150 -
Philippine Migrants Rights Watch Address Unit 3, 3rd Floor Bocobo Commercial Center 1253 J. Bocobo cor Padre Faura Sts. Ermita, Manila Telephone +632 526 9098 +632 526 9101 Fax pmrw@pmrw.org.ph Email Unlad Kabayan (Migrants Social Enterprise) Address 3F Room-9, UCCP Building #877 EDSA West Triangle Quezon City 1101 Philippines Telephone +632 794 1379 +632 433 1292 Telefax info@unladkabayan.org Email Atikha Overseas Workers and Communities Initiative, Inc. Green Valley Subdivision Address San Francisco San Pablo City Laguna 4000 Philippines Telephone +6349 521 2194 +63917 569 1031 Mobile atikha@atikha.org Email - 151 -
Kapisanan ng mga Kamag-anak ng Migranteng Manggagawang Pilipino, Inc. 70B, Matahimik Street Address Teacher's Village Diliman, Quezon City 1100 Metro Manila Telephone +632 435 4584 +632 921 5810 Telefax kakammpi@skyinet.net Email - 152 -
ANNEX 2 - MGA EMBASSIES/CONSULATES NG PILIPINAS AT MGA TANGGAPAN NG GOBYERNO Department of Foreign Affairs 2330 Roxas Boulevard Pasay City, Philippines Telephone (632) 834-4000 (632) 834-3000 (632) 556 0000 (For Passport, Authentication, & Other Consular Inquiries) PHILIPPINE EMBASSIES AND CONSULATES ARGENTINE REPUBLIC (with concurrent jurisdiction over the Pluri-national State of Bolivia, the Republic of Paraguay and the Oriental Republic of Uruguay) Lidoro Quinteros 1386 (C1428BXR) Buenos Aires, ARGENTINA Tel. Nos.(+5411) 4782-4752, 4786-7500, 4786-7666 Fax No. (+5411) 4788-9692 buenosaires.pe@dfa.gov.ph - 153 -
AUSTRALIA (Republic of Nauru, Vanuatu, and Tuvalu) 1 Moonah Place, Yarralumla, Canberra, A.C.T. 2600 P.O. Box 3297, Manuka, A.C.T. 2603 Canberra, AUSTRALIA Tel. Nos. (+612) 6273-2535/ 2536/ 5718/ 5719/ Fax No. (+612) 6273 3984 Duty Officer: +61-408-735-383 canberra.pe@dfa.gov.ph cbrpe@philembassy.org.au AUSTRIA Laurenzerberg 2/2/ZWG A-1010 Vienna, AUSTRIA Tel. Nos. (+431) 533-2401 Fax No. (+431) 533-2401 /24 Emergency No: (+43-6991) 232-2034 vienna.pe@dfa.gov.ph office@philippine-embassy.at BAHRAIN Villa No. 992, Road No. 3119, New Zinj Manama , Kingdom of Bahrain P.O. Box 26681, Manama , Kingdom of Bahrain Tel. No. (+973) 1725-0990 Fax No. (+973) 1725-8583 manama.pe@dfa.gov.ph PEOPLE'S REPUBLIC OF BANGLADESH (with concurrent jurisdiction over the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka and the Republic of Maldives.) House No. 17, Road No. 7, Baridhara, Dhaka 1212 Tel. No. (+8802) 988-1590 to 93; 9896117 Hotline : (+880-191) 547-7731 Fax No. (+8802) 882-3686 dhaka.pe@dfa.gov.ph - 154 -
BELGIUM Luxembourg, Committee of European Communities, and Council of the European Union 297 Avenue Moliere, Brussels, 1050 BELGIUM Tel No. (+322) 340-3377 to 78 Duty Officer : (+32-488) 609-177 Fax No. (+322) 345-64-25 brussels.pe@dfa.gov.ph brussels@philembassy.be BRAZIL SEN, Avenida das Nacoes, Lote 01 Brasilia, D.F. CEP: 70431-900, BRAZIL Tel. No. (+5561) 3224-8694 3223-5143 Fax No. (+5561) 3226-7411 brasilia.pe@dfa.gov.ph BRUNEI DARUSSALAM No. 17 Simpang 126, Km. 2, Jalan Tutong, Post Code BA 2111, Bandar Seri Begawan, P.O. Box 3025 BSB 1930 Negara, Brunei Darossalam Tel. No. (+673) 224-1465, 224-1466, 223-8845, 222-0781 Consular Hotline: (+673) 871-4881 Labor Hotline: (+673) 883-0933 Fax No. (+673) 223-7707 brunei.pe@dfa.gov.ph bruneipe@brunet.bn - 155 -
CAMBODIA House No. 15, Street 422, Sangkat Tonle Bassac, Khan Chamkarmon, Phnom Penh, Kingdom of Cambodia Tel. No. (+855-23) 222-203; 222-204 Fax No. (855-23) 215-143 Mobile (ATN & Consular Services) (855-77) 777-900 phnompenh.pe@dfa.gov.ph CANADA 130 Albert Street, Suite 606 Ottawa, Ontario, K1P 5G4 Canada Tel. No. (+613) 233-1121 Fax No. (+613) 233-4165 Duty Officer: (+613) 614-2846 CHILE Felix de Amesti No. 367, Las Condes, Santiago, CHILE Tel. No. (+562) 208-1313, 208-1939 Fax No. (+562) 208-1400 Hotline: (+562) 228-1670 embassyphil@vtr.net embafilsantiago@vtr.net CHINA 23 Xiu Shui Bei Jie, Jian Guo Men Wai, Beijing, 100600 People's Republic of China Tel. No. (+8610) 6532-2518; 6532-2451; 6532-1872 Fax No. (+8610) 6532-3761; 6532-1921 (Consular Section) ATN Hotline (Mobile Phone): (+86) 13911180495 beijing.pe@dfa.gov.ph - 156 -
CUBA Dominican Republic, Haiti, and Jamaica Quinta Avenida, No. 2207 Esq. a 24 Miramar, Havana, CUBA Tel. Nos. (+537) 204-1372; 204-1551; 204-1553 Telefax No. (+537) 204-2915 havana.pe@dfa.gov.ph philhavpe@enet.cu CZECH REPUBLIC Senovazne Namesti 8, 110 00, Prague 1, Czech Republic Tel. Nos. (+420) 224-216397 / 224-216385 Duty Officer(+420) 607-850-764 Fax No. (420) 224-216390 prague.pe@dfa.gov.ph EGYPT Road 200, Villa 28 Degla, Maadi, Cairo ARAB REPUBLIC OF EGYPT Tel. Nos. (+202) 2521-3062/ 3064/ 3065 ATN No.: (+2012) 743-6472 Fax No. (+202) 2521- 3048 cairope@tedata.net.eg cairo.pe@dfa.gov.ph FINLAND 4th Floor Keskuskatu 1 B, 00100 Helsinki, Finland Tel. No. : (+358) (09) 68298500 Fax No. : (+358) (09) 68298518 helsinki.pe@dfa.gov.ph admin@helsinkipe.org - 157 -
FRANCE (Principality of Monaco) 4 Hameau de Boulainvilliers 45 Rue du Ranelagh 75016 Paris, FRANCE Tel. Nos. (+331) 4414-5700 4414-5701/2 (consular) / 4414-5710 (cultural) 4414-5711 (political/economic) Duty Officer: (+336) 2059-2515 Fax No. (+331) 4647-5600 paris.pe@dfa.gov.ph ambaphilparis@wanadoo.fr GERMANY Uhlandstrasse 97, 10715 Berlin Federal Republic of Germany Tel. No. (+49-(0) 30) 864-9500, 864-5023/26 (Consular), 8649-5021 (Administration) Duty Officer: (49 (0)173) 521-5703 Fax No. (49 (0) 30) 873-2551 berlin.pe@dfa.gov.ph berlinpe@t-online.de GREECE (Hellenic Republic with concurrent jurisdiction over the Republic of Cyprus) 26 Antheon Street, Paleo Psychico 154-52 Athens, Greece Tel. Nos. (+30210) 672-1883, 672-1837 Duty Officer: (+30-697) 968-2921 Fax No. (+30210) 672-1872 athens.pe@dfa.gov.ph athenspe@otenet.gr - 158 -
HUNGARY (with concurrent jurisdiction over Bosnia and Herzegovina, Montenegro and Republic of Serbia, was designated in concurrent capacity as envoy to Romania, Republic of Bulgaria and Republic of Moldova) 1026 Budapest , Gabor Aron utca 58 Budapest, Hungary Tel. Nos. (+36-1) 391-4300 Duty Officer: (+36-30) 202-1760 Fax No. (+36-1) 200-5528 budapest.pe@dfa.gov.ph consular.ph @mail.datanet.hu phbuda@mail.datanet.hu INDIA 50-N Nyaya Marg. Chanakyapuri, New Delhi 110021, India Tel. Nos. (+9111) 2688-9091; 2611-0152 2410-1120; 2688-8838 Duty Officer: (+91) 9910797014 Fax No. (+9111) 2687-6401 newdelhipe@bol.net.in INDONESIA #25 Jalan Imam Bonjol Menteng 10310 Jakarta Pusat, Jakarta, Indonesia Phone: +62-21-310-0334 Fax: +62-21-315-1167 jakarta.pe@dfa.gov.ph phjkt@indo.net.id IRAN (with concurrent jurisdiction over the Republic of Turkmenistan and the Republic of Uzbekistan) No. 5 Khayyam Street corner Fareshteh Valie-Asr Avenue, Tehran, IRAN Tel. Nos.(+9821) 2266-8774 to 76 - 159 -
Fax No. (+9821) 2266-8990 Hotline: (+98) 912-213-6801 / 935-805-8169 tehran.pe@dfa.gov.ph IRAQ House No. 4 Zukak No. 22, Mahalat 915 Hay Al-Jamia, Al-Jadriyah, P.O. Box 3236 Baghdad, Iraq Tel. No. (+9641) 778-2247 / MCI No. (+1914) 360-5098 Satellite Phone No. (+88216) 6322-5158 Fax No.: (+9626) 592-4083 BAGHDAD SATELLITE OFFICE IN AMMAN Flat No. 5 Bldg. 14, Nida Al-Nimer Street (near 5th Circle) North Abdoun, Amman, JORDAN Tel No. (+962-777) 108-274 baghdad.pe@dfa.gov.ph IRELAND Fitzwilliam Business Centre G03, 77 Sir John Rogerson's Quay Dublin 2, IRELAND Tel. No. (+353 1) 640 1946 Fax No. (+353 1) 640 1945 dublin.pe@dfa.gov.ph office@philembassydublin.ie ISRAEL No. 18 Bnei Dan Street, Tel-Aviv, 62260 ISRAEL Tel. Nos. (+9723) 601-0500 Duty Officer: (+972-54) 466-1188 Fax No. (+9723) 604-1038 telaviv.pe@dfa.gov.ph filembis@netvision.net.il - 160 -
ITALY Rome Viale delle Medaglie d'Oro 112-114, 00136 Rome, Italy Tel. Nos. (+3906) 3974-6621 Fax No. (+3906) 3974-0872 Duty Officer's MP: (+39) 328-690-7613 rome.pe@dfa.gov.ph Vatican Via Paolo VI, 29, 00193 Rome, Italy Tel. No. (+39-06) 6830-8020: 683-3205 Fax No. (+39-06) 683-4076 ATN No. (+39-06) 688-9219 vatican.pe@dfa.gov.ph embholysee@philvatican.it JAPAN 5-15-5, Roppongi Minato-ku; Tokyo 106-8537, Japan Tel. no. (+813) 5562-1600 to 05 (except 03) Fax No. (+813) 5562-1603 PC PLUS No: (813) 5562-1570 tokyo.pe@dfa.gov.ph HASHEMITE KINGDOM OF JORDAN with concurrent jurisdiction over the Palestine Republic No. 5 Salem Al Batarseh St., Al Sahel Area Wadi Al Seir, Amman, Hashemite Kingdom of JORDAN Tel No. (+962-6) 592-3748, 592-9402, 592-9403 Fax No.(+962-6) 592-3744 / MP: (962-777) 435-435 amman.pe@dfa.gov.ph ammanpe@orange.jo - 161 -
KENYA State House Road (next to Hillcrest College) P.O. Box 47941, 00100 Nairobi Tel. No. (+25420) 272-5310 Fax No. (+25420) 272-5316 nairobi.pe@dfa.gov.ph nairobipe@philembassy.or KOREA (REPUBLIC OF) 5-1 Itaewon-2 dong, Yongsan-Gu Seoul 140-200, Republic of Korea Tel. Nos. (+822) 796-7387 to 89 Duty Officer: (+822) 796-2403 Fax No. (+822) 796-0827 seoul.pe@dfa.gov.ph KUWAIT Area 7, Street 103 Villa No. 503 Jabriya P.O. Box 26288 Safat 13123, State of Kuwait Tel. Nos. (+965) 534-9099; 534 5762 Hotline:( +965) 6518-4433 Fax No. (+965) 532-9319 kuwait.pe@dfa.gov.ph LAOS Ban Saphanthong Kang, Sisattanak District, Vientiane, Lao PDR P.O. Box 2415 Tel Nos. (+85621) 452-490 / 491 - 162 -
Fax No. (+85621) 452-493 vientiane.pe@dfa.gov.ph LEBANON Building No. 29, Plot No. 511, Charles Malik Avenue Across Roadster Diner, Achrafieh, Beirut Lebanon P.O. Box No. 136631, Beirut, Lebanon Tel. Nos.(+9611) 212-001 to 3 Fax No. (+9611) 212-004 Hotline: (+9613) 859-430 beirutpe@dfa.gov.ph GREAT SOCIALIST PEOPLE'S LIBYAN ARAB JAMAHIRIYA with concurrent jurisdiction over the Republic of Algeria The Republic of Chad The Republic of Mali The Republic of Malta The Islamic Republic of Mauritania The Republic of Niger The Tunisian Republic KM 7 Gargaresh Road, Abu Nawas P.O. Box 12508, Tripoli, Libya (G.S.P.L.A.J.) Tel No. (+21821) 483-3966 / 484-1582 Fax No. (+21821) 483-6158 tripoli.pe@dfa.gov.ph tripoli_pe76@lttnet.net MALAYSIA No. 1 Jalan Changkat Kia Peng 50450 Kuala Lumpur, Malaysia Tel. Nos. (+603) 2148 4233; 2148 4654; 2148 4682 & 2148 9989 Duty Officer: (+6017) 347-5487 kuala.pe@dfa.gov.ph webmaster@philembassykl.org.my - 163 -
MEXICO (with concurrent jurisdiction over Belize, the Republic of Costa Rica, the Republic of El Salvador, the Republic of Guatemala, the Republic of Honduras, the Republic of Nicaragua, the Republic of Panama, the Bolivarian Republic of Venezuela, the Dominican Republic and the Republic of Cuba) Rio Rhin #56 Colonia Cuauhtemoc Delegacion Cuauhtemoc C.P. 06500 Mexico Distrito Federal Tel. Nos. (+5255) 5202-8456 / 9360 Fax No. (+5255) 5202-8403 ambamexi@alestra.net.mx MYANMAR No. 50 Saya San Road, Bahan Township, Yangon, Union of Myanmar Tel. Nos. (951) 558-149 to 151 Fax No. (951) 558-154 yangon.pe@dfa.gov.ph yangonpe@mptmail.net.mm KINGDOM OF NETHERLANDS Laan Copes Van Cattenburch 125 2585 EZ, The Hague, The Netherlands Tel. Nos. (+3170) 360-4820; 360-4821 & 365-8566 Duty Officer: (+3165) 261-1079 Fax No. (+3170) 356-0030 thehague.pe@dfa.gov.ph thehague@philembassy.nl Website: NEW ZEALAND Fiji, Tonga, and Samoa 50 Hobson Street, Thorndon, Wellington, New Zealand P.O. Box 12-042, Tel. Nos. (+644) 472-9848; 472-9921 Fax No. (+644) 472-5170 - 164 -
Hotline: (+64) 027-290-9765 embassy@wellington-pe.co.nz NIGERIA with concurrent jurisdiction over the Republic of Benin, Burkina Faso, the Republic of Cameroon, the Republic of Cape Verde, the Central African Republic, the Republic of Cote d'lvoire, the Republic of Equatorial Guinea, the Gabonese Republic, the Republic of Gambia, the Republic of Ghana, the Republic of Guinea, the Republic of Guinea-Bissau, the Republic of Liberia, Sao Tome & Principe, the Republic of Senegal, the Republic of Sierra Leone and Togo No. 2 Kainji St., corner Lake Chad Crescent Maitama District, FCT Abuja, Federal Republic of Nigeria Hotline: (+234) 8051752187 abuja_pe@yahoo.co.uk philemb_abuja@yahoo.co.uk KINGDOM OF NORWAY (with concurrent jurisdiction over the Republic of Iceland and the Kingdom of Denmark was designated in concurrent capacity as envoy to Republic of Finland and Kingdom of Sweden) 4th Flr. Nedre Vollgate 5, 0158 Oslo, Norway P.O. Box 322 Sentrum, 0103 Oslo, Norway Tel. Nos. (+47) 224-00900 Duty Officer: (+47) 9500-1072 Fax No. (+47) 2241-7401 oslo.pe@dfa.gov.ph ambassador@philembassy.no OMAN Building No.1041/1043, Way No. 3015, Al Kharijya St., Shatti Al Qurum, Muscat, Sultanate of Oman P.O. Box No. 420 Madinat Qaboos Postal Code 115, Muscat, Sultanate of Oman Tel. Nos. (+96824) 605-140 / 143 / 335 - 165 -
695-359 / 696-641 Fax No. (+96824) 605-176 muscat.pe@dfa.gov.ph muscatpe@omantel.net.om PAKISTAN (with concurrent jurisdiction over the Islamic Republic of Afghanistan, the Kyrgyz Republic, the Republic of Kazakhstan, and the Republic of Tajikistan) House No. 12, Street No. 12, F/2, Islamabad P.O. Box 1052, Islamabad, Pakistan Tel. Nos.(+9251) 265-3661;265-3662; 265-3664 Fax No. (+9251) 265-3665 PALAU 2nd Flr, Minami Bldg. Iyebukel, Koror, Republic of Palau 96940 P.O. Box 1447 Tel. Nos. (+680) 488 5077 / 5482 Fax No. (+680) 488-6310 PAPUA NEW GUINEA Lot 1, Section 440, Islander Village, Hohola, NCD Papua New Guinea P.O. Box 5916, Boroko, NCD Papua New Guinea Tel. Nos. (+675) 325-6577; 325 6414 Fax No. (+675) 323-1803 pompe@datec.net.pg REPUBLIC OF POLAND (concurrent capacity as envoy to Republic of Estonia, Republic of Latvia and Republic of Lithuania.) Lentza 11, Warsaw, Poland Tel. No.: (+48) 22- 490-2025 Fax No.: (+48) 602-541-012 Mobile No. (+48) 694-736-488 - 166 -
warsaw.pe@dfa.gov.ph PORTUGAL Rua Braamcamp 13, 5 andar 1250-049 Lisbon, Portugal Tel No.: (+351) 216-083274; 216-083276; 216-083277 Fax No.: (+351) 216-083251 lisbon.pe@dfa.gov.ph QATAR Villa # 7 A1 Eithar Street, Saha 2, West Bay Area Doha, State of Qatar P.O. Box No. 24900 Tel. Nos. (+974) 4483-1585 VOIP: +1-908-316-5800 Fax No. (+974) 4483-1595 ATN Direct Line: (+974) 4483-2560 doha.pe@dfa.gov.ph ROMANIA Strada Carol Davila nr 105-107, Etajul 5, Apt. 10 and 11, Sector 5 Bucharest 050456 Romania Tel. Nos. (+4021) 319-8252 / 319-8254 / 319-8256 Fax No. (+4021) 319-8253 ATN 24-hour Hotline: +(40) 7263-70988 bucharest.pe@dfa.gov.ph bucharestpe@rdsmail.ro THE RUSSIAN FEDERATION (with concurrent jurisdiction over the Republic of Armenia, Republic of Belarus, and Republic of Ukraine) Karmanitsky Peruoulok 6/8 121099 Moscow, Russian Federation Tel. No. (+7499) 241-0563 to 65; 241-2586 - 167 -
Fax No. (+7499) 241-2630 moscow.pe@dfa.gov.ph moscowpe@stream.ru SAUDI ARABIA D3 Collector Road C, Diplomatic Quarter, P.O. Box 94366, Riyadh 11693 KSA Tel. Nos.(+9661) 482-3615, 482-0507, 482-1801, 482-3816, 482-4354,488-0835, 482-0474, 480-3662 Fax No. (+9661) 488-3945 / 482-1856 riyadh.pe@dfa.gov.ph filembry@sbm.net.sa SINGAPORE 20 Nassim Road, Singapore 258395 Tel. Nos. (+65) 6737-3977 Fax No. (+65) 6733-9544 Duty Officer: (+65) 9072-2797 singapore.pe@dfa.gov.ph php@pacific.net.sg SOUTH AFRICA with concurrent jurisdiction over: Republic of Angola Republic of Botswana Kingdom of Lesotho Republic of Mozambique Republic of Namibia Kingdom of Swaziland Republic of Zambia Republic of Zimbabwe 54 Nicolson St., Muckleneuk, 0181, Pretoria, South Africa P.O. Box 2562, Brooklyn Square 0075, Pretoria Tel. Nos.(+2712) 346-0451/2; 346-2468 Fax No. (+2712) 346-0454; 346-3582 - 168 -
Emegency No.: (+2782) 556-9935 pretoria.pe@dfa.gov.ph pretoriape@mweb.co.za pretoria2@mweb.co.za SPAIN (with concurrent jurisdiction over the Principality of Andorra) Calle Guadalquivir 6 (Consular Section) 28002 Madrid, Spain Tel. Nos. (+3491) 782-3830 Fax No. (+3491) 411-6606 madridpe@terra.es consular@madridpe.org Website: SWEDEN Skeppsbron 20, 1 tr 111 30, Stockholm, Sweden P.O. Box 2219, 103 15 Stockholm, Sweden Tel. Nos. (+468) 235-665; 209-129-230-606 Duty Officer: (+4670) 947-2358 Fax No. (+468) 140-714 stockholm.pe@dfa.gov.ph stockholm@philembassy.se SWITZERLAND (Liechstenstein) Kirchenfeldstrasse 73-75 3005 Berne, Switzerland Tel. Nos. (+4131) 350-1717 Fax No. (+4131) 352-2602 Duty Officer: (+41 079) 542-1992 berne.pe@dfa.gov.ph berne_pe@bluewin.ch info@philembassyberne.ch - 169 -
SYRIAN ARAB REPUBLIC Hamzeh bin Al Mutaleb St. Building No. 56, West Mezzeh Area, Damascus, Syrian Arab Republic Tel No. (+963-11) 613-2626 Fax No. (963-11) 611-0152 TIMOR LESTE Rua Gov. Serpa Rosa, Bairo Farol Dili, Timor-Leste P.O. Box 178 Tel. No. (+670) 331-0407/8; 332-2347 Fax No. (+670) 331-0407 THAILAND 760 Sukhumvit Road, cor. Soi Philippines (Soi 30/1) Bangkok 10110, Kingdom of Thailand Tel. Nos. (+662) 259-0139 to 40; 258-5401 Hotline : (+668) 992-659-54 Fax No. (+662) 259-2809 / 259-7373 bangkok.pe@dfa.gov.ph TURKEY (with concurrent jurisdiction over Georgia and the Republic of Azerbaijan) No. 56 Mahatma Gandhi Caddesi, Gazi Osman Pasa 06700, Ankara, Turkey Tel. Nos. (+90312) 446-5831; 447-0350 Fax No. (+90312) 4465733 Satellite Phone: (+90-592) 211-1779 ankara.pe@dfa.gov.ph - 170 -
UNITED ARAB EMIRATES Villa No. 2 Street No. 5, Sector 35, Zone 1 Madinat Zayed P.O. Box 3215 Abu Dhabi, UAE Tel. Nos. (+9712) 639-0006 Fax No. (+9712) 639-0002 abudhabipe@dfa.gov.ph auhpe@philembassy.ae UNITED KINGDOM OF GREAT BRITAIN AND NORTHERN IRELAND 6-8 Suffolk Street, London SW1Y 4HG United Kingdom of Great Britain Tel. Nos. (+44207) 451-1800 MP: (+44780) 279-0695 Fax No. (+44207) 930-9787 london.pe@dfa.gov.ph UNITED STATES OF AMERICA (with concurrent jurisdiction over the United States Virgin Islands, Grenada and the Commonwealth of Puerto Rico, was designated in concurrent capacity as envoy to the Republic of Trinidad and Tobago, Commonwealth of Jamaica and Republic of Haiti) 1600 Massachusetts Avenue NW, Washington D.C. 20036, U.S.A. Tel. No. (+1-202) 467-9300; 467-9363 Fax No. (+1-202) 328-7614; 467 9417 Duty Officer: 368-2767 washington.pe@dfa.gov.ph VENEZUELA Quinta Filipinas, 5ta Transversal Entre Cuarta y Quinta Avenida, Urbanizacion de Altamira Municipio de Chacao, Caracas, - 171 -
Venezuela 1060 Tel Nos. (+58212) 267-8873 / 266-4122 / 4731 266-7709 (Direct Line) Fax No : (+58212) 266-6443 VIETNAM 27-B Tran Hung Dao Street, Hanoi, SOCIALIST REPUBLIC OF VIETNAM Tel. Nos. (+844) 3943-7873/ 3849/ 4493 / 7948 / 9826 Fax No. (+844) 3943-5760 Duty Officer: (+8490) 412-6164 SOCIAL SECURITY SYSTEM SSS Contact Numbers SSS Trunkline No. (632) 920-6401 SSS Call Center: 920-6446 to 55 IVRS: 917-7777 Toll-Free No.: 1-800-10-2255777 SSS Email: member_relations@sss.gov.ph SS Facebook: International Toll-Free Nos.: Asia Hongkong: 001-800-0225-5777 Singapore: 001-800-0225-5777 Malaysia: 00-800-0225-5777 Taiwan: 00-800-0225-5777 Brunei: 801-4275 Middle East - 172 -
Qatar: 00800-100-260 UAE: 800-0630-0038 Saudi Arabia: 800-863-0022 Bahrain: 8000-6094 Europe Italy: 00-800-0225-5777 UK: 00-800-0225-5777 PHILHEALTH Call Center: (+632) 441-7442 Trunkline: (+632) 441-7444 Textline:0917-898-7442 (PHIC) actioncenter@philhealth.gov.ph PAG-IBIG FUND Call Center: (+632) 724-4244 Technical Education and Skills Development Authority (TESDA) Hotline (Text Only) Email (02) 888-5641 to 46 09174794370 (Globe) contactcenter@tesda.gov.ph Department of Labor and Employment (DOLE) DOLE Building, Muralla Wing cor. General Luna St., Intramuros, Manila, 1002, Philippines DOLE Call Center 1349 - 173 -