J
PHILIPPINE JOURNAL OF UNGUISTICS Volume 19, Number 2 December 1988 ANG NATATANGING GAMIT NG FILIPINO SA IBA'T-IBANG LARANGAN NELLY I. CUBAR University of the Philippines 1. INTRODUKSVON Matagal-tagal nang laganap ang tinatawag na 'English for Specific Purposes', marahil mga labing-limang taon na, sa larangan ng pagtuturo ng wikang Ingles. Ang tatalakayin ko sa papel na ito ay 'Filipino for Specific Purposes', 0 'Ang Natatanging Gamit ng Filipino sa Iba't-ibang Larangan'. Bagaman maraming mga libro at artikulong nabasa kong nauukol sa 'English for Specific Purposes', masasabi ko na medyo kaiba ang mga tuntunin na gagamitin ko sa pagtalakay ng paksang 'Ang Gamit ng Filipino sa Iba't ibang Larangan'. Totoo ngang may ilang mga makabuluhang tuntunin sa 'English for Specific Purposes' na pinagbatayan ko sa papel na ito, ngunit ang lapit ko ay iyong tinatawag na principled eclecticism 0 maayos na pagpipili ng mga tuntunin. Iniangkop ko ang ilang makabuluhang tuntunin sa mga suliraning tiyak matatagpuan natin sa pag gamit ng Filipino bilang wikang panturo sa iba't-ibang larangan sa iba't-ibang antas ng ating edukasyon. Kaya hindi dapat sabihing gaya-gaya lang (0 may band-wagon mentality) sa paggamit ng mga paraan na ginagamit sa pagtuturo ng wikang Ingles. May katotohanang maililipat ang ilang tuntunin sa pagtuturo ng isang wika sa ibang wika. Ang pangkalahatang pagtuturo ng isang wika ay batay sa wika mismo bilang paksa at layunin ng kurso. Sa pagtuturo naman nang isang wika bilang midyum sa iba't-ibang larangan, ipinagpapalagay na ang estudyante ay may pangkalahatang kaalaman na ang isang wika at ang layunin ay magamit niya sa isang larangan 0 disipllna ng pag-aaral, Sa ngayon masasabi na ang pangkalahatang pagtuturo ng isang wika ay naiiba sa pagtuturo ng isang wika bilang midyum sa iba't-ibang larangan sa tatlong bagay: (1) ang konsep tong nauukol sa kahusayan sakomunikasyon, (2) ang konseptong nauukol sa pagtuturo ng kahusayan sa komunikasyon, at (3) discourse analysis 0 pagsusuri ng iba't-ibang paraan sa pagtalakay. . Maaaring uriin sa tatlo ang mga natatanging gamit ng wika: (1) iyong nauukol sa mga kakailanganin sa iba't-ibang trabaho (occupationalrequirements), (2) mga programa 103
CUBAR·· sa pagsasanay ng iba't-ibang bokeysyon (vocational trainingprograms), at (3) mga pag aaral pang-akademiko. Ang bibigyan kong tuon sa papel na ito ay ang natatanging gamit ng Filipino sa iba't-ibang larangang pang-akademiko, Naniniwala ako na ang hangaring magamit ang Filipino bilang pangunahing midyum ng pagtuturo mula sa paaralang primarya hanggang tersyari ay hindi ganap na matutupad kung hindi mapapatunayan na ang Filipino ay tunay na maaaring gamitin sa iba't-ibang larangang pang-akademiko. Pag nangyari na ito, magkakaroon na ng insen tibong gamitin ang Filipino sa elementari at sa hayskul. At pag nangyari. na ito, lalong magiging mahusay ang kahandaan ng ating mga estudyanteng may ambisyong mag-aral sa unibersidad. Bago ko umpisahan ang pagtalakay ng ilang mahalagang tuntunin sa natatanging gamit ng Filipino sa iba't-ibang larangan,may dalawang palagay (assumption) na pinag batayan ko sa papel na ito: (1) Sa antas ng tersyari, may kaalaman na ang mga estudyante tungkol sa gramatika ng wikang Filipino at medyo may kahusayan na sila sa paggamit ng Filipino, bagaman angkahusayan na ito ay di-Iantad 0 passive. (2) Ang mga estudyante ay may kaunting kaalaman na tungkol sa isang larangan 0 may kakayahang matuto nito. Ang mga ilang bagay na babanggitin ko rito ay batay sa ilang taong kong pagtuturo ng pagbasa at pagsulat sa Filipino sa mga estudyante sa una at ikalawang taon sa Uniber sidad ng Filipinas, na ang mga larangan nila ay iba't-iba sa ilang pananaliksik ko tungkol sa pagtuturo nitong kursong ito. Atbatay sa mga ito malalagom ang mga isyu na maaaring saliksikin sa in te1ektwalisasyon ng Filipino. 2. PAGLALAHAD/PAGTALAKAY SA IBA'T-IBANG LARANGAN Alinsunod kay Widdowson ay may pangkalahatang batayan ang tinatawag nascien tificdiscourse (siyentipikong pagtalakay) at disciplinal discourse (pagtalakay sa iba't ibang disiplina )--ang tinatawag na universityofscience and disciplines. Ang mga gamiting paraan, pag-iisip at pag-uusisa sa iba't-ibang larangan, kahit na sa anong wika, ay halos magkakapareho. Ang mga ito ang tinatawag na linguistic operations katulad ng mga sumusunod: (1) paglalarawan (describing), (2) paghuhula (predicting), (3) pagpapalagay (hypothesizing), (4) pag-iisip ng dahilan at result a (speculating the causeand result), (5) pagpapaliwanag ng mga resultang naobserbahan taccoumingforobserved results), at (6) pagbibigay ng konklusyon (giving conclusions). Ang estudyante sa kahit ano mang di siplina ay dapat makapaggamit ng iba't-ibang kombinasyon nitong mga language opera tions (0 paraansa pag-iisip at pag-uusisa). Maiiba lamang angtextualization (paggamit ng mga salita, parirala, at pangungusap) na gagamitin sapagtalakay ng partikuiar na mga paksa sa iba't-ibang larangan. Makikita sa sumusunod na diagram ang pangkalahatang konsepto ng scientific discourse at disciplinal discourse, alinsunod kay Widdowson: ____ ~ientific Discou~e___ ________ ~ T EXT U A LIZ A T I 0 N----------::::-....",~----- I Japanese scientific text "'-.-------- ">: . / English scientific text French scientific text Filipino scientific text Etc. ~ Qisciplinal Course~ I. Japanese disciplinal text . ..-- I '<, ___ ___"'=,.....:::::..-_ T EXT U A LIZ A T ION __-=-""""' ~ . -: <, French disciplinal English disciplinal text Filipino disciplinal text text ------- Etc. 104 _ .". r !
\ ANG NATATANGING GAMIT NG FlUPINO Bawa't subdibisyon sa iba't-ibang disiplina ay magkakaroon ng natatanging bokabularyo. Ngunit hindi dapat itong problemahin dahil sa antas ng tersyari sa ngayon may kaalaman na ang mga estudyante ng ilang terminong kaugnay ng kanilang larangan, na una nilang nabasa sa wikang Ingles. Tiyak na magkakaroon ng mga problema tungkol sa mga terminong teknikal na walang katumbas sa Filipino. Kaya kailangan ng estan dardisasyon ng mga terminong teknikal. Maaaring gawin ito sa pagkakaroon ng istan dard sa ispeling at ang direksiyon nito ay tungo sa pag-aangkop ng pagbabaybay ng mga hiram nasalita sa ating sistema ng pagbabaybay upang mabigyan ang mga ito ng tatak Filipino. Isang gawaing lagi kong ibinibigay.sa mga klase ko sa pagbasa at pagsulat sa Filipino (Komunikasyon I at IV) ay ang pagsulat ng mga condensations (0 mga pina ikling sulatin) ng mga artikulong nasulat sa Ingles sa mga magazin at jornal katulad ng Asia Magazine, Bio-Science, Dialogue, Discover, Health, Medical Progress, National Geographic Magazine, New Scientist, Newsweek, Popular Science, Readers'Digest, Science, ScienceDigest, Science News, Scientific American, Time. Ang gawaing sumulat ng mga pinaikling sulatin ay napukaw ng ideya ni Ferguson tungkol sa intenranslatability: In the language field this takes the form of striving to render as ade quately and as effortlessly in one's own language that which is alreadyac curately and easily expressible in one or another crucial language of wider communication. . Ang pagpapaikli sa Filipino ng mga artikulong nasulat sa Ingles ay mahusay na pagsasanay sa pag-intindi ng mga importanteng mga bagay. Ang pagsasanay na ito ay nagpapatunay sa tuntunin ng intettranslatability. Mga Halimbawa 1. Mga pamagat na madaling isalin Choosing Your Child'sSex -- Pagpili ng Seks ng Iyong Anak Don't be Afraid to Dream -- Huwag kang Matakot Managinip Training the Mind to Heal -- Ang Pagsasanay sa Isip na Magpagaling Visionsthat Vanguish Cancer -- Mga Pananaw na Tumatalo sa Kanser 2. Mga pamagat na medyo binabago sa Filipino LickingtheSaltHabit-- Kung Paano Susupilin ang Labis na Paggamit ngAsin Helping Children Reach NewHeights -- Tulong sa Pagpapatangkad ng mga Bata How Smart Can Computers Get -- Hanggang Saan ang Katalinuhan ng Kompyuter Monitoring by Radio Waves -- Pagsusuri sa Pamamagitan ng Radio Waves 3. Mga terminong nagmula sa Greek o Latin anaesthetic -- pampamanhid anemia -- kakulangan sa dugo cenebral--ukolsautak progeria-- mabilis na pagtanda 4. Terminong binago ang pagbabaybay sa Filipino awtopsi (autopsy) kolesterol (cholesterol) istetoskop (stethoscope) terapi (therapy) . 105
CUBAR 5.Mga terminong nauukol sa mga espesyalista dermatologist -- isang espesyalista sa sakit sa balat pediatrician -- manggagamot ng mga sanggol orthopedist -- dalubhasa sa paggamot ng karamdaman sa buto volcanologist -- dalubhasa sa pag-aaral ng mga bulkan 6. Mga terminong nauukol sa seks moderate sa -- katamtamang seks overwhelming desire -- labis-Iabis na pagnanasa sexuality -- sekswalidad unwantedpregnancy -- hindi ginustong pagdadalantao 7. Iba pang mga terminong teknikal epidemic -- laganap na sakit evaporate --sumingaw infinity -- kawalang-hanggan lethal germs -- nakamamatay na mikrobyo 3. KATANGIAN NG WIKANG FILIPINO NA GINAGAMIT SA ILANG DISIPLINA Sa Appendix A makikita ang ilang halimbawa ng wikang Filipino sa sampung di siplina: antropolohiya, ekonomiks, fisheries, kasaysayan, sikolohiya, pilosopiya, sosyolohiya, kemistri,fisika, panitikan (kritisismo). Mapapansing may ilang katangian ang wikang ginagamit sa ilang disiplina: 1. 2. 3. .Impersonalna pahayag Inilagay (ng doktor) ang asido sa testtube. Nasa pangkasalukuyan ang pandiwa Pinalalamig ng tubig ang motor ng nakararaming kotse. Nasa passive voice (tinig balintiyak) ang maramisa pandiwa: sa pangkasalukuyan 0 kasama ng mga modal (maaari, dapat, kailangan, pwede, gusto, ibig, ayaw) (1) Hindi binabanggit ang tagaganap (aktor/agent). (2) Maraming impormasyon ang dala ng simuno sa passive voice (3) . 4. Sa pangkalahatan, nagagamit angpassive sa pagbigay ng impormasyon na kinakailangan sa paraang impersonal, masinop, at obhetibo. Ang relative clause (pamanggit na sugnay) ay ginagamit upang iwasan ang pagsulat ng sunod-sunod na maiikling pangungusap. Ang mas mahalagang impormasyon ay nasa main clause (pangunahing sugnay). Ang main clause ay madalas na naglalarawan ng resulta 0 nagpapatunay ng isang prinsipyo. Ang relative clause ay naglalarawan ng kalagayan at mga pangyayari. Natapon ang likidong kailangan. Natapon ang kailangang likido. Sa pangkalahatan, mapapansin na gamitin ang impersonal passive sa pormal na sulatin sa iba't-ibang larangan: Madalas talakayin ang tungkol sa lipunan -- ('Society is often discussed.') Dapat pansinin na -- ('It should be noted that--') Posibleng -- ('It is possible that--') 106 ....
ANG NATATANGING GAMlT NG FIUPINO Makatwirangipagpapalagay-- ('It is reasonable to conclude that--') KioikiJaJa -- ('It is recognized that--') Ipinagpapalagay-- ('It is supposed that--') Madalas pinagtatalunan -- ('It is often argued that--') Nakikita na -- ('It is seen that--') Kinaugaliannang paniwalaan-- ('It is customaryto believe that--') Maliwanagna -- ('It is obvious that--') Ipinakita na -- ('It was shownthat--') Ang pagkatuto ngFilipinoaynagiging mas matagurnpay kung iniuugnayito sa par tikular na larangan at sa mga uri ng discourse (talakayan). Nag-uumpisa sa mga halim bawa ngdiscourse ang pagsusuring istilo. Pinag-aaralan ang mgayunit panlingguwistika sa isangdiscourse. Masasabi na maypartikular na gamitang wikasa iba't-ibangdisiplina. Kailangangmalaman ngmga estudyante ang mga angkop na yunit panlingguwistika sa pamamagitan ng (1) analisis ng wikang ginagamit sa i1ang disiplina, (2) pagpili ng pinakagamitinna mga istruktura sa isang larangan, (3) sistematikongpagsasanay, at (4) mga karagdagang babasahin (supplementary readings). 4. KONKLUSYON Filipinosa iba't-ibangdisiplinabilang uri ngdiscourse--ang gamit ng Filipinosa mga pangkalahatangkonsepto, paraan, at mga prosesong kaugnay ng mga disiplina 0 larangan ng pag-uusisa na walang kinalaman sa kahit anong wika--iyong mga universal sets of concepts, methods, and processes. Itong mga natatanging gamitay nauukolsa pangkalahatanggamit pangkomunikasyon ng wika at ang mgaito ang bumubuo nguniverses ofdiscourse 0 ang pangkalahatang larangan ng talakayan. Ang discourse sa bawat wika ay may sariling katangian. Ito ay makikita sa sumusunod na diagram: Disiplina Paimbabaw na istruktura (mga partikular na katangian panliagguwistika) Malamh na istruktura (mga konsepto, paraan at proseso sa partikular na disiplina) Sa ngayon, di kapani-paniwalaang napakabilisna pag-unlad ng kaalaman sa iba't ibang disiplina.Tila mahirap maisalinangmgalibro tungkoldito--kayahindi pa rin natin ganap na mapalitan ng Filipino ang Inglesbilang wikangpanturo sa mga napakamaun lad na disiplina. Kayadapat pa rin magkasama-sama ang Filipinoat Inglesbilangwikang panturo sa tersyari lebel--complementary ang papel nitong dalawang wika. Sinasang ayunan ko ang sinabi ni Brother Andrew B. Gonzalez: For both [Filipino and English] the future lies in a more efficient use of limited time through a complementation of skills possible only if our Filipino and English teachers cooperate. Ito ay nagpapatibay sa aking karanasan sa paggamit ng mga artikulong nasulat sa Inglesbilangbatayan ng mga pinaiklingsulatinsa Filipino.Posible ito kung ang mga es tudyante ay may halos magkapareho ng kahusayansa Filipino at sa Ingles, na marahil medyo totoo sa Universityof the Philippines.Kinakailangandin ng titser sa Filipino na magkaroon ng kahusayansa dalawangwikangito. At kailangan din ipaalaala ko sa inyona matagal nang sinabi ni Dr. Bonifacio P. Sibayan na ang pag-unlad ng gamit ng Filipino sa iba't-ibang larangan ay dapat mag- 107
CUBAR umpisa sagraduate at undergraduate classes. Sa tersyari matatagpuan natin ang mga es tudyanteng may mahusay na pag-unawa ng mga konsepto sa kanilang larangan. Kaya kung marunong sila ng Filipino, sila rin ang makakapaglahad ng mga konseptong una nilang nabasa sa wikangIngles. Kung magagawa ito sa antas ng tersyari,lalo nang mag kakaroon ng insentibo ang mga titser at estudyante sa hayskulat elementari na gamitin ang Filipino. Kaya may mga ilang bagay kaugnay ng intelektuwalisasyon ng Filipino na dapat ipagpatuloyang pananaliksik:(1) pag-aaral ng mgalinguistic operations (paraan ng pag iisip at pag-uusisa) sa iba't-ibang disiplina, (2) mga suliraning nauukol sa inter trans/atobi/ity kaugnayng paggamit ng mga babasahing nasulat sa Ingles bilang batayan ng pagsulat ng mga babasahin sa Filipino, (3) pag-aaral ng interaksyon sa klase sa pag gamit ng Filipino sa iba't-ibang disiplina. Marahil sa masinsinangpag-aaral/pananalik sik batay sa tatlong nabanggit sa itaas, lalo nang malilinang ang natatanging gamit ng . Filipino sa iba't-ibang disiplina. SANGGUNIAN ALLEN, J.P.B. and H.G. WIDDOWSON. 1978. English in social studies. Oxford: Ox ford UniversityPress. Basic English for science. Teachers' book. 1978. Oxford: Oxford UDiversity Press. GONZALEZ, ANDREW B.,FSC. 1982. Keynoteaddress. Philippine Journal for Lan- guage Teaching 103~1~7. . ROBINSON, PAULINE C. 1980. English for specific purposes. Oxford: Pergamon Press. . WIDDOWSON, H.G.1971. Explorationsin applied linguistics. Oxford: Oxford Univer- sityPress. . ____ __ . 1981. The deep structure of discourse and the use of translation. In The communicative approach to languageteaching,ed. by Charles J. Brumfit and Keith Johnson, 61-71. Oxford: Oxford University Press. APPENDIX A MGA HALIMBAWA NG NATATANGING GAMIT NG FILIPINO SA lLANG DISIPLINA 1. . Antropolohiya (1) Unang-una, ila/ahad ang pamamaraan 0 lapit (approach) na gagamitin sa pagsusuri ng pangkulturang pagbabago at kapanatagan ng Agta. (2) Ilalahad din kung papaano isinakatapuran ang pamamaraang ito (Kab. 2). (3) Sa Kab. 3, ilalarawan ang pangkalikasan at panlipunang kapaligiran upang magingmalinaw ang konteksto ng mga sumusunod na pagtalakay. M.A. tesis ni Ponciano L. Bennagen, 1977, U.P. 2. Ekonomiks (1) Kay hirap nga ng buhay,dinagdugan pa ang mga pasaning buwis nating mamamayan, (2) Noong Mayo, ang gobyerno ay nagpataw ng mga karagdagang buwisna inaasahang mag-aakyat dito ngP 9-milyon. (3) NitongAgosto hanggang Oktubre, ibinababa ang buwissa mga imported na produkto, gayundin ang buwis sa pagbili ng dolyar. IBON Ekonomiks,EdisyongPilipino, tomo 1, 1984. 1~ .
ANG NATATANGING GAMlT NG FILIPINO 3. Fisheries (1) Isang mahalagang bahagi sa pag-aaral ng nilinang na tilapia ay ang pananaliksik tungkol sa dagdag na pagkain ng mga isdang ito, sa layon na huwag kulangin 0 kapusin ang likas na pagkaing nakukuha sa mga palaisdaan. (2) Sa ibang bansa ay isinagawa ito. (3) Dalawang bagay angpinagbabatayan sa pagpigil ng tamang dagdag-pagkain: .ang halaga at ang bisa sa paglaki ng isda. Agustin de la Cruz. Sinag-Agham, YoU. Oct-Dec, 1983, p. 85. II 4. Kasaysayan (1) Batay sa mga nailahad na ulat sa tesis na ito, magkakaiba ang tayo ng mananakop, oligarkiya at taumbayan sa isyu ng kalayaan. (2) Sa kabuuan, ang mga mananakop ay susog sa pagbibigay ng kalayaan sa anyo, ngunit hindi sa katotohanan. (3) Hindi nila maibalik ang kalayaan. MA. tesis ni Evelyn Ansay-Miranda, U.P., 1981. 5. Sikolohiya (1) Ang pangunahing layunin ng pag-aaral na ito ~y suriin ang mga pag papahalagang batid ng mga patalastas ng pagkain sa telebisyon. (2) Layunin ding suriin ang iba't- ibang papel na ginagampanan ng mga tauhan sa patalastas, ang iba't-ibang teknik ng pag-akit, at wikang ginagamit sa patalastas. (3) Ang pamamaraang ginamitsa pag-aaral na ito ay ang pagsusuri ng nilalaman. M.A. tesis ni Rogelia Even Pe-Pua, U.P., 1981. 6. Pilosopiya (1) Mayroong mga taong tinatanggap ang paniwalang may kabilang buhay kahit na sa liwanag lamang ng talino. (2) Ito aynaipaliwanagna namin. (3) Mayroon namang ibang taong hindi namapapaniwala sapagkat naghahanap sila ng lalo pang matibay na katibayan. Ang Pilosopiya sa Diwang Pilipino, Emerita S. Quito. 7. Sosyolohiya (1) ltinuturing na mahalagang problematiko sa pag- aaral na ito ang pag papaliwanag sa katatagan at patuloy na pag-iral ng panlipunang kaayusang kinauugatan ng kahirapan at hindi pagkakapantay-pantay. (2) Ang pananaliksik ay isang pagtatangkang unawain ang bahagi ng panitikang popular sa pag":' papatanggap ng kondisyon at istruktura ng kahirapan at hindi pagkakapantay-pan tay sa lipunan. Tesis ni Laura L. Samson, U.P., 1981. Kemistri 8. Habang ang element na sodyum ay Malaya (hindi nakatambal),pananatilihin (2) Subalit, kung ilagay natin ang sodyum nito ang kaisa-isang elektron sa labas. sa isang bote na may lamang klorin, mapapansinna magkakaroon ng pagbabagong kemikal. (3) Ito aypinatutunayan ng pagkakaroon ng bagongsabstans, angsodyum klorayd, 0 asin. . Salustiano G. Tengonciang 9. Fisika (1) Ang tinatawag na Unified Field ay karaniwangpinag-aabalahon lamang ng mga dalubfisika (physicists) pagkat ito ang isang dalumat (concept) na mahirap liripin (comprehend). (2) Ngunit nang mga ilang buwan na nakaraan ito ang naging paksa ng mainit na pagtatalo ng mga.dalubfisika ng Samahang Fisika ng Pilipinas at ng kilusang Maharishi. (3) Tinututulan ng mga Filipino ang sinabi ng mga Maharishi na natuklasan na ang Unified Field, at ito ay maaaring madama ng sino man kung siya ay magmumuni (meditate) sa paraang Transcendental Meditation (TM). Ii l~ I I I 109
CUBAR 10. Panitikan (Kritisismo) (1) Ang panitikan, samakatuwid, ayreplekasyon ng isang tiyak na kaayusan, sa isangtiyakna panahon. (2) Inihahayag nita ang mgapagtatangka, pagsusumikap ng mga manunulat na alamin;ilarawan, at ipaliwanag ang kanilang kabuhayan at kalagayan, pangarap at kasawian, kaligayahan at kabiguan.(3) Angmga manunulat aynangyayaring masugidna tagatangkilik ng namamayaningkaayusan0 dili kaya'y kritikal na tagasuri ng makabuluhang nagaganap ng pagsusulongng kasaysayan. Rosario Torres-Yu APPENDIXB HALIMBAWA NG PINAIKLING SULATIN SA FILIPINO BATAY SAISANG ARTIKULONG NASULAT SA WIKANG INGLES ANGTUMBING Esther A. Saguil Maaaring masindak ang isa kungsiyaaymakakitang isangkambingna nakadamit tupa 0 di-kaya ay.isang tupa na nag-aasal kambing. Ito ay bunga ng pinakabagong eksperimento ng mga siyentipiko sa Institute of Animal Physiology sa Cambridge, England. Ang hayop na ito ay halo ng kambing at tupa kung kayaito ay binansagang geepsa wikangIngles na maaaring isaling'tumbing' sa wikangTagalog. Sa kasalukuyan, ang tumbing ay labinwalong buwan na at lumalaki pa. Ito ay ang kinalabasan ng pagsasama ng mga bilig (fertilized egg) ng mga tupa at kambing, mag mula nang ang mgaito aybinubuo pa lamangng apat hanggangwalongselula. Ang mga bilig (fertilized egg) ng dalawang hayop ay inilagay sa sinapupunan ng kambing 0 tupa hanggangang mga ito ay maaari nang iluwal. Tinatawagna chimera ang mga suplingna ito mula sa halimawsa mitolohiya na mayulo ngleon, katawan ng kambing,at buntot ng ahas. ' Sa kabuuan, ang tumbing ay may apat na magulangsapagkatito ay mula sa mga fertilized egg ng isang kambingat ng isang tupa. Anim na hayop na nagtataglay ng mga katangian ng kapwa tupa at kambing ang nailuwal na subalit iisa lamang dito angmay protina ng dugo ng dalawang hayop. Ang hayop na ito ay nag-aasal kambing at nakikisalamuhasa mgakapwakambing. Angsperms nito aymaydepekto. Samakatuwid, hindi maaaring magkaroon ng supling ang hayop na ito sa pamamagitan ng pangkaraniwangparaan. Makabubuti ang eksperimentong ito sa larangan ng agham sapagkat maaaring makagawaang mgasiyentipiko ngmga suplingng mgahayop na nanganganibna mawala o maubos. Makakaya nila itonggawinsa pamamagitanng paglalagayng bilig(fertilized egg) ng isanghayop na sinapupunan ngnaiibanghayop. Sa ganitongparaan, nalikha ang buriko, isa sa mga kapaki-pakinabang na hayop ngayon. Pinagkunan: 'The Geep', TIME (February 27, 1984), p. 35. Terminong Teknikal: sperm -- selula na nagmumula sa lalaki na kailanganupang makagawang isangferti/ized egg0 bilig fertilized egg -- ang pinakasimulang biligkung saan ang sperm at egg cell ay nagsasama at nagigingbilig 110 ~.
SETIING A RESEARCH AGENDA