Healthy Teeth for Life fact sheet HIV at ang iyong kalusugan sa bibig Ipinapaliwanag ng fact sheet na ito ang mga pagbabagong maaaring mangyari sa bibig ng mga taong may HIV at mga hakbang na maaari nilang gawin upang mapanatili ang kalusugan ng bibig. Bakit mahalaga ang malusog na bibig? Ang mga pagbabago sa bibig ay napakakaraniwan sa mga taong may HIV. Maaaring lumitaw ang mga ito dahil sa huminang sistema resistansya sa sakit at bilang mga side effect ng mga gamot. Ang mga pagbabagong ito ay maaaring magdulot ng kawalan ng ginhawa at humantong sa kahirapang kumain at matulog. Maaari ring maapektuhan ang panlasa. Ito ay maaaring humantong sa mga pagbabago sa mga pagpipili ng mga makain at mga kinagawian sa pagkain, o pagkawala ng ganang kumain. Ito naman ay maaaring makaapekto sa pangkalahatang kalusugan at kapakanan, ang kakayahan ng katawan na makayanan ang virus, at siyempre ang kalusugan ng bibig. Ang pagkabulok ng mga ngipin at sakit sa galagid, ay maaaring magbago sa hitsura ng isang tao at posibleng makaapekto ito sa pagpapahalaga sa sarili. Mga karaniwang pagbabago sa bibig Tuyong bibig: Ang Xerostomia (tuyong bibig) ay dahil sa maling paggana ng glandula ng laway (salivary glands) na nagreresulta sa pagkukulang sa dami ng laway na nalilikha at/o pagbabago ng kalidad nito. Ang tuyong bibig ay maaaring banayad o malubha at maaaring unti-unting lumalala. Sa isang taong nabubuhay na may HIV, ang tuyong bibig ay maaaring sanhi ng namamaga na mga glandula ng laway, mga side effect mula sa mga gamot, ang pagkakaroon ng iba pang mga impeksyon o ang paggamit ng mga recreational na droga. Kasama sa mga sintomas ng tuyong bibig ang pagkakaroon ng namamagang lalamunan, hirap sa paglunok, labis na pagkauhaw, masamang hininga at nasusunog o pangingilig sa dila o bibig. Ang laway ay natural na depensa ng katawan laban sa pagkabulok ng ngipin. Ito ay gumaganap bilang isang imbakan para sa mga mineral katulad ng fluoride, calcium at phosphate, na tumutulong na palakasin ang balat (enamel) ng ngipin at protektahan laban sa pagkabulok ng ngipin. Ang laway ay naghuhugas din ng mga labi ng pagkain mula sa paligid ng ngipin, nagwawalang- bisa sa mga nakakapinsalang asido na binubuo ng plake, mga pagkain at inumin, pinoprotektahan ang malambot na mga tisyu ng bibig at pinipigilan ang mga impeksyong fungal. Kung dumaranas ka ng tuyong bibig, maaaring makatulong ang isang doktor o dentista sa pamamagitan ng pagkilala at paggamot sa sanhi. Maaaring ito ay isang simpleng bagay lamang ng pagbabawas ng iyong pag-inom ng mga inuming may caffeine at pagdagdag ng iyong pag-inom ng tubig. Upang mapawi ang kawalang-ginhawa dahil sa tuyong bibig: uminom ng tubig na madalas ngumuya ng walang asukal na gum upang madagdagan ang daloy ng laway gumamit ng 'mga pamalit ng laway' (mabibili sa karamihang mga botika) Last reviewed June 2024 Page 1 of 5
Healthy Teeth for Life fact sheet gumamit ng maliit na bote ng sprey (atomiser) upang palaging mag-sprey ng tubig sa bibig. Ang mga balat ng tuyong ngipin ay mayroon ding mas mataas na panganib ng pagkasira ng asido (mula sa mga pagkain, inumin at gamot). Upang makatulong na maprotektahan laban sa pagkabulok at/o pagguho, ang isang dentista ay maaari ring magrekomenda ng paggamit ng mga fluoride mouth rinse, mga gel o toothpaste na may mas mataas na antas ng fluoride . Clenching at paggiling: Ang nakagawiang clenching (mahigpit na pagtikom ng bibig) at paggiling ng mga ngipin ay maaaring mangyari sa panahon ng pagtulog o bilang isang walang malay na pagkilos sa mga oras na gising. Ang ilang mga gamot sa HIV ay maaaring makaapekto sa mga pagtulog, kalagayan o antas ng pagkabalisa at sa gayong dahilan ay nagpapataas ng posibilidad ng clenching at paggiling. Ang pag-clench at paggiling ay maaaring maging sanhi ng matinding deteriorasyon ng ngipin, panga at pananakit ng kasukasuan. Para sa mga nabubuhay na may HIV, ang problema sa pagkasira ng ngipin ay maaaring madagdagan ng pagkakaroon ng tuyong bibig. Ang tuyong bibig ay gagawing mas madaling masira ang mga ngipin sa deteryorasyon. Kumunsulta sa isang dentista para sa payo at pagpapagamot. Mga pagbabago sa lasa: Ang mga pagbabago sa lasa ay maaaring mangyari bilang isang side effect ng mga gamot sa HIV at/o mula sa oral thrush (candidiasis). Maaaring makatulong sa panlasa ang pagmumog ng bibig sa tubig o isang pag-neutralize sa bibig bago kumain. Kumonsulta sa doktor o dental practitioner para sa payo tungkol sa isang walang bisang mouth rinse o iba pang mga produkto na maaaring nababagay. Mga Karaniwang Impeksyon Ang oral thrush (candidiasis) ay isang fungal infection sa bibig at/o lalamunan. Ang isang nakompromiso o humina na sistema ng panangga sa sakit, tulad sa isang taong nabubuhay na may HIV, ay nagbibigay ng pagkakataon para sa labis na paglaki ng fungi na humahantong sa impeksyon. Ang oral thrush ay karaniwang nangyayari sa, ngunit hindi limitado sa, mga bahagi ng dila, bubong ng bibig at loob ng mga pisngi. Lumilitaw ito bilang maliit o malalaking puting patch. Ang mga patch na ito ay maaaring punasan ng isang tela, na naglalantad ng pulang 'hilaw' na laman sa ilalim. Ang bibig ay kadalasang nakakaramdam na mabalahibo, mahapdi at makati. Kung hindi pinamamahalaan ang thrush, maaari itong magdulot ng makabuluhang pagbabago sa lasa, pagkawala ng gana at kasunod na pagbaba ng timbang at pangkalahatang pagbaba sa kalusugan. Ang mga gamot na antifungal ay makukuha upang magamit sa bibig. Maaaring makatulong ang isang antiseptic na pangmumog sa bibig o gel na naglalaman ng chlorhexidine. Bilang karagdagan sa payo mula sa isang doktor o dentista, maaari kang humingi ng payo sa isang nutrisyunista o dietician tungkol sa mga pamamaraang pang-nutrisyon upang makatulong na pamahalaan ang oral thrush. Ang angular chelitis ay maaaring sanhi ng fungal at/o impeksyon ng mikrobyo, mahinang nutrisyon o mga kakulangan ng panangga sa sakit. Nagpapakita ito bilang bitak, pulang malutong na bagay sa mga sulok ng bibig na kadalasang dumudugo kapag binubuksan ang bibig. Last reviewed June 2024 Page 2 of 5
Healthy Teeth for Life fact sheet Upang maiwasan ang impeksyon, panatilihing basa ang mga labi gamit ang lip balm, ugaliin ang mabuting oral hygiene at uminom ng maraming tubig. Kumunsulta sa doktor o dental practitioner para sa payo at paggamot. Ang oral hairy leukoplakia ay pinaniniwalaang sanhi ng Epstein Barr virus at kadalasang nangyayari nang maaga sa impeksyon sa HIV. Hindi ito mapanganib, ngunit maaaring maging indikasyon ng pagtaas ng viral load ng HIV. Lumilitaw ito bilang mga puting nakatiklop na patch na karaniwang nasa dila o sa iba pang bahagi ng bibig. Kumunsulta sa doktor o dentista para sa tumpak na diagnosis, payo at paggamot. Ang sakit sa gilagid (gingivitis at periodontitis) ay pangunahing sanhi ng bacterial plaque. Ang walang kulay at malagkit na kulabang ito ay naglalaman ng milyun-milyong bacteria, at patuloy na nabubuo sa mga ngipin. Ang gingivitis ay pamamaga ng gilagid, na nagiging pula at namamaga, at madaling dumugo, lalo na kapag nagsisipilyo o nag-floss. Ang gingivitis ay bihirang masakit at nababaligtad sa pamamagitan ng pinahusay na kalinisan sa bibig. Gayunpaman, kung ang gingivitis ay hindi pinamamahalaan, maaari itong humantong sa mas malubhang kondisyon ng periodontitis. Ang periodontitis ay isang malubha at hindi naibabalik na anyo ng sakit sa gilagid. Ang periodontitis ay nagdudulot ng malalim na pamamaga ng mga gilagid na nakakaapekto sa buto na humahawak sa mga ngipin sa lugar. Ang periodontitis ay kadalasang umuunlad nang mabagal at kadalasan ay walang sakit. Kung binayaang hindi magamot, maaaring sisirain ng periodontitis ang kabit na humahawak ng ngipin sa loob ng buto at nag-iiwan ng espasyo o butas kung saan mas maraming bakterya ang maaaring mangolekta at hahantong sa permanenteng pagkawala ng buto. Ang mga ngipin ay luluwag at maaaring tuluyang mawawala. Alisin ang plaka sa pamamagitan ng pagsipilyo ng ngipin at sa kahabaan ng linya ng gilagid dalawang beses sa isang araw gamit ang malambot na sipilyo, at sa pamamagitan ng regular na flossing. Bisitahin ang isang dentista nang regular. Tutulungan ka ng iyong dentista na bumuo ng isang epektibong paraan ng paglilinis ng ngipin at alisin ang anumang calculus (scale o tartar) mula sa paligid ng mga ngipin at mula sa mga ibabaw ng ugat. Ang paninigarilyo ay seryosong nagpapalubha ng periodontitis at nakakaapekto sa kalusugan ng bibig sa pangkalahatan. Sa iba pang mga side effect, ang paninigarilyo ay nakakabawas sa daloy ng dugo sa gilagid at samakatuwid ay maaaring magtago sa isang seryosong nagpapatuloy na malalang problema. Iba pang mga Kondisyon Ang mga ulser sa bibig ay maaaring napakasakit at makakaapekto sa kakayahan ng isang tao na kumain. Nagpapakita ang mga ito bilang mga pulang sugat na nailalarawan sa pamamagitan ng isang bilog ng pamamaga, kadalasang may dilaw na kulay-abo na takip. Ang mga ulser ay maaaring lumitaw sa ilalim ng bibig, sa tisyu ng gilagid na katabi ng mga ngipin, sa dila at sa loob ng mga pisngi. Ang mga ulser sa bibig ay maaaring iugnay sa isang nakompromisong sistema ng panangga sa sakit (immune system), mga side effect ng gamot o localised na trauma sa lugar. Ang mga ulser sa bibig ay maaaring mga sintomas ng iba pang mga virus at sa gayong dahilan ay dapat na banggitin sa iyong doktor o dentista sa sandaling lumitaw ang mga ito. Ang isang tubig-alat na pangmumog sa bibig (kalahating kutsarita ng asin sa isang tasa ng maligamgam na tubig) ay maaaring makatulong sa pagpapagaling at magbigay ng lunas mula sa mga ulser sa bibig. Ang mga over the counter na produkto (mga gamot na hindi kailangan ng Last reviewed June 2024 Page 3 of 5
Healthy Teeth for Life fact sheet reseta) mula sa parmasya ay maaari ring magbigay ng pansamantalang kaginhawahan . Sa mga mas patuloy at malubhang kaso, maaaring kailanganin ang iniresetang gamot. Ang Kaposi's sarcoma (KS) ay isang abnormal na bukol (tumor) na nangyayari sa mga huling yugto ng impeksyon sa HIV. Ang KS ay kadalasang lumilitaw bilang isang patag o maumbok na kulay-ube na spot sa balat at maaari ding mangyari sa bibig. Mahalagang humingi ng payo mula sa iyong doktor o dentista sa sandaling mapansin mo ang anumang hindi pangkaraniwang pamamaga, mga bukol o pagbabago ng kulay sa malambot na tissue sa loob ng bibig. Ang mga pagpapagamot na ginagamit upang palakasin ang immune system sa mga taong nabubuhay na may HIV, sa pangkalahatan ay nakakatulong upang malutas ang mga sugat ng KS. Paano ko mapapanatili ang malusog na bibig? Magsipilyo ng ngipin at sa linya ng gilagid dalawang beses sa isang araw gamit ang malambot na sipilyo at fluoride na toothpaste. Regular na mag-floss upang maalis ang plaka sa pagitan ng mga ngipin. Uminom ng maraming tubig sa gripo. Ngumuya ng walang asukal na gum para dumami ang laway. Kumain ng maayos na balanse, na malusog na pagkain. Sundin ang mga alituntunin sa pandiyeta ng Australia at limitahan ang mga matamis na pagkain at inumin. Pumili ng masustansyang meryenda tulad ng prutas, keso at gulay. Huwag manigarilyo. Regular na bisitahin ang iyong dentista upang magpatingin, preventive care (pangangalagang pamuksa) at payo tungkol sa mga produktong ginagamit sa pangangalaga sa bahay (home care products). Paano ko masusulit ang aking relasyon sa aking dentista? Pinakamainam na ang iyong kurso ng pangangalaga sa kalusugan ng bibig ay binuo ng iyong dentista sa pakikipagtulungan sa iyo at sa iyong doktor. Kailangan ko bang ibunyag ang aking kalagayan ng HIV? Walang legal na pangangailangan para sa mga taong may HIV na ibunyag ang kanilang kalagayan ng kalusugan sa isang propesyonal sa kalusugan. Gayunpaman, ang impeksyon sa HIV ay kadalasang nagdudulot ng ilang kakaibang problema sa kalusugan ng bibig at sa gayong dahilan, ang pagsisiwalat ng iyong kalagayan ng kalusugan at pagbibigay ng mga detalye ng iyong mga gamot ay maaaring magresulta sa mas mabuting mga kinalalabasan ng kalusugan. Tandaan, kung ang iyong kalagayan ng kalusugan ay isiniwalat man o hindi, ang bawat tao ay may karapatan sa patas at sapat na pagpapagamot na ibinibigay sa isang mapagmalasakit, walang diskriminasyong paraan. Wala ka ring legal na pangangailangan upang ibunyag ang iyong kalagayan ng kalusugan sa isang propesyonal sa kalusugan para sa kanilang proteksyon. Ang Last reviewed June 2024 Page 4 of 5
Healthy Teeth for Life fact sheet mga dentista ay sinanay sa mga pamamaraan ng pagkontrol sa impeksyon na nagbabawas sa panganib ng pagkakalantad sa mga virus na dala ng dugo. Tandaan Humanap ng isang dentista na makikipagtulungan sa iyo at sa iyong doktor para sa pinakamainam na pangangalaga. Bisitahin ang iyong dental practitioner nang regular para sa mga check-up, preventive care at payo tungkol sa mga produkto ng pangangalaga sa bahay. Tiyaking nagsasagawa ka ng mabuting kalinisan sa bibig araw-araw upang mabawasan ang iyong pagkakalantad sa mga oportunistang impeksyon. Maglaan ng oras upang tingnan ang loob ng iyong bibig para sa mga palatandaan ng impeksyon at mga halatang pagbabago. Bagama't ang impeksyon na HIV at ang mga side effect na maaaring mangyari sa pagpapagamot nito ay maaaring magpapahirap sa pangangalaga ng ngipin, ang mga magkaparehong isyung ito ay lalong nagpapahalaga sa pag-aalaga ng iyong ngipin at bibig. Para sa karagdagang impormasyon Makipag-ugnayan sa iyong dental practitioner Bisitahin ang Tumawag sa 13 HEALTH (13 43 25 84) para sa kumpidensyal na payo sa kalusugan 24 oras sa isang araw, pitong araw sa isang linggo Mag-email sa oral_health@health.qld.gov.au © The State of Queensland, Queensland Health, 2024. Last reviewed June 2024 Page 5 of 5