MGA PERSPEKTIBA SA MTB-MLE GAMIT ANG VSR: KALAKÁSAN AT KAANGKUPAN Benjamin M. Mendillo Jr, PhD Puno, Sangay ng Salin Komisyon sa Wikang Filipino Tanggapan ng Pangulo ng Pilipinas BALANGKAS NG PANAYAM Panimula Ang Probisyong Pangwika ng Filipinas na Ipinatutupad ng KWF Kaangkupan sa Filipinas ng MTB-MLE Mga Proyekto ng KWF sa MTB-MLE Pagsaalang-alang sa Elemento ng Pagsasalin Kaugnay sa MTB-MLE Pagpapalakas ng MTB-MLE Gámit ang Adhika ng Virtual Sentro Rizal Resulta ng Kolaborasyon ng KWF at CFO sa MTB-MLE Proyektong VSR Kongklusyon Panimula M atagal nang umiiral ang MTB-MLE sa konteksto ng pagtuturo sa Filipinas. Hindi na ito bago sa mga Filipino kung hindi pagsasapormal lámang at pagsasabatas sa mga panimulang gawain ng pagtuturo gamit ang Inang Wika. Ito ang natural o likás na proseso ng pagtuturo ng wika at ito ay isang linguistic phenomenon. Ayon sa teorya ni Stephen Krashen (1983) sa language acquisition, ang natural process phenomenon na may elementong subconscious ay mas epektibo at mas nauunawaan ng mga bata kompara sa itinuturo sa kanila dahil maláy na sila rito. Kung ang guro ay gumagamit din ng Inang Wika, nagiging ganap ang pagkatuto ng mga mag-aaral na maalam sa Inang Wika. Nawawala ang takot ng mga bata sa isang talakayan na magbahagi dahil pamilyar sila sa lengguwahe o sa wikang ginagamit nila sa kanilang pamayanan. Kaya sa huli, nagkakaroon ng isang kaaya-ayang talakayan at diskurso ang mga mag-aaral dahil naisasadiwa nila ang paksa. Ang Probisyong Pangwika ng Filipinas na ipinatutupad ng KWF Mahigpit ang ugnayan ng MTB-MLE sa estruktura ng Wikang Pambansa sapagkat ito ang tunguhin ng MTB-MLE - ang pagpapalakas ng kaalaman sa unang wika upang maigayak ang mag-aaral sa nibel pambansa - ang wikang Filipino. 1
Nakasaad sa Gabay ng Mamamayan o Citizen's Charter ang ubod ng simulain nitóng paunlarin at palaganapin ang Filipino bilang wikang pambansa, habang isinasaalang-alang ang mga katutubong wika sa Filipinas. Ayon kay Tagapangulo at Pambansang Alagad ng Sining Virgilio S. Almario, "Naniniwala ang KWF sa kakayahan ng pambansang wika para pagbuklurin ang mga tao. Naniniwala ang KWF na ang Filipino ay makatutulong para maipundar ang makabuluhang kapayapaan. Naniniwala rin ang KWF na ang Filipino ay makapagpapabilis ng ekonomikong kaunlaran nang may pagtutuon sa panlipunang katarungan at pagkakapantay- pantay. Naniniwala pa ang KWF na ang wikang Filipino ay isang epektibong paraan upang hikayatin ang mga mamamayan na makilahok sa pambansang pagkilos na ganap na magpipinid sa mga pinto ng katiwalian at kabulukan. Sapagkat ang Filipino ang wikang pambansa, asahan ninyo na ang wikang ito ay hindi mananatiling nasa dulong priyoridad ng pamahalaan." Bisyon ng KWF: "Wikang Filipino, Wika ng Dangal at Kaunlaran" Misyon ng KWF: Itaguyod ang patuloy na pag-unlad at paggamit ng Filipino bílang Wikang Pambansa hábang pinangangalagaan ang mga wikang katutubo ng Filipinas tungo sa pagkakaunawaan, pagkakaisa, at kaunlaran ng sambayanang Filipino. Mandato ng KWF: Nilikha upang magsagawa, mag-ugnay, at magtaguyod ng mga pananaliksik para sa pagpapaunlad, pagpapalaganap, at preserbasyon ng Filipino at ng iba pang mga wika sa Filipinas. Ang Batas Republika Blg. 7104 ang batas na lumikha sa Komisyon sa Wikang Filipino, nagtatakda ng mga kapangyarihan nito, mga tungkulin at mga gawain, naglalaan ng gugugulin ukol dito, at iba pang mga layunin. Paghahanda at paglalaan ng mga kinakailangang pamamaraan kung hindi man kasangkapan para sa lahat ng akademikong institusyon at siyang magpapalakas sa pagtuturo ng Filipino. Pagsasanay at pagtuturo sa tumpak na paggamit ng Filipino sa lahat ng transaksiyon, komunikasyon, at korespondensiya sa mga ahensiya, kawanihan, instrumentalidad, at ibang sangay ng pamahalaan; 2
Pagbibigay ng kapangyarihan sa mga kalahok at espesyalista sa wika at iba pang lárang upang makapag-ambag sa kolektibong gawain hinggil sa pagpapayabong ng Filipino at iba pang wika sa Filipinas. Sinisikap na hikayatin ang sambayanang Filipino na tumulong sa patuloy na modernisasyon ng wikang Filipino. Nakatadhana sa artikulo 14, seksiyon 6, serye ng 1987 ang batayang legal sa batas pangwika na ipinatutupad sa bansa na nagsasabing, "Ang wikang pambansa ng Filipinas ay Filipino. Samantalang nalilinang, ito ay dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiiral na mga wika ng Filipinas at sa iba pang mga wika. Alinsunod sa mga tadhana ng batas at sang-ayon sa nararapat na maaaring ipasiya ng Kongreso, dapat magsagawa ng mga hakbangin ang Pamahalaan upang ibunsod at puspusang itaguyod ang paggamit ng Filipino bilang midyum ng opisyal na komunikasyon at bilang wika ng pagtuturo sa sistemang pang-edukasyon." Isinasaad din sa naturang probisyon ang pagiging malinaw sa mga tiyak na probisyon sa seksiyon pito (7) na isinasaad na sa mga layuning pangkomunikasyon at pagtuturo, ang opisyal na mga wika ng Filipinas ay Filipino at hangggang walang itinatadhana ang batas ay Ingles. Ito rin ay sinusugan ng Batas Republika seksiyon 14 (f) na nagsasabing, "Lumikha at magpanatili sa Komisyon ng isang dibisyon ng pagsasaling-wika na gaganyak sa pamamagitan ng mga insentibo; Magsagawa at masiglang magtaguyod ng pagsasalin sa Filipino at sa iba pang mga wika ng Pilipinas ng mahahalagang akdang historikal at tradisyong kultural ng mga grupong etnolingguwistiko, mga batas, resolusyon, at iba pang mga aktang lehislatibo, mga kalatas tagapagpaganap, mga pahayag na pampatakaran ng pamahalaan, at mga dokumentong opisyal, mga teksbuk, materyales na reperensiya sa iba-ibang disiplina, at mga dayuhang materyales na maaaring ipasiyang kinakailangan sa edukasyon at para sa iba pang mga layunin." Sa ganito rin naukit ang probisyon ng Philippine Bilingual Education Policy na pinagtibay ng National Board of Education na tinuran ng Kagawaran ng Edukasyon sa patakarang pangwikang pinairal nito. Sa DECS Order no. 25 noong 1974, na pinamagatang Implementing Guidelines for the Policy of Bilingual Education in the Philippines, binigyang-pagtatangi ang mga asignatura sa midyum ng pagtuturo. Gayumpaman, mayroon ding pagdidiin sa hiwalay na paggamit ng wika. Malinaw din sa patakarang ito na ang mga rehiyonal na wika ay gagamiting pantulong na wika sa antas isa (1), hanggang dalawa (2). Kung susuriin ang probisyon sa itaas, makikita na ang DECS Order no. 25, ay nakabatay sa Pilipino na binago nang 1987 Konstitusyon sa Filipino. Ibig sabihin, nakasálig pa rin ang paggamit ng Pilipino (hindi Filipino) bilang midyum ng pagtuturo sa Agham Panlipunan, Musika, Sining, at Edukasyong Pangkatawan at Ingles, sa mga agham. 7104, 3
Malaki na ang pinagkaiba ng 'P' sa 'F' bilang tatak ng isang letrang maka-MTB-MLE sapagkat ito ay napagkaitang mamalagi sa kulturang Filipino. Sa madaling salita, kailangang nasusuri din ng DECS Order na ito ang mahalagang pagpapalit na ito sapagkat ang kabuuan ay hindi sumasalamin sa kahulugan ng salitang 'Pilipino' kaiba sa 'Filipino' na binigyang-kahulugan ng Konstitusyon. Sa madaling salita, kung nagpalit ang Konstitusyon sa pananaw nitong P sa F, dapat ay binabalangkas din ang kaisipan nito alinsunod sa kahulugang tinuturan ng F sa salitang Filipino na malayo sa P ng Pilipino noong 1959. Umaalinsunod ang modernisadong alpabeto o ang ortograpiyang pambansa sa pinaiiral ng Komisyon sa Wikang Filipino sa pagpapanatili sa orihinal na anyo ng mga katawagan na pinalitan sa panahon ng Balarilang Pilipino. Ilan pang katutubong salita na kakikitahan ng mga walong bagong hiram na titik na nakasaad sa Ortograpiyang Pambansa: alifuffug safot falendag feyu jambangán masjid julúp avid vakul kuvat vuyu vulan kazzing zigattu (Itawit) ipuipo (Ibaloy) sapot ng gagamba (Teduray) plawtang pambibig na may nakaipit na dahon sa ihipan (Kalinga) pipa na yari sa bukawe o sa tambo (Tausug) halaman (Tausug, Mëranaw mula sa Arabe) tawag sa gusaling sambahan ng mga Muslim (Tausug) masamang ugali (Ivatan) ganda (Ivatan) pantakip sa ulo na yari sa damo na ginagamit bílang pananggalang sa ulan at init ng araw (Ibaloy) digma (Ibanag) bulalakaw (Itawit) buwan (Itawit) kambing (Ibanag) silangan 4
Kung tutuusin, sa lahat ng aking nabanggit, hindi na talaga kailangan ang sangkaterbang batas o patakarang pangwika upang sabihin na kailangang nasa Filipino ang paraan ng pagtuturo o ang mga metodolohiya, lápit, estratehiya, dulóg, at pagpapayaman ng kakayahan. Dapat ay intrinsic, inherent, o likas sa ating kamalayan o sensibilidad na gamitin ang natatanging tatak ng ating pagiging Filipino. Kaangkupan sa Filipinas ng MTB-MLE Isang mapanghawang hakbang ang MTB-MLE upang masagip ang mga wikang nasa dulo ng lipunan na kung tutuusin ay bahagi ng gulugod ng ating wika, lalo na sa pagpapatibay ng Ortograpiyang Pambansa na makikitahan ng mga letra na awtentikong katutubo at sumasalamin sa yaman ng ating lahi. Sa legal na pagtingin, naaayon din sa batas ang pagpapalakas ng MTB-MLE sa Filipinas. Sa dami ng mga wika sa Filipinas, sa kasalukuyan ay naitalang isandaan at tatlumpu (130), hindi maikakailang ang Inang Wika ay isinasaalang-alang sapagkat pundamental sa pagtamo ng wika ang pagpapalakas sa unang wika nang walang interbensiyon ng anumang wika. Sa 130 naitalang wika, mayroon tayong walong (8) pangunahing wika sa Filipinas: ang Tagalog, Sebwano, Bikol, Ilokano, Kapampangan, Pangasinan, Samar-Leyte, at Hiligaynon. Sa mga wikang ito nakikita ang malaking saklaw sa paggamit ng mga katutubong wika na babalangkas sa wikang pambansa - Filipino. May malaking sagka sa konsepto ng MTB-MLE lalo sa usapin ng pagpapalaganap sa pagtuturo ng Inang Wika - panustos sa kampanya. Sapagkat multikultural ang ating bansa, kailangan ng sapat na pondo para sa mga sanggunian at mga ilalahok sa nilalaman, transisyon mula sa Inang Wika papuntang opisyal na wika. Matutugunan naman ang mga suliraning ito sa pamamagitan ng pagkakaroon ng political will na maisakatuparan ang mithiing mapabuti ang kalagayang pangwika ng mag-aaral kasabay ang preserbasyon ng mga katutubong wika. Mga Proyekto ng KWF sa MTB-MLE Hindi lamang sa antas ng edukasyon angkop ang MTB-MLE, makabuluhan din ito sa mga ahensiya ng pamahalaan upang higit na kumintal sa publiko ang mga pangunahing impormasyon gamit ang Filipino. 5
Narito ang mga permanenteng programa ng KWF sa serbisyo ng pagsasalin: 6
Pagsaalang-alang sa Elemento ng Pagsasalin kaugnay sa MTB-MLE Pinakaesensiyal na bahagi ng VSR ang paglalapat ng salin sa Inang Wika mulang Filipino at/o Ingles. Ito ay sa katotohanang hango sa Ingles ang mga sangguniang aklat lalo sa mga teknikal na lárang o asignatura at kinakailangan itong isalin upang maging kapaki- pakinabang sa mga guro at mag-aaral. Totoong bahagyang wala pang panimulang talakay sa teknikal na antas isa hanggang tatlo subalit ang basikong panimula ang krusyal na hakbang sa pormatibong paghubog sa mag-aaral. Halimbawa, madaling maunawaan ang pagbilang kung gagamit ng mga sangguniang isinalin na subok nang ginagamit sa paghubog ng kasanayan. Gayumpaman, isang hamon sa mga guro ang pagbabalangkas ng kagamitang panturo buhat sa awtentikong materyales upang maging kasiya-siya at makabuluhan ang mga pansilid na talakayan. Ganito dapat hinaharap ang suliranin sa pagsasalin, kapag ang batayan ay malayo sa pinaghahalawan, ang dapat gawin ng gurong tagasalin o bumabalangkas ng aralin ay ibatay ito sa kultural na sensibilidad na umiiral sa kaniyang rehiyon tulad ng mga tradisyon, kultura, at mga kamálayán na nagpapanatili sa identidad ng isang lipi. Ang pagsaalang-alang sa mga kultural na yaman ay nakabaon sa salita na likas sa isang kultura. Ang pagpapalakas nito ay pagtitiyak na hindi ito mawawala sa mapa ng mga wika ng Filipinas. Tulad ng dalawang wika (2), ang Aeta Sorsogon sa Bicol at ang Ata Pudtol sa Abra na tuluyan nang naglaho. Ang preserbasyon ng kultura ay simbigat ng pangangalaga sa wika, ang kamatayan ng wika ay paglibing sa kultura. Pagpapalakas ng MTB-MLE Gamit ang Adhika ng Virtual Sentro Rizal Sa mahigpit na pakikipag-ugnayan ng Commission on Filipinos Overseas sa pamamagitan ni Usec. Mary Grace Tirona na gawing napapanahon at makatuturan ang mga leksiyon sa bawat modyul na nakasulat sa Ingles, sinikap na maisalin sa pinakamabisa at pinakakomunikatibong paglalarawan ang mga modyul sa wikang Filipino. Sa ganitong pamamaraan, mas natitiyak natin na maliban sa global edge natin na marunong at matatas sa Ingles, mapananatili rin natin ang diwa, kamalayan, kahusayan sa pag-unawa ng mga konseptong esensiyal, at naaayon sa kultural na kamalayan ng mga mag-aaral sa lahing kanilang pinagmulan. Parang isang pananariwa, pagbabalik sa kanilang mga guni-guni sa yaman ng ating panitikan, kultura, at wika. Nang ako ay maanyayahan ni Usec. Tirona sa isang pulong upang isagawa ang pagsasalin na proyekto, malinaw na ibinahagi ng kalihim na ito ang missing link upang maging ganap ang proyekto. Ibig sabihin, kahit tapos na ang proyekto ng VSR ay iniisip ni Usec. Tirona na ang 9
pinakamahalagang elemento o sangkap ay ang pagsasalin nito sa Filipino. Sa ganoong kaisipan, naisip ko na hindi lamang pala ito simpleng serbisyo ng pagsasalin kundi isa palang pagpapamana sa larang ng edukasyon at higit sa lahat sa mga tagapagtaguyod ng wika sa Philippine Overseas Schools. Sa madaling sabi, hindi nakontento ang CFO na hayaan na lamang itong nakalimbag sa Ingles, bagkus tiniyak at pinagsikapan na ito ay dapat mailimbag sa Wikang Pambansa upang matala sa kasaysayan ng panahon na ang Inang Wika ay pinagyayaman hindi lamang sa Filipinas kundi lalo na sa mga paaralang nasa ibayong dagat. Resulta ng kolaborasyon ng KWF at CFO sa MTB-MLE proyektong VSR Jose Rizal Ingles 10
Bikol Mëranaw
Ilokano Sebwano
Español Filipino
13
Ingles Bikol Mga Laro at Laruan ng Pilipinas 14
Mëranaw Ilokano
Sebwano Español
Filipino 16
Kongklusyon Ngayong naisalin na sa Filipino ang VSR, masasabi kong nailipat na ang talino at pamanang pangwika upang mabuo ang yaman ng VSR sapagkat ang kaibuturan nito ay naisasalin sa kamalayan, sensibilidad, at katalinuhan gamit ang wikang Filipino. Mababanaag ang kultura natin hindi lamang sa maririkit na tanawin ng bansa, mga kaugalian at pamahiin, sayaw, at panitikan kundi sa mga salitang naglalarawan sa ating kasarinlan at mayabong na kultura. Adhika rin ng proyektong ito na maging sagisag ang wikang Filipino ng diwang maugnayin (inclusive) hinggil sa pangangalaga ng mga wika at kulturang katutubo samantalang pinauunlad ang Wikang Pambansa bílang modelo ng pagpapaunlad at pagkakaisa. Gayundin, magiging instrumento o kagamitang panturo ito na nagpapalakas sa armonisasyon ng mga ortograpiya ng 19 na sariling wika (mother tongues) sa programang MTB-MLE ng DepEd. Matatanaw na sa hinaharap ang inobatibo at bisyonaryong adhika ng Virtual Sentro Rizal na masinop ang yaman ng ating wika at kultura sa isang sisidlang magpapanatili sa kamalayan, kaakuhan, at kaibuturan ng lahing Filipino. Bisyonaryo ang proyektong ito sapagkat napagtatagpo nito ang nakaraan, ang kasalukuyan, at ang hinaharap gamit ang digital media na lubos na magpapadali sa pagbabalik-tanaw sa mayamang pamanang naghihintay sa mga kabataang Filipino. Ang paghahawan ng mga sagabal at agam-agam sa pagtuturo sa MTB-MLE ay mapaparam sa pamamagitan ng kagamitang ito na lalo pang pag-iibayuhin ng KWF na laging magiging bukas sa pakikipagtulungan sa CFO sa mga adhika at hangarin nitong paunlarin ang Visual Sentro Rizal sa lahat ng wika ng Filipinas.# 17