KAGAWARAN NG EDUKASYON REHIYON III Diosdado Macapagal Government Center, Brgy. Maimpis City of San Fernando, 2000 Pampanga 1
Mali Pala ang Mangopya Aklat Pang-Komiks: Karagdagang Kagamitang Pampagkatuto Para sa Katapatang Pang-Akademiko Edisyon 2021 Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad. Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa komiks na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng kagamitang ito. Hindi inaangkin ng tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa komiks na ito ay nangangailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito. Walang anomang bahagi ng kagamitang ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot ng Kagawaran. Inilathala ng Direktor Panrehiyunal ng Kagawaran ng Edukasyon, Rehiyon III: May B. Eclar Lupon ng Tagapagbuo ng Komiks Manunulat: Sophia D. Mislan Editor: Ma. Editha R. Caparas Garry M. Achacoso Tagasuri: Ma. Lilybeth M. Bacolor Mary Anne C. Angeles Rose C. Mas John Paul Paje Mark G. Asuncion Tagaguhit: Lito Y. Bayani Don Gil B. Bayani Tagalapat: Jay Ahr E. Sison Tagapamahala: Librada M. Rubio Ma. Editha R. Caparas Romeo M. Alip Michelle A. Mejica Manolito B. Basilio Garry M. Achacoso Inilimbag sa Pilipinas ng Kagawaran ng Edukasyon - Rehiyon III Office Address: Diosdado Macapagal Government Center, Maimpis, City of San Fernando (P) Telefax: (045) 598-8580 E-mail Address: region3@deped.gov.ph
Conraaad! Conraaad! Oras na para magmodyul! Nanay, naman... Nanonood pa ako ng TV! Sige na nga po! Kunin mo na ang iyong mga gamit nang ikaw ay makapagsimula na. 2
Roy... Jim... Pam... Joy... Moy... Kailangan ko ulit ang tulong ninyo. Mga kasama, kailangan daw ni Kuya Conrad ng tulong natin. Nanay Coring, kailan ba matatapos ang pagmomodyul? Nagsasawa na ako. Conrad, umayos ka nga. Puro ka na lang reklamo. Joy, mukhang wala na naman sa mood si Kuya Conrad. Basahin at intindihin mong mabuti ang mga aralin mo, anak. Magsagot ka na at magluluto na ako. Oo nga, Roy. Opo. 3
Roy, iniwan na naman tayo ni Nanay Coring kay Kuya Conrad. Oo nga, Pam. Sana naman ingatan niya tayo tulad noong una. Moy, ang kapal- kapal mo na nga, nagsama ka pa ng iba. Kailan ko pa kayo matatapos? Ikaw, Roy, mukhang hindi ka pa handang magsulat. Kailangan ka pang tasahan. Mga kasama, ang sungit yata ni Kuya Conrad ngayon. Pagpasensiyahan mo na, Moy. Masama lang siguro ang kaniyang gising. 4
Ano ba 'yan, Conrad? Kinakausap mo na naman ang mga gamit mo. Haaay... Hmmmp... Moy, pagod na si Kuya Conrad. Pam, tasahan na nga muna natin itong si Roy. Kulang na sa tikas. O ayan, nagbibiro na si Kuya Conrad. Ayos! Ikaw naman, Joy, may espasyo pa ba ang isusulat naming sagot ni Roy? Sinisiguro ko lang po na handa na sila sa araw na ito, Inay. Handa na ba ang lahat? Ang hahaba naman nito. Hindi na ako natapos-tapos. Tsiik... Halata nga, Roy, kanina pa siya nagbubuntong-hininga. 5
Araaay!!! Ouuuch!!! "Aaaaaah!! !" Conrad! Ano bang nangyayari sa iyo? Pagod na pagod na ako, Nanay. Lagi na lang niya tayong sinasaktan sa tuwing susumpungin siya. Wala talagang awa si Kuya Conrad. 6
Bukas mo na ipagpatuloy iyan, anak. Ayusin mo na ang mga gamit mo at nang tayo ay makakain na. Inayos ni Conrad ang kanyang mga gamit. Sinaktan na nga niya tayo, ngayon naman basta na lang tayong iniwan, Pam. Nakita mo na, Moy, hindi man lang humingi ng paumanhin sa atin si Kuya Conrad. Opo, Nanay. Kinabukasan... Conrad! Conrad! Simulan mo nang sagutan ang iyong mga modyul! Nanay, masakit po ang ulo ko. Lalagnatin po yata ako. Hay naku, Joy, mukhang nagdadahilan na si Kuya Conrad. Oo nga, Pinunong Jim, kanina lang ang saya pa niyang manood ng TV. Sige pala, anak. Bukas ka na lang pala magmodyul. Magpahinga ka na. Salamat, Nanay Coring. 7
Conrad! Conrad! Magsagot ka na ulit ng modyul! Opooo... Pinunong Jim, kawawa naman si Nanay Coring. Niloloko na siya ni Kuya Conrad. Ganoon din po kami, Pinunong Jim. Parang may hindi magandang mangyayari. Roy, Jim, Pam, Joy, Moy, modyul taym na. Hehehe! Parang nakaloloko ang ngisi ni Kuya Conrad. Natatakot ako. 8 Hayssst... Ano kaya ang dapat nating gawin, Roy? Mga kasama, may nararamdaman akong hindi maganda.
Tapusin mo na ang lahat ng mga modyul mo, anak at ipaghahanda kita ng paborito mong meryenda. Roy, buti pa si Kuya Conrad at may nanay siyang nagmamahal at nag-aasikaso sa kaniya. Opo, nanay. Oo nga, Moy. Si Kuya Conrad na nga lang ang mayroon tayo, pero hindi naman siya marunong magpahalaga sa atin. Lalaktawan ko na nga lang ang ilang pahina ng modyul para mabilis akong matapos. Hehehe! Aba, may mga sagot pala sa likod ng bawat modyul! Hindi ko na kailangang maghirap sa pagsagot. Yipieee!!! Naku, Roy, may masamang balak si Kuya Conrad! Kailangan natin siyang pigilan, Pinunong Jim. Kahit gaano pa kahirap ang ibigay sa aking modyul, kayang-kaya ko na. Hahaha! 9
Pam, ang bilis natapos ni Kuya Conrad. Conrad, tapos ka na ba sa mga modyul mo? Heto na ang meryenda mo. Pero, hindi na niya inaral at inintindi ang kanyang aralin, Roy. Paano pa siya matututo? Opo naman, nanay! Kanina pa po! Hindi man lang nga po ako pinagpawisan. Moy, bakit parang biglang yumabang si Kuya Conrad? Hindi na nga rin niya tayo pinapansin, Joy. Sumunod na linggo... Pinunong Jim, ang ganda yata ng gising ni Kuya Conrad. Conrad! Conrad! Sagutan mo na ang mga modyul mo. Nariyan na po, nanay! Mapansin na kaya niya tayo, Roy? Kokopyahin ko na lang ulit ang mga sagot para bumilib sa akin si nanay. Hehehe! Pam, narinig mo ba ang sinabi ni Kuya Conrad? Kailangan na talaga nating kumilos. Hindi na tama ito, Pinunong Jim. 10
Bibilisan ko na nga ang pangongopya, para makapanood na ako ng TV. Teka, bakit kaya kanina pa napuputol ang lapis ko? Putol...Tasa! Putol...Tasa! Haaay... Ayos ang ginawa mo, Roy. Hindi na makasulat nang maayos si Kuya Conrad. Hahaha! Apir tayo diyan, Pam! Epektib! Ang dami ko ng mali. Sulat... Bura! Sulat... Bura! Nakaiinis! Bakit kaya kahit ano pang gawin kong bura sa aking mali, may mga bakat pa ring naiiwan? 11
Araaay! Ang sakit naman ng ginagawa ni Kuya Conrad, pero parang nakahahalata na siya, Joy. Pati ang papel ko, puro na butas. Sulat... Bura! Sulat... Bura! Ano ba ito? Roy... Jim... Pam... Joy... Moy... Ano ba ang nangyayari sa inyo? Aray ko po! Nakasasakit na talaga itong si Kuya Conrad. Mukhang kaunti na lang, maiisip na rin niya ang kaniyang mga mali, Roy. Pam, kailangang malaman na ito ni Nanay Coring. 12 Unti-unti na rin niya tayong napapansin, Pinunong Jim. Kinakausap mo na naman ba ang iyong mga gamit, Conrad? Nanay, bakit ganito? Bakit parang may mali sa aking mga gamit? Ayan na, mga kasama, nagtataka na si Kuya Conrad. Mukhang maitatama na ang lahat.
Anong mali, anak? Sa mga gamit mo ba o sa iyo? Mayroon ka bang hindi sinasabi sa akin? Nanay Coring... Huhuhu... Nakokonsensiya na po ako sa ginagawa kong pandaraya sa pagsagot ng mga modyul. Conrad, anak, kailan mo pa ginagawa ito? Hindi tama ang pangongopya lang ng sagot sa modyul. Ginawa ang mga ito upang magsilbing gabay natin para maitama ang ating mga mali. Pasensya na po, nanay. Gusto ko lang pong matapos kaagad para matuwa po kayo. 13 Yehey! Naisip na rin ni Kuya Conrad ang kaniyang mga mali. Joy, napakabait talaga ni Nanay Coring. Oo nga, Pam Naiiyak tuloy ako.
Napansin ko rin nitong mga nakaraang araw, anak na hindi mo na nakalalaro ang mga gamit mo at nakakalat na lang ang mga ito. Ayusin mo nga. Anak, kahit gaano ka pa kabagal basta pinaghihirapan mo, masaya na ako. Lagi mong tatandaan na ang katapatan ang pinakamahusay na patakaran. Hindi pa huli ang lahat, anak. Maaari mo pang itama ang iyong mga pagkakamali. Sorry po talaga, Nanay Coring. Hindi ko na po uulitin. Ngayon, alam ko na po na mali pala ang pangongopya. Moy, ayos na sila Kuya Conrad at Nanay Coring. Maalala naman kayang humingi ng tawad sa atin ni Kuya Conrad? Malabo na yata iyan, Pinunong Jim. Masyado na po akong naging abala sa pangongopya, nanay. Napabayaan ko na pala sila. Kawawa naman si Kuya Conrad. Iyak na siya nang iyak, Moy. Oo nga, Pam. Patawarin na kasi natin siya. 14
Conrad, anak, hindi ko nagustuhan ang pagtrato mo sa mga gamit mo nitong mga nakaraang araw. Opo, nanay. Iingatan at aalagaan ko na po sila. Salamat po Nanay Coring, dahil sa iyo ay nalaman kong maaari pa palang itama ang mali. Salamat naman at naliwanagan na ang isip ni Kuya Conrad. Yehey! Napansin rin tayong muli ni Kuya Conrad. 15 Roy, Jim, Pam, Joy, Moy, patawarin ninyo ako. Nasaktan ko kayo. Simula ngayon, iingatan ko na kayo. Magbabalik na ang lahat sa dati. Salamat at dahil sa tulong ninyo, natutuhan ko na mali pala ang mangopya.
Alam mo ba? Ang Academic Dishonesty ay anomang uri ng pandaraya o maling gawain na nakahahadlang sa pagsukat ng tunay na antas ng kaalaman at pagkatuto ng mga mag-aaral. Hindi dapat gawin ng mga mag- aaral na tulad mo ang mga ganitong uri ng gawain sapagkat hindi ito makatutulong sa paglinang at paghubog ng iyong kaalaman at kasanayan. Narito ang ilan sa mga anyo nito: 1. Pangongopya (Cheating) - Ito ay paggamit impormasyon, o pagkuha ng anomang kagamitan, sanggunian o mga kasanayan sa pagsasagawa ng mga gawaing pampagkatuto mula sa iba. Halimbawa nito ay pangongopya ng sagot mula sa ibang mag-aaral sa isang pagsusulit. Kabilang din dito ang pagpayag ng isang mag-aaral na kapwa mag-aaral ang kopyahin ng kaniyang sagot. Isang uri ng 2. Plahiyo (Plagiarism) saan kinukuha o pandaraya kung ideya, pananalita, ginagamit ang disenyo, sining, musika o iba pang mga likha at inaangkin ang mga ito nang hindi kinikilala ang pinanggalingan o hinihingi ang pahintulot mula sa may-ari ng mga ito.
. 3. Pabrikasyon (Fabrication) o Palsipikasyon (Falsification) hindi awtorisadong paggawa o pagbabago ng mga impormasyon sa mga gawaing pang- akademiko. Halimbawa, paglikha ng hindi makatotohanang datos na dapat ay na magmumula ng eksperimento sanggunian ng mga impormasyon. pag-iimbento aktuwal sa o isang
Tumutukoy sa 4. Sabotahe ay pangingialam o paninira sa gawa ng iba upang mahadlangan ang matagumpay na paggawa o pagtapos sa isang gawaing pang-akademiko. Ang paninira sa likhang sining, eksperimento o disenyo ng iba ay maituturing na pananabotahe. Ang hindi pakikilahok o hindi pag- aambag sa isang pangkatang proyekto ay masasabi ring isang uri ng sabotahe. (Sabotage)
Ito 5. Pagpapagawa sa Iba (Contract Cheating) - Isang anyo ng academic dishonesty na maaaring maganap alinman sa mga sumusunod na sitwasyon: pagpapagawa kaibigan o miyembro ng pamilya upang matapos ang isang gawain nang walang kapalit sa mga paglikha at pagkuha ng sanaysay mula sa isang free essay website at aangkinin bilang sariling likha
isang takdang gawaing ginawa ng ibang tao nang may kapalit na bayad Sanggunian: Department of Education. 2021. "PROMOTING ACADEMIC HONESTY (DM-OUCI- 2021-395)". Pasig City: Department of Education. 17
Si Conrad ay isang batang lumaki sa piling ng kaniyang Nanay Coring. Sa araw-araw, panonood ng TV at pagsagot sa mga modyul ang kaniyang pinagkakaabalahan. Dahil sa madalas na panonood ng TV at pagkabagot sa pagsagot ng mga modyul, isang bagay ang kaniyang naisipang gawin. Isang bagay na inakala niyang tama pero sa huli ay nalaman niyang mali pala ito. Sa kuwentong ito matutunghayan kung paano naitama ni Conrad ang kaniyang pagkakamali. Para sa mga katanungan o puna, sumulat o tumawag sa: Department of Education- Regional Office III Curriculum and Learning Management Division (CLMD) Learning Resource Management and Development Center (LRMDC) Office Address: Diosdado Macapagal Government Center, Maimpis, City of San Fernando, (P) Telefax: (045) 598-8580 E-mail Address: region3@deped.gov.ph ay