Tagalog Ang Papa León XIII Nang Laguíng Maalaala. - Ang sangcapuluang nacabudbod sa boong linauac láuac nang dágat nang China,t, nang Océano Pacífico, at cumuha nang ng̃alan sa haring Felipe II sa España, cayâ siya,i, pinamagatang Filipinas, halos pagcátuclas sa caniya ni Hernando de Magallanes nang siglo XVI, hindî lámang cagyat siyang náalay sa Dios, pagtitiric na sa caniyang mang̃a dalampasigan nang cagalang-galang na larauan nang Santa Cruz, bagcus pang̃ang lalóng másasabi, na casabay nang pagcátiric na yaon ang pagmumulâ na rito nang Religión Católica. Búhat na noon, ang lalong pinacanais nang mang̃a Romanos Pontífices, na linaquipan nang magandang nasà nang mag-amang Carlos V at Felipe II, mang̃a Harì sa España, ay hang̃oin ang mang̃a tagá capuluang yaon sa quinagugumunang pagsamba nila sa hindî tunay na Dios, at sila, masucob sa Religión ni Cristo. Bagay na, sa tulong nang Dios lubhang maligayang quinamtán nang punyaguî nang mang̃a pareng banal nang iba,t, ibang Religión anopa,t, hindî nalaonan at naisipan nang Papa Gregorio XIII, na bigyán niyá nang sariling prelado ang Iglesiang bagong sícat, at caniyang itátag túloy ang Obispado nang Maynilà. Sunudsunod na pagsulong ang lubós na itinugón nang gangayong caayaáyang panucalà. Salamat ng̃a, sa ualang licat na tiyagâ nang Aming mang̃a hinalinhan at nang mang̃a Harí sa España, ang caalipinan ay nalipol, ang mang̃a tubó sa sangcapuluan ay tumahac nang balabalaquing carunung̃an sa canilang pag aaral, nagdidilagang mang̃a Simbahan ay nang̃atayo,t, nang̃agayac, naragdagan ang bilang nang mang̃a Diócesis, pacundang̃an sa matapat na pag abot nang bayan at nang Santa Iglesia nang Filipinas sa hindî caraniuang 2 2 1
tayô nang ayos nang pamamayan at nang dang̃al at pag irog sa Religión. Ganitó ang ginauang pagpatnugot sa Filipinas nang mang̃a pinag áanhin anhin nang Catolicismo sa ilalim nang cupcop nang mang̃a Hari sa España, at nang Patronatong caloob nang mang̃a Santo Papa sa mang̃a nasabing Hari. Ng̃uni,t, palibhasa,i, hindi pa nalalaong pinapagbabago nang capalaran nang pananandata ang madlang bagay-bagay nang lupaing yaon, caya ng̃a nagbago rin naman ang ilang nauucol sa Religión. Yáyamang sa pamimitao nang pamamahalang castila,i, napaui naman ang Patronato nang mang̃a Hari sa España. Dahilang ipinagcamit nang Iglesia nang lalong malaquing calayaán at iquinabaui nang isa,t, isá nang buong-buô at walang caping̃as-ping̃as nilang catouiran. Sanhî rito, at upanding huag mabauasan ang bisà nang disciplina, hindi napaliban muntic man, at siniyasat nang buong pag uauari cung anó bagá ang anyo at ugali na cailang̃ang gamitin sa bagong calagayang itó. Alang alang dito,i, caya ng̃a naman sinugò naming Delegado Extraordinario ó tang̃ing quinatauan sa Islas Filipinas, ang Aming cagalanggalang na capatid, na si Plá ́cido Luis Chapelle, Arzobispo sa Nueva Orleans, at nang sa caniyang pagmamalas nang lahat nang nangyayari, mahatulan Niya agad ang anomang di marapat ipagpaliban, at saca ipagbigay alam sa Amin. Iquinalulugod ng̃a Namin ang caniyang pagcatupad nang tinangap niyang tungcol, caya ng̃a matapat namang siya,i, Aming papurihan. Sa caduluhan at cabutihang capalaran, ay naisipan nang Gobierno nang Estados Unidos sa América, na siya ang maquipagsangunian dito sa Santa Sede sa pamamaguitan nang tang̃ing Legación ó quinatauang ucol sa paraan nang pagputol nang ilang sigalutan, hinguil sa mang̃a bagay nang catolicismo sa sangcapuluang Filipinas. Taglay ang buong galac nang pusò na Aming tinulung̃an ang salitang pinamulan, at salamat sa sicap at tining nang loob nang mang̃a pinagcatiualaan nang mang̃a salitaang itó, ay maluag na nabucsan ang pagcacaayos nang ng̃ayo,i, pamumulang ganapin sa sangcapuluan. Pagcatapos dining̃ig ang mang̃a panucala nang mang̃a Cardenales nang Santa Iglesia Romana, na talagang sumisiyasat at naquiquialam nang mang̃a tang̃i at di caugalian bagaybagay, pagcapaguari Nilang mahinahon, ay minarapat na lalong acma sa mang̃a pinag-aanhin-anhin nang Iglesia nang Filipinas ang iutos at ihayag Namin ang canilang pasiyá sa Constitución Apostólicang itó: sa lubos na pag- 2 2 2 Quae Mari Sinico and Beyond
asa na ang itatag nang Aming cataastaasang capangyarihan, sa tulong nang catapatang loob at catuiran nang Gobierno nang Estados Unidos, ay pacasísinupin at pacaiing̃atang tupding mahusay. I. Ucol Sa Mang̃a Bagong Hanganan Nang Mang̃a Diócesis. Ang cáunaunahan ng̃ang hang̃ad at tung̃o niyaring pusò ay dagdagán ang mahal na Jerarquia sagrada. Caya nang Aming nábanguit na, pagcatatag na ni Gregorio XIII nang Diócesis nang Maynilà, samantalang dumarami ang bílang nang mang̃a bininyagan, mang̃a tauo mang tubò sa capuluang yaon na yúmacap nang Catolicismo, gaya naman nang mang̃a tagá Europa na naparoon lamang, binálac ni Clemente VIII na marapat dagdagan ang bilang nang mang̃a Obispong canilang Prelado. At dahil dito,i, pinamutihan nang dang̃al na Arzobispal ang Diócesis nang Maynilà, at minagaling Niyang sa pagtatayô nang tatlong Diócesis nang Cebú, Cáceres at Nueva Segovia, ay mang̃a sacop itó nang capangyarihan nang Archidiócesis nang Maynilà. Sa mang̃a násabing diócesis ay náragdag naman nang taong 1865 ang Obispado sa Jaro. Gayon man, ang malabis na calauacan nang mang̃a nasábing Diócesis, at sa pagcalayo- layo nang mang̃a bayan, at cahirapan nang mang̃a daan, ay halos siyang dahilang hindi icadálao nang mang̃a Obispo sa kanilang nasásacupan, cundi magdaan nang malaquing hirap at capagalan. Iniháhatol ng̃â nang pagcacailang̃an, na cung mangyayari liit liitán ang sacop nang mang̃a dating Diócesis at iyo,i, maragdagan nang mang̃a ilang bago. Caya ng̃a papananatilihin ang Arzobispado nang Maynilà at ang mang̃a Diócesis nang Cebú, Cáceres, Nueva Segovia at Jaro, at aming idadagdag ang Lipa, Tuguegarao, Capis, at Zamboanga, na pauang gaya rin nang ibá na masasacupan nang pang̃ulong Maynilà. Bucod dito,i, tatayuan namin ang Marianas nang isang Prefectura Apostólica, na sacop Namin at nang mang̃a hahalili sa Amin, na hindi pamamaguitanan nang ibá pang capangyarihan. Appendix: Tagalo 2 2 3
II. Ucol Sa Metropolitano At Sa Mang̃a Obispos Sufraganeos. Ang tang̃ì lamang tatauaguing Metropolitano,i, ang Arzobispo sa Maynilà: ang iba pa, maguing ang mang̃a dating Sede, na gaya naman nang mang̃a bagong matatayong sacop niya, ay may catungculang tauaguing mang̃a Sufragáneos ó nasasacop nang Archidiócesis. Ucol sa mang̃a derechos na tatamasahin nang Metropolitano, at mang̃a catungculan niyang gaganapin, ay sinasaysay nang mang̃a Leyes eclesiásticas, na casalucuyang umiiral. Mang̃a Leyes, na cung nínanasa man Naming huag muntic mang súsumang̃in at sosouayin sana, ay gayon din namang Aming pinacananais, na huag sanang magmamalio bahagyâ man ang mang̃a pagsasama at pagmamahalan nang Metropolitano at nang caniyang mang̃a sufraganeo, bagcus arao-arao ay lalong maghigpit at magaanib na magtulung̃ang mahusay, magpahayagan nang canicaniyang pasiya, at lalo,t, higuit sa lahat ay maglulupon ang mang̃a Obispo nang lalong madalas, sa buong itinutulot nang pagcacalayo-layo nang canilang mang̃a tahanan. Ang pagiisang loob, ay siyang tunay na lumic-ha, at nagpapatibay nang lalong malalaquing paquinabang. III. Ucol Sa Cabildo Metropolitano At Sa Mang̃a Cabildo Nang Mang̃a Sacop Niyang Diócesis. Hinihing̃i nang dang̃al at luningning nang Iglesia Metropolitana, na siya,i, paunlacan nang isang Colegio nang mang̃a Canónigo. Datapua,t, cung saan papanggagaling̃in ang mang̃a estipendios na dating ibinibigay sa mang̃a Canónigo nang Gobiernong castilà, ay uauariin at ipahahayag nang Delegado Apostólico. At cung dahil sa casalatan nang cáya, ay hindi mangyaring papanatilihin ang dating bilang nang mang̃a Canónigo, ay babauasan sila, anopa,t, sampong tinatauag na Dignidades ay huag lamang cuculang̃in sa sampô. Ang tang̃i lamang may malaya at may catouirang sarili na magcaloob nang mang̃a nasabing catungculang Canongía, na gaya naman nang iba pang Beneficios nang Santa Iglesia Metropolitana, ay ang Arzobispo lamang: libang itinatang̃i rito yaong 2 2 4 Quae Mari Sinico and Beyond
mang̃a, ó alang-alang sa Leing pangcalahatan, na sarili lamang nang Sede Apóstolica ang pagbibigay pasiya, ó nauucol caya lamang sa ibang Patronato, ó dili caya,i, nasasacop nang isang concurso. Gayon din namang pinacananasa Namin, na sa mang̃a ibang Templos Catedrales ay magtayô nang mang̃a Colegio nang mang̃a Canónigo. Bagay na samantalang hindi pa magagaua ay magagamit munang Consultores nang Obispo yaong mang̃a may litao na cabanalan, dunong at cabaitan sa pamamahalà nang bagay-bagay, na huhugutin sa isa,t, isang clero, catulad nang guinagaua sa ibang Diócesis, na uala pang Colegio nang mang̃a Canónigos. At upanding sa mang̃a nasabing Iglesias Catedrales, na ualang Cabildo, ay huag mabauasan ang carang̃alan nang mang̃a pagpipistang cagalang-galang ang nasabing mang̃a Consultores ó Sangunian ay siyang tutulong sa Obispo na magdadaos nang pagpipista. At cung sila,i, magcaroon nang anomang capinsalaan, ay papalitan sila nang Obispo nang ibang pinacamarapat, na mahuhugot, maguing sa Clero secular, maguing sa Regular man. IV. Ucol Sa Sede Vacante Nang Mang̃a Sacop Na Diócesis. Capag ang isang sacop na Diócesis, na ualang Colegio nang mang̃a Canónigos, ay naulila sa caniyang Obispo, ang Metropolitano,i, siyang mamámahala sa caniyá: at cung ualâ ito, ay yaong Obispo nang Diócesis na lalong calapit, bagaman pagpípilitang dadagliing mahalal agad ang isang Vicario. Samantala,i, pamamahalaan muna ang Diócesis nang Vicario General nang Obispong namatay. V. Ucol Sa Clero Secular. Yayamang itinurong labis at pinagtitibay nang laguing pagmamasid nang buhay nang tauo, na ang Clero ó mang̃a sacerdoteng tubò sa isang lupà ay malaquing capaquinabang̃an ang ibinibigay sa sariling lupà saan-saan man, ay iniaamo Naming pagsicapan sana nang mang̃a Obispo ang pagpaparami nang mang̃a Sacerdoteng tagá Filipinas; Appendix: Tagalo 2 2 5
datapua,t, pacaalagaang igayac muna silá sa cabanalan at disciplina, at pacaquilanlin ang mang̃a carapatan nang mang̃a pagcácatiualaan nang catungculan sa Iglesia. At yaong mang̃a maquilalang maliuanag na may lubos na carapatan, unti-unting ipanhic sa lalong marang̃al na catungculan. Nguni,t, pacalining̃in at pahiguitin sa lahat, na tuparin nang sinomang Sacerdote, na huag silang patáng̃ay cailanman sa hilig nang mang̃a partido. Sapagca,t, bucod sa ibinabaual nang mang̃a Leyes na pangcalahatan, na ang naglilingkod sa Dios ay huag maquitalamitam sa ́d na panahon at mang̃a bagaybagay nang bayan, alang-alang sa tina-tauí casacunaan, inaacalà Naming lalong dapat pacaing̃atang ilagan itó ng̃ayon sa capuluang Filipinas nang bala nang Sacerdote. Bucod sa yayamang ang pagcacaisang loob, ay siyang pinaca-pang̃ulong lacas na magdadaos nang lahat nang gauang daquila,t, paquiquinabang̃an, cayâ ang pagcacaisang iya,i, pacaisiping palagui sa canilang mang̃a pagsasamahan, alang-alang sa cagaling̃an nang Religión, alang-alang sa tanang mang̃a Sacerdote na ualang matatang̃ing signo man, maging Sacerdote secular at maguing regular man. Malinao ng̃ang cailang̃ang lubhâ, na yaong mang̃a nasasanib sa tang̃i at nagiisang catauan, na si Cristo ang Ulo, ay huag sisibulan nang inguitan silasila, bagcus pa ng̃ang magcacaisang loob at mag-ibigan nang pagmamahalang capatid. At upanding camtan ang pagmamahalang ito at tuloy mamalagui ang bisà at lacas nang disciplina, huag lilimutin nang mang̃a Obispo ang malaquing paquinabang na ibinubung̃a nang madalas na mang̃a pagpupulong, na tinatauag na Juntas sinodales, ayon sa inihahatol nang lagay nang panahon at nang pamamayan. Cung gayon ang canilang gauín, ay maluag na magcacaisa ang tiboc nang pusò at iisa rin naman ang maguiguing quilos nang lahat. Ng̃uni,t, nang huag lumauig ang lagabláb nang ning̃as nang pusò nang Clero, bagcus lalong lumagô at mag-ulol ang mang̃a cabanalang nababagay sa Sacerdocio, ay lubhang marapat na huag caliling̃atang gauin ang mang̃a Ejercicios espirituales. Pacaalagaan ng̃a nang mang̃a Obispo, na ang lahat nang napiling maglingcod sa Poon, tuing icatlong taon man lamang ay lumigpit sa isang marapat na lugal upanding magbulaybulay doon nang mang̃a catutuhanang ualang hangan (verdades eternas,) na canilang mapaglinisan nang alabóc camundohan at papanariuain naman at palalain ang calinisang loob nang pagcasacerdote. Pagsisicapan 2 2 6 Quae Mari Sinico and Beyond
din naman na mabisang mamalagui sa Clero sa pamamaguitan nang madalas na pagsasanay ang paglining at pag-aaral nang mang̃a sagradas disciplinas. Pagca,t, ang mang̃a labi nang Sacerdote ay marapat maguing isang simpanan nang carunung̃an, at nang sa ganitong paraan ay maturuan nila ang mang̃a bininyagan, yamang "sa bibig nila dapat matutuhan ang Ley." (Malachi 2, 7) At tunay ng̃ang, ualang bagay na lalong ayos ipagcamit nang adhicang ito, na gaya nang madalas na mang̃a conferencia, maguing sa nauucol sa Teología moral, maguing sa nahihinguil sa liturgia. Datapua,t, cung sanhî sa mang̃a cahirapan nang mang̃a daan, sa cauntian nang bilang nang mang̃a Sacerdote at iba pang capinsalaang ganganito ay hindî mangyaring idaos ang nang̃asabing pulong at pag-uusap, ang lalong magaling na gauin nang mang̃a hindî macadalo sa nasabing mang̃a pulung̃ang, ay saysayin nilang isulat na lamang ang mang̃a tanong na padala at ipahatid na iagap sa Obispo ang mang̃a sagot. VI. Ucol Sa Mang̃a Seminario. Cung gaano ang paghahalaga nang Santa Iglesia sa mang̃a Seminario nang quinabataang, inaanducâ sa canilang hang̃ad na maguing Sacerdote, ay malinao na maquiquita sa decreto nang Concilio de Trento, na caniyang pinagmulan. Dahil dito,i, carampatang gugulin nang mang̃a Obispo ang buô nilang caya at talas, upanding sa baua,t, Diócesis ay magcaroon sila nang isang bahay na mapagtatangapan at mapaganducaan buhat pa sa camusmusan, at mapagsanayan at mapagturuan, sa sinomang naghahang̃ad magparè, nang nauucol sa banal na pamumuhay at nang segunda enseñanza at matataas na carunung̃an. Bagaman ang lalong mabuti ay magcahiualay nang tirahan at huag magcahalobilo ang mumuntî at malalaqui, ang nag-aaral nang segunda enseñanza at nag- aaral nang filosofía, at teología. Ang mang̃a nag-aaral sa nasabing mang̃a bahay ay hindi macalalabas, samantalang uala pang hábito, sacali,t, sila,i, madarapat na magsuot nito; at cung hindi rin lamang sa isang malaquing dahilan, ay di sila mapahihintulutang macaouî nang canilang bahay. Ipagcatiualâ nang Obispo ang pamamahala nang Seminario sa Appendix: Tagalo 2 2 7
lalong litao na sacerdote, maguing sacerdote ng clero secular, maguing sa regular man, na lumalalò sa iba sa cabaitan at carunung̃ang mamahalà, at humiguit sa lahat sa cabanalan at linis nang pamumuhay. Liban sa rito, ang lahat nang macailang naiutos na Namin at nang Aming mang̃a hinalinhan, ay nagpapaquilalang lubos cung paano ang pagpapalà nang mang̃a pag- aaral sa mang̃a sagrados Seminarios. Nguni,t, doon sa mang̃a Diócesis na ualang Seminario, pagsisicapan nang Obispong ang mang̃a nag-aaral sa caniyang Diócesis, ay anducain sa mang̃a Seminario nang mang̃a canugnog na Diócesis. Huag tutulutan nang mang̃a Obispo, maguing anoman ang dahilanin, na mapasoc sa mang̃a Seminario cung hindi rin lamang yaong mang̃a binatang talagang maaasahang hahandog sa Dios sa pamamag-itan nang sagrados órdenes. Yaong mang̃a naghahang̃ad matuto lamang at nang macahauac nang catungculang bayan, cung mangyayari, doon ipasoc sa ibang aralan, na tatauaguing Convictorios ó colegios episcopales. Sa caduluha,i, dapat ipacatagubilin, ayon sa cautusan nang Apóstol, na pacacuruin at dahandahanin nang Obispo ang pagbibigay nang orden sagrado cang̃inoman, at pacasicaping huag abutan at gamitin sa sagrado ministerio, cundi yaong mang̃a lubos naquilalá na at nagagayac nang carampatan sa dunong at cabanalan, na maguing hiyas at pamuti at capaquinabang̃an nang Diócesis. Huag ding caliling̃atan ang mang̃a nacatapos na nang pag-aaral, at lumabas na sa Seminario: bagcus, upanding mailag sa pagpapagayon-gayon at huag maliling̃at, na mapabayaan ang pag-aaral nang mang̃a carunung̃ang nauucol sa Dios, lubhang cailang̃an na, sa loob man lamang nang limang taon buhat nang maguing Sacerdote, ay magcaroon nang mahigpit na catungculang mag-examen nang dogma at nang moral, taontaon, sa harapan nang mang̃a paham at magugulang sa cabaitan. At yamang gayon ding magbubucas sa Roma nang isang aralan nang mang̃a binatang taga Filipinas, na macaibig magdalisay roong lalò nang canilang pinag-aralang teología at iba pang ganganito, lubhang icagagalac Naming cung magpadala rito ang mang̃a Obispo nang mang̃a hirang na binata, na pagcatuto nila nang dunong sa religión sa tunay na ubod nang catutuhanan, ay canila namang maiturò at paquinabang̃an sa kanilang mang̃a cadugô. Sa ganang macacaya namang nang Santa Sedeng ito ay pagpipilitan Niya, sa paraang lalong tumpac na icadadang̃al nang clero secular at icaacyat sa lalong mataas na dunong at lalong mabuting 2 2 8 Quae Mari Sinico and Beyond
pagcagayac sa pagcasacerdote, upanding balang arao ay maacmâ silang humalili sa clero regular sa pamamahalà nang mang̃a caluloua. VII. Ucol Sa Pag-Aaral Nang Mang̃a Bata Nang Religion At Hinguil Naman Sa Universidad Nang Maynila. Tunay ng̃ang hindi marapat, na ang pangugulan lamang nang sicap nang mang̃a Obispo ay pagmalasaquitan nila ang mang̃a Seminario, yamang ang lahat nang binatang masoc sa mang̃a ibang escuelahan ay cailang̃an namang pamuhunanan nila nang arugâ at caling̃à. Cautang̃an ng̃a nang mang̃a Obispong lubos nilang pagsumaquitan, na palagui ang pagcaquilala nang religión, na maagapay sa pagcasulong nang bata sa canilang ibang pinag-aaralan. Alang alang dito, at upanding marapat na magcaayao-ayao sa lahat ang pagtuturo nang religión, pagpilitan nang mang̃a Obispo ang paghanap nang mang̃a maestrong may cayang gumanap nang mahalagang tungcol na ito, at gayon din, na ang mang̃a librong gagamitin ay huag magcacaroon nang bahid man lamang nang camalian. At yamang ang pinaguusapa,i, mang̃a hayagang aralan, hindi Namin ibig caling̃atang huag maalayan nang marapat na papuri ang daquilang Universidad nang Maynila, na itinatag nang mang̃a Dominico sa pahintulog nang Papa Inocencio X. At yamang caicailan ma,i, lagui siyang nagniningning sa calinisan at cadalisayan nang caniyang aral, at carunung̃ang daquila nang caniyang mang̃a doctores, at hindi cacaunti ang mang̃a ibinung̃a niyang capaquinabang̃an, ay hindi lamang ang nasà Namin ay ling̃apin siya nang boong pag-irog nang sinomang Obispo, cundî naman siya,i, ilinalagay sa ilalim nang Aming pagcucupcop at pagtatangquilic nang mang̃a Hahalili sa Amin. Caya ng̃a naman, sa lubos Naming pagpapatibay nang mang̃a privilegios at nang mang̃a carang̃alang sa caniya,i, ipinagcaloob nang mang̃a Romanos Pontífices, na sina Inocencio X at XI at Clemente XII, ay panibago Naming pinagcalooban naman siya nang títulong Universidad Pontificia, at calooban nǵa Naming ang mang̃a grados académicos na mangaling sa caniya,i, macahalaga nang nagbubuhat sa ibang mang̃a Universidades Pontificias. Appendix: Tagalo 2 2 9
VIII. Sa Mang̃a Regulares. Sa pagsamantala nitong Santa Sede Apostólica nang bagong calagayang iniaalay nang Sangcapuluang yaon ay minarapat na maglagdâ nang naayos doong mang̃a cautusan, at nang mapagbalican niyong mang̃a Religiosong may banal at carang̃aldang̃alang hang̃ad ang layong dating pamumuhay na sarili nang canicanilang mang̃a Instituto, alalaong baga,i, sa pagganap na lubos nang mang̃a banal nilang tungcol, sa lalong pagpapasulong nang mabubuting caugalian nang bayan, at pagpapalagô nang mapayapà et [sic] matiuasay na pagcacaayos nang mang̃a pinagaanhin-anhin nang religión at nang pamamayan. Ipinacatatagubilin ng̃a Namin sa baua,t, isa nang mang̃a religioso na canilang ganapin nang boong cabanalan ang mang̃a catungculang canilang inatong pasanin at pamuhunanan nang canilang mang̃a voto na hoag magbibigay daan nang ipagcacasala nang iba (2 Cor. VI. 3.). Iniuutos Namin, na tupdin nang boong cahigpitan ang mang̃a leyes nang clausura; at alangalang dito,i, calooban Naming ariin nilang catungculan yaong iniuutos nang decreto, na lagdâ nang Congregación nang mang̃a Obispos at nang mang̃a regulares nang ica XX nang Julio nang MDCCXXXI at pinagtibay nang nauna sa Aming si Clemente XII sa mang̃a Letras Apostólicas Nuper pro parte nang ica XXVI nang Agosto nang nabanguit ding taon. Ang palatuntunan at hangan nang clausura ay yaong nasasaysay sa isang decreto nang Sagrada Congregación de Propaganda Fide, na lagda nang XXIV nang Agosto nang MDCCLXXX na pinagtibay ni Pio VI. Lalo namang pacatatandaang higuit sa lahat, nang tanang religiosos na tumitira sa Filipinas, ang lubos na paggalang at pagbibigay dang̃al doon sa mang̃a itinatag nang Espíritu Santo na mamahala nang Iglesia nang Dios (Actos XX. 28); at calaquip nang clero secular sa isang mahigpit na pagcacasundô at pagiibigan, na huag mag-iui sa pusò nila nang maliliban sa paggugol nang boô nilang caya sa pagganap nang canilang banal na catungculan sa icapapaanyô nang catauan ni Cristo, lubos na macaaanib at magcacaisa nang hang̃ad at layon. At upanding mabunot nang sapol ugat ang lahat nang pinagbubuhatan nang pagcacaalit, 2 3 0 Quae Mari Sinico and Beyond
minamarapat din naman naming iutos, na buhat ng̃ayo,i, ganapin sa Sangcapuluang Filipinas ang Constitución Firmandis, na lagda ni Benedicto XIV nang idus nang Noviembre [sic] nang MDCCXLIV, at gayon din naman ang pinamamagatang Romanos Pontífices, na noong ica VIII nang idus nang Mayo nang MDCCCLXXXI ay Aming ilinagdâ sa paghatol nang ilang pinagtatalunan nang mang̃a Obispos at Misioneros nang Inglaterra at Escocia. IX. Ucol Sa Mg̃a Parroquia. Cun alin-alin bagá ang mang̃a parroquiang ipagcácatiualang pamahalaan nang mang̃a alagad nang mang̃a órdenes Religiosas, tingnan nang mang̃a Obispong isangunì sa mang̃a Prelado nang canícanilang Orden. At cung may lumabás na sáligutgutan sa bagay na ito, na hindî nila maayos sa ganang sarili, ay ipagsacdal sa Delegado Apóstolico. X. Ucol Sa Mang̃a Misiones. Sa ibang mang̃a dáguisonang pinang̃ang̃asiuaan nang dunong nang Iglesia sa pag-aalagà, na huag maping̃asan bahagyâ man ang pananampalataya, at buongbuong manatili ang mabubuting caugalian at tanang ibá pang bagaybagay na nauucol sa ualang hangang icapapacagaling nang mang̃a caluloua, ay dapat ng̃ang maragdag, at tunay ng̃ang paquiquinabang̃an nang malaqui, yaong mang̃a Ejercicios espirituales na pinamamagatang Misiones. Dapat ng̃aning pacanasain, na sa baua,t, isang provincia,i, macapagtatag nang isang bahay, na mátirahan man lamang nang isang [sic] ualong Religioso, na ang tang̃ing tutunculin lamang nila,i, lacbaying madalas ang mang̃a bayanbayan at nayon, at nang sa ganitong paraan ay canilang malinang ang caluloua nang mang̃a taga roon, sa mabubuting aral. Bágay na, cung tunay mang maigui at paquiquinabang̃an nang mang̃a binyagan, ay lalo pa namang cailang̃an niyaong mang̃a cahabaghabag na hindi pa namumulat ang mata sa Evangelio. Saansaan man ng̃a, at may mang̃a tauo pang damó ó salvage, na nacalulong sa malupit na pagsamba Appendix: Tagalo 2 3 1
sa mang̃a diosdiosan, ay matanto nang mang̃a Obispo at nang mang̃a sacerdote na catunculan nilang pagpilitang pagbaliquing loob. Alang alang dito,i, marapat tayuan ang mang̃a lupalop nilang tinatahanan nang mang̃a tirahan nang mang̃a sacerdoteng mag-aalaga nang canilang mang̃a caluloua, at huag sucat lamang halinahin at paamoin sa Religión cristiana ang mang̃a hindi binyagan, cundi naman lalò pa nilang pagsicapan ang pagtuturo sa mang̃a bata. Ang mang̃a nasabing hantung̃an ay dapat itayo doon sa, cung dumating ang panahon, ay magagauang Prefecturas ó Vicariatos Apostólicos. At nang huag culang̃in nang anomang cailang̃an sa pamumuhay ang mang̃a titira roon, na gaganap nang banal na tuncol na ito at nang pagcacalat nang pananampalataya, iniluluhog Namin, na sa baua,t, Diócesis, ̶ libang itinatang̃i lamang cailanman ang Institucion de Lion, na pinamámagatang Propagacion de la Fé, ̶ ay magtayô nang canicaniyang mang̃a tang̃i at sariling catipunan nang mang̃a lalaqui at babayi, na siyang mang̃ilac nang mang̃a ambag nang tanang bininyagang ibig tumulong at siyang magbigay sa mang̃a Obispo nang canilang mapang̃ilac, na buongbuô namang ipamamahagui nang carampatan sa mang̃a Misiones. XI. Ucol Sa Disciplina Eclesiástica. Ualang bagay na lalalò nang bisà upang manatili sa clero ang pagmamahal sa caniya nang mang̃a bininyagan, na gaya nang maquita nang lahat, na ang iniaral nang mang̃a sacerdote ay pinagtitibay naman nang canilang mang̃a gaua. Pagca,t, sa canilang mataas na tayô, ̶ ayon sa sabi nang Concilio Tridentino, ̶ na ung̃os sa tanang bagaybagay nang panahon at pamamayan, ay sila ang sadlacan nang masid nang iba, na parang sinasalamin, at sila ang pinaghahang̃oang tinutularan. Pacundang̃an ng̃a rito,i, quinacailang̃ang lubhâ na magpacaayos nang pamumuhay at ugali ang mang̃a clérigo, huag silang masisilipan nang anomang-anomang hindi mahusay, mahinhin at puspós nang religión, maguing sa pananamit, sa quilos, sa bucang bibig at sa lahat nang ibá pa; at pacaing̃atan ang lalong caliit-liitang capintasan, na capag sila na ang nacagauâ ay bumibigat, at nang sa ganitong paraan ay macaanyaya 2 3 2 Quae Mari Sinico and Beyond
nang cagalang̃an ang calahatlahatan nilang quilos. Caya ng̃a, upanding manumbalic ang bisà nitong disciplina eclesiástica, at upandin namang maganap na lubos itong aming Constitución, sinugò Naming Delegado Apostólico Extraordinario sa buong sangcapuluang Filipinas, ̶ na siyang manindigan sa Pang̃alan Namin ̶ ang cagalang-galang na aming capatid na si Juan Bautista Guidi, Arzobispo Stauropolitano, na siyang, ̶ gaya ng̃a nang nararapat, ̶ ay pinagcacatiualaan Namin nang mang̃a carampatang capangyarihan; at tuloy pinagbilinan Namin agad bumabalà at magdaos nang Sínodo provincial sa buong agap na itulot nang panahon at nang madlang bagaybagay. XII. Ucol Sa Capayapaan Nang Puso At Sa Marapat Na Galang Sa Mang̃a Pinuno. Ang natitira na lamang ng̃ayong iuulat at ipariring̃ig sa lahat ng taga Filipinas, niyaring pagmamahal magulang, na cailang̃ang paaling̃ao-ng̃auin sa boong linauac-lauac nang mang̃a lupaing yaon, na papanalicsiquin sa lalong casuloc-sulocan niyang pooc, ay ang pag- amuquî; na canilang papanatilihin at pacasinupin ang pagcacaisa sa sinapupunan nang pagcacasundô at capayapaan. Hindi huhuli rito ang cautang̃ang cristiano: pagca,t, "Lalong malaqui ang pagcacapatid cay Cristo sa pagcacapatid nang dugô: yayamang ang pagcacapatid sa dugo,i, ualang ibang ibinububung̃a cundi ang pagcacauang̃is nang catauan, samantalang ang pagcacapatid cay Cristo,i, nagpapatanghal nang pagcacauang̃is nang catauan at caloloua paayon sa nati-titic." (Act. IV. 32). "Ang boong cacapalan nang tanang bininyagan ay iisa ang pusò at iisa ang caluloua." (S. Maxim. Init. Serm. S. Augustini C.) Gayon ang hinihing̃î nang cagaling̃an nang religión, na siyang unang ugát at bucal nang mang̃a cabaitang sumicat at nagsambulat nang cabang̃uhan nang mang̃a nacaraang panahon sa lahat nang bayan sa Filipinas. Sa cauacasa,i, gayon din ang hinihiling nang tapat na pag-irog sa inangbayan, na ualang nacucuha at nahihitâ sa mang̃a caguluhang bayan liban sa mang̃a casiraan, caayupan at caruc-haan. Ang mang̃a may hauac na capangyarihan ay matutong gumalang, gaya nang itinatagubilin nang Appendix: Tagalo 2 3 3
Apóstol, Pagka,t, ang alinmang capanyarihan ay sa Dios nagmumula (ad Rom. XIII, 2.) At bagaman ang Filipinas ay natitiualag sa Amin, at may napapag-itang malauac na dagat, mabatid nilang lahat na sila,i, quinucupcop at pinagmamalasaquitan nang Sede Apostólica, na cung ano ang tang̃ing pag-irog na guinugugol sa pagyacap sa canila, ay gayon din namang maaasahan nang lahat, na cailanma,i, hindi pamimitauanan ang pag-aarugâ at pagmamalasaquit nang tanang pinagaanhin-anhin niyang sarili at catutubò. ipinahahayag Naming caicailanmang panahon ang Constitución Naming ito,i, hindi matututulan ó mapupuing nang camalian, na ng̃inang̃anlang subrepción ú obrepcion man ó nang caculang̃an cayâ nang Aming adhicâ, ó hindî kayâ capara nang Aming hang̃ad ó iba cayang bagay man, at magpacailanma,i, laguing magcaroon nang cabagsican, tatag at tibay at sa lahat nang anoanoman ay mamung̃a nang carampatan at nababagay, at lubos pacatalimahing marapat, ̶ na huag macagambalà ang alinmang Decretos Apostólicos, maguing generales man at especiales cayâ, at maguing yaon mang lagdâ nang mang̃a Concilios sinodales, provinciales ó universales, gaya naman nang mang̃a derechos ó privilegios nang mang̃a matatandang Sede sa Filipinas ó nang mang̃a Misiones na doo,i, nacatayô na ó itatayô pa ó nang alinmang iba pang mang̃a Iglesia ó mang̃a banal na lugal, sucdan mang masaniban pa nang panunumpâ ó catibayang buhat sa Santa Sede ó nang anomang iba pang catibayan, maguing anomang bagay na casalung̃at, na dapat mang ituring at ipaquibilang: ang mang̃a bagaybagay na, sa tuing masasalung̃at dito nang bahagyâ lamang ay pauà Naming pinauaualang halaga. Gayon din namang ipinahahayag Naming ualang anomang halaga at casaysayang ang balà nang anomang, hinguil dito,i, magcataong pang̃ahasan ninoman at nang sinomang may capanyarihan, na talagahin man ó pagcamalan cayâ lamang. Calooban din ng̃a Naming ang alinmang salin ó limbag nang Constitucióng ito, na sinacsihan nang isang Notario Público at nang sinomang may mataas na catungculan sa Iglesia, na nagquintal nang caniyang sariling tatac, ay lubos na paniualaan at pagpitaganan na parang ang iniharap sa canila ay ito ring Aming Diploma. Sinoman nga,i, hindi macapang̃ang̃ahas lumabag ó magmatapang na sumalangsang, nang hindi mahuhulog sa malaquing pagcacasala, laban dito sa Aming titic nang Sa catapusa,i, 2 3 4 Quae Mari Sinico and Beyond
Aming erección, constitución, restitución, desmenbración, supresión, asignación, agregación, atribución, decreto, cautusan at pasiya. At sinomang magpangap at magbalac nang gangayong pacanâ laban sa iniaatas nang Constitucióng ito, matantô na siya,i, lalagpacan nang poot nang Dios na Nacapangyayari sa lahat at nang galit nang malulualhating Apóstoles Niyang sina San Pedro at San Pablo. Lagdâ sa piling ni San Pedro sa ilalim nang cabagsican nang singsing nang Mang̃ing̃isda (Pescador) nang ica XVII nang Setiembre nang taong MDCCCCII, icadalauangpuô,t, lima nang Aming Pagcapontífice. Lugar nang tatac. LUIS CARDENAL MACCHI. (MAY FIRMA.) Appendix: Tagalo 2 3 5