Filipino 5
Filipino - Ikalimang Baitang Ikaapat na Markahan - Modyul 5: Pamagat Pagbibigay ng maaaring solusyon sa naobserbahang suliranin. Unang Edisyon, 2020 Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi ang sinuman sa anumang akda ng Pamahalaan ng Pilipinas. Gayunpaman, kailangan na may pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad. Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang malikom ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anumang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda. Walang anumang bahagi ng nilalaman nito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anumang paraan nang walang pahintulot sa kagawaran. Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Dibisyon ng Lungsod ng Pasig. Komite sa Pagsulat ng Modyul Manunulat: Pangalan Theresa A. Halina Editor: Pangalan Edwin C. Noche Tagasuri: Pangalan Ma. Teresita E. Herrera Ed.D. Tagaguhit: Pangalan Edison P. Clet Tagalapat: Pangalan Irish M. Ruῇo Tagapamahala: Ma. Evalou Concepcion A. Agustin OIC-Schools Division Superintendent Aurelio G. Alfonso EdD OIC-Assistant Schools Division Superintendent Victor M. Javeña EdD Chief, School Governance and Operations Division and OIC-Chief, Curriculum Implementation Division Education Program Supervisors Librada L. Agon EdD (EPP/TLE/TVL/TVE) Liza A. Alvarez (Science/STEM/SSP) Bernard R. Balitao (AP/HUMSS) Joselito E. Calios (English/SPFL/GAS) Norlyn D. Conde EdD (MAPEH/SPA/SPS/HOPE/A&D/Sports) Wilma Q. Del Rosario (LRMS/ADM) Ma. Teresita E. Herrera EdD (Filipino/GAS/Piling Larang) Perlita M. Ignacio PhD (EsP) Dulce O. Santos PhD (Kindergarten/MTB-MLE) Teresita P. Tagulao EdD (Mathematics/ABM)
Inilimbag sa Pilipinas, Kagawaran ng Edukasyon - Pambansang Punong Rehiyon Tanggapan ng mga Paaralan ng Sangay-Lungsod Pasig Filipino Ikaapat na Markahan Modyul para sa Sariling Pagkatuto5 Pagbigay ng maaaring solusyon sa naobserbahang suliranin. 5
Paunang Salita Para sa tagapagdaloy: Malugod na pagtanggap sa asignaturang (FILIPINO Ikalimang Baitang) ng Modyul para sa araling Pagbibigay ng maaaring solusyon sa naobserbahang suliranin. ! Ang modyul na ito ay pinagtulungang idinisenyo, nilinang at sinuri ng mga edukador mula sa Tanggapan ng mga Paaralan ng Sangay-Lungsod Pasig na pinamumunuan ng Nanunuparang Pinuno-Tanggapan ng Pansangay na Tagapamanihala, Ma. Evalou Concepcion A. Agustin, sa pakikipag-ugnayan sa Lokal na Pamahalaan ng lungsod sa pamumuno ng butihing Punong Lungsod, Kgg. Victor Ma. Regis N. Sotto, upang matulungang makamit ng mag-aaral ang pamantayang itinakda ng Kurikulum ng K to12 habang kanilang pinanagumpayan ang pansarili, panlipunan at pang-ekonomikong hamon sa pag-aaral. Inaasahan na sa pamamagitan ng modyul na ito, ang mga mag-aaral ay makauugnay sa pamamatnubay at malayang pagkatuto ng mga gawain ayon sa kanilang kakayahan, bilis at oras. Naglalayon din itong matulungan ang mag-aaral na makamit ang mga kasanayang pang-ika-21 siglo lalong-lalo na ang 5 Cs (Communication, Collaboration, Creativity, Critical Thinking and Character) habang isinasaalang-alang ang kanilang mga pangangailangan at kalagayan. Bilang karagdagan sa pangunahing teksto, makikita ang pinakakatawan ng modyul sa loob kahong ito: Mga Tala para sa Guro Ito'y naglalaman ng mga paalala at estratehiyang magagamit sa paggabay sa mag-aaral. Bilang tagapagdaloy, inaasahang bibigyan mo ng paunang kaalaman ang mag-aaral kung paano gamitin ang modyul na ito. Kinakailangan ding subaybayan at itala ang pag-unlad nila habang hinahayaan silang pamahalaan ang kanilang sariling pagkatuto. Bukod dito, inaasahan mula sa iyo na higit pang hikayatin at gabayan ang mag-aaral habang isinasagawa ang mga gawaing nakapaloob sa modyul.
Para sa mag-aaral: Malugod na pagtanggap sa (FILIPINO Ikalimang Baitang) Modyul ukol sa Pagbibigay ng maaaring solusyon sa naobserbahang suliranin. ! Ang modyul na ito ay ginawa bilang tugon sa iyong pangangailangan. Layunin nitong matulungan ka sa iyong pag-aaral habang wala ka sa loob ng silid- aralan. Hangad din nitong madulutan ka ng mga makabuluhang oportunidad sa pagkatuto. Ang modyul na ito ay may mga bahagi at icon na dapat mong maunawaan. MGA INAASAHAN Sa bahaging ito malalaman mo ang mga dapat mong matutuhan pagkatapos mong makumpleto ang modyul. PAUNANG PAGSUBOK Dito masusukat ang dati mo nang kaalaman at mga dapat mo pang malaman sa paksa. BALIK-ARAL Dito masusukat ang iyong matutuhan at naunawaan sa mga naunang paksa. ARALIN Tatalakayin sa bahaging ito ang aralin batay sa kasanayang pampagkatuto. MGA PAGSASANAY Sa bahaging ito, pagbibigay ng guro ng iba't ibang pagsasanay na dapat sagutin ng mga mag-aaral. PAGLALAHAT Sa bahaging ito ibinuod ang mahahalagang konsepto na dapat bigyang-halaga. PAGPAPAHALAGA Sa bahaging ito ay titiyakin kung ang mga kasanayang pampagkatuto ay naiuugnay at nailalapat sa inyong mga pagpapahalaga. PANAPOS NA PAGSUSULIT Dito masusukat ang mga natutuhan ng mga mag-aaral.
MGA INAASAHAN Sa pagtatapos ng modyul na ito, ang mag-aaral ay inaasahang: A. nasusubok ang kakayahan sa pag-unawa na iyong napakinggan: B. makapagbigay ng solusyon sa naobserbahang suliranin at: C. matutuhan ang magandang kaugalian na pagmamalasakit sa kapwa PAUNANG PAGSUBOK Basahin ang maikling teksto. Sagutin ang mga tanong ukol dito: Hapon na nang dumating kami sa Dapitan matapos ang mahabang biyahe.Kay ganda pala ng Dapitan lalo na kapag papalubog ang araw. Napakalamig ng simoy ng hangin na nagbubuhat sa dalampasigan. Ang tanawin ay tunay na kasiya-siyang pagmasdan. Ano ang naobserbahan nila? 1. Saan sila pumasyal? A. Sa Dapitan B. Sa Luneta c. Sa Manila D. sa Nayon 2. Anong oras sila nakarating sa kanilang pupuntahan? A. Umaga B. hapon C. tanghali d. gabi 3. Ano ang kanilang naobserbahan sa kanilang pagdating? A. Paglubog ng araw B. alon sa dalampasigan C.magandang tanawin D. lahat ng nabanggit 4. Saan nagbubuhat ang napakalamig na simoy ng hangin? A. Sa bundok B. sa kapaligiran C. sa dalampasigan D. sa ilalim ng puno
BALIK-ARAL Panuto: Basahin ang maikling teksto. Piliin ang titik ng tamang sagot:A LABANAN ANG POLUSYON Malaking isyu ngayon ang pagkasira ng kapaligiran dahil sa lumulubhang polusyon sa lupa, sa tubig at hangin. Malulutas ang suliraning ito kung makikipagtulungan ang bawat tao. May mga kautusang ipinatutupad ang ating pamahalaan. Magiging malinis ang paligid kung gagawin ng bawat isa ang kanilang tungkulin. Tayo ang dapat mangalaga sa likas na kayamanan at ang pagunlad ng bayan ay sa atin nakasalalay. 1. Ano ang nakasisira sa kapaligiran? A. polusyon B. hangin C. tubig D. araw 2. Ano ang dahilan ng polusyon sa lupa? A. mga hayop B. basura C. tao D.pagspray ng pesticide 3. Paano malulutas ang suliraning ito? A. Pakikipagtulungan ng bawat tao B. Pagsuway ng mamamayan C. Pagtatanim ng mga puno D. Paghahalaman ng mga tao 4. Sino ang dapat mangalaga sa ating likas na yaman? A. Sila B. tayo C. taga ibang bansa D. mga bata
ARALIN Ano ang nakikita mo sa larawan? Ano ang ginawa ng bata sa larawan? KALIGTASAN NG MGA NANGANGAILANGAN Ang pagtulong sa kapwa ay naging ugali na ni Jacinta. Bawat pulubing lumapit sa kaniya ay kanyang nililimusan. Madalas imbitahan niya ang mga batang mahihirap na makipaglaro sa kanya. Si Jacinta ay madasalin. Tuwing araw ng Linggo, siya ay nagsisimba. Pagkatapos namimigay siya ng mga laruan, damit, at pera sa hanay ng mga pulubi. Napamahal na si Jacinta sa kanyang mga kababayan. Nakaugalian na ng mga tao na dalawin si Jacinta kung araw ng Pasko. Kakatok sila sa pintuan ng kaniyang tahanan at sila'y masayang patutuluyin at hahainan ng sari-saring pagkain. Isang araw ng Pasko, sa kanilang pagtataka, walang sumasagot sa kanilang pagkatok. Umakyat ang mga tao sa kabahayan at laking gulat nila nang makitang nakahandusay sa sahig at wala ng buhay si Jacinta. Nalungkot at nag-iyakan ang mga tao sa sinapit ng kanilang idolong si Jacinta. 1. Sino ang matulungin sa kapuwa?_______________________________ 2. Ano ang ginagawa niya sa bawat pulubing lumalapit sa kanya?
3. Ano ang ginagawa niya tuwing araw ng Linggo?__________________ 4. Kung araw ng Pasko, ano ang ginagawa ng mga tao? 5. Ano ang naging suliranin ng mga tauhan sa kuwento? 6. Ano ang solusyong maibibigay mo sa maraming pulubi? MGA PAGSASANAY Pagsasanay 1 Panuto: Pakinggan nang mabuti ang teksto. Sagutin ang mga katanungan .Piliin ang titik ng tamang sagot: TAGUMPAY SA KABILA NG SAGWIL Si Tessie Galasa ang bunso sa siyam na magkakapatid. Dalawa lamang silang magkapatid na nakapag-aral. Hindi kayang tustusan ng kanilang magulang ang pagpapaaral sa kanilang lahat. Ang kanilang karalitaan ay hindi naging sagwil para kay Tessie. Nakapag-aral siya sa ilalim ng isang scholarship grant. Tatlong taong gulang pa lamang si Tessie ng sinamang palad siyang magkasakit at nalumpo.Habang siya ay lumalaki, sumisidhi ang kanyang hinagpis at pagkaawa sa sarili. Ngunit natutuhan din niyang labanan ang damdaming ito. Sa ginanap na Magnolia 10- kilometers marathon on wheels, nanalo si Tessie ng unang gantimpala sa karerang pambabae. Nanalo rin siya sa 21- kilometers wheel-a-thon. Noong 1982, tatlong medalyang ginto at isang medalyang pilak ang kanyang napanalunan sa palarong languyang pandaigdig para sa mga may kapansanan. Ginanap ito sa Hongkong. Dahil sa tibay ng kanyang loob nagtagumpay siya sa kabila ng sagwil sa kaniyang buhay.
1. Ilang magkakapatid sina Tessie Galasa? A. Siyam B. walo C. sampu D. anim 2. Paano nakapag-aral si Tessie? A. Nagtrabaho B. namalimos C. scholarship grant D. pinaaral ng kamag-anak 3. Bakit hindi sila kayang tustusan ng kanilang mga magulang? A.Ayaw silang paaralin B. dahil sa kahirapan C. walang trabaho D. marami silang magkakapatid 4. Ano ang naging suliranin ni Tessie? A. Siya ay di makapag-aral B. siya ay nalumpo C. nagkaroon ng problema D. walang tumulong sa kanya 5. Ano ang naging solusyon sa kanyang suliranin? A. nagalit siya sa kanyang mga magulang B. natutuhan niyang labanan ang kanyang damdamin C. umiyak siya dahil sa awa sa sarili D. Tibay ng loob upang makamit ang tagumpay. Pagsasanay 2 Panuto: Pakinggang mabuti ang teksto. Isulat sa sagutang kuwaderno ang inyong sagot sa tanong sa ibaba: ANG BATANG SI PULE Mahirap ang mga magulang ni Apolinario Mabini kaya hindi nila kayang papag-aralin sa Maynila ang anak nila. Matalino pa naman si Pule, ang palayaw nila kay Apolinario Mabini. Ngunit sadyang nais ni Pule na matuto. Pumasok siyang utusan sa isang mayaman sa Maynila. Naglingkod din siya bilang klerk upang makapagpatuloy ng pag-aaral. Dahil sa mga gawaing- bahay, malimit siyang mahuli sa kaniyang klase. Maaga siyang gumigising sapagkat nagluluto pa siya ng almusal, naghahain, at nagliligpit ng pinagkainan ng kaniyang pinaglilingkuran. Walang pambili si Pule ng aklat kaya nakikibasa na lang siya. Kinokopya niya sa aklat ang mahahalagang bagay na dapat pag-aralan nang masinsinan.
1. Sino si Pule? A. Apolinario Mabini B. Emilio Jacinto C. Apolinari Rizal D. Gregorio del Pilar 2. Anong uri ng bata si Pule? A. mayabang B. matalino C. tamad D. masayahin 3. Ano ang kanyang ginagawa upang hindi siya bumili ng aklat? A. Nakikibasa sa kaklase B. nanghihiram ng aklat C. tahimik lang siya D. Sinusulat ang mahahalagang dapat pag-aralan 4. Ano ang naging suliranin ni Pule? A. nais niyang matuto B. wala siyang pera C. hindi niya magagamit ang kanyang talino D. mahirap lamang sila kaya hindi siya kayang paaralin 5. Ano ang naging solusyon sa kanyang suliranin? A. nagtinda ng pamaypay B. Gumawa ng mga tula para sa kaklase C. Nakisama siya sa mga kaklase na may pera upang makibasa ng aklat. D. Pumasok siyang utusan sa mayamang pamilya at naglingkod bilang klerk upang makapag-aral. Pagsasanay 3 Panuto: Makinig nang mabuti sa isang teksto. Sagutin ang mga tanong at isulat sa sagutang kuwaderno. Isulat kung Tama o Mali ang nakasaad sa pangungusap: PAGTULONG NG WALANG HINIHINTAY NA KAPALIT Bilang mga taong may Diyos na pinaniniwalaan. Mahalaga ang paggawa ng kabutihan sa kapwa tao. Pagdamay sa mga nalulungkot , pagpawi sa iyak , pagtulong at marami pang gawain na nagpapakita ng kabutihan sa kapwa. Sa ating panahon ngayon marami ang nangangailangan ng tulong. Halimbawa na lamang ang mga residente sa Mindanao na tinamaan ng magkakasunod na lindol at ang mga residenteng apektado ng pumutok na
bulkang Taal kamakailan lang. Ngunit ang ating paniniwala ang nag- uudyok sa atin na tumulong ng bukal sa loob at higit sa lahat tumulong ng walang hinihintay na kapalit. _______1. Mahalaga ang kabutihan sa kapuwa tao. _______2. Ang pagdamay sa kapuwa ay hindi mahalaga sa atin. _______3. Hindi na kailangan ng ibang tao ang ating tulong. _______ 4. Masarap sa pakiramdam ang tumulong ng walang hinihintay na kapalit. _________5. Ang pagdamay natin sa nalulungkot ay gawaing nagpapakita ng kabutihan sa kapwa. PAGLALAHAT Marami ka bang natutunan, sa araw na ito? Ano-ano ang iyong natutuhan sa ating aralin? pagtukoy ng suliranin sa teksto. pagbibigay ng solusyon sa suliranin. Ang pagtukoy ng suliranin sa teksto ay madadali natin magagawa sapagkat ito ay nasa loob lamang ng teksto. Sa pagbibigay ng solusyon sa suliranin ay madali mong magagawa kung alam mo kaagad kung ano ang suliranin sa loob ng teksto. Ano-anong suliranin ang iyong narinig? Paano mo ito bibigyan ng solusyon?
PAGPAPAHALAGA Natutunan mo ba ang kahalagahan ng pagtulong sa kapwa? Taun- taon ay ginugunita natin ang Buwan ng Pag-iwas sa Sunog, lalo na sa pagsapit ng buwan ng Marso. Tulad din ng mga nakaraang gawain ay muling binibigyang babala ang mga mamamayan upang makaiwas sa panganib na dulot ng apoy. Ang nasabing programa ay ipinatutupad ng Bureau of Fire Protection (BFP) sa ilalim ng pamamahala ng Department of Interior and Local Government ( DILG) . Iguhit ang masayang mukha kung tama ang pangungusap at malungkot na mukha kung mali ang isinasaad ng pangungusap: _______1. Tuwing buwan ng Marso ating ginugunita ang pag-iwas sa sunog. _________2. Wala tayong naririnig na babala sap ag-iwas sa sunog. _________3. Malaking suliranin ang panganib na dulot ng sunog. _________4. Walang ginagawa ang DILG upang makaiwas tayo sa sunog. _________5. Ang pagbibigay ng babala ng Bureau of Fire Protection sa atin ay isang halimbawa ng pagmamalasakit sa kapwa. PANAPOS NA PAGSUSULIT Isulat sa sagutang kuwaderno ang titik ng tamang sagot. EMILIO AGUINALDO Hindi nabakas sa kabataan ni Emilio Aguinaldo na siya ay magiging pangulo ng Pilipinas. Ang kanyang ama ay naging gobernadorcillo ng Kawit, Cavite. Walang pambihira sa kanyang record sa pag-aaral. Natuto siya ng alpabeto sa bahay. Nagtapos siya ng elementarya sa paaralang bayan ng Kawit. Nagtapos siya ng sekundarya sa San Juan de Letran. Huminto siya sa pag-aaral sa kolehiyo. Umiwas siya na maglingkod sa sandatahang lakas. Tinulungan siya ng kanyang ina upang maging cabeza de barangay. Naging negosyante siya. Namili siya ng tela at mga yaring produkto, ipinamalit niya ang mga ito ng prutas, gulay, baboy at manok.
1. Sino ang kauna-unahang pangulo ng Pilipinas? A. Emilio Aguinaldo B. Manuel L. Quezon C.Joseph Estrada D. Ramon Magsaysay 2. Saan siya natutong magalpabeto? A. sa paaralan B. sa bahay C. sa nanay niya D. sa mga guro 3. Ano ang iniwasan niya ng huminto siya sa pag-aaral? A umiwas sa pamilya B. umiwas mga kaibigan C.umiwas siya na maglingkod sa sandatahang lakas D.umiwas sa pamahalaan 4. Ano ang suliranin sa teksto? A. hindi nabakas sa kanyang kabataan na siya ay magiging pangulo B. hindi siya mahilig mag-aral C. nais niyang maging isang gobernadorcillo D. huminto siya sa pag-aaral sa kolehiyo. 5. Ano ang naging solusyon sa kanyang suliranin? A. tinulungan siya ng kanyang ina na maging cabeza de barangay B. siya ay naging negosyante C. natuto siyang magtipid D. iniwan niya ang pag-aaral dahil may nais siyang iba
SUSI SA PAGWAWASTO Paunang Pagsubok 1. A 2. B 3. A 4. C Balik- Aral 1. A 2. B 3. A 4. B Aralin: 1.Si Jacinta ay matulungin sa kapwa. 2. Ang bawat pulubing lumapit sa kanya ay nililimusan. 3.Siya ay nagsisimba tuwing araw ng linggo. 4. Dalawin si Jacinta at kakatok sa kanilang pintuan. 5. Walang sumasagot sa pagkatok nila sa bahay ni Jacinta. 6.Dapat sila ay magkaroon ngt tirahan at mabigyan ng pagkakakitaan. Mga Pagsasanay Pagsasanay 1 1. A 2. C 3. A 4. B 5. D Pagsasanay 2 1. A 2. B 3. C 4.B 5. A Pagsasanay 3 1. Tama 2. Mali 3. Mali 4. Tama 5. Tama Pagpapahalaga: 1. 2. 3. 4. 5.
Panapos na pagsusulit: 1. A 2. B 3. B 4. D 5. B Sanggunian Pag-aari ng Pamahalaan. Kagawaran ng Edukasyon.2011 Binagong Edisyon.2011 / Eduresources Publishing Inc. MISOSA IV ( Blg 12 ) module