MEDIA AND PHILIPPINE STUDIES Pagdalumat sa Sosyo-kultural at Pangkapaligirang Aspekto ng Uhayan Festival Gamit ang Likas-kayang Balangkas ng Pistang Pamana Pistang Naaayon Philip Andre E. Bartolabac, Gabriel Daniel S. Cruz, Luigi O. Estrella and Jeyson T. Taeza, Research Adviser Abstrak: Ang kapistahan ay pagdiriwang na nagsisilbing daluyan upang maipamalas ng isang pamayanan ang natatangi nitong tradisyon, paniniwala, produkto, at kultura sa pangkalahatan. Bagamat maraming mga pag-aaral na naisagawa ukol sa ugnayan ng pista at kultura, iilan pa lamang ang mga pag-aaral na nakatuon sa likas-kayang katangian ng mga kapistahan. Layunin ng pag-aaral na ito na dalumatin ang mga likas-kayang katangian ng Uhayan Festival sa Barangay Macabling, Sta. Rosa City, Laguna gamit ang balangkas ng Pistang Pamana at Pistang Naaayon. Kinalap ang mga datos sa pamamagitan ng katutubong pamamaraan na pakikipagkwentuhan sa mga susing tao na may kaugnayan sa implementasyon ng Uhayan Festival. Ang mga nakalap na datos na sumailalim sa coding at transkripsyon ay sinuri at isinatema batay sa mga aspekto ng likas-kayang balangkas ng Pistang Pamana at Pistang Naaayon: sosyal, kultural, at pangkapaligiran. Batay sa pag-aaral, ang mga programang nakapaloob sa Uhayan Festival ay nagtataguyod ng pagkakabuklod- buklod ng pamayanang Macabling. Sa kultural na aspekto, itinatampok ng Uhayan Festival ang iba't ibang gawain na nagsisilbing repleksyon ng Barangay Macabling bilang isang agrikultural na pamayanan. Ipinamalas ng Uhayan Festival ang kahalagahan ng pagtiyak sa pagiging likas-kaya ng isang kapistahan upang matagumpay at makabuluhan nitong magampanan ang mga layunin upang ito ay manatiling buhay at sustentable. Sa pangkalahatan, ipinakita ng pag-aaral na ito na ang pagtatampok ng kapistahan ay tumatawid sa kultural na aspekto tungo sa sosyal at pangkapaligirang aspekto. Mahalagang pag-aralan ang dinamiko ng pagkakaisa ng mga stakeholders ng kapistahan gayundin ang ginagawang hakbang sa pangangalaga ng kalikasan. Mga Susing Salita: Uhayan Festival; likas-kaya; sosyal; kultural; pangkapaligiran 1. PANIMULA Ang mga kapistahan ay maituturing na mahalagang bahagi ng kulturang Pilipino - ito ay nagiging daluyan upang maitampok ng isang pamayanan ang kanilang kultura, produkto, at ang kanilang mga paniniwala (Amtalao at Lartec, 2015). Malinaw ang ugnayan sa pagitan ng kapistahan at kultura ng isang pamayanan. Mahalagang pag-aralan ang mga pista sa pagdalumat ng kultura at integridad ng isang pamayanan upang higit pang maipakilala at maibahagi ang natatanging yaman na ito sa iba. Bagamat marami ng mga pag-aaral na naisagawa na nagpapatunay sa matibay na ugnayan ng mga kapistahan sa Pilipinas, iilan pa lamang ang mga pananaliksik na dumalumat sa pagiging likas- kaya o sustentable ng mga kapistahan (Bandala, 2018). Ang mga pagtitipon tulad ng mga kapistahan ay kinakailangang umangkop sa pangangailangan ng pamayanan upang manatili itong buhay at magampanan ang mga layunin nito. Bukod sa layunin nitong mapagbuklod ang isang pamayanan at ipakilala ang kultura nito, ang mga kapistahan ay maituturing ding paraan upang itaguyod ang turismo ay isa sa mga ng isang lugar. Ang pinakamabisang paraan upang maiangat ang ekonomiya ng (Apostolakis & Viskadouraki, 2017). Ang pagtatampok ng mga pista ay nagbibigay-daan sa mga oportunidad para sa lokal na negosyo. Samakatuwid, habang ang mga kapistahan ay nakapagbibigay ng pagkakataon na lumago ang ekonomiya ng isang pamayanan, nagbibigay rin ito ng kakayahang ipreserba ang kultura nito (Quinn at Wilks, 2013). Ayon kay Quinn (2006), isa sa mga pangunahing rason sa pagdiriwang ng mga kapistahan ay ang benepisyo nito sa turismo at ekonomiya ng lugar. isang lugar Isa sa mga hamong dapat tugunan ng mga likas-kaya o kapistahan ay mapanatili sustentable. Upang mailarawan ang isang kapistahan na sustentable, may iba't ibang aspekto ang dapat itong 323
suriin. Isa sa mga aspektong ito ang kultural na aspekto ng kapistahan at maging ang epekto nito sa kalikasan. Ayon kay Wee (2015), upang maging likas- kaya ang isang kapistahan, kinakailangan ang estruktura at kultura ang magiging sentro ng kapistahan at may kabuluhan sa lugar na pinagdarausan ng kapistahan. Pangalawa, kailangan ng suporta at pakikilahok ng mga lokal sa pagtatampok ng kapistahan. Pangatlo, kinakailangan din na matiyak na positibo ang pangkalahatang karanasan ng mga turistang dadalo sa kapistahan. Isa pang batayan ng pagiging likas-kaya ng mga pista (TBL) na ay ang tinatawag na nagmula kay Elkner noong taong 1987 (Tyrrell et al., 2013). Tinitingnan ng TBL ang aspekto ng kikitaing at pera, rin pangkapaligiran na epekto na dulot ng isang kapistahan sa mga mamamayan at mga turista. pati na ang sosyo-kultural Ang paksa ukol sa pagiging likas-kaya ng mga kapistahan ay naidokumento lamang gamit ang malalaki at pangunahing kapistahan sa Pilipinas. Mahalagang mapag-aralan din ang maliliit na kapistahan dahil katulad ng malalaking kapistahan, ang mga ito ay nakakatulong din sa pagkakabuklod- buklod ng mga lokal na residente at sa pagpapanatili ng kanilang kultura at pagkakakilanlan. Isa sa halimbawa nito ay ang Uhayan Festival sa Laguna. Ito ay isang taunang kapistahan na ginaganap tuwing ika-15 ng Mayo bilang pasasalamat at pagbibigay- dangal kay San Isidro Labrador. Ang kapistahan na ito ay ginugunita sa barangay ng Macabling na matatagpuan sa lungsod ng Santa Rosa, Laguna. Nagmula ang pangalan ng kapistahan sa salitang "uhay" na nangangahulugang tangkay kung saan umuusbong ang mga butil ng palay. Nagsimulang ganapin ang Uhayan Festival noong 2008 na noon ay itinatapat sa kapanahunan ng pag-ani. Ang Uhayan Festival ay nabuo sapagkat nakita ng mga nanunungkulan noong panahon na iyon kung gaano kasagana ang ani at kung paano nakatulong ang pagsasaka sa unti-unting paglago ng barangay. Mula rito, nagpasya ang Sangguniang Barangay noong 2008 na lumikha ng ordinansa para sa taunang pagtatampok ng Uhayan Festival. Ang Uhayan Festival ay karaniwang ginugunita ng tatlo hanggang limang araw. Sa kapanahunan ng pista, nagkakaroon ng mga at iba pa na may layuning itampok ang Macabling bilang isang agrikultural na pamayanan. Itinuturing ito bilang isang panahon kung saan ang bawat sitio at kapitbahayan ay nagkakilala, at nagkakaisa. naghahanda, nagtutulungan, Sa kasalukuyan, wala pang pananaliksik ang naisasagawa upang dalumatin ang Uhayan Festival. Bukod dito, wala pang anumang pag-aaral ang tumatalakay sa pagiging likas-kaya o sustentable ng 324 MEDIA AND PHILIPPINE STUDIES nasabing kapistahan. Ang pag-aaral na ito ay maaaring magsilbing batayan ng mga susunod pang pag-aaral tungkol sa Uhayan Festival. Bukod dito, ang pag-aaral din ay maaaring makatulong sa mga namamahala sa pagtatampok ng kapistahan upang makita ang iba't ibang likas-kayang katangian ng Uhayan Festival tungo sa patuloy na pagpapabuti at pagpapayaman ng Uhayan Festival. Ginamit ng pag-aaral na ito ang balangkas na Pistang Pamana Pistang Naayon na nilikha ni Bandala (2018) upang dalumatin ang mga likas- kayang katangian ng Uhayan Festival. Ang balangkas na ito ay angkop sa pananaliksik sapagkat ito ay nabuo mula sa danas ng mga kapistahan sa Pilipinas. Bukod dito, ang nasabing balangkas ay angkop din na gamitin sa mga maliliit na kapistahan tulad ng Uhayan Festival. Pigura 1 Gamit ang balangkas na ito, maingat na sinuri ng mga mananaliksik ang aspektong sosyo- kultural at pangkapaligirang ng Uhayan Festival sa pamamagitan mga pinakamahuhusay na estratehiya ng Uhayan Festival. Tinalakay sa sosyal na aspekto ang mga gawain na nagtataguyod ng pagkakabuklod-buklod ng mga lokal. ng pagsusuri sa Tinalakay naman sa pangkultural na aspekto ang mga itinatampok sa Uhayan Festival na may mga kahulugan at kabuluhang pangkultura katulad ng mga sayaw, pagkain, at kasuotan ng mga kalahok sa Uhayan Festival. Sa pangkalahatan, ang aspektong ito sumasaklaw sa kakayahan ng Uhayan Festival na itampok at panatilihin ang agrikultural na pagpapahalaga ng Barangay Macabling.
ang pangkapaligirang aspekto na may kinalaman sa pagpapanatiling masinop at organisadong kalikasan tuwing pagdiriwang ng Uhayan Festival. Sakop din nito ang pagtiyak sa seguridad at kaligtasan ng kasangkot sa Uhayan Festival pati na rin ang mga bisita at turista. Sa ikatlong aspekto tinalakay Layunin ng pag-aaral na ito na dalumatin ang sosyo-kultural at pangkapaligirang aspekto ng Uhayan Festival sa Barangay Macabling, Sta. Rosa City, Laguna gamit ang likas-kayang balangkas na Pistang Pamana Pistang Naayon. Layunin ng pag- aaral na tugunan ang mga sumusunod na tiyak na layunin: 1. suriin ang mga gawain sa Uhayan Festival at na nagtataguyod ng pakikisangkot (Pansosyal na Aspekto) ng mga residente ng Barangay Macabling; tukuyin ang mga gawain sa Uhayan Festival na may kinalaman sa pagpapanatili at pagpapatibay ng kultura (Kultural na Aspekto) ng Barangay Macabling; at 2. pagkakaisa 3. suriin ang mga estratehiyang ginagamit sa pangangasiwa kapaligiran tuwing (Pangkapaligirang Aspekto) sa idinaraos ang Uhayan Festival sa Barangay Macabling ng 2. METODOLOHIYA Dinalumat ng palarawang pag-aaral na ito ang likas-kayang katangian ng Uhayan Festival batay sa balangkas ng Pistang Pamana Pistang Naaayon ni Bandala (2018). Ang mga datos sa papel na ito ay kinalap sa pamamagitan ng katutubong pamamaraan ng pakikipagkuwentuhan (informal conversation) at ginabayang talakayan (collective indigenous discussion) sa mga susing tao na may kaugnayan sa pagpaplano at pagpapatupad ng Uhayan Festival sa Barangay Macabling, Sta. Rosa City, Laguna. Kabilang sa mga naging kasangkot sa pag-aaral ay ang mga dati at kasalukuyang kasapi o konsehal ng Sangguniang Barangay ng Macabling, dati at kasalukuyang kasapi ng Sangguniang Kabataan ng Macabling, at iba pang mahahalagang susing tao na may kinalaman sa pagpaplano at pagsasagawa ng Uhayan Festival. Ang mga tanong at gabay sa talakayan ay sumailalim sa content validity upang matiyak na makakalap ang mga kinakailangang datos na tutugon sa layunin ng pag-aaral. Humingi ng pahintulot ang mga mananalilsik na irekord ang kabuoan ng (informal conversation) at pakikipagkuwentuhan ginabayang indigenous discussion). Ang mga nairekord na Zoom video meeting ay sumailalim sa proseso ng transkripsyon at talakayan (collective 325 MEDIA AND PHILIPPINE STUDIES coding. Gamit ang likas-kayang balangkas ng Pistang Pamana Pistang Naayon, dinalumat at sinuri ang iba't likas-kayang katangian ng Uhayan Festival batay sa Pansosyal na Aspekto, Pangkultural na Aspekto, at Pangkapaligirang Aspekto. ibang 3. RESULTA AT PAGTALAKAY Tinalakay sa bahaging ito ang iba't ibang gawain sa Uhayan Festival na nagpapakita sa pagiging likas-kaya o sustentable ng kapistahan. Hinati sa tatlo ang pagtalakay ng mga datos batay sa iba't ibang aspekto ng Pistang Pamana Pistang Naayon ni Bandala. Nakapaloob sa pagdiriwang ng Uhayan Festival ang sari-saring gawain at programa na nagtataguyod ng pagkakaisa ng mga mamamayan ng Barangay Macabling. Sa pamamagitan nito ay naipamamalas ang pagkakabuklod-buklod ng mga buong pamayanan upang matagumpay na maitampok ang kapistahan. Talahanayan 1. Pinakamahuhusay na Gawain Gampanin sa Uhayan Festival Dance Exhibition Ito ang patunay sa kakayahan ng kapistahan na maging lunduyan ng pagkakaisa, sapagkat naipapamalas nito ang pagsasama at pagkakaisa ng mga kalahok mula sa paghahanda hanggang sa araw ng patimpalak. Ang programang ito ang isa sa mga rason kung bakit at paano nagkakaisa ang mga taga- Macabling. Nabanggit ni Teodori at Lullof (1998) na ang pakikilahok sa mga kapistahan ay malaking kadahilanan sa pag-usbong ng pagkakaisa sa loob ng isang pamayanan. Street Dance ng Competition Bawat Purok ng Barangay Ipinahihiwatig sa sayaw ng ang sining at pagiging malikhain ng nagkakaisang pangkat. Bago pa man ang araw na ito ay gaganapin, ibayong pag-eensayo ang kinakailangan upang matiyak na ang bawat pangkat ay handa. Makikita ang pagkakaisa ng mga kasapi ng Uhayan Festival sapagkat naipapamalas ng bawat purok ang kanilang natatanging kultura at interpretasyon sa Uhayan Festival sa pamamagitan ng at isang konstruktibong paligsahan. patas Palarong Pinoy May malaking ginagampanan sa Uhayan Festival ang mga programa tulad ng Palarong Pinoy sapagkat isa ito sa ilang pamamaraan ang nagkakaisa at nagtutulungang pangkat. Ang mga laro tulad ng upang itaguyod ay idinaraos sa kapanahunan ng Uhayan Festival
sapagkat ito ay nagiging daluyan ng pagkakaisa ng pamayanan sa isang nakakatuwa at magaan na paraan. at pagtutulungan Variety Shows Sa konteksto ng Uhayan Festival, idinaraos ang at sapagkat ito ay isang kaganapan kung saan naipapamalas ng sa isang pangkat ang pagkakaisa pagpapakita ng suporta sa kanilang kinatawan. Nakikita dito kolaborasyon ng mga residente upang malikhaing bihisan at tiyakin na ang kanilang kinatawan ay handang makipagpaligsahan. Ugnayan ng lokal na pamahalaan at simbahan Isa sa mga katangian ng likas-kayang kapistahan ay ang kolaborasyon ng lokal na pamahalaan at simbahan. Sa Uhayan Festival, malinaw na ipinapakita ang pakikipag-ugnayan sa pagitan ng lokal na pamahalaan ng Macabling at ang simbahan. Sa pamamagitan nito, masinop na nailalatag ang gampanin ng dalawang mahalagang ng kapistahan. tagapagtaguyod Isa sa mga pamantayan upang masabing likas-kaya o sustentable ang isang kapistahan ay pagkakaroon nito ng mga gawaing nagtatampok sa natatanging kultura ng pamayanan. Nakapaloob sa pagdiriwang ng Uhayan Festival ang sari-saring gawain at programa na may kultural na kabuluhan at simbolismo. Talahanayan 2. Pinakamahuhusay na Gawain Gampanin sa Uhayan Festival Malikhaing Kasuotan na at Props sa Nagpapakita Agrikultural na Kultura Sa Uhayan Festival, masisilayan ang pagpapadaloy ng natatanging kultura sa pagsuot ng mga mananayaw ng damit na karaniwang suot ng mga magsasaka. Makikita rin na gawa sa palay, ang pangunahing produkto ng Macabling, ang mga props na kanilang ginagamit. Manipestasyon ito ng kulturang pang-agrikultura na taglay ng Macabling. Pagsayaw Ang pagsayaw ay isa sa mga paraan ng Uhayan Festival upang panatilihin ang kultura ng pagsasaka sa Barangay Macabling. Sa pamamagitan nito, malikhaing ng mga nailalapat mananayaw sa saliw ng awit ang galaw o kumpas na may kaugnayan sa pagsasaka. Pagdakila at Pagkilala Isidore kay Labrador San Malaking bahagi ng kasaysayan ng Barangay Macabling ang pagsasaka sapagkat isa ito sa mga dahilan kung bakit umunlad ang barangay. Ang Uhayan Festival ay isang papuri kay 326 MEDIA AND PHILIPPINE STUDIES San Isidore Labrador na itinuturing na patron ng mga magsasaka. Pagpapayaman Pampamilyang Pagpapahalaga sa gampanin ng mga Malaki ang sa pampamilyang ng Uhayan pagiging Festival. Sa nito, napapanatili ang magandang relasyon ng mga kasapi ng isang pamilya dahil sila ay sama-samang naghahanda para sa Uhayan Festival. Isa rin itong panahon kung saan nagsasama at nabubuklod ang isang pamilya. pagpapahalaga likas-kaya pamamagitan Ipinamalas ng Uhayan Festival ang iba't ibang mga na napangangalagaan ang kapiligiran sa kabila ng magarbo at abalang pagtatampok ng kapistahan. Tinitiyak na hindi naisasakripisyo ang kalagayan ng kalikasan sa tuwing ginaganap ang Uhayan Festival. hakbang upang matiyak Talahanayan 3. Pinakamahuhusay na Gawain Gampanin sa Uhayan Festival Kaligtasan ng Bawat Kasapi sa Uhayan Festival Ang mga tagapagtaguyod ng pistahan ay ibang nakikipag-ugnayan ahensya upang matiyak na ligtas at payapa ang pagdiriwang ng Uhayan Festival. Bukod dito, mayroon ding nakahanda na ang Sangguniang Barangay sa panahon na may masaktan habang nagaganap ang pagdiriwang. sa iba't Kalinisan Kaayusan Kapaligiran at ng Tinitiyak ang kalinisan ng kapaligiran sa Barangay Macabling sa gitna ng pagdiriwang ng Uhayan Festival. Ang Sangguniang Barangay ay nagtatakda ng mga susing tao at mga susing pangkat na nag-aayos at nagtatapon ng basura habang ginaganap ang pagdiriwang. Mahigpit at kontrolado ang proseso pagdating sa kalinisan ng kapaligiran. Pangangasiwa Daloy Sasakyan ng sa mga Dahil kailangan na ligtas ang mga mananayaw at ang mga manonood, ipinatupad ng opisyales ng Uhayan Festival na bawal dumaan ang mga kotse kapag sila ay namamarada. Nagsasara sila ng mga upang walang kotse na makakapasok at nagkakaroon ng traffic plan upang matiyak din na hindi maantala ang karaniwang daloy ng mga sasakyan. Integrasyon Kaalamang Pangkalikasan mga Gawain ng sa Sa mga paligsahan katulad ng street dance sa mga pamantayang tinitingnan ay kalinisan at kaayusan ng pagtatanghal. Bukod dito, kinakailangan ang mga materyales na gagamitin ay pawang recyclable at gawa sa mga indigenous material. competition, isa din na
3.4 Paglalagom Dinalumat ng pag-aaral na ito ang iba't ibang likas-kayang katangian ng Uhayan Festival sa Barangay Macabling, Sta. Rosa City, Laguna gamit ang balangkas na Pistang Pamana Pistang Naayon. ang Ipinakita ibang aspekto upang kahalagahan ng magampanan ng isang kapistahan ang mga layunin nito habang tinitiyak ang pagiging likas-kaya nito. Ang mga kapistahan gaya ng Uhayan Festival ay isang produkto ng pagtutulungan ng iba't ibang mahahalagang sektor tulad ng lokal na pamahalaan, ang simbahan, gayundin ang mga mismong residente ng pamayanan na aktibong nakikiisa sa pagtatampok nito. Ang pagtatampok ng mga kapistahan ay tumatawid hindi lamang sa pagtatampok ng kultural na aspekto kundi pati rin ang pagpapakikita sa magandang ugnayan ng mga taong bahagi ng kapistahan habang tinitiyak ang pangangalaga sa kapaligiran. Inilatag ng pag-aaral na ito ang likas-kayang kahalagahan ng pagdalumat katangian ng isang kapistahan upang magsilbing pagtataya sa mga ng kapistahan. Ang mga natukoy na gawain ay maaaring maging batayan ng mga tagapagtaguyod ng Uhayan Festival upang panatilihin ang pagiging likas-kaya ng Uhayan Festival. sa iba't pag-aaral na ito sa Iminumungkahi ng pag-aaral na ito ang mas malalim pang pagdalumat sa mga likas-kayang katangiang taglay ng mga kapistahan mula sa pananaw ng ibang stakeholders. Mahalagang mapag- aralan ang mga likas-kayang katangian ng kapistahan mula sa perspektibo ng mga residente, ng mga nagtatanghal sa kapistahan gayundin ang mga bisita at turistang tumutunghay na sa kapistahan. Bukod dito, mas mapayayaman pa ang mga ganitong uri ng pag-aaral kung mararanasan mismo ng mga mananaliksik ang pagdiriwang ng kapistahan upang makakalap ng mga pangunahin (primary data) datos. 4. PAGKILALA AT PASASALAMAT Nais kilalanin at pasalamatan ng mga mananaliksik ang mga sumusunod na taong naging bahagi ng pag-aaral na ito: G. Jeyson Taeza, ang nagsilbing gabay at tagapayo ng mga mananaliksik sa pag-aaral na ito na walang sawang nagbigay ng mga mungkahi para sa pagpapabuti ng papel; G. Janeson Miranda, ang nagsilbing tagapagturo para sa kursong Practical Research 3 at Practical Research 4 sa mga ginanap na mga sesyong naging batayan upang lalong palawigin ang pananaliksik na ito; Ang lahat ng kaklase at kaibigan ng mga mananaliksik, sa walang sawang suporta na lubos na nakatulong sa ipinamalas nila ay 327 MEDIA AND PHILIPPINE STUDIES pagpapalakas ng loob at kumpiyansang matagumpay na matatapos ang papel na ito; Sa kanilang mga magulang ng mga mananaliksik, ang isa sa mga rason upang sila ay makapag-aral, makapagsaliksik, at makapagtapos ng pag-aaral. 5. Sanggunian Amtalao, J., & Lartec, J. (2015). Ang wika ng Sillag festival bilang daluyan ng kultura at identidad ng mga Pilipino. Malay 27.2. Apostolakis, V., & Viskadouraki, I. (2017). Analysis of the economic impact of cultural festivals in the local and economy. Cultural Management: Science Education, 47-64. 1(2), Bandala, I. (2018). Pistang Pamana, Pistang Naaayon: A sustainability socio-cultural framework for town fiestas. KnE Social Sciences. and environmental Theodori, G., & Luloff, A. (1998). Land use and community attachment. 7th International Symposium on Society and Resource Management, University of Missouri. Tyrell, T., et al. (2013). A quantified triple bottom line for tourism: Experimental results. Journal of Travel Research, 279-293. 52(3), Quinn, B. (2006). Problematising 'Festival Tourism': Arts Festivals and Sustainable Development in Ireland. Retrieved from 608669060 January 28, 2021, Quinn, B. & Wilks, L. (2013). Festival connections: people, place and social capital. Exploring the Social Impacts of Events, 15 - 30. Wee, H. (2015). Potential factors that influence event sustainability: A case of special event. International Journal of Arts and Commerce, 4, 1-10.