Abstract Keywords What space do art and memory fill in a marshalled scramble for survival? Pandemic, These words are crude attempts at negotiating with a world weighed down memory, by sickness, grief, and cruel ambitions. grief, power, injustice English titles You only live 1. Tarpaulin, horse 2. You only live 3. Recycling as performance art NABUBUHAY KA LANG NAMAN ROSMON TUAZON 117
TRAPAL, KABAYO Balumbon ng trapal na kala-kaladkad ng kabayo, itong sugong nagpahinto sa mga sasakyang hindi nagpapaubaya sa karo ng patay o ambulansiyang sumuko na sa pag-aapura dahil huli na ang lahat. Kahit nananamlay ang mga yabag sa uhaw o bigat ng atas ay hindi makikitaan ng pagkatinag ang hayop sa singasing na pinasidhi ng layunin, sa mga matang matuwid kahit walang tapaoo. Pumanaog ang mga kawani mula sa makikinang na gusali at binitiwan ng mga boluntaryo ang mga punla ng puno upang tiyakin ang balitang may trapal at may kabayo. Itinigil ang presscon sa sakunang laging maagang sumalanta at ang saklolong laging sa makalawa pa ipinadadala, naawat pati debate ng mga nakaupong magkakasundo rin sa dulo na maghalinhinan na lang sa puwesto. Inilapag ng mga rebolusyonaryo ang aklat at armas at nagkasa ng riple ang mga sundalo sa utos na itumba ang kabayo, iladlad ang trapal, kung umabot sa puntong kailangang kantiin ang dangal ng ilahas. Pero ilang ulit na bang nagpalit-palit ang pula't dilaw, lunti sa ilaw-trapiko? Lumalapot ang ligalig ng mga nakaabang habang palakas nang palakas ang takatak, ang pagkayod ng babala sa konkreto, ang singhap ng mga nalalansag. 118
NABUBUHAY KA LANG NAMAN para sa primera klaseng tokwa kurot ng karneng legal lang sa malalayang kolonya bowling kada Huwebes para mangolekta ng mga plaka ng trombonistang ikaw lang ang may kilala dahil nabubuhay ka lang para magpalahi ng mga eksotikong gagamba mag-ampon ng asong sumisirko kahit walang kumukumpas hindi ba't nabubuhay ka lang naman para magpakawala ng sigaw kung mag-isa sa elevator para magpakawala ng sigaw kada flush ng kubeta sa klinika kung saan hindi ka pinapayagang mag-isa pero nabuhay ka naman noon para sa mga libreng laruang hindi talaga libre kasama ng burger at fries mga plastik na robot na natitiklop para magmukhang burger at fries mga pabuyang hindi na mahalaga kung bakit nakamit bakit ipinagkait basta't nabuhay ka naman para isobre ang huling kinsenas ng magpinsang kargador na tinirikan ng trak at nagbuhat ng sofa sa highway ang desperasyon ay mga unggoy na naglululundag sa kutson nagpatuloy ang buhay sa kabila nito kunsabagay nabubuhayan ka nga sa panganib na mabisto sa paghahalughog sa basura ng kapitbahay banig-banig ng panis na gamot bungkos ng buhok kamerang basag nakasindi pa't rumorolyo ang kaset anupa't nabubuhay ka lang para sa ginhawang tingi-tingi para maghasik ng pagkalimot at maghimagsik sa pagkalimot sa panatang pahiran ng sariwang pintura ang mga ngalan sa lapida ng mga nabuhay minsan at mga nabuhay lang naman 119
PAGRERESIKLO BILANG ITINATANGHAL NA SINING Súka ng gana, latak ng lunggati. Retaso ng parehong lipas at sariwang industriya. Ang dami nga namang posibilidad ng tambakan sa kamay ng mga kondenado. Nagsasalansan sila ng mga kaha ng TV at refrigerator bilang makinasadong halimaw na kinukuyog sa rituwal ng pagbuwag. Nagtatagni-tagni sila ng mga boteng plastik at gomang tubo upang idambana ang natira sa lahi ng mga sintetikong pugita. Dito ba napupunta ang aming buwis? usyuso ng COO. Hatol naman ng burukratong hindi nagbayad: marami nang pagtatangkang mas malibog, mas marilag. Bago pa magkagulo ay pinagpapalakol nila ang mga rebulto sang-ayon sa mga sibilisadong asal ng pagkonsumo upang ibalik ang buo sa pagiging bunton ng labis at pananawa. Saglit na katahimikan para sa mga nabighani ng kabalyero ng lata't kable. Improbisadong orasyon para sa mga nasilaw ng arkanghel ng palara't polystyrene. Mga kalaban ng guniguni, mga guniguning kalaban na ulit-ulit nilang sinasagupa, sinusumpa, at kung kumpleto naman sa sangkap, muling nililikha. 120