Makisig Zika Zine Ang kwento ng tatlong Aedes na lamok at ang zika sa loOb ng katawan ng mga ito. Zika Warna L.S. Gardiner UCAR Center for Science Education Henya
Zika Zine Talaan ng Mga Nilalaman Bahagi 1 Sino ba kayo sa akala ninyo? Sigurado si Henya na hindi mga lamok ang iba. Bahagi 2 Nangangagat Talaga Ito Nalaman ni Warna kung paAno maghanap ng taong kakagatin. Bahagi 3 Ano ang Hapunan? Kumakain si Makisig at Warna sa parang. Bahagi 4 Makisig ang astronaut Sa tingin ni Makisig ay interesado sa kanya ang NASA. Bahagi 5 ANO ANG GINAGAWA NIYA? InoObserbahan ni Henya at Makisig ang isang mamamayang siyentipiko. Bahagi 6 Ayaw ba nila sa atin? Muntik nang matampal si Warna. Bahagi 7 Nakilala ni Warna si Zika Nalaman ni Warna na hindi na siya nag-iIsa. Bahagi 8 Ano ang iyong pathogen? May bumibisitang Anopheles na lamok. Bahagi 9 HINDI KAMI ANG MAY KASALANAN! May mensahe si Henya para sa mga tao. 2 3 4 5 76 8 9 10 11
Sino ba kayo sa akala ninyo? Zika Zine Bahagi 1 Kumusta. Ako si Henya at lamok ako. Ako si Warna isang lamok. Lamok din ako. Hindi kayo mga lamok! Lamok ako! Tingnan mo, Henya! Nakita ko ang iyong baby boOk! Lamok din ako. Ako rin! Iba ang hitsura ko dati. Napaka-cute niya dati! Magkamukha tayo dati! Ginawa ni L.S. Gardiner. Matuto pa: globe.gov/mosquitoes 2 n a t a p a r a K g n t a h a L g n a n a a a k a N h c r a e s e R l c i r e h p s o m A r o f t n o i t a r o p r o C y t i s r e v i n U 9 1 0 2 ©
Nangangagat Talaga Ito Zika Zine Bahagi 2 Binabati kita dahil nasa hustong gulang ka na, Warna! Paano maging lamok Salamat, Henya. Gusto kong maging nasa hustong gulang, ngunit hindi ako sigurado kung paAno pumili ng taong kakagatin. Mabibigyan kita ng ilang tip! ang handbook tungkol sa lamok Nakikita mo ba ang malaking taong matingkad ang kasuotan? Mabango ang batang iyon. Masarap siyang kagatin. Ay, oO! Mukhang masarap ang dugo niya! Gusto ko siya. ang paggalaw ay gumagawa ng CO2 at lactic acid mabahong medyas Oo, ngunit tingnan mo ang natutulog na taong iyon! SPLAT! Kulambo iyan. Hindi ka makakapasok diyan. Hindi mo ba iyan nabasa sa handboOk? Ano ang mabahong amoy na iyon? Naku, hindi! May DeET ang taong iyon. Umalis na tayo rito! insect repellant na may DEET Ginawa ni L.S. Gardiner. Matuto pa: globe.gov/mosquitoes 3 n a t a p a r a K g n t a h a L g n a n a a a k a N h c r a e s e R l c i r e h p s o m A r o f t n o i t a r o p r o C y t i s r e v i n U 9 1 0 2 ©
Ano ang Hapunan? Zika Zine Bahagi 3 I T A H A N K A Y O ! I N I M B A n O : O : M a k i N a N : A N : A A L I A K u p a h s a n ! g i r a n g a a W a t n g o y a n g a n a a w ! Tingnan mo ang lahat ng bulaklak na puno ng nectar! Salamat sa pag-imbita sa akin sa hapunan! mmmmm! Masarap! Ano itong nasa aking binti? Masarap ang nectar na ito! masarap! Hindi na ako gutom, ngunit gusto kong kumain ng ibang pagkain... Oo, tama. Kailangan mo rin ng dugo para sa iyong mga itlog. Hindi sapat ang nectar lang. Ginawa ni L.S. Gardiner. Matuto pa: globe.gov/mosquitoes 4 PolLen iyan. Dalhin mo iyan sa ibang bulaklak. n a t a p a r a K g n t a h a L g n a n a a a k a N h c r a e s e R l c i r e h p s o m A r o f t n o i t a r o p r o C y t i s r e v i n U 9 1 0 2 ©
Makisig ang Astronaut Zika Zine Bahagi 4 Ano iyang suot mo, Makisig? Hindi mo ba narinig, Henya? Interesado ang NASA sa mga lamok na tulad natin! Gusto kong maging unang lamok sa programa ng astronaut. Maiinit at Maiinit at mahalumig mahalumig mig na mig na lugar kung lugar kung saan saan gustong gustong tumira ang tumira ang mga lamok mga lamok Sa totoO lang, interesado ang NASA sa maiInit at mahalumigmig na lugar kung saAn gustong tumira ang mga lamok. Walang space program para sa lamok? Mukhang hindi iyan mangyayari, Makisig. Paumanhin. Kung ganoOn, hindi ako kailanman magiging astronaut? Hindi! Okay lang. Mahalaga naman sa kanila ang mga lugar kung saAn tayo nakatira! Ginawa ni L.S. Gardiner. Matuto pa: globe.gov/mosquitoes 5 n a t a p a r a K g n t a h a L g n a n a a a k a N h c r a e s e R l c i r e h p s o m A r o f t n o i t a r o p r o C y t i s r e v i n U 9 1 0 2 ©
ANO ANG GINAGAWA NIYA? Zika Zine Bahagi 5 InoObserbahan nina Henya at Makisig ang isang mamamayang siyentipiko mga itlog ng lamok AhHhH!!!! larvae Ano ang gagawin niya sa bagay na iyan? Nasa gulong na iyan ang aking mga itlog! Kumukuha siya ng larawan. Inilagay sa plato ang larvae na nakuha. Nasa plato tayo! NasaAn tayo? Ginawa ni L.S. Gardiner. Matuto pa: globe.gov/mosquitoes 6 Sino siya? Isa siyang mamamayang siyentipiko! Mamamayang siyentipiko: isang taong nagboboluntaryo sa pananaliksik sa agham - halimbawa, sa pamamagitan ng pag-obserba at pagtatala ng mga obserbasyon NasaAn tayo? d ro p p er tubig sa gulong CLICK Kakainin ba tayo? AT PAGKATAPOS AY... n a t a p a r a K g n t a h a L g n a n a a a k a N h c r a e s e R l c i r e h p s o m A r o f t n o i t a r o p r o C y t i s r e v i n U 9 1 0 2 ©
Zika Zine Bahagi 5, ipinagpatuloy... May macrolens ang mamamayang siyentipiko sa kanyang telepono, na nagbibigay- daAn sa kanyang makita nang malapitan ang larvae. Pakiramdam ko ay lumaki ako! Pinalaki ka. Panahon na upang kilalanin ang mga lamok at alamin kung species ang mga ito na nagdadala ng mga sakit tulad ng zika. 1 2 3 4 siphon mga comb scale tiyan 6 5 7 8 9 pectin anal brush saddle larva ng Aedes na lamok thorax ulo 10 Mukhang binibilang niya tayo. 11 Alam mo kung paAno magbilang? At panahon na upang Kumuha ng Mga Larawan bago i-upload ang data sa globe observer. 12 13 14 Ngumiti tayong lahat! cheEeEsSe! Tingin ko kumurap ako. 15 16 17 DRAT! Inalis niya ang gulong! SaAn ka na mangingitlog ngayon? Ano ang susunod na mangyayari? Alamin sa bahagi 6 ng zika zine. Ginawa ni L.S. Gardiner. Matuto pa: globe.gov/mosquitoes n a t a p a r a K g n t a h a L g n a n a a a k a N h c r a e s e R l c i r e h p s o m A r o f t n o i t a r o p r o C y t i s r e v i n U 9 1 0 2 © 7
Ayaw ba nila sa atin? Zika Zine Bahagi 6 Yikes! slap! Phew! Muntik na. Mukhang ayaw sa atin ng mga tao. Narinig ko silang nagmura kapag nangagat kayong mga babae. Ngunit dapat magustuhan nila tayo... Gumagawa sila ng magagandang lugar upang tirhan natin, tulad ng lahat ng lalagyang ito na puno ng tubig. mga lugar kung saan nangingitlog mga lugar kung saan nangingitlog ang mga Aedes na lamok ang mga Aedes na lamok Hindi tayo palaging may mga lalagyan. Nakatira ang ating mga ninuno dati sa mga butas sa mga puno. Napakasimple. Kung bibigyan nila tayo ng mga lugar na titirhan, bakit nila sinusubukang tampalin ako? Ginawa ni L.S. Gardiner. Matuto pa: globe.gov/mosquitoes 8 n a t a p a r a K g n t a h a L g n a n a a a k a N h c r a e s e R l c i r e h p s o m A r o f t n o i t a r o p r o C y t i s r e v i n U 9 1 0 2 ©
Nakilala ni Warna si Zika Zika Zine Bahagi 7 KUMUSTA, Warna. ZIKA VIRUS AKO. NatatandaAn mo ba iyong taong kinagat mo kagabi? Nasa dugo ako ng taong iyon at nasa loOb mo na ako ngayon. AH! KADIRI! LABAS! MAS MALAKI AKO SA IYO AT SINASABI KONG, LUMABAS KA SA AKIN NGAYON! Hindi! Hindi ako lalabas. MaAaring maliIt ako ngunit malakas ako. Natatakot ang mga tao sa akin dahil nagkakasakit sila dahil sa akin. At maAari na ako ngayong kumalat sa iba pang taong kakagatin mo. Hindi lang si Warna. Ginagamit mo lang ako. May Zika sa loOb ng katawan ng maraming Aedes na lamok. Kapag MAY BAGYO, mas marami ang lugar para sa mga itlog ng lamok. Kung mas maraming lamok, maAaring kumalat nang mas mabilis ang Zika at mas maraming tao ang magkakasakit. Ginawa ni L.S. Gardiner. Matuto pa: globe.gov/mosquitoes 9 n a t a p a r a K g n t a h a L g n a n a a a k a N h c r a e s e R l c i r e h p s o m A r o f t n o i t a r o p r o C y t i s r e v i n U 9 1 0 2 ©
Ano ang iyong pathogen? Zika Zine Bahagi 8 GUSTO KONG UMALIS KA NA, ZIKA. KUMUSTA! ISA AKONG ANOPHELES NA LAMOK. HINDI! HINDI AKO aALIS. KUMUSTA! Plasmodium ako MAYRoON KA RING VIRUS? HINDI, mayroOn akong PARASITE, HINDI VIRUS. ZIKA VIRUS Plasmodium PARASITE ANG PARASITE AY ISANG BUHAY NA MIKROBYONG iISA ANG SELULA. ISANG VIRUS ANG ZIKA, KAYA MaAARI ITONG MABUHAY NANG MAG-ISA. NAGKAKASAKIT BA ANG MGA TAO DAHIL SA IYONG Plasmodium? MGA SINTOMAS NG MALARIA oO, nagkakaroOn sila ng malaria dahil sa mga ito. IKINALULUNGKOT KO IYON, NGUNIT KAILANGAN KO NG DUGO PARA SA AKING MGA ITLOG. LAGNAT PANGANGATOG PAGPAPAWIS SAKIT NG ULO PAGDURUWAL PAGSUSUKA MGA PANANAKIT MGA SINTOMAS NG ZIKA LAGNAT PAMAMANTAL SAKIT NG ULO PANANAKIT NG KASUKASUAN PAMUMULA NG MGA MATA MGA PANANAKIT MAGKAKASAKIT DIN ANG MGA TAO KAPAG KINAGAT KO SILA DAHIL SA ZIKA SA LoOB NG AKING KATAWAN. NAKAKATAKOT ITO. MAYRoON BANG ANUMANG PARaAN UPANG MAPIGILAN SILA? Ginawa ni L.S. Gardiner. Matuto pa: globe.gov/mosquitoes 10 n a t a p a r a K g n t a h a L g n a n a a a k a N h c r a e s e R l c i r e h p s o m A r o f t n o i t a r o p r o C y t i s r e v i n U 9 1 0 2 ©
HINDI KAMI ANG MAY KASALANAN! Zika Zine Bahagi 9 Warna, tingnan mo! InaAlis nila ang mga lalagyan! Naku, hindi! Kailangan natin ang mga iyon para sa ating mga itlog at larvae! Ngunit mahalaga tayo. GanoOn ang tingin sa atin ng NASA! Iyan ba ang dahilan kung bakit mo isinuot ang iyong spacesuit, Makisig? Maginhawa itong isuot! Bakit nila ito ginagawa, Warna? Mukhang alam ko kung bakit. Nagkakasakit ang mga tao dahil sa Zika sa loOb ng ating katawan. Hindi natin kasalanan iyon! Huwag mong sabihin sa kanila! Sino ang nagsabi noOn? Kumusta! Si Zika ito. Susulat ako sa kanila at ipapaliwanag ko ang lahat. o , a a m i n a m a h a l n a t t n g a k i n g a k i s g k a o a a n n a m a y H i n d i k o g u s o . A n g Z i k a a n g m a a l a n a n , h i n d i k a m i. a k a i b i p n a m i n g m g a h i n a h a y k a s k a o s p P i n a s n a l a m o k m a k a s o T a H e n y t M g g a r a a n g t k a a g o , - p u s A e d e s e d a , A e y t a p . Mukhang hindi iyan tama, Henya. Walang mawawala kung susubukan natin! Sa tingin ko napakamagal ang noOn. Ginawa ni L.S. Gardiner. Matuto pa: globe.gov/mosquitoes 11 n a t a p a r a K g n t a h a L g n a n a a a k a N h c r a e s e R l c i r e h p s o m A r o f t n o i t a r o p r o C y t i s r e v i n U 9 1 0 2 ©
Mga Credit Ginawa ni: L.S. Gardiner (UCAR Center for Science Education) Pagsusuri sa agham: RusSanNe D. Low (IGES) Pag-coOrdinate ng Pagsasalin: Emily Snode-BrenNeman (UCAR Center for Science Education) ProgramMer ng Website: Sharon Clark (UCAR Center for Science Education) Pamamahala: Natalie Ponsford (UCAR Center for Science Education) Suporta sa layout: Moira KenNedy Team ng GLOBe Implementation OfFice: Kristin Wegner, Sara HerRin, JamilLa RocketTe Mga Tagasalin: TransPerfect Translations Mga tagasuri ng GLOBE: Joan CalLope Salamat sa mga sumusunod na tao para sa pagbibigay ng feEdback tungkol sa mga konsepto at kwento ng Zika Zine: Darlene Cavalier (SciStarter), HolLi Kohl (sSAI/NASA), AlLison Leidner (NASA), RusSanNe D. Low (IGES), Julie Malmberg (UCAR GIO), John MCLaughlin (NOaA), Noah Newman (Colorado Climate Center), John Ristvey (UCAR Center for Science Education), Theresa Schwerin (IGES), at CasSie SoefFing (IGES) Ang Zika Zine ay isang outreach na pagsusumikap ng GLOBE Zika Education and Prevention Project, isang inisyatibo ng GLOBE Implementation OfFice sa pakikipagsosyo sa US Department of State.
Ang mga ginagawa ng mga fictional na lamok sa Zika Zine ay katulad ng mga ginagawa ng mga tunay na Aedes na lamok, na nagdadala ng zika virus. Basahin ang Zine, alamin kung paAno nabubuhay ang mga Aedes na lamok, at mauUnawaAn ninyo kung paAno mababawasan ang bilang ng mga lugar kung saAn maAaring mabuhay ang mga lamok. Malalaman din ninyo kung paAno tumutulong sa NASA ang mga mamamayang siyentipiko sa pamamagitan ng pagsasadokumento ng mga tirahan ng lamok gamit ang GLOBE Observer. Matuto pa tungkol sa GLOBE Observer: observer.globe.gov Ang Zika Zine ay isang outreach na pagsusumikap ng GLOBE Zika Education and Prevention Project, isang inisyatibo ng GLOBE Implementation OfFice sa pakikipagsosyo sa US Department of State. Matuto pa: globe.gov/mosquitoes Ang Zika Zine ay available nang libre sa sampung wika mula sa website ng UCAR Center for Science Education. I-download ang zine: scied.ucar.edu/zikazine © 2019 University Corporation for Atmospheric Research Nakalaan ang Lahat ng Karapatan