Ateneo de Manila University Ateneo de Manila University Archīum Ateneo Arch um Ateneo English Faculty Publications English Department 6-2022 Ang Queer Literacy Framework: Isang Pagsusuri sa Pagtuturo ng Ang Queer Literacy Framework: Isang Pagsusuri sa Pagtuturo ng Panitikang Pambata Gamit ang "Ang Tatay ni Klara at Nanay ni Panitikang Pambata Gamit ang "Ang Tatay ni Klara at Nanay ni Erwin" at "Ang Ikaklit sa Aming Hardin" / The Queer Literacy Erwin" at "Ang Ikaklit sa Aming Hardin" / The Queer Literacy Framework: An Analysis of Teaching Children's Literature Using Framework: An Analysis of Teaching Children's Literature Using "Ang Tatay ni Klara at Nanay ni Erwin" and "Ang Ikaklit Sa Aming "Ang Tatay ni Klara at Nanay ni Erwin" and "Ang Ikaklit Sa Aming Hardin" Hardin" John Paolo Sarce Ateneo de Manila University, jsarce@ateneo.edu Follow this and additional works at: Part of the Language and Literacy Education Commons, and the Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Studies Commons Custom Citation Custom Citation Sarce, J.P. (2022). Ang queer literacy framework: Isang pagsusuri sa pagtuturo ng panitikang pambata gamit ang "Ang tatay ni Klara at nanay ni Erwin" at "Ang ikaklit sa aming hardin". Malay, 34(2), 52-68. This Article is brought to you for free and open access by the English Department at Archīum Ateneo. It has been accepted for inclusion in English Faculty Publications by an authorized administrator of Archīum Ateneo. For more information, please contact oadrcw.ls@ateneo.edu.
MALAY 34(2) June 2022, pp. 52-68 Ang Queer Literacy Framework: Isang Pagsusuri sa Pagtuturo ng Panitikang Pambata Gamit ang "Ang Tatay ni Klara at Nanay ni Erwin" at "Ang Ikaklit sa Aming Hardin" / The Queer Literacy Framework: An Analysis of Teaching Children's Literature Using "Ang Tatay ni Klara at Nanay ni Erwin" and "Ang Ikaklit Sa Aming Hardin" John Paolo Sarce Politikenikong Unibersidad ng Pilipinas Pamantasang Ateneo de Manila john.sarce@obf.ateneo.edu Punlaan ng diskurso sa pagkatao at kasarian ang mga espasyong tulad ng tahanan at paaralan. Sa mga lugar na ito maaring paikutin ang mga materyal na nagtuturo ng mga kaisipan ukol sa pagkatao ng isang indibidwal tulad ng mga panitikang pambata. Ang mga magulang o gurong nagbabasa nito sa mga bata ay nakatutulong na maghulma ng sensibilidad sa usaping seks at kasarian. Gamit ang ilang teorya mula sa mga larangan ng Queer Theory, Childhood Studies, Critical Studies, at Critical Pedagogy, matalik na binasa ng papel ang katha sa tekstuwal at biswal na antas, at ipinagpatuloy ito sa kritikal na pagbabasa ng mga diskursong nakapalibot sa pagtuturo ng panitikang pambata na tumatalakay sa kasarian. Naipakita sa papel na ito ang tatlong mahahalagang usapin pagdating sa pagtuturo ng panitikang pambata at pagsusuri sa genre nito, una ay pagkatha sa biswal at naratibong antas ng katauhan ng mga magulang. Pangalawa, ang kosepto ng pamilya at ang relasyon nito sa palahudyatan ng seks at kasarian. Panghuli, ang paggamit ng panitikang pambata bilang kasangkapan sa pagtuturo para sa usaping pangkasarian at ang relasyon nito sa iba't ibang sexual framework mula heterosexual/homophobic framework tungong queer literacy framework. Nagbubukas at nag-eenganyo ang papel na ito sa patuloy na pagtalakay sa mga usaping pampedagohiya at ang relasyon nito sa queer theory at literacy. Mga Susing Salita: Pamilya, Panitikang Pambata, Pedagohiya, Pedagohiyang Queer, Queer literacy Copyright © 2022 by De La Salle University
Both home and school are spaces that nourish discourses about identity and gender. In spaces like these, the circulation of children's literature as a pedagogical material that teaches about one's individuality is possible. The parents or teachers who read these types of materials to their children are helping to hone the sensibilities of their kids in regard to knowing the ideas about sex, gender, and sexuality. Using the theories from the field of Queer Theory, Childhood Studies, and Critical Pedagogy this paper will closely read the two children's literature on both visual and narrative layers and then will link these critical readings to the discussion of the pedagogical role of children's literature in teaching gender and sexuality. Through the two texts "Ang Tatay ni Klara at Nanay ni Erwin" and "Ang Ikaklit Sa Aming Hardin," this paper was able to discuss three major ideas in teaching children's literature and its genre, first on the visual level the paper discusses the role of characterization and illustration in relation to gender expression and identity. Second, the concept and narrative of "family" from the text and how it affects the sign system of sex and gender. Lastly, the pedagogical function of the two children's literature and its connection to the sexual framework from heterosexual/homophobic framework to queer literacy framework. This paper aims to open up discussion and encourages others to continue to study the issues surrounding children's literature and its connection to queer theory and literacy. Keywords: Children's Literature, Family, Pedagogy, Queer Literacy, Queer Pedagogy Panimula Nananahan sa mga espasyong punlaan ng kamalayan ang mga ideyolohiyang bibitbitin ng mga bata sa pagtanda nila. Ang tahanan, maging ang paaralan ay mga halimbawa ng espasyong ito. Sa mga espasyong ito unang namumulat ang bata sa maraming bagay sa kaniyang kapaligiran. Dito sila unang natuto ng kultura at tradisyon. Kaakibat ng paghulma ng kaniyang kaalaman ay ang panganganak din ng mga katanungan sa kaniyang kaisipan. Mula sa loob ng tahanan hanggang sa paaralan, lumalabas ang katangian ng isang bata bilang mausisa at palatanong. Ito rin ang katangian na lalong nagtatasa sa kaniyang kaalaman at pagkatao. Sa pagtatasang ito namamaniobra ng bata ang kaniyang pananaw sa buhay habang lumalaki o tumatanda. Kaalinsabay ng paglaki ng isang bata, umuunlad din ang mga diskusyon at produksiyon ng representasyon na may kinalaman sa kasarian at seksuwalidad sa lipunan. Ang tahanan at ang paaralan ay patuloy ring hinuhulma ng nagbabagong panahon na siyang lalong nagpapatingkad sa mga makabagong anyo ng kaisipan at paniniwala. Buhat na rin ng mga pangyayari sa pagpasok ng ika-21 siglo, unti-unti nang nababago ang mga batayang yunit na ito ng lipunan. Nariyan na ang mga pamilyang binubuo ng single parents, mga pamilyang madalas hindi buo dahil sa mga magulang na OFW, o mga pamilyang may kakaibang set-up tulad na lang ng mga pamilyang binubuo ng ang ama ay bakla at ang nanay ay lesbiyana. Habang ang paaraalan naman ay patuloy na sumasabay sa pagbabagong buhat ng agham, teknolohiya, at lipunan. Sa ganitong paraan ay unti-unti nang nalulusaw ang tinatawag na normalidad at napapalitan ng mga bagong anyo ang maliliit na yunit ng lipunan. Ang mga panitikang pambata na picture book tulad ng Ang Tatay ni Klara at Nanay ni Erwin ni Tokwa Peñaflorida, kuwento ni Eugene Evasco, at isinalin ni Karen Fernandez at Ang Ikaklit Sa Aming Hardin na iginuhit ni CJ De Silva, kuwento ni Bernadette Villanueva Neri, at isinalin ni Jennifer del Rosario- Malonzo ay mga halimbawa ng panitikang bumubuwag sa nakasanayang naratibo at kathang pambata. Sa mga kuwentong ito makikita ang mga uri ng pamilyang Pilipino sa kasalukuyan; at tulad ng sabi ni Genaro R. Gojo Cruz, "taglay ng panitikang pambata, partikular ang kuwento, ang kabisaan upang maimulat ang mga bata sa tamang pagtingin o pagtanaw sa kasarian o gender roles" (18). Sa kuwentong ito rin matutunghayan ang kakaibang pagkakabuo at pagkilala sa pamilyang Pilipino na may di-karaniwang set-up kumpara sa nakararami. Mababatid mula sa naratibo at biswal na antas ang paglihis ng mga akda sa nakasanayang pagsasalaysay ng mga kuwentong pambata (Tolentino 10; Evasco 130-131; Coats 123; Jiang 34; Robbins). Bukod sa pagiging panitikang
54 Malay pambata na siyang awtomatikong nagmumungkahi sa libro bilang materyales sa pagtuturo, maaari ring gamitin ang nasabing mga akda upang ituro sa mga bata ang ilang mahahalagang aral, asal, at paniniwala ukol sa pamilya at identidad. Higit pa rito'y sinasagot din ng ganitong mga libro ang ilang kahingian ng kurikulum na siyang pamantayan ng edukasyon sa bansa. Sa ganitong pagkakataon din magandang pag-isipan ang relasyon ng panitikan sa pagtuturo. Ano nga ba ang kahalagahan ng nilalaman nito? Paano nakaaapekto ang mga ilustrasyon ng isang libro sa pag-unawa ng kultura at pagrespeto sa isang identidad? Ano ang kahalagahan ng konsepto ukol sa pamilya sa pagtuturo ng panitikan? Sino ang bata sa loob ng ganitong espasyo? At papaano nakatutulong sa pagtatasa ng literasi ang ganitong mga teksto? Mula rito, susuriin ng papel na ito ang ilang kaisipan, nilalaman, at koneksiyon ng panitikang pambata na may sensibilidad sa kasarian at pagtuturo ng panitikan sa mababang antas. Sa pagsusuring ito magiging mahalaga ang pagtalakay sa ilang teoryang may kinalaman sa pamilya, kasarian, panitikang pambata, at pagtuturo sa bata. Upang matupad ang mga nasabing layunin, gagamitin sa pagsusuri ng mga kuwentong Ang Tatay ni Klara at Nanay ni Erwin at Ang Ikaklit sa Aming Hardin ang gabay-kurikulum para sa mababang antas ng DepEd. Gamit ang materyales na ito nakatuon ang pagsusuri ng papel sa paghulma sa katauhan ng magulang bilang queer, pagbuo ng naratibo tungkol sa pamilyang queer, at pagtuturo sa bata gamit ang mga kuwentong nabanggit. Mga Kaisipan at Teorya sa Pamilya, Bata, at Pedagohiya Ang Pamilya at Panitikang Pambata/bakla Maraming genre at tema ang laging ipinakikita ng mga kuwentong pambata; mula sa temang may kinalaman sa pagkakaroon ng magandang asal, tungo sa mga temang ukol sa pagpapahalaga sa kapaligiran. Bagama't nagbabago-bago ito, mayroon pa ring iilang elemento ng genre na ito ang nananatili sa lahat ng mga tema tulad ng representasyon sa bata at pamilya. Ang mga elemento na ring ito ang nagpatibay sa genre ng panitikang pambata bilang isang uri ng panitikan na may sariling kombensiyon at organikong buhay. Ang pamilya, sa mga kuwentong pambata, ang karaniwang naglululan ng mahahalagang asal, tradisyon, at kultura sa lipunan. Palagi rin itong sumasalamin ng awtoridad at kapangyarihan. Ngunit ano nga ba ang pamilya sa panahong ito? Papaano nga ba nakakatha ang elementong ito? Sa pagiging kombensiyonal nito'y kaakibat din ba ang mito ng pagiging unibersal at walang hanggan? Ang pamilya ba'y maaari lamang buuin ng ama at ina, at iyon lang din ba ang dapat na nakikita sa panitikang pambata? Sa saliksik na "Non-traditional Families in Philippine Children's Picturebooks: Uncovering Heteronormativity through Counterpointing" ni J.M. Dela Paz, pinag-aralan ang ilang representasyon ng uri ng iba't ibang pamilya sa mga picture book. Sa pag- aaral na ito, itinala at sinuri ni J.M. Dela Paz ang ilang picture book na nagpapakita ng hindi tradisyonal na set- up ng pamilya. Ipinaliwanag niya kung paano nagiging "hindi normal" ang ganitong uri ng mga pamilya at kung paanong sinusubukan ding ibalik sa normalidad ang mga ganitong katha. Sa piling mga picture book na kaniyang tinalakay, makikita ang patuloy na nagbabago at lumalagong espasyo ng panitikang pambata. Sa paglawak ng espasyo, mas nagiging inklusibo rin ang mga nilalaman nito. Pinaluluwang hindi lamang ang produksiyon, kung hindi maging ang kahulugan ng salitang pamilya. Mula sa mga ganitong representasyon sa mga panitikang pambata nakahihinga ang sign na pamilya at nagkakaroon ng pagkakataon upang usigin at basagin ang konsepto nito. Ilan sa mga pag-aaral tungkol sa pamilya at kung papaano ito nagbabago lalo na sa relasyon nito sa kasarian ay magiging makabuluhan ding talakayin upang mas lalo pang maintindihan ang kahalagahan ng pagpapalawig at pagbasag sa sign na ito. Sa librong The Anti-Social Family nina Michele Barrette at Mary McIntosh, tinalakay kung paano nagkulang ang ilang socialist sa pagtatanggol ng mga batas para sa kababaihan at pamilya. Ayon sa kanila, naging mababaw ang pagtanaw ng ilang mambabatas ukol sa pag-aanalisa ng kaisipang nakapaloob sa pamilya dahil sa halip na magbigay ng panibagong pagtingin o pagkilala sa yunit na ito ay tila naging reaksiyonaryo lamang ang lahat ng kasagutang ibinato nila laban sa mga neoliberal na mambabatas. Naniniwala sina M. Barrette at M. McIntosh na ito na sana ang pagkakataon upang mas maging progresibo ang depinisyon ng salitang pamilya kung hindi lamang sana naging reaksiyonaryo ang kasagutan ng mga socialist, kung sinimulan lang sana nilang maghain ng sariling kahulugan ng pamilya, at inusig din ang
55 mga institusyong nakaaapekto rito. Para sa mga may- akda, mahalagang buwagin ang lumang paniniwala sa konseptong pagpapamilya at unawaing mabuti ang katungkulan ng bawat isa sa loob ng pamilya sa isang patas na household, karapatan, at balanseng pag-aaruga at responsabildad sa mga bata na walang kinikilalang kasarian. Dagdag pa rito ay ang panawagan na respetuhin at kilalanin ang iba't ibang anyo ng pamilya na umusbong ngayon sa lipunan. Ayon sa kanila, We may not ourselves wish or feel able to in our personal be radically lives. But we should encourage variety by supporting others who do. If others work at communal living, shared child-care, shared housework, celibacy, non-parenthood (how strange we have nothing but clumsy words for it: childlessness?), homosexuality that does not mirror heterosexual patterns, the least we can do is support them. We should not undermine their efforts, but engage with them constructively." (63) innovative Ayon kina M. Barrette at M. McIntosh, problematiko na ang ilang paniniwala sa pamilya lalo na pagdating sa sistema ng kapitalismo, hindi pantay na pagtrato at oportunidad sa matriyarkal na pamilya kumpara sa patriyarkal na set-up, maging ang ilang kaso ng pang- aabuso ng kalalakihan sa loob ng isang pamilya. Ngunit hindi ito ang dahilan upang tuluyang burahin ang yunit na ito sa lipunan. Ang kailangan ay unawain at palawigin ang mga sistemang nakaaapekto rito mula sa batas ukol sa diborsiyo, patas na pagtratrabaho, tamang pagpapasuweldo, at proteksiyon para sa mga ina at mga bata. Walang maipapalit sa pinakabatayang yunit na ito ng lipunan at ang tanging magagawa lamang ay kilalanin pa ang mga bagong set-up na ito mula sa pagiging single parent, divorced family, o maging ang mga pamilyang may-set up na homoseksuwal na hindi pumapaloob sa heteronomal na sistema. Imbes na husgahan at tanggalan ng karapatan na mabuhay at bumuo ng pamilya ang mga umuusbong na bagong set-up na ito, dapat silang isama at hikayating maging parte ng isang malawak at bukas na usapin tungkol sa pagpapamilya. Sa halip na sila'y husgahan, mas nararapat na talakayin lalo sa lipunan ang mga paraan kung paaano sila matutulungan. Dapat hikayatin at tanggapin ang mga bago at mga pamilyang may di- karaniwang ayos sa lipunan dahil parte rin sila nito at may karapatan rin sila bilang mga tao: maging heteroseksuwal o homoseksuwal man. At sa huli'y magiging tagapagtaguyod pa rin ang mga ito ng mahahalagang asal at tradisyon sa lipunang kanilang kinabibilangan. Dahil na rin sa mga pagbabago at mas lalong lumalakas na boses ng mga minorya, napaiigting ang pagkilala sa mga umuusbong at mga pamilyang may di-pangkaraniwang set-up. Mula sa iba't ibang kilusan na nakikipaglaban para sa patas na karapatan at pamumuhay hanggang sa dumaraming representasyon sa midya, naging lalong malakas ang boses ng mga identidad na kabilang sa minoryang sektor ng lipunan katulad na lamang ng mga pamilyang homoseksuwal ang tumatayong mga magulang. Sa librong American Homo: Community and Perversity ni Jeffrey Escoffier, ipinaliwanag kung paanong ang mga kilusang pangkababaihan at LGBTQ+ ay tuluyang humuhubog at nakaaapekto sa lipunan. Ayon kay J. Escoffier, makikita at mababatid sa kasaysayan kung paanong nahulma ng mga pangyayari sa lipunan ang pagbabago at pagkilala sa karapatan ng kababaihan at LGBTQ+. Nagsimula ito pagkaraan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig na nagresulta sa iba't ibang grupong hindi na naniniwala sa lumang konseptuwalisasyon ng kasarian, pagpapamilya, at pakikipag-ugnayan sa kapuwa. Ang sex/gender bilang sistema ay pumapaloob at umuugnay rin sa iba't ibang institusyong karaniwang nagiging punlaan ng mga mapang-abuso at mapanggahum na paniniwala at kasanayan. Ito rin ang lalong nagpapalakas at nagpapatibay sa marahas at malupit na sistemang hinulma na ng heteropatriyarkal na ideyolohiya. Mula rito, nagsimula ang pakikibaka ng kababaihan para sa isang patas at pantay na karapatan na di kalauna'y nanganak pa ng ilang progresibong kilusan tulad ng mga pakikibaka ng mga Marxistang bakla at lesbiyana para sa kanilang lugar sa lipunan. Maging ang mga pag-aaral sa seksolohiya at sikolohiya ay tuluyan ding naapektuhan ng mga kilusang ito; mula sa pagkilala sa ilang pagsusuri ni Alfred Kinsey sa kasarian, hanggang sa mabasag din ang nasabing pag-aaral sa dahilang bagamat nangangako ang akda ng isang malaya at maka-akademikong pag-aaral sa kasarian, nauuwi at nauuwi pa rin lagi ang pag- aaral ni Kinsey sa heteroseksuwal na pag-unawa ng identidad. Dahil sa mga pangyayaring ito, pagkaraan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, naniniwala si J. Escoffier na tuluyang lumawak ang impluwensiya ng mga kilusang may kinalaman sa kasarian at binago nito ang ilang paniniwala na siya ring patuloy na
56 Malay inilalaban ng mga may konserbatibong paniniwala at mambabatas. Ayon kay J. Escoffier: sa usaping pagpapamilya na dapat ay may pantay na pagtingin at karapatang pumoprotekta lalo na sa kababaihan at mga bata. Lesbian and gay identities emerged from the political mobilization of a subculture that has started to recode the sexual significance of gender and sexual preference. The existence of large, visible, lesbian and gay communities has helped institutionalize homosexual identities. To extend the principle of consistency to include "sexual identity," and thereby homosexuality, is to create an uneasy alliance. This incorporation, however, has undermined the idea of a "natural" relationship between gender formation, and family reproduction, which the principle of consistency signifies. (62-63) to identity, Dahil sa pagkakatatag ng mga kilusan para sa kababaihan at LGBTQ+ ay tuluyan ngang muling nabigyan ng bagong depinisyon ang salitang kasarian at ang halaga nito sa lipunan. Dahil sa mga kilusang ito at ang mga subculture na nabuo mula sa komunidad na ito, mas nakita ang mga dating binubusalan at naaaping uri sa lipunan. Dahil na rin sa karamihan ng kababaihan at mga miyembro ng komunidad ng LGBTQ+ ang nasa akademya at pumapasok sa politika at lehislatura, nagkaroon ng matibay na sandigan ang minorya upang maging institusyonal ang mga kasariang humuhulagpos sa heteronormalidad. Ngayon ay mas naging malawak ang pag-aaral ng sikolohiya at seksolohiya pagdating sa usapin ng seksuwalidad at kasarian na walang pagkiling sa normalidad. Muling nabuksan at napalawig ang mga kaisipan at konsepto sa palahudyatang kasarian/seksuwalidad, nadekonstrak ang batayang kaalaman ukol sa pagpapamilya, dumami ang representasyon sa midya, at naglabasan ang mga panukalang batas na kumikilala sa mga karapatan ng mga homoseksuwal at kababaihan. Mahalagang mabatid mula sa mga pangyayaring ito ang muling pagtatala sa palahudyatan ng sign na sex/gender ang nagbigay-daan upang mabago rin ang paniniwala sa relasyon ng sex/gender sa ibang aspekto ng lipunan tulad ng pagpapamilya. Na mula sa problematikong pagkakabuo ng pagpapamilya buhat ng marriage contract o biblical oath na parating nangangako ang kababaihan na mapapasailalim ng kalalakihan at magiging domestiko ay tuluyang napalawig at nabasag ng mga kilusang ito. Gayundin, nagbigay-daan ang mga ito upang talakayin ang relasyon ng kasarian Ang mga argumentong inihain ng mga dalubhasa ay mahalaga upang maunawaan ang mga kasalukuyang representasyon at pagsasakatha sa pamilya bilang isang elemento ng panitikang pambata. Kombensiyonal na sa panitikang pambata ang pamilya - maaaring pamilya ng mga tao, hayop, gulay, o kalikasan at kosmolohikal ang mga depiksiyon ng pamilya. Naglalaro at pinalalawak nito ang imahinasyon ng mga batang nakababasa nito, ngunit sa pagiging kombensiyonal nito dapat ding maintindihan na hindi ito mananatiling nakasandig sa isang kaisipan na hindi na magbabago. Ang sex/gender bilang isang lupon ng mga kaisipan at kasanayang nabubuo ng isang malabnaw at patuloy na dumadaloy na signipikasyon sa loob ng isang palahudyatan ay malaki ang epekto sa pagkatha ng pamilya. Ang mga kaisipan at kasanayan na ito'y hindi lamang mga salita at abstraktong ideya ngunit isanasakatawan at ginagampanan din ng isang indibidwal; at sa mas makapangyarihang pagkakataon ay ginagamit din sa batas at pagsasabatas. Dito nagiging mas mahalaga ang pag-unawa sa sex/gender bilang sistema na patuloy na nagrere-code ng lipunan at nangangailangan ng pagtanggap at panghihikayat na maging parte ng isang malawakan at bukas na diskusyon tungkol sa pagpapamilya. Ang panitikang pambata bilang isang genre ang may kapangyarihang ipabatid sa mga musmos na mambabasa ang ganitong uri ng pagbabago sa lipunan. Ang panitikang pambata bilang isang kultural na materyal ay tumutulong ding mapatibay ang pang-unawa sa recoding na nagaganap sa pamilya. Ang panitikang pambata bilang akdang nababasa sa loob ng ating silid-aralan ang humihikayat sa isang bukas at matalinong diskusyong ukol sa usaping pampamilya. Pedagohiya at Panitikang Pambata/bakla Karaniwan nang kasangkapan sa pagtuturo ang panitikang pambata sa loob ng silid-aralan. Bagama't masasabing may kakulangan pa rin sa paglinang nito lalo na ang mga panitikang pambatang nakasulat sa ibang wika sa bansa, lumalago na rin naman ang paglilimbag at dumadalas na ang pagpapakilala nito sa publiko. Sa nakaraang pagbabago ng CHED para sa Policies, Standards, and Guidelines (ang gabay at pambansang pamantayan sa paglikha ng kurikulum) para sa mga programang Batsilyer ng
57 Pangsekondaryang Edukasyon Medyor sa Ingles at Batsilyer ng Maagang Pambatang Edukasyon, isa sa mga kailangang kursong kunin ay ang panitikang pambata. Nangangahulugan ito na ang lahat ng mga mag-aaral na kukuha ng programang BSED English at BECEd ay kailangang kumuha ng tatlong yunit na panitikang pambata. Kailangan ng mga magiging guro sa hinaharap na maging matalas at maalam sa panitikang pambata at matutuhan ang halaga nito. Ngunit papaano nga ba natin dapat ginagamit ang panitikang pambata sa loob ng silid-aralan? Ano nga ang tungkuling dapat nitong gampanan sa ating pagtuturo? Hanggang saan at ano-ano nga ba ang mga paksang maaaring ihain sa bata? At paano nito matatasa ang kanilang kamalayan o literasi? Sa librong Teaching Children's Literature: It's Critical! nila C. Leland, M. Lewison, at J. Harste, inilahad ang ilang rason sa pagtuturo ng panitikang pambata nang may lalim at humahasa sa kritikal na pag-iisip. Para sa mga may-akda, mahalaga ang lugar ng bata sa loob ng ating silid-aralan at mahalaga na masanay ang bata upang maging real readers kaysa readers for assessment and instruction. Dito, bilang real readers, nahuhulma ang kasanayan at ugali ng bata sa pagbabasa na, para sa mga may-akda, ay nagiging transgresibo ang mga batang mambabasa. Nagiging transgresibo sila sa pamamaraang hindi na mabitawan ng bata ang aklat, nagbabasa sila kahit nasa loob ng ibang klase, patuloy ang pagbabasa kahit labas na sa itinakdang kurikulum, at natututong maging kritikal sa pamamagitan ng pagtatanong at pag-uusig sa mga kaisipang inilalahad at mga pakiwari sa teksto. Dagdag pa ng mga may-akda, mayroon silang tatlong layunin sa paglinang ng real readers: una ay "Create readers." Sa layuning ito nais nilang gabayan at tulungan ang mga magiging guro sa hinaharap o ang guro sa kasalukuyan na luminang ng mga batang magkakaroon ng masidhing pagnanais na magbasa. Dapat sa unang antas pa lang ay matanto at maranasan na ng bata ang "pleasure of reading," na hindi lamang siya natutuwa kundi natututo rin. Ang pangalawang layunin naman ay "Create readers who are savvy consumer of texts." Sa layuning ito, ayon sa mga may-akda, hindi lang natututo ang bata sa simpleng pagbabasa ngunit natututo rin siyang tanungin at usigin ang nilalaman ng teksto. Natututo siyang mag-isip, magtanong, humanap o gumawa ng sagot sa mga katanungan at maglinang ng panibangong pananaw sa kaniyang mundo. Ang huling layunin naman ay "Create readers who are savvy consumer of texts and have the know-how to unpack texts for purpose of repositioning themselves and taking action." Dito sinasabi nilang ang pagiging kritikal na mambabasa ay hindi lamang sa loob ng silid- aralan at sa loob ng isang katha. Dapat sa paggamit at pagbasa ng bata sa panitikang pambata, muli niyang natitimbang ang kaniyang lugar sa lipunan at ano ang mga posibleng maging ambag niya sa pagbabagong nais niya, na inilahad din ng isang teksto. Hinihingi ng layunin na ito na magkaroon ng malinaw na boses ang mga bata sa iba't ibang isyung panlipunan at isabuhay o isagawa nila ang mga solusyong kanilang nakikita o naiisip sa pamamagitan ng malaki o maliit mang paraan. Ito ang mga layunin at prinsipyong dapat maging gabay ng mga guro at magiging gurong nais magturo ng panitikang pambata na maghuhulma at maglilinang ng kritikal na mamamayan. Para kay Rosario Torres-Yu, malinaw rin ang relasyon ng panitikang pambata at pedagohiya. Sa kaniyang artikulong "Panitikang Pambata, Edukasyon, at Konsepto ng Bata: Mga Palaisipan at Panukala," tinalakay ang mga kaisipang nagtutunggalian sa espasyo ng Childhood Studies, Children's Literature, at Pedagogy. Ayon kay R. Torres-Yu, lagi nang natatakalay ang edukasyon o pedagohiya sa mga usapin at isyung panitikang pambata. Dahil na rin ito sa pagiging natural at mabisang kapangyarihan ng genre ito na humubog sa kaisipan ng mga bata o kabataan. Lagi at lagi ring ginagamit ang panitikang pambata upang magturo ng magandang asal at literasi. Naniniwala ang mga dalubhasa, ayon kay R. Torres- Yu, sa ganitong proseso ng paglinang ng kaalaman na gamit ang panitikan dahil na rin sa ilang pagsasaliksik ng mga sikolohista at eksperto tulad nila Piaget, Jenks, at Vygotsky, na mga kilalang tao sa larangan ng Social Constructionism at Developmental Psychology. Sa mga pag-aaral sa larangang ito, laging tinatalakay ang naturalidad at pagyabong ng kamalayan ng bata mula sa mundo niyang ginagalawan na naaapektuhan lalo sa pagpasok niya sa paaralan at pakikisalamuha sa iba't ibang tao sa labas ng kaniyang tahanan. Masasabi ring isa sa mga nakatutulong na humubog sa pagkatao at talino ng bata ang panitikan, lalo na sa mga paaralang gumagamit ng Literature-based Instruction o Curriculum, upang pagyamanin at tasahin ang literasi ng mga bata. Ayon kay R. Torres-Yu: Ang pananaw na isang konstruksiyon ang bata ay nai-extend naman sa pag-iisip na may bisa
58 Malay ang panitikang pambata sa konstruksiyong sosyal ng mga bata. Sa pinakapangkalahatang pag-intindi rito, tinutukoy ang paniniwalang may bisa ang panitikang pambata sa pagtuturo ng mga ugali't halagahang pinapaboran at itinatampok sa isang kultura at sa lipunan sa tiyak na panahon. (88) May direktang kinalaman ang panitikang pambata na inihahain ng mga guro at magulang sa hapag na kinukonsumo ng bata para sa kaniyang kaisipan. Parte ang paaralan sa pag-unlad ng bata at may malaking parte rin ang mga kasangkapan at pedagohikal na materyal na ginagamit ng mga guro upang mahasa sila. Sa kabilang banda, ayon na rin sa may-akda, nagiging daan ito upang malimitahan ang posibilidad na mas maging progresibo ang mga panitikang pambata na dinadala sa loob ng klasrum dahil na rin sa iilang taong may malakas na paniniwala sa konserbatismo. Mabuti na lang at mas dumarami na ang mga publikasyon ng panitikang pambata na may sensibilidad sa kasarian na nakaangkla sa mga isyung equality, anti-bullying, justice, at anti-violence o rape na siya namang sinusuportahan ng ilang manlilimbag, guro, mga feministang iskolar, institusyon, at magulang. Ang lumalakas nilang tinig sa lipunan ay nakatutulong din upang mahulma ang kurikulum at nilalaman ng pagtuturo sa mga paaralan. Sa huli ay iminumungkahi ni R. Torres-Yu na maging bukas ang ating isipan sa iba't ibang usapin ukol sa panitikang pambata at sa mga espasyong ginagalawan nito mula lokal patungong global. Dapat nating palayain ang ating mga sariling kaisipan sa luma at nakakahong paniniwala tungkol sa bata, kabataan, panitikang pambata, at pagtuturo sa mga bata. Sa pagiging bukas at mapagpalaya, inaasahan ni R. Torres-Yu na magkakaroon ng pagbabago na hindi lang matatanda ang nag-iisip ngunit kasama rin ang mga bata at kabataan tungo sa pagbabagong ito. Sa ganitong antas ng pagbabago, mababasa rin ang ilang pag-aaral na tahasang iniuugnay ang teoryang queer, pedagohiya, at panitikang pambata na ang literasi ay hindi na lang nakakulong sa kung paano magbilang at magsulat kundi naghuhubog din ng kamalayang sosyal na may direktang kinalaman sa pagkakapantay-pantay at kasarian. Ayon sa artikulo ni Cammie Kim Lin na "Changing the Shape of the Landscape: Sexual Diversity Frameworks and the Promise of Queer Literacy Pedagogy in the Elementary Classroom," ang layunin ng Queer Literacy Pedagogy ay humuhulagpos sa pangkaraniwan na pagtuturo sa loob ng silid-aralan at higit na nagiging sensitibo sa usapin ng kasarian, nag-eengganyo ng bukas na talakayan, at ginagawang transpormatibong espasyo ang klasrum para sa mga bata. Naglahad din ang artikulo ng iba't ibang framework na ginagamit ng mga guro, na maaring malay o di-malay, sa loob ng kanilang mga silid-aralan. Una rito ay ang Homophobic/Heterosexist Framework na walang lugar ang ibang identidad sa loob ng klasrum na hindi pumapaloob sa depinisyon at pamantayan ng seks at gender na nakasandig sa paniniwalang heteronormal. Ang mas nakatatakot sa ganitong framework ay bukod sa pagpapatahimik o di pag-aalintana sa existence ng ibang identidad ay nagbabandila rin ito ng pagiging homophobic batay naman sa konserbatismo. Pangalawa ay ang Tolerance/Visibility Framework. Kung ang naunang framework ay konserbatismo, ang ikalawang framework naman ay matatawag na neo-konserbatismo dahil ang tanging pakay lamang sa ganitong framework ay ipakilala o ipakita na may iba't ibang kasarian o uri ng pamilya ngunit hindi nito ipinakikita ang mga paghihirap at pagsubok na dinaranas ng isang LGBTQ sa lipunan. Social Justice Framework naman ang pangatlo. Sa framework na ito, tahasang nilalabanan ang homophobia at heterosexuality bilang mga ideyolohiyang gahum at nagpupunla ng mga mali at nakakahong paniniwala. Kinokompronta nito ang nilalaman ng mga librong may lantaran o di-lantarang mga pahayag ng pagiging homophobic. Habang inuuusig naman ang mga paniniwalang Gender Stereotyping at Heterosexual Assumptions na lahat ng tao ay heterosexual o di kaya'y nakakulong ang isang tao sa isang depinisyon batay sa kaniyang kasarian. Ang panghuli ay ang Queer Framework. Mas pinalalalim ng queer framework ang mga ambag sa pagtuturo ng Social Justice Framework. Nagkakaroon pa rin ng komprontasyon ngunit inaasahan din nitong magkaroon ng transpormasyon pagkatapos. May mas malalim na pag-unawa sa kasarian bilang spectrum ng heteroseksuwal at homoseksuwal at may mas malawak na pagdadalumat sa sensibilidad sa kasarian na nakapaloob sa iba pang asignatura bukod sa panitikan tulad ng kasaysayan at matematika. Ang mga framework na ito'y nahulma mula sa pag-aaral ni C. Lin sa mga praktika at sistema ng pagtuturo. Binuo niya ito mula sa kaniyang mga panayam at obserbasyon sa iba't ibang klase sa Estados Unidos. Dito rin binuo ng may-akda ang kaisipan ng
59 Queer Literacy Pedagogy na hindi lang basta kritikal (Social Justice Framework) kundi gumagawa ng pag- antala at pagsira sa normalidad at maling paniniwala sa identidad ng isang tao na siya rin namang pakay ng Critical Literacy. Dagdag pa ni C. Lin: As long as homophobia, transphobia, and any other queer bigotry and inequity exist, we have a need for explicit social justice work, for making clear that anti-gay language is hurtful and unacceptable. But that will never be enough, either. We need all of that and a commitment to the principles of queer literacy pedagogy if we are to create enough cracks of light to change the shape of the landscape." (35) Bagama;t may nagagawa rin naman ang ibang framework tulad ng Tolerance/Visibility Framework, hindi sasapat ang mga ito upang tuluyang mapalaya at magkaroon ng makahulugang pagbabago sa lipunan. Sa halip ay karaniwan nitong binabansot ang mga progresibong kilusan at paniniwala. Hangga't nariyan ang mga diskursong yumuyurak sa pagkatao ng ilang identidad na napapabilang sa komunidad ng LGBTQIA+ at mga problemang kinahaharap ng lahat na nakaangkla sa usapin ng kasarian ay nangangailangan ito ng isang matibay at mabulas na relasyon ng pedagohiya sa kritikal na literasi mapa-sekondarya man o elementarya. Sa tulong ng Queer Literacy Pedagogy, lalo na sa paggamit nito sa mga panitikang pambata, upang mailuwal ang mga katanungan at manganak ng mga makabuluhang talakayan sa klase, magkakaroon ng bagong hugis ang kabuuan ng ating mga silid-aralan na may lalim ang pag-unawa sa safe space at inclusive education. Sa mga pananaliksik at pag-aaral na natalakay, klaro ang mithiin na magtasa ng kritikal na literasi para sa mga bata gamit ang panitikang pambata. Ngunit ang literasi ring ito ay hindi sasapat kaya kailangang palalimin pa upang maabot ang mga espasyong karaniwang di inaalintana tulad ng sensibilidad at kaalaman sa seksuwalidad. Ang ganitong uri ng pagtatasa ng literasi ay humuhulagpos sa karaniwang pag-unawa sa pagtuturo sa bata gamit ang panitikan. Tinatasa sa ganitong pagkakataon ang sensibilidad ng bata na maiugnay niya ang sarili niya sa tekstong binabasa, usigin ang mga pakiwaring dala nito, at kumilos sa malaki man o maliit na pamamaraan tungo sa pagbabago. Sa pedagohiyang ito, hindi itinuturo sa bata na maging bakla, tulad na lang halimbawa ng pagtuturo ng Environmental Literacy na tinatalakay ang climate change o ang mga nauubos nang hayop, hindi nito sinasabing maging panahon o hayop din ang bata, bagkus tinatasa ng literasing ito ang talas ng pag-iisip ng bata tungkol sa mundong kaniyang ginagalawan na may mga problemang nakaugat na sa usaping pangkasarian. Sa Queer Pedagogy at Queer Literacy Pedagogy, hindi nito inaasahang maging bakla o lesbiyana ang mga mag-aaral, hindi nito sinasabing dapat maging ganoon sila ngunit hindi rin nito itinatanggi na maaaring may direktang relasyon o kaugnayan ang mga bata sa ibang tao na may ibang pag-unawa at pagkilala sa sarili nila na maaaring ang bata ay nagmula sa magulang na parehas na babae o lalaki, di kaya'y may pinsan, kapatid, kapitbahay na bakla o tomboy, o maaari ring fan o napapanood ng bata sa midya ang isang miyembro ng LGBTQIA+ community. Sa Queer Literacy Pedagogy, ginagawang malay ang bata sa iba't ibang identidad at mga pagsubok na kanilang nararanasan, tinatasa ang kamalayan ng bata upang maging kritikal sa mga maling pakiwari at paniniwala tulad na lang ng pagiging homophobic, at inihahanda silang magkaroon ng aktibong parte ng lipunan na nakauunawa at nagtataguyod ng pagkakapantay-pantay. Totoong hindi naman na bago ang pagiging bakla o lesbiyana sa kasaysayan ng bansa kaya bakit pa nga ba natin kailangan pag- usapan ito? Ang ganitong argumento at pagtrato sa usaping pangkasarian ay ang manipestasyon na laging nakasandig ang ating paniniwala sa visibility/ tolerance na siyang bumabansot sa kilusang progresibo ng queer pedagogy. Hindi pa rin natin maitatanggi ang kaibahan ng ngayon sa noon at kung paanong mas nagiging progresibo at inklusibo na ang mga content at pedagogical materials sa loob ng ating mga paaaralan ngayon. Ang mga pagbabago ring ito ang nagiging susing dahilan ng pagbabago ng landscape ng ating mga silid-aralan tungo sa mas malawig, mas mapagtanggap, at mapagkalingang pagtuturo sa mga bata. Metodolohiya: Sipat Biswal at Teksuwal Upang masuri ang mga kuwento, ang pag-aaral na ito ay gumamit ng multimodal analysis at critical content analysis bilang metodo. Ang multimodal analysis ay ginagamit upang masuri ang parehas na biswal at tekstuwal na nilalaman ng isang dokumento
60 Malay na fluid ang perpormans ng mga magulang sa pagkakaroon ng reversal of gender roles . Ang na fluid ang perpormans ng mga magulang sa pagkakaroon ng reversal of gender roles . Ang tatay ni Klara ay pinapakita na isang lalaki ngunit may trabahong pambabae tulad ng pagiging tatay ni Klara ay pinapakita na isang lalaki ngunit may trabahong pambabae tulad ng pagiging o katha. Sa paggamit nito, nasisipat sa isang katha tulad ng panitikang pambata ang relasyon ng mga larawan sa naratibong nabubuo sa kuwento. Dito makikita kung tumutugma o akma ang larawan sa mga salitang ginamit sa panitikan o kung hindi naman ay papaano maaaring nalilihis ang mga ito. Sa metodong ito makikita kung picture specific, word specific, duo specific, additive, parallel, montage o interdependent alaga ang mga ito. alaga ang mga ito. ang relasyon ng imahen sa teksto. Binibigyang diin ng pamamaraan na ito na masuri ang isang akdang pambata tulad ng picture books mula sa dimensiyon ng semyotika. Siniyasat ng semyotika ang relasyon ng wika, imahen, diskurso, arkitektura, espasyo, pagtatanghal, o maging kultura sa isa't isa at pagbubuo ng kahulugan sa mga ito (Wu 1415-1416; Callow 2). Mula sa pagbabasa ng imahen, wika, at naratibo ng katha, lalo pa itong napalalalim sa pamamagitan ng critical content analysis. Sa pamamaraang ito, nasusuri ang akdang pambata nang hindi lang basta binabasa ang naratibo at nilalaman nito ngunit may pagpapalawig pang lalo sa baon nitong kasaysayan, kultura, isyung politikal at/o pangkasarian. Sa ganitong paraan, hindi lang binabasa ng critical content analysis ang isang datos, dokumento, panitikan, o cultural artifact kundi mas nagiging "think within, through, and beyond the text" ang paghihimay rito ng isang mananaliksik o mambabasa (Beach, et al. 130). Sa papel na ito, sinuri muna ang pamamaraan ng pagguhit at pagbuo ng identidad ng mga magulang, sunod ay ang pagbuo ng naratibo at representasyon ng pamilya, at sa huli, kritikal na binasa ang mga gabay na katanungan sa pagtuturo ng panitikang pambata. Sa dalawang metodong ito, nailapat nang maayos ang gender framework and queer theory at queer literacy dahil sa pagpokus at pagbibigay-direksiyon ng metodo sa pagsusuri ng mga kuwentong pambatang may sensibilidad sa kasarian. Ang tatay ni Klara ay ipinakikita na isang lalaki ngunit may trabahong pambabae tulad ng pagiging beautician habang ang nanay ni Erwin ay isang drayber ng bus. Bagama't may kaibahan sa takdang performance ng heteronormal na lipunan, binabasag ng kuwento ang mga panuntunan at ekspektasyon sa kasarian sa pamamagitan ng pagpapakita na kahit iba ang trabaho ng mga magulang at kaiba rin ang kanilang gender expression, parehas na mabuti at mahusay na mag- alaga ang mga ito. "beautician" habang ang nanay ni Erwin ay isang "bus driver". Bagamat kahit na may kaibahan "beautician" habang ang nanay ni Erwin ay isang "bus driver". Bagamat kahit na may kaibahan sa takdang performance ng heteronormal na lipunan binabasag ng kuwento; ang mga panuntunan sa takdang performance ng heteronormal na lipunan binabasag ng kuwento; ang mga panuntunan at ekspektasyon sa kasarian sa pamamagitan ng pagpapakita na kahit iba ang trabaho ng mga at ekspektasyon sa kasarian sa pamamagitan ng pagpapakita na kahit iba ang trabaho ng mga magulang at kaiba rin ang kanilang gender expressio,n parehas na mabuti at mahusay na mag- magulang at kaiba rin ang kanilang gender expressio,n parehas na mabuti at mahusay na mag- Larawan 1. Ang tatay ni Klara habang inaalagaan si Klara at kumikilos ito sa tahanan Larawan 1. Ang tatay ni Klara habang inaalagaan at kumikilos ito sa tahanan Larawan 1. Ang tatay ni Klara habang inaalagaan at kumikilos ito sa tahanan Diskusyon Ang Pamilya Larawan 2. Ang nanay ni Erwin habang naghahanda ng almusal Sa kuwentong Ang Tatay ni Klara at Nanay ni Erwin, makikitang namumuhay ang dalawang bata sa magkaibang magulang na may kakaibang gender performativity. Bagama't hindi tahasang nabanggit na bakla at lesbiyana ang mga magulang ng dawalang bata, mababatid na fluid ang pagtatanghal ng mga magulang sa pagkakaroon ng reversal of gender roles. Mapapansin din na ang mga guhit ay hindi kombensiyonal na makanto o brusko para sa lalaki at makurba o sexy para sa babae. Bagkus, ang pagguhit sa katawan ay tila ba malambot at mahahaba. Hindi lang ang estilo ng pagguhit ang naiiba sa akda kundi maging
61 ang mga kulay na ginamit ay saturated at matingkad. Ang pagkulay na ito ay parehas na nagagamit sa mga katauhan nina Klara at Erwin, maging sa mga magulang nila. Sa kuwentong Ang Ikaklit sa Aming Hardin, makikita kung papaano naunawaan at lalong minahal ni Ikaklit ang kaniyang mga magulang pagkaraan ng mga panlalait at pang-uuyam ng kaniyang mga kamag-aral dahil sa hindi karaniwang ayos ng kaniyang pamilya. Sa pagkakataong ito, parehas na babae ang mga magulang ni Ikaklit. Ang mga nanay ni Ikaklit na sina Lilia at Daisy ay iginuhit na tila ba kawangis ang isang manika. Mabilog at hindi na-hypersexualize ang hugis nina Lilia at Daisy. Mula sa mga larawan sa ibaba, makikita ring tila pastel at mapusyaw ang gamit na kulay sa mga tauhan. Ang dalawang nanay ay mukhang mga manika at sa hindi karaniwang pagkakataon, tila nakade-defamiliarize na makabasa ng kuwentong may dalawang nanay na magaganda at mukhang manika bilang magulang ng isang magandang bata. pananamit, at may mahahabang pilikmata habang ang kalalakihan naman ay mas malaki o di kaya'y mas matangkad sa kababaihan (Coats 123). Maging sa ibang mga popular na katha tulad ng cartoons at comics, makikita rin ang istiryotipikal na ilustrasyon ng katawan ng kababaihan: may eksaheradong labi at pilikmata, blonde bombshell, mahahabang hita, mabibilog na dibdib, at maliliit na balakang habang ang kalalakihang bida o bayani ay maskulado, maliit o makanto ang mukha, malalapad na katawan at leeg (Robbins). Mula sa mga sinuring akda, ang mga kulay na ginagamit ay mapapansin din na hawig sa kulay ng bahaghari bagama't nag-iiba-iba ang shade nito. Ang mga magulang ay iginuhit ayon sa kung anong gender expression at identity nila batay sa naratibo ng kuwento. Mula sa biswal na antas, makikita na ang pagguhit at pagkulay ay klarong binubuwag ang heteronormal na pagtingin sa uri ng identidad na maaring mayroon ang isang magulang. Ang pagkulay sa mga picture book at panitikang pambata ay may mahalagang kontribusyon sa kung papaano mababago ang pag-unawa ng bata sa kaniyang binabasa. Ang paggamit halimbawa ng kulay asul para sa batang lalaki at kulay pink para sa batang babae ay karaniwang nagpapalakas ng gender cues na nagreresulta sa gender stereotyping (Jian 36). Mas mainam na pumili at gumamit ng mga panitikang pambata na naglalaro sa mga kulay kumpara sa mga kathang may monochromatic o may pagkiling sa paggamit ng tradisyonal na kulay para sa kasarian. Larawan 2. Ang nanay ni Erwin habang naghahanda ng almusal Mapapansin rin na ang mga guhit ay hindi kumbensyonal na makanto o brusko para sa lalaki at makurba o sexy para sa babae. Bagkus, ang pagguhit sa katawan ay tila ba malambot at mahahaba. Hindi lang ang estilo ng pagguhit ang naiiba sa akda, kung hindi maging ang mga kulay na ginamit ay saturated at matingkad. Ang pagkulay na ito ay parehas na nagagmit sa mga katauhan ng nila Klara at Erwin maging sa mga magulang nila. Sa kuwentong Ang Ikaklit Sa Aming Hardin" makikita kung papaano naunawaan at lalong minahal ni Ikaklit ang kanyang mga magulang pagkaraan ng mga panglalait at pang-uuyam ng kanyang mga kamag-aral dahil sa Makikita sa parehong mga akda ang paglayo sa tradisyonal na pagguhit ng katawan ng isang babae at lalaki na karaniwang hypersexualized sa mga cartoon o komiks. Nilalaro ng unang katha ang pagguhit at nababaliktad ang karaniwang hugis at anyo ng katawang pambabae at panlalaki. Mas malapad kung titingnan ang katawan ng nanay ni Erwin at mas balingkinitan ang tatay ni Klara. Sa ikalawang kuwento naman, mas simple ang pananamit ng mga magulang ni Ikaklit. Hindi rin eksaherado ang mga parte ng kanilang katawan. Karaniwang ipinakikita sa mga heterosexual at hypersexualized na katha o panitikang pambata ang babae na may suot na kolorete, color coded ang hindi karaniwang ayos ng kanyang pamilya. Sa pagkakataon na ito, parehas na babae ang mga magulang ni Ikaklit. Ang mga nanay ni Ikaklit na sina Lilia at Daisy ay iginuhit na tila ba kawangis ang isang manika. Mabilog at hindi na-hypersexualize ang hugis nina Lilia at Daisy. Mula sa mga larawan sa baba, makikita ring tila pastel at mapusyaw ang gamit na kulay sa mga tauhan. Ang dalawang nanay ay mukhang mga manika at sa hindi karaniwang pagkakataon, tila Habang binubuwag ang mga naitatag na paniniwalang heteronormal, makikita na sa dalawang kuwento, muling ibinabalik naman sa pokus ang core nakade-defamiliarize na makabasa ng kuwentong may dalawang nanay na magaganda at mukhang manika bilang magulang ng isang magandang bata. Larawan 3 at 4. Ang mga magulang ni Ikaklit
62 Malay values tulad ng pagmamahal at pagiging maaruga bilang kakayahan ng isang magulang labas sa kung anong kasarian man ang mayroon sila. Kakaiba man ang ayos ng pamilya nina Klara at Erwin, pamilyang binubuo ng anak at single parent, at Ikaklit, pamilyang binubuo ng dalawang nanay, ipinakikita ng tatlong pamilya na ito na posible ang pagkakaroon ng ibang ayos ng pamilya at nabibigyang buhay ito lalo sa pamamagitan ng pagguhit na kaiba o di-kombesyonal. Sa pag-unawa ng kakaibang katauhan ng mga magulang sa dalawang kathang nabanggit, makakikita at mababatid ng mga bata kung papaano na ang sign system ng seks at gender ay nagbabago at napaluluwag din sa lipunan. ng kanilang mga pamilya. Sa kuwento naman ni Ikaklit makikita na ikinumpara siya sa pamilyang may ina at ama at sa dahilan na wala siyang ama ay tinatawag siyang "putok sa buho." Mabigat ang mga salitang tinitiis ng mga bata sa kuwento at binibitbit nila ito hanggang pag-uwi nila. Sa muling pagbalik sa tahanan, dito isinisiwalat ng bata ang kaniyang nararamdaman. Dito rin nagkakaroon ng paglilinaw sa kahalagahan ng pamilya. Sa kuwento nina Erwin at Klara, ipinaliwanag sa kanila na may iba't ibang uri ng ama, mayroong matikas, matangkad, maliit, masipag, at iba pa, at gayundin sa pagiging ina. Hindi iisa ang representasyon at uri ng pagiging magulang. Sa kuwento naman ni Ikaklit, ipinaliliwanag ng dalawang ina na may iba't ibang uri ng pamilya: mayroong hindi buo, may pamilyang single parent, pamilyang nagkakaroon ng magkakaibang ama o ina, o di kaya'y pamilyang nag-aampon. Sa tuwing may pagpapaliwanag na nagaganap sa mga katha, muli ring ibinabalik ng naratibo ang kahalagahan ng pagmamahalan at pag-aaruga sa pamilya. Ang dedikasyon at kakayahang bumuhay o bumuo ng pamilya ang laging nagiging diin nito. Ang Naratibo ng Pamilyang Kakaiba Ang nangingibabaw na naratibo sa dalawang katha ay nabubuo mula sa pagbabago ng pagtingin ng bata sa uri ng kaniyang pamilya buhat ng pambu-bully sa paaralan. Nagsimula ang dalawang katha sa tahanan at kung papaano minamahal ng mga magulang ang mga bata (larawan 1, 2, at 3) hanggang umabot sa pagkakataong pumasok sa paaralan ang mga nasabing bata kung saan sa pakikisalamuha nila ay nakakikilala sila ng mga batang nanunukso sa kanila. Sa pagkakataong ito, nakararanas ng pambu-bully ang mga bata sa dalawang kuwento dahil sa uri ng pamilya nila. Tinutukso na astang lalaki ang nanay ni Erwin imbes na pambabae na siyang dapat kilos nito. Samantala, kekembot-kembot at malamya naman ang tatay ni Klara. Sa pangalawang kuwento, tahasang tinatawag na "tomboy" at "walang tatay"' si Ikaklit. Dito rin unang makikita na tila natatakot o napapahiya ang batang tinutukso ng mga kaklase niya. Mapapansin din na sa larawan 5 at 6, may binabasang magasin sina Klara at Erwin na lalong nagpapatingkad ng kaibahan Sa kuwento nina Klara at Erwin, gumagamit ng paghahambing o metapora ang akda upang ipakita ang pagkakaiba-iba ng mga magulang sa lipunan. Sa Ikaklit, bukod sa pagpapaliwanag ng mga magulang sa kakaibang ayos ng kanilang pamilya, nakikita rin na nagkakaroon ng kamalayan ang bata sa kaniyang kaligiran at parte nito ang kaalaman niya sa background o pinanggalingan ng kanyang mga kamag-aral. Ang mga batang ito rin, kalaunan, ay naging matalik na mga kaibigan ni Ikaklit. Sa pagkakataong ito, ang naratibo ng mga katha ay napaluluwag ang imahen ng magulang at imahen ng isang pamilya bilang nagbabago at iba-iba. kanilang mga pamilya. Sa kuwento naman ni Ikaklit makikita na ikinumpara siya sa pamilyang may ina at ama at sa kadahilanan na wala siyang ama tinatawag syang "putok sa buho". Larawan 5. Pambubully kay Erwin Larawan 6. Pambubully kay Klara Larawan 7. Pambubully kay Ikaklit Mabigat ang mga salitang tinitiis ng mga bata sa kuwento at binibitbit nila ito hanggang pag-uwi nila. Sa muling pagbalik sa tahanan dito isinisiwalat ng bata ang kanyang nararamdamdan. Dito rin nagkakaroon ng paglilinaw sa kahalaganhan ng pamilya. Sa kuwento ni Erwin at Klara ipinaliwanag sa kanila na may iba't ibang uri ng ama at ina mayroon matikas, matangkad, maliit, masipag, at iba pa gayun rin sa pagiging ina. Hindi iisa ang representasyon at uri ng pagiging magulang. Sa kuwento naman ni Ikaklit, pinapaliwanag ng dalawang ina na may iba't ibang uri ng pamilya: mayroong hindi buo, may pamilyang single parent, pamilyang nagkakaroon ng magkakaibang ama o ina, o di kaya'y pamilyang nag-aampon. Sa tuwing may pagpapaliwanag na nagaganap sa mga katha muli rin binabalik ng naratibo ang kahalagahan ng pagmamahalan at pag-aaruga sa pamilya. Ang dedikasyon at kakayanan bumuhay o bumuo ng pamilya ang laging nagiging diin nito.
kanilang mga pamilya. Sa kuwento naman ni Ikaklit makikita na ikinumpara siya sa pamilyang may ina at ama at sa kadahilanan na wala siyang ama tinatawag syang "putok sa buho". Larawan 5. Pambubully kay Erwin Larawan 6. Pambubully kay Klara Larawan 7. Pambubully kay Ikaklit Mabigat ang mga salitang tinitiis ng mga bata sa kuwento at binibitbit nila ito hanggang pag-uwi nila. Sa muling pagbalik sa tahanan dito isinisiwalat ng bata ang kanyang nararamdamdan. Dito rin nagkakaroon ng paglilinaw sa kahalaganhan ng pamilya. Sa kuwento ni Erwin at Klara ipinaliwanag sa kanila na may iba't ibang uri ng ama at ina mayroon matikas, matangkad, maliit, masipag, at iba pa gayun rin sa pagiging ina. Hindi iisa ang representasyon at uri ng pagiging magulang. Sa kuwento naman ni Ikaklit, pinapaliwanag ng dalawang ina na may iba't ibang uri ng pamilya: mayroong hindi buo, may pamilyang single parent, pamilyang nagkakaroon ng magkakaibang ama o ina, o di kaya'y pamilyang nag-aampon. Sa tuwing may John Paolo Sarce Ang Queer Literacy Framework pagpapaliwanag na nagaganap sa mga katha muli rin binabalik ng naratibo ang kahalagahan ng pagmamahalan at pag-aaruga sa pamilya. Ang dedikasyon at kakayanan bumuhay o bumuo ng 63 pamilya ang laging nagiging diin nito. Larawan 8. Ang pagpapaliwanag ng tatay ni Klara Larawan 9. Ang pagpapaliwanag ng Nanay ni Erwin Larawan 8. Ang pagpapaliwanag ng Larawan 9. Ang pagpapaliwanag ng tatay ni Klara Nanay ni Erwin Larawan 9 &10 . Pakikipag usap ni Ikaklit sa ibang bata. Sa kuwento nila Klara at Erwin, gumagamit ng paghahambing o metapora ang akda upang ipakita ang pagkakaiba-iba ng mga magulang sa lipunan. Sa Ikaklit, bukod sa pagpapaliwanag ng mga magulang sa kakaibang ayos ng kanilang pamilya, nakikita rin na nagkakaroon ng kamalayan ang bata sa kanyang kaligiran at parte nito ang kaalaman niya sa background o pinanggalingan ng kanyang mga kamag-aral. Ang mga batang ito rin, kalaunan, ay naging matalik na kaibigan ni Ikaklit. Sa pagkakataong ito, ang naratibo ng mga katha ay Larawan 9 &10 . Pakikipag usap ni Ikaklit sa ibang bata. napapaluwag ang imahe ng magulang at imahe ng isang pamilya bilang nagbabago at iba-iba. Larawan 11. Centerfold Family Day Salo-salo Larawan 11. Centerfold Family Day Salo-salo
64 Malay Larawan 12. Iba't - ibang uri ng pamilya sa Ikaklit Parehas na nagtatapos ang dalawang katha sa pagsasama-sama ng iba't ibang bata kasama ang kanilang pamilya. Sa larawan 11, ang centerfold ng kuwento ay ang family day sa paaralan nila Klara at Erwin kung saan dumalo ang kanilang mga magulang at ng iba pang bata sa isang salosalo sa paaralan. Samantalang sa Ikaklit, ipinakita ang iba't ibang uri at ayos ng mga pamilya ng kamag-aral ni Ikaklit. Sa pagkakataong ito, mas nagiging inklusibo at bukas ang katha sa iba't ibang ayos at uri ng pamilya sa lipunan. Ipinauunawa nito sa mga manbabasa na tanggap at parte ng lipunan ang mga pamilyang may mga magulang na kakaiba ang gender expression o mga magulang na same sex. Hindi lang nito napalalabnaw ang imahen o sign ng nanay at tatay kung di maging ang konsepto ng pamilya at ang kabuan nito. Ang mga katha ay nabubuo sa pagamamagitan ng mga sumusunod na pangyayari sa plot structure: ang kuwento ay nagsisimula sa pagmamahalan sa loob ng tahanan, ang tunggalian sa pangyayari ng pambu- bully sa paaralan, ang pagtatanong ng bata sa kaniyang magulang bilang kasukdulan, at ang wakas na nagdidiin ng kahalagahan ng acceptance at pagiging inklusibo sa lahat ng uri ng pamillya. Sa ganitong uri ng pagbuo ng plot o naratibo, napagtitibay ng panitikang pambata ang mahahalagang kaisipan pagdating sa nagbabagong mukha at ayos ng seks, kasarian, at pamilya. Tulad ng mga pananaw na tungkulin ng panitikang pambata ang "maiwasto o maitama ang pagkakamali" tulad ng gender bias, "makasapol at makapagbigay-komentaryo sa kasalukuyang kondisyong historikal at panlipunan," at maitaguyod ang "malayang talakayan sa kasarian at seksuwalidad" (Cruz 18; Tolentino 10; Evasco 35) ay naipamalas ng parehas na akda ang paglihis sa karaniwang pagkukuwento sa panitikang pambata na bumubuwag sa "de-kahong representasyon ng babae at lalaki" (Cruz, 18). Mula sa uri ng pamilyang buo o hindi buo at kasarian ng mga magulang, naiiwasto ang gender bias, naisasalaysay ang kasalukuyang pagbabago sa kondisyon ng pagpapamilya sa lipunan, at mas nagkakaroon ng malawak na pagtalakay sa kasarian at seksuwalidad. Ang Mga Kuwentong Pambata sa Lente ng Pedagohiyang Queer Mahalaga ang bawat diskursong nagaganap at ginagamit sa loob ng ating mga silid-aralan na makikita sa classroom rules, mga gabay na tanong, mga aklat, silabus, panuto, o maging ang kurikulum. Hindi ito basta-basta nabubuo lamang o ginagawa. Hinuhulma ang mga diskursong ito mula sa iba't ibang teorya, paniniwala, pananaliksik, o maging sa personal na mithiin. Sa parteng ito ng pagsusuri, titingnan ang mga katanungang nakalimbag sa librong tinalakay bilang: una, inaasahan ang mga panitikang pambata na magamit sa klasrum at may pedagohikal na halaga ang akda at pangalawa, naglululan ang mga katanungang ito ng mga kaisipan na may kinalaman sa kasarian. Mahalagang masuri ang mga katanungang ito at ang Curriculum Guide ng DepEd upang makita kung paano gumagana at umuugnay ang mga framework na nabanggit sa itaas.
65 Larawan 13. Mga Gabay Tanong sa Kuwentong Ang Tatay ni Klara At Nanay ni Erwin" Larawan 13. Mga Gabay Tanong sa Kuwentong Ang Tatay ni Klara At Nanay ni Erwin" Larawan 14. Mga Gabay na Tanong sa Kuwentong Ang Ikaklit sa Aming Larawan 14. Mga Gabay Tanong sa Kuwentong Ang Ikaklit Sa Aming Hardin Hardin Ang mga katanungang "May kakilala ka bang kakaibang uri ng magulang? Paano sila Ang mga katanungang "May kakilala ka bang naiiba?", "Sa iyong palagay, ano-ano ang katangian ng isang mabuting magulang?", "Sino ang kakaibang uri ng magulang? Paano sila naiiba?"; "Sa iyong palagay, ano-ano ang katangian ng isang mabuting magulang?"; "Sino ang pangunahing tauhan sa Kuwento?": at "Ilarawan ang mga katangian ng pangunahing tauhan" ay nakatuon sa ideya ng identidad ng magulang at sa pagkakaiba-iba ng mga magulang. Ang mga kasagutan na maaaring makuha mula rito ay hindi lang tungkol sa kasarian ngunit maging sa pagkakaiba ng isang indibidwal o magulang tulad ng maaaring banyagang magulang, estriktong magulang, matangkad o maliit na magulang. Sa mga katanungang "Tama bang husgahan ang tao sa kanilang kilos at panlabas na kaanyuan?"; "Sa iyong makakaya, paano mo ipakikita ang paggalang at pagtanggap sa kapuwa?"; "Bakit tinutukso si Ikaklit ng kaniyang mga kaklase?"; pangunahing tauhan sa Kuwento?", at "Ilarawan ang mga katangian ng pangunahing tauhan." ay nakatuon sa ideya ng identidad ng magulang at sa pagkakaiba-iba ng mga magulang.Ang mga kasagutan na maaaring makuha mula rito ay hindi lang tungkol sa kasarian ngunit maging sa pagkakaiba ng isang indibiduwal o magulang tulad ng maaaring banyagang magulang, istriktong magulang, matangkad o maliit na magulang. Sa mga katanungang "Tama bang husgahan ang tao sa kanilang kilos at panlabas na kaanyuan?", "Sa iyong makakaya, paano mo ipakikita ang paggalang at pagtanggap sa kapwa?", "Bakit tinutukso si Ikaklit ng kaniyang mga kaklase?", at "Ano-ano ang mga uri ng pamilya na ibinigay sa kuwento?" ay inaasahan ang mga bata na magsuri ng mga isyung kinahaharap ng isang batang tulad nila at tumimbang ng kanilang mga
66 Malay at "Ano-ano ang mga uri ng pamilya na ibinigay sa kuwento?" ay inaasahan ang mga bata na magsuri ng mga isyung kinahaharap ng isang batang tulad nila at tumimbang ng kanilang mga pananaw sa kapuwa. Ang mga katanungang ito ay di-maiikailang napapaloob sa Social Justice Framework na sinusubukang arukin ng mga katanungan ang mga unibersal na prinsipyo at moralidad sa lipunan at ibatay ang mga paniniwala sa hustisya at pagkakapantay-pantay. Ngunit sa isang banda, kung hindi mapalalalim ang mga ideyang nabanggit sa mga susunod na talakayan ng guro o ng mga magulang sa kanilang mga anak, ay tuluyang ikinukulong ang katha sa Visibility/Tolerance Framework dahil kung magpapatuloy ang ganitong uri ng pagtrato sa panitikang pambata, na tila ba nilulusaw ang mga karanasan ng mga miyembro ng komunidad ng LGBTQIA+, ay hindi pa rin mauunawaan ng mga bata ang buhay, paghihirap, at opresyong dinaranas ng mga taong parte ng komunidad na ito. Bukod pa rito'y ano pang saysay ng usapin ng kasarian sa panitikan kung hindi rin ito tahasang matatalakay? Sabihin nating palitan ang kuwento at gawing pokus ng akda ang mga kaibahan ng magulang batay sa lahi o di kaya'y anyo? Hindi ba't ganoon pa rin? Walang nagbago sa pagtatanong o sa daloy ng naratibo ng katha. Kung magkakaganito man at hindi mapayayabong ang ganitong uri ng pagtalakay, nakatatakot ito dahil maaaring sa pabalat ay progresibo ang katha ngunit sa nilalaman at daloy ng pagtuturo ay di-malay na pagpapabansot ang nagaganap. Samantalang hindi lang sa layunin ng katha at sa mga gabay na tanong na iminumungkahi nito maaaring mabatid at malaman ang epekto ng pagbabalangkas ng isang katha at ang pagtuturo nito sa mga bata. Sa pamamagitan ng pagsusuri sa pagpaplano para sa edukasyong pambansa, makikita rin kung paano nga ba hinahangad at hinuhulma ng edukasyon ang kritikal na literasing kumikiling din sa literasing sosyal at pangkasarian. Sa mungkahing pamantayan naman ng DepEd para sa baitang K-6, makikita na mas nakasandig ito sa pagpapatibay ng literasing functional gamit ang panitikan bilang teksto na paglilinangan ng mga kasanayan ng mga bata. Kaugnay nito, layunin ng pagtuturo ng Filipino na malinang ang (1) kakayahang komunikatibo, (2) replektibo/mapanuring pag- iisip at, (3) pagpapahalagang pampanitikan ng mga mag-aaral sa pamamagitan ng mga babasahin at teknolohiya tungo sa pagkakaroon ng pambansang pagkakakilanlan, kultural na literasi, at patuloy na pagkatuto upang makaagapay sa mabilis na pagbabagong nagaganap sa daigdig." (3) Datapwat masasabing "broad statements" ang mga ito. Maging ang mga pamantayan para sa baitang 7-12 ay tila nakatuon din sa pagpapalawak ng kultural na literasi ng bata. Wala pa ring matibay na tindig Larawan 15. Mga pamantayan sa pagtuturo ng Filipino
67 ang mismong gabay kurikulum para sa usaping pangkasarian. Maging ang mga layunin para sa bawat linggo mula baitang K hanggang 10 ay apat na beses lang na nabanggit ang salitang kasarian at ang objective pa nito'y turuan ang bata ng tamang pagpapangalan sa mga kagamitan o tao batay sa kasarian. Totoo rin naman na hindi lang dito nalilimita ang pagkatuto ng mga bata dahil mula sa "broad statements" na ito ay inaasahan na mas mapalalalim ng mga guro ang pagtuturo sa mga bata. Masasabing nagaganap din naman ang pagpapalalim na ito, lalo na ng mga gurong may kasanayan na sa pagtuturo na may sensibilidad sa kasarian, ngunit paano ang mga baguhang guro o ang mga gurong walang kasanayan dito? O di kaya'y natatakot na magturo nito? At kapag nagkataon, ang materyales na makukuha pa nila'y tulad ng kathang natalakay? Na kung hindi pa palalawigin ang pagtalakay ay maaaring mapaloob sa pagpapabansot ng diskurso sa kasarian? Hindi natin maaaring laging asahan na alam na ito ng lahat at kaya na ng lahat dahil sa uri pa lamang ng lipunan na ating ginagalawan ay lagi at laging pagpapatahimik at tolerance ang tugon sa mga kasariang naiiba sa karamihan. Maaaring masabi rin na ang katha ay sadyang binansot upang maipaloob sa mga layunin ng gabay kurikulum na maaaring magluwal ng dalawang resulta: Una'y tuluyang mabansot ang talakayan sa kasarian o pangalawa, maging progresibo ang mga guro sa pagtuturo nito upang mapalalim at mapalawak pa ang kamalayan at literasing sosyal at pangkasarian. Kongklusyon May malaking pontensiyal ang panitikang pambata na magpakita ng pagkakaiba-iba ng tao sa lipunan. Sa antas biswal, pinaluluwag nito ang sign system ng seks at gender na ang pagbuo ng representasyon at pagguhit nito ay lumalayo sa takdang itsura at ekspresyon ng heteronormal na identidad sa lipunan. Ang nanay ni Erwin, tatay ni Klara, at sina Daisy at Lilia, ang halimbawa kung papaano napaluluwag at napalalabnaw ang pagtingin sa rigid o masikip na pagkatha ng isang katauhan ng magulang. Ang pagpapaluwag na ito ay matagumpay dahil ang pagguhit at pagkulay sa anyo ay alinsunod sa gender expression at identity nito. Sa pagpapamilya, nakita rin kung papaanong hinuhulma ng naratibo na maging inklusibo at mapagtanggap ang lipunang ginagalawan ng mga bata. Mula sa pagtingin ng bata sa kanilang mga pamilya hanggang sa labas ng tahanan, nabubuo ang pagkilala sa iba't ibang uri ng pamilya sa pamamagitan ng pagkakaisa at pakikipagkaibigan. At panghuli, ang panitikang pambata na nabanggit ay may lugar sa pagtuturo. Masasabing matagumpay na naipakikilala ng mga akda ang mga ideyang mahahalaga pagdating sa usapin ng social justice pero hindi dapat dito nahihinto ang pagkatuto at ang diskurso dahil maaring mabansot ang kakayahan ng mga panitikang nabanggit na magpalaya. Mahalagang makita ang mga ganitong akda sa lente ng queer pedagogy upang mapalawig pa ang pagtalakay nito at makahulagpos sa visibility framework. Ang direkta at tahasang pagtalakay sa kung anong kasarian mayroon ang mga tauhan sa mga kuwento ay isang paraan upang makaugnay sa queer pedagogy. Ang pagsusuri at pagbibigay ng ibang halimbawa na mayroon sa lipunan ay magiging epektibo rin tulad ng mga artistang nakikita sa midya o mga kilalang public figure. Ang mga paraang ito ay magiging lalong matibay kung ang mismong kurikulum din ay maglalaan ng espasyo upang magpag- usapan ang mga suliraning pantao na kinahaharap ng mga kasapi ng LGBTQIA+ community. Sa ganitong paaran, maaaring tuluyang magamit ang pedagohiyang queer at queer literacy framework sa pagtuturo gamit ang dalawang panitikang nabanggit. Mula sa mga obserbasyon at diskusyon sa itaas, maaaring pag-aralan pa ang isyu tungkol sa panitikang pambata na nagsasalaysay ng kasarian o identidad ng bata sa naratibo nito, mga akdang itinuturo sa mas mataas na antas ng paaralan na tumatalakay sa isyu ng pagpapamilyang di-kombensiyonal o maging kasarian, mga kasangkapang pangturo o tekstong ginagamit sa pagtuturo ng kulturang popular. Ang mga paksang ito ay direktang naglalahad sa mga bata ng kultura o isyung kinahaharap ng mga kasapi ng komunidad ng LGBTQIA+ na maaaring magpalalim pa ng kanilang kaalaman sa isyu ng sexuality at gender. Bukod pa rito'y maaaring sipatin din ng mga nais pang magsuri at mag-aral ng queer pedagogy at literasi ang wikang ginamit sa pagtuturo ng panitikang may sensibilidad o nagtatasa ng sensibilidad sa kasarian, ang pananaw at persepsiyon ng mga guro sa pagtuturo ng ganitong uri ng panitikan, o saloobin at repleksiyon ng mga bata sa pagbabasa ng panitikang tumatalakay sa mga usapin tungkol sa kasarian. Sa pagsusuri at pag-aaral pa sa mga nasabing paksang ito, maaaring masukat ang pagiging epektibo ng queer literacy at mas mapalalim pa ang kasanayan sa pagtuturo gamit ang panitikang pambatang tungkol sa seks at gender.
68 Malay Sanggunian Barrett, Michèle, at Mary McIntosh. The Anti-Social Family. Verso, 2015. Beach, Richard, et al. "Exploring the 'Critical' in Critical Content Analysis of Children's Literature." 58th Yearbook of the National Reading Conference, National Reading Conference, Inc., Oak Creek, WI, 2009. Callow, Jon. "Visual and Verbal Intersections in Picture Books - Multimodal Assessment for Middle Years Students." Language and Education, tomo. 34, blg. 2, 2020, mp. 115-134., .2019.1689996. Torres-Yu, Rosario. "Panitikang Pambata, Edukasyon, at Konsepto ng Bata: Mga Palaisipan at Panukala." Humanities Diliman, tomo 8, blg. 1, 2011, mp. 80-99. Wu, Shuxuan. "A Multimodal Analysis of Image-text Relations in Picture Books." Theory and Practice in Language Studies tomo 4, blg. 7, 2014, mp. 1415-1420. Coats, Karen, at Bettina Kümmerling-Meibauer. "Gender in Picturebooks." The Routledge Companion to Picturebooks. Taylor Et Francis Group, 2021. Gojo Cruz, Genaro R. "Kuwentong Pangkasarian sa mga Kuwentong Pambata." Malay 19.3, 18 Pebrero 2016. Dela Paz, John Michael. Non-Traditional Families in Philippine Children's Picturebooks: Uncovering Heteronormativity through Counterpointing. 2019. University of the Philippines. MA Thesis. Di-pa- nalathala. Department of Education. Filipino Curriculum Guide. 2016. Escoffier, Jeffrey. American Homo: Community and Perversity. Verso, 2018. Evasco, Eugene. "Kapag Maselan Ang Larong-Bata: Ang Panitikang Pambata bilang Pananggalang sa Abusong Seksuwal sa Bata." Humanities Diliman, tomo 5, blg. 1 at 2, 2008. ---. "Ang Ikatlong Dekada: Ang Sitwasyon at Mungkahing Pagpapaunlad ng Panitikang Pambata sa Pilipinas (2000-2009)." Daluyan: Journal Ng Wikang Filipino, tomo 18, blg. 1-2, 2012. ---. Ang Tatay ni Klara at Ang Nanay ni Erwin. Peñaflorida, Tokwa. St. Matthew, 2018. Jiang, Siyang. "What's in A Picture? Exploring Children's Picture Books with a Focus on Gender." Major Papers, 2019, Leland, Christine, et al. Teaching Childrens Literature: It's Critical! Routledge, 2018. Lim, Cammie Kim. "Changing the Shape of the Landscape: Sexual Diversity Frameworks and the Promise of Queer Literacy Pedagogy in the Elementary Classroom." Occasional Paper Series, tomo 2017, blg. 37, Mayo 2017, mp. 22-38. Neri, Bernadette V. Ang Ikaklit sa Aming Hardin. CJ de Silva. Publikasyon Twamkittens, 2012. Robbins, Trina. "Gender Differences in Comics." Image [&] Narrative, II, blg. 2, 2002. Tolentino, Rolando B. "Ang Pinag-aagawang Bata sa Panitikang Pambata: Folklore, Media at Diskurso ng Bata." Malay 21.1, 18 Pebrero 2016.