Bipolar Affective Disorder May mga tagumpay at kabiguan ang lahat sa kanilang mga kalooban - nasasabik sila kapag masaya, at nalulumbay kapag ang pakiramdam ay nawawala. Normal ito, ngunit kung ang mga kalooban nila ay parang pagsakay sa isang roller coaster, kung minsan masaya at kung minsan malungkot, ang pagkakaroon ng isang pangmatagalang pagkalumbay na hinaluan ng isang panahon ng pagsigla ng kalooban, maaari sila ay nagkaroon ng bipolar affective disorder, kilala rin bilang manic-depressive disorder Bipolar Affective Disorder / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 1
1. Ano ang Bipolar Affective Disorder? Tinutukoy ng larangan ng medisina sa kasalukuyan ang bipolar affective disorder bilang isang sa mga karamdaman sa kalooban. Ayon sa ipinahihiwatig ng pangalan, ang pasyente ng bipolar affective disorder ay maaaring magpakita ng parehong kalooban ng pagkahibang at pagkalumbay. Kapag may pagkahibang, nagpapakita sila ng masayang kalooban, sobra-sobrang nasasabik, may tiwala, puno ng mga ideya at hindi mapakali; ngunit kapag dumating ang pagkalumbay, mawawalan sila ng interes sa lahat ng bagay, kulang sa enerhiya at malungkot na mapag-alala sa mangyayari. Maaaring iba't iba ang uri ng bipolar affective disorder, depende sa antas ng pagkahibang at pagkalumbay. Kung minsan maaaring makaranas lamang ang pasyente ng pansamantalang pagkamayamutin at manatiling nalulumbay sa karamihan ng oras, kaya sila ay maling nasusuri na nagkakaroon ng unipolar depression. Kabilang sa mga pangunahing uri ang: 1. Bipolar I disorder: Sangkot ang isa o higit pang mga pagpapalit ng kaloobang nagpapatuloy nang hindi bababa sa isang linggo, nagdudulot kung minsan ng malubhang pagkahibang, maging ng mga guni-guni o delusyon. 2. Bipolar II disorder: Pagiging mas banayad sangkot ang mas malumanay na mga bahagi ng hypomania na tumatagal nang 4 na araw. 3. Mixed bipolar affective disorder: Maaaring makaranas ang pasyente ng magkahalo ng parehong nalulumbay at masayang mga pagpapalit ng kalooban. 4. Rapid cycling affective disorder: Hindi bababa sa 4 na bahagi sa loob ng isang taon, ang mga bahagi ng hypomania ay humahalili sa pagkalumbay, at ito ay mas malubha kaysa sa mga pangkalahatang bipolar affective disorder. 2. Paano iwasan ang Bipolar Affective Disorder? Walang paraan upang maiwasan ang karamdaman. Kung nakikita mo ang sarili mo o Bipolar Affective Disorder / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 2
mga miyembro ng pamilya mo na mayroong mga pagbabagong sa kalooban na nakakaapekto sa normal na buhay, o pinagdududahan ang mga ito na mga sintomas ng karamdaman, dapat kang humingi ng payong medikal, at ang mga agarang paggamot ay nakakatulong na maiwasan ang karamdaman mula sa paglala. Sa pangkalahatan, kapag naharap sa stress sa trabaho at buhay, kailangang humanap ng isang tao ng mga paraan at lagusan upang mapaalwan ito; panatilihin ang isang tamang estilo ng buhay, at gumawa ng maraming ehersisyo, na maaaring makabawas sa tsansa na magkaroon ng karamdaman. 3. Ano-ano ang mga sanhi ng Bipolar Affective Disorder? Ang eksaktong sanhi ay hindi alam, ngunit maaari itong umugnay sa mga sumusunod na kadahilanan: Pagmamana: Ang mga kahawig na kakambal at mga direktang kamag-anak ng pasyente ay may mas mataas ang tsansa na magkaroon ng karamdaman.
Istraktura ng utak: Natuklasan ng mga pag-aaral na ang mga pasyente ng bipolar affective disorder ay may ibang istraktura ng utak mula sa mga ordinaryong tao, kaya maaari itong isang sanhi ng bipolar affective disorder. Maling pag-aayos ng mga neurotransmitter ng utak: Ang pagtatago ng mga neurotransmitter ng utak tulad ng dopamine, serotonin o noradrenaline ay nagiging abnormal. Mga pagbabago sa hormone: Ang kawalan ng balanse ng mga hormone ay maaaring maging sanhi ng bipolar affective disorder.
Iba pang mga kadahilanan: Stress, mga pag-abuso sa droga o pagsailalim sa mga malubhang pagbabago ay maaaring maging sanhi ng bipolar affective disorder. 4. Ano-ano ang mga sintomas ng Bipolar Affective Disorder? Bipolar Affective Disorder / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 3
Kung napag-alaman mo na ang mga sumusunod na sintomas na pagkahibang o pagkalumbay ay nangyayari sa sarili mo o mga miyembro ng pamilya nang paulit-ulit, na nakakaapekto sa mga normal na buhay at relasyon sa ibang tao, kailangan mong maging alerto, at humingi ng tulong ng doktor sa lalong madaling panahon. Gayunman, kailangan nating bigyang-diin na ang mga sintomas ay para sanggunian lamang. Ang huling pag-diagnose ay mapupunta sa klinikal na pag-diagnose ng doktor. I. Hibang na Kalagayan Masayang kalooban: nagpapakita ng tuloy-tuloy na pagkasabik, kasiyahan, o madaling magalit, pagpadyak nang pagalit sa mga bagay na walang kuwenta at pagpapakita ng mahinang pagtitimpi Magulong mga saloobin: napakadaldal, na nagiging sanhi ng namamaos na boses; may mga maringal na ideya, at mga saloobing mabilis na nagbabago, pagpapakita ng labis na pagtitiwala sa sarili at pagmamataas. Labis na gawain at enerhiya: paghahatid ng maraming ideya, pakikialam sa usapan ng ibang tao at aktibong madamdamin; aktibo at abala sa lahat ng oras, ngunit palaging nabibigong tapusin ang mga gawain; sobrang mapagbigay at labis na pamimili. Ang mga kababaihan ay partikular na mahilig magkolorete, ang ilan ay walang inaalala at mayroong kagustuhan para sa ibang kasarian o malakas na seksuwal na pagnanasa. Ang pagkasabik sa buong araw, nabawasan ang pangangailangan para sa pagtulog at labis na masigla. II. Kalagayang na Pagkalumbay Mababang kalooban: nalulumbay at walang malasakit; mapag-alala sa mangyayari at desperado sa mga karaniwang bagay; pagkawala ng pagmamahal sa mga kaibigan at kamag-anak, nadarama ang kawalan ng pag-asa sa araw-araw na buhay at pagkakataon; pag-iwas sa pakikipag-ugnayan sa mga kaibigan at kamag-anak. Mabagal na pag-iisip: mabagal na reaksiyon, at saradong pag-iisip; nararamdaman na ang utak ng isang tao ay hindi gumagana nang maayos, may kahirapan sa Bipolar Affective Disorder / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 4
pag-alala at pagpokus; pagsasalita nang pabulong, palaging gumagalaw ang labi nang walang binibitawang anumang salita. Maaari ding magkaroon ang isang tao ng hindi tamang ideya ng pagkakaroon ng karamdaman, kadalasang wala nang lunas. Nabawasang gawain at enerhiya: mas kaunting mga gawain, palaging nakakaramdam ng pagkapagod; nananatiling mag-isa sa kuwarto, kung minsan ay hindi man lamang gustong uminom o kumain, kailangang alagaan ng ibang tao; maging nagkakaroon ng mga saloobin at pag-uugaling pagpapakamatay. Bipolar Affective Disorder / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 5
5. Paano natutuklasan at nada-diagnose ang Bipolar Affective Disorder? Nakikipag-usap ang doktor o clinical psychologist sa pasyente, inuunawa ang kaniyang mga saloobin, pakiramdam at pag-uugali, at ginagawa ang kaniyang pagtatasa. Kailangang itala ng pasyente ang kaniyang mga pang-araw-araw na kalagayan ng kalooban, mga kalagayan ng pagtulog, atbp., upang makatulong na gumawa ng angkop na pag-diagnose. Kung sakaling ang kalooban ng pasyente ay maaaring makaimpluwensiya sa ang kaniyang paghatol, maaaring imbitahan ng doktor o clinical psychologist ang pamilya ng pasyente upang makipag-usap, umaasa na magkakaroon ng mas malawak na pagkaunawa sa mga kalooban ng pasyente. Ayon sa ika-4 na edisyon ng Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorder (DSM-IV-TR) na inilathala ng American Psychiatric Association at ang mga pamantayan sa pag-diagnose ng ilang malalaking pambansang sentro ng pananaliksik, ang mga sumusunod na kondisyon ay maaaring ma-diagnose bilang bipolar affective disorder: (1) Hibang na Bahagi: A. Isang kakaibang panahon ng abnormal at paulit-ulit na mataas, malawak, o magagaliting kalooban, tumatagal nang hindi bababa sa 1 linggo (o anumang tagal ng panahon kung ang pagpapaospital ay kailangan). B. Sa panahon ng kaguluhan ng kalooban, tatlo (o higit pa) ng mga sumusunod na sintomas ay nagpapatuloy (apat kung ang kalooban ay magagalitin lamang) at naroroon sa isang makabuluhang antas: 1. napalaking pagpapahalaga sa sarili o pagkamaringal 2. nabawasang pangangailangan para sa tulog (hal. pakiramdam ay nakapagpahinga na pagkatapos lamang ng 3 oras na tulog) 3. mas madaldal kaysa dati o pilit na nanatiling nagsasalita 4. paglipad ng mga ideya o pansariling karanasan na ang mga saloobin magulo 5. pagkagambala (ibig sabihin nababawi nang napakabilis ang pansin sa hindi Bipolar Affective Disorder / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 6
importante o hindi kaugnay na panlabas na stimuli) 6. pagdagdag sa gawaing nakatuon sa layunin (alinman sa lipunan, sa trabaho o paaralan, o seksuwal) o pagkabalisa ng psychomotor 7. labis na paglahok sa mga kasiya-siyang gawain na may mataas na potensiyal para sa mga masakit na kahihinatnan (hal., walang pigil na katuwaan sa pamimili, mga kawalan ng mabuting pagpapasyang seksuwal, o hangal na pamumuhunan sa negosyo) C. Hindi natutugunan ng mga sintomas ang pamantayan para sa isang Magkahalong Bahagi. D. Ang kaguluhan sa kalooban ay sapat na malubha upang maging sanhi ng markadong pagpapahina sa pagganap sa trabaho o sa mga karaniwang panlipunang gawain o relasyon sa ibang tao, o upang kailanganin ang pagpapaospital upang maiwasan ang pinsala sa sarili o ibang tao, o mayroong mga katangiang psychotic. E. Ang mga sintomas ay hindi dahil sa mga direktang epektong sikolohikal ng isang sangkap (hal., isang droga ng pag-abuso, gamot, o iba pang paggamot) o isang pangkalahatang kondisyong medikal (hal. hyperthyroidism). (2) Hypomanic na Bahagi: A. Isang naiibang panahon ng paulit-ulit na mataas, malawak, o magagaliting kalooban, tumatagal sa kabuuan nang hindi bababa sa 4 na araw, iyon ay malinaw na iba mula sa karaniwang hindi nalulumbay na kalooban. B. Sa panahon ng kaguluhan sa kalooban, tatlo (o higit pa) sa mga sintomas sa manic na bahagi ang nagpatuloy (apat kung ang kalooban ay magagalitin lamang) at naroroon na sa isang makabuluhang antas. C. Ang bahagi ay nauugnay sa isang maliwanag na pagbabago sa pagganap na hindi likas sa tao kapag hindi nagpapakita ng sintomas. Bipolar Affective Disorder / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 7
D. Ang kaguluhan sa kalooban at ang pagbabago sa pagganap ay napapansin ng iba. E. Ang bahagi ay hindi sapat na malubha upang maging sanhi ng markadong kahinaan sa panlipunan o paggana sa trabaho, o upang kailanganin ang pagpapaospital, at walang mga katangiang psychotic. F. Ang mga sintomas ay hindi dahil sa direktang epektong physiological ng isang sangkap (hal. isang droga ng pag-abuso, gamot, o iba pang paggamot) o isang pangkalahatang kondisyong medikal (hal. hyperthyroidism). (3) Pangunahing Nakalulumbay na Bahagi: A. Lima (o higit pa) ng mga sumusunod na sintomas ang mayroon na sa loob ng parehong panahon na 2 linggo at nagpapakita ng isang pagbabago mula sa nakaraang pagganap; ang isa man lang sa mga sintomas ay alinman sa (1) nalulumbay na kalooban o (2) pagkawala ng interes o kasiyahan. 1. Nalulumbay na kalooban sa halos buong araw, halos araw-araw, ayon sa ipinahiwatig ng alinman sa pansariling ulat (hal., nakakaramdam ng lungkot o walang saysay) o ang pagmamasid na ginawa ng ibang tao (hal., mukhang umiiyak). 2. Lubhang lumiit na interes o kasiyahan sa lahat, o halos lahat, ng mga gawain sa halos buong araw, halos araw-araw (ayon sa ipinahiwatig ng alinman sa pansariling ulat o obserbasyon na ginawa ng ibang tao). 3. Makabuluhang pagbaba ng timbang kapag hindi nagdidiyeta o pagtaas ng timbang (hal., pagbabago na higit pa sa 5% ng timbang sa isang buwan), o pagbaba o pagtaas sa gana sa pagkain nang halos araw-araw. 4. Insomnia o hypersomnia nang halos araw-araw. 5. Psychomotor na pagkabalisa o pagbagal nang halos araw-araw (mapapansin ng ibang tao na hindi lamang mga pansariling pakiramdam ng pagkabalisa o pinabagal). Bipolar Affective Disorder / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 8
6. Pagkapagod o pagkawala ng enerhiya halos araw-araw. 7. Mga pakiramdam ng kawalan ng halaga o labis o hindi angkop na pagkakasala (na maaaring maling akala) halos araw-araw (hindi lamang pagsisi sa sarili o pagkakasala sa pagiging may sakit) 8. Pinaliit na kakayahang mag-isip o magpokus, o kawalan ng katiyakan, halos araw-araw (alinman sa pansariling ulat o bilang napansin ng ibang tao). 9. Pabalik-balik na mga pag-iisip ng kamatayan (hindi lamang pagkatakot na mamatay), pabalik-balik na pagkakaroon ng ideya ng pagpapakamatay nang walang partikular na plano, o isang pagtatangka ng pagpapakamatay o isang partikular na plano para sa pagpapakamatay. B. Hindi natutugunan ng mga sintomas ang pamantayan para sa isang Magkahalong Bahagi. C. Nagiging sanhi ang mga sintomas ng makabuluhang klinikal na pagkabalisa o kahinaan sa pakikipagkapwa, trabaho, o iba pang mahahalagang larangan ng pagganap. D. Ang mga sintomas ay hindi dahil sa mga direktang sikolohikal na epekto ng isang sangkap (hal. isang droga ng pag-abuso, isang gamot) o isang pangkalahatang kondisyong medikal (hal., hypothyroidism). E. Ang mga sintomas ay hindi ibinilang para sa Pagkalungkot, ibig sabihin, pagkatapos ng pagkawala ng isang mahal sa buhay, magpapaulit-ulit ang mga sintomas nang mas matagal sa 2 buwan o nailalarawan ng markadong kahinaan sa pagganap, masamang pagkaabala na may kawalan ng halaga, pagkakaroon ng ideya ng pagpapakamatay, mga sintomas na psychotic, o pagbagal ng psychomotor. Bipolar Affective Disorder / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 9
6. Ano-ano ang mga paggamot para sa Bipolar Affective Disorder? Sa pamamagitan ng mga gamot, at psychological therapy, maaaring matulungan ang pasyente na manatiling matatag ang damdamin at ipagpatuloy ang kaniyang normal na buhay. Dahil ang mga kondisyon ng pasyente ng bipolar affective disorder ay medyo komplikado, at ang pagpapalit ng nalulumbay na kalooban at hibang na pagpapalit ng kalooban ng ilang mga pasyente ay maaaring mangyari nang halili, na lumalabas ang iba't ibang sintomas sa iba't ibang agwat, kaya maaaring magreseta ang doktor ng maraming gamot nang sabay at ayusin ang mga dosis ayon dito. Kailangang matiyagang sundin ng pasyente ang mga tagubilin ng doktor kapag umiinom ng mga gamot, itala ang kaniyang mga pagpapalit ng kalooban at ang mga reaksiyon pagkatapos ng mga pag-inom ng gamot, at ipaalam sa doktor sa mga kasunod na pagsusuri. Matutulungan nito ang doktor na ireseta nang naaangkop ang patuloy na mga gamot. 1. Therapy na Gamot a. Mga pampatatag ng kalooban Makakatulong ang mga ito na patatagin ang kalooban ng pasyente at bigyang-daan siyang ipagpatuloy ang normal na buhay. Hindi mga pampakalma ang mga ito at hindi nakahuhumaling. Ang lithium ay isa sa mga tradisyonal na ginagamit na gamot, na epektibong nakokontrol ang bipolar affective disorder, at upang maiwasang magpaulit-ulit ang kahibangan at pagkalumbay. Kabilang sa mga side effect ang pagkauhaw, madalas na pag-ihi, panginginig ng kamay at pagtubo ng mga tagihawat. Kailangang magkaroon ng mga regular na pagsusuri ng dugo ang mga tumatanggap upang masubaybayan ang dami ng lithium sa dugo. Isa pang pampatatag ng kalooban ang Sodium Valproate at maaari itong ireseta ng doktor upang palitan ang lithium. Kabilang sa mga side effect ang pagduduwal, pagkapagod, pananakit ng kalamnan, pagkalagas ng buhok, pagtaas ng timbang, atbp. Bipolar Affective Disorder / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 10
Kabilang sa ibang bagong henerasyon ng mga pampatatag ng kalooban ang Lamotrigine na karaniwang tinutulungan ang mga talamak na pasyente na mapigilan ang pag-ulit ng pagkalumbay. b. Mga antipsychotic Ginagamit ang mga ito upang gamutin ang mga sintomas ng bipolar affective disorder at upang pakalmahin ang pasyente. Ang lumang henerasyon ng mga drogang antipsychotic ay upang makontrol ang pagkahibang sa pamamagitan ng paghihigpit sa mga gawain ng sentral na dopamine, tulad ng Haloperidol at Chlorpromazine na mga malalakas na pampakalma, ngunit maaaring magdulot ng mga side effect ang mga ito tulad ng pilay ng kalamnan, panginginig ng kamay, pagkabalisa, pagkauhaw, atbp. Maaaring pabutihin ng bagong henerasyon ng mga antipsychotic ang mga sintomas ng pagkalumbay at pagkahibang sa pamamagitan ng pag-apekto sa serotonin at dopamine ng utak. Ang side effect ay medyo mas banayad. Isa sa bagong henerasyon ng mga antipsychotic ay Olanzapine. Maaari nitong mabisang magamot ang talamak na kahibangan. Kasama sa mga side effect ang pagkapagod, pagtaas ng timbang, pagtaas ng lipid sa dugo at mga level ng glucose sa dugo. Kabilang sa ibang bagong henerasyon na mga antipsychotic ang Ziprasidone, Quetiapine, Aripiprazole at Risperidone. c. Mga antidepressant Tricyclic na antidepressant: Dating inirereseta ng mga doktor ang mga tricyclic na antidepressant, tulad ng Amitriptyline, Imipramine at Nortriptyline, atbp., upang tulungan na masubaybayan ng mga pasyente ang mga ginagawa ng serotonin at adrenaline ng utak upang makamit ang mga epekto ng pakikipaglaban sa pagkalumbay. Kabilang sa mga side effect ang pagkaantok, pagkauhaw, pagtitibi, malabong paningin, kahirapan sa pag-ihi, pagkapagod, panghihina ng memorya, atbp. Selective Serotonin Reuptake Inhibitor (SSRI): Kabilang ito sa isang bagong Bipolar Affective Disorder / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 11
henerasyon ng gamot, gaya ng Paroxetine. Itinataas nito ang konsentrasyon ng serotonin ng utak, at may epekto ng paggamot sa pagkalumbay, nang may mas kaunting side effect kaysa sa mga tricyclic antidepressant. Serotonin Norepinephrine Reuptake Inhibitor (SNRI): Isa pang bagong henerasyon ng antidepressant. Sa pamamagitan ng pagsubaybay sa mga konsentrasyon ng serotonin at noradrenaline ng utak, nakakamit nito ang mga epekto ng therapy. Kasama sa uring ito ang Venlafaxine at Duloxetine. Norepinephrine-dopamine Reuptake Inhibitors (NDRI): Isang bagong henerasyon ng gamot gaya ng Bupropion. Ang tungkulin nito ay pataasin ang mga konsentrasyon ng adrenaline at dopamine ng utak, na hindi direktang naaapektuhan ang mga ginagawa ng serotonin ng utak, at ito ay naaangkop para sa mga hindi tumutugon sa selective serotonin reuptake inhibitor. Mga gamot laban sa pagkabalisa: Kabilang dito ang kadalasang ibinibigay na mga pampakalma na benzodiazepine. Ito ay upang gamutin ang talamak na pagkabalisa ng pasyente, hindi mapakali o ang sabay-sabay na karamdaman na pangkalahatang pagkabalisa. Ang mga pampakalma na benzodiazepine ay kadalasang para sa panandaliang gamit. Bagama't may mabibilis na epekto ang mga ito, makabuluhan ang mga side effect ng mga ito dahil nakahuhumaling ang mga ito, at maaaring maging sanhi ng paghina ng memorya at konsentrasyon ng mga tumatanggap. Maaaring maging sanhi ng syndrome na pag-iwas ang pagtigil sa paggamit ng mga ito o pagbawas ng mga dosis, nangangahulugan na sa pagtigil ng paggamit sa mga ito mula 1 hanggang 7 araw, maaaring makaranas ang mga tumatanggap ng insomnia, pagkabalisa, pagkalumbay, mga pananakit ng ulo, atbp. Samakatuwid, hindi para sa mga pangmatagalang gamutan ang mga ito. 2. Psychological Therapy Sa kasalukuyan, ang kadalasang ginagamit na sikolohikal na paggamot ay ang paggamot na cognitive behavioral. Gagawa ng isang relasyon ng magkaparehong Bipolar Affective Disorder / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 12
pagtitiwala ang clinical psychologist, at pagkatapos sa pamamagitan ng pagbago sa pag-iisip ng mga kamalian ng pasyente at hindi makontrol na mga problemang pag-uugali, tinutulungan niya ang pasyente na maayos ang kaniyang mga alalahanin. 3. Electroconvulsive Therapy (ECT) Maaaring magamit ang Electroconvulsive therapy kung natuklasang hindi mabisa ang mga gamot sa paggamot sa bipolar affective disorder. Matapos mailagay ang pasyente sa pangkalahatang anesthesia, gagamit ng kaunting kuryente ang doktor at padadaanin sa utak ng pasyente upang pasiglahin ang central nervous system nito, upang mapabuti ang mga kondisyon ng pasyente. Lalo itong mabisa kapag ang pasyenteng may malubhang pagkalumbay ay hindi tumutugon sa mga gamot. Bipolar Affective Disorder / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 13
7. Paano inaalagaan ng mga pasyente ng Bipolar Affective Disorder ang kanilang mga sarili? Mahaba ang proseso ng paggamot ng bipolar affective disorder, ngunit hindi ito isang walang lunas na sakit. Dapat positibong makilahok sa paggamot ang pasyente at kaniyang pamilya, at maging positibo sa kaniyang paggaling. Maaaring matulungan ng mga sumusunod na mungkahi ang pasyente na iwasang lumala ang sakit, at sa anumang paraan ay makatutulong sa paggamot: Unawain ang Bipolar Affective Disorder: Sa pamamagitan ng mga doktor, seminar o ibang mga channel, upang maunawaan nang higit pa ang tungkol sa bipolar affective disorder at ang mga paggamot nito ay makakatulong na madagdagan ang tiwala ng isang tao sa therapy; pahintulutan ang pamilya na malaman pa ang tungkol sa sakit na ito, ipaunawa sa kanila na ang ilang pag-uugali ng pasyente ay nauugnay sa kaniyang sakit, o maging imbitahan sila na makilahok sa proseso ng paggamot, na magiging isang positibong suporta para sa pasyente. Maging handa sa mga tanda ng babala ng pagkabinat: Magkaroon ng kamalayan sa mga pagbabago ng kalooban ng isang tao, at hayaan na malaman ng mga miyembro ng pamilya at kaibigan ang mga kalagayan ng kalooban ng isang tao. Kung mangyari ang mga sintomas ay bago ang pagkalumbay o pagkahibang, at pinaghihinalaan ng isang tao ang pagbalik ng sakit, dapat kaagad na ipaalam ng isang tao sa doktor. Ang mga gamot upang maiwasan ang pagbalik ng sakit ay maaaring makapigil sa paglala ng sakit.
Iwasan ang mga pag-abuso sa droga at mga inuming may alkohol: Kahit na bumuti ang mga kondisyon ng sakit, dapat itigil ng isang tao ang pag-inom at hindi dapat abusuhin ang mga droga upang maiwasan ang pag-ulit ng mga Bipolar Affective Disorder / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 14
sintomas. Mahigpit na sundin ang mga tagubilin ng doktor sa mga gamot: Bagama't may mga side-effect sa mga gamot, hindi dapat na itigil ng isang tao ang mga gamot kapag may mga tanda ng mga pagbuti. Ang pagtigil sa mga gamot ay maaaring maging sanhi ng mabilis na pagbalik ng mga sintomas, at maging ang pag-iisip ng pagpapakamatay. Kung nais ng isang tao na bawasan ang mga dosis, kailangan munang konsultahin ng isang tao ang doktor. Hayaan ang doktor na suriin ang mga kalagayan at magdesisyon. Mag-ingat sa pag-inom ng ibang mga gamot: Kung kailangang uminom ng pasyente ng ibang mga gamot, dapat niyang konsultahin ang doktor upang maiwasan na mahadlangan ang mga epekto ng therapy ng bipolar affective disorder. Makilahok sa grupong sumusuporta sa pasyente: Sa grupong sumusuporta sa pasyente, maaari kang magbahagi ng mga karanasan sa ibang mga pasyente, makipagpalitan ng mga ideya, na makakatulong na dagdagan ang iyong tiwala sa therapy. Gumawa ng isang malusog na pamumuhay: Maaaring gawing mag-secrete ng endorphin ang utak ng regular na ehersisyo, sa gayon ay hinahayaan ang isang tao na maging komportable at magkaroon ng masarap na tulog. Subukang makilahok sa ibang mga pampalusog na gawain upang pabutihin ang tensiyon at presyon ng isang tao. Panatilihin ang isang malusog at balanseng diyeta upang mapanatili ang mabuting kalagayan ng katawan at isipan. Bipolar Affective Disorder / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 15
8. Paano alagaan ang mga pasyenteng may Bipolar Affective Disorder? Sa panahon ng therapy, napakahalaga ang pang-unawa at suporta ng mga miyembro ng pamilya at kaibigan. Dahil naaapektuhan ng sakit ang mga kalooban ng pasyente, ang kaniyang mga pag-uugali ay maaaring makaapekto o maging makasakit sa pagmamahal ng mga miyembro ng kaniyang pamilya o kaibigan. Kung mas marami silang nalalaman tungkol sa sakit, mauunawaan nila na ang pasyente ay nasa ilalim ng impluwensiya ng sakit, at hindi sinasadya ang mga pag-uugali ng pasyente. Kaya siya ay patatawarin nila. May sariling mga kalooban ang lahat at kung minsan ay hindi kayang pamahalaan nang makatwiran ang mga ito ng isang tao. Ngunit kung mauunawaan mo pa ang sakit, makilahok sa proseso ng paggamot, at matutunang kayanin ang mga problema sa kalooban ng pasyente, magiging kapaki-pakinabang ito sa paggaling ng pasyente. Dahil kung minsan ay maaaring hindi alam ng pasyente ang mga pagbabago sa kanyang kalooban, dapat abangan ng mga miyembro ng pamilya ang kanyang mga kaloobang tagumpay at kabiguan, at kung kinakailangan, paalalahanan o samahan siya na kumonsulta sa doktor. Bipolar Affective Disorder / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 16