SI TALILI Publications CopJ DO NOT REIOYE - - Cotabato Manobo
SI TALILI
TRANSLATORS COMMITTEE OF THE PHILIPPINES 1981
Text in Cotabato Manobo adapted from the boo~ Tariri My Story by permission of Harper and Row New York, N.Y., U.S.A 03-36-181-l.25C Printed in 42.150PD-813006N the Philippines
SI TALILI INI SA DENU SI TALILI Si Talili sa datu diya etaw Sapela. Na, sa etaw Sapela, eg-ugpa da dutu lugal Pelu do. Tegepengayaw owoy tegeimatay sa etaw Sapela egoh anay. Agule duen duwa bayi Mali~anu mig-angay diya sa kena i ralili owoy eg-inauwen da sa kagi etaw Sapela. ~gule egbaelan da sa kag i i Nemula diya sa kagi Sapela. Igtulu da diya si Talili owoy sa etaw Sapela. Egoh i Tali l i migpigtuu diya sa kag i Nemula, netuing sa pedu di owoy sa adat di. SI TUIRI Si Tariri ay pinuno ng mga Sapra na naninirahan sa Peru doon sa Timng Amerika. Mga mamumugnt ng ulo at mamamatay-tan ang mga ninuno ni Tariri. Pana ang ginagamit nila sa pagpatay ng ibang tan na siya rin namang pti11apatay sa kani la. Si Tariri mismo ang nagsalaysay ng kuwentong ito. May dalawang Amerikanang nagtungo sa naynn nina Tariri. Nakipanirahan sila sa lugar na iyon at pinag-aralan nila ang wikang Sapra. Pagkatapns, isinalin nila ang Salita ng Dins sa nasabing wika. Itinurn nila iynn kay Tariri at sa mga tan. Nang maniwala si Tariri sa Salita ng Dios, nagbagn siya. i
Binaelan ke diya sa kagi Menubll sa gugud Talili egoh anay. Iya sa binaelan ke metabangan ki egpigtuu diya si Nemula. Isinalin sa Manobong ang kuwento niya upang matulungan taynng mga Manobong maniwala sa Dins. i anl
INI SA GUGUD I TALILI Aken si Talili. Ini sa gugud ku sa keugpa ke egoh anay. Asal eglinadu ke, eg-ileban ke wayeg mamaen sa etaw eglinadu. Owoy taka ke egduyuy diya sa meuoo busaw asal eglinadu ke. Egsimba ke ma diya sa uled owoy diya sa busaw anl melikuan ke. Kagda sa sinaligan ke egoh anay. Pinig tuu ke ma sa uled owoy sa beliyan owoy si Seytan ma.. Iya sa egbaelan ke enil. ka egoh anay enda pa net i igan ke sa mepion uk it ke. Enda pa egd inegen ke sa kag i i Nemula. Egoh anay sa tup~ ke eg-ugpa diya sa lawa t wayeg kepengadan da Yonkantali. Sa adat ke uman agdaw kumetingen ke babuy owoy seladeng ma. Egbeledek ke ma. Ako si Tariri. Kuwent.n ito tungknl sa naging buhay kn noon. Noon, binubugahan namin ng nginatang tabakn ang sinumang nagkakasakit. Sa Demonyo o kay Satanas kami tumatawag upang kami ay gumaling. Sl.lllasamba rin kami sa ahas. Hay paniwala rin kami sa mga shaman. (Ang shaman ay isang tagapamagitan. Mayroon sa mga siyang kapangyarihang makipag-ugnayan espiritu.) Ito ang aming kiriaugalian sapagka't hindi pa kami nakakarinig ng Salita ng Dios noon. Sa tabi ng ilog na tinatawag na Yonkantari nakatira ang aming rnga ninuno. Ang kan ilang trabahn ay mamana ng mga ibnn, mga baboy-ramo at iba pang mababangis ria hayop sa bundok. 1
2 IHI SA DENO SA TUPO U B;OB ANAY Sa ngadan sa bebe ku si Totalika. Kagdi sa etaw meba law egoh di egpengayaw. Taka eg-imatay sa bebe ku. Owoy sa ema ku, kagdi sa duma di eg-imatay. Iya sa kinemkem da egpengayaw, sigpll. Sa ema ku si Nasumata. Mebagel sa ema ku. Kagdi sa tigtu datll. Taka eg-unutan sa medoo etaw sa· kagi di. Owoy guwaen di di ya kenak, "Pebagel ka. Yak a egkelimedangan na. Amuk mebagel ka, datuen ka etaw." Iya ·sa kagi di diya kenak. Kami sa etaw Sapela. Egkesekuntela ke sa etaw Hibalo. Amuk mesehaa ke, meseimatay ke. Sa tupu ke, egoh da egpengayaw, uman sebaen etaw duwa sa sigpu di. Ligo da egdilek sa etaw, egtulu da diya Totarika ang pangalan ng aking lolo. Malakas na tao ang akirig lo lo at kayang-kaya niyarig pumatay. Lagi niyang kasama ang aking ama sa pagpatay. Sibat ang ginagaroit nila sa pagpatay. Nasomata naman ang pangalan ng aking ama. Malakas din at makapangyadhan ang aking ama. Siya ang pinuno ng mga pinuno. Sinusunod siya ng mga tao. "Magirig matapang ka at huwag kaPg dungo ! Kung matapang ka, papangipooniri ka ng mga tao," ang sabi sa akin ng aking ama. Mga Sapra kami. Kaaway namin ang mga Jibaru. Nagpapatayan kami. Kapag lllTlalakad arig amirig mga ninuno upang mamugot, tigatigalawa sila rig dalang sibat. Tinuturuang mamugot ng amirig mg<i ninuno ang mga kahataanp, l;:ilaking kasama riila.
sa duma da bata pelawa. Amuk neladi pa sa dinilek, eg-ikagi sa tupu ke diya sa bata anl utasen di. Iya · sa ketulu da sa enda egpengahangaha di eg-imatay. Agule mebalaw da de langun. diya bata da anl INI SA EGOB Kt EGKUWA ULU ETAW Na, duen etaw kedu mediyu d~, gaa, migtulu da d iya sa tupu ke denu sa kekuwa ulu etaw. Guwaen da, gaa, "Yoko egtigbas duu diya sa teliwada lieg di; mepion polo amuk pekpcken yu sa lieg di. Agule pelukotok yu sa wayeg, da lem yu sa u 1 u di an 't kumipes." Iya sa kagi da igtulll kenami. Agule egoh ku neketiig egkuwa ulu etaw, apiya Kung humihinga pa ang mga nasibat nila, pinasisibat naman nila sa mga kabataang kasama ni la_ hanggang sa tuluyan silang mautas. Sa gayo'y naipa(Ollamalaki nilang nakapatay na rir> sila. Ganoon din an·g ginawang pagtuturo sa akin ng aking Clfla. tiyo. Bukod sa rito ay Tinuruan din ako ng aking mga tinularan ko ang aking nakatatandang kapatid upang matuto akn. May mga nagturo rin daw ~ aming mga ninuno kung paano ang pamumugot. "Huwag ninyong sasapuli11 sa uln. Mas mabuti kung sa punn ng leeg. Ilaga pagkatapos uparig Lill imp is iyon, 11 ang sabi ng nagturn sa kanila. Ang sinumang makapatay at makapugot ng ulo ay nagigin~ J
4 ~nda medoo ke, mekepengayaw ke doo. Sa etaw nekekuwa medoo ulu, iya sa mebagel etaw. Huenan di sa medoo aken sa tigtu mebagel etaw, dana inimatayan ku. Agule, tinulu ke etaw kami i anl metiig ke ma tumimbak. Sebaen agdaw, epat ke daa, owoy mig-ipanaw ke mig-angay diya sa menuwa etaw Hibalo. Egoh ke migtebow diya sa menuwa da, enda duen etaw dahiya. Migpelaguy da de diya sa ketalungan owoy eglidung da dutu. Buyu ke de eglegkang dutu. Agule nesiegungan ke kagda. Agule egpanaen ke kagda. Owoy egpanaen da ma kami. Apiya epat ke daa, nekeimatay ke doo. OWoy enda duen nematay kenami. Inimatayan ku sa sebaen datu Hibalo. Huenan di, neanggan a temu. Agule miglikil ke de. isang mandirigma. Kung marami ang mapugnt niyang uln, siya lahat. Nagirig ang makapangyarihan ako sa dahi lang marami na aknng taong riapatay. tatangllaling pinakam;:J:,:apangyarihan sa Pinag-aralan din naming humawak ng bar-il. Minsang sanay ria scinay na akong pumatay, ang tatln sa aming mga kasamahan at ~aka akn' ay lL.111usnb sa naynn ng mga Jibaru. Wala kaniing nadatran dnnn. Nasa gubat sila at nagtatago. Pauwi na karri narg masalubong namin sila. Pinaputukan namin sila. Pinaputukan din nila kami. Wala ni isa sa mga isa man makapangyarihang pinuro ng ~a J ibaru. Tuwang-tuwa akn. Pagkat:lpns, umuwi na kami. sa aming · napatay. Napatay kn ang
6 INI SA EG<B DI MIGTEBOW SA MALIKANU Na sebaen agdaw, dinineg ku duen etaw Malikanu mangay diya sa menuwa ke dahini. Sa loyuk ku nelayaman ku kedu dibaba do tinulon di kenak dumuen duwa bayi Malikanu tumebow dahini. Dodoo medaet pedu ku i enu ka enda egkeiyapan ku duu humaa sa etaw mebulah. "Maen di ya," guwaen ku, "egkeiyap da eg-angay dini? Iya sa pesuwan di keen kuwaen da sa tana ke." Dodoo guwaen sa loyuk ku, "Beken iya sa pesuwan di eg-angay da din i." Agule, sebaen agdaw, migpeliku dema sa loyuk ku d iya sa menuwa ke. Inuwi t di sa medoo gin is. Igsasa di diya kenami mael ke dalesan sa Mali.kanu. Guwaen !sang araw, ibinalita sa akin ng kaibigan kong mestiso na may dalawa raw Amer-ikanang darating sa aming nayon. "Sa anong dahi lan at pariri to si la?" tannng ko sa kaibigan kn. "Marahil riais nilang mapasakamay nila ang ating naynri." Marahil, iyari np;a arig kanilang sadya," tugnn ng kaibigan kn. Tumawa siya pagkasabi noon. Nagbibiro lamarig pa la siya. Makaraari ang ilang araw, nagbalik ang kaibigan ko sa aming riaynn. May dala siyang mga damit. Hinimok niya kaming ipagtayn namin ng bahay ang dalawang Amerikaria. ria matitirhan
di, "Siini ginis igpeuwit sa duwa bayi Malikanu diya kenak dahini. Iya bayad sa dalesan da. Umugpa da dahini, gaa, ani tumulu da keniyu sa kagi Nemula." Owoy a ken, ne iyapan ku ma iya we enu ka mig tulon sa tupu k~ duen Nemula i. Owoy enda pa hi naa ku duu sa etaw Malikanu. Huenan di binaelan k~ sa hagda dalesan ani mehaa ke kagda. Agule sebaen bulan, migtebow sa duwa bayi Malikanu. Owoy negaip ke temu enu ka iya ke pelawa impelanu. Nelimedangan ke enu ka sa egoh-egoh di eh@ sa egoh tuu we dakel banug. Nega ip eghaa sa ke ma enu ka migtena diy3 lawat wayeg. Dodoo apiya di pa nelimedangan ke, egtelabukan ke doo kagda. Tigtu negaip ke temu eghaa enu ka mebulah sa duwa bayi. Owoy mebulah ma sa balut ulu da. Si Loli owoy si Dalis sa ngadan duwa bayi Malikanu. "Padala ng dalawang Amerikana ang mga damit na ito sa inyo raw si la t.ayo ng Salita ng Dios," upang maninirahan. Tuturuan nila paliwanag ng aking kaibigan. ipagtayo ninyo si la ng bahay. Di to na Pumayag naman ako sapagka't nabanggit na rin naman.sa akin ng aking mga ninuno na mayroon daw Dios. At saka, gusto ko ring rnakakita ng Amerikano. Kaya, ipinagtayo na nga namin sila ng bahay upang makita namin sila. Sakay ng eroplano nang dumating ang dalawang Amerikana. Takang-taka kami sapagka' t noon lamang kami nakaki ta ng ernplano. Napakalaki ng eroplanong iynn. Tila iynn isang napakalaking agila. Namangha kami sapagka't sa ibabaw ng tubig iynn bumaba. Napakapuputi nila! Olandes ang kanilang buhok! Lori at Doris ang mga pangalan nila. Nginitian nila i 7
8 Agule eggemen sa duwa Malikanu diya kenami enu ka egke iyap da. Dodoo kami eg-inengtenger. ke daa kagda. Agule kinulu a sa bayi. Egoh iya we, enda nekebohol a. Negaip a enu ka beken iya sa ada t ke. Agule apiya nelimedangan ke, egbuligan ke doo taman da. Eg-uwi ten ke kagda eg-uwi t diatas dalesan da. sa langun Na, guwaen ku diya sa loyuk ku, "Tuloni ko aken dema sa pesuwan da mig-angay dini." Eg-ikagi sa loyuk ku diya kenak, guwaen di, "O akay, sa ungaya i sa duwa bayi tulonen da diya keniyu sa kagi Nemula. Dodoo huna ko kagda pelawa tulu sa ~iyu kag i. Egoh da meketi ig sa n iyu kag i, tumulu da di ya keniyu sa denu si Nemula. Duen ma, gaa, sa medoo bulung inuwit da anl bulungan da kiyu amuk duen eglinadu diya keniyu." guwaen di. kami datapuwa't nanatili kaming nakamasid lamang sa kanila. Kina~dyan ako ng isa sa kariila. Nang hawakan niya ang aking k<¥nay, wala akorig gincawa. Nagulat ako sapagka 't hindi ganoon ang aming kaugal ian. Pagkatapos, kah it medyn 11atataknt pa kami, • tinulungan naming maipasok ang kan i larig mga kargada sa lnob ng bahay. "Sabihin mo ngang muli sa akin ang dahilan ng kanilang ~·agrarito," wika ko sa akirig kaibigan. "Tungkol sa Salita ng Dins ang ipinarito nila. Pero, kai langang turuan muna ninyo sila ng inyong wika. Kapag nakapagsasalita na sila ng inyong wika, matuturuan na nila kayo ng Salita ng Dins. Nagdala rin daw sila ng mga ganot upang magamot ni la kayn," anal"lg kaibigaf'I ko.
He, egoh sa Malikanu egbegay bulung ipe.inem da kenami, egkemedangan ke, guwaen ke do mekeh i lu polo. Dodoo enda mekehilu di ki bulung. IHI SA EGOll KU MIGDINEG DENU SI Ht.SUS Agule, si Loli owoy sa duma di eg-edung da eg-inau sa kag i ke. Neketiig cla dodoo enda pa egpeketodo sa eg--ikagiyen da. Huenan di aken uman agdaw egtulu a kenagda anl metiigan da sa nami kag i. Agule enda nelugay di net iigan da sa nami kagi. Agule tinulon da sa denu si Hesus diya kenak. Guwaen da "Si Nemula sa migbael sa langun etaw. ,_. Eghiduwan di kita. Pineangay di di.ya tana sa anak di si Hesus, ani ipeuloy di diya kenita sa medoo sala ta." Egpenemdemen ku amuk migtuu a diya si Noong una, natatakot kaming uminom rig kanilang dalang gcrnat. Inakala naming lason iynn. Pinag-aralan ni Lori at ng kanyang kasama ang aning wika. Noong nakakaunawa na sila nguni't hindi pa sila masyadnng matatas sa pagsasal ita, inaraw-araw kn ang pagtutyra sa kanila. Nang matutunan ria (ltla ang aming wika, saka nila ibinahagi sa amin ang tungknl :;d Salita ng Dias. Sinabi nilang ang Dias ang lumikha sa ating lahat. Iniibig tayo ng Dios. Sinugo niya ang kanyang anak na si Jesus upang mapalaya tayo sa ating mga kasalanan. Sa lonb-lnob kn, isang mabuti ng bagay 9
10 Hesus. Dodoo enda pa. Guwaen ku, "Muna egpenemdem." Iya sa pesuwan di egseke a diya si Loli owoy si Dolis. Dodoo, taka a eg-inem teba. IN I SA EGOH SA BAYI EGKEMEDANGAN Na, sebaen sigep eg-inem ke teba diya sa dalesan ku. Agul~ medoo ke egselimbulay. Eglidung si Loli owoy sa duma di diya sa ketalungan enu ka tigtu egkelimedangan da. Egoh di sumimag, egbulitan a sa sawa ku, guwaen di, "Maen di ya enda memala ka diya sa Malikanu? Migpelaguy da mig-angay diya sa ketalungan egoh sigep. Nelimedangan da keniyu. Yaka de eg-uman na eg-inem dini. Inem yu dutu mediy~ do." Iya sa kagi sawa ku kenaken. mar·ahil ang maniwala kay Jesus. Datapuwa't hindi muna ako naniwala kaagad kay Jesus. Hindi muria akn naniwala kiria Lori at Doris. Nais knrig makapag-isip-isip muna. Sa ha lip, nagl a sing akn. Isang gabi, nag-inuman kami sa aming bahay. Pagkatapns, nag-away-away kami. Nagt:1gn si Lnri at ang kanyang kasama sa gubat. Takot na taknt sil~. Kinabukasan, riagalit ang aking asawa sa akin. "Hindi ka ba nahihiya sa mga Amerikanang iyan? Nagtungo sila sa gubat kagabi. Huwag na huwag na ninyo muling uul it in ditn sa bahay ang pag-iinuman. Doop sa malayung lugar ninyn 11,awin iynn." a
Agule eg-ikag i a diya sa medoo maama, guwaen ku, "Naal de. Enda umuman ke uminem. Enda ma selimbulay ke enll ka melapegan ke tumimbak sa duwa bayi. Enda ma set igbasay ke de." Iya sa kag i ku enl1 ka nebukul temll sa pedu ku. Maen di ya taka a egbael medaet? Agule inangay ke sa bayi anl pelikuen ke kagda diatas. INI SA EGOR I DOLIS MIGTULON DENU SI imsus DIYA KENAK Na sebaen agdaw eg-ikagi Dolis i diya kenak, guwaen di, "Tulonon ku kuna denu si Nemula. Pineangay i Nemula diya tana sa anak di, si Hesus. Agule nema tay Hesus i dana sa medoo sala ta. Huenan di ipeuloy di sa sala ta dana di nematay diya sa kayu igbugsud." tayong magtatagaan o magbabarilan man, baka matamaan ang mga babaeng iyan," ang sabi ko sa aking mga kaibigan. "Huwag na tayong mag-11numang muli. Huwag na sa nagawa knng pagkakamali. Pagkatapos, kinaon namin ang mga Amerikana upang pauwiin sa kan i lang bahay. Hiyang-hiya akn dahil I sang araw, kinausap ako ni Doris: "Kukuwentuhan kita ng tungkol sa aking Dios. Sinugo ng Dios ang kanyang anak na si Jesus upang mamatay para sa atin. Dahil sa kanyang pagkamatay, maaaring mapatawad ang iyong mga kasalanan." 11
12 Agule neanggan a dana sa dinineg ku. Tinulon i Loli diya kenak sa pesuwan di nematay Hesus i. Kagdi sa igbayad sa sala ta langun. Igtutuk da kagdi diya sa kayu igbugsud. Dinilek da kagdi i owoy miglesut sa depanug owoy sa wayeg diya sa lawa di. Iglebeng da de diya sa batu tinosongon etaw dodoo enda nelugay di nematay, mig-enaw dema Hesus i. Na, neanggan a egoh da migtulon diya kenak denu si Hesus. Agule egoh di nelugay-lugay, eglinadu a. Agule duen sa duma etaw Sapela egtebow diya sa dalesan ku, owoy eg-inem ke mekehilu neelut sigep. Agule temu. Sa penemdem ku tinigdegan a mangay a pebulung diya sa beliyan. Dodoo guwaen i sa mesakit Pagkatapos, natuwa ako sa sinabi niya. "lpinako si Jesus sa krus. Sinibat ang kanyang tagiliran. Dugo at tubig ang umagos mu la roon. Namatay Si ya upang iligtas tayo sa ating mga kasalanan. Inilibing Siya sa isang yungib datapuwa't nabuhay Siyang mag-uli," ang sabi naman ni Lori. Natuwa ako nang kuwentuhan ni la ako ng tungkol kay Jesus. "Nagawa iyon ni Jesus?" tanong ko. Lurnipas ang mga araw. Minsan, nagkasakit ako. Nang may d1.111ating na ilang mga Sapra sa aming bahay, magdamag kaming nag-inuman hanggang sa kami ay mangalasing. L1.111ala ang aking karamdaman. Naisip kong magpatingin sa shaman upang ako ay giinaling.
Loli diya kenak, "O Talili, maen di ya eg-angay ka egpebulung diya sa beliyan? Beken iya sa uyot i 11 Ini egoh daa eni) ka Nemula." Dodoo guwaen ku, eglinadu a. 11 Agule nebukul sa bayi egoh ku mig-angay diya sa beliyan. Na, taka egtulonen sa bayi diya kenami sa medoo binaelan i Hesus, sa egoh di migbigkat diya kagpa dagat, owoy sa egoh di migsabuh sa kelamag owoy dakel lambeg. Owoy sa etaw nematay, inenaw di ma, gaa. Guwaen sa bayi, "Amuk egpigtuu yu diya si Hesus, hagtayen di kiyu diya sa mepion kena di dutu langit do owoy mebegayan yu ma sa lalu enda meelut d • II 1. "Kapatid, huwag kang sa shaman magpatingin. Hindi maiibigan ng Dlos ang gagawin mong iyan," ang sabi ni Lori. 11 Ngayon lang naman sapagka't malala na ang aking karamdaman," tugon kn. Ikinalungkot ni Lori ang pagkapagpatingin ko sa shaman. Pagkatapos, tinuruan kami ng dalawang babae ng tungkol sa kay pagkapaglakad ni Jesus sa ibabaw ng lawa. Pinayapa raw niya ang hang in at ang alon. Binuhay daw niya kahit ang mga patay. Jesus. Ikinuwento nila sa amin ang tungkol "Kung maniniwala lamang kayo kay Jesus, pagkakalooban langi t at ng buhay na walang N iya kayo ng hanggan," wika ng dalawang babae. tirahan sa Naisip kong walang makapapantay kay Jesus. Napakamakapangyarihan Niya. 13
14 Podoo aken, egpenemdemen ku amuk sumalig a diya kenagdi ataw ka enda. Guwaen ku, "Tayu sa egbaelan ku, ekedan ku sa kepengayaw ku owoy sa keinem ku, ataw ka enda?" Amuk egpigtuu a diya si H~sus, sumabuh a de mael medaet. Dodoo amuk meked a ma.el medaet, kelepuhan a sa medoo duma ku. Sa penemdem da meked da kumedatu a. Apiya iya sa penemdem da, taka a doo menemdem denu si Nemula. IRI SA BGOB KU MIGPIGTOO DIYA SI a:tJ;us Agul~ sebaen agdaw migliku a kedu mediyll do owoy inumow i Dolls aken. Guwaen di, "O kakay, angay ka dini. • Inigsaan di aken, guwaen di, "Ngadan nengan ko migtuu diya si H~sus? Mepion pigtuu ka d~ polo ini egoh. • "Haniwala ka na kay Jesus," ang sabi ni la. Noon, nag-aalinlangan pa rin akong maniwala kay Jesus. Hindi ko alam ang marapat na gawin. Nahirati na ako sa pagpatay at pag-inom. Sa sandaling maniwala na ako kay Jesus, dapat ko nang tigilan ang mga ganoong uri ng gawain. Pero, halimbawang hindi na ako muling pumatay, itatakwil naman ako ng aking mga kasamahan. Marahil, sasabihin nilang hind i .na ako nararapat na maging pinuno ni la. Datapuwa' t hindi makatkat ang Dios sa aking isipan. I sang araw, pagdating ko galing sa pangangaso: "Kapatid, halika rito. Kailan ka pa maniniwala kay Jesus. Mabuting ngayon ka na maniwala sa Kanya," ang sabi ni Doris.
guwaen ku, "egpigtuu a de." Egoh ku "Hoo," a de owoy kenagdi, migsagbi a de diya si Hesus. Egsimba ke si Dolis. migpigtuu Egoh ku egsimba, guwaen ku, "O Hesus, hiduwi ko aken. Peuloyi ko sa medoo sala ku. Begayi ko aken sa magtu pedu. Ungaya ku kedanan ku de sa medaet adat ku. Munut a de sa kagi ko." hoo, neanggan Na, egoh ku migpigtuu diya si Hesus, binegayan di aken sa magtu pedu ku. Agule egtulonen ku de diya sa langun malayan ku sa egoh ku migpigtuu diya si Hesus. Egtulonon ku ma sa medoo duma ku etaw Sapela. Agule egpigtuu da ma diya s i Hesus. Owoy sa anak ku maama, egpigtuu ma de iya we. "Oo, ngaynn na nga," sang-ayon kn. Pagkasabi ko noon, nakadama akn ng tuwa. Nanalangin kami ni Doris. "Jesus, maawa Ka sa akin. Patawarin Mo ako sa aking mga kasalanan. Pagkalonban Mo isang bagong buhay. T itigilan kn na ang kinagawian kong paggawa nang masama. Susundin kn ang Iyong Salita," usal knng dalangin. akn ng Nang maniwala akn kay Jesus, pinagkalooban Niya ako ng isang bagong buhay. Pagkatapos, sinabi ko sa aking mga kasama na ako ay isa nang mananampalataya. Sinabi ko rin itn sa aking mga kanayon. Nanampalataya ang ilan sa kanila kay JesuCristn. Nanampalataya rin pati na ang aking anak. · 15
INI SA EGOB DA MIGTEBOW SA TBGBPENGAYAW Na, sebaen agdaw duen etaw Sapela mig-owong da kedu dagel do. Migtebow da diya sa kena ke. Enda net i igan ke duu sa pesuwan da mig-angay diya kenami. Guwaen sa sawa ku, "Imatayan da keen kita i." "Enda, II guwaen ku, "kagda sa duma sa ema ku." Egoh da migtena owoy mig-angay diya sa dalesan ku, guwaen ku, "Gemow yu de diatas. Penuu yu de loyuk." guwaen ku. Dodoo end a egpenuu da. Eg tigdeg da daa owoy eghahauwen da aken owoy medaet sa egoh-egoh da. Guwaen ku diya sa medoo anak ku, "Penaug yu de." Minsan, may nagsidating na mga Sapra sa aming naynn. Sakay sila sa kan~lang bangka. Hindt namin alam kung pananalakay ang pal<ay ni la. "Marahil, papatayin nila tayo," ang sabi ng aking asawa. "Hindi, mga kamag-anak sila ng aking e111a," ang aking tugnn. Nang makababa na sila sa kan ilang bangka, tinungo nil a ang bahay namin. "Mga Kaibigan, pas0k kayo. Maupo kayo," ang aking anyaya. Pumasok sila nguni't hindi naupn. Nanatili silang nakatayo. Masama ang pagkakatingin nila sa akin. "PumaPang kayn. Mag-iingat lang sana kayo," utos kn sa akiPg mga anak. 17
18 Agule igtinud~ da sa timbak diya kenak owoy migtimbak da de, dodoo enda neasadan di. Mi9leteka daa imeles. Si Nemula sa mi9-aluk kenaken huenan . di. timbak ku. Agule egsuntuken da sa epel ku. Enda de nekeatu di. lnimatayan da kagdi i epel ku. Agule egtimbaken da ma aken owoy mi9bet~ sa timbak da. Nesugat a owoy mi9pela9uy a eg-angay ketalungan d~. Eglohoten da ma aken. Mesakit tern~ sa pali ku. Eglesutan depanu9 sa idung ku owoy egsuwah a ma depanug. Agule sa pedu ku mematay a. Enda egpekeginawa a. Egsimba a, 9uwaen ku, "O Ema, buli9i ko aken i. Hiduwi ko aken." Agule inuwit a sa duma ku dutu loyuk ku. OWoy- dibaba d~ diya sa dalesan sa H@ nesiyapat a egkuwa sa Pagkasabi ko noon ay ikinasa ng mga Sapra ang kanilang mga baril at pagkatapos ay itinutok sa akin. Kinalabit nila ang gatilyo ng kanilang mga baril nguni't kumaltis lamang ang mga iyon. Talagang ang Dios ang nagligtas sa akin. Pagkatapos, hinagilap ko ang aking baril. Ang aking· bayaw · naman ang kanilang binalingan. Nagpambuno sila. Natalo ang aking bayaw. Napatay siya. At binaril nila aknng muli. Tinamaan ako. Pagkatapos, nagtatakbo ak.ong patungo sa gubat. Hinabol nila ako. Malubha ang aking'tama. Bumugalwak ang dugo sa akirig ilong at bibig. Akala ko ay mamamatay na ako. Hindi ako makahinga. Nanalangin ako: "Ama, tulurigan Mo ako. Maawa Ka sa akin. Tulungan Mo akn." I
egbulungan di aken sa loyuk ku. Guwaen di diya kenak, "O akay. Buyu ka de mematay. Melenek temu sa lawa ko. n Agule egoh di nelugay, nelikuan a dema. IHI SA EGOR KS MIGSIGKEM SA KUNTELA KO Agule sebaen agdaw dinineg ku eg-isaug sa kuntela ku. Iya sa etaw mig-imatay sa epel ku. Guwaen sa duma ku, "Na, mipanaw k i. Angayen ta kagda melaeb owoy imatayan ta kagda." Agule kinuwa ke sa timbak ke owoy eg-ipanaw ke. Agule, egoh ke nekeuma diya medapag di ya sa lawa t wayeg, sa penemdem ku neduwa. Duen sa pedu ku mimatay kenagda; duen ma sa enda. Migsimba a ma enll ka aken de sa etaw i Hesus. Egoh ku anay egpigtuu, migpengibet a diya si Nemula sa egoh ku enda de Pagkatapos, dinala ako ng aking ~a mga kaanak sa bahay ng akn ng aking aking kaibigang mestisn. Ginamot naman kaibigan. Makaraan ang ilang araw, may nagbalita sa aking darating daw ang mga pumatay sa aking bayaw. "Halika. Abangan natin sila. Pagkatapos, patayin natin sila," ya ya ng aking rnga kai bigan. Kapagkuwa'y kinuha namin ang aming rnga baril at lumakad na kami. Nang malapit na kami sa ilog, nagtalo ang isip ko. Ano'ng gagawin ko? Papatayin ko ba sila o hindi? Nanalangin ako ( sa Dins). Nangako ako sa Kanyang hindi na ako papatay ng tan. Kaya hind i na tamarig pumatay pa ako. 19
20 muman a mimatay etaw. Huenan di enda mepion di amuk mima tay a dema etaw. Agule egoh di sumigep, neuma ke kagda. Agule sinigkem ke kagda. Eg-ikag i a diya sa duma ku, guwaen ku, "Enda imatayan ta kagda. Uwi ten ta kagda polo mangay diya sundalu dutu dibaba do owoy ipebilanggu ta kagda dutu." Agule nelimedangan sa kuntela ke. Taka da egsinegaw owoy egpegeni da ma anl hiduwan ke kagda. He eglukub da ma. Enda inimatayan ke kagda. Agule inuwit ke kagda polo diya sa sundalu dutu dibaba do. Hiniduwan ku de kagda dana i ·Hesus, ~nD ka egpigtuu a de diya si Hesus. Tuu ma doo kagda sa kuntela ke, dodoo ungaya i Nemula eghiduwan ke sa langun etaw. Apiya kuntela ke, hiduwan ke doo kagda. Owoy egtuluen ke ma kagda sa kag i i Nemula. Noong gabing iyon, bin ihag namin sila . .. "Huwag natin silang papatayin. Dalhin na lamang natin sila ~ng saan dumadaloy ang ilog; doon sa kinaroroonan ng mga sundalo upang sila ay maparusahan." Natakot ang aming mga kaaway. Nangag-iiyakan sila habang nagrnamakaawa. Nanginginig sila sa takot. Hindi na nga namin sila pinatay. Mahalko sila sapagka't naniniwala na ako kay Jesus ngayon. Oo nga at sila ay aming mga kaaway, nguni't nais ng Dios na mahalin natin ang lahat ng uri ng tao kahit sila ay ating mga kaaway. Tinuruan ko rin sila ng Salita ng Dios.
22 IllI SA :a;oB I NBMUIA MIGTBPENG SA KBPIGTOO KU Agul~ sebaen agdaw, eglinadu sa anak ku. Egkebukul k~ temu dana sa anak k~ eglinadu. Agul~ binulungan i Loli sa anak ku. Dodoo nematay doo. Ay, tigtu k~ egsinegaw temu sa sawa ku egoh iya enu ka eghiduwan ke temu sa anak k~. nMaen di ya," guwaen sa sawa ku, "apiya egpigtuu ki diya si H~sus, egkuwaen di doo sa anak ta huenan di nematay." Na, ungay! ku hedem meked a migtuu diya si Hesus. Dodoo enda tuu di. Egtepengan i Nemula polo sa kepigtuu ke. Agule mematay dema sa sebaen anak ke. Nebukul a temu. Egsigbolow sa duma ku, guwaen da, "Maen di ya !sang araw, nagkasakit ang isa sa aming mga anak na lalaki. Nalungkot kami. Ginamot siya ni Lori at ng kanyang kasama. Subali't namatay din siya. Umiyak kami sa pagkaawa sa aming anak. ~Naniniwala na nga ako kay Jesus, bakit kaya kinuha pa niya ang aming anak?" ang sabi ng aking asawa. Di nagtagal, nagpasiya akong huwag nang maniwala kay Jesus. Nguni't napag-isip-isip kong sinusubok lamang ako ng Dios. Isa na namang anak kong lalaki ang namatay. Nalungkot na naman ako.
egpigtuu ka diya si Hesus? Enda duen lantek sa kepigtuu ko ki egkematay sa anak ko," guwaen da. Dodoo migpenemdem a, amuk taka a egpigtuu diya si Hesus, buligan di doo aken. Egtepengan di keen aken, ani hauwen di amuk tuu sa kepigtuu ku ataw ka enda. Agule taka a egsimba uman agdaw, guwaen ku, "O Oat~, h iduwi ko aken. Begayi ko aken sa sebaen anak ku ani meanggan a dema. Enda meiyap a ekedan ku kuna." Agule egsasaen ku sa sawa ku ani enda suminegaw di uman agdaw. Guwaen ku, "Begayan i Nemula kita sa sebaen anak ta. Yaka egsinegaw wa. Dutu langit do sa anak ta nematay." Agule mig-anak ke dema. Owoy "Wala kang mapapala sa paniniwala kay Jesus. Tingnan mo, namatay ang iyong dalawang anak," anang a king mga ka i bigan. ipagpapatulny ko ang pananalig kay Jesus, tutulungan Niya akong talaga. Marahil, sinusubukan lamang Niya ako kung talagang nananampalataya ako sa Kanya. Naisip kong kung "Panginoon, maawa Ka sa akin. Pagkalnoban Mo aknng llllli ng anak na lalaki upang lumigaya akong muli. Talagang hindi ko nais na mapawalay sa Iyo," ang paulit-ulit kong dalangin sa araw-araw. Pinayuhan ko ang aking asawang huwag nang magdalamhati. "Huwag ka nang magdalamhati. Nasa langit na ang ating mga anak. Bibigyan tayong muli ng Dios ng anak." .. 23
24 neanggan ke. Mepion doo sa ketabang i Nemula kenami. IHI SA EGCll I NEMOLA EGTUNGGO KBNAK Na, uman agdaw egtungguan i Hesus aken. Medoo gule inalukan di aken. Sebaen agdaw mig-ipanaw a diya sa ketalungan owoy nepetow nepilay sa kayu. Sa penemdem ku mekesugat kenak, dodoo migseke enu ka egtulikan i Hesus aken. Nekesuga t daa diya sa tuyang ku. Ungaya i Seytan mematay a dodoo enda megaga di duu enu ka egbuligan i Nemula aken. Agule sebaen agdaw dema, eg 1 inadu a temu. Iya sa penemdem ku mematay a. Dodoo enda. Migsimba a polo. Agule nelikuan a de. Pinagkalooban nga kaming muli ng Dins ng isang anak na lalaki. Naging masaya kaming muli. Tuwang-tuwa kami sapagka' t ta lagang mabai t ang Dins. Pinapatnubayan Niya nagsasawang tinulong sa at in. tayo araw-araw. Hindi Siya !sang araw, naglalakad ako sa gubat. Di kaginsa-ginsa'y nabuwal ang isang ma laking punungkahoy. Tumama iyon sa aking aso na siya niyang ikinamatay. Inilayo ako ng Dins sa panganib. Kahit gusto ni Satanas na ako ay patayin, pinigil siya ng Dios. Pagkatapos ng pangyayaring iyon, nagkasakit naman ako nang malubha. Akala kn ay mamamatay na ako. Nanalangin ako at ginaling naman ako.
Na sebaen agdaw, eg-angay a egpebulung di ya sa beliyan. !ya ma sa agdaw egoh ku nepalian agsa diya sa l i sen ku. Sa penemdem ku mema tay a enu ka miglesut sa medoo depanug ku. Eg-ekedan i Nemula sa binaelan ku. Huenan di inindaw i Nemula aken dana ku migpebulung diya sa bel iyan. Na, nesambian sa adat ku enu ka si Nemula sa migsambl sa adat ku. Enda de egsalig ke diya busaw amuk eglinadu ke. Egsimba ke polo diya si Nemula. Enda ma nelimedangan ke mematay, enu ka mangay ke dutu langit do amuk mematay ke. Migtulu a diya sa anak ke anl enda egpauk da owoy megelol da ma. Migtulu a ma kenagda anl kumetingen da owoy dumadu da tana anl kena da memula. Beken iya sa igtulu ku kenagda sa keimatay da etaw enu ka medaet iya we owoy be ken iya sa uyot i Nemula. Minsan, nakipagkita ako sa isang shaman upang hingan siya ng gamot. Noong araw ding iyon, napalakol ko ang aking paa. Nagdugo ang sugat. Akala ko ay mamamatay na ako. Naisip kong marahil, hindi naibigan aking ginawa. Pinarusahan ako ng Dios dahil sa paghingi ko ng gamot sa shaman. ng Dios ang Bago na ang aking buhay ngayon. Binago iyon ng Dios. Hindi na kami naniniwala sa mga demon yo. Sa Dios na kami t1.111atawag kapag kami ay nagkakasakit. Hindi kami matatakot kapag kami ay namatay sapagka't sa langit kami pupunta. Tinuruan kong huwag maging tamad ang aking mga anak. Tinuruan ko silang mangaso at magbungkal ng lupa. Hindi ko na sila tinuruang pumatay sapagka't hindi iyon naiibigan ng Dios. 25
26 Mepion tem~ Nemula i owoy mepion ma sa kag i di. Si Nemula sa lagl dwna k' sumall d6 sa angayan k6. Enda melidungan ta Nemula i, apiya di pa di ya ketalungan iling ka diyl takub, i ling ka di ya wayeg medalem, anan doo eghauwen di kita. Dakel pa sa egkegaga i Nemula diya langun ~p~ egkegaga. Na, nematay Bfsus i egoh anay dodoo mig-enaw dema egoh di nematay. Owoy ini egoh dutu langit db Bfsus i. Amuk meuma sa pasad di, pelikn dema diyl tanl. Na, sa etaw egpigtuu diyl si Hfsus, uwiten di dutu langit da. Dodoo sa liyu etaw enda egpigtuu diyl kenagdi, mekesugsug da kagda ya. Enda duen etaw mekelidung si Nemula, sumala d6 sa kena etaw eg-ugpl. Napakabuti ng Dios. Matuvid at totoo ang Kanyang Salita. Kasa11a natin Siya saan.., tayo magtungo. Haging sa gubat, sa yungib man sa dagat na malalim. Higit Siyang makapangyarihan kaysa mga demonyo. o amatay si Jesus para sa ating lahat. Nabuhay din Siyang muli. Nasa langit Siya ngayon. Daratlng ang panahong nuli Siyang magbabalik. Ipagsasama naman Niya ang mga hindi S\lllasampalataya sa Kanya. Parurusahan naman Niya ang mga hindi sumasampalataya. Walang sini.Jnang makapagtatagn sa Dios. Talagang naniniwala akn kay Jesus. Maniwala na rin sana kayo sa Kanya. Nais ng Dios na ibahagi ninyn ang Kanyang
'-.' Huenan di egsalig a si H~sus aken i owoy pigtuu yu ma diya kenagdi. Tuloni yu ma sa duma yu. lya sa igsugu i Nemula. Pigtuu yu siini gugud ku enu ka tuu ini i. Si sa kagi ku. Talili sa ngadan ku. Iya daa Sali~a sa ioyong mga kaibigan. Ito arig Kanyang tagubilio sa atin. Iyan larig ang masasabi ko. 27