Republic of the Philippines Department of Education Regional Office IX, Zamboanga Peninsula 3 Zest for Progress Zeal of Partnership Araling Panlipunan Ikatlong Markahan - Modyul 3: Kultura Mo'y Ipakilala; Ipagmalaki at Bigyang-halaga! Name of Learner: ___________________________ Grade & Section: 0 Name of School: ___________________________ ___________________________
Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul Manunulat: Vanissa S. Ceniza Leizel C. Caballero Tagasuri: Jurenda R. Amaro Eva D. Busaing Tagaguhit/Tagakuha ng Larawan: Vanissa S. Ceniza / John Paul Alivio Tagalapat: Vanissa S. Ceniza Tagapamahala: Majarani M. Jacinto, EdD, CESO VI OIC, Schools Division Superintendent Visminda Q. Valde, EdD OIC, Assistant Schools Division Superintendent Raymond M. Salvador, EdD, CESE OIC, Assistant Schools Division Superintendent Juliet A. Magallanes, EdD CID Chief Florencio R. Caballero, DTE EPS - LRMDS Alma L. Carbonilla, EdD EPS - Araling Panlipunan 2
Alamin Nailalarawan ang pagkakakilanlang kultural ng kinabibilangang rehiyon (AP3PKR- IIIb-c-3) Balikan Panuto: Basahin at unawaing mabuti ang mga katanungan. Piliin ang titik ng tamang sagot. Isulat ito sa inyong papel. 1. Ano ang tawag sa nakagawiang mga gawain na nagpapasalin- salin mula sa mga ninuno hanggang sa kasalukuyan? A. Rehiyon 2. Ang mga sumusunod ay mga gamit o kasangkapan na maaaring nagmula pa sa mga sinaunang Pilipino, maliban sa isa. Alin ito? B. Kultura C. Sistema D. Pananaw A. banga 3. Alin sa mga sumusunod ang masasabi mong bahagi ng materyal na kultura? B.cellphone C.barong D.palayok A. paniniwala B. Edukasyon C. kasuotan D. sining 4. Ano ang pagkakaiba ng paniniwala ng mga Muslim at Kristiyano? A. Nagbibigay ng dote ang mga Muslim sa magulang nga kanilang mapapangasawang babae B. Nagdarasal kay Allah ang mga Kristiyano. C. Nagsusuot ng Barong at Saya ang mga Muslim. D. Iniaayos ng mga magulang ang kasalan ng mga Kristiyano 5. Bakit kailangan pahalagahan ang kultura at tradisyon na iniwan ng mga sinaunang Pilipino? A. Upang hindi malimutan ang pinagmulan ng kasaysayan. B. Upang mapagkakakitaan ito C. Upang magkaroon ng kapangyarihan D. Upang maging mas angat sa ibang lahi. 3
Aralin 3 Pagkakakilanlang Kultural ng Ating Rehiyon Tuklasin Ang bawat lugar ay may mga nakagawiang mga gawain na nagpapasalin-salin mula sa mga ninuno hanggang sa kasalukuyan. Ito ang pamamaraan na ginagawa ng mga tao upang sagutin ang kanilang suliranin o tugunan ang kanilang pangangailangan. Nakikita ito sa araw-araw nilang pamumuhay. Sa kanilang mga tradisyon at paniniwala, sa kanilang mga panlalawigang pagdiriwang, sa mga kagamitan, sa mga kasabihan, pananaw, sa kanilang mga awit, at iba pang sining. Ang kabuoan ng lahat ng ito na naging paraan o sistema ng kanilang pamumuhay ay kasama sa kanilang kultura. Ito ay may dalawang uri, ang materyal at di-materyal na kultura. Kultura Materyal Di- Materyal kasangkapan edukasyon kasuotan kaugalian pagkain pamahalaan tahanan paniniwala at relihiyon sining at agham wika Alamin natin ang pagkakaiba ng materyal at di-materyal na kultura sa ating lalawigan. Magbalik-tanaw tayo sa nakaraan. 4
Materyal na Kultura 1. Kasangkapan Ang ating mga ninuno ay gumawa ng iba't-ibang uri ng kagamitan upang magamit sa pang na pamumuhay. Natuklasan ang ilan sa mga ito sa mga yungib na ginawa sa nilang tirahan at sa loob ng mga banga. Inukit, hinasa at pinakinis ito ayon sa kagamitang nais nilang mabuo. araw-araw 2. Kasuotan ang pananamit ng ating mga ninuno noon. Sa mga espesyal o pormal na okasyon, ipinapakita pa rin ang pagkamalikhain sa paggamit ng mga karaniwang materyales na nakikita sa kapaligiran. Ginagamit ang mga ito na sangkap sa paggawa ng tatlong mga kasuotan ng pangkat etniko na naninirahan sa Rehiyon IX. Katangi-tangi rin Subanen-Karaniwang ginagamit ang kulay pula, itim, at puti sa kanilang kasuotan; Suub ang tawag sa kasuotan ng lalaki; Tapis mga babae at naman ang tawag sa saya ng mga Subanen; at Tulapuk ang tawag sa telang inilalagay sa ulo ng babae at lalaki. 5
Kristiyano -Sa babae, kamisa o maikling blusang may manggas. Ang alampay o balabal ay ipinapatong sa kamisa, saya o paldang mahaba, at tapis o kapirasong tela. Sa lalaki, yari sa mahusay na telang may mahabang manggas na may burda sa iba't ibang bahagi nito. Muslim -Yari sa makukulay na kumbinasyon ang kanilang kasuotan. Saul S'lah ay isang maluwag at malaking pantalon na gawa sa malambot na tela na sinusuot ng mga babae at lalaki. Dafeng ang damit na pang- ibaba ng mga babae. 3. Pagkain at mga Kagamitan mga pagkain ng ating mga ninuno ay nanggaling sa dagat, ilog, at mga punungkahoy sa kagubatan Niluto nila ang kanilang pagkain sa palayok o sa bumbong ng kawayan. Uminom sila gamit ang pinakinis na bao o biyas ng kawayan. 4.Tahanan Ang ating mga walang ay ninuno tirahan. permanenteng Nanirahan sila sa loob ng kuweba. At sa paglipas ng panahon, natuto silang gumawa ng isang palapag na bahay na yari sa pawid, kahoy, kawayan, sawali, at kugon. Karamihan sa 6
Di- Materyal na Kultura 1. Edukasyon Ang unang edukasyon na natutuhan ng ating mga ninuno ay ang paghasa ng ama sa anak na lalaki sa paghanap ng ng pagkain pamumuhay. Samantala, ang mga babae na anak ay tinuruan gawaing ng sa mga pantahanan. Sila ay rin natutong bumasa at sumulat gamit ang katutubong alpabeto na tinatawag na Alibata. Ang ng alibata labimpitong na kumakatawan sa mga titik ng alpabeto. 2. Kaugalian at paraan ina ay binubuo simbolo Ilan sa mga ito ang mga kaugaliang sinusunod sa pag- aasawa. Kristiyano - bago mag-asawa ang lalaki ay nanilbihan sa pamilya ng babaeng ibig niyang pakasalan. Gaya na lamang ng pag-igib ng tubig, pagsibak ng kahoy, sa pagbungkal ng lupa. Muslim - ang pagbigay ng dote o bigay-kaya sa magulang ng babae. Ito ay ang pagbibigay ng mahahalagang bagay tulad ng alahas, lupa, at bahay. at pagtulong 7
Subanen- ang kasalan ay itinakda o inaayos ng mga magulang ng babae at lalaking ikakasal. 3. Pamahalaan Ang barangay bilang isang yunit ng pamahalaang lokal ay nakakuha ng inspirasyon sa balangay, isang uri ng bangka na ginamit ng mga dayuhan sa kanilang pagdating sa Pilipinas. Ang mga namuno sa mga barangay noon ay ang datu . Sa panahon ng mga Espanyol, ang mga datu ay naging cabeza de barangay at naging bahagi ng principalia. Naging baryo ito sa utos ni Pangulong Ferdinand Marcos noong 1978. 4. Paniniwala at Relihiyon ang mga sinaunang Pilipino na sagrado ang espiritu ng kalikasan at ni Bathala may pinakamakapangyarihan sa lahat. Sa ating Rehiyon ay may iba't-ibang relihiyon din at paniniwala, gaya ng paniniwala kay Allah at sa Diyos. Naniniwala na 5. Sining at Agham Makikita ang 5. Sining at Agham Makikita ang 8
Ang pagkahilig nila sa sining ay ipinakita rin sa mga tattoo nila sa mga bahagi ng katawan. 6. Wika Mahigit 100 wika ang salita ng ating mga ninuno sa bansa. Ang walong pangunahing wika ay Ilokano, Hiligaynon, Bikolano, Kapampangan, Pangasinan, Binisaya, Tagalog, at Waray. Suriin Panuto: Tukuyin ang sumusunod na pangungusap. Iguhit ang kung ang tinutukoy ay materyal na kultura; ang iguhit kung di- materyal na kultura. Isulat ang sagot sa iyong papel. 1. Tinuruan ng mga kalalakihan ang kanilang mga anak sa pangangaso at pangingisda. 2.Pinapakita ng mga sinaunang Pilipino ang kanilang sining sa paglalagay ng tattoo. 3. Ang mga sinaunang Pilipino ay nagpalipat-lipat ng tirahan. 4. Gumagamit ng mga karaniwang materyales na nakikita sa kapaligiran ang ating mga ninuno sa paggawa ng kanilang kasuotan. 5. Naniwala ang ating mga ninuno kay Bathala at iba pang mga espirituwal na tagabantay. Pagyamanin Panuto: Iguhit muli ang Venn Diagram. Magbigay ng materyal at di- materyal na kultura na naaayon sa iyong kinabibilangang pangkat ng tao sa ating rehiyon. Materyal Kultura Di - materyal 9
Gawain Panuto: Piliin sa kahon ang tamang sagot sa bawat pahayag sa ibaba. Isulat ito sa inyong papel. edukasyon wika kasuotan tahanan Alibata pamahalaan 1. Ang Datu ang pinuno ng isang balangay o barangay. 2. Ang mga magulang ang nagturo sa mga anak sa paghahanap ng pagkain at sa gawaing bahay. 3. Nagsusuot ng Tapis at Tulapok ang mga Subanen ng Rehiyon IX. 4. Binubuo ito ng labimpitong simbolo na kumakatawan sa mga titik ng alpabeto. 5. Nanirahan ang mga sinaunang Pilipino sa mga kweba. Isaisip Panuto: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan. Isulat ito sa iyong papel. 1. Ano ang kahulugan ng kultura? 2. Bakit walang pormal na edukasyon ang ating mga ninuno? 3. Bakit maituturing na malikhain ang ating mga ninuno? Tayahin Panuto: Basahin nang tahimik. Piliin at isulat ang titik ng iyong sagot sa papel. 1. Ano ang tawag sa namumuno sa barangay sa panahon ng mga Espanyol? A. cabeza de barangay B. datu C. pangulo D. mayor 2. Ang pagbibigay ng dote sa mga magulang ng babaeng pakakasalan ay bahagi ng kultura ng mga _______________. A. Kristiyano 3. Paano mo makikilala ang mga kaibigan nating Subanen sa ating B. Muslim C. Subanen D. Bicolano rehiyon base sa kanilang kasuotan? A. nagsusuot ng Kamisa at Alampay B. nagsusuot ng Saul S'lah at Dafeng C. nagsusuot ng Tapis at Tulapuk D. nagsusuot ng amerikana 10
4. Paano ipinapakita ng mga sinaunang Pilipino ang kanilang pagka- malikhain? A. pag-ukit at paglilok ng mga kasangkapan B. pagdarasal sa kalikasan C. pamumuno sa barangay o baryo D. pagtitinda ng pagkain 5. Bilang isang Pilipino, paano natin mapapahalagahan ang kultura na iniwan ng ating mga ninuno/ A. kalimutan ang kulturang ito dahil nasa makabagong panahon na tayo B. panatilihin at huwag ikahiya ang kaugalian na ipinamana at pinagmulan C. huwag igalang ang paniniwala ng ibang Pilipino D. itapon ang mga sinaunang gamit Karagdagang Gawain Pumili ng isang materyal na kultura o di-materyal na kultura at ilarawan ito sa pamamagitan ng malikhaing sining tulad ng: A. poster B. awit o rap C. tula D. kuwento Susi sa Pagwawasto: 5.A 4.A 3.C 2.B 1.B Balikan kasagutan May iba't-ibang Pagyamanin 5.B 4.A 3.C 2.B 1.A Tayahin 5. 4. 3. 2. 1. Suriin 5.tahanan 4.Alibata 3.Kasuotan 2.Edukasyon 1.Pamahalaan Gawain 3 - 5. May iba't-ibang kasagutan. 2. Materyal at Di-materyal mga ninuno hanggang sa kasalukuyan gawain na nagpapasalin-salin mula sa 1. Ang kultura nakagawiang mga Isaisip Sanggunian: Book : Araling Panlipunan 3 Quarter 3 Kagamitan ng Mag-aaral Website: Alibata - 11
Region IX: Zamboanga Peninsula Hymn - Our Eden Land Here the trees and flowers bloom Here the breezes gently Blow, Here the birds sing Merrily, The liberty forever Stays, Gallant men And Ladies fair Linger with love and care Golden beams of sunrise and sunset Are visions you'll never forget Oh! That's Region IX Here the Badjaos roam the seas Here the Samals live in peace Here the Tausogs thrive so free With the Yakans in unity Hardworking people Abound, Every valleys and Dale Zamboangueños, Tagalogs, Bicolanos, Cebuanos, Ilocanos, Subanons, Boholanos, Ilongos, All of them are proud and true Region IX our Eden Land Region IX Our.. Eden... Land... The Footprints Prayer One night I had a dream. I dreamed that I was walking along the beach with the LORD. Trees by Joyce Kilmer I think that I shall never see A poem lovely as a tree. In the beach, there were two (2) sets of footprints - one belong to me and the other to the LORD. A tree whose hungry mouth is prest Against the earth's sweet flowing breast; Then, later, after a long walk, I noticed only one set of footprints. A tree that looks at God all day, And lifts her leafy arms to pray; "And I ask the LORD. Why? Why? Why did you leave me when I am sad and helpless?" And the LORD replied "My son, My son, I have never left you. There was only one (1) set of footprints in the sand, because it was then that I CARRIED YOU! A tree that may in Summer wear A nest of robins in her hair; Upon whose bosom snow has lain; Who intimately lives with rain. Poems are made by fools like me, But only God can make a tree. 1