I M E A C K I N B T 1
Back In Time COPYRIGHT © 2014 by Precious Pages Corporation All rights reserved. First printing of the first edition, 2014 Printed in Manila, Philippines Written by Maricar Dizon Illustrated by Jana Dhel Precious Pages Content Group: Publisher: Segundo Matias, Jr. Managing Editor: Melanie Esguerra Editor: Boots Agbayani Pastor Proofreader: Danica Josephine Atog Layout: Elmer Caraig Production Coordinator: Carlos Manalansan Reproduction or usage of this work in whole or in part in any form by any electronic, mechanical, or other means, now known or hereinafter invented, including xerography, photocopying, and recording, or in any information storage or retrieval system, is forbidden without the permission from the publisher. ISBN 978-971-02-7125-2 2
For you, the first man I ever loved since I was just a baby. For you, the first man who made me cry so hard when you left me. If there is one person I want to meet if I can go back in time, it is you. Dad, I'm sure you are already happy in heaven. I will do my best to keep on living, even if it's no longer the same without you. 3
Table of Contents Prologue Trapped in the Past 5 Chapter One Lost Soul 7 Chapter Two Homecoming 21 Chapter Three River of Time 36 Chapter Four Flashback 48 Chapter Five First Hello 61 Chapter Six Infatuation 77 Chapter Seven First Romance 87 Chapter Eight The Pr omise 97 Chapter Nine Br oken Dreams 107 Chapter Ten Resurrection 122 Chapter Eleven Second Chance 130 Chapter Twelve The Reunion 141 Epilogue Moving Forward 150 4
Pr ologue Trapped in the Past N apakabilis ng takbo ng buhay sa siyudad, na para bang hinahabol palagi ng kung ano ang mga tao. O ang mga tao ba ang humahabol sa kung ano? Tila palagi silang may gustong abutin. Palaging kulang ang oras nila para sa lahat ng mga bagay na gusto nilang gawin. Halos lahat kumikilos pasulong, na para bang natatakot sila na kapag huminto sila sandali mapag-iiwanan sila. Hindi ako tulad ng karamihan. Wala akong hinahabol. Kung may magtatanong sa akin kung ano ang gusto kong maging wala akong maisasagot. Nagpapatangay lang ako sa agos. Bahala na kung saan pupulutin. Hindi naman ako ganito simula't sapol. Sa palagay ko nagkaganito lamang ako dahil... May importanteng bagay na nawala sa akin noong araw na iyon, nang araw na malakas ang ulan. Bago opisyal na magsimula ang tag-init matagal na panahon na ang nakararaan... Hindi ko na matandaan kung ano ang eksaktong nawala sa akin. O kung isa lang ba iyon o marami. Basta sa tuwing bumubuhos ang ulan, 5
kahit hindi ko matandaan ang mismong nangyari, natatandaan ko naman ang pakiramdam nang mga sandaling iyon. Iyong parang may lumalamutak sa dibdib ko; ang kakapusan ng paghinga, ang pakiramdam na parang bumagal ang takbo ng oras, ang kadiliman. Madalas ko rin iyong maramdaman sa gabi. Kapag nag-iisa lang ako at nabibingi sa katahimikan. Minsan sa panaginip. At kapag nagising ako pakiramdam ko may hinatak na kung ano sa loob ko na hindi ko na mabawi. Subalit bukod doon hindi ko na matandaan ang mga detalye. Ang tanging alam ko lang... Hanggang ngayon hindi pa rin naibabalik sa akin ang nawalang iyon sa pagkatao ko. Hindi ko alam kung paano. Tumigil na akong umasang maibabalik ko pa ang lahat... 6
Chapter One Lost Soul N AGMULAT ng mga mata si Ella at ang una niyang nakita ay ang alarm clock na nakapatong sa kanyang bedside table. Ilang segundong pinakatitigan niya ang mga kamay ng orasan bago rumehistro sa kanya na hindi na iyon gumagalaw. Nakahinto ang mga kamay ng orasan sa alas-singko, isang oras bago ang naka- set na pagtunog niyon upang gisingin siya. Biyernes at may pasok siya sa opisina. Anong oras na? Inalis ni Ella ang tingin sa humintong orasan at kinapa ang cell phone na nasa ibabaw rin ng bedside table. Hindi pa siya bumabangon sa kama. Iniunat lamang niya ang braso upang maabot ang cell phone. Sinilip niya ang oras at hindi alam ni Ella kung ano ang mararamdaman nang makitang alas-otso na ng umaga. "Magagalit na naman sa akin si Ma'am." Napabuntong-hininga si Ella at noon lamang bumangon 7
I M E A C K I N B T 8
sa kama. Alam niya na dapat nagmamadali na siya dahil tiyak na huli na siya sa pagpasok. Sa dami pa naman ng taong sumasakay sa MRT at traffic sa kalsada baka half day na lang ang maipapasok niya. Subalit kahit alam iyon ni Ella naging mabagal pa rin ang kanyang pagkilos. Mabigat ang katawan niyang naligo at nagbihis. Hindi dahil may sakit siya, alam niyang wala. At least hindi pisikal. May kumukutkot lang talaga sa loob niya nitong mga nakaraang linggo na hindi niya maipaliwanag. Subalit dahil ayaw niyang harapin ang kung ano man iyon mas pinipili pa rin niyang pumasok sa trabaho. Kahit na palagi na siyang napapagalitan. Hindi na siyang nag-abala pang mag-almusal o uminom man lang ng kape. Walang laman ang sikmurang lumabas siya ng maliit niyang apartment. Napahinto siya sa akmang paghakbang nang mapatingala siya sa madilim na kalangitan. Uulan pa yata. Napahigpit ang hawak ni Ella sa strap ng kanyang shoulder bag. Kaya naman pala ang bigat ng pakiramdam niya. Uulan. Napahugot siya nang malalim na paghinga. Naamoy niya ang magkahalong amoy nang paparating na ulan at polusyon ng Maynila. Hindi niyon napagaan ang kanyang pakiramdam kahit kaunti. Ipinilig ni Ella ang ulo at mabilis na naglakad palayo sa apartment. Nakisagupa siya sa maraming tao para makasakay ng jeep papuntang MRT station. Pagdating naman sa istasyon ng tren naghintay pa siya nang matagal sa pila para makasakay. Nasisiksik siya ng napakaraming tao na nagagalit na sa labis na pagkainip. Tingin ang mga ito nang tingin sa suot na wristwatch, na para bang kapag ginawa ng mga ito iyon darating agad ang tren na kanilang hinihintay. 9
Wala sa loob na napatingin siya sa sarili niyang pulsuhan. Hindi siya nagsusuot ng relo mula pa noong high school hanggang makapagtrabaho siya. Hindi siya katulad ng iba na kada minuto yata ay tumitingin sa relos para malaman ang oras. Hindi siya conscious sa pag-andar ng mga minuto. Habang ang karamihan ay iniisip na napakabilis ng oras at kulang ang isang araw, kay Ella naka-slow motion ang bawat sandali. Subalit kahit ganoon wala siyang nararamdamang pagkainip. Hindi siya nababagalan. Hindi rin siya nabibilisan. Wala lang. Para lang siyang dahon na nakikisakay sa kung saan siya dadalhin ng alon. Narinig ni Ella ang tunog ng paparating na tren, na narinig din ng lahat ng tao doon dahil lahat ay naging alerto. Handang- handa nang makipag-unahan na makasakay. At nang huminto ang tren at bumukas ang mga pinto niyon parang may iisang katawan na nagsimulang magtulakan ang mga tao para makapasok sa loob kahit na may lumalabas pang mga pasahero. Kahit si Ella ay natulak. Muntik pa siyang mawalan ng balanse nang sa wakas nasa loob na siya ng tren. "Bilisan mo naman kumilos sasara na ang pinto!" sikmat pa sa kanya ng babaeng nasa kanyang likuran. Hindi na ito inabalang tapunan ni Ella ng tingin. Wala siyang enerhiya para makipag-away sa isang estranghera. Kumilos na lamang siya at pumuwesto sa tabi ng railing. Umusad ang tren at napatitig lang siya sa labas. Higit na mas madilim na ang paligid kaysa kanina. Malapit nang pumatak ang ulan. At kahit papasok pa lang siya isa lang ang nasa isip ni Ella. Gusto ko nang umuwi. 10
II BUMUHOS ang malakas na ulan pagkarating na pagkarating ni Ella sa gusali nang pinapasukan niyang kumpanya. Administrative assistant siya sa isang Real Estate company. Pagdating na pagdating sa opisina ay naramdamanan na ni Ella na napatingin sa kanya ang mga katrabaho niya. Bakit ngayon lang siya pumasok? Malamang iyon ang tanong ng mga ito. Subalit hindi siya malapit sa mga ito para may magkusang magtanong niyon sa kanya. Ilang taon na siyang nagtatrabaho roon pero kahit isa hindi siya nagkaroon nang malapit na kaibigan sa kanyang mga katrabaho. Katunayan kahit noong nag-aaral pa siya wala siyang naging kaibigan. Hindi siya nagsikap makipagkaibigan. At walang nagsikap na kaibiganin siya. Hindi pinansin ni Ella ang mga nakapukol na tingin sa kanya, sa halip ay dumeretso na siya sa kanyang lamesa. Kalalapag pa lamang niya sa kanyang bag nang bumukas ang pinto ng opisina ng boss nila. Isang tingin pa lamang ni Ella sa madilim na ekspresyon ng kanyang boss ay alam na niyang mapapagalitan na naman siya. Lalo na nang magsalita ito. "Miss Ballescas, come to my office. Now." Iyon lang at muli na nitong isinara ang pinto ng opisina. Nagkaroon nang bulungan sa paligid. May umismid pa. Nang linungin niya ang pinanggalingan niyon nakita niya si Brianna at Annie na pinupukol siya nang nang-uuyam na tingin. Galit kay Ella si Brianna mula pa noong huli nilang company outing. Hindi nito itinatago iyon sa lahat. Hayagan pa nga siya nitong binu-bully. Halimbawa, noong kaarawan nito nagpakain ito sa opisina pero sinadyang huwag siyang alukin. O kapag nanlilibre ito ng drinks 11
ay nanadyang huwag siyang bigyan. Palibhasa alam nitong walang magtatanggol sa kanya sa kanilang departamento. "Ano pang hinihintay mo, Ella? Tinatawag ka ni Ma'am. Baka sa wakas tatanggalin ka na sa trabaho," sabi pa ni Brianna at tumawa. Hindi nagbago ang ekspresyon sa mukha ni Ella, inalis niya ang tingin sa mga ito at nagsimulang maglakad patungo sa opisina ng boss nila. Sa totoo lang hindi naman siya apektado sa mga pahaging na iyon ni Brianna. Kaya nga yata mas lalo itong nagagalit sa kanya. Hindi kasi siya naaapektuhan nang madalas at hayagang pambu-bully ni Brianna. Kumatok muna siya sa pinto ng opisina ng boss niya bago iyon binuksan at dahan-dahang pumasok sa loob. Nakaupo ito sa likod ng lamesa at nakahalukipkip habang nakatingin sa kanya. "Lumapit ka rito." Isinara ni Ella ang pinto at naglakad palapit sa lamesa. Pinagsalikop niya ang mga kamay sa harapan at hinintay itong magsalita. "Alam mo ba kung anong oras na?" Sumulyap si Ella sa wall clock. Alas-onse. Tumingin siya sa boss niya upang sabihin ang oras nang bumakas ang inis sa mukha nito at kumumpas upang pigilan siyang magsalita. "Ngayon mo lang naisip tumingin sa orasan? Isang oras na lang lunch break na, Miss Ballescas. Hindi ganito ang oras ng pasok dito. Bilang administrative assistant dapat ikaw ang unang taong nandito. Alas-otso pa lang dapat nasa opisina ka na." "Sorry po." Tumiim ang mga labi ng kanyang boss. "You don't look sorry at all, Miss Ballescas." 12
Pinakiramdaman ni Ella ang sarili at napagtanto na tama ito. Wala siyang nararamdamang guilt. Katunayan wala siyang nararamdamang kahit ano. "At pang-apat na beses mo na itong late. Palaging sorry lang ang sinasabi mo. Wala kang sinasabing paliwanag kung bakit ka nahuhuli sa pagpasok. Naapektuhan ang performance ng buong department dahil palaging wala ang dapat umaasikaso ng paperworks at kung ano-ano pa para sa team. Lalo na ngayong malapit nang mag-holiday. Minamadali natin ang lahat ng trabaho para sa darating na Semana Santa. Hindi ka p'wedeng magpatamad-tamad sa trabaho. Isang beses ka pang mahuli sa pagpasok bibigyan na talaga kita ng memo." "Yes, Ma'am." Marahas na bumuga ng hangin ang boss niya na parang nagtitimpi. Hindi naman ito masisi ni Ella. Hindi nga niya alam kung bakit hindi pa siya nito binibigyan ng memo o inaalis sa trabaho. Siguro dahil ilang taon na rin siya sa kanilang kompanya. "You should be more motivated, Miss Ballescas. Lahat ng kasabayan mo sa kompanyang ito na-promote na. Ikaw na lang ang hindi natitinag sa entry level position. Hindi kita tinatanggal sa trabaho dahil nanghihinayang ako sa potensiyal mo. Nakikita ko iyon sa kung paano ka mag-organize ng files at sa bilis mong gawin ang trabaho mo kapag gusto mo. Pero lately napapansin kong wala kang ganang magtrabaho. Bata ka pa. Huwag mong sayangin ang panahon mo nang hindi umaangat sa corporate ladder. Kung mas magiging motivated ka lang malayo ang mararating mo." Nagbaba ng tingin si Ella at hindi sumagot. Hindi naman kasi niya alam kung ano ang kanyang sasabihin. Muli niyang narinig ang marahas na pagbuga ng hangin 13
ng boss niya. "Kung hindi naman talaga ito ang gusto mong gawin sa buhay mo sabihin mo lang. Then you should find something you will really enjoy. Maiksi lang ang buhay para sayangin, Miss Ballescas." May kung anong tila lumamutak sa dibdib ni Ella. Napahigpit ang pagkakakuyom ng kanyang mga kamay. Maiksi lang ang buhay... Walang higit na nakakaalam niyon kaysa sa kanya. Alam na alam niya kung gaano kaisi ang buhay at kung gaano iyon katraydor. Kumurap ka lang sandali kayang-kaya nitong agawin sa iyo ang kahit ano, kahit ang pinaka-importanteng bagay sa buhay mo. Nag-angat ng tingin si Ella. "Naiintindihan ko po, Ma'am. Pag-iisipan kong mabuti ang mga sinabi ninyo." Napailing ang boss niya at sumandal sa swivel chair nito. "Fine. Sige na. You can go now." Tumango siya at tumalima. Pagkalabas niya sa opisina nito ay muling napatingin sa kanya ang mga katrabaho. Marahil gustong malaman ng mga ito kung natanggal na siya sa trabaho. Bilang sagot sa tahimik na tanong ng mga ito bumalik si Ella sa kanyang lamesa at nagsimulang maghanda para sa pagtatrabaho. "Hindi pa rin natanggal? Ang tibay," malakas na bulong ni Brianna. Hindi nag-angat ng tingin si Ella. At alam niyang lalo iyong pinagputok ng butse ni Brianna. Bahala siya sa buhay niya. Hindi na nanghalian si Ella at hindi rin nag-angat ng tingin mula sa mga papeles na kailangan niyang i-encode at ayusin. Kumulo lang ang sikmura niya nang maamoy ang aroma ng donuts. "Magmeryenda muna tayo," masiglang sabi ni Brianna 14
sa malakas na boses. Noon lang napahinto si Ella at napatingin sa oras sa computer screen niya. Alas-tres na. Oras na nga ng meryenda. Pasimpleng nag-angat siya ng tingin at nakita na niyang isa-isang binibigyan ni Brianna ng donut ang mga katrabaho nila. Sa departamento kasi nila ay ito ang talagang mayaman. Mahilig din itong manlibre. Lalo na kapag gusto nitong ipangalandakan kay Ella na hindi siya nito gusto. Sumulyap sa kanya si Brianna at nagtama ang kanilang mga mata. Tumingin ito sa wala ng laman na kahon ng donuts at tumingin sa kanya. "Ay, sorry, Ella. Ubos na." Nang-iinis pa itong ngumiti. "Hindi ko nga alam kung bakit palaging nagkukulang ng isa ang lahat ng binibili ko." "Wala namang bago, Brianna. Mas magugulat pa ako kung may matitira para sa akin," sagot ni Ella bago ibinabang muli ang tingin sa computer screen. Bale-walang ipinagpatuloy niya ang trabaho kahit pa nagugutom na siya. "Ella!" Napahinto siya sa pagtipa at nag-angat ng tingin sa pamilyar na tinig na iyon. Sa entranda ng departamento nila ay nakatayo si Mark, taga-accounting department ang binata. Nakangiti ito. "Break time na. Let's have coffee," malakas na yaya nito. Walang pakialam kahit nakatingin na rito lahat ng mga kaopisina niya. Napasulyap si Ella kay Brianna na namumula na sa galit ang mukha at matalim na nakatingin sa kanya. Si Mark ang dahilan kung bakit galit na galit ito sa kanya. At kahit na palaging binabale-wala ni Ella ang lahat ng 15
mga bagay sa kanyang paligid, may kung anong nag-udyok sa kanya nang araw na iyon na gawin ang hindi niya normal na ginagawa. Pagkatapos niyang siguruhing naka-save ang kanyang ginagawa ay tumayo siya at tumingin kay Mark. "Sige. Magkape tayo." Namilog ang mga mata ni Mark. Palagi kasi niya itong tinatanggihan at ngayon lang siya pumayag sa pagyayaya nito. Pagkatapos malawak itong ngumiti. "Yes!" Sumulyap si Ella kay Brianna na nakanganga na habang nakatingin sa kanya. Ngumiti nang peke si Ella bago inalis ang tingin sa babae at naglakad na palapit kay Mark, palayo sa opisina nila. 16
III "AKALA ko tatanggihan mo na naman ako. Ibig sabihin ba nang pagpayag mong ito may pag-asa na ako sa iyo?" Uminom muna ng kape si Ella bago tiningnan ang binata. Nakangiti ito at may kislap ang mga mata. Unang sinabi ni Mark sa kanya na romantically interested ito sa kanya noong company outing nila. Bago ang araw na iyon madalas silang nagkikita sa cafeteria, sa lobby at sa elevator. Isang taon pa lang si Mark sa kompanya at mula nang dumating ito roon palagi siya nitong binabati kahit hindi naman sila nag-uusap talaga. Noong outing nga ay kaagad na lumapit si Mark sa kanya. Agad itong binuyo ng mga ka-department nito nang makita silang magkasama. At sa harap ng marami sinabi ni Mark na may gusto ito sa kanya. Sa loob ng tatlong araw na pamamalagi ng kumpanya nila sa Batangas hindi siya nilubayan ni Mark. Iyon ang ikinagagalit ni Brianna kay Ella. Alam kasi sa buong departament nila na may gusto ito kay Mark. Kung magsalita pa si Brianna parang inagaw niya rito si Mark. Na para namang may relasyon ang mga ito. Sa totoo lang ay wala siyang nararamdaman para kay Mark. Pagkabalik nila sa Maynila matapos ang company outing na iyon dineretso pa niya ang binata na wala itong aasahan sa kanya. Subalit ang sabi ni Mark ay hindi raw ito susuko. Gagawin daw nito ang lahat para mapasagot siya. Kaya hinayaan na lang iyon ni Ella. "Pareho pa rin ang sagot ko sa tanong mong iyan, Mark." Bumuntong-hininga si Mark pero ngumiti naman. "Okay lang. Hindi naman ako nagmamadali. At least pumayag ka nang 17
magmeryenda kasama ako." Kung alam lang nitong gusto lang niyang inisin si Brianna kaya siya sumama, siguro mababawasan ang pagtingin nito sa kanya. Sabihin kaya niya? Dahil sa totoo lang, alam ni Ella na malabong magkagusto siya sa binata. Hindi si Mark ang unang lalaking nanligaw sa kanya at wala kahit isa sa mga iyon ang nakapukaw sa interes ni Ella. Ni simpleng pagbilis nga ng tibok ng puso wala siyang reaksiyon sa mga ito. Alam niya na may mali sa kanya. At ayaw niyang idamay si Mark sa problema niya sa sarili. Mabuti itong tao. Sayang lang ang pagod nito sa kanya. Ibubuka pa lamang ni Ella ang bibig upang sabihin ang mga iyon nang tila makatunog si Mark. Itinaas nito ang mga kamay upang pigilan siya. "Hep. Huwag. Please?" Napabuntong-hininga si Ella at marahang tumango. Muling ngumiti si Mark at nagsimulang magkuwento tungkol sa kung ano-ano. Halos hindi rumehistro sa kanya ang mga sinasabi ng binata. Pero tumango-tango siya na parang naintindihan niya ang mga iyon. Pagkatapos nilang kumain ay inihatid pa siya ni Mark sa entrance ng departamento nila. Ngumiti ito at nagpaalam. Sa halip na pumasok agad sa loob hinintay ni Ella na makapasok si Mark sa sarili nitong departamento. May ilang sandali pa siyang nakatayo sa may pinto nila nang mapasinghap, may biglang tumulak sa kanya. Paglingon ay nakita niya sina Brianna at Annie. Bakas ang inis sa mukha ng mga ito, lalo na si Brianna. "Huwag mong paglaruan si Mark. Hindi mo naman siya mahal, hindi ba? Huwag mo siyang pagmukhaing tanga," sikmat 18
ni Brianna sa kanya. "Hindi ko siya pinaglalaruan," sagot ni Ella. "Pinapabayaan mo siyang ligawan ka kahit wala ka namang balak suklian ang kanyang nararamdaman. Ganoon na rin iyon. Pinaglalaruan mo siya." Napabuga siya ng hangin at dumeretso ng tayo. "Bakit ba sa akin ka nagagalit? Hindi naman ako ang humahabol kay Mark. Kung mahal mo siya edi kunin mo ang pagmamahal niya." Tumiim ang mga labi ni Brianna at parang gusto siyang sampalin. "Napaka-indifferent mo kasi kaya hindi mo alam kung ano ang nararamdaman ni Brianna. Hindi siya tulad mong walang emosyon," inis na sabi naman ni Annie. Hindi siya nakapagsalita. Sinamantala iyon ni Brianna. Naniningkit ang mga matang tiningnan siya nito. "Hindi ka kasi marunong magmahal kaya hindi mo alam na hindi ganoon kasimple ang sinasabi mo. Huwag kang magbigay ng opinyon tungkol sa isang bagay na wala ka namang alam." Iyon lang at nag-walkout ang dalawa. Naiwan si Ella na nakatayo sa hallway. Hindi nakahuma. Hanggang makauwi siya kinagabihan sa apartment ay parang nag e-echo pa rin sa isip niya ang mga sinabi nina Brianna at Annie. Pabagsak na humiga sa kama si Ella at tumitig sa kisame. Wala kang emosyon... Hindi ka marunog magmahal... Hindi iyon totoo. She had been in love with someone before. She loved him so much that she could have died for him. May gumitaw na mukha sa kanyang isip. Isang nakangiting mukha. At ang puso niya ay nagsimulang sumikip. Pumikit si Ella. 19
Ang nakangiting mukha na iyon ay napalitan ng ibang imahe. Mas malabo. Sinamahan iyon nang nakabibinging buhos ng ulan. May malakas na lagaslas ng tubig. May sigaw na tila galing sa malayo, isang tinig na matagal na panahon na niyang hindi naririnig nang personal. Ella! Napadilat si Ella at marahas na bumangon. Napakabilis ng tibok ng puso niya. Nakakabingi. Inilapat niya ang nakakuyom na kamao sa kanyang dibdib. Naramdaman niya ang pag-iinit ng mga mata. Marahas siyang umiling upang hamigin ang sarili. Pagkatapos ay wala sa loob na napasulyap siya sa kanyang bedside table. Naroroon pa rin ang alarm clock. Ang mga kamay niyon ay nakaturo pa rin sa oras na nabungaran niya kaninang umaga. At napagtanto ni Ella na kung may orasan sa loob ng kanyang pagkatao ay siguradong katulad iyon ng kanyang alarm clock. Nakahinto. 20
Chapter Two Homecoming N AKATITIG pa rin sa kisame si Ella, gising na gising ang diwa, nang tumunog ang telepono sa apartment niya. Napakurap siya at hinayaang tumunog muna iyon nang matagal bago bumangon. Sa countertop sa may kusina nakalagay ang landline phone niya kaya kinailangan pa niyang lumabas ng kuwarto para masagot iyon. "Semana Santa na naman. Baka naman gusto mo ng umuwi ngayong taon dito sa atin, Ella?" Napangiwi siya at bahagyang inilayo ang telepono sa kanyang tainga dahil halos mabingi siya sa malakas na boses ng kanyang ina. Bakit ba hindi niya naisip na ito lang ang posibleng tumawag sa kanya nang alanganing oras? "Ella? Naririnig mo ba ako?" Muling nilapit ni Ella ang telepono sa kanyang tainga at sumandal sa pader. "Opo, `Nay." "Ano nga? Uuwi ka na ba?" 21
Sa totoo lang ayaw niyang umuwi sa kanilang probinsya. Katunayan mula nang mag-kolehiyo siya sa Maynila ay hindi na siya umuwi pa roon. Palaging ang mga magulang niya ang dumadalaw sa kanya sa boarding house noong nag-aaral pa siya at ngayon sa nirerentahan niyang apartment mula nang magtrabaho siya. Ayaw niyang balikan ang lugar na kanyang kinalakhan. Natatakot siya sa mga alaalang maaaring mapukaw sa kaibuturan ng isip at puso niya kapag bumalik siya roon. Malanghap pa nga lang ni Ella ang ulan para nang may lumalamutak sa puso niya. Ang bumalik pa kaya sa probinsya nila? "`Nay, may plano kasi ako kaya hindi ako makakauwi." "At ano'ng plano ang sinasabi mo? Sino ang kasama mo, aber? Mula pa noon, sa tuwing dumadalaw kami ng tatay mo sa iyo wala kaming nakita ni isang kaibigan mo. Wala ka ring naikukuwento. Kaya hindi ako naniniwalang may plano ka. Pinagloloko mo na naman akong bata ka, ano? Basta umuwi ka. Kapag hindi ka umuwi kalimutan mo ng may mga magulang ka rito. Hmp!" Napakagat-labi si Ella at napapikit. "Nanay naman." "Hindi ako madadaan sa tono mong iyan, Ella. Aba'y kahit ang mga kababata mo rito sa atin palagi kang hinahanap at tinatanong kung kailan ka babalik dito. Pati mga teacher mo noong high school ka kinukumusta ka sa akin. Umuwi ka na at ipakita mo ang mukha mo sa kanila." Napabuntong-hininga si Ella dahil sa pinalidad sa tono ng kanyang ina. Mula noon maluwag sa kanya ang mga magulang niya. Palibhasa nag-iisa siyang anak at hindi naman daw matigas ang kanyang ulo noong kabataan niya. Subalit kapag ginagamit na ng nanay niya ang tonong iyon alam nilang pareho na hindi siya 22
makakatanggi. Kapag ginawa niya iyon mag-aaway na talaga sila. Kaya sa huli, sa kabila ng nagbabadyang pag-alpas ng emosyong agad niyang nirendahan at ibinalik sa pinakatagong bahagi ng sarili niya, ay napatango si Ella kahit hindi naman siya nakikita ng ina. "Sige na nga. Uuwi ako," pasukong sabi niya. "Mabuti kung ganoon. Ah, magdala ka ng pasalubong, ha? At oo nga pala, sa bahay gaganapin ang pabasa sa lugar natin sa taong ito kaya asahan mo na maraming taong darating sa bahay natin." Umawang ang mga labi ni Ella. "Hindi mo iyan sinabi sa akin kanina," reklamo niya. Maliit lamang ang barangay nila kaya mula pa noong bata si Ella kapag Semana Santa sa iisang bahay lang ginagawa ang pabasa na dinadaluhan ng buong barangay. Taon-taon nag-iiba ang bahay na pinagdarausan ng padasal. Mukhang sila ang nakatoka para sa taong iyon. "Sinabi ko man o hindi uuwi ka pa rin naman. O siya sige na, gusto ko lang marinig ang boses mo. Ang tatay mo kasi natutulog na. Tatabihan ko na. Tumawag ka kapag pauwi ka na, ha?" Napahawak si Ella sa sentido niya. "Opo. Good night po." "Good night." Iyon lang at pinutol na ng kanyang ina ang tawag. Napabuga ng hangin na ibinaba niya ang telepono at saglit na napatitig sa tahimik niyang apartment. Tama ang nanay niya. Wala siyang plano para sa Holy Week. Ang balak lang ni Ella ay magkulong sa kanyang apartment hanggang pasukan na ulit sa opisina. Palagi na lang ba siyang magkukulong sa apartment niya 23
tuwing walang pasok? Naalala bigla ni Ella ang humintong orasan sa kanyang silid. Magiging ganoon lang ba siya habang-buhay? Napahugot siya nang malalim na paghinga at marahang napailing. Parang hindi yata niya kakayanin iyon. Marahil makakatulong sa kanya ang pagbalik sa probinsya. Marahil kapag hinarap niya ang nakaraan may mababago sa buhay niya. Baka magkaroon siya ng motivation na gusto ng boss niyang magkaroon siya. Baka magkaroon na siya ng pakialam at hindi na maging indifferent. Baka magkaroon siya ng emosyon na sabi ng mga katrabaho niya wala siya. Baka matutuhan din niyang magmahal muli. 24
II TATLONG oras ang biyahe mula sa Maynila patungo sa bayang kinalakhan ni Ella kung walang traffic. Pinagmasdan ni Ella kung paanong unti-unting naging mapuno at mabundok ang magkabilang gilid ng daan hanggang marating ng sinasakyan niyang bus ang sentro ng kanilang bayan. Mula sa terminal ng bus ay kinailangan pa niyang sumakay ng jeep patungo sa mismong barangay nila na pinakadulong barangay sa bayan nila. Ala-una nang hapon ng Huwebes Santo umalis ng Maynila si Ella. Dumating siya nang mag-aalas-singko dahil traffic sa SLEX sa dami ng gustong umuwi ng probinsya. Nang bumaba siya ng jeep, ilang bloke ang layo sa bahay nila, ay kailangan pa niyang maglakad. Sandaling ibinaba ni Ella ang travelling bag at iginala ang tingin sa paligid. Kanina habang nasa Bayan siya - ang tawag nila sa sentro ng bayan - nakita niyang ibang-iba na iyon, naging progresibo na ang Bayan. Nagkaroon ng malalaking establisiyemento na dati ay wala. Ang dating hilera lamang ng mga nagtitinda na parang talipapa ngayon may nakatayo ng malaking commercial wet and dry market. Ang mga daan ay sementado na rin. Katulad din ng daan sa barangay nila. Ang kaibahan nga lang wala pa ring malalaking establisimyento sa barangay nila. Ang mga bahay ay simpleng bungalow pa rin. Sa magkabilang gilid ng kalsada ay ang malawak na taniman ng palay at mais. Sa magkabilang dulo nang malawak na mga taniman ay nagtataasang mga kabundukan. Kahit sementado ay maalikabok pa rin ang daan. At sa gilid ng kalsada naroroon pa rin ang mga ligaw na bulaklak 25
at damong noong bata pa sina Ella ay hinihipan pa nila dahil naniniwala silang matutupad ang kanilang kahilingan kapag hindi bumagsak ang tila bulak na mga talulot ng bulaklak. Sa sobrang pagkahumaling niya sa ligaw na bulaklak na iyon nagtiyaga pa siyang hanapin sa mga libro sa library kung ano ang tawag doon. Sa isang libro tungkol sa mga halaman ay nabigyan niya ng pangalan ang noon ay tinatawag lang niyang wishing flower. Dandelion. Iyon ang pangalan ng bulaklak na nakakatupad diumano ng mga kahilingan. Subalit dumating sa puntong hindi na naniwala si Ella sa sabi-sabing nakakatupad iyon ng kahilingan. Ilang bulaklak na ba ang hinipan niya at na iisa lamang an hiling niya? Naubos na yata niya lahat ng Dandelion sa bawat gilid ng daan noong bata pa siya hindi pa rin natupad ang kanyang kahilingan. Inalis niya ang tingin sa mga ligaw na bulaklak at iginala ang mga mata sa paligid. Nakukulayan na ang buong barangay nila nang papalubog na araw. Huminga nang malalim si Ella, naamoy niya ang mga pananim at alimuom. Pinag-igi niya ang pakikinig at nahagip ng tainga niya ang huni ng mga kuliglig. Napuno ng kakaibang emosyon ang kanyang dibdib habang ninanamnam ang dapit-hapon sa probinsya. Nostalgia at kudlit ng kalungkutan. Ipinilig ni Ella ang ulo at muling binuhat ang traveling bag niya. Pinukol niya nang huling sulyap ang papalubog na araw bago siya nagsimulang maglakad patungo sa direksiyon ng bahay nila. 26
I M E A C K I N B T 27
III MAINGAY sa loob ng bahay nina Ella nang makarating siya. Ilang sandali tuloy na nakatayo lamang siya sa tapat ng mababang gate nila at nakatitig lamang sa nakabukas na pinto at mga bintana sa bahay nila. Kitang-kita ni Ella ang napakaraming kapitbahay na nasa loob ng kanilang bahay. Kasalukuyang ginaganap ang pabasa na kung tama siya nang pagkakatanda nagsisimula noong Miyerkules Santo. Nagdalawang-isip tuloy siyang pumasok at istorbuhin ang mga nagdadasal. "Ella? Ikaw na ba iyan?" Napalingon siya sa gawing kaliwa niya. Natigilan siya nang makita ang babaeng may karga-kargang bata na hula niya ay anak nito. Nanlalaki ang mga mata ng babae at nakangiti habang nakatingin sa kanya. Halatang natutuwa ito. Pinakatitigan ni Ella ang mukha nito. Pamilyar sa kanya ang mukha ng kaharap subalit hindi mahalukay ni Ella sa kanyang alaala ang pangalan nito. Mukhang napansin ng babae ang reaksiyon ni Ella dahil bigla itong tumawa na tila nahiya. Inayos ng babae ang pagkakakarga sa bata. "Ano ka ba? Ako ito si Maricel. Lampas sampung taon ka na kasing hindi nakakauwi rito. Nakalimutan mo na ang mukha ng matalik mong kaibigan noong second year high school tayo?" "Ah!" Noon naalala ni Ella si Maricel. Magkaklase na sila mula noong kindergarten hanggang sa makatapos sila ng high school. Si Maricel ang palaging kasama ni Ella sa lahat ng bagay at sabihan niya ng mga sekreto at kung ano-ano pa. Nagkalayo lang sila ng loob noong naging third year high school sila. At alam niyang siya ang may kasalanan niyon. Napalayo kasi ang kanyang 28
loob sa lahat ng kaklase niya pagsapit nila ng third year hanggang makapagtapos ng high school. Tipid na ngumiti si Ella at humakbang palapit kay Maricel. "Maricel! Pasensya na hindi kita nakilala agad." Tumawa si Maricel. "Ikaw din ibang-iba na ang itsura mo. Pero alam ko agad na ikaw si Ella dahil mukha ka na talagang Manileña. Ang ganda-ganda mo!" Muli ay ngiti ang naging sagot doon ni Ella at tumingin sa batang karga ni Maricel. "Iyan na ba ang anak mo?" bati niya rito at nilaro ang kamay ng batang karga ng kaibigan. Nahihiya itong tumawa. "Pangatlo ko na ito. Napangasawa ko si Warren. Natatandaan mo ba siya? Palagi kong kaaway noong high school ang mokong na iyon." Ngayong nagkukuwento si Maricel ay unti-unti na ngang bumabalik kay Ella ang mga alaala ng mukha ng napangasawa nito. Si Warren ay ang dating patpating batang lalaki na malakas mang-asar. Kaibigan din niya si Warren noong mga bata pa sila. "Natatandaan kong galit na galit ka kay Warren noong mga bata pa tayo." Ngumisi si Maricel. "Oo nga. Ewan ko ba. Nagkita lang kami sa Bayan ilang taon pagkatapos natin magtapos ng high school at nakita ko na nag-iba siya. Naging mature. May trabaho na siya sa karatig-bayan noon kasi katulad ko hindi rin siya tumuloy sa kolehiyo. Nagkaligawan kami. Inamin niya sa akin na may gusto siya sa akin noong high school tayo. Hindi lang daw alam ni Warren kung paano ipapakita kaya dinadaan sa pang-aalaska. 'Ayun nasilo ako ng mokong. Teka, nasa likod-bahay niyo si Warren. Nandoon din iyong iba nating kaklase noong high school. Pinagkalat kasi ng nanay mo na uuwi ka ngayon kaya napagdesisyunan naming 29
magpunta rito. Reunion ba." Bahagyang naging ngiwi ang ngiti ni Ella. Ang nanay talaga niya. Pinagkalat pa sa buong barangay ang kanyang pagdating. Magkasabay na sila ni Maricel na pumasok sa loob bahay. Agad na nakita si Ella ng nanay at tatay niya at sa kabila nang nagdadasal masayang tumili ang kanyang nanay at niyakap siya nang mahigpit. "`Nay, huwag kang maingay may nagdadasal," reklamo ni Ella sa kabila nang kakapusan ng paghinga sa higpit ng yakap nito. "Masaya lang ang nanay mo na umuwi ka na rin sa wakas, Ella," nakangiti namang sabi ng kanyang tatay. Pinakawalan siya ng kanyang ina at ang tatay naman niya ang yumakap sa kanya. Nasubsob si Ella sa dibdib ng ama, binalot siya ng pamilyar na amoy nito. Amoy palay. May bigasan at kiskisan sila ng palay kaya palaging ganoon ang amoy ng kanyang tatay noon pa mang nasa kolehiyo siya. It smelled like home. Bigla may bumara sa lalamunan niya kaya kumalas na siya sa kanyang tatay at ngumiti. Kapag kasi nagtagal pa siya sa mga bisig nito baka maiyak na siya nang tuluyan. "Dalasan mo naman kasi ang pagbisita sa amin ng nanay mo. Nagkaka-edad na kami para magpaluwas-luwas sa Maynila." Nakonsiyensiya naman si Ella. Tama ito, hindi na niya dapat inaabala pa ang mga magulang para lumuwas nang ilang oras para magkita silang tatlo. Dahil lang naduduwag siyang harapin ang mga alaalang kanyang naiwan sa lugar na iyon pinahirapan niya ang mga magulang. Nagbaba ng tingin si Ella. "Sorry po." At kahit palagi niyang linya iyon tuwing pinapatawag siya ng kanyang boss, sa 30
pagkakataong iyon galing sa kanyang puso ang paghingi ng tawad. Ngumiti ang kanyang mga magulang at bahagya siyang itinulak patungo sa direksiyon ng likod-bahay nila habang ang tatay niya binuhat ang traveling bag niya. "Puntahan mo ang mga kaibigan mo sa likod. Kumakain sila doon at hinihintay ka." Napasulyap si Ella kay Maricel na nauna na sa kanya at nakangiti. Hindi na nito bitbit ang anak nito. Karga na ang bata ng isang may-edad na babae na sa pagkakatanda ni Ella nanay ni Maricel. "Halika na, Ella." Huminga nang malalim si Ella at naglakad kasunod ni Maricel. May isang dosenang magkakahalong lalaki at babae ang nasa likod-bahay nila. Masaya siyang binati ng mga ito. Sa tagal na hindi niya nakikita ang mga ito halos hindi na niya makilala ang mga dati niyang kaklase. Subalit nang magsimulang mag-usap ang mga ito tungkol sa panahong nag-aaral pa sila ay unti-unti nang naalala ni Ella ang lahat. Ganoon pala talaga kapag lampas isang dekada mo ng hindi nakita ang isang tao. Kahit anong gawin mo lalabo at lalabo ang mukha nito sa iyong alaala. Isa pa kahit maalala mo ang mukha ng isang tao nag-iiba naman ang hitsura niyon sa paglipas ng mahabang panahon na parang ibang tao na iyon at hindi na ang dating kilala mo. Kaya ba pakiramdam na lang ang malinaw na natatandaan niya sa pangyayaring iyon at ang iba ay malabo na? Kapag ba lumipas pa ang isang dekada tuluyan na bang mawawala sa alaala niya ang lahat? Na magiging tila tinik na lang sa lalamunan o kati sa balat na hindi niya malaman kung paano aalisin o kakamutin ang lahat? 31
"Natatandaan ninyo noong pumunta tayo sa sementeryo nang gabi at nagtakutan. May umiyak no'n, eh," tawa ni Aljon na class president nila noon. Nabalik sa mga ito ang atensiyon ni Ella. Kanina pa nagbabalik-tanaw ang mga ito habang siya lumilipad sa kung saan ang diwa. Mabuti na lang mukhang walang nakapansin. "Si Jenny iyon. Takot siya sa multo pero nagpumilit siyang sumama," natatawa ring sabi ni Warren. "Ah! May gusto kasi siya no'n kay Ken. Sumama siya kasi sumama si Ke - " biglang napahinto si Maricel sa pagsasalita. Nanlalaki ang mga matang tinakpan nito ng kamay ang bibig at napatingin kay Ella. Natahimik din ang lahat. Hindi niya alam kung ano ang magiging reaksiyon niya. Ang alam lang niya parang may sumaksak sa kanyang dibdib sa pagbanggit ni Maricel sa pangalang iyon. Mukhang kahit ang mga dati nilang kaklase hindi alam kung ano ang magiging reaksiyon. Nagbaba ng tingin ang mga ito, mukhang mga nailang. Tila ba may naalala base sa ekspresyon ng mga mukha ng mga ito. Nang sandaling iyon alam ni Ella na iisa lamang ang nasa isip ng kanyang mga kaibigan. Ang araw na nagpaalam sila kay Ken. Tumikhim si Aljon. "Naku, baka pagod sa biyahe itong si Ella, pagpahingahin muna natin. Bumalik na lang tayo bukas ng gabi." "Oo nga," sang-ayon ni Warren. Bumaling pa ito kay Ella at ngumiti. "Magpahinga ka na muna, Ella." Kumurap si Ella at nang magsimulang tumayo ang mga dati niyang kaklase, tumayo na rin siya. Alam niyang mas magandang gawin ay pigilang umalis ang mga ito. Subalit sa totoo 32
lang bigla ay gustong mapag-isa ni Ella. Parang gusto niyang magtago sa kanyang silid at ibalik muli ang selyo na itinakip niya sa kanyang mga alaalang pinukaw ng mga ito. "Sige. Bukas na lang," sabi ni Ella sa mga ito. Sa loob ng bahay nila dumaan ang mga dating kaklase ni Ella para makapagpaalam din daw sa mga magulang niya. Nagpahuli si Maricel. Lumapit ito sa kanya. Nakangiwi ang kaibigan ni Ella at may kislap ng pagsisisi sa mga mata nang bumulong, "Sorry." Bahagya siyang umiling at tinapik sa braso si Maricel. "Wala namang dahilan para humingi ka ng tawad." "Pero - " "Okay lang talaga, Maricel. Pangako." Ilang sandaling pinakatitigan siya ni Maricel bago alanganing tumango at sumunod na sa iba pa nilang dating kaklase. Humugot nang malalim na paghinga si Ella at saka naglakad din papasok sa kanilang bahay. Naharang ulit siya ng kanyang tatay nang akmang papunta na siya sa kuwarto. Inakbayan siya nito at hinatak patungo sa kusina kung saan may mga bagong dating na kapitbahay. Katulad ni Maricel at ng mga kaklase niya noong high school masaya siyang binati ng mga kapitbahay nila. "Ang laki ng iginanda ng anak ko, ano? Maganda ang trabaho nito sa Maynila. Tama ang sabi ng mga guro niya noong bata pa siya na malayo ang mararating niya," pagyayabang ng kanyang tatay. Kinutkot na naman ng konsiyensiya ang dibdib ni Ella nang makita ang proud na ngiti ng kanyang ama at ang humahangang tingin ng mga kapitbahay nila. Akala ng mga ito 33
dahil sa Maynila siya nagtatrabaho matagumpay na siya. Kung alam lang ng mga ito na sa loob ng anim na taon ni hindi na-promote si Ella sa trabaho kahit isang beses lang. Na hindi siya outstanding employee at nakikisabay lang sa agos basta makasuweldo lang at may panggastos sa araw-araw. Na walang motibasyon si Ella na may marating. Ilang sandali pang napilitang makihalubilo si Ella bago niya nagawang makatakas at makapasok sa kanyang kuwarto. Wala ng kagamit-gamit doon. Ang mga posters at kung ano-ano pang dating nakadikit sa mga pader ay matagal ng wala. Ang naiwan na lang ay ang bakas ng mga iyon sa kupas na kulay ng pader. Ang tanging nasa silid na lamang niya ay ang kama na mukhang bagong palit ng sapin, punda ng unan at kumot. Matagal na niyang iniligpit ang mga gamit niya doon. Nakakahon at nakatago sa loob ng kanyang aparador. Sa loob ng maraming taon sinabi ni Ella sa sarili na hindi na niya natatandaan ang mga nangyari matagal na panahon na ang nakararaan. Ngunit ang totoo hindi sa nakalimutan niya iyon. Hindi lamang iyon pinapansin ni Ella, itinago sa pinakadulong bahagi ng isip at puso niya na gaya ng kanyang ginawa sa mga gamit na kanyang ikinahon at itinago sa aparador. Dahil alam niyang iyon lamang ang tanging paraan para magpatuloy siya sa buhay na hindi nagbe-breakdown. Minsan nga lang nakakaalpas iyon, nagpapakita sa kanya sa panaginip, nagpaparamdam tuwing umuulan. Pinapaalala sa kanya na ang mga nangyari noon ay hindi na mababago kailanman kahit anong pagtakas ang gawin niya. Lumapit si Ella sa kanyang kama at humiga. Tumitig siya sa kisame. Naririnig niya hanggang doon ang ingay ng mga 34
kapitbahay nila na nasa kusina. Sa direksiyon naman ng sala ang mga nagdadasal. Bilib na bilib ang mga kabarangay ni Ella sa kanya. Hindi alam ng mga itong matagal nang tumigil sa pagtakbo ang oras para sa kanya. Pumikit siya, itinakip ang braso sa kanyang mga mata at mapait na ngumiti. Dati akala niya nakikisabay lang siya sa agos. Ngayon napagtatanto ni Ella na hindi ganoon ang kaso. Nang makita niya ang masaya at kontentong ekspresyon sa mukha ng mga dati niyang kaklase kahit pa napakasimple ng buhay ng mga ito roon na-realize ni Ella napag-iiwanan na pala siya. "Ken, kapag nakita mo kung ano ang naging takbo ng buhay ko, madidismaya ka sa akin," usal ni Ella na pagak pang natawa. Ah, how pathetic her life turned out to be. Kung hindi pa siya nakauwi hindi pa siguro niya maaamin iyon sa kanyang sarili. 35
Chapter Thre e River of Time K ATAHIMIKAN ang sumalubong kay Ella nang magising siya kinabukasan. Katahimikan at amoy ng ginigisa. Nagluluto ang nanay niya. Bago pa niya imulat ang mga mata ay malalim na niyang nilanghap ang pamilyar na amoy na iyon. Mula nang mag-isa siyang manirahan sa Maynila mabibilang lamang ni Ella sa mga daliri niya kung ilang beses siyang nagluto para sa sarili. The smell of her mother's cooking brought comfort to her. Para siyang idinuduyan pabalik sa panahon na bata pa siya at ang pamilyar na amoy ng niluluto ng nanay niya ang sa tuwina ay pumupuno sa buong bahay nila tuwing umaga. Ilang minuto pa ang lumipas bago nagawang bumangon ni Ella sa kama. Pagkatapos niyang magtungo sa banyo upang maghilamos at magsepilyo naglakad siya patungo sa direksiyon ng kusina. Wala ng katao-tao sa kanilang bahay maliban sa nanay niya na naabutan niyang nakaharap sa kalan. Napalingon ito nang tila maramdaman ang presensya 36
niya at ngumiti. "Gising ka na pala. Halika rito at magkape ka na habang hindi ko pa tapos lutuin ito." Lumapit si Ella sa lamesa subalit hindi umupo. "Nasaan na ang mga tao?" "Tapos na ang padasal kaya nagsipag-uwian muna sila. Mamayang hapon naman may prusisyon na magsisimula sa simbahan. Nandoon ang tatay mo para tumulong." Marahang tumango si Ella at wala sa loob na napatingin sa nakabukas na bintana sa kusina. Natatanaw niya ang kakahuyan hindi kalayuan sa kanila. Mukhang sa kabila nang paglipas ng panahon hindi pa rin nawala ang kakahuyang iyon. Nasa kabilang panig niyon ang building nila noong high school kaya noong mga teenager pa sina Ella palaging doon sila nagtutungo upang maglaro. May isang bahagi pa nga roon na palaging tambayan nina Ella dati. At naroon din ang - "Bakit hindi ka maupo, Ella?" Napatingin si Ella sa kanyang ina. Pagkuwa'y kinagat niya ang ibabang labi at muling napasulyap sa kakahuyan. Para siyang tinatawag ng kakahuyan na hindi niya maintindihan. Bakit parang gusto niyang magpunta roon? Kahit pa iyon ang isa sa pinaka- iniiwasan niyang puntahan sa lugar nila? "Ella? Hoy, ano'ng nangyayari sa iyong bata ka?" Huminga nang malalim si Ella bago bumaling sa kanyang ina. "Maglalakad-lakad muna ako, `Nay, habang nagluluto ka pa. Babalik din ako agad." Halatang nagulat ang kanyang nanay. "Saan ka pupunta?" Kumilos na siya papunta sa nakabukas na pinto sa gilid ng kusina nila. Mas madali makarating sa kakahuyan mula sa likod ng bahay nila kaysa kung sa harap siya lalabas. "Diyan lang." 37
"Naku, bata ka. Huwag kang lalayo. Biyernes Santo ngayon. Patay ang Diyos. Maraming nangyayaring kababalaghan kapag ganitong araw. Matagal kang nawala rito baka kung ano'ng mangyari sa iyo," nag-aalalang sabi ng nanay niya. "Hindi iyan totoo, `Nay. Basta babalik din ako agad." Iyon lang at lumabas na si Ella. Napailing siya. Ang nanay talaga niya, hindi pa rin naalis ang maling paniniwalang iyon. Akala ng mga tao sa lugar nila na kapag Biyernes Santo ay patay daw ang Diyos. Sa totoo lang noong bata pa si Ella naniniwala rin siya roon. Nang magkolehiyo siya nalaman niya na ang Semana Santa ay isa lamang pag-alala sa paghihirap ni Kristo at hindi ibig sabihin niyon na patay talaga ang Diyos kapag Biyernes Santo. Lalong hindi totoo ang mga kababalaghang sinasabi ng kanyang nanay. Naglakad si Ella patungo sa kakahuyan. Iginala niya ang paningin sa paligid at muli binalot siya ng nostalgia. Mas kakaunti na lamang ang mga puno roon ngayon subalit nagtataasan pa rin ang mga iyon katulad noong bata pa siya. Tumingala siya at nakita niya na kakaunti lamang ang sumisilip na liwanag ng araw mula sa magkakadikit na mga dahon ng puno. Nang humakbang si Ella paharap habang nakatingala tumama ang nakatakas na liwanag sa mukha niya. Naningkit ang mga mata ni Ella at itinakip ang nakabukang palad sa mukha subalit hindi kumilos upang lumayo sa mainit na liwanag na iyon. When was the last time she bathed in the morning sunlight? Ang tagal na. Gustong-gusto ni Ella ang pakiramdam ng mabining init ng araw nang umagang yon sa balat niya noon. Subalit kasama iyon sa tinalikuran niya nang magdesisyon siyang iwan ang kanilang lugar. Humangin nang malakas at ibinalik ni Ella ang tingin sa 38
kanyang harapan. Dala ng hangin na iyon ang amoy ng palayan at nang nagbabadyang ulan. Niyakap niya ang sarili at nagpatuloy sa paglalakad. At nang mapalapit siya sa direksiyon na malapit sa high school building kung saan siya pumapasok dati ay huminto siya. Nagdalawang-isip si Ella kung tutuloy ba o hindi. Naduwag siya. Kaya tumalikod siya at akmang babalik na sa direksiyon ng bahay nila nang may marinig siyang kakaiba. Malakas na lagaslas ng tubig. Umaagos na ilog. Nanlaki ang mga mata ni Ella at marahas na napalingon. Bakit kanina hindi naman niya narinig ang lagaslas ng tubig sa direksyong iyon? Tumahip ang dibdib niya at tila may sariling isip ang kanyang mga paa na nagsimulang maglakad palapit sa pinagmumulan ng tunog na iyon. Palakas nang palakas ang tunog ng lagaslas ng tubig at pabilis din nang pabilis ang tibok ng kanyang puso. May bumara sa lalamunan niya at nag-init ang mga mata niya. Hanggang halos tumakbo na si Ella makarating lamang doon. Huminga siya nang malalim ng sa isa pang hakbang ay nakawala na siya sa mga puno sa kakahuyan. Narating niya ang malaki at may kalalimang ilog na alam niyang naroon. Subalit iba ang natunghayan ni Ella. Nanlaki ang mga mata niya sa pagkabigla sa nakita niya sa harapan niya. Biglang nawala ang tunog ng lagaslas ng tubig. Ang tanging naroon na lamang ay tuyong lupa at malalaking bato na ilang metrong mas malalim kaysa sa lupang inaapakan ni Ella. The only remains of what used to be a clean and huge river. Kung ganoon ano ang naririnig niyang lagaslas ng tubig kanina kung tuyot na ang ilog na ito? Guni-guni lang ba niya iyon? Napakurap si Ella at iginala ang tingin sa paligid. Noong 39
bata pa siya ang ilog na iyon ang ipinagmamalaki sa lugar nila. Ang tubig na lumalagaslas doon ay galing pa sa kabundukan. Malinis at malamig ang tubig niyon kaya masarap paliguan. Kapag tag-araw ay kalmado ang tubig sa ilog. Subalit mapanganib kapag umuulan dahil biglang tumataas ang tubig at nagiging marahas ang agos. Nasa huling taon sa high school si Ella nauso ang illegal logging sa kabilang bahagi ng bundok. Unti-unting naapektuhan maging ang ilog na ayon sa mga matatanda sa kanila ay pinangangalagaan ng mga kakaibang nilalang noong unang panahon. Hindi na siya napapad sa ilog na iyon mula nang mag- high school siya at naririnig lang niya ang usapan ng mga matatanda na pumapangit na raw ang ilog. Ngayon habang nakatingin si Ella sa tuyong ilog ay hindi niya alam kung ano ang mararamdaman. She used to think this river was invincible and cruel. Ngayon nakakaawa na iyong tingnan. Na para bang sinipsip ang lahat ng buhay at mahika roon. Naglakad siya palapit pa sa gilid ng tuyong ilog na may mga tumutubong dandelion. May naramdaman siyang pait. Yumuko siya upang pumitas ng isa. Pagkatapos ay umupo siya na ang suporta lamang ng katawan ay ang mga paa niya. Pinakatitigan ni Ella ang ilog. May kinuha ka sa akin noon. Pero ngayong tinitingnan kita hindi ko magawang matuwa na naging ganyan na ang itsura mo. Nilaro ni Ella sa mga daliri niya ang bulaklak na hawak at sumulyap sa gawing kaliwa niya, partikular sa malaking puno na malapit sa ilog. Sumikip ang dibdib ni Ella nang makitang pati iyon katulad din ng ilog, tuyot na. Ang ganda-ganda niyon dati. May mabangong bulaklak pa nga iyon noon. Now it was just a shadow of what it used to be. 40
Katulad ng mga alaalang nabuo sa ilalim niyon. Anino na lang ng nakaraan. Inalis ni Ella ang tingin doon at itinutok ang mga mata sa bulaklak na hawak niya. Marahan niya iyong hinipan hanggang isa-isang lumipad ang mga talulot niyon paitaas. Sinundan ni Ella ng tingin ang mga bulaklak at sa unang pagkakataon matapos siyang nagdesisyon na hindi totoo ang sabi-sabi tungkol doon ay inusal niya ang isang kahilingan. Kung maibabalik ko lang ang panahon, nais kitang makita sa isa pang pagkakataon. Humangin at nayakap ni Ella ang sarili. Pagkatapos ay nakita niya nang ang mga talulot na sinabihan niya ng kahilingan niya ay bumagsak sa tuyong ilog. Mapait siyang napangiti at napailing. Ano pa ba ang kanyang inaasahan? Libong beses na yata siyang humiling niyon at hindi iyon natupad. Sabagay, alam naman niyang isa iyong imposibleng kahilingan. Ipinilig ni Ella ang ulo upang hamigin ang sarili saka kumilos upang tumayo. Noon muling umihip ang hangin, mas malakas kaysa kanina at may bitbit na alikabok. "Aray," nabulalas niya dahil may pumasok na dumi sa kanyang mga mata. Na-distract siya niyon at nawalan ng balanse sa pagtayo. Bago pa maidilat ni Ella ang mga mata naramdaman na niya na mahuhulog na siya sa tuyong ilog. Napasinghap siya at pilit iminulat ang mga mata subalit hindi niya magawa dahil sa puwing sa na iyon. Kaya hinawakan na lamang niya ang ulo upang protektahan ang sarili. At hinintay ang pagtama niya sa matigas na lupa at batuhan. Subalit hindi iyon nangyari. 41
II SA NATATARANTA niyang diwa ay muli niyang narinig ang tunog nang malakas na lagaslas ng tubig. Sobrang lakas na para bang nasa mismong harapan lamang niya ang tubig. Ano ba `yon? Bakit may tunog ng tubig? Lalong nagulat si Ella nang sa halip na sa matigas na lupa siya bumagsak naramdaman niyang bumagsak siya sa tubig. Sa labis na pagkagulat ay naibuka niya ang bibig at nakalunok pa siya ng tubig. Napaubo siya. Kinapos ng paghinga at para siyang nalulunod. Ella! Nangibabaw ang boses na iyon sa kanyang diwa. Na para bang naririnig talaga niya iyon ngayon. Nagsikip ang dibdib ni Ella. Hindi lamang dahil nakalunok siya ng tubig kung hindi dahil may binuhay na alaala ang nangyayari sa kanya ngayon. Hindi siya makahinga at hindi rin makalangoy upang makaahon sa tubig para sumagap ng hangin. Hanggang hindi na talaga niya kinaya at unti-unti na siyang nawalan ng malay. Sa aandap-andap niyang diwa naramdaman niya ang marahang paglubog ng kanyang katawan sa tubig. Pailalim nang pailalim. Ganoon ba talaga kalalim ang tubig kung saan siya nahulog? Hindi niya alam. Tuluyang nagdilim ang lahat para kay Ella. 42
III NAPAUNGOL si Ella. Pilit niyang iminulat ang mga mata. Nang sa wakas magawa niya iyon ay sandaling nalito siya kung ano ang nangyari sa kanya. Nang maalalang nahulog siya sa tubig ay tuluyan nang nagising ang kanyang diwa. Subalit noon naman niya napagtanto na wala naman siya sa ilalim ng tubig. Kanina pakiramdam ni Ella ay nakadapa siya ngayon nakatayo na siya. Subalit wala siyang naaapakang sahig o kung ano pa man. Para siyang... lumulutang. Nagpalinga-linga si Ella sa paligid ngunit wala siyang makitang kahit ano maliban sa nakakasilaw na liwanag kahit saan siya tumingin. Tiningnan niya ang sarili at kahit na sigurado siyang bumagsak siya sa tubig kanina hindi naman siya basa. At paano nagkaroon ng tubig ang tuyong ilog? Hinawakan niya ang kanyang ulo at pinakiramdaman ang sarili. Wala naman siyang bukol o kahit anong injury sa katawan niya. Kung ganoon ano ang nangyayari? Nasaan siya? It was as if she was floating in nothingness. Wala kahit anong bagay. Wala kahit anong tunog. Ni tila walang hangin. Humihinga pa ba siya? Hindi kaya... Parang nilalamutak ang sikmura ni Ella at naitakip ang mga kamay sa bibig niya. "P-patay na ba ako?" Kung maibabalik ko lang ang panahon, nais kitang makita sa isa pang pagkakataon. Nanlaki ang mga mata niya at napatingala nang marinig ang mga salitang iyon. It sounded like an incantation. Tila boses niya ang nagbitaw ng mga salitang iyon ngunit sigurado siyang 43
I M E A C K I N B T 44
hindi niya ibinuka ang mga labi. Ang alam lang niya, iyon ang hiniling niya sa kanyang isip kanina bago siya nahulog. Lalong tumindi ang liwanag sa paligid. Nakakasilaw. Itinakip ni Ella ang mga palad sa mukha niya dahil masakit iyon sa mga mata. Noon muling humangin. Ngunit sa pagkakataong iyon pakiramdam niya ay nakapalibot lamang sa katawan niya ang hanging iyon. Parang ipu-ipo. Para siyang tinatangay sa kung saan. Hanggang bigla parang nahuhulog si Ella. Iyong pakiramdam na para siyang nakasakay sa ferris wheel at pababa na iyon mula sa pinakaituktok. Iyong parang naiiwan ang kaluluwa niya sa itaas. O ang katawan ba niya ang naiwan at ang kaluluwa niya ang humiwalay at nahulog? Napasinghap si Ella nang unti-unting nawala ang pakiramdam na nahuhulog siya. Kahit nakapikit siya ay alam niyang unti-unting nawala ang nakakasilaw na liwanag. Maging ang hangin ay unti-unti na ring humina. Marahan niyang iminulat ang mga mata. Dahil nakayuko pa si Ella nakita niya ang eksaktong sandali na lumapat ang mga paa niya sa lupa. For a moment it rippled like the surface of water before it turned back to normal. Tuluyang nawala ang hangin at ang nakasisilaw na liwanag. Nang mag-angat ng tingin si Ella ay napagtanto niyang nasa isang pamilyar na kalsada siya. Lumingon siya sa kanyang likuran at nang makita ang pataas na daan nakumpirma niya ang hinala. Ito ang daang tinatahak nila patungo sa kanilang dating school. Subalit hindi ba nasa tuyong ilog lang siya kanina? Paano siya nakarating doon? May narinig si Ella na matinis na tawanan mula sa kabilang panig ng daan. Lumingon siya at nakita ang tatlong dalagita na masayang nagtatakbuhan palapit sa kanyang kinatatayuan. Suot 45
ng mga ito ang uniporme ng high school nila. Nangunguna ang dalagita na maiksi ang buhok at nakalingon sa dalawang humahabol kaya hindi makita ni Ella ang mukha nito. "Bilisan na natin!" tumatawa pang sabi ng babaeng iyon sa matinis na tinig. Pagkatapos bumaling paharap ang dalagita na maiksi ang buhok. Nakangiti. Kumikislap ang mga mata sa magkahalong sigla at kainosentehan. Nanlaki ang mga mata ni Ella. Sandali lang... parang kilala ko ang batang ito. Nagpatuloy sa pagtakbo ang mga dalagita subalit sa nauunang dalagita lamang nakatutok ang tingin ni Ella. Ilang pulgada na lamang ang layo ng dalagitang maiksi ang buhok sa kanya at nang magkasalisi sila tila nag-slow motion ang lahat kasabay nang pagbaha ng reyalisasiyon at rekognisiyon kay Ella. Kilala talaga niya ang dalagita. Bumalik sa normal ang takbo ng oras para kay Ella nang tuluyan siyang lampasan ng dalagita. Tumatahip ang dibdib at nanlalaki ang kanyang mga matang napasunod ng tingin sa batang babae. Alam niya na imposibleng nangyayari talaga ang mga sandaling iyon. Subalit kahit anong titig ang gawin niya sigurado siya na kilala niya kung sino ang dalagita. "Siya ay... ako." Pagkatapos muling nag-echo sa isip ni Ella ang mga salitang narinig niya kanina noong nasa lugar siya na puro liwanag lamang. Kung maibabalik ko lang ang panahon, nais kitang makita sa isa pang pagkakataon. Sumakit ang ulo ng dalaga at mariin siyang napapikit. Bigla para na naman siyang nahuhulog. Umikot ang paligid at 46
pakiramdam niya matutumba siya ano mang oras. Ngayon sigurado na siya na may nangyayari sa kaniyang kababalaghan. Para siyang pinaglalaruan ng kung anong makapangyarihang puwersa. Mahirap man paniwalaan ay alam na niya ang nangyayari sa kaniya. At nang mapagtanto iyon, nakaramdam si Ella ng kakaibang kapanatagan sa kanyang loob. Dahil kung iyon ang paraan upang makita niyang muli si Ken tatanggapin ni Ella ng maluwag sa loob ang nangyayari. Bumalik siya sa panahon. Eksaktong labindalawang taon ang nakararaan. 47
Chapter Four Flashback "E LLA, ano'ng nangyayari sa iyo? Masakit ba ang ulo mo?" "Ha?" Nagmulat ng mga mata si Ella at ang una niyang nakita ay ang mukha ng isa sa mga dalagitang nakasalubong niya kanina. Nag-aalala ang ekspresiyon sa mukha ng dalagita. Nagulat siya at bahagya pang napaatras. She felt disoriented. Pakiramdam ni Ella ay nagkaroon ng isang malaking blangko sa kanyang memorya at hindi niya alam kung paanong nasa harap niya bigla ang dalagita. Pakiramdam niya ay isa siyang DVD player na biglang nag-fastforward o kaya ay nag-skip. Kanina lang ay nakatayo siya sa gitna ng kalsada. Bakit ngayon nasa harap na niya ito? Bakit tila nakaupo na siya sa loob ng isang silid? At tila ba magkapantay lamang sila ng taas. "Okay ka lang? Kanina lang pinag-uusapan natin ang nakakatawang palabas sa telebisyon kagabi tapos bigla kang umaray na parang may masakit sa iyo," sabi ng dalagita na ngayon ay unti- 48
unti nang nagiging pamilyar kay Ella ang hitsura. Kumunot ang noo ni Ella. "Maricel?" alanganing tanong niya. Lalong bumakas ang pagtataka sa mukha ng dalagita. "Bakit?" Si Maricel nga?! Mas batang Maricel at nakasuot ng high school uniform nila noon. "May dinaramdam ba si Ella?" Lumampas ang tingin ni Ella kay Maricel patungo sa nagsalita. Nanlaki ang mga mata niya nang makita ang adviser nila na papasok sa pinto ng classroom. Natatandaan niya ang gurong iyon. Adviser nila noong second year high school sila. Kung ganoon talagang nasa loob ako ng classroom namin noon? Iginala ni Ella ang tingin sa paligid at nakita niyang nakatingin sa kanya ang mga estudyanteng naroon. Lahat nakaupo sa kani-kanyang desk chair. Lumingon siya sa kaliwa at nakita niyang nakaupo roon ang isang binatilyo na habang tinititigan ni Ella ay napapagtanto niyang si Aljon na mukhang nag-aalala ring nakatingin sa kanya. It was weird to see him this young. Kagabi lang ay nakita niya ito na twenty-six years old. Ganoon din si Maricel. "Namumutla ka. Tawa ka lang nang tawa kanina, ah," sabi pa nito. Ako? Tawa nang tawa? Noon naisipang ibaba ni Ella ang tingin sa sarili. At marahas na napatayo nang makitang naka-school uniform din siya at mas maliit ang mga kamay kaysa dati. Nanlalaki ang mga matang napahawak si Ella sa ulo at napagtanto na maiksi na ang kanyang buhok. "Ano'ng nangyayari sa akin?" bulalas ni Ella. 49
Naitakip niya ang kamay sa bibig dahil bigla napagtanto rin niyang pati boses niya ay iba. Hindi malaki ang kaibahan subalit alam niyang iba pa rin. Napasulyap si Ella sa bintana ng kanilang classroom at sa salamin niyon nakita niya ang repleksiyong nakatingin sa kanya ay walang iba kung hindi ang batang bersiyon ng kanyang sarili. Bumalik siya sa pagkabata?! Pero bakit ganoon, alam niya sa loob niya na matanda na siya. Natatandaan pa niya ang kanyang mga alaala noong twenty- six years old siya. Alam niyang kanina lang ay nasa tuyot na ilog siya at nahulog doon. Maging ang mga nangyari bago siya umuwi ng probinsya sa pangungulit ng nanay niya. Kumabog ang dibdib ni Ella. Kahit anong isip ang gawin niya ay hindi niya mahanapan ng lohika ang nangyayari sa kanya. Ang tanging sumasagi lang sa isip niya ay ang babala ng kaniyang ina kaninang umalis siya ng bahay. Maraming nangyayaring kababalaghan kapag ganitong araw. Iyon ba ang nangyayari ngayon sa kanya? Muling napatingin si Ella sa kanyang sarili. Kinapa ang dibdib niyang ngayon ay halos flat na pati ang mukha niyang mas bilugan kaysa nakasanayan. Mariin niyang kinurot ang sariling mga pisngi. "Aray." "Ella?" tila naguguluhang bulalas ni Maricel. Nararamdaman na rin ni Ella na gulat ding nakamaang sa kanya ang mga bata roon at ang guro ay napahinto sa bukana ng pinto. "Kung hindi maganda ang pakiramdam ni Ella samahan n'yo siya sa clinic. Dali na bago magsimula ang klase. May ipapakilala pa ako sa inyo," sabi ng guro. Natigilan si Ella at napasulyap sa likuran ng guro nila. 50
Sumikdo ang kanyang puso nang makita ang bulto ng isang batang lalaki. Hindi niya makita ang mukha nito subalit alam ni Ella kung sino ang kasama ng kanyang guro. Isa lang naman ang estudyanteng ipinakilala ng guro nila noon sa kanila. "Ella?" untag ng guro nila. Marahas na umiling si Ella. "O-okay lang po ako." Huminga siya nang malalim at marahang bumalik sa pagkakaupo. Mas makabubuti kung walang makakaalam sa nangyari sa kanya. Na ang totoo siya si Ella labindalawang taon sa hinaharap. Hindi rin naman maniniwala ang mga ito. Kung hindi nga lang siya ang nasa sitwasyong iyon at sabihin bigla ng kaklase niya sa kanya na galing ito sa hinaharap malamang hindi rin siya maniniwala. Kaya pilit na lamang kinalma ni Ella ang sarili. At nang tuluyang pumasok ang guro nila ay tuluyan nang natutok sa harapan ang buong atensiyon ni Ella. Partikular sa batang lalaking nakasunod dito. Kilalang-kilala niya ang binatilyong iyon. Ang maputing balat, ang makapal at tila kay lambot na buhok na nagkukulay- brown kapag nasisikatan ng araw. Ang matangos na ilong, ang mapupulang mga labi, ang aura na tila ba wala itong pakialam sa nangyayari sa paligid nito. Higit sa lahat ang mga matang magaganda man ay tila walang-buhay, may bahid ng pait at kakaibang misteryo na dapat wala sa mga mata ng isang labing apat na taong gulang. Bagay na dahilan kung bakit mukha itong mas matanda kaysa sa tunay na edad. Ken... Ken... Ken... Paulit-ulit na usal ng kanyang puso. Nag-init ang mga mata niya habang nakatitig dito sa labis na saya na makita itong muli. Nagkaroon ng ingay sa paligid, patunay na nakatutok na 51
rin ang tingin ng iba pang mga estudyante kay Ken na huminto sa tabi ng guro nila at humarap sa kanila. "Class, ito si Ken Anderson. Mula sa araw na ito kaklase niyo na rin siya. Alam ko na ilang buwan na lang bakasyon na pero maging mabait pa rin kayo kay Ken. Galing siya sa America at wala pa siyang kaibigan dito." Lalong nagkaingay ang mga estudyante. "Wow, Amboy," bulalas pa ng batang si Warren. Sa probinsiyang gaya ng sa kanila, galing ka nga lang ng Maynila mabibilib na sa iyo ang ibang mga bata. Lalo na kung galing ng America. "Ah, Ken, doon ka umupo sa bakanteng silya," turo ng guro nila sa silyang kanyang katabi. Napaderetso ng upo si Ella nang mapasulyap sa direksiyon niya si Ken. Iyon lang alam niyang hindi ito sa kanya nakatingin kung hindi sa bakanteng silya sa tabi niya. At nang magsimulang maglakad si Ken palapit sa kanya ay kumabog nang husto ang puso ni Ella at hindi naiwasang mapatitig lamang sa seryosong mukha nito. Ganito nga ang natatandaan niyang Ken noong bagong dating ito sa lugar nila. Aloof. Hanggang maibaba ni Ken ang bag nito at makaupo sa deskchair sa kanan ni Ella hindi pa rin niya inalis ang pagkakatingin kay Ken, minememorya ang mukha nitong lumabo na sa kanyang alaala sa nakalipas na labinlimang taon. Nag-init na naman tuloy ang mga mata ni Ella sa magkakahalong emosyon sa dibdib niya. Sa wakas, nakita na ulit kita, Ken. Kung alam mo lang kung gaano kahabang panahon kong hiniling na makita ka ulit. Sumulyap si Ken kay Ella at nagtama ang kanilang mga mata. Lalong sumikip ang dibdib ni Ella at namasa ang mga mata 52
niya. Nagulat man siya sa biglang pagharap ni Ken hindi pa rin niya binawi ang tingin. Sa likod ng isip niya nag-aalala siya na baka panaginip lang ang lahat ng nangyayari. Na baka kapag kumurap siya bumalik siya sa kasalukuyan at mawala na naman si Ken sa kanyang tabi. Kumunot ang noo ni Ken na para bang may nakita ito sa ekspresyon sa mukha ni Ella na hindi nito gusto. "What?" sikmat nito sa kanya sa naiiritang tinig. Napakurap si Ella at napansing nakatingin sa kanila ang lahat ng mga kaklase nila at maging ang guro nila. "Uuy, si Ella natutulala kay Amboy," buska ni Warren. Nag-init ang mukha ni Ella at nagtawanan ang mga kaklase nila. Kahit ang guro nila ay natawa. Nag-iwas tuloy siya ng tingin at nakakuyom ang mga kamay na itinutok ang tingin sa kanyang desk. Nakagat niya ang ibabang labi sa labis na pagkapahiya. Napaigtad siya nang sundutin ni Aljon ang kanyang tagiliran. Napatingin siya rito. Nakangiti ito. "Huy, bakit namumula ka? Dati naman nakikisakay ka sa mga pang-aalaska niyang si Warren. Hindi ka marunong mahiya nang ganyan, hindi ba?" Nanlaki ang mga mata ni Ella. Talaga? Pilit niyang inalala ang sarili noong bata pa siya. Subalit ang tangi lamang niyang natatandaan ay ang mukha ng batang nakita niya kanina. Iyong tumatawa, iyong masayang-masaya. Subalit bukod doon malabo na ang lahat. Napakatagal naman na kasing panahon ang lumipas. Ang mga mukha nga ng mga kaklase ni Ella ngayon lang unti- unting nagiging pamilyar sa kanya. Si Ken lang talaga ang nakilala niya sa isang tingin lang. "O, tama na iyan. Magkaklase na tayo," saway na ng adviser nila. 53
I M E A C K I N B T 54
"Yes, Sir," sabay sabay na sabi ng mga estudyante na ibinaling na ang tingin sa blackboard. Si Ella ay muling sumulyap kay Ken na seryosong-seryoso pa rin ang ekspresiyon at deretso rin ang tingin sa harapan. Halatang mailap si Ken. Gustong-gusto itong kausapin ni Ella subalit may aura ang binatilyo na para bang sinasabing ayaw nitong may kumausap rito. Subalit kung hindi niya lalakasan ang kanyang loob para kaibiganin si Ken ano pa ang silbi ng pagbalik niya sa nakaraan? Katulad ba noon, isang buwan muna ang lilipas na pasulyap-sulyap lamang siya sa binatilyo bago siya magkakalakas ng loob kausapin ito? Dahil noon, kahit palakaibigan si Ella pagdating kay Ken tinatamaan siya ng hiya. Natatandaan niya na araw-araw, oras-oras, minu-minuto tinatangka niyang kausapin si Ken subalit hindi niya nagagawa. Hanggang tingin lang siya lagi. Kaya ba ni Ella na magsayang ng oras? Paano kung mamaya lang bumalik siya sa kasalukuyan? Paano kung panaginip lamang ang lahat at magising na siya? Worst, paano kung... patay na pala siya at ang nangyayari ay pinagbibigyan lang siya nang Diyos na matupad ang huli niyang kahilingan? Na makita at makasamang muli si Ken? Ni hindi siya nagkaroon ng pagkakataong makasama ng mas matagal si Ken dahil nagdalawang-isip siya. Natutunan na ni Ella noon na maiksi lang ang buhay. Na mahalaga ang bawat sandali. Ibinigay sa kaniya ang pagkakataong iyon, lulubusin na niya. Panaginip man iyon o isang kababalaghan o katuparan ng huling kahilingan hindi na rin mahalaga para kay Ella. Ang mahalaga ay nandito ngayon si Ken, abot kamay niya. 55
II DATI noong bata pa si Ella pakiramdam niya ay napakabagal ng oras kapag may klase sila. Subalit ngayon ay nagugulat siyang napakabilis lamang ng oras. Marahil dahil ang mga itinuturo naman ng mga guro nila ngayon ay alam na niya. Natutunan na kasi niya iyon noon. Isang patunay na sa loob talaga ng labing apat na taong gulang niyang anyo sa panahong iyon, siya pa rin ang dalawampu't anim na taong gulang na si Ella ng kasalukuyan. Ang mga tinuturo ng mga guro nila na alam ni Ella dapat mahirapan siya gaya ng mga kaklase niya ngayon ay ang dali-dali lamang intindihin. Ano ba naman kasi ang Biology na itinuturo sa second year high school sa Ecology na subject niya noong kolehiyo siya? Pati ang English subject ang dali-dali lang para kay Ella. Pagdating tuloy ng sunod na subject nawala na ang atensiyon ni Ella sa tinuturo. Itinuon na lang niya ang lahat ng atensiyon sa pakikiramdam kay Ken. Na mukhang napansin ng huli dahil sumulyap ito sa kanya at muli siyang kinunutan ng noo. Parang gusto na naman siya nitong sungitan. Pero hindi apektado si Ella. Masyado siyang masaya na makita at maging seatmate itong muli para maapektuhan nang pagsimangot nito. Bukod doon nakapagdesisyon na si Ella na lalakasan ang loob at hindi mag- aalangan na lapitan si Ken. Hindi na siya mahihiya na gaya noon. "Sagutin mo nga ang problem sa blackboard... Ella. Ella!" Napaigtad si Ella at mabilis na napatingin sa harapan. Nakapamaywang ang Math teacher nila at kunot ang noo habang nakatingin sa kanya. Kilalang terror ang kanilang Math teacher. "Kanina ka pa hindi nakikinig sa mga tinuturo ko. Nakatingin ka 56
lang sa katabi mo." Pigil na natawa at napangisi ang mga kaklase ni Ella. Nag- init na naman ang mukha niya at hindi tinangkang lumingon kay Ken. Talaga bang nakakaya niyang idaan sa tawa at sakyan ang mga ganitong komento noon? Hindi siya makapaniwala. Tinuktok ng guro nila ang blackboard. "Tumayo ka at sagutin mo ito," utos nito sa kanya. Napangiwi si Ella pero tumayo naman. Sa pagkakatanda niya mahina siya sa Math noong high school siya. Palagi pa nga siyang nakakakuha ng mababang marka roon. Kapag hindi niya nasagot ang pinapagawa ng teacher nila ang pangit ng magiging unang impresyon ni Ken sa kanya. Alanganin siyang lumapit sa blackboard at inabot ang chalk na nasa lamesa bago itinutok ang tingin sa nakasulat na Math problem sa kanyang harapan. Nang makita niya iyon natigilan si Ella at bigla nawala ang kanyang alinlangan. Bakit ba siya nag-alala pa? Ang dali-dali lang pala ng tanong. Complex division lang pala. Walang kahirap-hirap na sinagot ni Ella ang Math problem sa blackboard. Nang matapos siya noon lang naramdaman ni Ella ang biglang pagtahimik sa buong classroom. Napatingin siya sa guro nila na nakaawang ang mga labi at halatang gulat na gulat habang nakatingin sa kanya. "Ma'am?" untag ni Ella. Kumurap ang guro nila at tumingin sa blackboard. Pagkatapos tumikhim ito. "Tama ang sagot mo." "Wow!" biglang bulalas ng mga kaklase ni Ella. "Sige na, bumalik ka na sa upuan mo," utos ng guro nila. Tumalima naman si Ella. Bago siya makaupo sumulyap muna siyang muli kay Ken. Nahigit niya ang paghinga nang 57
makitang saglit itong tumingin sa kanya bago muling iniwas ang tingin. Tuluyan na siyang umupo sa sarili niyang deskchair. Pagsapit ng break time nila ay nagulat pa si Ella nang bigla na lang iikot ni Maricel ang desk chair nito paharap sa kanya. "Paano mo nasagot nang ganoon kabilis ang Math problem na iyon, Ella? Pareho lang tayong hirap sa division, ah!" "Oo nga. Nakakagulat," sabi naman ni Aljon na humarap na rin sa kanya. Saglit pa may iba pa siyang kaklase na lumapit sa lamesa niya. Medyo nagulat siya sa pagiging palakaibigan ng mga ito. Bahagyang tumawa si Ella at nakangiting sumagot. "Ah, nagkataon lang na naisipan kong mag-aral kagabi. Buti na lang pala. Pero hindi ko na yata uulitin iyon. Masakit sa ulo," palusot niya. Tumawa ang mga ito. Iyong tawa na nakakahawa. Iyong tawa na walang halong panlilibak na gaya ng mga tawang naririnig niya sa opisina kapag patungkol sa kanya ang pinagtatawanan ng mga ito. "Kung umpisa pa lang ng school year nag-aral ka na gabi- gabi baka maging valedictorian ka pa," natatawang sabi ni Aljon. Napangiti siya. Hanggang tuluyan na siyang mahawa at matawa rin. Nang ma-realize niya na iyon ang unang beses na tumawa siya sa loob nang mahabang panahon parang gusto naman niyang maluha. Ngayon niya napagtanto na marami pala siyang kaibigan noon. Kaya naman pala palaging masaya ang batang Ella na nakita niya kanina dahil napapalibutan siya noon ng mga taong gaya ng mga kaharap ngayon. Bakit niya pinutol ang ugnayan niya sa mga ito? Kung hindi niya iyon ginawa naging mas masaya kaya ang takbo ng buhay niya? 58
"Oo nga pala. Hindi ba sabi mo babasahin mo sa amin ngayon ang kasunod ng kuwentong sinusulat mo? Sabi mo tatapusin mo kagabi? Natapos mo ba kung nag-aral ka pala buong gabi?" biglang tanong ni Maricel. "Kuwento?" takang tanong ni Ella. "Ano ka ba, hindi ba may bago kang kuwentong sinusulat para sa amin? Iyong tungkol sa pusa na nagkagusto sa amo niyang tao at nabigyan ng powers na mag-transform para maging tao rin siya," imporma ni Maricel. "Oo nga. Maganda rin iyong nakaraang sinulat mo na binasa mo sa amin. Iyong tungkol sa batang babaeng naligaw sa isang parang maze na lugar na may mga nanghahabol na estatwa at sumasayaw na multo," masayang sabi naman ng isa nilang kaklase na ngayong pinakatitigan ni Ella ay nakilala niya bilang si Jenny. Napakurap si Ella. Nagsusulat siya ng kuwento noong bata pa siya? Talaga? "Ano na, Ella?" untag ni Maricel. Bahagya siyang tumawa at napakamot sa ulo. "Hindi ko nga nagawa ang karugtong. Sorry. Bukas na lang," sabi na lang niya. "Ay, sayang naman," reklamo ng mga kaklase niya. Nakangiti lang si Ella at nakitawa sa mga ito hanggang nang kumakain sila. Nasa gitna ng masayang kuwentuhan sina Maricel nang muling sumulyap si Ella kay Ken. Sa halip na mag- recess nakayukyok lang ito sa desk nito na parang natutulog. Hindi tuloy niya makita ang mukha nito. Napansin niyang hindi lang siya ang tingin nang tingin kay Ken. Para bang lahat gusto itong subukang kausapin pero hindi makahanap ng lakas ng loob. Subalit mula pa kaninang dumating ito tila naglalabas ito ng aura na para bang ayaw nitong lapitan 59
ito ng kahit na sino. Paano ba niya sisimulang kausapin si Ken na hindi ito maiinis sa kanya? Kailangan niyang makahanap ng tiyempo. Dahil hindi niya sasayangin ang pagkakataong ito na mapalapit kay Ken. Not after she traveled back in time just to see him again. 60
Thank you for reading the sample copy. If you're interested to buy this book please order at the Precious Pages Bookstore or send a message at the Facebook Page of BLACK INK. For other inquiries please e-mail 61