Pinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol Manwal ng Magulang sa Pagbubuntis at Pangangalaga sa Sanggol Ika-7 edisyon
Impormasyon ng Kontak ng Aking Pangkat Kapareha: Cell phone: Pangkat ng Suporta sa Pangangalagang Pangkalusugan Pangalan/Titulo Impormasyon ng Kontak Pangkat ng Personal na Suporta Pangalan/Titulo Impormasyon ng Kontak
Pinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol Manwal ng Magulang sa Pagbubuntis at Pangangalaga sa Sanggol Ika-7 edisyon Nilimbag Nobyembre 2019
© 2019 Pamahalaan ng Lalawigan ng British Columbia, Victoria, British Columbia, Canada Lahat ng mga karapatan ay nakareserba. Ang mga materyales na ito ay pag-aari at/o ginamit sa ilalim ng lisensiya ng Pamahalaan ng Lalawigan ng British Columbia at protektado ng batas sa karapatang magpalathala. Walang bahagi ng publikasyong ito ang maaaring kopyahin, muling ipamahagi, iimbak sa isang sistema ng pagkuha o ilipat sa anumang anyo o sa pamamagitan ng anumang mga pamamaraan ng walang paunang nakasulat na pahintulot ng may-ari ng mga materyales, na maaaring hilingin sa online sa: forms. maliban para sa: mga larawan na lumilitaw sa mga pahina 56, 69, 75 at 101, na pag-aari ni Rebekah Nathan. Ang pahintulot upang gamitin ang mga larawan ni Bb. Nathan ay maaaring hilingin sa pamamagitan ng pagkontak sa kanya sa Maaari kang bumili ng isang nakalimbag na dokumento ng publikasyong ito sa pamamagitan ng Crown Publications Services sa crownpub.bc.ca. Ang mga diskuwento para sa maramihang mga pagbili ay magagamit. Ginamit ng mga may-akda at mga tagapaglathala ang kanilang pinakamahusay na pagsisikap sa paghahanda ng publikasyong ito ngunit ang payo at mga estratehiya na nilalaman dito ay maaaring hindi angkop para sa bawa't indibidwal at walang mga representasyon o mga garantiya na ginawa tungkol sa kawastuan, pagkakumpleto o kaangkupan ng mga nilalaman nito. Ang mga nilalaman ng publikasyong ito ay ibinibigay "sa eksaktong kondisyon nito" nang walang garantiya na anumang uri, maging hayagan man o ipinahiwatig, kabilang ang tungkol sa katanggap-tanggap na kalidad nitong pangkomersyo, kaangkupan para sa isang partikular na layunin, titulo at hindi paglabag. Ni ang Pamahalaan ng Lalawigan ng British Columbia o ang mga may-akda ng publikasyong ito ay mananagot para sa anumang pinsala ng anumang uri, kabilang ang direkta, hindi direkta, hindi sinasadya, kinahinatnan o mapaparusahan, na nauugnay sa anumang paggamit ng o pag-asa sa publikasyong ito o alinman sa mga nilalaman nito. Palaging humingi ng pamamatnubay ng isang propesyunal sa pangangalagang pangkalusugan kung mayroon kang anumang mga katanungan o mga alalahanin o kailangan ng karagdagang impormasyon na higit sa kasama sa publikasyong ito. Inilathala ng Ministeryo ng Kalusugan. Inilimbag ng Tagalimbag ng Reyna (Queen's Printer).
Mga Nilalaman Panimula ... 3 Mga Pagpapasalamat ... 4 Paano Gamitin ang Manwal na Ito ... 5 PAGBUBUNTIS ... 7 Ang Iyong Pangkat ng Suporta ... 7 Ang Iyong Pangkat ng Personal na Suporta. . . 7 Ang Iyong Pangkat ng Suporta sa Pangangalagang Pangkalusugan... 7 Estilo ng Pamumuhay ... 9 Pagbubuo ng mga Nakalulusog na Gawi . . . 9 Pagbabawas ng mga Panganib ... 9 Mga Sekswal na Naililipat na Impeksiyon na Maaari Mong Mailipat sa Iyong Sanggol. . . 13 Pagkain nang Mahusay para sa Pagbubuntis. .16 Mahalagang mga Nutrisyon sa Panahon ng Pagbubuntis ... 17 Mga Pagkain na Dapat Limitahan o Iwasan Sa Panahon ng Pagbubuntis... 18 Kaligtasan ng Pagkain ... 19 Pag-inom ng mga Suplemento ... 19 Pagtaas ng Timbang sa Pagbubuntis... 20 Gaano Kadami ang Malusog? ... 20 Pangangalaga sa Iyong Sarili ... 21 Pisikal na Aktibidad ... 21 Stress ... 22 Pustura ... 23 Paglalakbay ... 24 Pagtatalik ... 25 Pagtatrabaho ... 25 Pangangalaga ng Kalusugan sa Panahon ng Pagbubuntis ... 26 Gaano Kadalas Ka Dapat Makipagkita sa Iyong Doktor o Komadrona? ... 26 Anong Nangyayari sa isang Pagbisita sa Iyong Tagapagbigay ng Pangangalagang Pangkalusugan? ... 26 Mga Bakunang Kakailanganin Mo... 27 Mga Kadahilanan ng Panganib sa Pagbubuntis... 28 Pagbubuntis Paglagpas ng Edad na 35 Taong Gulang ... 28 Mga Kondisyong Panghenetiko ... 28 Mga Medikal na Kumplikasyon ... 28 Mga Yugto ng Pagbubuntis ... 30 Mga Karaniwang Pagbabago at Ano ang Maaari Mong Magawa ... 31 Ang Iyong Lumalaking Sanggol ... 34 KAPANGANAKAN ... 36 Paghahanda sa Panganganak... 36 Ospital o Panganganak sa Bahay? ... 36 Ang Iyong Pangkat ng Suporta sa Pangangalagang Pangkalusugan ... 36 Ang Iyong Pangakat ng Personal na Suporta ... 36 Ang Iyong mga Kahilingan sa Panganganak... 37 Pag-eempake para sa Ospital ... 37 Paghahanda para sa Panganganak sa Bahay ... 37 Paghahanda para sa Pagle-labour ... 38 Paano Mo Malalaman Kung Ikaw ay Nagle-labour? ... 38 Pagrerelaks para sa Pagle-labour... 38 Paghinga para sa Pagle-labour... 39 Maginhawang mga Posisyon para sa Pagle-labour ... 39 Panganganak ... 40 Gaano Katagal Tumatagal ang Pagle-labour? ... 40 Mga Yugto ng Pagle-labour ... 41 Unang Yugto ng Pagle-labour ... 41 Pangalawang Yugto ng Pagle-labour... 42 Pangatlong Yugto ng Pagle-labour... 43 Ika-apat na Yugto ng Pagle-labour ... 43 Mga Medikal na Pamamaraan upang Makatulong sa Pagle-labour at Panganganak ... 44 Caesarean na Panganganak... 44 Mga Pagpipilian na Lunas sa Sakit... 45 Mga Espesyal na Isyu sa Panganganak ... 47 Maaga sa Panahong Pagle-labour... 47 Mga Maaga sa Panahon at Mababang Timbang na mga Sanggol ... 48 Mga Kambal, Tatlong Magkakambal at Higit Pa... 48 Pagkawala ng isang Sanggol... 49 Pagtulong sa Iyo na Makayanan ... 49 Pagkakaroon ng isang Sanggol Pagkatapos ng Pagkawala ng isang Pagbubuntis ... 49 ANG BUHAY KASAMA ANG IYONG SANGGOL ... 50 Pag-uuwi ng Sanggol sa Iyong Bahay ... 50 Paghahanda ng Iyong Sasakyan ... 50 Paghahanda ng Iyong Bahay ... 50 Paghahanda ng Iyong Pamilya ... 50 Paghahanda ng Iyong mga Alagang Hayop. . 50 Ang Iyong Katawan Pagkatapos ng Pagbubuntis ... 51 Mga Kakulangan sa Ginhawa ... 51 Mga Paggana at Rutina ng Katawan... 52 Ang Iyong Pang-emosyonal na Kalusugan . . . 53 Pagkalumbay at Pagkasumpungin Pagkatapos ng Panganganak ... 53 Depresyon Pagkatapos ng Panganganak. . 54 Pagkabalisa Pagkatapos ng Panganganak . . . 54 Paghingi ng Tulong... 54 Pagharap sa Pagkabigo ... 55 Pagpapagaan sa Pagkabigo ... 55 Mga Kultural na Pagkakaiba sa Pagiging Magulang ... 56 Mga Natatanging Pangyayari sa Pagiging Magulang ... 57 1
Pagiging Isang Solong Magulang ... 57 Pagiging Magulang sa Maramihan ... 57 Paggawa ng Papeles ... 58 Paghahanap ng Pangangalaga sa Bata . . . . 60 Mga Yaya ... 60 Lisensiyadong Pangangalaga sa Bata ... 60 Pagpaplano ng Pamilya ... 61 Pagkontrol sa Pagbubuntis ... 61 PANGANGALAGA SA SANGGOL ... 65 Damit... 65 Pagtulog ... 66 Pagbubuo ng Mabuting mga Gawi sa Pagtulog ... 66 Pagtulog Niyang Muli na Mag-isa ... 66 Mas Ligtas na Pagtulog ... 66 Pagbabahagi ng Silid ... 68 Pagbabahagi ng Kama ... 68 Pagbabalot ... 68 Pagbubuo ng Pagkakalapit ... 69 Pagdumi, Pag-ihi at Paglalampin ... 70 Pagdumi (Pagtae) ... 70 Pag-ihi (Pag-pee) ... 70 Paglalampin ... 70 Paglilinis ... 72 Araw-araw na Paglilinis ... 72 Pagpapaligo ... 72 Mga Bahagi na Nangangailangan ng Espesyal na Pangangalaga... 72 Pagngingipin... 73 Ano ang Normal?... 73 Ano ang Maaari Mong Magawa ... 73 Pag-iyak ... 74 Ano ang Normal?... 74 Ano ang Maaari Mong Magawa ... 74 Pananatiling Kalmado ... 74 Paghahanap ng Tulong ... 74 Malusog na mga Gawi ... 75 Kaligtasan sa Araw ... 75 Oras ng Tiyan ... 75 Medikal na Pangangalaga ng Sanggol ... 76 Medikal na Pangangalagang Ibinibigay sa Kapanganakan ... 76 Pagbabakuna ... 77 Mga Karaniwang Alalahanin sa Kalusugan 78 Kaligtasan ng Sanggol ... 82 Pangunahing Kalinisan ... 82 Pangkalahatang Kaligtasan ... 82 Kagamitan sa Sanggol... 82 PAG-UNLAD NG SANGGOL ... 85 Pag-unlad ng Utak ... 85 Ang Pag-unlad ng Iyong Sanggol ay Nagsisimula sa Kanyang Utak ... 85 Paano Mo Maaaring Mapaunlad ang Utak ng Iyong Sanggol? ... 85 Pisikal na Pag-unlad... 87 Panlipunan at Pang-emosyonal na Pag-unlad ... 88 Pag-unlad ng Wika ... 89 PAGPAPAKAIN SA IYONG SANGGOL... 90 Pagpapasuso sa Iyong Sanggol ... 90 Bakit Nagpapasuso? ... 90 Paghahanda sa Pagpapasuso ... 90 Paghahanap ng Suporta... 91 Pangangalaga para sa Iyong Sarili... 91 Paano Magpasuso... 92 Ang Iyong Supply na Gatas ... 92 Mga Posisyon sa Pagpapasuso ... 93 Pagpakapit sa Suso... 94 Paglalabas ng Gatas ... 95 Pagpapadighay ... 95 Pagpipiga ng Gatas ... 96 Paano Magpipiga ng Iyong Gatas ... 96 Pag-iimbak ng Iyong Gatas ... 97 Paggamit ng Pinigang Gatas... 97 Mga Paghamon na Maaari Mong Harapin sa Pagpapasuso ... 98 Pamamaga... 98 Iba pang mga Paghamon... 100 Pagpapasuso sa Publiko ... 100 Malusog na Pagkain sa Panahon ng Pagpapasuso... 101 Kapeina (Caffeine), Pagsisigarilyo, Alkohol, mga Droga at Pagpapasuso ... 102 Maaari Ba Akong Magpasuso kung Umiinom Ako ng Gamot?... 102 Maaari Ba Akong Magpasuso kung Mayroon Akong Kapeina? ... 102 Maaari Ba Akong Magpasuso kung Ako ay Nagsisigarilyo ng Tabako?... 102 Maaari Ba Akong Magpasuso kung Umiinom Ako ng Alkohol? ... 103 Maaari Ba Akong Magpasuso kung Gumagamit Ako ng Cannabis (Marijuana)? ... 103 Maaari Ba Akong Magpasuso kung Gumagamit Ako ng mga Droga sa Kalye?... 103 Pagsusuplemento ... 104 Mga Pagpipilian sa Pagsusuplemento . . . . 104 Bago Magsuplemento ... 104 Ano Naman ang Impormal na Pagbabahagi ng Gatas Sa Ibang mga Magulang? ... 105 Pagpapakain ng Pormula ... 106 Gumawa ng may isang Kaalamang Pagpili. .106 Kung Gumagamit Ka ng Pormula ... 106 Paglilinis at Pag-iisterilisa ng Kagamitan sa Pagpapakain ... 108 Pagpapanatili na Malinis ang Lahat ... 108 Pagpapakilala ng mga Solidong Pagkain . 109 Mga Unang Pagkain ... 109 Ginawa sa bahay na Pagkain ng Sanggol 109 Pag-unawa ng mga Alerhiya sa Pagkain . . 110 Mga Karaniwang Pagkain na Sanhi ng Alerhiya ... 110 Pagpapakilala ng mga Karaniwang Pagkain na Sanhi ng Alerhiya ... 110 Mga Palatandaan ng Alerhiya sa Pagkain . . .110 Patnubay sa pagkain ng Canada ... 111 Mga Mapagkukunan ... 114 Indise... 128 2
Panimula Malugod na Pagtanggap sa Ika-7 edisyon ng Pinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol: Ang Manwal ng Magulang sa Pagbubuntis at Pangangalaga ng Sanggol, na inilathala ng Pamahalaan ng British Columbia. Ang unang Pinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol ay inilathala noong 1979 bilang parangal sa Taon ng Bata. Sa edisyong ito, kami ay nagbibigay ng pinabagong impormasyon na batay sa kasalukuyang ebidensiya at ginabayan ng mga tunay na buhay na karanasan ng mga magulang at mga tagapagbigay ng pangangalaga. Binago din namin ang aklat upang ipakita ang hindi kapani-paniwala pagkakaiba-iba ng mga pamilya sa British Columbia. Ang mga kagalakan at mga paghamon ng pagiging magulang ay na-iimpluwensyahan ng maraming mga bagay, kabilang ang ating mga karanasan sa pagkabata, ating mga pamilya at ating kultura. Kasabay nito, ang bawa't isa sa atin ay may pagkakataon na lumikha ng sarili nating paglalakbay sa pagiging magulang. Inaasahan namin na ang aklat na ito ay magbibigay sa iyo ng mga mapagkukunan na makakatulong sa iyong lumikha ng paglalakbay na nakikinita mo para sa iyong sarili at iyong pamilya. Ang Pinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol ay inilaan upang mag-alok ng pangkalahatang impormasyon tungkol sa pagbubuntis at pagiging magulang, na may isang pagtutuon sa pagtitiyak sa kalusugan at kagalingan mo at ng iyong sanggol. Ito ay nagbibigay din ng patnubay sa kung paano mo maaaaring ma-akses ang karagdagang suporta, kung kakailanganin mo ito. Siympre, ang bawa't pagbubuntis at bawa't pamilya ay natatangi, at bilang mga magulang tayo ay natututo habang nagpapatuloy. Habang ginagamit mo ang Pinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol, tandaan na walang magulang na perpekto. Ang iyong mapagmahal na presensya, hindi ang iyong pagiging perpekto, ay isa sa mga pinakadakilang regalo na maibibigay mo sa iyong sanggol. Ang Pinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol ay ang una sa 2 mga aklat sa pagbubuntis at pag-unlad sa maaagang pagkabata na magagamit mula sa Pamahalaan ng British Columbia. Ang pangalawang aklat ay, Mga Unang Hakbang ng Batang Paslit: Ang Isang Pinakamahusay na Pagkakataon na Gabay sa Pagiging Magulang sa Iyong 6-hanggang 36-na Buwang-Gulang, ay sumasakop sa pag-unlad, nutrisyon, kalusugan, pagiging magulang at kaligtasan para sa mga batang paslit. Ang parehong mga aklat ay magagamit sa pamamagitan ng mga yunit ng pampublikong kalusugan at sa online sa healthlinkbc.ca. Ang ika-7 edisyon ng Pinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol ay patuloy na nakahanay sa pamantayan para sa Magiliw sa Sanggol na Inisyatiba (Baby-Friendly Initiative). Ang Magiliw sa Sanggol na Inisyatiba [Baby-Friendly Initiative (BFI)] ay isang pandaigdigang programa ng Pandaigdigang Organisasyon ng Kalusugan [World Health Organization (WHO)] at UNICEF upang dagdagan ang suporta sa ospital at komunidad para sa pagtataguyod, pagsusuporta at pagpoprotekta sa pagpapasuso. Ang itinatag na pamantayan para sa pagtatalaga ng mga hospital na Magiliw sa Bata, mga pasilidad sa pagka-ina at mga komunidad ay nagbabalangkas ng batay sa ebidensiyang pangangalaga ng ina sa bata at sumusuporta sa lahat ng mga pamilya. Ang aklat na ito ay pinapabago tuwing 2 taon. Kung ikaw ay mayroong mga mungkahi para sa susunod na edisyon, mangyaring mag-email sa amin sa healthlinkbc@gov.bc.ca. 3
Mga Pagpapasalamat Maraming mga taong nag-ambag ng kanilang oras at pagsisikap sa paggawa ng aklat na ito. Mga espesyal na pasasalamat ay ibinibigay sa: 2019 na pangkat ng disenyo: Keren Massey, MScPH, Tagapamahala ng Proyekto, Ministeryo ng Kalusugan • Sandy Reber, Disenyo at Layout, Reber Creative • Susan Kerschbaumer, Manunulat, Susan Kerschbaumer Communications Maraming mga eksperto ng paksa na nag-ambag ng kanilang kaalaman at talino, kabilang sina: • Anne Fuller, Kasangguni ng FASD, Ministeryo ng Pag-unlad ng Bata at Pamilya • Bella S. Cenezero, RSW, Direktor ng Circles & Community Development, Parent Support Services Society of BC (Mga Serbisyo ng Suporta sa Magulang ng BC) • Ang Komunidad ng Pagsasanay sa Pampublikong Kalusugan ng Ngipin ng BC. (B.C. Dental Public Health Community of Practice), para sa kanilang pagrerepaso ng nilalaman Ang Komite sa Paningin ng Bata ng mga Doktor ng Optometriya ng BC (BC Doctors of Optometry Children's Vision Committee), kabilang sina Dr. Johnathan Lam, Dr. Errin Bligh, Dr. Shiv Sharma, at Mrs. Pria Sandhu Ang Yunit ng Pananaliksik at Pagpigil ng Pinsala ng BC (BC Injury Research & Prevention Unit), Ospital ng mga Bata ng BC (BC Children's Hospital), Unibersidad ng British Columbia. Espesipiko kina, Dr. Shelina Babul, Fahra Rajabali, MSc., at Kate Turcotte, MSc Ang Ministeryo ng Abugado Heneral ng B.C., kabilang sina Genevieve Tamosiunas at Wes Crealock Dr. Karen Buhler, MD, FCFPC, Klinikal na Katulong na Propesor, Pakultad ng Medisina, Unibersidad ng British Columbia Marina Green, RN MSN, Pangunang Tagatasa ng Magiliw sa Sanggol na Inisyatiba (Baby Friendly Initiative) Nancy Poole, PhD, Direktor, Sentro ng Kahusayan para sa Kalusugan ng Babae (Centre of Excellence for Women's Health) Ang mga tagapagrepaso mula sa Hilagang Awtoridad ng Kalusugan (Northern Health Authority), kabilang sina Lise Luppens, MA, RD; Randi Leanne Parsons, BScN; at Kathryn Germuth, BScN Ang Palix Foundation, na bukas-palad na nagbahagi ng kanilang kadalubhasaan at mga materyales Ang Mga Grupo ng Pagtutuon ng Magulang (Parent Focus Groups) na nagrepaso ng nilalaman at nag-alok ng kanilang tapat na katugunan, kabilang ang programang Malusog na Pagsisimula (Healthy Start) sa Burns Lake at Grassy Plains, ang Bellies to Babies Pregnancy Outreach at programa ng Mapagkukunan ng Pamilya sa Cranbrook, Ang Malusog na mga Sanggol (Healthy Babies) sa Tri-Cities/Maple Ridge, at ang Bellies to Babies na programa sa Fernie Mga Serbisyo Bago at Pagkatapos Manganak ng BC (Perinatal Services BC), kabilang sina Lea Geiger, Janet Walker, Natasha Burnhan, Jola Berkman, Lisa Sutherland, Lucy Barney at Sarah Coutts Sarah Munro, PhD, Katulong na Propesor, Departamento ng Karunungan sa Pagpapaanak at Ginekolohiya (Obstetrics & Gynaecology), Pakultad ng Siyentipikong Medisina, Sentro para sa Pagsusuri sa Kalusugan at mga Kinalabasang Agham [Centre for Health Evaluation & Outcome Sciences (CHÉOS)], Unibersidad ng British Columbia Ang Ministeryo ng Edukasyon ng B.C., na labis na tumulong sa pag-aayos ng mga grupo ng pagtutuon ng magulang upang repasuhin ang nilalaman Ang mga Ministeryo ng Kalusugan ng B.C. na kawani na nag-ambag ng nilalamang ito, kabilang sina Ame Lia Tamburrini, Betsy McKenzie, Brian Sagar, Carolyn Solomon, Christie Wall, Craig Thompson, David Fishwick, Gerald Thomas, Glenys Webster, Joanna Drake, Keri Laughlin, Khalilah Alwani, Linda Philips, Marg Yandel, Michelle Barros Pinheiro, Robin Yates, Roxanne Blemings, Stephanie Bouris, Toby Green at Yonabeth Nava Ang mga Ministeryo ng Panlipunang Pag-unlad at Pagbabawas ng Kahirapan ng B.C. na kawani, kabilang sina Kellie Vachon Denise Bradshaw, BA, BSW, MSW, Direktor, Panlalawigang mga Inisyatiba sa Kalusugan, Ospital ng Kababaihan at Sentro ng Kalusugan ng BC (BC Women's Hospital and Health Centre) Estelle Paget, Tagapagtatag at Ehekutibong Direktor, KidCareCanada Society • Mga Tagapagrepaso mula sa Awtoridad ng Kalusugan ng Fraser (Fraser Health Authority) - Populasyon at Pampublikong Kalusugan at Programa ng Pangangalaga sa Anak ng Ina at Kabataan HealthLink BC • Ang mga tagapagrepaso mula sa Panloob na Awtoridad ng Kalusugan (Interior Health Authority), kabilang sina Rochelle Lamont, Jennifer Portz, Nancy Gunn, Rhonda Tomaszewski at Joanne Smrek Sheila Duffy, Direktor, Pacific Post Partum Support Society • Ang mga tagapagrepaso mula sa Vancouver Coastal na Awtoridad ng Kalusugan (Vancouver Coastal Health Authority), kabilang sina Susan Conley, Christina Bergin, Debbie Biring, at Kelly Simmons Wendy Hall, RN, PhD, Propesor Emeritus, Unibersidad ng British Columbia Paaralan ng Narsing Wendy Norman, MD, CCFP, FCFP, DTM&H, MHSc, Kasamang Propesor, Unibersidad ng British Columbia; Honoraryong Kasamang Propesor, Paaralan ng Kalinisan at Tropikal na Medisina ng London (London School of Hygiene & Tropical Medicine); Iskolar, Michael Smith Foundation para sa Pananaliksik sa Kalusugan Ang mga litratista na nagbigay ng mga karagdagang imahe, kabilang sina: • Rebekah Nathan ay isang litratista ng dokumentaryo at panganganak at doula mula sa Aotearoa New Zealand, na nagtatrabaho sa Vancouver, B.C. at ang hindi isinukong teritoryo ng Squamish, Musqueam at Tsleil-Waututh na mga tao. Ang mga larawan ay mula sa kanyang mga serye ng Fertile Ground, isang proyektong naglalayong tuklasin ang magkakaibang mga representasyon ng pagkamayabong, pagbubuntis, pagsilang at paggawa ng pamilya. Ang Ministeryo ng Kalusugan ay nagpapasalamat sa maraming tao na nag-ambag sa mga nakaraang edisyon ng Pinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol. Ginawang posible ng kanilang trabaho ang edisyong ito. Ang mga tagapagrepaso mula sa Awtoridad ng Kalusugan ng Isla (Island Health Authority), kabilang sina Devon Stuart, Dianne Dallacqua at Gail Downey 4
Paano Gamitin ang Manwal na Ito Madaling Gamitin. Iyon ang layunin na nasa isip namin sa paglikha ng Pinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol. Kaya kung nais mo mang basahin ang isang aklat mula sa umpisa hanggang sa dulo o ipihit para sa partikular na impormasyon, mahahanap mo kung ano ang kailangan mo nang mabilis at madali. Kami din ay nagsama ng ilang bilang ng mga karagdagang piraso na maaaring makatulong sa iyo na makapaglayag sa aklat: Naghahanap ng kaalaman sa isang partikular na paksa o impormasyon sa isang pinakamahalagang salita? Ang Pinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol ay hinati sa 6 na pangunahing mga seksyon: Seksyon1, Pagbubuntis, ay lahat tungkol sa iyo at iyong lumalaking sanggol habang ikaw ay nagnanabiga ng iyong daan sa bawa't tatlong buwan. Buksan ang Talaan ng mga Nilalaman sa mga pahina 1-2, o ang Indise sa pahina 128. Seksyon 2, Kapanganakan, ay nagbibigay sa iyo ng impormasyon na kailangan mo upang tulungan kang makapaghanda para sa pagle-labour at panganganak. Kailangan ng impormasyon sa mga serbisyo at mga suportang magagamit upang tulungan ka at ang iyong pamilya na umunlad? Tingnan ang Mga Mapagkukunan na seksyon sa pahina 114. Seksyon 3, Buhay na Kasama ang Iyong Anak, ay puno ng praktikal na impormasyon na makakatulong sa iyong makapag-ayos upang pangalagaan iyong bagong panganak. Hindi sigurado kung ano ang kahulugan ng isang salita o konsepto? Tingnan ang Ano ang...? na mga kahon na lumilitaw sa buong aklat, at ang mga may tatak na mga larawan sa susunod na pahina. Seksyon 4, Pangangalaga sa Sanggol, ay nagdedetalye ng lahat mula sa paglalampin hanggang sa pagtulog at pag-iyak, na may pagtutuon na panatilihing ligtas at malusog ang iyong sanggol. Interesado sa impormasyon sa malusog na pagkain? Seksyon 5, Pag-unlad ng Sanggol, ay nagbibigay ng impormasyon sa tipikal na mga mahalagang kaganapan at kung gaano mo masusuportahan ang pag-unlad ng iyong sanggol sa lahat ng mga lugar - mula sa kanyang utak at mga kasanayan sa wika hanggang sa kanyang pisikal, panlipunan at pang- emosyonal na pag-unlad. Tingnan ang kamakailang binago na patnubay sa pagkain ng Canada sa pahina 111. Gustong makipag-usap sa isang propesyunal ng pangangalagang pangkalusugan sa personal? Seksyon 6, Pagpapakain sa Iyong Sanggol, ay sumasakop sa mga nutrisyonal na pangangailangan ng iyong sanggol, na may komprehensibong impormasyon sa pagpapasuso at mga kapaki-pakinabang na tip sa pagpapakilala ng mga solidong pagkain. Maaaring mapansin mo sa buong aklat na minsan ay tinutukoy namin ang iyong sanggol bilang siya (babae), sa ibang mga oras bilang siya (lalaki). Sa halos bawa't kaso, ang parehong impormasyon ay nalalapat sa lahat ng mga sanggol, anuman ang kasarian. Tumawag sa HealthLink BC, isang napakahalagang libreng serbisyo ng Pamahalaan ng British Columbia. Tumawag sa 8-1-1 ng libreng-tawag, o 7-1-1 para sa bingi at mahina ang pandinig. Ang serbisyo ay magagamit sa 130 mga wika, 24 oras sa isang araw. Makipag-usap sa isang rehistradong nars (anumang oras), isang parmasyutiko (gabi-gabi, mula alas 5 ng hapon hanggang alas 9 ng umaga), o isang rehistradong dietitian o kwalipikadong propesyunal ng ehersisyo (alas 9 ng umaga hanggang alas 5 ng hapon, Lunes hanggang Biyernes). 5
Nais ng mabilis na impormasyon sa isang sulyap? Hanapin ang may kulay na mga kahon. Ang Katawan Sa buong patnubay na ito, mahahanap mo ang mga kahon sa iba't ibang mga kulay. Tingnan ang mga ito para sa mahahalagang piraso ng impormasyon na makakatulong sa iyong makapaglayag sa pagbubuntis at buhay bilang isang bagong magulang - lahat mula sa mga tip sa malusog na pagkain hanggang sa paano makatipid ng pera. Ang aming Ano ang...? na mga kahon ay nagpapaliwanag ng mga napakahalagang salita at mga ideya sa mga madaling maintindihan na mga kataga. Ang aming Subukan Ito na mga kahon ay nagmumungkahi ng mga simpleng unang hakbang na maaari mong makuha upang tulungan kang maging maginhawa sa bawa't bagong aspeto ng pagbubuntis at pagiging magulang. Ang aming Pinakamahalagang Ideya na Dapat Alalahanin na mga kahon ay nagbibigay ng buod ng hindi dapat mamintis na impormasyon sa seksyon. Ang aming Katuturan sa Pera (Money Sense) na mga kahon ay nagbabahagi ng mga tip sa kung paano makatipid ng pera sa lahat ng bagay mula sa mga suplemento para sa pagbubuntis hanggang sa pangangalaga ng bata. Ang aming Tagapagbuo ng Utak (Brain Bulder) na mga kahon ay nag-aalok ng mga simpleng ideya sa kung paano susuportahan ang pag-unlad ng utak ng iyong anak sa pamamagitan ng mga pang-araw-araw na aktibidad. Ang aming Magkaroon ng Kamalayan na mga kahon ay tinatawag ang iyong pansin sa mga karaniwang bagay na Sa buong Pinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol makakakita ka ng mga sanggunian sa iba-ibang mga bahagi ng katawan. Kailanman posible, sinubukan naming gumamit ng mga termino na madaling maunawaan. Gayunpaman, sa ilang mga kaso, ang mas pormal na pangalan ay ginagamit. Kung makakita ka ng isang salita na hindi ka sigurado, gamitin ang mga larawang ito para sanggunian. Areola Nipple Ducts Ang aming Mga Kapareha na kahon ay nagmumungkahi ng mga paraan na maaaring maging kasangkot ang iyong pangkat ng suporta. maaaring hindi ligtas para sa iyong anak. Ang aming Panganib na mga kahon ay nag-aalerto sa iyo sa mga peligro na maaaring magdulot ng isang serysosong Fallopian tube Placenta Umbilical cord Ovary Ang aming Alam Mo Ba na mga kahon ay nag-aalok ng madaling gamiting mga piraso ng impormasyon ng tagaloob na makakatulong sa pagbuo ng iyong pag-unawa. panganib sa iyong anak. Ang aming Medikal na Emerhensiya na mga kahon ay makakatulong sa iyong makilala kung ang isang sitwasyon ay Fetus Amniotic fluid Uterus Cervix Vagina Ang aming Kuwento ng Pamilya na mga kahon ay nagbibigay sa iyo na makasilip sa mga karanasan ng ibang malapit nang maging o mga bagong magulang. Ang aming Paano na mga kahon ay makakatulong sa iyong makabisado ang mga praktikal na gawain ng pagiging nangangailangan ng agarang tulong na medikal. Ang aming Humingi ng Pangangalaga na mga kahon ay nagtuturo ng mga bagay na nangangailangan ng pagtawag sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o HealthLink BC. Clitoris Urethra Labia Vagina Perineum Anus magulang sa pamamagitan ng paghahati-hati ng mga ito sa mga madaling sundin na mga hakbang. 6
PAGBUBUNTIS Ang Iyong Pangkat ng Suporta Ang Iyong Personal na Pangkat ng Suporta Mag-isip tungkol sa kung sino ang maaasahan mo upang makapagbigay ng emosyonal at praktikal na tulong - lahat mula sa paghawak ng iyong kamay sa panahon ng pagle-labour hanggang sa pag-aalaga ng bata. Maaaring kasama dito ang: • mga miyembro ng pamilya • mga kaibigan, mga kapitbahay o mga katrabaho • mga miyembro ng iyong kultural, panrelihiyon o komunidad na grupo iyong kapareha mga miyembro ng iyong grupo bago ang • panganganak isang manggagawang panlipunan isang doula (sinanay na kasama sa pagle-labour) Ang Iyong Pangkat ng Suporta sa Pangangalagang Pangkalusugan Ang iyong pangkat ng pangangalagang pangkalusugan ay maaaring kabilangan ng: • • • ospital o mga pampublikong nars ng kalusugan • HealthLink BC (mga nars, mga parmasyutiko, mga dietitian at iba pang mga tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan) iyong dentista o tagalinis ng ngipin isang tagapagturo bago ang panganganak isang kasangguni sa paggagatas isang naturopathic na doktor isang doula isang pampamilyang doktor isang dalubhasa sa pagpapaanak (obstetrisyan) isang rehistradong komadrona • • • • MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Doktor o komadrona? Sa B.C., maaari kang pumili ng isang rehistradong komadrona, isang pampamilyang doktor o isang dalubhasa sa pagpapaanak upang mag-alaga sa iyo sa panahon ng pagbubuntis, panganganak at pagkapanganak. Kung ang iyong pagbubuntis ay may mataas na peligro, makakatanggap ka ng pangangalaga mula sa isang dalubhasa sa pagpapaanak bilang karagdagan sa iyong doktor o komadrona. Kapwa ang mga doktor at mga komadrona ay mahalagang bahagi ng sistema sa kalusugan ng B.C., ngunit hindi lahat ng komunidad ay mayroon ng pareho. Ang mga doktor ay nagtatrabaho sa mga klinika, kadalasang nagpapaanak ng mga sanggol sa ospital, at nagbibigay ng kasunod na pag-aalaga sa isang klinika pagkatapos na ipanganak ang isang sanggol. Kung ang iyong pampamilyang doktor ay hindi nagbibigay ng mga serbisyo ng pangangalaga sa ina, isasangguni ka nila sa ibang doktor na mag-aalaga sa iyo sa panahon ng iyong pagbubuntis at panahon pagkatapos ng panganganak. SUBUKAN ITO Magpasya kung sino ang gusto mong naroon sa iyong pangkat ng suporta, at pagkatapos ay itala ang kanilang impormasyon ng kontak sa loob ng harapan na cover ng aklat na ito. Makinig sa mga alalahanin ng iyong kapareha. • Makibahagi sa mga tipanan at mga klase para sa bago manganak. Tumulong na ihanda ang iyong bahay para sa sanggol. Maging kasangkot sa pagle-labour at panganganak. Ang mga komadrona ay nagtatrabaho sa mga pribadong klinika, nagpapaanak ng mga sanggol sa ospital at mga bahay, at nagbibigay ng kasunod na pangangalaga at suporta pagkatapos na ipanganak ang isang sanggol. Upang makahanap ng isang komadrona, bisitahin ang Maging isang kasangkot at pantay na kasosyo sa pangangalaga ng bata at mga tungkulin sa bahay. Kumuha ng bakasyon ng magulang o mag- ayos ng mga bakasyon upang maaari kang makauwi upang matulungan ang iyong pamilya na makapag-angkop sa buhay na may isang bagong sanggol. Ang mga pampamilyang doktor, dalubhasa sa pagpapaanak at komadrona ay lahat nagbabahagi ng parehong layunin: ang kalusugan mo at ng iyong sanggol. Magtuon sa paghahanap ng isang tao na ang pamamaraan ay tumutugma sa iyong mga kahilingan at mga pinahahalagahan. Makibahagi sa isang malusog na estilo ng pamumuhay bago, sa panahon at pagkatapos ng pagbubuntis. Kumuha ng payo mula sa mga kaibigan at pamilya kung paano nila sinuportahan ang kanilang mga kapareha sa panahon ng pagbubuntis. Humanap ng mga tao at mga grupo na maaaring sumuporta sa iyo sa panahong ito ng pagbabago. ALAM MO BA Ang Plano sa mga Medikal na Serbisyo ng B.C. (B.C.'s Medical Services Plan) ay sasakop sa gastos para sa isang doktor o isang komadrona o isang espesyalista sa pagpapaanak sa panahon ng iyong pagbubuntis. 7
Pagpili ng mga tagapagbigay ng pangangalaga Humingi ng mga rekomendasyon mula sa mga kaibigan o mga propesyunal ng pangangalagang pangkalusugan. Maaari ka ding tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1 upang magtanong tungkol sa mga serbisyong malapit sa iyo. Mga katanungang itatanong: Nagbibigay ka ba ng pangangalaga sa panahon ng pagbubuntis? Ano ang iyong mga patakaran tungkol sa mga tawag sa telepono, mga pagbisita sa bahay at mga on-call na saklaw? Gaano kadalas kita malamang na kailangang makita? Dadalo ka ba sa panganganak? • Susuportahan mo ba ang aking mga kahilingan tungkol sa kung saan ako manganganak, sino ang dadalo at anong mga posisyon at pangkontrol ng sakit sa panganganak ang gagamitin ko? • Magbibigay ka ba ng suporta sa pagpapasuso? ALAM MO BA Ang transgender, Dalawang-Espiritu at iba't ibang kasarian na mga magulang ay maaaring makahanap ng mapagsuporta, nagpapatunay ng kasarian na mga tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan sa pamamagitan ng Trans Care BC: phsa.ca/ transcarebc, transcareteam@phsa.ca o 1-866-999-1514 (libreng-tawag). 8
Estilo ng Pamumuhay Ang pagbubuntis ay isang mabuting oras upang gumawa ng higit pang mga bagay na makakatulong na panatilihin ka at ang iyong sanggol na malusog. Pagbubuo ng Malusog na mga Gawi Subukang magtuon sa: ✔ pagkain ng mga masustansiyang pagkain (tingnan ang Pagkain nang Maayos para sa Pagbubuntis) ✔ pagkuha ng regular na ehersisyo (tingnan ang Pag-aalaga ng Iyong Sarili) ✔ paghahanap ng mga tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan na pinagkakatiwalaan mo at pagpunta sa mga tipanan ng pangangalaga bago ang panganganak (tingnan ang Pangangalagang Pangkalusugan sa Panahon ng Pagbubuntis) ✔ pagsisipilyo, pagpo-floss at pakikipagkita sa isang Pagbabawas ng mga Panganib Sa pamamagitan ng paggawa ng mga pagbabago sa iyong estilo ng pamumuhay, maaari mong babaan ang mga panganib sa iyo at iyong sanggol. Ang tulong ay makukuha. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Mainit na mga paliguan, mga sauna at mainit na mga tub Ang mga mainit na paliguan, mga sauna at mainit na tub ay maaaring itaas ang temperatura ng iyong katawan. Kapag ikaw ay buntis at sobrang nainitan, ang temperatura ng iyong sanggol ay tumataas, din. Ito ay maaaring makaapekto sa kanyang pag-unlad. Babaan ang panganib: Panatilihin ang temperatura ng tubig na mababa sa 38.9°C (102°F). Limitahan ang iyong oras sa 10 minuto. • Magkaroon ng isang nasa hustong gulang na kasama mo. Kapeina (Caffeine) Ayos lang ang kapeina sa maliliit na halaga, ngunit ang sobrang dami ay hindi mabuti para sa iyo o iyong sanggol. Sa pamamagitan ng pagpapa-ihi sa iyo ng marami, maaari itong maging sanhi ng pagkawala ng mahahalagang mineral, tulad ng calcium. At maaari kayong pareho ng iyong sanggol na panatilihing gising. Babaan ang panganib: • Limitahan ang kape sa 2 tasa (500 ml) at tsaa sa 4 na tasa (1,000 ml) isang araw. Tandaan na ang kapeina ay matatagpuan sa mga bagay bukod sa tsaa at kape, tulad ng tsokolate, pop at mga inuming pang-enerhiya. Subukan ang walang kapeinang tsaa at kape. propesyunal ng pangangalaga sa ngipin ✔ paghinto at pagbabawas sa paninigarilyo ✔ pagbubuo ng isang pangkat ng suporta ng pamilya, mga kaibigan at mga miyembro ng komunidad (tingnan ang Iyong Pangkat ng Suporta) Lumabas kaagad kung nahihilo ka o nahihimatay o may mabilis na pulso, iregular na pagtibok ng puso, sakit sa tiyan o pamimitig sa iyong mga paa o kamay. • Umupo na ang iyong mga braso at dibdib ay nasa itaas ng tubig. ALAM MO BA Ang mabuting pangangalaga sa ngipin ay lalong mahalaga sa panahon ng pagbubuntis. Regular na magsipilyo at mag-floss. Magpatingin sa isang dentista, kung maaari, at ipaalam sa kanila na ikaw ay buntis kapag bumisita ka. SUBUKAN ITO Kung ang mga sweat lodge ay isang mahalagang bahagi ng iyong kultura, humanap ng ibang mga paraan upang makibahagi habang ikaw ay buntis. Sa halip na gumawa ng isang pagpapawis, subukang maging isang tagapagbantay ng apoy o tagapangalaga ng pista pagkatapos. MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Gawin ang iyong bahagi upang mapalaki ang isang malusog na sanggol: gumawa ng masustansyang mga pagkain, mag-ehersisyo kasama ang iyong kapareha at magplano ng mga panlipunang aktibidad na walang kasamang alkohol. Kung naninigarilyo ka, patuloy na magbasa upang malaman kung paano ito maaaring makaapekto sa iyong sanggol at kung ano ang maaari mong gawin upang huminto o magbawas. 9
Mga x-ray at mga CT scan Karahasan sa bahay Mga Gamot Ang mga x-ray at mga CT scan ay maaaring maglantad sa iyong sanggol sa radyasyon, na maaaring maging sanhi ng mga depekto sa kapanganakan o mga isyu sa paglaki. Babaan ang panganib: Bago ng anumang medikal o pang ngipin na trabaho, sabihin sa iyong tekniko kung ikaw ay buntis o nagpapasuso. Ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ay pipili ng pinakaligtas na pagsusuri na posible. Mga alagang hayop Ang mga alagang hayop, lalo na ang mga pusa, ay maaaring magdala ng isang parasito sa kanilang dumi na maaaring maging sanhi ng isang seryosong impeksyon ("toxoplasmosis") at humantong sa pagkalaglag o mga depekto sa kapanganakan. Ang karahasan sa bahay ay naglalagay sa iyo at iyong sanggol sa panganib. Kung ikaw ay pisikal, sekswal, emosyonal o pasalitang inaabuso ng iyong kapareha, ang iyong sanggol ay maaari ding mapinsala. Ang iyong sanggol ay maaari ding maapektuhan ng stress na kasama ng karahasan sa tahanan. Kahit na hindi aktwal na nakikita ng bata ang pang-aabuso, mararamdaman niya ang tensiyon at takot sa bahay. Maaari nitong mapinsala ang kanyang pag-unlad at habangbuhay na kalusugan. Babaan ang panganib: Humingi ng tulong. Magsimula sa pamamagitan ng pakikipag-uusap tungkol dito, at gumawa ng aksyon sa iyong sariling pace. Tumawag sa VictimLink BC para sa 24-oras na suporta sa 110 mga wika: 1-800-563-0808 (libreng-tawag) o victimlinkbc.ca. Maraming mga gamot ay ligtas na inumin sa panahon ng pagbubuntis at habang nagpapasuso. Ngunit ang mga ilan - kabilang ang mga natural na remedyo, mga tradisyunal na medisina, at mga inireseta at di-iniresetang gamot, tulad ng Advil (ibuprofen) - ay maaaring hindi ligtas gamitin sa panahon ng pagbubuntis. Ang paggamit ng mga opioid (tulad ng morpina, oxycodone at fentanyl) sa panahon ng pagbubuntis ay maaaring magdagdag sa iyong panganib na makunan, maaga sa panahong panganganak at mababang timbang sa kapanganakan. Ang paggamit ng opioid ay maaari ding maging sanhi sa iyong sanggol na magdaan sa pag-urong (withdrawal), gayundin ang paggamit ng mga pampakalma tulad ng Xanax, Valium at Ativan (benzodiazepines) sa panahon ng pagbubuntis. Babaan ang panganib: Babaan ang panganib:
Ipabasya ang kahon ng dumi sa ibang tao araw- araw. Kung ikaw ang gumagawa nito, magsuot ng mga naitatapong guwantes at iwasang malanghap ang alikabok, pagkatapos ay hugasang mabuti ang iyong mga kamay. Kung maaari, panatilihin ang iyong pusa sa loob ng bahay. Magsuot ng mga guwantes kapag naghahardin upang maiwasan ang direktang kontak sa lupa na maaaring magkaroon ng dumi ng pusa dito. • Hugasan ang iyong mga kamay na mabuti ng sabon at tubig pagkatapos hawakan ang mga alagang hayop. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o isang manggagawa sa karahasan. Kontakin ang bc211 (i-dial ang 2-1-1) upang maghanap ng mga serbisyo at mga suporta. Tumawag sa 9-1-1 para sa pang- emerhensiyang tulong. Kumuha ng payo mula sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o parmasyutiko. Sabihin sa kanila ang tungkol sa lahat ng mga gamot na iniinom mo, kabilang ang mga natural na gamot. Maaari ka nilang ikonekta sa mga suporta na maaaring makatulong sa iyong gumawa ng mga pagbabago upang ikaw at ang iyong sanggol ay ligtas hangga't maaari. Kung hindi mo maaaring makita kaagad ang iyong doktor, tumawag sa HealthLink BC upang makipag- usap sa isang nars o parmasyutiko. Ang ilang mga gamot, tulad ng mga para sa sumpong, ay hindi dapat itigil nang bigla. Huwag iinom ng mga pampakalma na kasama ng mga opioid o alkohol. Makipag-usap sa isang naturopathic na doktor tungkol sa anumang mga tsaa, mga tintura o ibang mga natural na remedyo na maaaring isinasaalang- alang mo habang buntis. Makipag-usap sa isang arbularyo o tradisyunal na Nakatatanda para sa impormasyon tungkol sa paggamit ng mga tradisyunal na gamot sa panahon ng pagbubuntis. 10
Mga droga sa kalye Ang mga droga sa kalye ay maaaring maglagay sa iyo at iyong sanggol sa napakaseryosong panganib. Ang paggamit ng mga drogang tulad ng cocaine at crystal meth (methamphetamine) sa panahon ng pagbubuntis ay nagtataas ng panganib sa Biglang Pagkamatay ng Sanggol na Sindrom [Sudden Infant Death Syndrome (SIDS)] at maaaring maging sanhi ng pagkapunit ng inunan mula sa pader ng matris. Mga nilalanghap - tulad ng pandikit, gasolina, pampanipis ng pintura (paint thinner), mga panlinis na likido, pangwisik sa buhok (hair spray) at pangwisik ng pintura (paint spray) - ay nagtataas ng peligro ng pagkalaglag, mga depekto sa kapanganakan, at pangmatagalang mga problema na kapareho ng sa Fetal Alcohol Spectrum Disorder (FASD). Paninigarilyo, pag-vape at pagkalantad sa segunda-manong usok Ang paninigarilyo, pag-vape at pagkalantad sa segunda-manong usok sa panahon ng pagbubuntis ay maaaring makapagpataas ng panganib ng pagkalaglag, patay na ipinanganak na sanggol, maaga sa panahong panganganak, mababang timbang sa kapanganakan at Biglang Pagkamatay ng Sanggol na Sindrom [Sudden Infant Death Syndrome (SIDS)]. Ang pagkakalantad sa usok pagkatapos ng panganganak ay maaaring makapagbawas ng iyong supply na gatas at mailalagay ang iyong sanggol sa mas mataas na peligro ng SID, impeksyon sa tainga, hika at brongkitis. Maaari din ito makadagdag ng pagkakataon na ang iyong anak ay maging isang maninigarilyo. Alkohol Walang alam na ligtas na halaga ng alkohol sa panahon ng pagbubuntis. Ang alkohol sa panahon ng pagbubuntis ay maaaring magresulta sa Fetal Alcohol Spectrum Disorder (FASD), na maaaring maging sanhi sa iyong sanggol ng seryosong pinsala sa utak at mga problema sa pandinig, pagsasalita, paningin, memorya, koordinasyon at pag-aaral. Babaan ang panganib:
Itigil ang pag-inom kung ikaw ay buntis o nagpaplanong magbuntis. Kung nagkakaproblema ka sa pagtigil nang ganap, bawasan ang dami ng iyong iniinom. Huwag kailanman magkaroon ng higit sa 2 inumin sa anumang oras. Babaan ang panganib: Babaan ang panganib: Tingnan ang bcapop.ca para sa isang programa ng pag-aabot na malapit sa iyo. Magtanong sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan para sa mga pagsasangguni sa mga serbisyo na nag-aalok ng marespetong suporta sa mga taong gumagamit ng mga droga sa panahon ng pagbubuntis. • Makipagtulungan sa iyong tagapagbigay ng Subukang huminto. Kontakin ang Quit Now (Huminto Ngayon) sa quitnow.ca or 1-877-455-2233 (libreng-tawag). Kung sa pakiramdam mo ay hindi mo kayang huminto kaagad, unti-unting magbawas sa paninigarilyo. Tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1 anumang oras upang makipag-usap sa isang rehistradong nars. • Kumuha ng suporta mula sa isang pampublikong nars, manggagawang panlipunan o Nakatatanda. Tumawag sa Serbisyo sa Pagsasangguni ng pangangalagang pangkalusugan, nars ng kalye o klinika upang maihinto o dahan-dahang bawasan ang iyong paggamit. Tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1 anumang oras upang makipag-usap sa isang rehistradong nars. Tumawag sa Serbisyo sa Pagsasangguni ng Impormasyon sa Alkohol at Droga [Alcohol & Drug Information Referral Service (ADIRS)] para sa libre, kumpidensiyal na impormasyon: 1-604-660-9382 (lower mainland) o 1-800-663-1441 (saan man sa B.C.). Panatilihin ang iyong kotse at bahay na libre sa usok. Hilingin sa iba na manigarilyo sa labas, pagkatapos ay maghugas ng kanilang mga kamay. Kung maaari, pagpalitin din sila ng mga damit. • Tanungin ang iyong parmasyutiko o doktor tungkol sa Programa ng Paghinto sa Paninigarilyo ng BC (BC Smoking Cessation Program), na nagbibigay ng mga libre at murang gastos na mga produkto na kapalit ng nikotina at mga gamot upang matulungan kang huminto. Impormasyon sa Alkohol at Droga [Alcohol & Drug Information Referral Service (ADIRS)] para sa libre, kumpidensiyal na impormasyon: 1-604-660-9382 (lower mainland) o 1-800-663-1441 (saan man sa B.C.). MAGKAROON NG KAMALAYAN Kung ikaw ay umaasa sa alkohol o kung dumadaan ka sa pag-atras kapag huminto ka sa pag- inom, maaaring mapanganib para sa iyo na huminto nang bigla. Kumuha ng suporta mula sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o mga mapagkukunan na nakalista dito. ALAM MO BA Ito ay laban sa batas sa B.C. na manigarilyo o mag-vape sa mga kotse na nagsasakay ng mga batang mababa sa 16 na taong gulang. 11
Cannabis (marijuana) Walang nalalamang ligtas na halaga ng cannabis sa panahon ng pagbubuntis. Ang cannabis sa anumang anyo - pagsisigarilyo, pag-vaping o mga nakakain - ay maaaring dumaan sa inunan at maaaring makaapekto sa hindi pa naipapanganak na sanggol. Ang paggamit ng cannabis kapag buntis ay maaaring humantong sa mababang timbang sa kapanganakan, patay na ipinanganak na sanggol, maaga sa panahong panganganak at mga depekto sa kapanganakan. Habang lumalaki ang iyong anak, maaaring makaapekto ito sa kanyang intelektuwal na pag-unlad - kasama na ang memorya, pokus at paggawa ng desisyon. Maaari din itong maging sanhi ng mga problema sa pagtulog at sobrang pagka- aktibo at taasan ang kanyang sariling panganib para sa pag-aabuso sa sangkap sa hinaharap. ALAM MO BA Posibleng maging dependiyente sa cannabis. SUBUKAN ITO Kausapin ang iyong mga kaibigan at pamilya tungkol sa anumang mga pagbabago sa estilo ng pamumuhay na nais mong gawin habang ikaw ay buntis. Hilingin sa kanila na tulungan kang matugunan ang iyong mga layunin para sa isang malusog na pagbubuntis - sa pamamagitan halimbawa ng hindi paninigarilyo ng sigarilyo o cannabis sa paligid mo. Mga impeksyon na sekswal na naililipat [Sexually transmitted infections (STIs)] Ang mga impeksyon na sekswal na naililipat [sexually transmitted infections (STIs)] ay maaaring maging sanhi ng mga problema sa iyong pagbubuntis, dagdagan ang panganib ng maaga sa panahong pagle-labour at mapinsala ang iyong sanggol. Babaan ang panganib: Gumamit ng mga kondom. • Talakayin ang iyong mga sekswal na kasanayan sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Siguraduhin na kapwa ikaw at ang iyong kapareha ay nagpasuri para sa mga STI sa maagang bahagi ng iyong pagbubuntis. Mas mabuti pa, magpasuri bago ka mabuntis. Babaan ang panganib: Itigil ang paggamit ng cannabis kung ikaw ay buntis o nagpaplano ng isang pagbubuntis. Kung nahihirapan kang huminto, makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. • Gumamit ng mas kaunting cannabis, at gamitin ito
nang mas madalang. Kung nakikipagtalik ka sa isang bagong kapareha, gumamit ng kondom at magpasuri para sa mga STI. ALAM MO BA Ang pagpapasuri para sa mga STI ay isang regular na bahagi ng pangangalaga bago Huwag gumamit ng cannabis kasama ng tabako o iba pang mga sangkap, o mga gamot. Huwag gumamit ng cannabis upang makatulong sa sakit sa umaga (morning sickness). Humanap ng mas ligtas na mga paraan ng pagkaya (tingnan ang Mga Yugto ng Pagbubuntis) o makipag- usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Pumili ng mga produktong may mababang lakas na may mas mataas na antas ng CBD at mas mababang antas ng THC. Ngunit magkaroon ng kamalayan na kahit ang mga produktong CBD lamang ay hindi pa napatunayan na ligtas sa panahon ng pagbubuntis. ang panganganak na tumutulong na makatiyak na ikaw at ang iyong sanggol ay ligtas at malusog hangga't maaari. Ang HealthLink BC ay may karagdagang impormasyon tungkol sa mga karaniwang panganib sa panahon ng pagbubuntis at kung paano poprotektahan ang iyong sarili at iyong sanggol. Bisitahin ang healthlinkbc.ca o tumawag sa 8-1-1 upang makipag-usap sa isang nars o ibang mga propesyunal ng pangangalagang pangkalusugan. 12
Mga Sekswal na Impeksyong Naililipat na Maaari Mong Maipasa sa Iyong Sanggol Impeksyon Paraan na Naililipat sa Sanggol Mga sintomas Paggamot Mga Panganib kapag Hindi Ginamot Pag-iwas Bacterial Vaginosis (Pagdami ng Bakterya sa Ari ng Babae) Nasusuri sa pamamagitan ng isang pamunas ng mga likido mula sa ari ng babae. Ang bacterial vaginosis ay hindi itinuturing na isang impeksyon na sekswal na naililipat, ngunit ang iyong panganib na makakuha nito ay tumataas kung ikaw ay may isang bagong kapareha o mahigit sa isang kapareha. Magulang: Paglalabas sa ari ng babae (vaginal discharge), pangangati o parang nasusunog, o walang mga sintomas. Magulang: Mga antibiyotiko. Sanggol: Pangangalaga para sa maaga sa panahong panganganak. Magulang: Maaga sa panahong pagle-labour, napaagang pagkabasag ng tubig (pagputok ng mga lamad), impeksyon sa panahon ng pagle- labour o pagkatapos ng panganganak, pagkalaglag. Gamutin ang magulang sa panahon ng pagbubuntis upang mabawasan ang mga panganib. Chlamydia (bakteryal na impeksyon) Nasusuri sa pamamagitan ng pagsusuri ng ihi o pagsusuri ng isang pamunas ng mga likido mula sa ari ng babae. Sa panahon ng panganganak. Magulang: Karaniwan walang mga sintomas. Maaaring magkaroon ng sakit kapag umiihi, paglabas sa ari ng babae o pagsakit ng tiyan. Magulang at sanggol: Mga antibiyotiko. Magulang: Maaga sa panahong pagle-labour, napaagang pagkabasag ng tubig. Sanggol: Pulmonya, mga impeksyon sa mata, pagkabulag. Gamutin ang magulang bago manganak upang maiwasang maimpeksyon ang sanggol. Antibiyotikong pamahid sa mata para sa sanggol sa pagkapanganak. Gonorrhea Nasusuri sa pamamagitan ng pagsusuri ng ihi o pagsusuri ng isang pamunas ng mga likido mula sa ari ng babae. Sa panahon ng pagbubuntis o panganganak. Magulang: Sakit sa ibabang bahagi ng tiyan, paglabas sa ari ng babae, sakit kapag umiihi, o walang mga sintomas. Magulang at sanggol: Mga antibiyotiko. Magulang: Maaga sa panahon na pagle- labour, kawalan ng kakayahang mabuntis o pagkawala ng pagbubuntis sa hinaharap, impeksyon sa pelvis na sakit, artritis na sanhi ng impeksyon. Gamutin ang magulang bago manganak upang maiwasang maimpeksyon ang sanggol. Antibiyotikong pamahid sa mata para sa sanggol sa pagkapanganak. Sanggol: Mga impeksyon sa mata at pagkabulag. 13
Impeksyon Paraan na Naililipat sa Sanggol Mga sintomas Paggamot Mga Panganib kapag Hindi Ginamot Pag-iwas Hepatitis B (Sakit sa Atay) Nasusuri sa pamamagitan ng pagsusuri ng dugo. Sa panahon ng panganganak o sa pamamagitan ng kontak sa dugo. Magulang: Kawalan ng gana, lagnat, pagkapagod, sakit sa kalamnan at kasu-kasuan, sakit ng tiyan, pagkaduwal, pagtatae, pagsusuka, madilim na ihi, dilaw na balat at mga mata. Sanggol: Karaniwan walang mga sintomas. Maaaring magkaroon ng lagnat, pagkapagod, pagsusuka, kawalan ng gana, dilaw na balat. Magulang: Patuloy na mga panlaban sa virus na gamot kung kinakailangan. Sanggol: Pagbabakuna sa Hep B at hepatitis immunoglobulin. Sakit sa atay at kanser sa atay, lalo na para sa sanggol. Magulang: Bakuna sa Hep B; mga panlaban sa virus kung ang mga antas ng virus ay mataas sa panahon ng pagbubuntis. Sanggol: Bakuna sa Hep B sa pagkapanganak; maaari ding makakuha ng Hep B immunoglobulin. Herpes Nasusuri sa pamamagitan ng isang pamahid o pagsusuri ng dugo pagkatapos na ang isang sugat ay nabuo. Karaniwan sa panahon ng panganganak; minsan bago o pagkatapos na manganak; sa panahon ng pagpapasuso kung mayroong isang sugat sa o malapit sa utong. Magulang: Mga paltos/ mga sugat sa lugar ng ari na lumilitaw nang isang beses o bumabalik. Maaaring walang mga palatandaan. Sanggol: Mababa ang enerhiya, lagnat, mababang pagtaas ng timbang. Magulang at sanggol: Patuloy na mga panlaban sa virus na gamot. Sanggol: Mga impeksyon sa balat, mata, bibig o dugo, mga sumpong. Maaaring nakamamatay. Iwasan na makipagtalik kung mayroong kang isang sugat. Iwasan ang pagtatalik sa bibig kung ang iyong kapareha ay may isang sugat sa paligid ng bibig. Nakakatulong ang mga kondom, ngunit hindi gumagarantiya ng proteksyon. Ang Caesarean na panganganak ay inirerekomenda kung ikaw ay may isang aktibong impeksyon. Iwasan na magpasuso kung ikaw ay mayroong mga bukas na sugat sa iyong suso; bombahin o pigain ng iyong kamay ang gatas hanggang gumaling. Ang binombang gatas ay maaaring ibigay sa sanggol kung walang bahagi ng pambomba o ng iyong mga kamay na nagkaroon ng kontak sa isang sugat; kung hindi, itapon ang gatas. 14
Impeksyon Paraan na Naililipat sa Sanggol Mga sintomas Paggamot Mga Panganib kapag Hindi Ginamot Pag-iwas HIV (Human Immunodeficiency Virus) Nasusuri sa pamamagitan ng pagsusuri ng dugo. Sa panahon ng pagbubuntis, kapanganakan o pagpapasuso. Magulang: Sa simula - pantal, lagnat, namamagang lalamunan, matinding sakit ng ulo, namamaga na mga lymph node, pagduduwal, pagkapagod, mga sugat sa bibig, mga impeksyon sa ari, pagpapawis sa gabi, pagsusuka, pagsakit sa kalamnan at kasukasuan. Sanggol: Pagkabigo na umunlad, namamaga ang tiyan at mga lymph node, pagtatae, pulmonya, impeksyon sa bibig. Maaaring masuring negatibo at hindi magkaroon ng mga sintomas. Ang regular na pagsusuri ay mahalaga. Magulang at sanggol: Patuloy na mga panlaban sa virus na gamot. Magulang at sanggol: Masulong na HIV o AIDS. Magulang: Nagpapatuloy na antiretroviral na terapewtika sa panahon ng pagbubuntis at pagkatapos ng panganganak. Sanggol: 6 na linggong panlaban sa virus na terapewtika pagkatapos ng panganganak. Ang sanggol ay hindi dapat pasusuhin. Sipilis Nasusuri sa pamamagitan ng pagsusuri ng dugo. Sa panahon ng pagbubuntis o panganganak. Magulang: Marami ay walang mga sintomas. Ang ilan ay mayroong maliit, walang sakit na sugat sa lugar ng ari, pagkatapos ay lagnat, pantal, sakit ng ulo, namamaga na mga glandula. Magulang at sanggol: Mga antibiyotiko (sa panahon ng pagbubuntis o sa bagong panganak). Magulang: Sistema ng nerbiyo, mata at mga problema sa puso; napaaga sa panahon ng pagle-labour. Sanggol: Patay na ipinanganak o mga pisikal o pangkaisipang problema. Ang maagang paggamot ng magulang ay karaniwang pumipigil sa impeksyon sa sanggol. Iwasan na magpasuso kung ikaw ay mayroong mga bukas na sugat sa iyong suso; bombahin o pigain ng iyong kamay ang gatas hanggang gumaling. Ang binombang gatas ay maaaring ibigay sa sanggol kung walang bahagi ng pambomba o ng iyong mga kamay na nagkaroon ng kontak sa isang sugat; kung hindi, itapon ang gatas. Virus na Zika Nasusuri sa pamamagitan ng pagsusuri ng dugo o ihi. Sa panahon ng pagbubuntis. Magulang: Isang linggo ng banayad na lagnat, pantal, pagsakit ng kalamnan at kasukasuan, naiiritang mga mata, sakit ng ulo. Magulang: Karaniwang gumagaling na mag-isa. Sanggol: Patuloy na suporta at paggamot upang matulungan ang bata na makayanan ang mga pagkaantala sa pag-unlad at iba pang mga paghamon. Sanggol: Maaaring makaapekto sa pag-unlad ng utak na maaaring humantong sa isang abnormal na maliit na ulo ("microcephaly") at maging sanhi ng pagkaantala sa pag-unlad, epilepsya at mga problema sa pandinig at paningin. Gumamit ng mga kondom kung ang kapareha ay nagbiyahe sa mga lugar na may Zika. Iwasan makipagtalik sa mga naimpeksyong kapareha. Habang buntis, iwasang magbiyahe sa mga lugar na naroroon ang Zika. 15
Pagkain nang maayos para sa Pagbubuntis Ano ang patnubay sa pagkain ng Canada? Mga tip upang matulungan kang kumain nang maayos habang buntis at nagpapasuso - at para sa natitirang bahagi ng iyong buhay. Tingnan ang patnubay sa pagkain ng Canada sa pahina 111. Ang pagkain nang maayos sa panahon ng pagbubuntis ay magbibigay sa iyong sanggol ng kailangan niya upang umunlad at maabot ang isang malusog na timbang. Bibigyan ka nito ng karagdagang mga kaloriya at nutrisyon na kailangan mo habang ang iyong inunan ay lumalaki at nadadagdagan ang iyong panustos na dugo. At sa oras na dumating ang iyong sanggol, ang mahusay na pagkain ay makakatulong sa inyong dalawa na manatiling malusog. Magtuon sa: ✔ pagtatamasa ng iba't ibang mga malulusog na pagkain mula sa 3 mga grupong pagkain - mga gulay at prutas, mga whole grain na pagkain at mga protina ✔ pagkain ng 3 pagkain at 2 o 3 meryenda bawa't araw ✔ paggawa ng iyong pagkain mula sa natural na mga sangkap sa bahay ✔ pag-inom ng maraming tubig Ang labis na naproseso at inihandang mga pagkain at mga inumin na mataas sa puspos na taba, asukal at asin - tulad ng chips, mga cake at soda - ay walang mga nutrisyon na kinakailangan ng iyong lumalaking sanggol. Tiyaking hindi nila pinapalitan ang mas malusog na mga pagpipilian. PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Kung hindi ka sanay dito, ang isang malusog na diyeta ay maaaring maging parang isang paghamon. Hindi mo kailangang maging perpekto; basta gawin mo lang ang pinakamahusay na makakaya mo. Ikaw at ang iyong sanggol ay mahalaga. 16
Mga Pangunahing Nutrisyon sa Panahon ng Pagbubuntis Bakit Kailangan Mo Ito Mga Pagkain na Nagbibigay Nito Mga Gulay at mga Prutas Mga Pagkaing Whole Grain Mga Pagkaing Protina Iron Tumutulong sa pagbuo ng mga bagong pulang selula ng dugo at tinutulungan silang magdala ng oxygen. Ang iron na kinakain mo habang buntis ay makakatulong sa iyong sanggol na mag-imbak ng sapat kapag siya ay ipinanganak. Madilim na mga dahon ng gulay tulad ng beet, spinach at swiss chard, mga berdeng gisantes, inihurnong patatas na may balat. Pinatibay na mga buong butil na cereal at tinapay, pinayamang mga cereal at tinapay, wheat germ. Mga lutong tahong, mga tulya, mga talaba, baka, kordero, manok, isda, mga itlog, tofu. Mga lutong tuyong beans, gisantes, mga lentil. Hummus. Mga buto ng kalabasa, mga kasoy, pine nut, mga hazelnut. Hindi pinatamis na pinalakas na inuming soya. Instant na almusal o Ovaltine na idinagdag sa gatas Folic Acid Pinabababa ang panganib ng mga depekto sa utak at gulugod sa kapanganakan. Mahalaga para sa malusog na paglaki at pag-unlad ng sanggol. Madilim na mga berdeng dahong gulay at iba pang mga gulay kabilang ang asparagus, beets, broccoli, brussels sprouts. Mga prutas kabilang ang abukado, mga saging, mga kahel, papaya. Pinayaman na mga produktong butil kabilang ang tinapay, siryal at pasta. Mga lutong itlog. Mga lutong tuyong lentil, mga gisantes, garbansos, beans. Mga almendras, mga kasoy, mga hazelnut, mani, mga linga, mga binhi ng mirasol, mga wolnat. Calcium at Bitamina D Tumutulong sa pagbuo ng mga buto, ngipin, mga nerbiyo, puso at iba pang mga kalamnan ng sanggol. Ang pagkakaroon ng sapat na calcium sa buong pagbubuntis ay nakakatugon sa mga pangangailangan mo at iyong sanggol. Bok choy, broccoli, kale, mga berdeng mustasa, swiss chard, mga kahel. De-latang salmon, mga sardinas na may mga buto. Mga inihurnong beans, mga soyabean, tofu na may calcium. Mga almendras, mga hazelnut, mga linga, tahini. Mas mababang taba na gatas (1% and 2%), keso, yogurt, kefir, ebaporadang gatas, hindi pinatamis na pinalakas na inuming soya. Mga omega-3 na Fatty Acid Binubuo ang utak, sistema ng mga nerbiyo at paningin ng sanggol. Matatabang isda tulad ng salmon, alumahan, tamban, trout. Mga walnut, giniling na mga buto ng flax, chia at mga buto ng abaka. Mga omega-3-na pinalakas na pagkain kabilang ang mga itlog, yogurt, hindi pinatamis na pinalakas na inuming soya. Himaymay (Fibre) Tumutulong na maiwasan ang paninigas ng dumi. Lahat ng mga gulay at mga prutas - sariwa, nagyeyelo, de-lata at tuyo. Mataas na-fibre na pang-almusal na mga cereal, mga bran na cereal, 100% na mga whole grain na tinapay at mga kraker, brown rice, whole-wheat na pasta. Mga lutong gulay na buto, tulad ng lentil, beans (itim, kidney, soya, atbp.) at mga gisantes (mga chickpea, garbansos, mga split pea, atbp.). Lahat ng mga nuwes at mga buto (seeds). 17
SUBUKAN ITO Isulat ang lahat ng kinain mo at ininom kahapon at ihambing ito sa patnubay sa pagkain ng Canada. Gumawa ng isang plano na kumain ng higit pa sa mga pagkain na nagkukulang sa iyo. Nagnanais ng isang Meryenda? Subukan ang: prutas at isang maliit na dakot ng walang asin na mga nuwes o mga buto (seed) mga hiniwang hindi lutong gulay at hummus • mga whole grain na kraker na may keso o de latang isda yogurt at mga berry • peanut butter o nut butter sa whole grain na tustadong tinapay whole grain na cereal na mayroon o walang gatas smoothie na hinalo mula sa yogurt, prutas, at gatas o pinalakas na inuming soya Kung ikaw ay nagnanais ng mga hindi pangkaraniwang bagay na hindi pagkain tulad ng yelo, luwad o arina, sabihin sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Gumawa ng mga malulusog na pagkain para sa iyong sarili at iyong kapareha. Ang mga pamilya ay kumakain nang mas mabuti kapag sila ay kumakain na magkasama. ALAM MO BA Maaari kang tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1 upang makipag-usap sa isang rehistradong dietitian tungkol sa malusog na pagkain. Mga Pagkain na Limitahan o Iwasan Sa Panahon ng Pagbubuntis Kapeina: Ang maliit na halaga ng kapeina ay karaniwang ligtas, ngunit ang sobra ay maaaring makaapekto sa isang hindi pa naipanganak na sangol, gawing alumpihit ang isang napasusong sanggol, nakawan ka ng labis na kinakailangang tulog at paihiin ka nang mas madalas (tingnan ang Estilo ng pamumuhay). Keso: Hindi na-isterilisang malambot at medyo malambot na keso (feta, Brie, Camembert, blue-veined) ay maaaring maglaman ng bakterya na lalong mapanganib sa panahon ng pagbubuntis. Alinman sa lutuin ang mga ito ng hindi bababa sa 74°C (hanggang sila ay mainit na sumisingaw) o maghintay na kasiyahan ang mga ito pagkatapos maipanganak ang iyong sanggol. Mga produktong deli: Ang mga handa na kaining karne tulad ng bologna, inihaw na karne ng baka, hamon at dibdib ng pabo ay dapat lamang kainin na mainit na sumisingaw. Iwasan ang pâté at mga palamang karne maliban kung sila ay naka-de lata. Lutuing mabuti ang mga hot dog, at pag-ingtan na hindi tumulo ang likido mula sa pakete sa ibang mga pagkain. Isda: Ang isda ay isang mahusay na mapagkukunan ng omega-3 na mga taba, ngunit ang ilang isda ay mataas sa merkuryo. Mayroong: hindi hihigit sa 2 mga serving (150 mga gramo o 5 mga onsa) bawa't buwan ng sariwa o nagyeyelong tuna, pating, marlin, escolar, orange na roughy at ispadang isda hindi hihigit sa 4 na mga serving (300 mga gramo o 10 mga onsa) bawa't linggo ng hindi-Canadian na de latang albacore na tuna. Ang sariwa, nagyeyelo o de latang albacore na tuna na isang produkto ng Canada ay maaaring kainin nang walang limitasyon. Maging maingat sa hilaw na isda, tulad ng sashimi at sushi. Maaaring maging problema ang mga ito kung hindi inihanda nang maingat. Pinakaligtas na iwasan ang mga ito sa panahon ng pagbubuntis. Mga herbal na tsaa: 2 hanggang 3 mga tasa (500-750 ml) ng tsaa na gawa mula sa luya, mapait na kahel o balat ng kahel, echinacea, herbabuwena (peppermint), pulang dahon ng prambuwesas (raspberry), rosehip o rosemary ay tinuturing na ligtas bawa't araw. Uminom lamang ng tsaa na may isang listahan ng sangkap. Atay: Ang atay ay napakataas sa bitamina A na, sa mga malaking halaga, ay maaaring humantong sa mga depekto sa kapanganakan. Limitahan ang iyong sarili sa 75 mga gramo (2½ mga onsa) ng mga produktong atay bawa't linggo, at huwag iinom ng mga suplementong langis ng atay ng isda, na hindi ligtas sa panahon ng pagbubuntis. Soya: Tokwa, hindi pinatamis na pinalakas na mga inuming soya at mga pagkain na naglalaman ng mga produktong soya ay mainam, ngunit ang mga suplementong soya ay hindi ligtas sa panahon ng pagbubuntis. Mga supang (sprouts): Lumayo mula sa hilaw na alfalfa at mga toge sapagkat sila ay maaaring magdala ng mapanganib na bakteryaa. Mga pamalit sa asukal: Ang mga artipisyal na pampatamis ay mainam paminsan-minsan, ngunit huwag hayaang ang pagkain at inumin na gawa sa mga kapalit ng asukal ay pumalit doon sa mga masusustansiya. Tubig sa gripo na may tingga: Ang tubig ang iyong pinakamahusay na pagpipilian para sa pananatiling may sapat na likido sa katawan, ngunit kung ang iyong bahay ay itinayo bago ng 1989, maaari kang magkaroon ng tingga sa iyong mga tubo. Patuluin ang iyong gripo ng mga ilang minuto hanggang ang mga ito ay tumutulo nang malamig bawa't umaga. Gamitin ang malamig na tubig para sa pag-inom at pagluluto, dahil ang mainit na tubig ay maaaring magdala ng mas maraming tingga. Mga hindi na-isterilisang pagkain: Iwasan ang hindi na-isterilisang gatas, yogurt, keso, pulot at katas. Ang mga ito ay maaaring maglaman ng nakakapinsalang bakterya na maaaring maging sanhi sa iyo at iyong anak na magkasakit at magresulta sa pagkalaglag, maaga sa panahong panganganak o patay na ipanganak. 18
Kaligtasan ng Pagkain Protektahan ang iyong sarili at iyong sanggol mula sa bakterya at mga parasitiko na maaaring dala ng ilang mga pagkain: ✔ Hugasan ang iyong mga kamay ng sabon at maligamgam na tubig ng hindi bababa sa 20 segundo pagkatapos gamitin ang kubeta, bago at pagkatapos na maghanda ng pagkain, at pagkatapos mong hawakan ang hindi lutong karne. ✔ Hugasan ang mga hindi lutong gulay at mga prutas sa ilalim ng malinis, tumutulong tubig. Gumamit ng isang sipilyo upang alisin ang dumi. ✔ Ganap na lutong karne (68°C), isda, mga itlog (74°C) at manok (74°C para sa mga bahagi at giniling na manok; 85°C para sa buong manok). Gumamit ng isang termometro ng pagkain upang tingnan ang mga temperatura. ✔ Pagkatapos ng paghahanda ng karne, ilagay ang mga sangkalan, mga plato at mga kutsilyo sa dishwasher o disimpektahin ang mga ito ng pinaghalong 1 kutsarita ng pampaputi sa 1 litro ng tubig. ✔ Panatilihing malinis ang mga kagamitan sa pagluluto at mga ibabaw at palitan ang mga pamunas ng pinggan at mga tuwalya araw-araw. ✔ Panatilihing mainit ang mga mainit na pagkain (60°C o mas mataas) at malamig ang mga malamig na pagkain (4°C o mas mababa). Huwag hayaan ang pagkain na manatili sa temperatura ng silid nang mahigit sa 2 oras. ✔ Ilagay ang inihandang pinalamig na pagkain at mga tira sa nakatakip na lalagyan sa repridyereytor o freezer sa loob ng 2 oras. ✔ Gamitin ang mga tira sa loob ng 2 o 3 araw. Initin muli ang mga ito ng hanggang sa hindi bababa sa 74°C bago isilbi. ✔ Siyasatin na ang mga selyong pangkaligtasan sa mga garapon ay buo kapag binili ang mga ito. Ikaw ba ay vegetarian o vegan? Tiyakin na ikaw ay nakakakuha ng sapat na protina, iron, calcium, zinc, bitamina D, bitamina B12 at linolenic acid (isang omega-3). Tumawag sa mga Serbisyo ng Dietitian sa HealthLink BC sa 8-1-1 kung nag-aalala ka na maaaring hindi ka nakakakuha ng lahat ng nutrisyon na kinakailangan mo. Mga tip sa malusog na pagkain Magluto ng mas malaking halaga at i-freeze ang mga natira para sa kalaunan. Magdala ng meryenda at isang boteng tubig kapag lumabas ka para sa madaling pag-akses ng mga malulusog na pagpipilian. Kumain ng maraming mga gulay at mga prutas. Para sa maginhawa at hindi gaanong mahal na mga pagpipilian, subukan ang naka-de lata, nagyeyelo o pinatuyo (na walang idinagdag na asin o asukal). Subukang huwag laktawan ang mga pagkain. Kung ang pagduduwal ay isang problema, subukan ang mas maliit na pagkain at regular na meryenda. Pumili ng mga pagkaing mababa sa asukal upang makatulong na panatilihing malusog ang iyong ngipin at mga gilagid. SUBUKAN ITO Kung ang iyong mga suplemento ay nagpapasuka sa iyo o nagpapalala ng iyong pagduwal, subukang inumin ang mga ito na kasama ng pagkain. Huwag ihinto ang pag-inom sa mga ito bago makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Gamit ang Fahrenheit? 4°C 39°F 74°C 165°F Pag-inom ng mga Suplemento Kung sinusubukan mong magbuntis o ikaw ay buntis o nagpapasuso, ang mga ilang suplemento - kasama ng isang malusog na diyeta - ay magbibigay sa iyo ng mga karagdagang bitamina at mga mineral na kailangan mo at ng iyong sanggol. Ngunit ang ilang mga suplemento ay maaaring nakakasama, at ang paglabis ng anumang suplemento ay maaaring maging sanhi ng mga problema. Sabihin sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ang tungkol sa lahat ng mga suplemento na iniinom mo, kabilang ang mga natural at herbal na mga produkto. Kakailangin mo ang: ✔ isang pang-araw-araw na maraming bitamina at mineral na suplemento para sa pagbubuntis na mayroong 0.4 mg (400 mcg) ng folic acid, 16 to 20 mg ng iron, 400 hanggang 600 IU ng bitamina D, at bitamina B12 Ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ay maaari ding magmungkahi ng langis ng isda, calcium o mga bitamina D na suplemento. Kung umiinom ka ng magkahiwalay na suplemento ng calcium at iron, inumin ang mga ito nang halos 2 oras ang pagitan. Dapat mong iwasan: ✘ mga suplemento ng bitamina A at mga maraming bitamina at mineral na suplemento na may higit sa 3 mg (3,000 mcg) o 10,000 IU na bitamina A, na maaaring maging sanhi ng mga depekto sa kapanganakan ✘ mga suplementong langis ng atay ng isda (tulad ng langis ng atay ng bakalaw), na mataas sa bitamina A ✘ mga suplementong soya ✘ mga suplementong herbal KATUTURAN SA PERA Ang mga suplemento para sa pagbubuntis ay maaaring magamit 60°C 68°C 140°F 154°F 85°C 185°F nang libre kung hindi mo kayang bayaran ang mga ito. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. 19
Pagtaas ng Timbang sa Pagbubuntis Ano ang BMI (Body Mass Index)? Isang sukat ng iyong timbang na kaugnay sa iyong taas. Ang isang malusog na BMI bago ang pagbubuntis ay 18.5 hanggang 24.9. Tingnan ang sa iyo sa healthlinkbc.ca. Gaano Kabigat ang Malusog? Ang malusog na kabuuan ng pagtaas ng timbang sa panahon ng pagbubuntis ay nagsisimula sa 5 hanggang 18 kg (11 hanggang 40 lb). Para sa mga kambal, ito ay 11 hanggang 25 kg (25 hanggang 54 lb). Kung ano ang tama ay depende sa iyong timbang bago ang pagbubuntis: Kung ang iyong BMI ay mas mababa sa 18.5, kailangan mong makakuha ng 13 hanggang 18 kg (28 hanggang 40 lb). Kung ang iyong BMI ay 18.5 hanggang 24.9, kailangan mong makakuha ng 11 hanggang 16 kg (25 hanggang 35 lb). PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Ang pagiging aktibo at pagkain nang mahusay ay nakakatulong na magtaguyod ng malusog na pagtaas ng timbang. Kumain ng dalawang beses na kasing lusog - hindi dalawang beses na mas madami. ALAM MO BA Ang pagkakaroon ng sobrang timbang sa panahon ng pagbubuntis ay hindi malusog para sa iyo o sa iyong sanggol. Maaari itong magdagdag ng iyong panganib para sa diyabetis na kaugnay sa pagbubuntis alta presyon, at humantong sa isang mas mahirap na panganganak. Ginagawa din nitong mas malamang na ang iyong anak ay maging sobra sa timbang. Kung ang iyong BMI ay 25 hanggang 29.9, kailangan mong makakuha ng 7 hanggang 11 kg (15 hanggang 25 lb). Kung ang iyong BMI ay 30 o mahigit, kailangan mong makakuha ng 5 hanggang 9 kg (11 hanggang 20 lb). Huwag subukang magbawas ng timbang habang buntis. Sa iyong unang tatlong buwan, ang isang maliit na pagdagdag ay pinakamahusay - 500 gramo hanggang 2 kg (1 hanggang 4½ lb) sa kabuuan. Kung mawalan ka o nagdagdag ng higit sa 10% ng iyong timbang bago ang pagbubuntis, kausapin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Paano ang isang tipikal na pagtaas ng timbang na halos 14 kg (30 lb) ay nagdadagdag: Dagdag na mga nakatago para sa pagbubuntis at pagpapasuso: 2½ hanggang 3½ kg (5 hanggang 8 lb) Dugo: 2 kg (4 lb) Napanatiling likido: nag-iiba-iba Mga Suso: 1½ kg (3 lb) Sa iyong ikalawa at mga ikatlong tatlong buwan, ang layunin ay makakuha ng isang matatag na antas ng halos 200 hanggang 500 gramo (½ hanggang 1 lb) bawa't linggo. Inunan: ½ kg (1 lb) Sanggol: 3½ kg (7½ lb) Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan para sa karagdagang impormasyon, o tumawag sa 8-1-1 upang makipag- usap sa mga Serbisyo ng Dietitian sa HealthLink BC. Matris: 1+ kg (2½ lb) Amniotic fluid (likido sa amniotic sac): 1 kg (2 lb) 20
Pangangalaga sa Iyong Sarili Pisikal na Aktibidad Ang pananatiling pisikal na aktibo sa panahon ng iyong pagbubuntis ay maaaring makatulong sa iyo na:
ihanda ang iyong katawan para sa pagle-labour at panganganak mapanatili ang isang malusog na timbang • pabutihin ang iyong mood at iyong antas ng enerhiya mabawasan ang pagsakit ng likod at paninigas ng dumi pababain ang iyong panganib ng diyabetis na kaugnay sa pagbubuntis • matulog nang mas mabuti Huwag susubukan ang mga ito: ✘ mga aktibidad na kinasasangkutan ng pagtalbog o mabilis na mga pagbabago ng direksyon - halimbawa squash at racquetball - na maaaring madaling maging sanhi ng mga pinsala sa ligamento kapag ikaw ay buntis ✘ mga isport na may kontak - tulad ng karate - at anumang bagay na malamang na mahulog ka habang ginagawa - tulad ng pag-ski - dahil ang balanse ay nagiging mas mahirap sa panahon ng pagbubuntis ✘ mga aktibidad na sobrang magpapainit sa iyo, tulad ng mainit na yoga o mga swimming pool na mas mainit sa 28°C (82°F) Manatiling ligtas kapag nag-eehersisyo ✘ Huwag humiga nang patag sa iyong likuran kung ang paggawa nito ay magbibigay sa iyo ng pakiramdam na parang hihimatayin ka o nasusuka. ✘ Huwag pipigilin ang iyong hininga. Huminga nang palabas sa pagpupuwersa at papasok kapag nagrerelaks. ✔ Gumamit ng mababang mga weights at maraming mga pag-uulit (12 hanggang 15) para sa pagsasanay sa lakas. Bawasan ang mga weights habang umuusad ang iyong pagbubuntis. ✔ Uminom ng tubig bago, habang at pagkatapos ✘ pag-scuba diving ng aktibidad. Subukan ang mga ito: ✔ Mag-inat nang kumportable at gawin ang ✔ paglalakad ✔ pagsakay sa isang nakapirming bisikleta ✔ paglangoy o aquafit ✔ mababang-epektong mga aerobic o mga klaseng pampalakas ng katawan bago ang panganganak ✔ bago ang panganganak na yoga ✔ pagka-canoe ✔ pangingisda PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Pumili ng mga aktibidad na ikinasisiya mo at na ligtas sa panahon ng pagbubuntis. Maglayon na gumawa ng 2½ oras na aktibidad na katamtaman ang intensidad bawa't linggo. Ikalat ito ng hindi bababa sa 3 araw o - mas mabuti pa - gumawa ng isang aktibidad araw-araw. ALAM MO BA Ang pananatiling aktibo ay hindi kinakailangan na maging tungkol sa pagpunta sa gym. Mapapanatili mong gumagalaw ang iyong katawan sa mga pang-araw-araw na aktibidad tulad ng paggamit ng hagdan, pagkakalaykay ng mga dahon o pagbaba ng bus na isang hintuan pa ang layo at paglalakad sa nalalabing daan patungo sa trabaho. MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Humanap ng mga aktibidad na maaari mong gawin na kasama ang iyong kapareha, pagkapanganak, na kasama din ang iyong bagong sanggol. ALAM MO BA Dapat kang makapagpatuloy ng pakikipag-uusap habang nag- eehersisyo. Kung hindi, ay bagalan ito. banayad na pag-warm up at pag-cool down bago at pagkatapos ng ehersisyo. HUMINGI NG PANGANGALAGA Huminto sa pag-eehersiyo, umupo at uminom ng tubig kung mayroon kang: matinding pangangapos ng hininga • sakit sa dibdib • mahigit sa 6 hanggang 8 masakit na mga kontraksyon bawa't oras dinudugo o isang paglagaslas ng likido mula sa iyong ari Kung hindi bumuti ang iyong pakiramdam pagkatapos magpahinga, kontakin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o HealthLink BC sa 8-1-1. 21
SUBUKAN ITO Kung ikaw ay aktibo bago ang pagbubuntis, ipagpatuloy ang iyong gawain ngunit makinig sa iyong katawan. Kung wala kang isang rutinang ehersisyo, magsimula nang unti-unti, ng 15 minuto (kasama ang mga pahinga), 3 beses sa isang linggo. Stress Ang ilang stress ay maaasahan, ngunit ang sobra ay maaaring hindi malusog para sa iyo at sa iyong sanggol. Upang tulungan kang balansehin ang iyong stress, subukang: ✔ makipag-usap sa isang propesyunal o ibang tao KUWENTO NG PAMILYA Natagpuan ko na ang aking pinakamagaling na nagpapagaan ng stress ay ang pag-aaral na magsabi ng hindi. Iyon at ang yoga sa pagbubuntis! Palayain ang iyong buhay sa labis na stress at maghanap ng isang mapaglalabasan upang palabasin ang mga bagay na hindi mo basta matanggal. na iyong pinagkakatiwalaan Pisikal na aktibidad pagkatapos ng panganganak Ang pisikal na aktibidad ay makakatulong sa iyo na mag-tone-up, mapataas ang iyong enerhiya, pamahalaan ang iyong timbang at palakasin ang iyong puso, mga baga, mga kalamnan at mga buto. Kung nagkaroon ka ng caesarean, kausapin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan tungkol sa kung kailan ka maaaring magsimula. Kung nagkaroon ka ng malusog na pagbubuntis at nanganak sa ari, magsimulang maging aktibo muli sa sandaling maging komportable ka. Anumang aktibidad ang gagawin mo, magsimula nang dahan-dahan. Pisikal na aktibidad at pagpapasuso Sa mga bihirang kaso, ang matinding pag- eehersisyo ay maaaring makapagbago ng lasa ng iyong gatas ng suso. Kung ang iyong sanggol ay hindi kumakain nang mabuti pagkatapos mong mag-ehersisyo, pakainin muna siya. O magbomba ng gatas bago ka mag-ehersisyo. ✔ pagsasabi ng hindi sa mga karagdagang responsibilidad ✔ paggawa ng oras para sa iyong sarili ✔ pagsasanay ng malusog na pagkain ✔ pagiging pisikal na aktibo ✔ gawin ang tulog bilang isang prayoridad ✔ pagsasanay ng pagrerelaks na paghinga ✔ pagbubuo ng isang sistema ng suporta at pakikipagkaibigan sa ibang mga magulang ✔ pagkuha ng mga klase sa pagbubuntis Kung ikaw ay magkaroon ng isang biglaang krisis, makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1. ALAM MO BA Ang pagbubuntis ay maaaring maging sanhi sa iyo ng pakiramdam na mas sensitibo at emosyonal kaysa sa dati. At kung nakaranas ka ng trauma sa pagkabata, ang pagbubuntis at pagle-labour ay maaaring magpalitaw ng mga alaala at negatibong damdamin. Gumawa ng isang malinaw na plano ng panganganak (tingnan ang Paghahanda upang Manganak) at kausapin ang iyong pangkat ng suporta tungkol sa kung paano ka nila matutulungan na makaramdam na ligtas ka. At alagaan ang iyong sarili sa pamamagitan ng pagpapahinga, pagmumuni-muni, pagkain nang maayos at pananatiling aktibo. Nalulungkot ka ba, pagod na pagod, sumpungin, nag-aalala, o umiiyak nang labis? Ang depresyon at pagkabalisa pagkatapos ng panganganak ay maaaring makaapekto pareho sa iyo at sa iyong kapareha. Ang tulong ay makukuha. Tingnan ang Iyong Emosyonal na Kalusugan. MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Magkasamang kumuha ng mga klase sa pagbubuntis. Talakayin ang iyong mga kagustuhan sa panganganak, iyong mga bakasyon para sa magulang at iyong mga pananalapi. Pakinggan ang mga alalahanin ng iyong kapareha at magtanong kung ano ang maaari mong magawa upang makatulong. At tandaan - maaari mo ding maramdaman ang pagtitiis. Maglaan ng oras upang pamahalaan ang iyong sariling stress, at makipag-usap sa isang tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung kailangan mo ng karagdagang suporta. 22
Postura Habang umuusad ang iyong pagbubuntis, ang iyong postura ay maaaring magdusa. Sa pamamagitan ng pagbibigay ng atensyon sa kung paano mo hinahawakan ang iyong katawan, magkakaroon ka ng mas kaunting sakit sa iyong likod, mga balikat at mga balakang. SUBUKAN ITO Hilahin ang iyong tiyan paloob (isipin ang "pusod patungo sa buto sa likod"), dalhin ang iyong balikat pabalik, ituwid ang iyong gulugod at lumakad nang matangkad. Ang iyong tiyan Ang iyong mga kalamnan sa tiyan ay tumatakbo mula sa iyong dibdib patungo sa iyong buto ng singit at kinukuha ang karamihan ng presyon sa panahon ng pagbubuntis. Habang lumalaki ang iyong sanggol, lumalambot ang mga ito at nanghihina sa ilalim ng pagkapuwersa. Mga pang-araw-araw na tip: Tumayo mula sa kama sa pamamagitan ng pagbaling sa iyong tagiliran at tumulak pataas gamit ang parehong mga braso. Huwag pigilin ang paghinga kapag nag-aangat o nagbubuhat ng mga bagay. Huwag gumawa ng mga sit-up o iba pang paggalaw na pagbaluktot ng katawan. ALAM MO BA Kung mapansin mo ang isang umbok sa iyong gitna kapag lumabas ka mula Ang iyong likod Mga pang-araw-araw na tip: Magsuot ng komportable, suportadondg sapatos at maluwag na damit. Tumayo nang bahagyang nakabaluktot ang tuhod ngunit hindi naka-lock. Ilagay ang isang paa sa isang bangkito kung matagal kang nakatayo. Matulog sa iyong tagiliran na may unan sa pagitan ng iyong mga tuhod. Upang bumangon, bumaling sa iyong tagiliran at tumulak pataas gamit ang parehong mga braso. Kapag mag-aangat, ibaluktot ang iyong mga tuhod, gamitin ang iyong mga binti sa halip na ang iyong likod, hawakan ang bagay na malapit sa iyong katawan at huwag pumihit. Huwag subukang buhatin o iurong ang mabibigat na bagay. PAANO Palakasin ang iyong likod sa pamamagitan ng mga pagkiling ng pelvis 1. Bumaba sa iyong mga kamay at tuhod gamit ang iyong mga siko na bahagyang nakabaluktot. 2. Panatilihing patag ang iyong likod, at ang iyong ulo at leeg ay nakahanay sa iyong gulugod. 3. I-arko ang iyong mas ibabang likod habang hinihigpitan ang iyong mga kalamnan sa tiyan at puwet. 4. Dahan-dahang magrelaks at ibalik ang iyong likod sa patag na posisyon. Ang iyong sahig ng pelvis (pelvic floor) Tumatakbo mula sa iyong buto ng singit patungo sa iyong tailbone, ang iyong mga kalamnan sa pelvic floor ay kumikilos bilang isang saklay upang suportahan ang iyong gulugod at pelvis, ang iyong mga organ sa loob kasama ang iyong matris, at ang iyong sanggol. Ang malusog na kalamnan ay mahalaga sa isang mas madaling panganganak at isang mas mabilis na paggaling. Nakakatulong din ito sa sekswal na paggana at pagkontrol sa daloy ng ihi. Ang pagbubuntis at panganganak ay maaaring magpahina ng pelvic floor at magdala ng sakit na "pelvic girdle" sa ibabang likod, puwet, mga gilid ng balakang, singit at panloob na mga hita. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung ang sakit ay nagpapatuloy pagkatapos ng panganganak. PAANO Palakasin ang iyong sahig ng pelvis (pelvic floor) sa pamamagitan ng mga Kegel na ehersisyo 1. Humanap ng isang nakarelaks na posisyon (nakatayo, nakaupo, nakahiga o kahit naglalakad). Huwag ipitin ang iyong mga balakang sa ilalim o iugoy ang likod 2. Dahan-dahang higpitan at iangat ang mga kalamnan sa paligid ng iyong ari at tumbong (sa itaas ng anus), na parang pinipigilan mo ang iyong sarili mula sa pag-ihi at pag-utot. Ang iyong itaas na tiyan, mga hita at puwet ay dapat na nakarelaks. Huwag gawin ang Kegels kapag ginagamit ang kubeta, na maaaring humantong sa impeksyon. 3. Pigilin nang mahigpit ang mga kalamnan sa bilang ng 5 (o 10, sa sandaling mas malakas ka na). Magpatuloy na huminga. sa paliguan o kama, maaaring naghiwalay ang iyong kalamnan sa tiyan, tulad ng isang zipper na bumubukas sa ilalim ng stress. Ang karamihan sa maliliit na mga puwang ay gumagaling na mag-isa. Magpatingin sa isang physiotherapist kung ikaw ay nag-aalala, at iwasang mag-sit-up at paikutin ang iyong mga balakang. 4. Ilabas. Huminto ng mga 10 segundo. Ulitin ng hanggang 10 beses, maraming beses bawa't araw. SUBUKAN ITO Pigilan ang ihi mula sa pagtulo sa pamamagitan ng paghihigpit ng iyong mga kalamnan sa pelvic floor habang umuubo, bumabahing at nag-aangat. 23
Pagbibiyahe Sa loob ng kotse • • Isuot ang iyong sinturon sa upuan (seat belt). Iurong ang upuan nang paatras hanggang sa maaari upang magbigay ng puwang para sa air bag. Huwag ihiga ang iyong upuan. • Limitahan ang iyong oras ng pagbibiyahe. • Kumuha ng mga pahinga upang mag-inat at gumalaw. Hayaan ang ibang magmaneho kapag maaari. Sa isang eroplano • Bago ka bumili ng isang tiket, magsiyasat sa eroplano; ang mga ilan ay hindi ka papayagang lumipad makalipas ang 36 na mga linggo. Magreserba ng isang upuan sa aisle para sa mas madaling pagpunta sa banyo. Mag-ehersisyo sa iyong upuan at maglakad sa aisle upang maiwasan ang pamumuo ng dugo sa iyong mga binti. Uminom ng maraming tubig at magdala ng mga malusog na meryenda. Kung ikaw ay nagbibiyahe ng mahabang distansiya • Bumili ng seguro sa pagbibiyahe na sumasaklaw sa pagbubuntis at kapanganakan. Magdala ng isang kopya ng iyong rekord ng pagbubuntis. Tingnan ang lokal na pangangalagang pangkalusugan at ang lokasyon ng pinakamalapit na ospital. Tingnan ang mga pagpapayo sa paglalakbay. Ang ilang mga lugar ay may mga karamdaman, tulad ng malarya o Zika, na lalong mapanganib sa panahon ng pagbubuntis. Ilagay ang sinturon ng kandungan sa ibaba ng iyong tiyan at ang sinturon ng balikat sa iyong dibdib. Hindi bababa sa 6 na linggo bago ka umalis, kausapin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan tungkol sa mga pagbabakuna at iba pang pag-iingat na dapat mong gawin, tulad ng pag-inom ng de-boteng tubig. ALAM MO BA Maaari kang makahanap ng mga kasalukuyang abiso sa kalusugan sa paglalakbay sa travel.gc.ca/travelling/health- safety/travel-health-notices. SUBUKAN ITO Kung makakaya mo ang bayad, isaalang-alang ang pagbisita sa isang klinika ng paglalakbay bago ka umalis. 24
Pagbubuntis • Pag-aalaga sa Iyong SariliPinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol Pakikipagtalik Ang pagbubuntis at pagiging magulang ay maaaring baguhin ang iyong sekswal na relasyon, ngunit ang pagiging matalik ay hindi dapat magtapos. Tiyakin na gumamit ng pangkontrol sa pagbubuntis (tingnan ang Pagpaplano ng Pamilya). Maaari kang mabuntis na muli kaagad, kahit na ikaw ay nagpapasuso. Pagtatrabaho Kung ikaw ay nalantad sa mga kemikal, usok, sobrang pag-iinit o iba pang mga panganib sa trabaho, makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Kung gumagawa ka ng pisikal na trabaho tulad ng mabibigat na pag- aangat o kung nagtatrabaho ka ng mga panggabing rilyebo, kausapin ang iyong superbisor tungkol sa pag-aayos ng iyong mga tungkulin. MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Habang ikaw ay buntis Ang pakikipagtalik ay kadalasang maayos hanggang sa pagle-labour. Kung sinabi sa iyo ng iyong doktor na iwasan ang pagtatalik sa ari, maaari ka pa ding humalik, yumakap at magkaroon ng oral na pagtatalik. Ngunit huwag hayaan ang iyong kapareha na hipan ng hangin ang iyong ari (na maaaring maging sanhi ng isang bula ng hangin sa iyong dugo), at huwag magkaroon ng pagtatalik gamit ang bibig kung ang iyong kapareha ay may isang sugat sa paligid ng bibig, na maaaring magbigay sa iyo ng impeksyon na herpes. Makipag-usap sa isa't isa. Maaaring tumagal para sa isa o pareho sa inyo na maging komportable sa pakikipagtalik na muli. Magsimula kung sa pakiramdam niyo ay pareho na kayong handa. Anuman ang iyong trabaho, kumain ng malusog na meryenda, uminom ng maraming tubig, at maghanap ng mga paraan upang maging komportable. ALAM MO BA Sa isang malusog na pagbubuntis, ang pakikipagtalik ay hindi makakasama sa iyong sanggol o makapagsisimula sa iyong mag-labour. Ngunit maaari ka nitong ihanda kung handa ka na, sa pamamagitan ng paglalabas ng mga hormon na maaaring magsimula ng mga kontraksyon. Kung tumatayo ka ng mahabang mga panahon: ilipat ang iyong bigat mula sa isang paa patungo sa kabila ilagay ang isang paa sa isang patungan ng paa
Ang iyong orgasm ay maaaring makapagsimula sa iyong matris na mag-kontrak nang daglian, ngunit hindi ito nakakaapekto sa sanggol. Kung ikaw ay nasa panganib ng maaga sa panahong pagle-labour, tanungin ang iyong doktor kung ang orgasm ay okey. • magsuot ng komportableng mga sapatos na nagbibigay ng suporta kumuha ng mas maikli, mas madalas na pahinga at subukang maghanap ng isang tahimik na lugar upang mahiga o maitaas ang iyong mga paa Kung umuupo ka ng mahabang mga panahon: • magpalit na madalas ng iyong posisyon • gumamit ng isang patungan ng paa • tumayo at maglakad Hindi interesado sa pakikipagtalik? Ang pagiging matalik ay maaaring magpalakas ng iyong ugnayan sa iyong kapareha, na mabuti para sa buong pamilya. Ngunit ang iyong interes at ng iyong kapareha ay maaaring magbago. Maaari kang makaramdam ng pagod, pagkaduwal o hindi komportable. Maaaring mag-alala ang iyong kapareha na ang pagtatalik ay makakasama sa sanggol o makakapagsimula ng pagle-labour. Alin man sa inyo ay maaaring magdusa mula sa depresyon (tingnan ang Iyong Emosyonal na Kalusugan). Ang mga vibrator at mga dildo ay mabuti, hangga't hindi sinabi sa iyo ng iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan na iwasan ang pakikipagtalik sa ari. Tiyakin na ang mga ito ay malinis, at huwag sapilitang ipasok sa ari. Ang mga condom ay makakatulong na protektahan ka at ang iyong sanggol laban sa impeksyon na sekswal na naililipat [sexually transmitted infection (STI)]. Gamitin ang mga ito kung mayroon kang isang bagong kapareha, kung mayroon kang higit sa isang kapareha, o kung ikaw o ang iyong kapareha ay mayroong STI. Iwasan ang mga kondom na naglalaman ng nonoxyl-9 (N-9). Ngunit tandaan, ang pagiging matalik ay hindi kinakailangang magsangkot ng pagtatalik. Maaari kayong manatiling malapit sa pamamagitan ng pagyakap, paghawak ng kamay o paglalakad na magkasama. Pagkatapos ng kapanganakan Maaaring mangyari ang pagtatalik kapag gumaling ka na at pakiramdam mo ay handa ka na. Para sa maraming tao, inaabot ito ng mga 4 hanggang 6 na linggo. Kung ang pagtatalik ay hindi komportable, subukan ang isang nalulusaw sa tubig na pampadulas at maraming mga aktibidad bago ang pagtatalik. Ang isang mainit-init na paligo ay maaari ding makatulong, kung ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ay nagbigay na sa iyo ng pahintulot. Kung nais mong makipagtalik ngunit nahihirapan kang masiyahan, subukan ang mga bagong posisyon at gumamit ng mga unan upang gawing mas komportable ito. Magsuot ng isang may pad na bra para sa pagpapasuso kung tumutulo ang iyong suso. Palakasin ang iyong interes sa pamamagitan ng pag-eehersisyo. Maglaan ng romantikong oras bawa't linggo, at subukan ang mga oras sa araw kapag ikaw ay mas nakapahinga. 25
Pangangalagang Pangkalusugan Sa Panahon ng Pagbubuntis Ang pakikipagtulungan sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ay napakahalaga sa isang malusog na pagbubuntis at isang malusog na sanggol. Gaano Kadalas Ka Dapat Magpatingin sa Iyong Doktor o Komadrona? Anong Nangyayari sa isang Pagbisita sa Iyong Tagapagbigay ng Pangangalagang Pangkalusugan? Unang 30 mga linggo 30-35 mga linggo 35 mga linggo sa Tuwing bibisita ka sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan, sila ay malamang na: Tuwing 4 hanggang 6 na linggo Tuwing 2 hanggang 3 linggo Bawa't linggo o 2 Kailangan mong bumisita nang mas madalas kung ikaw: ay mababa ang timbang o sobra sa timbang • ay nagkaroon ng mga problema sa naunang pagbubuntis ay mayroong diyabetis o alta presyon • ay mahigit sa 40 taong gulang • ay nagdadala ng mahigit na 1 sanggol ay nagkaroon ng isang caesarean or iba pang operasyon sa iyong matris umiinom, nagsisigarilyo o gumagamit ng mga droga ay nalulumbay o hinaharap ang iba pang mga isyu, kabilang ang karahasan sa tahanan ALAM MO BA Maaari mong piliin na bisitahin ang iyong doktor nang mag-isa o maaari MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Basahin ang listahan ng mga pangmedikal kang magsama ng isang tao. Gawin kung ano ang pinaka komportable sa iyo. MAGKAROON NG KAMALAYAN Ang Health Canada ay nagbababala na ang gentian violet (kilala rin bilang kristal na lila) ay maaaring makapagdagdag ng peligro ng cancer. Kung ikaw ay buntis, huwag gagamitin ito upang gamutin ang anumang kondisyon. na emerhensiya (tingnan ang Mga Kadahilanan ng Panganib sa Pagbubuntis), at tiyakin na binibisita ng iyong kapareha ang kanyang tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung kinakailangan. tingnan ang iyong presyon ng dugo • suriin ang pagtibok ng puso ng iyong sanggol • sukatin ang iyong tiyan upang suriin ang paglaki ng sanggol Ang iyong pagbisita sa maagang pagbubuntis ay karaniwang ang pinakamahaba. Ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ay kukuha ng isang physical history at gagawa ng isang kumpletong pagsisiyasat, na maaaring kabilangan ng: • mga katanungan tungkol sa iyong estilo ng pamumuhay, kabilang ang diyeta, ehersisyo, paninigarilyo, pag-inom at paggamit ng droga impormasyon tungkol sa mga suplemento para sa pagbubuntis isang pagsusuri sa tiyan isang pagsusuri ng pelvis na may Pap test o pamahid sa ari isang pagsusuri sa pagbubuntis
• mga pagsukat ng taas at timbang
• mga pagsusuri sa dugo upang masuri para sa mga STI (mga impeksyon na sekswal na naililipat), kumpirmahin ang iyong uri ng dugo at suriin ang iyong mga antas ng iron mga pagsusuring pansala ng genetics
• isang pagsusuri ng ihi 26
Sa iyong mga kalaunang pagbisita sa pagbubuntis, maaaring magmungkahi ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ng mga pagsusuri upang matukoy ang anumang mga isyu sa iyo o sa iyong sanggol na maaaring mangailangan ng paggamot. Maaaring kabilang sa mga pagsusuring ito ang:
isang ultrasound (20 linggo) upang suriin ang lokasyon ng iyong inunan at ang pag-unlad ng iyong sanggol pagsusuri ng glucose (24 hanggang 26 na linggo) upang mag-tsek para sa diyabetis na kaugnay sa pagbubuntis isang pamunas (35 hanggang 37 linggo) upang mai-screen para sa Pangkat B na Streptococcus
Ano ang pagsusuri ng genetics sa pagbubuntis? Mga opsyonal na pagsusuri sa dugo na maaaring sabihin sa iyo ang pagkakataon na ang iyong sanggol ay magkakaroon ng mga kundisyong tulad ng Down syndrome o spina bifida. Ang pagsusuring ito ay hindi perpekto at hindi nagbibigay ng diyagnosis. Kung nakakuha ka ng positibong resulta, maaari kang pumili na magkaroon ng mas espesipikong mga pagsubok. Tingnan ang Mga Kadahilanan ng Panganib sa Pagbubuntis upang matuto nang higit pa. Mga Bakunang Kakailanganin Mo Bakuna sa Trangkaso Ang trangkaso (flu) ay mas seryoso kapag ikaw ay buntis. Kumuha ng isang bakuna sa trangkaso - ligtas ito, libre, at maaaring ibigay anumang oras sa iyong pagbubuntis. At kung mayroon kang mga sintomas ng trangkaso (lagnat, ubo, sakit ng ulo, pangingirot at pagkapagod), makipag-ugnay sa iyong doktor o HealthLink BC sa 8-1-1 o healthlinkbc.ca. mga pagsusuring pansala ng genetics Ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ay magtatanong din tungkol sa iyong emosyonal na kagalingan at, kung mayroon kang Rh- negative na dugo, bibigyan ka ng isang Rh-immune globulin na iniksyon sa loob ng 24 hanggang 28 na linggo. SUBUKAN ITO Isulat ang ilang pangunahing impormasyon at dalhin ito sa iyong unang tipanan: ang mga petsa ng iyong huling regla at Pap na pagsusuri ang uri ng iyong dugo at ng ama • mga gamot (kabilang ang mga herbal) na iniinom mo mga sakit na nagkaroon ka at anuman na tumatakbo sa iyong pamilya mga nakaraang pagbubuntis • mga plano at mga katanungan tungkol sa pagpapakain ng iyong sanggol • anumang iba pang mga katanungan Ano ang Pasaporte sa Pagbubuntis (Pregnancy Passport) at ang Aborihinal na Pasaporte sa Pagbubuntis (Aboriginal Pregnancy Passport)? Mga libreng polyeto na maaari mong gamitin upang subaybayan ang iyong pangangalaga sa pagbubuntis. Ang Aborihinal na Pasaporte sa Pagbubuntis (Aboriginal Pregnancy Passport) ay nagsasali din ng mga tradisyunal na paniniwala at mga pinahahalagahan. Kapwa ay magagamit sa online sa perinatalservicesbc.ca o sa pamamagitan ng iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. ALAM MO BA Sa pamamagitan ng pagkuha ng bakuna sa trangkaso - at sa pamamagitan ng paghihikayat sa pamilya at mga kaibigan na nakikita mong regular na gawin ang pareho - makakatulong kang protektahan ang iyong sanggol hanggang sa siya ay sapat nang matanda upang sariling magpabakuna. Bakuna sa pertussis Ang pertussis ay isang seryosong impeksyon sa mga daanan ng hangin na maaaring maging sanhi ng pulmonya, mga pagsumpong, pinsala sa utak at maging ang pagkamatay. Lalo itong mapanganib sa mga sanggol, ngunit ang mga sanggol ay hindi maaaring mabakunahan laban dito hanggang sa sila ay 2 buwan. Sa pamamagitan ng pagbabakuna habang ikaw ay buntis, makakatulong kang protektahan ang iyong bagong panganak. Ang bakunang pertussis ay kasalukuyang hindi ibinibigay nang libre sa mga buntis sa B.C. Makipag- usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Bisitahin ang immunizebc.ca/pregnancy para sa karagdagang impormasyon, at makipag-usap sa isang pampublikong nars ng kalusugan tungkol sa mga ibang bakuna na maaaring karapat-dapat ka. 27
Mga Kadahilanan ng Panganib sa Pagbubuntis Pagbubuntis ng Lampas sa Edad na 35 Taong Gulang ALAM MO BA Ang edad ay hindi gaanong mahalaga kaysa sa maraming iba pang mga kadahilanan sa pagkakaroon ng isang malusog na pagbubuntis. Maging anuman ang iyong edad, magtuon ng pansin sa pagkain nang maayos, manatiling aktibo at pagkuha ng mabuting pangangalagang medikal. Kung ikaw ay mahigit sa 35 taong gulang at buntis, maaari kang maharap sa ilang mas mataas na mga panganib. Maaaring kabilang dito ang: ang iyong sanggol na ipinanganak na may isang panghenetikong kromosomang kundisyon tulad ng Down syndrome o Trisomy 18 mga kumplikasyong tulad ng diyabetis o alta presyon • caesarean na panganganak • pagkalaglag Mga Henetikong Kondisyon Mga pansalang pagsusuri Ang lahat ng mga kababaihan, maging anuman ang edad at kasaysayan ng pamilya, ay may panganib na magkaroon ng isang sanggol na may kondisyong panghenetiko tulad ng Down syndrome o spina bifida. Ang opsyonal na pagsusuri ng genetics sa pagbubuntis ay maaaring makapagsabi sa iyo kung ang iyong sanggol ay nasa mas mataas na peligro para sa mga kondisyong ito. Ang pagsusuri ay hindi nagbibigay ng isang matibay na diyagnosis, ngunit makakatulong ito sa iyo na makapagpasya kung magpapakuha ng mga diyagnostikong pagsusuri. Mayroong isang bilang ng mga pansalang pagsusuri na magagamit, kabilang ang iba't ibang mga pagsusuri sa dugo at mga ultrasound. Ang uri ng pagsusuri na maaari mong piliin ay nakasalalay sa iyong medical history at kung gaano kalayo ka sa iyong pagbubuntis. Ang Plano ng mga Medikal na Serbisyo [The Medical Services Plan (MSP)] ay sumasakop ng gastos sa ilang mga pansalang pagsusuri; maaari kang magbayad para sa iba pa sa mga pribadong klinika. Kung isinasaalang-alang mo ang pagsusuri, talakayin ang iyong mga pagpipilian sa iyong doktor o komadrona nang maaga sa iyong pagbubuntis hangga't maaari. Mga diyagnostikong pagsusuri Maaari kang pumili na magkaroon ng diyagnostikong pagsusuri kung ikaw ay edad na 40 taong gulang o mas matanda, kung ang iyong resulta sa pagsusuri ng henetiko sa pagbubuntis ay nagpakita ng isang mas mataas na posibilidad ng ilang mga kundisyon, o kung mayroon kang isang family history ng isang partikular na kondisyong henetiko na maaaring masuri. Hindi katulad ng mga pansalang pagsusuri, ang mga diyagnostikong pagsusuri ay 100% tumpak. Ang Amniosentesis (na ginawa mula sa 15 linggo pataas) ay nagsasangkot ng pag-aalis ng isang maliit na halaga ng amniotic na likido sa pamamagitan ng isang karayom sa iyong tiyan. Ang Pagsasampol ng Chorionic Villus [Chorionic Villus Sampling] (CVS) (na ginawa sa pagitan ng 11 at 13 mga linggo) ay nagsasangkot ng pagtatanggal ng isang maliit na halaga ng tisyu ng inunan sa iyong ari o tiyan. Ang parehong amniocentesis at CVS ay nagdadala ng isang maliit na peligro ng pagkalaglag. Ang desisyon kung gagawin ang pagsusuri ng henetiko at diyagnostikong pagsusuri ay nasa sa iyo. Isaalang- alang kung kailangan mong malaman nang sigurado kung ang iyong sanggol ay mayroong isang kondisyong panghenetiko, at kung ano ang gagawin mo sa impormasyon sa sandaling mayroon ka nito. Alamin nang higit pa sa bcprenatalscreening.ca at bcwomens.ca. PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Ang mga pansalang pagsusuri ay maaaring makapagsabi sa iyo kung ang iyong sanggol ay nasa mas mataas na peligro ng isang kondisyong henetiko. Ang mga pandiyagnostikong pagsusuri ay maaaring makapagsabi sa iyo nang sigurado kung ang iyong sanggol ay may kondisyong henetiko. KUWENTO NG PAMILYA Nang marinig namin na ang aking pansalang pagsusuri ng henetiko sa pagbubuntis ay abnormal, natakot kami. Nangyari na ang aking mga petsa ay mali at ako ay talagang 19 na linggo sa halip na 17, kaya nangangahulugan iyon na ang mga resulta ay normal. Sigurado kami na may mga mahirap na ilang araw. Mga Medikal na Kumplikasyon Ang diyabetis na kaugnay sa pagbubuntis ay karaniwang maaaring kontrolin sa pamamagitan ng diyeta sa diyabetis at regular na pisikal na aktibidad, ngunit ang ilang mga tao ay maaaring mangailangan ng mga iniksyon ng insulin. Karaniwan itong nawawala pagkatapos ng panganganak, ngunit maaaring dagdagan ang iyong panganib na magkaroon ng diyabetes sa hinaharap. Ang pagdudugo sa ari ng isang maliit na halaga sa iyong unang tatlong buwan ay karaniwang hindi isang problema. Ngunit sa iyong pangalawa o pangatlong tatlong buwan, ang pagdudugo ay dapat seryosohin. Tumawag kaagad sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung mayroon kang pagdudugo anumang oras sa iyong pagbubuntis. Ang Placenta previa ay isang kondisyon kung saan nasasakop ng inunan ang bahagi o lahat ng serbiks. Kung mayroon kang isang placenta previa kapag oras na upang manganak, kakailanganin mo ang isang caesarean. 28
Ang alta presyon ay nakakapekto sa 7 sa 100 na mga pagbubuntis. Kontakin ang iyong doktor o tawagan ang HealthLink BC sa 8-1-1 kaagad kung mayroon kang bigla o mabilis na pagtaas ng pamamaga sa iyong mga kamay o mukha, mabilis na pagtaas ng timbang, sakit ng ulo, malabong paningin, mga pagmamantsa ng dugo o bituin sa harap ng iyong mga mata o sakit ng tiyan. Maaga sa panahon na pagputok ng mga lamad ay isang pagkapunit sa supot ng tubig (ang amniotic sac) bago ka mag-labour. Kontakin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung mabasag nang maaga ang iyong tubig. Pansinin ang kulay at dami ng likido. Huwag maligo, makipagtalik o gumamit ng isang tampon hanggang makapagpatingin ka sa iyong doktor. Ano ang HELLP na sindrom? Isang bihira ngunit seryosong alta presyon na nauugnay sa sakit sa atay. Kung mayroon kang sakit sa kanang itaas na bahagi ng iyong tiyan, pumunta sa silid na pang-emerhensiya (emergency room). MEDIKAL NA EMERHENSIYA Pumunta sa ospital o tumawag sa 9-1-1 kaagad kung, sa anumang oras sa iyong pagbubuntis, ikaw ay mayroong: malabong paningin o isang sakit ng ulo na tumitindi at hindi bumubuti kapag uminom ka ng gamot sa sakit HUMINGI NG PANGANGALAGA Magpatingin sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kaagad o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1 kung mayroon ka ng alinman sa mga sumusunod: kontak sa sinuman na nagkaroon ng tigdas (rubella) • • buong katawang pangangati na mayroon o isang hindi pangkaraniwang pantal walang madilim na ihi, maputlang mga dumi o dilaw na balat o mga mata bigla, hindi pangkaraniwang pagkauhaw • hindi pangkaraniwang panghihina • lagnat o ubo na hindi gumagaling • madalas na pagsusuka na hindi nagpapahintulot sa iyong magpanatili ng mga likido Ang mga Rh factor at uri ng dugo na problema ay maaaaring mangyari kung ikaw ay Rh-negative at ang iyong sanggol ay Rh-positive. Kung ang iyong dugo ay nagkahalo sa panahon ng pagbubuntis o kapanganakan, maaari kang magkaroon ng mga antibody na makakasama sa iyong susunod na anak. Upang maiwasan ito, bibigyan ka ng mga iniksyon na Rh-immune globulin sa 28 linggo, pagkatapos amniocentesis, pagkatapos ng anumang pagdudugo sa ari, pagkalaglag o pagtatapos, at pagkatapos ng ng panganganak. Suhing posisyon ay nangangahulugan na ang puwit o mga binti ng iyong sanggol - sa halip na kanyang ulo - ay nakaharap pababa. Habang papalapit ang iyong takdang petsa, maaaring gamitin ng iyong doktor ang kanyang mga kamay sa labas ng iyong tiyan upang paikutin siya. Kung hindi, makikipagtagpo ka sa isang dalubhasa upang talakayin ang mga isyu sa panganganak ng suhi at magpasya kung magkakaroon ng panganganak na suhi sa ari o isang caesarean. sakit o pagkasensitibo sa iyong tiyan, lalo na sa kanang bahagi sa itaas ng iyong tiyan, o kung mayroon ka ding dugo sa iyong salawal pagtaas ng timbang na 1 kg (2 lb) o higit pa sa loob ng isang 24-oras na panahon mga pagsumpong Kung ikaw ay nasa pagitan ng 20 at 37 linggong pagbubuntis, tumawag sa 9-1-1 kaagad kung ikaw ay may: matinding pagdudugo sa ari • matinding sakit ng tiyan Kung ikaw ay 24 o higit pang mga linggong buntis, tumawag sa 9-1-1 kung ang likido ay bumulwak o tumagas mula sa iyong ari at sa palagay mo ang kurdon ng pusod ay umuumbok sa iyong ari. Agad na lumuhod sa iyong mga kamay at tuhod at itaas ang iyong puwet kaysa sa iyong ulo. Babawasan nito ang presyon sa kurdon hanggang sa dumating ang tulong. pagdudugo mula sa iyong ari, na mayroon o walang sakit, mga pulikat o lagnat ang tisyu ay dumaan sa iyong ari • nagbabagang pakiramdam kapag umiihi ka, isang pangangailangan na umihi nang madalas, o ihi na malabo, madugo o maamoy mas maraming paglabas ng likido sa ari kaysa sa normal, o paglabas na may kulay, mabula o sanhi ng pangangati o iritasyon isang pagtagas o pagpatak ng tubig mula sa iyong ari na nagpapatuloy pagkatapos ng pagpunta sa banyo isang pagbaba sa paggalaw ng iyong sanggol sa isang oras na siya ay normal na aktibo
madilim o malabong paningin • patuloy na pag-iyak o negatibong damdamin tungkol sa iyong pagbubuntis o pag-aalaga ng sanggol matinding sakit ng ulo • pamamaga ng iyong mga paa, mga kamay o mukha mga palatandaan ng maaga sa panahong pagle- labour (tingnan ang Mga Espesyal na Isyu sa Panganganak) 29
Mga Yugto ng Pagbubuntis Kapag ikaw ay buntis, hindi tiyan mo ang lumalaki. Ang iyong buong katawan ay nagdadaan sa iba`t ibang mga normal na pagbabago. SUBUKAN ITO Anumang mga pagbabago ang nararanasan mo, mas huhusay ang pakiramdam mo sa buong pagbubuntis kung mananatili kang aktibo, nagpapahinga kapag ikaw ay pagod, umiinom ng maraming tubig at kumakain nang maayos. Unang Tatlong Buwan Ika-2 Tatlong Buwan Ika-3 Tatlong Buwan Uterus Umbilical cord Placenta Amniotic sac Amniotic fluid/water Cervix Vagina Anus 30
Mga Karaniwang Pagbabago at Ano ang Magagawa Mo Unang Tatlong Buwan: 0 hanggang 14 na linggo Mga Karaniwang Pagbabago Ano ang Magagawa Mo MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Magpakita ng suporta sa pamamagitan Huminto ang panahon ng regla Magsuot ng mga pad kapag ikaw ay mayroong pagdudugo sa pagbubuntis. Habang ang pagdudugo sa unang tatlong buwan ay napaka-karaniwan, tawagan ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o HealthLink BC sa 8-1-1 kung mayroon kang mga alalahanin. ng pag-unawa sa mga mood ng kapareha mo at pagsama sa mga pagbisita sa mga tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Pag-usapan din ang tungkol sa nararamdaman mo. Sensitibo, masakit, mas malaking mga suso; pagdidilim sa paligid ng utong; maliit na mga bukol Magsuot ng komportable, suportadong bra, kahit na sa gabi. Kung napansin mo ang isang bagong bukol o may anumang mga alalahanin, kausapin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. ALAM MO BA Hanggang sa 80% ng mga tao ay magkakaroon ng pagduwal at pagsusuka sa panahon ng kanilang pagbubuntis. Para sa marami, ito ay tumatagal nang lampas sa 20 linggo. Mga pagbabago ng mood Takot, kawalan ng katiyakan, kagalakan Kapaguran Ibahagi ang iyong mga damdamin, kumain ng maayos at mag-ehersisyo. Tawagan ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung sa palagay mo ay maaaring nalulumbay ka. Humanap ng mga grupo ng suporta para sa mga buntis na tao o mga bagong magulang. Magpahinga kapag makakaya mo. HUMINGI NG PANGANGALAGA Kontakin ang iyong tagapagbigay ng Mga pagsakit ng ulo Gumamit ng mabuting postura. Uminom ng maraming tubig. Huwag pilitin ang iyong mga mata. Maglagay ng isang malamig o mainit-init na dimpo sa iyong noo o leeg magpamasahe. Subukan ang Tylenol (acetaminophen). Kailangang umihi ng marami Limitahan ang kapeina. Tingnan ang Estilo ng pamumuhay. pangangalagang pangkalusugan o HealthLink BC (8-1-1 o healthlinkbc.ca) kung ikaw: ay may sakit sa karamihan ng oras at hindi makapagpanatili ng likido o pagkain nagsusuka ng mahigit sa 5 beses sa isang araw • nawala ang higit sa 5% ng iyong timbang bago ng pagbubuntis umiihi nang mas mababa sa 3 beses sa loob ng 24 na oras Pagkakasakit sa umaga; pagduduwal Kumain ng mas maliliit na halaga nang mas madalas. Magkaroon ng isang maliit na meryenda, tulad ng mga kraker, mga ilang minuto bago ka tumayo mula sa kama. Humigop ng tubig, hindi pinatamis na apple juice, sparkling na tubig o ginger ale. Kumain ng malamig na pagkain, iwasan ang mamantikang pagkain at magpaluto sa iba. Magsuot ng maluwag na damit at hayaang pumasok ang sariwang hangin sa iyong tahanan. Lumipat sa likidong mga bitamina para sa pagbubuntis. Upang maprotektahan ang iyong enamel, huwag magsipilyo kaagad pagkatapos ng pagsusuka. Sa halip, banlawan ng tubig, panghugas ng bibig o baking soda na may halong tubig. Kung isinasaalang-alang mo ang paggamit ng cannabis upang makatulong sa pagkakasakit sa umaga, alamin ang tungkol sa mga panganib at makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan tungkol sa mga mas ligtas na pagpipilian (tingnan ang Estilo ng Pamumuhay). MEDIKAL NA EMERHENSIYA Ang karamihan ng mga pagkalaglag ay nangyayari sa unang 12 linggo ng pagbubuntis. Tumawag sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusuigan kung ikaw ay mayroong: dugo o tisyu na nagmumula sa iyong ari • matinding sakit sa iyong tiyan, mas ibabang likod o pelvis Manipis, malagatas na mga likdong lumalabas sa ari Pangangapos ng hininga Pagkahilo Magsuot ng maliit na mga pad, salawal na gawa sa koton at mas maluwag na mga pantalon. Kontakin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung ikaw ay nangangati o may mabula, mabaho o may kulay na paglabas. Normal, ngunit makipag-ugnay sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung mayroon kang isang family history ng mga problema sa puso. Humingi ng emerhensiyang pangangalaga kung ang iyong mga sintomas ay biglang dumating at mayroon kang sakit sa dibdib, o kung ang pangangapos ng hininga ay ginagawang mahirap na humiga nang patag o magsalita. Tumayo ng dahan-dahan at regular na kumain. 31
Pangalawang Tatlong Buwan: 15 hanggang 27 mga linggo MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Magpakita ng suporta sa pamamagitan Mga Karaniwang Pagbabago Pula, namamagang mga gilagid Tumutulong mga suso Ano ang Magagawa Mo Regular na mag-floss at magsipilyo. Magpatingin sa isang propesyunal ng ngipin at sabihin sa kanila na ikaw ay buntis. Gumamit ng mga pad para sa suso sa iyong bra at palitan ang mga ito kapag basa na ang mga ito. ng pagbibigay ng banayad na masahe at sa pamamagitan ng pag-eehersisyo at pagkain nang maayos na kasama ang iyong kapareha. ALAM MO BA Sa pangalawang tatlong buwan, ang iyong posibilidad na makunan ay mababa. SUBUKAN ITO Kausapin ang iyong sanggol, at hikayatin ang iyong kapareha na gawin din ito. Naririnig ka ng iyong sanggol at natututunan kung ano ang iyong tunog. Baradong ilong; pagdudugo ng ilong Nararamdaman ang paggalaw ng sanggol ("quickening") Sakit sa ibabang likod Sakit sa singit Pumipintig na mga binti; mga varicose na ugat Uminom ng maraming tubig Iwasan ang usok. Masahihin ang iyong lugar ng sinus. Langhapin ang singaw o malamig na mist, ilagay ang maligamgam, mabasa-basang mga tuwalya sa iyong mukha, o subukan ang mga pampatak ng ilong na gawa sa ¼ kutsarita ng asin sa 1 tasa ng maligamgam na tubig. Huwag uminom ng mga antihistamine maliban kung inirekomenda ng iyong doktor. Tandaan ang petsa, at sabihin sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan sa iyong susunod na pagbisita. Gumamit ng mabuting postura at magsuot ng mga sapatos na nagsusuporta. Huwag magbuhat ng mabibigat na mga bagay. Magpamasahe (sa isang tao na espesyal na sinanay sa masahe sa pagbubuntis lamang) o lapatan ng mainit o malamig. Matulog sa iyong kaliwang gilid na may isang unan sa pagitan ng iyong mga tuhod. Huwag magtulak ng mga mabibigat na bagay gamit ang iyong mga paa o buksan ang iyong tuhod nang napakalawak. Manatiling aktibo. Matulog sa iyong tagiliran na may unan sa pagitan ng iyong mga binti. Huwag dumekuwatro. Gumawa ng ehersisyo sa bukung- bukong at paa at itaas ang iyong mga binti kapag nakaupo. Magsuot ng medyas na pangsuporta kung ipinayo ng iyong doktor. Pamamaga ng mga bukung- bukong, paa, mga kamay at mukha at panginginig sa mga kamay ("pagkamanas") Manatiling aktibo. Matulog sa iyong kaliwang tagiliran. Itaas ang iyong mga binti. Iwasan ang mahigpit na mga medyas, mga singsing at mga relo. Kung mayroon kang maraming pamamaga o kung mayroon ka ding sakit ng ulo, malabong paningin o sakit ng tiyan, humingi ng medikal na atensyon kaagad. Paninigas ng dumi Uminom ng maraming tubig, kumain ng mga pagkaing mataas sa fibre at manatiling aktibo. Huwag pigilin o puwersahin ang paglabas ng dumi. Huwag gumamit ng mga supositoryo, langis ng mineral, mga panunaw o labatiba maliban kung inirekomenda ng iyong doktor. Tumatakbo ang linya mula sa pusod patungo sa lugar ng singit; pagdidilim ng mukha Ang linya ay maaaring manatili pagkatapos ng panganganak. 32
Pangatlong Tatlong Buwan: 28 hanggang 40 mga linggo Mga Karaniwang Pagbabago Mga marka ng pagkabanat sa tiyan, mga suso, mga hita Ano ang Magagawa Mo Ay karaniwang nawawala pagkapanganak. MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Tuyo, makating balat Subukan ang sabong glycerine o calamine lotion. Mag-moisturize. Iwasan ang matagal, mainit na mga pagpaligo. Tulungan ihanda ang iyong tahanan para sa sanggol, alagaan ang mga tungkulin sa sambahayan at maghanda upang magbigay ng suporta sa panahon ng pagle-labour. ALAM MO BA Sa ikatlong tatlong buwan, ang iyong paghinga ay malamang na bumuti habang ang iyong sanggol ay lumilipat pababa upang maghanda para sa kapanganakan. Tandaan kung kailan ito nangyari at sabihin sa iyong doktor sa iyong susunod na pagbisita. Kapaguran Pagdududa, takot tungkol sa pagle-labour Mga Paunang pagle-labour na kontraksyon ("Braxton Hicks") Pulikat sa kalamnan ng binti Magpahinga. Humingi ng tulong sa mga gawain. Isaalang-alang na itigil ang trabaho nang maaga. Kumuha ng mga klase bago ang panganganak at isipin ang tungkol sa iyong mga plano para sa pagle-labour (tingnan ang Paghahandang Manganak). Makipag-usap sa mga pinagkakatiwalaang kaibigan at miyembro ng pamilya. Sabihin sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1. Habang papalapit ka sa iyong takdang petsa, dadami ang mga kontraksyon. Ang mga Braxton Hicks na kontraksyon ay hindi nakakasama at hindi isang tanda na malapit ka nang mag-labour. Subukan ang pisikal na aktibidad. Uminom ng gatas at kumain ng mga pagkaing mayaman sa calcium. Bago matulog, maligo nang maligamgam na tubig at iunat ang iyong mga ibabang binti. Pagkainip para sa panganganak Pag-usapan ang tungkol sa iyong mga damdamin. Kung nag-aalala ka na ang iyong mga sintomas ay seryoso, tingnan ang Mga Kadahilanan ng Panganib sa Pagbubuntis at makipag-ugnay sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o HealthLink BC sa 8-1-1. Almoranas Heartburn Maglagay ng yelo na nakabalot sa tela. Iwasan ang paninigas ng dumi at pagpipilit. Matulog sa iyong gilid na may isang unan sa pagitan ng iyong mga tuhod. Huwag umupo o tumayo nang mahabang panahon. Subukan ang pelvic floor na mga Kegel exercise (tingnan ang Pag-aalaga sa Iyong Sarili). Kumain ng maliliit, madalas na mga pagkain, iwasan ang mga mamantika at maanghang na pagkain at uminom ng marami sa pagitan ng mga pagkain. Itaas ang iyong ulo at mga balikat kapag nakahiga. Huwag yumuko o humiga kaagad pagkatapos ng isang pagkain. Iwasan ang mahigpit na mga banda sa baywang. Ngumuya ng walang peppermint na gum na may xylitol. Kung ang heartburn ay nagpapahirap kumain o matulog, tanungin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan tungkol sa mga gamot na maaaring makatulong. Biglang pagsakit ng singit Iwasan ang biglaang paggalaw. Yumuko sa balakang kapag umuubo ka o bumabahing. Pangangapos ng hininga Kumuha ng malalim, mabagal na paghinga sa pamamagitan ng iyong bibig. Magsuot ng maluwag na damit. Gumamit ng mabuting postura. Kahirapang matulog Mag-ehersisyo bago matulog, subukan ang isang mainit-init na paligo, isang mainit na inumin na walang kapeina at meryenda, malalim na paghinga at nakakarelaks na musika. Gumamit ng mga karagdagang unan upang suportahan ang iyong katawan. Nadagdagang pangangailangan na umihi Iwasan ang kapeina at subukan ang Kegel na ehersisyo (tingnan ang Estilo ng Pamumuhay at Pangangalaga sa Iyong Sarili). 33
Ang Iyong Lumalaking Sanggol Ang unang tatlong buwan (ang unang 14 na mga linggo) ay isang oras ng mabilis na paglaki at pag- unlad. Ito ay oras din kung kailan ang iyong anak ay nasa pinakamataas na peligro mula sa mga panganib na tulad ng paninigarilyo, alkohol, droga, impeksyon at mga X-ray. Sa pagtatapos ng unang tatlong buwan, ang iyong sanggol ay magiging kasing laki ng isang limon! Ang utak ng iyong sanggol ay talagang nagsisimulang umunlad sa panahon ng ikalawang tatlong buwan (15 hanggang 27 na mga linggo), at magpapatuloy na gawin ito hanggang siya ay nasa kanyang mga edad na dalawampung taon. Sa pagtatapos ng ikalawang tatlong buwan, ang iyong sanggol ay magiging kasing laki ng isang kamote! Sa ikatlong tatlong buwan (28 linggo hanggang sa kapanganakan), ang iyong sanggol ay naghahanda nang maipanganak. Ang karamihan ay maaaring ligtas na makadating makalipas ang 36 na mga linggo. Sa puntong iyon, ang iyong sanggol ay magiging sukat ng isang honeydew na melon! Mga Linggo 4 9 13 18 Ang isang sanggol na ipinanganak bago ang 37 linggo ay maaga sa panahon o preterm. Mga Buwan 1 2 3 4 Ang isang sanggol na ipinanganak sa pagitan ng 37 at 39 na mga linggo ay maagang termino. Unang Tatlong Buwan: 0 hanggang 14 na linggo Ang isang sanggol na ipinanganak sa pagitan ng 39 at 41 na mga linggo ay buong termino. 1 araw - ang tamud at itlog ay nagkatagpo 7-10 araw - ang na-fertilize na itlog ay kumakabit sa matris; ang inunan ay nagsisimulang mabuo Ang isang sanggol na ipinanganak sa pagitan ng 41 at 42 na linggo ay huling termino. 2 linggo - ang embryo ay nabubuo sa mga pader ng matris; humihinto ang mga panahon ng pagreregla Ang isang sanggol na ipinanganak sa 42 mga linggo o mas huli ay napatagal sa panahon o post term. 4 na linggo - ang mga mata, mga tainga, ilong, gulugod, digestive tract at sistema ng nerbiyo ay nagsisimulang mabuo; ang tubo (panghinaharap na puso) ay nagsisimulang tumibok 8 linggo - ang embryo ay nagiging isang fetus at mayroon ng lahat ng mga organo; ang mga buto ay nabubuo 12 linggo - ang ngipin ay umuusbong, ang mga kuko at ari ay nabubuo; ang fetus ay maaaring gumagalaw ngunit hindi maaaring maramdaman; ang tibok ng puso ay maaaring marinig ng doktor 34
22 27 31 36 40 Mga Linggo 5 6 7 8 9 Mga Buwan Ikalawang Tatlong Buwan: 15 hanggang 27 mga linggo Pangatlong Tatlong Buwan: 28 linggo hanggang kapanganakan 16 na linggo - naririnig ng sanggol ang iyong boses; maaaring maramdaman mong gumagalaw siya 28 linggo - ang sanggol ay maaaring makapag-imbak ng mga sustansya at makarinig at tumugon sa mga tunog 17 linggo - nagsisimulang mabuo ang sistema ng panlaban sa sakit habang nagsisimulang itabi ng sanggol ang iyong mga antibody 32 linggo - ang taba ay nabubuo; ang panlasa ay umuunlad; ang mga mata ay tumutugon sa ilaw 20 linggo - ang downy na buhok ay tumatakip sa katawan; lumalago ang mga kilay at mga pilikmata; ang unang dumi ("meconium") ay lilitaw sa bituka 36 na linggo - ang katawan ay mas mabilog; makinis ang balat at natatakpan ng maputla, malakesong sangkap 24 na linggo - nagsisimula ang paghinga 26 na linggo - ang balangkas ng sanggol ay maaaring madama sa pamamagitan ng iyong tiyan 40 linggo/buong termino - ang mga itlog ng mga sanggol na lalaki ay nasa eskrotum; buo na ang panlabas na ari ng mga sanggol na babae 40-42 linggo/huling termino - ang mga malambot na spot ("mga bumbunan") sa ulo ay nagiging mas maliit; lumiliit ang layer ng taba; ang balat ay mas tuyo at mas maluwag 35
KAPANGANAKAN Paghahandang Manganak Panganganak sa Ospital o sa Bahay? Kung saan ka manganganak ay isang magkabahaging desisyon sa pagitan mo at ng iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Kung may mga medikal na alalahanin, ang isang ospital ay maaaring ang mas mahusay na pagpipilian. Kung mayroon kang isang komadrona, ang panganganak sa bahay ay maaaring maging isang opsyon. Makipag- usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan tungkol sa mga kalamangan at mga kahinaan ng bawa't isa, at isaalang-alang ang iyong sariling mga pinahahalagahan at mga kagustuhan sa paggawa ng iyong desisyon. Pagkatapos ng kapanganakan Kung mayroon kang doktor, bibigyan ka nila ng mga tagubilin tungkol sa susunod na pagpapatingin sa oras na umalis ka sa ospital. Ikaw ay kokontakin ng isang pampublikong nars ng kalusugan. Kung ikaw ay nagkaroon ng isang komadrona, bibisitahin ka nila sa bahay nang madalas sa unang linggo. Para sa mga susunod na 5 linggo, dadalhin mo ang iyong sanggol sa kanilang klinika para sa mga pagbisita. Pagkatapos ng 6 na linggo, ikaw at ang iyong sanggol ay babalik sa pangangalaga ng iyong karaniwang tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan at magpapatuloy na suportahan ng isang pampublikong nars ng kalusugan. Ang Iyong Pangkat ng Personal na Suporta ALAM MO BA Ang pagkakaroon ng higit sa isang tao sa iyo sa panahon ng pagle-labour ay nagpapahintulot sa kanila na makakuha ng mga pahinga. At ang mga taong may dagdag na suporta ay madalas na mas maikli ang pagle-labour at nangangailangan ng mas kaunting gamot sa sakit. Maging sa ospital man o sa bahay, maaari kang pumili kung sino ang nais mong makasama. Maaari mong isama ang: ALAM MO BA Kung ikaw ay nakatira sa isang malayong komunidad, maaaring kailanganin mong maglakbay upang manganak sa isang ospital. • • iyong kapareha isang malapit na kaibigan, magulang o ibang miyembro ng pamilya isang doula iyong ibang mga anak Ang Iyong Pangkat ng Suporta sa Pangangalagang Pangkalusugan Kung dadalo ang mga bata, sabihin sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan nang maaga at mag-ayos para sa isang tao - maliban sa mga taong sumusuporta sa iyo - na alagaan sila. Sa panahon ng panganganak Kung manganganak ka sa isang ospital, ang isang nars ay makakasama mo sa panahon ng iyong pagle- labour at panganganak. Ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan - ang iyong doktor o komadrona - ay makakasama mo sa panahon ng panganganak. Kung kailangan mo ng karagdagang pangangalaga, maaaring nandoon din ang isang dalubhasa sa pagpapaanak, pedyatrisyan o iba pang espesyalista. Kung manganganak ka sa bahay, ang iyong komadrona at isa pang katulong ay naroroon. Kung kailangan mo ng medikal na payo pagkatapos ng mga oras ng trabaho, tumawag sa HealthLink BC na rehistradong nars sa 8-1-1. Ano ang isang doula? Isang propesyunal na nagbibigay ng emosyonal at pisikal na suporta. Ang mga doula ay hindi nag-aalok ng pangangalagang medikal at hindi nasasakop ng Plano ng Mga Medikal na Serbisyo. KATUTURAN SA PERA Ang Mga doula para sa mga Aborihinal na Pamilyang Gawad na Programa (Douglas for Aboriginal Families Grant Program) ay sumasakop ng hanggang sa $1,000 ng mga gastos sa doula para sa mga Aboriginal na ina. Bisitahin ang para sa karagdagang impormasyon 36
Mga Kahilingan sa Panganganak Isulat ang iyong mga inaasahan para sa pagle- labour at panganganak at talakayin ang mga ito nang maaga sa iyong mga pangkat ng medikal at personal na suporta. Tutulungan nito kayong lahat na makapagtrabaho nang mas mahusay. Panatilihin ang iyong listahan na maikli at malinaw. Maaari mong isama ang: ALAM MO BA Nag-aalok ang Ospital nga Kababaihan at Sentro ng Kalusugan ng B.C. (B.C. Women's Hospital & Health Center) ng isang simpleng huwaran upang maitala ang iyong mga hiling sa panganganak. Bisitahin ang bcwomens.ca at hanapin ang "Patnubay sa Panahon ng Pagle- labour at Panganganak para sa mga Pamilya at mga Tagapagbigay ng Pangangalaga." Pag-eempake para sa Ospital Magsiyasat sa ospital upang makita kung ano ang ibibigay nila at kung ano ang kakailanganin mong dalhin. Pagkatapos ay empakihin ang lahat nang maaga upang maging handa ka bago ka paumasok sa pagle-labour. Ang mga kapaki-pakinabang na bagay ay maaaring kabilangan ng: mas gustong mga posisyon sa panganganak • kung gusto mo o hindi ng gamot sa sakit • kung ano ang gusto mong mangyari kung kailangan ng medikal na tulong MAGKAROON NG KAMALAYAN Ang pagle-labour ay isang emosyonal na karanasan. At kung dumaan ka sa trauma sa iyong buhay, ang pagle-labour ay maaaring magpasimula ng mga lalong negatibong alaala at mga damdamin. Maaari kang makatulong na bumuo ng iyong pakiramdam ng kontrol at iyong kakayahan na makayanan sa pamamagitan ng paggawa ng isang malinaw na plano ng panganganak at ibahagi ito sa iyong pangkat ng suporta at mga tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. SUBUKAN ITO Sabihin nang maaga sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ang tungkol sa anumang mga espesyal na seremonya o mga tradisyon na nais mong isama upang malugod na tanggapin ang iyong bagong sanggol. KUWENTO NG PAMILYA Ang aming mga kahilingan sa panganganak ay talagang kapaki- pakinabang. Ang aming mga nars ay nagbago sa oras ng pagpapalitan, ngunit binabasa nila ang aming mga kahilingan sa panganganak at pumapasok sa silid na alam kung sino ako at kung ano ang inaasahan namin. mga panustos sa pagle-labour, kabilang ang lip balm, mainit at malamig na mga pakete, isang hawak sa kamay na pangmasahe, musika, flip-flop para sa shower, at mga meryenda at inumin para sa iyo at sa iyong personal na pangkat ng suporta • mga pampersonal na bagay, tulad ng pajama (nabubuksan sa harapan para sa pagpapasuso), sipilyo ng ngipin, maraming pares ng salawal, malalaking mga sanitary pad at maluwag na mga damit na isusuot sa bahay mga bagay para sa sanggol, kabilang ang upuan sa kotse na inaprubahan ng CMVSS (tingnan ang Kaligtasan ng Bata), mga lampin para sa bagong panganak, mga pantulog at isang kumot Paghahanda para sa isang Panganganak sa Bahay Ang iyong komadrona ay mag-aalok ng mga tip para maihanda ang iyong tahanan at magdadala ng kagamitan at mga gamot na kakailanganin mo. Isa ring mabuting ideya na magkaroon ng isang naka-empakeng bag, kung sakaling kailangan mong pumunta sa ospital. PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Minsan hindi lahat ng iyong mga hiling sa panganganak ay maaaring matugunan. Ngunit ang iyong mga pangkat ng suporta ay maaaring makapagsiguro na kasali ka sa lahat ng mga desisyon. MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Ipaalam sa iyong trabaho na maaaring kailanganin mong umalis sa maikling abiso, tiyakin na mayroong gas sa kotse, at palaging maaabot sa loob ng 2 linggo ng takdang petsa. At mag- impake ng iyong sariling bag. Isama ang isang bag na tulugan at, kung tutulong ka sa pagpaligo, isang damit na pampaligo. 37
Paghahanda para sa Pagle-labour Paano Mo Malalaman Kung Ikaw ay Nagle-labour? Madaling mapagkamalian ang paunang pagle-labour - ang panahon bago magsimula ang pagle-labour - sa totoong pagle-labour. Sa pareho, ang iyong mga kontraksyon ay maaaring hindi maginhawa. Ngunit may mga malinaw na pagkakaiba: Pagrerelaks para sa Pagle-labour Sanayin ang mga diskarteng ito ngayon upang malaman mo kung alin ang magiging pinaka kapaki- pakinabang sa iyo kapag nagsimula ang pagle-labour: Bago ang pagle-labour Totoong Pagle-labour Punto ng pagtutuon na konsentrasyon - Magtuon sa isang bagay o ibang tao kaysa sa sakit. Mga kontraksyon: • hindi sa mga regular na agwat • • nananatiling pareho o nagiging mahina • nararamdaman sa ibabang tiyan • pinaka hindi komportable kapag ikaw iba-iba ang taggal Mga kontraksyon: • sa mga regular na agwat • nagiging mas matagal • nagiging mas malakas • nararamdaman sa tiyan, ibabang likod o mga hita Paglalarawan sa isip - Gumunita ng isang lugar o isang bagay na sa tingin mo ay nakakarelaks at ligtas. Terapewtika sa Tubig (water therapy) - Pumasok sa banyera o maligo sa dutsa. Huwag maligo hanggang sa ikaw ay nasa aktibong pagle-labour, dahil maaari nitong mapabagal ang iyong mga kontraksyon nang mas maaga. At tandaan na uminom ng maraming tubig. ay gumagalaw Ang serbiks ay nananatiling nakasara nagpapatuloy maging ikaw man ay gumagalaw o nagpapahinga Ang serbiks ay numinipis at umiikli ("napapawi") at nagbubukas ("lumalaki") Masahe - Gumamit ng magaang, pantay na mga paghagod sa tiyan, pindutin ang ibabang likod, o pisilin at bitawan ang mga naninigas na lugar. Magpamasahe sa iyong kapareha, o gawin itong mag-isa. Walang kulay-rosas na paglabas (pinkish discharge) ("nagpapakita") KUWENTO NG PAMILYA Ang pagsisimula ng pagle-labour ni Michelle ay nakalilito. Gising siya buong gabi ng Linggo na may mga kontraksyon ngunit pagkatapos ay nakatulog sa umaga at ang lahat ay tumigil. Buong araw ito ay nawawala at naroroon. Gising siya halos karamihan ng gabi ng Lunes na may mga kontraksyon at kaunting nagpapakita. Tumigil itong muli nang siya ay nag-almusal at naligo. Noong Martes, nagpunta kami sa ospital na pagod, at ang aming anak na lalaki ay ipinanganak noong kalaunan ng gabing iyon. Maaaring "nagpapakita" o tumutulo mula sa amniotic sac habang nababasag ang iyong tubig SUBUKAN ITO Maligo sa isang dutsa. Kung ito ay paunang pagle-labour, ang iyong mga kontraksyon ay marahil magiging mabagal at mas maikli. O subukang matulog o gambalain ang iyong sarili sa pamamagitan ng ibang aktibidad. Kung magagawa mo ang kahit alin, malamang na ito ay paunang pagle-labour. Kumpletong pagrerelaks - Dahan-dahang paigtingin at i-relaks ang bawa't bahagi ng iyong katawan. Hawakan ang bawa't kalamnan ng 3 hanggang 5 mga segundo. Huminga nang papasok habang ikaw ay naninigas at huminga nang palabas habang nagrerelaks. MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Basahin ang seksyon na ito upang malaman kung paano mo magagamit ang mga bagay tulad ng masahe upang matulungan ang iyong kapareha sa panahon ng pagle-labour. Magsanay ng mga pamamaraan sa pagrerelaks at paghinga na magkasama sa buong pagbubuntis. Sa panahon ng pagle-labour, hikayatin at purihin ang iyong kapareha. 38
Paghinga para sa Panahon ng Panganganak Ang paggamit ng mga diskarte sa paghinga sa panahon ng pagle-labour ay maaaring makatulong sa iyo na makapagrelaks, ituon ang iyong pansin, pagaanin ang iyong sakit at panatilihing dumadaloy ang oxygen sa iyo at sa iyong sanggol. Mga Komportableng Posisyon para sa Pagle-labour Subukang manatiling patayo, gumagalaw at nakarelaks. Palitan ang posisyon nang madalas. Unang yugto ng pagle-labour: Bola sa Panganganak (Birthing Ball) Mabuti para sa: pagsulong ng sanggol sa iyong pelvis Sumandal sa bola habang nakaluhod, o umupo dito habang may tumutulong sa iyo na panatilihin ang iyong balanse. Huwag gumamit ng bola kung ikaw ay madulas dahil sa langis o losyon. Mabagal na paghinga - Humingang papasok sa iyong ilong at palabas sa iyong bibig sa halos kalahati ng iyong normal na bilis. Panatilihing nakarelaks ang iyong mga balikat. Magaang na paghinga - Kumuha ng mababaw na mga paghinga papasok at palabas sa iyong bibig sa halos dalawang beses ng iyong normal na bilis. Kapag ang isang kontraksyon ay nagsimulang mabawasan, bumalik sa mabagal na paghinga. Kapag ito ay huminto, huminga ng malalim. Tapusin sa isang nakakarelaks na buntong hininga. Paglalakad Mabuti para sa: pagsulong ng sanggol sa iyong pelvis • pagpapaginhawa ng sakit sa likod Pagtayo Mabuti para sa: pagpapaginhawa ng sakit sa likod Iugoy ang iyong mga balakang, sumandal at magpahinga sa isang bagay, o subukan ang pasalungat na presyur. Pagluhod Mabuti para sa: pag-aaalis ng presyon mula sa almoranas • pagpapaginhawa ng sakit sa likod Sumandal nang paharap sa isang upuan o kama upang mabawasan ang pagkapuwersa sa iyong mga kamay at pulso. Subukan ang mga pagkiling ng pelvis. Lumuhod at sumandal sa isang suporta habang binibigyan ka ng iyong kapareha ng isang masahe o gumagamit ng salungat na presyur. Panandaliang pagpigil sa hininga (pangalawang yugto ng pagle-labour) - Sandaling pigilin ang paghinga kapag ikaw ay umiire. Paghingal (pangalawang yugto ng pagle-labour) - Itaas ang iyong baba, panatilihing bahagyang bukas ang iyong bibig, at huminga nang maluwag at mabilis, tulad ng isang humihingal na aso. Tutulungan ka nitong makontrol ang pagnanasa na umiri upang ang ulo ng iyong sanggol ay maaaring malumanay na makalabas. Ano ang pasalungat na presyur (counter pressure)? Una at Ikalawang mga Yugto ng Pagle- labour: Pag-upo nang Patayo Mabuti para sa: pagrerelaks ng iyong ilalim para sa pagtulak • pagbibigay ng isang matahimik na pagbabago mula sa pagtayo nag-aalok ng isang komportableng posisyon kung mayroon kang elektronikong pagsusubaybay sa sanggol Paghiga sa tagiliran Mabuti para: panghalili sa paglalakad sa unang yugto ng pagle-labour gamitin sa panahon ng panganganak • magbigay ng isang ligtas na posisyon kung uminom ka ng gamot sa sakit o nagkaroon ng isang epidural alisin ang presyon mula sa almoranas Siguraduhin na ang iyong itaas na binti ay nasusuportahan ng maayos upang makapagpahinga ka sa pagitan ng mga kontraksyon. Matibay, pare-parehong presyon na inilapat sa isang masakit na lugar. Ang iyong kapareha ay maaaring pindutin gamit ang kanilang kamay o maaari kang sumandal sa isang nakarolyong tuwalya, isang bola ng tennis o isang dingding. SUBUKAN ITO Mag-isip ng paghahanda para sa pagle-labour tulad ng paghahanda para sa isang marathon: i-pace ang iyong sarili, uminom ng tubig, at magsanay ng mga diskarte sa pagrerelaks at paghinga nang maaga upang handa ka na kung kailangan mo ang mga ito. Subukang maupo sa kubeta. Kalahating nakaupo Mabuti para sa: pagbibigay ng pahinga • pag-idlip sa pagitan ng mga kontraksyon Sumandal ng paharap, magpahinga sa iyong kapareha, at magpahagod ng likod. Pagtuwad Mabuti para sa: pagsulong ng sanggol sa iyong pelvis Subukang sumandal sa kapareha o yakapin ka ng kanilang mga bisig upang pagpahingahin ang iyong mga binti. Baguhin ang mga posisyon sa pagitan ng mga kontraksyon. 39
Panganganak Gaano Katagal Nagtatagal ang Pagle-labour? Ang pagle-labour ay magkaka-iba para sa bawat tao. Sa karaniwan, maaari itong tumagal ng mula sa mga ilang oras hanggang sa mga ilang araw. Ang 4 na yugto ng pagle-labour at panganganak: Unang yugto Ang iyong serbiks ay lumalambot at numinipis ("pagnipis ng serbiks (effacement)"), at bumubukas ("lumuluwang"). Ang ulo ng iyong sanggol ay lumilipat pababa sa iyong pelvis. Pangalawang yugto Tutulak ka at ang iyong sanggol ay mailuluwal. Ika-3 yugto Ang inunan ay lumabas, at maaari mong hawakan ang iyong sanggol ng balat-sa-balat. Maaari siyang sumuso o kuskusin ang iyong suso. Ika-4 na yugto Sa mga unang ilang oras pagkatapos ng panganganak, maaari mong patuloy na hawakan ang iyong sanggol ng balat- sa-balat - hanggang sa katapusan ng iyong unang pagpapakain o hangga't gusto mo. 40
Mga Yugto ng Pagle-labour Unang Yugto ng Pagle-labour Ang unang yugto ng pagle-labour ay ang pinakamahaba, na tumatagal mula sa ilang oras hanggang sa ilang araw. Ang yugtong ito ay nangyayari sa 3 yugto: maaga, aktibo - karaniwang 12 oras o mas kaunti pa - at pagbabagong-kalagayan. Nagsisimula ito sa banayad na mga kontraksyon at nagtatapos kapag ang matris ay lubos na bukas. Maagang unang yugto ng pagle-labour Aktibong unang yugto ng pagle-labour Paglipat na yugto ng pagle-labour Anong nangyayari: Anong nangyayari: Anong nangyayari: ang serbiks ay lumalambot at bumubukas ng 3 hanggang 4 na sentimetro bumubukas ang serbiks ng 8 hanggang 9 na ang serbiks ay bumubukas nang ganap sa 10 sentimetro ang serbiks ay bumubukas nang ganap sa 10 sentimetro ang ulo ng sanggol ay lalabas pababa sa iyong pelvis • maaaring magkaroon ng pagtatae • ang mucus plug ay nahuhulog sa serbiks; maaaring magkaroon ng medyo kulay-rosas na discharge ("show") [malagkit na kulay rosas na uhog sa serbiks] ang amniotic sac ("tubig") ay maaaring tumulo o mabasag Ano ang maaari mong maramdaman: sakit ng likod at presyur sa pelvis • kakulangan ng ginhawa sa mga hita, mga balakang o tiyan mga kontraksyon na parang banayad na pulikat, tumatagal ng 20 hanggang 45 mga segundo, at dumarating bawa't 10 hanggang 20 minuto isang patak o pagbulwak ng likido
ang ulo ng sanggol ay patuloy na bumababa sa ang "show" ay maaaring maging mabigat, madilim at madugo pakikinggan ng tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ang tibok ng puso ng sanggol tuwing 15 hanggang 30 minuto Ano ang maaari mong maramdaman: malakas na mga kontraksyon tuwing 3 hanggang 5 mga minuto na tumatagal ng 45 hanggang 60 mga segundo pagdududa kung makakaya mo ang mga kontraksyon • tahimik na pagtutuon sa iyong sarili at iyong pagle-labour Anong maaari mong gawin: ang sanggol ay higit pang gumagalaw na pababa sa iyong pelvis ang sanggol ay higit pang gumagalaw na pababa sa iyong pelvis pakikinggan ng tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ang tibok ng puso ng sanggol tuwing 15 hanggang 30 minuto Ano ang maaari mong maramdaman: presyur sa iyong ilalim • malakas na mga kontraksyon tuwing 2 hanggang 3 minuto na tumatagal ng 60 mga segundo mga sandali ng pagkatakot at pagkalito • pagkamayamutin, nahihirapang sabihin kung ano ang kailangan mo pagkaduwal, pagsusuka • nanginginig na mga braso at mga binti, pamumulikat ng binti Anong maaari mong gawin: magpatuloy sa iyong karaniwang mga aktibidad, mamasyal o subukang matulog o magpahinga huminga nang normal hanggang hindi ka makapagsalita sa loob ng mga kontraksyon, pagkatapos ay magsimula sa mabagal na paghinga kumain ng magaan na pagkain at uminom ng mga likido mag-shower (hindi sa isang paliguan, na maaaring makapagpabagal ng iyong mga kontraksyon sa panahon ng maagang pagle-labour) gumamit ng mga pamamaraan ng pagrerelaks • magtuon sa paghinga • • sa pagitan ng mga kontraksyon, patuloy na ituon ang pansin sa isang kontraksyon nang paisa-isa gumalaw at sipsipin ang mga likido o sipsipin ang mga piraso ng yelo • umihi nang madalas • maligo sa mainit-init na shower habang nakaupo sa isang upuan o nakasandal sa iyong kapareha mainit o malamig na mga pagsilakbo, pagpapawis sa mukha patuloy na kakulangan sa ginhawa • malakas na pagnanasa na umiri Anong maaari mong gawin: • ilarawan ang iyong serbiks at katawan na bumubukas upang palabasin ang iyong sanggol sabihin sa isang tao kung mayroon kang pagnanasa na umiri gumamit ng paghihingal kung mayroon kang pagnanasang umiri bago ka ganap na lumaki gumamit ng isang sanitary pad at tawagan ang iyong doktor kung mabasag ang iyong tubig 41
Ano ang pagsusubaybay sa fetus (fetal monitoring)? Pakikinig sa tibok ng puso ng iyong sanggol sa panahon ng aktibong pagle-labour upang makita kung paano ito naaapektuhan ng mga kontraksyon. Kadalasang ginagawa sa isang hawak sa kamay na stethoscope. Kung kinakailangan, ang isang elektronikong monitor ay maaaring ilagay sa paligid ng iyong tiyan o ikabit sa ulo ng iyong sanggol. Ikalawang Yugto ng Pagle-labour Ang ikalawang yugto ay nagsisimula sa iyong serbiks na ganap na bukas at nagtatapos sa pagsilang ng iyong sanggol. Maaari itong tumagal ng mula sa ilang mga minuto hanggang 2 o 3 oras. Anong nangyayari: Anong maaari mong gawin: sisirain ng tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ang iyong supot ng tubig kung kinakailangan
ipahinga ang iyong ilalim at sumama sa pagnanais na umiri; gamitin ang mga kalamnan na ginagamit mo para sa isang pagdumi ang tagapagbigay ng pangangalagang gumamit ng mga pamamaraan sa paghinga; ihulog ang iyong baba patungo sa iyong dibdib at pagpahingahin ang iyong dila gumamit ng mga pamamaraan sa paghinga; ihulog ang iyong baba patungo sa iyong dibdib at pagpahingahin ang iyong dila Tawagan ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o ospital kapag: ang iyong mga kontraksyon ay regular at masakit, tumatagal ng 30 hanggang 60 mga segundo at dumarating bawa't 5 mga minuto o mas kaunti nabasag ang iyong tubig • mayroon kang pagdudugo sa ari o kulay-rosas na paglabas ("show") ang ulo ng sanggol ay tutulak laban sa iyong singit; maaaring mapunit ng kaunti, o ang doktor ay maaaring gumawa ng isang maliit na hiwa ("episiotomy") upang payagan ang mas malaking lugar • nababanat ang ari • maaari kang mapadumi habang umiiri • habang lumalabas ang ulo, ang uhog sa ilong at bibig ng sanggol ay maaaring sipsipin palabas Ano ang maaari mong maramdaman: baguhin ang mga posisyon kung kinakailangan • gumamit ng mga pamamaraan ng pagrerelaks sa pagitan ng mga kontraksyon kung hilingin na itigil ang pagtutulak, gamitin ang paghihingal hipuin ang ulo ng iyong sanggol habang lumalabas ito tumingin sa ibaba o gumamit ng isang salamin upang panoorin ang iyong sanggol na ipinanganak hindi ka sigurado at nag-aalala • pinayuhan ka ng iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan na tumawag ka ng maaga malakas na mga kontraksyon bawa't 2 hanggang 3 minuto na tumatagal ng 60 hanggang 90 mga segundo MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo HUMINGI NG PANGANGALAGA Kung mabasag ang iyong tubig at ang likido ay berde o kayumanggi, ang iyong sanggol ay dumumi. Maaaring mangahulugan ito na siya ay na-istress o nasa posisyon na suhi. Pumunta sa ospital malakas na pagnanasa na umiri • pakiramdam na nahahati at nasusunog ang iyong ilalim ang ulo ng sanggol ay dumudulas pabalik sa pagitan ng mga kontraksyon emosyonal, nagugulat, napupuspos, nag-aalala o natatakot pagod na pagod ngunit may isang pagsabog ng lakas Sa panahon ng mga kontraksyon, tingnan ang mata ng iyong kapareha at tulungan silang magtuon sa kanilang paghinga. Sa pagitan ng mga kontraksyon, punasan ang kanilang noo ng mga malamig na tela at mag-alok na sumipsip ng mga likido. Manatili sa iyong kapareha at maging kalmado, tiwala at naghihimok. 42
Pangatlong Yugto ng Pagle-labour Sa ikatlong yugto, ang iyong matris ay lumiliit at ang inunan ay lalabas. Ang yugtong ito ay tumatagal ng 5 hanggang 30 minuto o mas mahaba. Ika-apat na yugto ng Pagle-labour Ang ika-apat na yugto ay tumutukoy sa unang 2 o 3 oras pagkatapos ng panganganak. Anong nangyayari: Ano ang maaari mong maramdaman: Anong nangyayari: ang kurdon ng pusod ay pinuputol at sinasara sinusuri ng tagapagbigay ng pangangalagang ang inunan ay humihiwalay mula sa pader ng ang matris ay tumataas sa tiyan; nagiging sukat at hugis ng isang suha mga pulikat at isang pagbulwak ng dugo habang lumalabas ang inunan mga pulikat at isang pagbulwak ng dugo habang lumalabas ang inunan kaginhawaan, pagpapasalamat, natutuwa o hindi emosyonal kaginhawaan, pagpapasalamat, natutuwa o hindi emosyonal pagod, nanginginig, nalalamigan, nagugutom, nauuhaw pagod, nanginginig, nalalamigan, nagugutom, nauuhaw Anong maaari mong gawin: ang iyong katawan ay nagsisimulang gumaling • ang iyong sanggol ay maaaring sumuso o marahang ikiskis ang mukha sa iyong suso Ano ang maaari mong maramdaman: pagod na pagod, nahihilo, nanginginig, nanlalamig • hirap umihi dahil sa pamamaga • kawalan ng ginhawa ang mga punit o hiwa ay tinatahi yakapin ang iyong sanggol ng balat-sa-balat sa iyong dibdib Anong maaari mong gawin: dalhin ang sanggol sa iyong suso upang tingnan kung siya ay handa nang sumuso panatilihin ang balat-sa-balat sa sanggol hanggang matapos niya ang unang pagpapakain sa kanya at pagkatapos ay hangga't nais mo maglagay ng isang pakete ng yelo sa pagitan ng iyong mga binti upang bawasan ang pamamaga uminom ng mga likido at magkaroon ng isang magaan na pagkain magkaroon ng isang taong tutulong sa iyo kung kailangan mong bumangon ALAM MO BA Ang paghihintay ng 12 o higit pang mga oras pagkatapos ng kapanganakan bago paliguan ang iyong sanggol ay makakatulong na mapanatili ang kanyang temperatura na matatag at makakatulong na masimulan ang pagpapasuso sa isang mahusay na pagsisimula. MAGKAROON NG KAMALAYAN Kung ikaw ay inaantok, magkaroon ng isang taong suporta sa iyo kapag niyayakap mo nang balat-sa-balat ang iyong sanggol. 43
Mga Medikal na Pamamaraan upang Makatulong sa Pagle-labor at Panganganak May maraming mga medikal na pamamaraan upang tulungan kang magkaroon ng isang ligtas at malusog na panganganak. Ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ay makikipag- usap sa iyo at sa iyong taong suporta tungkol sa mga pagpipilian na hindi bahagi ng karaniwang pangangalaga. Ano ang pagganyak ng pagle-labour (induction of labour)? ALAM MO BA Sa karamihan ng mga kaso, ang isang panganganak sa ari ay ang pinakaligtas na paraan ng panganganak. Ang mga sanggol na ipinanganak sa ari ay may mas kaunting mga problema sa paghinga at mga komplikasyon, at ang mga magulang ay may mas kaunting sakit at impeksyon at mas mabilis gumaling. Caesarean na panganganak Karamihan sa mga tao ay mayroong epidural o pampamanhid sa gulugod at gising sa panahon ng operasyon at panganganak. Ang iyong kapareha o taong suporta ay maaaring naroon sa silid ng operasyon. Malamang na mahahawakan mo ang iyong sanggol ng balat-sa-balat pagkatapos o sa lalong madaling panahon pagkatapos ng kapanganakan. Kung ikaw ay antok na antok o hindi makaya, maaaring hawakan ng iyong taong pansuporta ang sanggol ng balat-sa-balat hanggang sa handa ka na. Pagpapasimula ng pagle-labour sa pamamagitan ng paggamit ng gamot, gel para sa ari o pansuksok, o sa pamamagitan ng sadyang pagbabasag ng iyong tubig. Ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ay maaaring magmungkahi ng isang pagganyak kung lumipas ka sa 41 mga linggo o kung may mga alalahanin para sa kagalingan mo o ng iyong sanggol. Ano ang episiotomy? Caesarean na Panganganak Ano ang caesarean (C-seksyon)? Isang operasyon kung saan ang iyong sanggol ay ipinapanganak sa pamamagitan ng isang hiwa sa iyong tiyan at matris. Ang isang caesarean ay maaaring ang pinakaligtas na pagpipilian para sa iyo at sa iyong sanggol kung: Kung mayroon kang isang pangkalahatang pampamanhid, ikaw ay matutulog sa panahon ng operasyon at panganganak at ang iyong kapareha ay wala sa silid ng operasyon. Ang iyong paggaling Magkakaroon ka ng isang IV sa iyong braso hanggang sa umiinom ka na nang maayos, at isang tubo sa iyong pantog para sa halos 24 na oras, hanggang sa maaari ka nang bumangon patungo sa banyo. Isang hiwa na ginagawa sa pagbubukas ng ari bago pa makalabas ang ulo ng sanggol upang makagawa ng mas maraming espasyo upang daanan ng sanggol. Ano ang mga pansipit (forceps)? magkakaroon ka ng higit sa isang sanggol • ang iyong serbiks ay hindi lubos na bumubukas, kahit pagkatapos ng isang mahabang pagle-labour ang iyong sanggol ay napakalaki o ay nasa isang suhi (puwet- o paa ang - nauuna) o mga patagilid na posisyon ang iyong sanggol ay hindi nakakayanang mabuti Ang paggaling ay maaaring abutin ng 6 na linggo o mas matagal. Maaaring kailanganin mo ang gamot para sa sakit para sa maraming araw, at tulong sa bahay ng hindi bababa sa isang linggo. Huwag bumalik sa iyong karaniwang mga aktibidad nang napaka-aga o mag-angat ng anumang mas mabigat kaysa sa iyong bagong panganak. Mga instrumentong ginagamit upang makatulong na hilahin ang sanggol kung nagkakaproblema ka sa pagtulak o kung may mga alalahanin para sa kagalingan ng iyong sanggol. Ano ang isang bakyum? Ang isang suction cup (panghigop na cup) na inilagay sa anit ng iyong sanggol upang mapadali ang kanyang paglabas ng ulo kung ikaw ay nahihirapan sa pagtulak o kung mayroong mga alalahanin para sa kanyang kagalingan.
ang mga kontraksyon ikaw ay mayroong isang seryosong medikal na kondisyon ikaw ay mayroong mga herpes na sugat sa iyong mga ari nagkaroon ka ng isang nakaraang caesarean na may pataas-at-pababang hiwa Mag-eksperimento upang mahanap ang pinaka komportableng posisyon para sa pagpapasuso (tingnan ang Pagpapasuso ng Iyong Sanggol). Mga panganganak sa hinaharap pagkatapos ng isang caesarean Ang pagkakaroon ng isang caesarean ay hindi nangangahulugan na kakailanganin mo ang isa sa susunod na magkaroon ka ng isang sanggol. Kung ang hiwa mula sa iyong caesarean ay ginawang gilid- 44
Ano ang Panganganak sa Ari Pagkatapos ng Caesarian [Vaginal Birth After Caesarean (VBAC)]? MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Kung ang iyong kapareha ay nagkaroon Sakit Mga Pagpipiliang Lunas Lunas sa sakit nang walang gamot Panganganak sa ari pagkatapos ng pagkakaroon ng caesarean noong nakaraan. ng pangkalahatang pampamanhid at natutulog, hawakan mo sa iyong sarili ang sanggol - balat-sa- balat - sa lalong madaling panahon pagkatapos ng panganganak. Mayroong ilang bilang ng mga paraan upang mapagaang ang sakit ng pagle-labour na hindi nagsasangkot ng gamot. Kabilang dito ang: sa-gilid, hindi pataas-at-pababa, malamang na maaari kang manganak sa ari sa hinaharap. Anong mas ligtas? Kapwa ang mga panganganak sa ari at caesarean ay napakaligtas para sa ina at sanggol. Ang VBAC ay halos kasing ligtas ng isang unang panganganak sa ari. Ang isang nakaplanong paulit-ulit na caesarean ay halos kasing ligtas ng isang unang piniling panganganak na caesarean. Sa katunayan, napakabihira lamang - 5 sa bawa't 10,000 panganganak - na ang mga sanggol ay magkaroon ng mga komplikasyon na nagbabanta sa buhay pagkatapos ng isang VBAC o isang nakaplanong caesarean. PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Isama ang iyong mga saloobin tungkol sa mga caesarean sa iyong mga kahilingan sa panganganak (tingnan ang Paghahandang Manganak). Gawin itong malinaw kung nais mong dalhin sa iyo ang iyong sanggol o iyong kapareha pagkatapos ng kapanganakan. At kung ikaw ay nababalisa pagkatapos ng isang caesarean, ibahagi ang iyong damdamin sa isang taong pinagkakatiwalaan mo. • mga pamamaraan ng paghinga at pagrerelaks • mainit-init na mga paligo o mga shower • mga komportableng posisyon • mga pakete ng yelo • acupuncture at acupressure • hipnosis • masahe • paglalakad isang mapagsuportang kapareha Sa isang kapanganakan sa ari, mayroong mas kaunting pagkakataon na magkaroon ng impeksyon at labis na pagdudugo, isang mas maikling pananatili sa ospital at mas mabilis na panahon ng paggaling. Gayunpaman, ang panganganak sa ari ay maaaring maging sanhi ng isang caesarean na peklat na hihila at makapunit ng matris. Ngunit ito ay bihira - nangyayari lamang sa 2 hanggang 4 ng bawa't 1,000 mga panganganak. Kung ikaw ay mangaganak sa ari, ikaw at ang iyong sanggol ay masusubaybayan nang mabuti sa panahon ng pagle-labour upang ang anumang mga problema ay mabilis na maaksyunan. Ang pagpili ng isang ospital na maaaring gumawa ng isang caesarean kung kinakailangan ay makakatulong sa iyong makatiyak ng isang ligtas na panganganak. Kontakin ang HealthLink BC sa 8-1-1 o healthlinkbc.ca para sa karagdagang impormasyon, at makipag- usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan upang makagawa ng isang may kaalamang pagpili. 45
Gamot sa sakit Gamot Mga kalamangan Mga kahinaan Nitrous oxide at oxygen "Laughing gas" na nilanghap sa pamamagitan ng isang maskara. Maaaring magamit hanggang sa kapanganakan. • Hindi nakakaapekto sa sanggol. • Nilalanghap mo lamang papasok ang halagang Maaaring magamit nang 2 hanggang 3 oras na pinakamahaba. • Pinapawi ang sakit, ngunit hindi binubura ito. • Maaaring maging sanhi ng pagkahilo, at panginginig o pamamanhid sa iyong mukha at mga kamay. Maaaring magamit nang 2 hanggang 3 oras na pinakamahaba. • Pinapawi ang sakit, ngunit hindi binubura ito. • Maaaring maging sanhi ng pagkahilo, at panginginig o pamamanhid sa iyong mukha at mga kamay. Isterilisadong Tubig na Iniksyon Nakakaginhawa ng sakit sa likod. Maaaring masakit ang pagpasok. Isterilisadong tubig na ininiksyon sa ibabang likod. Mga narkotiko Morphine o fentanyl na ininiksyon ng isang tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Nakakarelaks sa iyo. Maaaring makapagpaantok, magpahilo o makapagpaduwal sa iyo. • Pinapawi ang sakit, ngunit hindi binubura ito. • Kung ibibigay ng masyadong malapit sa pagsilang, maaaring mapabagal ang paghinga ng sanggol at makakaapekto sa kakayahan ng sanggol na sumuso sa simula. Pudendal block Pinipigilan ang sakit sa paligid ng iyong ari. Hindi inaalis ang sakit ng mga kontraksyon. Lokal na pampamanhid na ini-iniksyon sa isang nerbiyo sa ari. Epidural /panggulugod Lokal na pampamanhid na ini-iniksyon sa isang lugar na malapit sa iyong utak ng gulugod. Nagbibigay ng ginhawa mula sa baywang pababa (mula sa dibdib pababa sa panahon ng isang caesarean). Maaaring magamit sa anumang oras sa panahon ng pagle-labour; higit pa ay maaaring ibigay kung kinakailangan, para sa lunas hanggang sa 24 na oras. Hinahayaan kang maging gising sa panahon ng isang caesarean. Hinahayaan ka ng "Walking epidural" na malayang gumalaw sa paligid. Maaaring makaapekto sa iyong pagganyak o kakayahang umiri. • Dinadagdagan ang pagkakataon na ang mga panipit ay kakailanganin. • Nakakaapekto sa kontrol sa binti; maaaring ikaw ay hindi makabangon sa panahon ng pagle-labour o pagkatapos ng panganganak. Maaaring makapagpanginig sa iyo at makapagpakati. • Maaaring makaapekto sa presyon ng dugo. • Kailangan ang isang IV. • Maaaring kailanganin ang isang monitor ng sanggol at catheter (tubong ipinapasok sa iyong pantog). • Maaaring maging sanhi ng sakit ng ulo. • Maaaring makapekto sa kakayahan ng sanggol na sumuso pagkatapos Walang pagkaantok. maipanganak. Ang karagdagang suporta upang maitatag ang pagpapasuso ay maaaring kailanganin. Pangkalahatang pampamanhid Kumpletong pampakalma na ginamit upang lubos na makatulog ka. Maaaring gamitin sa pang-emerhensiyang caesarean kung napakahuli na o hindi ligtas na magbigay ng isang epidural o panggulugod. Ikaw ay natutulog sa panahon ng panganganak. • Maaaring maging sanhi ng mga mapanganib na reaksyon, tulad ng mabilis na pagbagsak ng presyon ng dugo. Maaaring makapekto sa kakayahan ng sanggol na sumuso pagkatapos maipanganak. Ang karagdagang suporta upang maitatag ang pagpapasuso ay maaaring kailanganin. • Maaaring maging sanhi ng tuyo, masakit na lalamunan. • Maaaring maging sanhi ng pagkaduwal at pagsusuka. 46
Mga Espesyal na Isyu sa Kapanganakan Maaga sa Panahong Pagle-labour Ang isang sanggol ay "maaga sa panahon" kung siya ay ipinanganak bago ang 37 kumpletong mga linggo ng pagbubuntis. Ang mga sanggol na maaga sa panahon ay mas malamang na magkaroon ng mas matagal na pananatili sa ospital at maaaring magkaroon ng mga problema sa: paghinga • pagpapanatili ng temperatura sa katawan • pagsupsop at paglunok • mababang asukal sa dugo • • pagkapasa at pagdudugo • jaundice (naninilaw na balat) impeksyon Ang mga sanggol na ipinanganak na masyadong maaga ay mas malaki rin ang posibilidad kaysa sa mga buong terminong sanggol na magkaroon ng mga panghabang buhay na problema na nauugnay sa paningin, paghinga, paglalakad at pag-aaral. KUWENTO NG PAMILYA Ang aming anak na babae ay ipinanganank ng 34 linggo sa Pagbabawas ng iyong panganib Ang maaga sa panahong pagle-labour ay maaaring mangyari sa sinuman. Ang sanhi ay madalas hindi nalalaman. Ngunit ang iyong pagkakataon ng maaga sa panahong pagle-labour ay mas mataas kung ikaw ay nagkaroon na ng isang maaga sa panahong sanggol o ikaw ay nagdadala ng mga kambal o tatlong magkakakambal. Kung ikaw ay mayroong isang impeksyon sa pantog o bato, o isang kondisyong medikal tulad ng mataas na presyon ng dugo o diyabetis, ang iyong panganib ay nadagdagan din. Maaari mong mabawasan ang iyong panganib ng pagkakaroon ng isang maaga sa panahong pagle- labour sa pamamagitan ng: regular na pagpapatingin sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan pagkain nang mahusay • pakikipagtulungan sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan upang huminto o bawasan ang paninigarilyo, pag-inom at paggamit ng droga paghingi ng tulong kung ikaw ay inabuso (tingnan ang Estilo ng pamumuhay) paglilimita ng iyong araw ng trabaho sa 8 oras at paghahanap ng oras upang magpahinga paggagalugad ng mga paraan upang mabawasan ang iyong stress pagsusuot ng iyong sinturon sa upuan na may sinturon sa kandungan sa ilalim ng iyong sanggol at ng sinturon sa balikat sa ibabaw ng iyong dibdib HUMINGI NG PANGANGALAGA Kontakin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o pumunta kaagad sa ospital kung mayroon ka ng mga sumusunod na palatandaan ng maaga sa panahong pagle-labour:
isang pagtulo o pagbulwak ng likido o pagdudugo mula sa iyong ari na hindi humihinto pagkatapos pumunta sa banyo • mga sakit ng tiyan o masasamang pulikat na hindi naaalis hindi karaniwang pagsakit ng likod o presyur • mga kontraksyon na hindi naaalis kapag ikaw ay naglalakad, nagpapahinga o nag-shower ng mainit-init na tubig isang pakiramdam na parang may isang bagay na hindi tama
pamamagitan ng caesarean seksyon. Ang asawa ko ay talagang nagkaroon ng alta presyon at ang sanggol ay nai-istres. Siya ay ipinanganak na napakaliit -salamat na lang - malusog. Ngunit ito ay isa sa mga pinaka nakakatakot na mga bagay na aming pinagdaanan. 47
Mga Maaga sa Panahon at Mababang Timbang na mga Sanggol Ano ang isang maaga sa panahong sanggol ("preemie")? Isang sanggol na ipinanganak bago ang 37 linggo. Ano ang isang mababang timbang na sanggol? Isang sanggol na tumitimbang ng mas mababa sa 2½ kg (5½ lb) sa kapanganakan. Mas maagang ipanganak ang iyong sanggol, mas magiging mababa ang kanyang timbang at magkakaroon siya ng mas maraming mga problema sa kalusugan. At bagaman ang isang-katlo ng mga sanggol na mababa ang timbang ay ipinanganak sa buong termino, madalas na mayroon silang ilang mga parehong isyu tulad ng mga sanggol na maaga sa panahon. ALAM MO BA Ang mga sanggol na mayroong maraming pisikal na kontak sa isang tagapagbigay ng pangangalaga ay mas mabilis lumaki kaysa sa mga sanggol na wala nito. Ang lahat ng mga sanggol - kahit na sila ay nasa isang incubator - ay kailangang mahawakan, mahaplos at makausap hanggat't maaari. PANGANIB Ang maaga sa panahon at mababang timbang na mga sanggol ay nasa Ano ang maaasahan Maaaring kailanganin ng iyong sanggol na pumunta sa nursery ng espesyal na pangangalaga ng ospital pagkatapos na siya ay ipanganak. Sa lalong madaling panahon na makakaya mo, hawakan siya nang balat-sa-balat na kontak ("kangaroo care"). Ang mga maliit na sanggol ay maaaring hindi handang mapakain kaagad, ngunit sa pamamagitan ng oras at suporta, sila ay magiging handa. Pansamantala, pigain o bombahin ang iyong gatas nang madalas at maaga - sa loob ng unang oras, kung posible - upang maitatag ang iyong panustos na gatas (tingnan ang Pagpipiga ng Iyong Gatas). • Maaaring kailanganin ng iyong sanggol ang isang upuan sa kotse na ginawa para sa mga sanggol na mababa sa 2½ kg (5½ lbs). Sa isang regular na upuang sanggol, ang kanyang baba ay maaaring mahulog, na hinaharangan ang kanyang paghinga. Ano ang pangangalagang kangaroo (kangaroo care)? Paghawak sa iyong sanggol ng balat-sa-balat sa iyong dibdib upang marinig niya ang tibok ng iyong puso, maramdaman ang iyong paghinga, at pagpapasuso. Kambal, Tatlong magkakakambal at Higit pa Ano ang maaasahan Ang iyong mga sanggol ay maaaring maipanganak sa ari o sa pamamagitan ng caesarian, depende sa kanilang posisyon, kung mga ilang linggo na sila, at kanilang kalusugan. Ang pagpapasuso nang maaga at madalas at pagsusubok ng iba-ibang mga posisyon ay makakatulong sa iyong gumawa ng sapat na gatas (tingnan ang Pagpapasuso sa iyong Sanggol). • Huwag mag-atubiling humingi ng tulong sa sandaling makauwi sa bahay. KUWENTO NG PAMILYA Noong una, natakot akong hawakan ang aking anak na lalaki. Siya ay napakaliit at nakakonekta sa napakaraming mga tubo. Natuto akong magtanong ng mga katanungan at magtuon sa bawa't pagpapabuti, gaano man kaliit. MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Kung ang iyong sanggol ay dinala para sa espesyal na pangangalaga pagkatapos ng kapanganakan, samahan mo siya sa nursery at makilahok sa kanyang pangangalaga. Maaaring ipakita sa iyo ng nars kung paano palitan ang kanyang lampin, hawakan siya nang balat-sa-balat at tulungan siyang maisaayos. mas mataas na panganib para sa kamatayang nauugnay sa pagtulog (tingnan ang Pagtulog). Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan tungkol sa kung paano gawing ligtas ang pagtulog ng iyong sanggol hangga't maaari. 48
Pagkawala ng isang Sanggol Ano ang pagkalaglag? Ang pagkawala ng pagbubuntis sa panahon ng unang 20 linggo. Ano ang stillbirth (patay na ipinanganak na sanggol)? Ang pagkawala ng isang sanggol pagkatapos ng 20 linggo ng pagbubuntis ngunit bago pa ipanganak ang sanggol. Ang panganganak ng patay na sanggol ay maaaring mangyari sa panahon ng pagbubuntis o sa panahon ng pagle-labour. Kapag nawala ang isang sanggol sa pagkalaglag, ectopic (tubal) na pagbubuntis, patay na ipinanganak o iba pang kasawian, ito ay maaaring magdulot ng maraming mahihirap na emosyon. Maaari kang magkaroon ng mga problema sa paligid ng mga buntis at mga pamilyang may mga sanggol. Anuman ang iyong nararamdaman, normal ang mga iyon. Pagtulong sa Iyong Makayanan Bilang karagdagan sa emosyonal na stress na sanhi ng pagkawala ng sanggol, haharapin mo rin ang mga pisikal na epekto ng pagle-labour at panganganak, tulad ng namamagang suso at sakit sa pagitan ng iyong mga binti. Ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ay maaaring makapagbigay sa iyo ng impormasyon, tulungan kang gumawa ng mahirap na mga desisyon at mag-ayos ng mga pagpapayo at mga pagsasangguni. Ang tulong ay magagamit din mula sa mga panlipunang manggagawa ng ospital, chaplain (miyembro ng klero) at mga nars. Pagkatapos mong umalis sa ospital, makakahanap ka ng suporta sa pamamagitan ng pampublikong nars ng kalusugan, mga lokal na sentro ng krisis, mga Nakatatanda, mga pinuno ng espiritu o relihiyon, mga tagapagpayo sa kalungkutan, Ospital ng Kababaihan at Sentro ng Kalusugan ng B.C. [B.C. Women's Hospital & Health Center] (bcwomens.ca), HealthLink BC sa 8-1-1 at iba pang nasa mga katulad na sitwasyon. Para sa mga ilan, ang gamot ay maaaring makatulong. Pagkakaroon ng isang Sanggol Pagkatapos ng Pagkawala ng Pagbubuntis Ang isang pagkawala ay maaaring makaapekto sa kung paano mo at ng iyong kapareha makakayanan ang isang bagong pagbubuntis. Normal na makaramdam ng pagkabalisa at mangailangan ng katiyakan na maayos ang iyong sanggol. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan tungkol sa kung ano ang maaari mong gawin upang magkaroon ng pinakamalusog na pagbubuntis na posible. Isaalang- alang ang mga paraan upang mabawasan ang iyong stress, tulad ng paggawa ng mga nakakarelaks na aktibidad, at mailarawan ang iyong sarili na nagkakaroon ng malusog na sanggol. MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Kung ang iyong sanggol ay patay na ipinanganak, makikita at mahahawakan mo siya. Maaaring piliin mong kuhanan siya ng larawan o mag-uwi ng isang alaala, tulad ng isang kumot. Maglaan ng oras upang kausapin siya at magpaalam. Huwag mo siyang pakawalan hanggang sa pakiramdam mo ay handa ka na. MGA PAMILYA AT MGA KAIBIGAN Ano ang Magagawa Mo Ikaw at ang iyong kapareha ay maaaring magkaroon ng magkaibang reaksyon sa pagkawala ng isang sanggol. Nakakatulong ang panahon. Magpasensiya. Humingi ng tulong kung kailangan mo ito. PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Ang karamihan ng mga pagkalaglag Ang pinakambuting sabihin sa isang nagdadalamhating magulang ay maaaring simpleng, "Ikinalulungkot ko." ay nangyayari sa unang tatlong buwan dahil ang pertilisadong itlog ay hindi nabubuo nang normal. Ang mga ito ay hindi kasalanan ng sinuman. ALAM MO BA Ang mga tagapag-ugnay ng mga Katutubong ospital ay maaaring makatulong na gabayan ang mga Katutubong pamilya upang magpaalam pagkatapos ng pagkawala ng isang sanggol. 49
ANG BUHAY KASAMA ANG IYONG SANGGOL Pag-uuwi ng Sanggol sa Bahay Paghahanda ng Iyong Sasakyan Pag-aralan kung paano gamitin ang iyong upuan sa kotse (car seat) nang maaga at dalhin ito sa ospital para sa pagbibiyahe pauwi. Sa batas, ang iyong sanggol ay dapat na maayos na nakalagay, nakaharap sa likod, ng CMVSS-na aprubadong upuan sa kotse, maliban sa isang taksi. Tingnan ang Kaligtasan ng Sanggol para sa karagdagang impormasyon sa paano pumili at ligtas na gamitin ang isang upuan sa kotse. Paghahanda ng Iyong Bahay Tiyakin na mayroon kang mga lampin, mga kumot, mga damit at isang ligtas, matatag, na lugar na tulugan (tingnan ang Pagtulog). Paghahanda ng Iyong Pamilya Bago ang kapanganakan, isipin kung paano mo nais na isama ang iyong pamilya at mga kaibigan sa iyong mga unang linggo sa bahay. Siguraduhing magplano ng maraming oras upang magtuon sa pagpapahinga, pagtulog at iyong sanggol. MGA PAMILYA AT MGA KAIBIGAN Ano ang Magagawa Mo Tumawag bago bumisita at panatilihin ang iyong pagbisita sa isang makatwirang haba. • Huwag bumisita kung ikaw ay may sakit, at huwag humalik kanino man kung ikaw ay may isang sugat sa paligid ng bibig. Maghugas ng iyong mga kamay bago hawakan ang sanggol. Huwag manigarilyo sa bahay. • Magdala ng isang pagkain at magtanong kung
mayroon ka pang maaaring magawa. Ipagdiwang ang bagong sanggol sa pamamagitan ng paggalang sa mga kultural na tradisyon ng pamilya. Isaalang-alang na kumuha ng isang bakuna sa trangkaso nang maaga. S I B L I N G S PREGNANCY Tulungang ihanda ang mas matandang mga anak sa pamamagitan ng: • pagpapakita ng karagdagang pagmamahal at atensiyon pagbabasa ng mga aklat o panonood na magkasama ng mga video tungkol sa pagbubuntis, pagiging isang kapatid, at ano ang mangyayari kapag umuwi ang sanggol MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Kung posible, mag-ayos na kumuha ng bakasyon sa trabaho kapag dumating ang sanggol. Hindi ka lamang makakapag-alok sa iyong kapareha ng labis na suporta, ngunit magkakaroon ka ng mas maraming oras upang mapalapit at masiyahan sa iyong sanggol. pagsasanay sa kanila na manatili sa pamilya o mga kaibigan na makakasama nila sa panahon ng kapanganakan paggawa ng malaking mga pagbabago tulad ng pagsasanay sa banyo maraming mga buwan bago - o mabuti pagkatapos - dumating ang sanggol • pagbibigay sa kanila ng maliliit na tungkulin, katulad ng pagkanta sa sanggol huwag mag-alala kung sila ay bumalik sa parang mga sanggol na pag-uugali nang maikling panahon Paghahanda ng Iyong mga Alagang Hayop Magplano para sa isang tao na mag-alaga ng iyong mga alagang hayop sa panahon ng iyong pagle- labour, at magpasya kung sino ang magbabantay sa kanila sa sandaling magkaroon ng isang bagong sanggol sa bahay. 50
Ang Iyong Katawan Pagkatapos ng Pagbubuntis Mga Kakulangan sa Ginhawa PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung ang iyong kakulangan sa ginhawa ay matindi o tumatagal, o kung kailangan mo ng gamot sa sakit. Hindi kailangang mahiya. Ang mga sintomas na ito ay karaniwan, at ang mga ito ay maaaring magamot. Mga Pulikat Ang iyong matris ay patuloy na magko-contract ng halos isang linggo. Ang mga pulikat ay magiging pinakamalakas sa unang ilang araw, lalo na habang nagpapasuso. Kung hindi ito ang iyong unang sanggol, maaaring mas malakas ang iyong pulikat. Almoranas Ang pagbubuntis at pagtulak ay maaaring maging sanhi ng pamamaga ng mga ugat sa paligid ng iyong tumbong. Maaaring mangati, dumugo o sumakit ang mga ito, ngunit kadalasang naaalis sa loob ng mga ilang linggo. Subukang huwag tumayo o umupo nang mahabang panahon, kumain ng maraming fiber at uminom ng tubig, at magbabad sa isang mainit-init na paliguan. Sakit sa bigkis ng pelvis Ang pagsakit ng likod, balakang at singit ay karaniwan sa panahon ng pagbubuntis. Ito ay karaniwang nawawala pagkatapos na ipanganak ang sanggol. Kung ito ay magpatuloy, ang physiotherapy ay maaaring makatulong. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Paghihiwalay ng mga kalamnan ng tiyan Kung napansin mo ang isang umbok sa paligid ng iyong gitna, ang iyong mga kalamnan ng tiyan ay maaaring naghiwalay, tulad ng isang zipper na nagbubukas sa ilalim ng stress. Ang karamihan sa maliliit na mga puwang ay gumagaling na mag-isa. Huwag gumawa ng mga sit-up o pumilipit hanggang gumaling ka. Magpatingin sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung mayroon kang isang malaking puwang o isang napakalaylay, nakaumbok na tiyan. Pagdudugo ng ari Magkakaroon ka ng "daloy" sa loob ng 2 hanggang 6 na linggo. Para sa ilang mga araw, ito ay madidilim na pula na may mga namuong dugo na halos kasing laki ng isang loonie. Hindi ito dapat makabasang mabuti nang mahigit sa 1 maxi-pad bawa't 2 oras. Pagkatapos ay babagal ito at magbabago ang kulay. Kung madagdagan o masama ang amoy, tawagan ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. At gumamit ng mga pad, hindi mga tampon, hanggang gumaling ka. Kakulangan ng ginhawa o sakit sa ari Maaaring ikaw ay nabugbog, namamaga, o nasaktan mula sa mga tahi. Buhusan ng mainit-init na tubig ang iyong perineum (ang lugar sa pagitan ng iyong mga binti) o umupo sa isang mainit-init na paliguan upang panatilihing malinis. Para sa kaginhawahan sa sakit, subukan ang yelo sa isang tuwalya, umupo sa isang unan o kausapin ang iyong doktor tungkol sa gamot sa sakit. Gumawa ng mga Kegel na ehersisyo (tingnan ang Pag-aalaga sa Iyong Sarili). Kung, pagkatapos mong gumaling, mayroon ka pa ring sakit kapag nakikipagtalik o naglagay ng isang tampon, kausapin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Pagkawala sa posisyon ng ari (Vaginal prolapse) Minsan ang mga organ sa ibabang bahagi ng katawan ay maaaring umumbok sa ari. Ikaw ay maaaring: • makaramdam ng isang presyon sa pagitan ng iyong mga binti, na parang nahuhulog ang isang bagay • magkaroon ng sakit sa iyong ibabang likod o tiyan • may mas kaunting pakiramdam habang nakikipagtalik • kailangang umihi nang mas madalas, may mga tulo o may problemang umihi hindi makadumi Ang pagkawala sa posisyon ng ari ay nagagamot. Gamitin ang mga Kegel na ehersisyo (tingnan ang Pangangalaga sa Iyong Sarili) upang palakasin ang iyong mga kalamnan, at makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. 51
HUMINGI NG PANGANGALAGA Magpatingin sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1 kaagad kung: Mga Paggana at mga Rutina ng Katawan ALAM MO BA Sa paglipas ng panahon, ikaw ay makakabalik sa iyong timbang bago Maaaring tumulo ang iyong ihi, lalo kapag ikaw ay umuubo, bumabahing, tumatawa, nag-eehersisyo o kailangang umihi kaagad. Subukan ang mga Kegel (tingnan ang Pangangalaga sa Iyong Sarili) at kung ang iyong mga isyu ay tumagal ng 6 hanggang 8 mga linggo, kausapin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. ang iyong "daloy" ay nadadagdagan o masama ang amoy mayroon kang malakas na pagdudugo na nakakabasang mabuti ng isang pad bawa't oras sa loob ng 2 oras o higit pa mayroon kang madugong paglabas nang mahigit sa 6 na linggo naglalabas ka ng mga namuong dugo na mas malaki kaysa sa bola ng golf sa loob ng maraming oras mayroon kang mga sakit ng ulo, mga pagbabago sa iyong paningin, o sakit sa tiyan para kang may trangkaso o may hindi maipaliwanag na lagnat na mahigit sa 38°C (100°F) ang iyong mga tahi ay bumukas o naimpeksyon • ang lugar sa paligid ng iyong caesarean ay namamaga, mapula at masakit ang kalamnan ng iyong binti ay mapula at masakit mayroon kang sugat, pulang bahagi sa iyong suso na hindi naaalis pagkatapos ng regular na pagpapasuso ng pagbubuntis. Sa halip na magdiyeta, magtuon sa pagkain nang mahusay at pagiging aktibo. Ang pagpapasuso ay makakatulong, din, lalo sa sandali na ang iyong sanggol ay anim na buwan at mas matanda. Panahon ng regla Maaaring hindi magsimula ang iyong regla habang nagpapasuso ka sa iyong sanggol. Kung hindi ka nagpapasuso, ang iyong regla ay karaniwang babalik isang buwan o 2 pagkatapos ng panganganak. Gayunpaman, tandaan na posibleng mabuntis muli bago bumalik ang iyong regla. Tingnan ang Pagpaplano ng Pamilya para sa impormasyon tungkol sa mga pagpipilian sa pagpipigil sa pagbubuntis. Pag-ihi Maaaring makita mong mahirap na masabi kung kailan mo kailangan pumunta, kaya regular na umihi. Maaaring mahirapan ka ding magsimulang umihi, o maaari itong sumakit. Buhusan ng maligamgam na tubig ang lugar o umihi sa shower o paliguan. Pagdumi (pagtae) Uminom ng maraming tubig, kumain ng mga pagkaing mataas sa fiber at malamang na dudumi ka sa loob ng 2 o 3 mga araw pagkatapos manganak. Itaas ang iyong paa sa isang bangkito habang ikaw ay nasa kubeta. Kung mayroon kang mga tahi, maglagay ng isang malamig, basang pad sa ibabaw ng lugar kapag ikaw ay dumumi sa unang pagkakataon. Kung hindi ka makadumi, subukan ang isang pampalambot ng dumi (magagamit ng walang reseta), ngunit gamitin lamang ito ng isang maikling panahon. Ehersisyo Kung ikaw ay nagkaroon ng isang caesarean, kausapin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan bago magsimulang muli ng ehersisyo. Kung hindi man, maaari kang magsimula na kasing aga ng isang araw pagkatapos manganak, depende sa kung gaano kalakas ang iyong katawan dati at kung mayroon kang anumang mga komplikasyon. Makinig sa iyong katawan. Kung mayroon kang mas mabigat at mas maliwanag na pagdudugo, magdahan-dahan. Kung mayroon kang sakit, huminto at magpahinga. kailangan mong umihi nang madalas, at ito ay masakit hindi ka makadumi, kahit na umiinom ka ng maraming mga likido, nagiging aktibo at gumagamit ng isang pampalambot ng dumi Maaari kang magsimula ng mga Kegel (tingnan ang Pangangalaga sa Iyong Sarili) ng isang araw pagkatapos ng panganganak sa ari. Subukang maglakad kasama ang iyong sanggol sa isang stroller o carrier. Magsimula sa paglangoy sa sandali na ang pagdudugo ng ari at ang paglalabas ay tumigil. At tingnan ang mga klase sa yoga at pagpapalakas ng katawan para sa mga bagong ina. Ipagpaliban ang masiglang ehersisyo - kagaya ng pagtakbo - para sa paggaling na ng iyong mga kalamnan sa pelvis. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung ang ehersisyo ay nagiging sanhi ng pagtulo ng ihi o dumi, kabigatan sa iyong ari, o sakit. 52
Ang Iyong Emosyonal na Kalusugan Kapag ikaw ay mayroong isang bagong sanggol, normal na makaranas ng mga emosyonal na magaganda at masasamang oras. Ngunit mahalaga para sa iyo at sa iyong mga mahal sa buhay na makilala kung kailan mo kailangan ng karagdagang suporta. Ang Baby Blues (pakikiramdam ng kalungkutan at walang kasiyahan) Ano ang "baby blues"? SUBUKAN ITO Alagaang mabuti ang iyong sarili. Matulog habang umiidlip ang iyong anak, tandaan na kumaing mabuti, at kumuha ng araw-araw na paglalakad kasama ang iyong sanggol. PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Ang paghingi ng tulong kapag kailangan ito ay isang palatandaan ng lakas, hindi kahinaan. Kung sa bagay, ang pangangalaga sa iyong sarili ay mabuti kapwa para sa iyo at iyong sanggol. MEDIKAL NA EMERHENSIYA Kung ikaw ay mayroong mga saloobin na saktan ang iyong sarili o iyong sanggol, humingi ng tulong kaagad. Kausapin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1 (24 oras sa isang araw, 7 araw sa isang linggo) upang makipag-usap nang kumpidensiyal sa isang rehistradong nars. Ang karaniwang pagbabago ng mood na nangyayari sa loob ng 2 linggo pagkatapos ng panganganak, na nakakaapekto ng hanggang sa 80% ng mga bagong ina. Hindi nakakasurpresa, ang karamihan sa mga tao ay nakakaranas ng mga pagbabago ng mood sa mga araw pagkatapos na manganak. Ang iyong mga hormon ay nagbabago, nagpapagaling ka mula sa pagle-labour, at pagod ka - talagang pagod - mula sa pag-aalaga ng isang bagong silang. Ang "baby blues" ay maaaring magparamdam sa iyo na nalulungkot, hindi mapakali, iritable o walang magawa. Mga minuto kinamamayaan, ikaw ay maaaring maging masaya at puno ng enerhiya. Sa kabutihang-palad, ang baby blues ay nawawalang mag-isa sa loob ng 2 linggo. MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Himukin ang iyong kapareha na pag-usapan ang kanilang mga nararamdaman. Makinig at seryosohin sila. Ipaalam sa kanila na sila ay minamahal at pinahahalagahan.
Huwag silang pilitin na makipagtalik. • Gawin ang mga trabahong-bahay at pag-aalaga ng bata. Mag-alok na samahan sila upang magpatingin sa doktor. Alagaan din ang iyong sarili. Tandaan na ikaw ay maaari ding emosyonal na maapektuhan. ALAM MO BA Halos 23% ng mga magulang ay makakaranas ng depresyon o pagkabalisa sa panahon ng pagbubuntis o pagkatapos ng isang panganganak. 53
Depresyon Pagkatapos ng Panganganak Ano ang perinatal na depresyon? Isang mas seryoso, tumatagal na depresyon na maaaring mangyari sa panahon ng pagbubuntis o pagkatapos ng panganganak. Pagkabalisa Pagkatapos ng Panganganak Ano ang perinatal na pagkabalisa? Paulit-ulit na matinding pag-aalala o hindi nagpapaganang takot na maaaring mangyari sa panahon ng pagbubuntis o pagkatapos ng kapanganakan. Paghingi ng Tulong Ang depresyon at pagkabalisa pagkatapos ng kapanganakan ay karaniwan at nagagamot. Hindi ka nag-iisa, at maraming mga paraan upang makahanap ng suporta. Ang paghingi ng tulong nang maaga ay maaaring mangahulugan na mas maagang pagbuti ng pakiramdam. Ang ilang mga tao ay nakakaranas ng mas malubhang, mas tumatagal na pagkabalisa. Maaaring maramdaman mo na hindi mo makayanan o na maaaring saktan mo ang iyong sarili o iyong sanggol. Mga palatandaan at mga sintomas ng perinatal na depresyon Ang ilang mga magulang ay higit na nag-aalala kaysa sa dati na may mangyayaring hindi mabuting bagay, o may hindi mapigil na mga saloobin tungkol sa pananakit ng kanilang sanggol, alinman sa hindi sinasadya o sinadya. Ang mga karamdaman na pagkabalisa ay maaari ding maging sanhi sa iyo upang makaramdam na hindi malusog. Mga tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan Makipag-usap sa iyong doktor o pampublikong nars ng kalusugan. O tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1 anumang oras, araw o gabi, upang makipag-usap nang kumpidensiyal sa isang rehistradong nars. Mga kaibigan, pamilya at komunidad Ikaw ba ay: umiiyak na hindi makontrol? • nakokonsensiya, walang halaga o hindi karapat- dapat na mag-alaga ng iyong anak? nag-iisip na saktan ang iyong sarili o iyong sanggol? • nagkakaroon ng mga pag-atake ng takot o matinding mga pagbabago ng mood? pakiramdam na hindi nasisiyahan sa iyong anak o sa iyong karaniwang mga aktibidad? Mga palatandaan at mga sintomas ng pagkabalisa Ikaw ba ay: nahihilo, nagpapawis o nanginginig? • kinakabagan, hindi makadumi o nagtatae? • kinakapos ng hininga, natatakot o para bang tumitibok nang napakabilis ang iyong puso? Sabihin sa mga taong malapit sa iyo kung ano ang iyong nararamdaman, at makinig sa kanilang mga alalahanin. Minsan ang ating mga kaibigan at pamilya ang unang nakakakita na kailangan natin ng tulong. nahihirapang matulog o matinding kapaguran? Ang mga taong nagkaroon ng depresyon o pagkabalisa dati ay mas malamang na magkaroon ng perinatal na depresyon. Ang mga may nadagdag na stress sa kanilang buhay - mga problema sa kalusugan o pera, hindi matatag o hindi sinusuportahan na relasyon o isang may sakit na sanggol, halimbawa - ay nasa mas mataas din na peligro. ALAM MO BA Ang perinatal na depresyon ay maaaring makaapekto sa mga kababaihan o kalalakihan, at maaaring mangyari sa panahon ng pagbubuntis o anumang oras sa isang taon pagkatapos ng panganganak, pag- aampon, pagkalaglag o pagkakaroon ng isang patay na ipinaganak na sanggol. mabilis magulat? • hindi mapakali o sumpungin? • umiiwas sa pamilya, mga kaibigan at mga aktibidad? nahihirapang matulog? Ang pagkabalisa ay maaaring maging sanhi na suriin ang iyong sanggol sa lahat ng oras o upang iwasan ang paggawa ng mga pang-araw-araw na bagay, tulad ng pagmamaneho, na kasama niya. Kung nagkaroon ka ng pagkabalisa o pagkalumbay o dumaan sa trauma noong nakaraan, o kung mayroong isang tao sa iyong pamilya na mayroong mga isyu sa pangkaisipang kalusugan, maaari kang nasa mas malaking panganib. Ang kakulangan sa tulog at kawalan ng sapat na suporta ay maaaring magpalala ng pagkabalisa. Ang "NESTS" na pamamaraan sa pangangalaga sa sarili Kumain ng Nutritious (masustansiyang) pagkain. • Kumuha ng ilang Ehersisyo araw-araw. • Subukang kumuha ng sapat na Sleep (Tulog). • Maghanap ng kaunting Time (Oras) para sa iyong sarili. Umupa ng isang yaya o hilingin sa pamilya na tumulong sa pag-aalaga ng bata. Humingi ng Suporta. Sabihin sa iyong kapareha, mga kaibigan at pamilya kung ano ang kailangan mo. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1. Kontakin ang Pacific Post Partum Support Society (postpartum.org) o sumali sa isang grupo ng suporta pagkatapos manganak. 54
Pagharap sa Kabiguan KUWENTO NG PAMILYA Kung minsan naiisip ko, "Ano ang ginawa natin? Nais ko ang dati kong buhay!" Ngunit ang magagandang oras ay napakahusay kaya hindi ko maisip na hindi maging isang ama. Ang pag-uuwi sa bahay ng iyong sanggol ay nangangahulugan ng maraming mga pagbabago - sa iyong pamilya, iyong katawan at iyong iskedyul. Idagdag dito ang katotohanan na ikaw ay pagod na pagod, at ang buhay bilang isang bagong magulang ay maaaring nakakabigo. Maaaring maramdaman na parang ang iyong sanggol ay umiiyak nang walang hanggan at na wala kang ginagawa na nakakatulong. Maaari kang makaramdam na nakakulong ka sa bahay at hindi mo magawa ang mga bagay na ginagawa mo dati. Maaaring maramdaman mong hindi ka komportable sa iyong katawan o konektado sa iyong kapareha. Maaari kang makaramdam ng pagkagapi sa mga bisita o sa lahat ng payo na nakukuha mo. Ang lahat ng mga damdaming ito ay normal. Pagpapagaang ng Pagkabigo Subukan na: ibaba ang sanggol sa isang lugar na ligtas at iwanan ang silid ng mga ilang minuto kapag ikaw ay nag-uumpisang makaramdam ng pagkabigo • hilingin sa mga kaibigan o pamilya na kuhanin ang sanggol para sa mga paglalakad upang ikaw ay makaidlip o magkaroon ng ilang panahon na mag- isa sa iyong kapareha
kausapin ang iyong kapareha, pamilya at mga kaibigan tungkol sa iyong pangangailangan tanggapin ang tulong kapag ito ay inialok • magbahagi ng iyong mga damdamin sa ibang mga magulang MEDIKAL NA EMERHENSIYA Kung ikaw ay mayroong mga saloobin na saktan ang iyong sarili o iyong sanggol, humingi ng tulong kaagad. Tawagan ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o HealthLink BC sa 8-1-1 (24 oras sa isang araw, 7 araw sa isang linggo) upang makipag-usap nang kumpidensiyal sa isang rehistradong nars. Upang higit pang malaman ang tungkol sa depresyon at pagkabalisa, tingnan ang Iyong Emosyonal na Kalusugan. PANGANIB Huwag kailanman kalugin ang iyong sanggol. Ang pagkakalog ng isang sanggol ay maaaring maging sanhi ng pinsala sa utak o pagkamatay. Kung nararamdaman mo na parang ikaw ay nawawalan ng kontrol, ibaba ang iyong sanggol sa isang ligtas na lugar at maglakad papalayo. Tingnan ang Pag-iyak at bisitahin ang purplecrying.info upang malaman nang higit pa. ALAM MO BA Ang pakikipag-usap sa mga bagong magulang ay makakatulong sa iyong makita na ang nararamdaman nila ay pareho ng sa iyo. Tingnan ang seksyon ng mga Mapagkukunan para sa impormasyon sa mga grupo at mga programa ng pagiging magulang. 55
Mga Kultural na Pagkakaiba sa Pagiging Magulang Mga kultural na paniniwala at mga tradisyon na nakakapagpayaman sa buhay ng isang pamilya. Ngunit kung ikaw at ang iyong kapareha ay may magkaibang mga kultural na karanasan, ang mga salungatan ay maaaring lumabas. Kausapin ang iyong kapareha tungkol sa kung anong mga kultural na pinahahalagahan ang pinakamahalaga sa kanila. Sabihin sa iyong kapareha kung ano ang mahalaga sa iyo. Pagkatapos hanapin ang mga pangunahing pinahahalagahan na ibinabahagi mo. Gamitin ito upang gumawa ng iyong sariling mga pampamilyang tradisyon. Ano ang maaari mong magawa Pagsamahin ang pinakamahusay sa inyong dalawang mga karanasan. Magdiwang ng mga pista, magsalita ng mga wika at magluto ng mga tradisyunal na pagkain mula sa parehong mga kultura. Gumawa ng mga bagong pampamilyang tradisyon na nagtutuon sa inyong ibinahaging mahalagang mga pinahahalagahan. KUWENTO NG PAMILYA Ang aking ina ay hindi makapagbasa ng Ingles at hindi alam ang anumang mga Ingles na tulang pang-nursery. Kaya dinala ko siya sa aklatan upang pumili ng mga larawang aklat. Ginamit niya ang mga ito upang magkuwento ng kanyang sariling istorya sa aking anak sa Mandarin. 56
Mga Natatanging Pangyayari sa Pagiging Magulang Pagiging isang Solong Magulang Ang pagiging solo ay hindi nangangahulugan na pag-iisa sa pagiging magulang. Kung mayroon kang pamilya at mga kaibigan na malapit, sila ay maaaring maging isang mabuting mapagkukunan ng suporta. At maging anuman ang iyong sitwasyon, mayroong mga tao at mga programa upang tulungan ka. Paghahanap ng mga programa at mga grupo sa pagiging magulang Maghanap ng impormasyon tungkol sa mga suporta sa iyong lugar sa pamamagitan ng pakikipag-ugnay sa:
iyong pampublikong nars ng kalusugan, manggagawang panlipunan o tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan BC211: bc211.ca • Samahan ng mga Serbisyong Pansuporta sa Magulang ng BC (Parent Support Services Society of BC): parentsupportbc.ca o 1-877-345-9777 iyong lokal na YMCA / YWCA • ang Asosasyon ng mga Programa sa Pag- abot sa Pagbubuntis ng BC (BC Association of Pregnancy Outreach Programs): bcapop.ca KATUTURAN SA PERA Pampinansiyal na suporta para sa mga naghahanap ng trabaho Para sa tulong sa paghahanap ng isang pangmatagalang trabaho, kontakin ang Inisyatiba sa Trabaho para sa Solong Magulang [Single Parent Employment Initiative (SPEI)]: 1-866-866-0800. Kung ikaw ay nasa tulong sa kita o kapansanan, maaari kang makatanggap ng: hanggang isang taon ng bayad na pagsasanay bayad na karanasan sa trabaho
libreng pag-aalaga sa bata habang ikaw ay nagsasanay at sa panahon ng iyong unang taon ng trabaho
libreng sasakyan patungo at mula sa paaralan Pagiging Magulang ng Maramihan Ang pag-aalaga para sa isang bagong panganak ay isang malaking trabaho. Kaya ang pag-aalaga para sa mga kambal, tatlong magkakakambal (o higit pa!) ay maaaring maging lalong mahirap. Ang pagkakaroon ng maraming mga sanggol ay nangangahulugan ng mas kaunting tulog, mas maraming trabaho, at mas kaunting oras para sa iyong sarili. Hangga't maaari, alagaan ang iyong sarili. Kumain nang mabuti, matulog kapag ang iyong mga sanggol ay natutulog, at humingi ng suporta. At kung ang iyong komunidad ay may isang grupo para sa mga magulang ng maramihan, isaalang-alang na sumali. Paghahanap ng tulong Huwag maghintay hanggang mapuspos ka upang humingi ng suporta. Subukan ang: paghiling sa pamilya at mga kaibigan ng tulong sa mga sanggol, trabaho sa bahay o mga gawain pagsali sa isang grupo ng suporta para sa mga magulang ng maramihan pagkuha ng tulong sa pagpapasuso mula sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan, pampublikong nars ng kalusugan, komadrona o kasangguni sa paggagatas ang Mga Sentro ng Asosasyon ng Pagkakaibigang Aborihinal ng BC (BC Association of Aboriginal Friendship Centres): o 250-388-5522 ang Samahan ng mga Serbisyo sa Imigrante ng BC (Immigrant Services Society of BC): issbc.org o 604-684-2561 SUBUKAN ITO Makipagkilala sa ibang mga magulang sa pamamagitan ng mga pangkat ng pagpapasuso, mga relihiyosong pangkat o mga pangkat ng pagiging magulang sa online, tulad ng nasa Facebook. O makipagtagpo sa kanila sa mga palaruan, mga sentro ng komunidad o mga oras ng pelikula para sa mga magulang at mga sanggol. 57
Paggawa ng Papeles ALAM MO BA Maging ikaw man ay nasa hindi binabayaran o bayad na bakasyon, dapat panatilihing bukas ng iyong tagapag-empleyo ang iyong trabaho o isang katulad na bakasyon para sa iyo. At habang ikaw ay nasa maternity leave, makukuha mo pa rin ang iyong mga medikal na benepisyo. Mag-ayos ng bakasyon mula sa trabaho
Isaalang-alang na pumili ng isang tagapag-alaga Isipin kung sino ang nais mong mag-alaga sa iyong anak kung mamatay ka. Kung sasang-ayon ang taong iyon, maaari mo silang pangalanan bilang tagapag- alaga ng iyong anak sa iyong will o sa pamamagitan ng pagpunan ng isang Appointment of Standby (Paghirang ng Kahalili) o Testamentary Guardian (Hinirang na Tagapag-alaga) na pormularyo. Kumuha ng medikal na saklaw Punan ang Plano ng mga Medikal na Serbisyo [Medical Services Plan (MSP)] na pormularyo ng Pagpaparehistro ng Sanggol sa loob ng 60 araw ng kapanganakan. Mag-aplay kapag inirerehistro mo ang kapanganakan, o kunin ang pormularyo sa o mula sa iyong ospital o komadrona. Gamitin ang iyong sariling medikal na numero para sa sanggol para sa unang 60 mga araw. Hindi bayad na oras ng pahinga (Unpaid leave): Ang lahat ng mga empleyado ay maaaring makakuha ng hindi bayad na oras na pahinga upang gugulin sa isang bagong anak. Kung manganganak ka, maaari kang makakuha ng bakasyon ng pagiging ina (maternity leave) pati na rin bakasyon ng magulang (parental leave). Ang mga kapareha at nag-aampon na mga magulang ay maaaring makakuha ng parental leave. Bayad na oras ng pahinga (Paid leave): Kung mayroon kang trabaho bago nanganak, maaari kang makakuha ng bayad para sa bakasyon ng pagiging ina at bayad para sa bakasyon ng magulang sa pamamagitan ng Seguro sa Trabaho (Employment Insurance). Karamihan sa mga ina ay kumukuha ng bakasyon ng magulang pagkatapos na matapos ang kanilang maternity leave. Ang mga ama at nag- aampon na magulang ay maaari ding makakuha ng bayad na bakasyon ng magulang. Alamin nang higit pa sa parental. At kausapin ang iyong tagapag-empleyo tungkol sa anumang karagdagang mga benepisyo na maaaring ialok ng iyong lugar ng trabaho. Pumili ng isang pangalan Kailangan mong bigyan ang iyong sanggol ng unang pangalan ("ibinigay na pangalan") at isang huling pangalan ("apelyido"). Maaari mo ring piliing bigyan siya ng isa o higit pang mga panggitnang pangalan. Ang apelyido ng sanggol ay maaaring maging sa ina, sa ama, isang kumbinasyon ng pareho (mayroon o walang gitling), o naiiba sa pareho.
Irehistro ang kapanganakan Irehistro ang sanggol sa Ahensiya ng Mahahalagang Istatistika ng B.C. (B.C. Vital Statistics Agency) sa loob ng 30 araw ng kapanganakan. Ang kapanganakan ay maaaring irehistro sa online sa ebr.vs.gov.bc.ca o sa pamamagitan ng iyong ospital o komadrona. Kapag nagparehistro ka ng kapanganakan, maaari mo ding ipatala ang iyong sanggol sa Plano ng mga Medikal na Serbisyo at mag-aplay para sa kanyang sertipiko ng kapanganakan, Numero ng Panlipunang Seguro (Social Insurance Number) at Mga Benepisyo sa Bata ng Canada. Kumuha ng isang sertipiko ng kapanganakan Mag-aplay para sa opisyal na pagkakakilanlan para sa iyong sanggol sa ebr.vs.gov.bc.ca o sa likuran ng pormularyo na ginamit mo upang irehistro ang kapanganakan. Mayroong isang bayad para sa isang sertipiko ng kapanganakan. KATUTURAN SA PERA Mag-aplay para sa Benepisyo ng Bata ng Canada (Canada Child Benefit) Ang mga buwanang pagbabyad ng pamahalaan ay magagamit upang tulungan ka sa pagpapalaki ng iyong anak. Lagyan lamang ng tsek ang kahon ng pahintulot sa likod ng pormularyo na ginamit mo upang irehistro ang kapanganakan. Malaman nang higit pa sa canada.ca/en/revenue-agency/ services/child-family-benefits o 1-800-387-1193. KATUTURAN SA PERA Medikal na saklaw Kung ikaw ay may isang katamtamang kita, maaari kang maging kwalipikado para sa Suplementaryong mga Benepisyo ng MSP upang makatulong na saklawan ang gastos ng MSP. Kontakin ang Seguro sa Kalusugan ng BC (Health Insurance BC) sa 1-800-663-7100 para sa karagdagang impormasyon. Kung ikaw ay kwalipikado para sa Mga Suplementaryong Benepisyo ng MSP. Sa sandali na nasa Premium na Tulong, maaari ka ding makakuha ng tulong upang magbayad para sa mga salamin ng iyong anak, mga aparato sa pandinig at pangunahing pangangalaga sa ngipin. Kontakin ang programang Malusog na mga Bata (Healthy Kids) sa 1-866-866-0800 upang higit pang malaman. Kung ikaw ay First Nations, Ang mga Benepisyong Pangkalusugan ng Awtoridad ng Kalusugan ng First Nations (First Nations Health Authority Health Benefits) na programa ay maaaring magbayad para sa mga gastos sa medikal at pangangalaga sa ngipin na hindi sakop ng ibang seguro. Mag-email sa healthbenefits@fnha.ca o tumawag sa 1-855-550-5454 libreng-tawag upang matuto nang higit pa. Kung ikaw ay isang takas (refugee), tumawag sa Seguro sa Kalusugan ng BC (Health Insurance BC) sa 1-800-663-7100 upang malaman kung ikaw ay kwalipikado para sa saklaw ng MSP. Kung hindi, maaari kang makakuha ng tulong sa pamamagitan ng Pederal na Pansamantalang Programa sa Kalusugan (Interim Federal Health Program). Tumawag sa 1-888-242-2100 o bisitahin ang cic. 58
KATUTURAN SA PERA Kumuha ng tulong sa mga gastos sa iniresetang gamot Kung ikaw ay nagparehistro na sa Fair PharmaCare, ang iyong sanggol ay awtomatikong nakarehistro. Kung hindi, irehistro siya sa pharmacare-for-bc-residents o tumawag sa 1-800-663-7100. KATUTURAN SA PERA Tumingin ng iba pang pampinansiyal na suporta Kung ikaw ay tumatanggap ng tulong sa kita, maaari kang makakuha ng tulong upang magbayad para sa pabahay, mga suplemento, pormula at higit pa. Hanapin ang "Pangkalahatan & Pangkalusugang mga Suplemento" sa o tumawag sa 1-866-866-0800. CERTIFICATE OF BIRTH 59
Paghahanap ng Pangangalaga sa Bata (Child Care) PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Tiyakin na ikaw ay kumportable sa sinumang pinag-iiwanan mo ang iyong sanggol - kahit na ito ay para sa mga ilang minuto lamang. Mga yaya Bago mo iwanan ang iyong sanggol sa isang bagong tagapagbigay ng pangangalaga - maging isang kaibigan, miyembro ng pamilya o yaya - maghanda sa pamamagitan ng: panonood sa kanilang hawakan at makipaglaro sa iyong sanggol pagtatanong kung paano nila pamamahalaan ang pag-iiyak o pagiging mabusisi panonood habang sila ay pinapakain at naglalagay ng lampin ng iyong sanggol pagpapaliwanag ng iyong ligtas na mga rutina sa pagtulog (tingnan ang Pagtulog) pagtatanong kung sila ay kumuha ng isang kurso sa pag-aalaga ng bata at pangunang lunas (first aid) • pagiging malinaw sa iyong mga Dapat Gawin at Hindi Dapat Gawin: ✔ Laging ilagay ang sanggol sa kanyang likod para sa pagtulog. ✔ Tingnan nang madalas ang sanggol habang siya ay natutulog. ✔ Kontakin ka kung mayroong mga problema. ✘ Huwag kailanman hampasin o kalugin ang sanggol. ✘ Huwag kailanmang iiwanan nang mag-isa ang sanggol sa mesang palitan, sa sofa, kama ng adulto o counter. ✘ Huwag initin ang bote ng sanggol sa microwave o sa kalan. Sa halip ay gamitin ang mainit-init na tubig sa gripo. Kapag dumating ang yaya, ipakita sa kanila kung saan nakatago ang mga bagay - kabilang ang listahan ng mga numerong pang-emerhensiya. Sabihin sa kanila kung saan ka pupunta, kailan ka babalik at kung paano ka maaabot. SUBUKAN ITO Gumawa ng isang listahan ng mga mahahalagang numero at panatilihin itong malapit sa telepono. Kabilang ang: Mga numerong pang-emerhensiya: 9-1-1 (bumbero, pulis, pagkontrol ng lason, ambulansiya) Mga hindi pang-emerhensiyang numero: • • doktor • matulunging kapitbahay • pinakamalapit na kamag-anak • taksi • HealthLink BC - 8-1-1 Sa tuktok ng listahan, isulat ang: • • • • numero ng Kard ng mga Serbisyo ng BC (BC Services Card) ng iyong sanggol iyong cell phone iyong buong pangalan at iyong sanggol iyong numero ng telepono sa bahay iyong tirahan KUWENTO NG PAMILYA Pagdating ni Jacob sa aming buhay ang aking kapareha at ako ay dumadaan sa isa't isa na parang mga zombie. Ang paggamit ng isang yaya paminsan-minsan ay nagpahintulot sa amin na muling kumonekta bilang isang mag-asawa. Lisensiyadong Pangangalaga sa Bata (Licensed Child Care) Kahit na hindi mo pa kakailanganin ang isang lisensiyadong tagapagbigay ng pangangalaga ng bata ng ilang panahon, mabuting ideya na magsimulang maghanap ng maaga. Nagbibigay ito ng oras upang makapaghanap ng isang pagpipilian na gagana para sa iyo at sa iyong pamilya. Para sa karagdagang impormasyon, kontakin: ang Sentro ng Serbisyo ng Pangangalaga sa Bata (Child Care Service Centre) (libreng-tawag sa 1-888-338-6622) Mga Sentrong Mapagkukunan ng Pangangalaga sa Bata at mga Sanggunian (ccrr.bc.ca) Mga lokasyon ng Service BC (libreng-tawag sa 1-800-663-7876) Mga Ahensiya ng Serbisyo sa Paninirahan ng Imigrante [Immigrant Settlement Service Agencies (issbc.org)] Tingnan ang Pangangalaga ng Bata sa mga Mapagkukunan na seksyon. KATUTURAN SA PERA Kung nag-iisip kang gumamit ng isang lisensiyadong tagapagbigay ng pangangalaga sa bata, maaaring ikaw ay makakuha ng tulong sa mga gastos ng pangangalaga sa bata. Tingnan ang Benepisyo sa Abot-kayang Pangangalaga ng Bata [Affordable Child Care Benefit (ACCB)], na nagbibigay ng hanggang $1,250 bawa't buwan tungo sa gastos ng pangangalaga ng bata. Maaari mong tantiyahin ang halaga ng pagpopondo gamit ang tagatantiya sa online sa myfamilyservices.gov.bc.ca/s/ estimator. Bisitahin ang website ng ACCB para sa impormasyon sa kung paano mag-aplay. 60
Pagpaplano ng Pamilya Pagkontrol sa Pagbubuntis Maaari kang mabuntis muli sa sandaling magsimula kang makipagtalik pagkatapos manganak - kahit na ang iyong regla ay hindi pa nagsisimula. PINAKAMABISANG Mga Paraan ng Pagkontrol ng Pagbubuntis Uri Antas ng Pagpalya Mga kalamangan Mga kahinaan Kapag nagpapasiya ka sa isang paraan ng pagkontrol ng pagbubuntis, isipin ang tungkol sa: kung gaano ito kahusay na gumana • kung nakakaapekto ba ito sa pagpapasuso • kung gaano kadali itong gamitin • ang halaga nito • kung nakakaprotekta ba ito laban sa mga sekswal na naililipat na impeksyon [sexually transmitted infections (STI)] ALAM MO BA Ang pagpapasuso ay maaaring maging hanggang sa 98% mabisa bilang IUS (progesterone- releasing intrauterine na sistema) Maliit na hugis-t na aparatong ipinapasok at iniiwan sa loob ng matris Halos 1 sa 1,000 mga gumagamit ay mabubuntis sa loob ng isang taon mas mabisa kaysa sa isterilisasyon ang kakayahang magbuntis ay bumabalik sa sandaling ito ay alisin maaaring iwanan ng 5-7 taon • ginagawang mas magaang ang mga regla at mas kaunti ang pamumulikat, na hindi binabago ang mga natural na siklo ng hormon walang estrogen, kaya walang nauugnay sa estrogen na mga hindi kanais-nais na epekto ligtas habang nagpapasuso
unang 3-4 na mga regla ay maaaring mas malakas at mapulikat • maaaring ihinto ang mga regla walang proteksyon mula sa mga STI • maaaring maging mamahaling bilhin (ngunit walang buwanang gastos) pangkontrol sa pagbubuntis kapag lahat ng mga sumusunod ay totoo: ang iyong sanggol ay mas bata sa 6 na buwang gulang pinapasuso mo ang iyong sanggol sa bawa't pagpapakain ang iyong regla ay hindi pa bumalik Tandaan, gayunpaman, na ang pagpapasuso sa sarili nito ay hindi dapat asahan upang makapigil ng pagbubuntis. IUD (tansong intrauterine device) Maliit na hugis-t na aparatong ipinapasok at iniiwan sa loob ng matris Mababa sa 2 sa 100 mga gumagamit ay mabubuntis sa loob ng isang taon maaaring iwanan sa loob ng hanggang sa 10 taon • ang kakayahang magbuntis ay bumabalik sa sandaling ito ay alisin • ligtas habang nagpapasuso • walang estrogen, kaya walang mga nauugnay sa estrogen na mga hindi kanais-nais na epekto mas mura kaysa sa IUS ngunit halos kasing epektibo maaaring gawing mas malakas o mas masakit ang mga regla walang proteksyon mula sa mga STI ALAM MO BA Ang pagtatanggal (paghilang palabas ng ari ng lalaki bago bumulalas) ay HINDI isang mabisang paraan ng pagkontrol ng pagbubuntis. Maging ang pagdudutsa o pagbabanlaw ng ari ng babae pagkatapos ng pagtatalik. Isterilisasyon Vasectomy - pagputol at pagsasara ng mga tubo na nagdadala ng tamud Pagbabara ng Tubo ("tinaling mga tubo") - pagpuputol o pagbabara ng mga tubo na nagdadala ng mga itlog Vasectomy: mas mababa sa 1½ sa 1,000 mga pagbubuntis sa loob ng isang taon Pagtatali ng mga tubo: hanggang sa 2 sa 1,000 mga pagbubuntis sa loob ng isang taon Binayaran ng MSP • ang vasectomy ay nangangailangan ng pananatili sa ospital ang mga tubo ay maaaring itali sa panahon ng caesarian ligtas habang nagpapasuso
maliit na pagkakataon ng mga kumplikasyon mula sa operasyon permanente • walang proteksyon mula sa mga STI 61
NAPAKABISANG mga Paraan ng Pagkontrol ng Pagbubuntis Uri Antas ng Pagpalya Mga kalamangan Mga kahinaan Depo-Provera® Hormon na iniksyon na ibinibigay tuwing 12 linggo Halos 4 sa 100 gumagamit ang mabubuntis sa loob ng isang taon maaaaring pagaanin ang mga regla o ihinto ang mga ito ligtas habang nagpapasuso • walang estrogen, kaya walang mga nauugnay sa estrogen na mga hindi kanais-nais na epekto maaaring maging sanhi ng mga iregular na regla, depresyon, pagtaas ng timbang • walang proteksyon mula sa mga STI • maaaring makapagpahina ng mga buto • maaaring abutin ng 1-2 taon upang mabuntis pagkatapos gamitin hindi nakakagambala sa pagtatalik Pildoras na pangkontra sa pagbubuntis [contraceptive pill ("ang pildoras")] Pang-araw-araw na iniresetang pildoras ng hormon Halos 7 sa 100 mga gumagamit ang mabubuntis sa loob ng isang taon madaling gamitin • maaaring gawing mas regular ang mga regla maaaring pababain ang panganib sa ilang mga kanser maaaring pababain ang panganib sa ilang mga kanser hindi nakakagambala sa pagtatalik maaaring maging sanhi ng pagtaas ng timbang, sakit ng ulo at pagduduwal maaaring magpataas sa panganib ng mga pamumuo maaaring hindi gumana kung umiinom ng ibang mga gamot • walang proteksyon mula sa mga STI • sa mga bihirang kaso, maaaring pababain ang iyong panustos na gatas dapat inumin araw-araw Progesterone-lamang na pildoras na pangkontra sa pagbubuntis Pang-araw-araw na iniresetang pildoras ng hormon Kung ikaw ay eksklusibong nagpapasuso: mga 2 sa 100 mga gumagamit ang mabubuntis sa loob ng isang taon Kung ikaw ay hindi ekslusibong nagpapasuso: mas mataas ang antas ng pagpalya madaling gamitin • walang estrogen, kaya walang mga nauugnay sa estrogen na mga hindi kanais-nais na epekto walang pagbabawas sa panustos ng gatas • hindi nakakagambala sa pagtatalik mas mataas ang pagkakataon na mabuntis muli kung ikaw ay hindi ekslusibong nagpapasuso maaaring hindi gumana kung umiinom ng ibang mga gamot • walang proteksyon mula sa mga STI • dapat inumin araw-araw Pangkontra sa pagbubuntis na tapal Hormon na tapal na sinusuot sa balat Halos 7 sa 100 mga gumagamit ang mabubuntis sa loob ng isang taon madaling gamitin • maaaring gawing mas regular ang mga regla hindi nakakagambala sa pagtatalik maaaring matanggal; kailangang i-tsek araw-araw • dapat palitan linggu-linggo • maaaring magpataas sa panganib ng mga pamumuo ng dugo, atake sa puso at stroke maaaring maging sanhi ng pagtaas ng timbang, pagsakit ng ulo at pagkaduwal walang proteksyon mula sa mga STI • maaaring pababain ang iyong panustos na gatas • hindi gaanong epektibo para sa mga taong mahigit sa 90 kg (200 lb) Singsing sa Ari (Vaginal ring) Ang singsing na naglalabas ng hormon ay ipinasok sa ari bawa't buwan Halos 7 sa 100 mga gumagamit ang mabubuntis sa loob ng isang taon epektibo para sa mga gumagamit ng
lahat ng timbang ipinapasok ng gumagamit at nananatili sa lugar ng 3 linggo hindi nakakagambala sa pagtatalik maaaring nakakaasiwang ipasok • maaaring magpataas sa panganib ng mga pamumuo ng dugo, atake sa puso at stroke maaaring maging sanhi ng pagtaas ng timbang at sakit ng ulo maaaring pababain ang iyong panustos na gatas • walang proteksyon mula sa mga STI 62
PINAKA HINDI MABISANG mga Paraan ng Pagkontrol sa Pagbubuntis Uri Antas ng Pagpalya Mga kalamangan Mga kahinaan Kondom Ang sheath ay isinusuot sa ari ng lalaki Hanggang sa 13 sa 100 mga gumagamit ang mabubuntis sa loob ng isang taon hindi kailangan ng reseta nagpoprotekta laban sa karamihan ng mga STI maaaring madulas o masira maaaring maging sanhi ng alerhiyang reaksyon
ligtas habang nagpapasuso Diaphragm / pantakip ng serbiks Takip para sa matris na ipinapasok sa pamamagitan ng ari ng babae Hanggang sa 16 sa 100 mga gumagamit ang mabubuntis sa loob ng isang taon maaaring tumagal ng maraming maaaring ilagay ng hanggang 6 na oras bago ang pagtatalik
ligtas habang nagpapasuso dapat na ilagay ng doktor at ilagay muli pagkatapos ng pagbubuntis o pagbabago ng timbang dapat na ilagay ng doktor at ilagay muli pagkatapos ng pagbubuntis o pagbabago ng timbang maaaring mahirap ipasok dapat gamitin kasama ang spermicide, na maaaring maging sanhi ng alerhiyang reaksyon panganib ng impeksyon sa pantog hindi maaaring gamitin sa panahon ng regla walang proteksyon laban sa mga STI Pambabaeng Kondom Ang sheath ay ipinapasok sa ari ng babae Hanggang sa 21 sa 100 mga gumagamit ang mabubuntis sa loob ng isang taon hindi kailangan ng reseta nagpoprotekta laban sa karamihan ng mga STI maaaring mahirap ipasok maaaring maingay habang ginagamit maaaring maging magastos
ligtas habang nagpapasuso Kamalayan sa Kakayahang Mabuntis Ang pagsubaybay sa siklo ng iyong regla upang malaman kung kailan ka maaaring mabuntis Hanggang sa 24 sa 100 mga gumagamit ang mabubuntis sa loog ng isang taon mababa ang gastos nagtuturo tungkol sa mga pattern ng kakayahang mabuntis
ligtas habang nagpapasuso ang siklo ng regla ay dapat regular maaaring hindi gumana habang nagpapasuso dapat maingat na subaybayan ang siklo paminsan-minsan, dapat iwasan ang pagtatalik o gumamit ng ibang pamamaraan walang proteksyon mula sa mga STI Vaginal spermicide Ang gamot ay ipinapasok sa ari ng babae. Pinakamahusay na gamiting kasama ng ibang pamamaraan, tulad ng mga kondom Hanggang sa 30 sa 100 mga gumagamit ang mabubuntis sa loob ng isang taon kapag ginamit na mag-isa hindi kailangan ng reseta nagdadagdag ng pampadulas
ligtas habang nagpapasuso maaaring maging sanhi ng alerhiyang reaksyon kailangang ipasok ng 15-20 mga minuto bago ng pagtatalik gumagana lamang para sa isang oras maaaring dagdagan ang pagkakataon ng mga STI 63
PANG-EMERHENSIYANG mga Paraan ng Pagkontrol ng Pagbubuntis Uri Antas ng Pagpalya Mga kalamangan Mga kahinaan Pang-emerhensiyang pangkontra sa pagbubuntis na mga pildoras Ulipristal acetate (Ella One®) - Hanggang sa 3 sa 100 mga gumagamit ang mabubuntis kapag ininom sa loob ng 5 araw maaaring gamitin ng hanggang 5 araw pagkatapos ng pagtatalik kung ang iba pang paraan ay pumalya maaaring maging sanhi ng pagkaduwal at pagsusuka maaaring makagambala sa iyong regla Plan B® - Hanggang sa 5 sa 100 mga gumagamit ang mabubuntis kapag ininom sa loob ng 72 oras ang 1 dosis ay malamang na hindi makakaapekto sa pagpapasuso walang proteksyon mula sa mga STI Yuzpe (Ovral®) - Hanggang sa 6 sa 100 mga gumagamit ang mabubuntis kapag ininom sa loob ng 24 oras Tansong IUD Mas mababa sa 1 sa 100 mga gumagamit ang mabubuntis kung ipinasok sa loob ng 7 araw maaaring ilagay ng hanggang 7 araw pagkatapos ng hindi protektadong pagtatalik upang maiwasan ang pagbubuntis napakabisa ng hanggang 10 taon
ligtas habang nagpapasuso maaaring gawing mabigat ang regla o mas masakit maaaring mahirap makahanap ng isang tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan upang maipasok ito sa loob ng 7 araw walang proteksyon mula sa mga STI Para sa karagdagang impormasyon, kausapin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan, o kontakin ang Mga Pagpipilian para sa Sekswal na Kalusugan (Options for Sexual Health) sa 1-800-739-7367 o HealthLink BC sa 8-1-1. ALAM MO BA Ang pagtatalik ay maaaring mangyari kapag ikaw ay magaling na at nararamdaman mong handa ka na at ang iyong kapareha. Kung hindi komportable, subukan ang isang mainit-init na paligo, isang natutunaw sa tubig na pampadulas at maraming mga paunang paglalaro. 64
PAG-AALAGA NG SANGGOL Damit Nag-iisip kung gaano karaming mga damit o kumot ang kailangan ng iyong sanggol? Sa karamihan ng mga kaso, bihisan siya tulad ng pagbibihis mo sa iyong sarili. Pagkatapos tingnan kung nakapansin ka ng anumang mga palatandaan na hindi siya komportable. Kung siya ay masyadong naiinitan, maaari siyang antukin, pagpawisan o magkaroon ng pantal. Kung siya ay masyadong nalalamigan, malamang na siya ay maligalig. Tandaan na ang mga sanggol ay nawawalan ng maraming init sa kanilang ulo. Sa malamig na panahon, bigyan siya ng isang sombrero. Sa mainit na panahon, gumamit ng isang may malapad na brim na sombrero na nag-iiwas sa kanya ng araw. Kapag ikaw ay nasa looban, ang sombrero ay hindi kailangan. PANGANIB Ang sobrang pag-iinit ay naglalagay sa iyong sanggol sa mas mataas na panganib ng Nauugnay sa Pagtulog na Pagkamatay ng Sanggol (tingnan ang Pagtulog). ALAM MO BA Ang malamig na mga kamay at mga paa ay hindi kinakailangang mangahulugan na giniginaw ang iyong sanggol. Sa halip ay suriin ang kanyang itaas na braso at mga hita. Kung nagtataka ka kung siya ay masyadong naiinitan, suriin kung ang likod ng kanyang leeg ay pinapawisan. 65
Pagtulog ALAM MO BA Para sa unang buwan, ang iyong sanggol ay maaaring matulog ng 18 sa bawa't 24 na oras, ngunit karaniwan nang hindi hihigit sa 3 o 4 na oras sa bawa't panahon. Sa paglipas ng panahon, matutulog siya ng mas mahaba sa kahabaan ng gabi. Pagbuo ng Mabuting mga Gawi sa Pagtulog Matutulungan mo ang iyong sanggol na makatulog nang maayos sa pamamagitan ng: paglalaan ng sapat na oras ng pag-idlip sa araw upang siya ay hindi sobrang pagod sa gabi paggawa ng isang panggabing rutina, tulad ng isang mainit-init na paligo, pag-uugoy, pagkanta at tahimik na oras PAANO Turuan ang iyong 6 na buwan na matulog muli Magpasuso sa simula ng rutina ng oras ng pagtulog, mga 15 minuto bago iayos ang iyong sanggol. Kantahan siya bago mo siya ilagay sa kanyang kama. Gawing tahimik at madilim ang silid. • Haplusin siya o hawakan ang kanyang kamay habang siya ay nakahiga sa kanyang kuna. Gawin ito ng pakaunti nang pakaunti habang siya ay natututong makatulog na mag-isa. Maging hindi pabagu-bago. Sundin ang parehong rutina para sa mga pag-idlip at sa gabi. Mas Ligtas na Pagtulog ALAM MO BA Ang pinakaligtas na lugar para sa pagtulog ng iyong sanggol ay sa kanyang likuran, sa kanyang sariling kuna o bassinet, sa iyong silid. Ang pagkamatay ng sanggol na nauugnay sa pagtulog ay maaaring mangyari nang hindi sinasadya (karaniwan kapag ang isang sanggol ay hindi nakahinga o suminghap) o sa pamamagitan ng Biglang Pagkamatay ng Sanggol na Sindrom (SID o "kamatayan sa kuna) - ang hindi maipaliwanag na pagkamatay ng isang malusog na sanggol habang natutulog. Bawasan ang mga panganib sa pamamagitan ng: pagpapasuso upang mapatulog siyang muli sa gabi Makatulog na Muling Mag-isa Sa mga 6 na buwan, ang pattern ng pagtulog ng iyong sanggol ay magbabago. Magsisimula siya sa gabi ng kaunting mga oras ng mahimbing na pagtulog, na susundan ng maraming oras ng mas magaan na pagtulog. Sa oras ng mababaw na pagtulog, siya ay maaaring magising nang bahagya ng maraming beses. At malamang na gusto niyang pasusuhin mo, iugoy o yakapin siya upang muling makatulog. Ngunit ang kakayahang paginhawahin ang kanyang sarili at makatulog nang mag-isa ay isang mahalagang kasanayan na makakatulong sa inyong pareho na magkaroon ng mas maraming matatahimik na gabi. SUBUKAN ITO Sa araw, patulugin ang iyong sanggol sa isang maliwanag na silid na may mga SUBUKAN ITO Tingnan ang mga ito para sa karagdagang impormasyon sa paglikha ng isang mas ligtas na kapaligiran sa pagtulog para sa iyong baby: Mas Ligtas na Tulog para sa aking Sanggol (Safer Sleep for my Baby) - isang mapagkukunan na magagamit sa pamamagitan ng HealthLink BC, o magtanong sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Paggalang sa ating mga Sanggol (Honouring our Babies) - isang mapagkukunan na nagsasama ng mga paniniwala sa kultura, mga kasanayan at mga isyu na partikular sa First Nations at mga Aborihinal na komunidad. Bisitahin ang fnha.ca para sa karagdagang impormasyon. pagpapatulog sa iyong sanggol sa kanyang likod sa isang matatag na surface sa kanyang sariling ligtas na lugar ng tulugan gawing libre sa usok ang iyong bahay • panatilihing mainit-init ang iyong sanggol, ngunit hindi mainit • pagpapasuso • alisin ang mga unan, mga laruan, mabibigat na kumot at mga alagang hayop sa kama ng iyong sanggol maingat na isaalang-alang ang mga panganib ng pagbabahagi ng kama ALAM MO BA Gamitin ang mga stuffed toy para sa oras ng paglalaro, hindi sa oras ng pagtulog. Ang paglalagay ng mga ito sa kuna ay maaaring makaharang sa paghinga ng iyong sanggol. normal na ingay sa araw. Sa gabi, sumenyas na oras na ng pagtulog: panatilihing madilim at tahimik ang silid. 66
MAGKAROON NG KAMALAYAN Ang isang upuan sa kotse ay hindi isang ligtas na lugar para tulugan ng iyong sanggol. Maaari siyang ma-suffocate kung ang kanyang katawan ay napunta sa maling posisyon. Kung makatulog ang iyong sanggol sa kotse, regular siyang tingnan. Sa oras na makarating ka sa iyong destinasyon, ilipat siya sa isang ligtas na lugar na tulugan. Maaari mong bawasan ang panganib ng labis na pag-init, inis at iba pang mga panganib sa pamamagitan ng pagpapanatiling ligtas sa lugar ng pagtulog ng iyong sanggol: Ano ang Pinakaligtas? Ano ang Mapanganib? Kama ✔ Kuna, duyan o basinet na inaprubahan ng Health Canada (magtanong sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung hindi nakakatiyak) ✘ Ibinababa sa gilid na kuna crib (ipinagbawal na ibenta mula 2016) ✘ Kasamang matulog na kuna na naikakabit sa iyong kama ✘ Naititiklop na kuna na walang mga PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Palaging ilagay ang iyong sanggol ✔ Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan tungkol sa iba ding mga ligtas na pagpipilian. Kahit na ang isang karton na kahon, isang drawer o isang basket ng paglalaba ay maaaring gumana dobleng kandado ✘ Nasirang kuna, o isa na ginawa bago ang 1986 ✘ Upuan sa kotse ✘ Kama ng nasa hustong gulang ✘ sofa o silya upang matulog sa kanyang likod, at, kung nakita mong natutulog siya sa kanyang tiyan, baligtarin siya muli sa kanyang likuran. Sa sandaling madali na siyang makabaligtad mula sa likod patungo sa harap at pabalik muli (karaniwang mga 5 hanggang 6 na buwan), hindi mo na siya kailangang baligtarin. Kutson ✔ Matatag na kutson ✘ Malambot na ibabaw (sofa, pillow-top na kutson, may hanging kutson, beanbag, tubig na kama) ✘ Punit na kutson ✘ Kutson na mahigit sa 15 cm (6 na pulgada) ang kapal (halos ang haba ng iyong kamay) ✘ Mga puwang na mahigit sa 3 cm (1⅛ na pulgada o halos 2 daliri ang lapad) sa pagitan ng kutson at ng frame ng kuna Higaan ✔ Magaang na kumot, kumot na ✘ Mabibigat na kumot, mga kubrekama, pantulog, o sako sa pagtulog - na walang mga butones o iba pang mga bahagi na maaaring matanggal at mabulunan ang iyong sanggol. Siguraduhin na ang mga braso ng pantulog na sako at mga butas sa leeg ay hindi masyadong malaki upang ang iyong sanggol ay maaaring sumuot dito mga duvet ✘ Mga unan ✘ Mga bumper pad (pansangga sa pagka-untog) ✘ Mga balat ng tupa ✘ Mga plastik na kumot ✘ Ibabaw na kumot ✘ Mga laruan Damit ✔ Pampatulog at magaang na kumot, o mas mabigat sa normal na blanket na pampatulog ✘ Mabigat na damit ✘ Mga sumbrero ✘ Pagbabalot ng damit Iba pa ✔ Pagbabahagi ng silid ✘ Mga alagang hayop sa kama ng sanggol ✘ Pagbabahagi ng kama sa isang nasa hustong gulang o isang mas matandang bata 67
Pagbabahagi ng Silid Ano ang pagbabahagi ng silid? Natutulog sa parehong silid ng iyong sanggol, ngunit hindi sa iisang kama. Inirerekumenda ba ito? Oo - ang pagbabahagi ng silid ay inirerekumenda para sa unang mga 6 na buwan. Bakit? Maaari itong magpakalma sa iyong sanggol at bawasan ang panganib ng nauugnay sa pagtulog na pagkamatay ng sanggol. Pagbabahagi ng kama ALAM MO BA Kung mayroon kang mahigit sa isang sanggol, pinakaligtas na patulugin sila sa kanilang sariling mga lugar ng pagtulog. Kung magkabahagi sila sa parehong kuna, ilagay sila ng ulo sa ulo, hindi magkatabi. Ang kutson ay matatag (hindi mga water bed, mga kutsong may hangin, mga pillowtop o mga kamang yari sa pakpak). Ang sanggol ay nasa panlabas na gilid ng kama, hindi sa pagitan ng mga nasa hustong gulang. Walang puwang sa paligid ng kama upang ang sanggol ay hindi maaaring mahulog sa pagitan ng kutson at ng pader o ng isang mesa sa gilid. Ang mga nasa hustong gulang sa kama ay Pagbabalot Inirerekumenda ba ito? Hindi. Karamihan sa mga sanggol ay hindi kailangang balutin upang matahimik, at maaari itong maging mapanganib. Bakit hindi? Ang mahigpit na pagbabalot ay maaaring magpahirap para sa iyong sanggol na huminga at maaaring humantong sa pulmonya. O maaari itong labis na makapagpainit sa kanya at makadagdag sa panganib ng SIDS. Maaari siyang matabunan ng kumot o maiwanang nakadapa sa kanyang tiyan at hindi makalipat sa isang mas ligtas na posisyon. Ang mahigpit na pagbabalot ng iyong sanggol ay maaari ding maging sanhi ng mga problema sa balakang. Ano ang pagbabahagi ng kama? Natutulog sa parehong kama na kasama ang iyong sanggol. Ang pinakaligtas na lugar para sa iyong sanggol na tulugan para sa mga unang 6 na buwan ay sa kanyang sariling ligtas na lugar sa iyong silid. Ngunit mas gusto ng ilang mga pamilya na magbahagi ng kama para sa mga kultural o personal na dahilan. At natagpuan ng iba na sila ay nauwi sa pagbabahagi ng kama, kahit na hindi nila binalak. parehong alam na ang sanggol ay nasa kama at komportableng kasama nito. Anumang mahabang buhok ay dapat nakatali sa likod upang hindi ito mabalot sa leeg ng sanggol. Walang mas matandang mga anak o mga alagang hayop ang nasa kama. PANGANIB Ang pagbabahagi ng kama ay lalong mapanganib para sa ilang mga sanggol. Upang panatilihing komportable ang iyong sanggol, subukang gumamit ng isang sako sa pagtulog sa halip na pagbabalot ng isang kumot. Ngunit kung piliin mong balutin, bawasan ang panganib sa pamamagitan ng: pagpapatulog ng iyong sanggol sa kanyang likuran • pagbabalot lamang mula sa balikat pababa - hindi sa ibabaw ng kanyang mukha o ulo pagbabalot ng sapat na maluwag na maaari magkasya ang iyong 2 daliri sa pagitan ng kumot at dibdib ng sanggol Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan tungkol sa kung paano ibalanse ang mga kagustuhan ng iyong pamilya sa mga panganib ng pagbabahagi ng kama. At kung pipiliin mong ibahagi ang isang kama, gawin ito nang ligtas hangga't maaari. Tiyakin na: Huwag magbahagi ng kama kung: ang iyong sanggol ay ipinanganak nang maaga sa panahon o ang timbang ay mas mababa sa 2½ kg (5½ lb) sa kapanganakan, o ikaw o ang iyong kapareha: • ay naninigarilyo, o kung ikaw ay nanigarilyo
habang buntis gumamit ng isang magaang na koton na kumot • pag-tsek na hindi siya sobrang naiinitan o pinapawisan pananatiling maluwag ang balot sa paligid ng kanyang mga balakang at siguraduhin na maaari siyang bumaluktot at igalaw ang kanyang mga binti • hindi na babalutin sa sandaling makakagawa siya Ang iyong sanggol ay malayo sa mga unan, mga kumot at mga duvet. Ang iyong sanggol ay nasa kanyang likod. Hindi siya nakabalot. Ang kutson ay nasa sahig upang mabawasan ang uminom ng anumang mga sangkap na maaaring makapagpatulog sa iyo ng sobrang himbing, tulad ng alkohol, gamot, cannabis o iba pang mga droga uminom ng anumang mga sangkap na maaaring makapagpatulog sa iyo ng sobrang himbing, tulad ng alkohol, gamot, cannabis o iba pang mga droga Magkaroon ng ibang nasa hustong gulang na magagamit upang tumingin sa iyong sanggol kung umiinom ka ng alkohol o gumagamit ng anumang mga sangkap. ng malalakas na paggalaw na mag-isa (karaniwann mga 2 hanggang 3 buwan) 68
Pagbubuo ng Pagkakalapit (Attachment) Ano ang attachment? Ang malapit na ugnayan sa pagitan ng isang sanggol at kanilang mga tagapagbigay ng pangangalaga. Ang ugnayang ito ay nabubuo sa loob ng maagang mga taon ng buhay ng iyong anak. Ito ay mas lumalakas tuwing nagpapakita ka sa iyong sanggol ng pagmamahal, atensiyon at hindi pagbabago. Ang isang malusog na pagkakalapit ay mahalaga sa pagtataguyod ng habang-buhay na kalusugan ng iyong sanggol. Itinuturo nito sa iyong sanggol na siya ay ligtas at minamahal. Habang siya ay lumalaki, tinutulungan siya nito na magkaroon ng mabuting pang-emosyonal at pangkaisipang kalusugan, bumuo ng matatag na ugnayan, at magkaroon ng kumpiyansa na galugarin ang mundo sa paligid niya. Tuwing tumutugon ka sa mga pangangailangan ng iyong sanggol sa isang masigla at pare-parehong paraan, bumubuo ka ng pagkakalapit. Halimbawa, kung niyayakap at pinakakalma mo siya tuwing siya ay umiiyak, ipinapakita mo sa kanya na maaari siyang umasa sa iyo para sa ginhawa. Matuto nang higit pa tungkol sa kung paano maitataguyod ang kalusugan ng iyong sanggol sa pamamagitan ng masigla at pare-parehong mga pagtugon sa Pag-unlad ng Utak. ALAM MO BA Ang balat-sa-balat na kontak ay isang mahusay na paraan upang bumuo ng emosyonal na ugnayan sa iyong sanggol. Ito ay nagpapahinahon at nagpapaginhawa sa kanya, at maaari pang gawing mas madali ang pagpapasuso. PAANO Bumuo ng isang malusog na pagkakalapit sa iyong sanggol Makinig, manuod at subukang unawain kung paano niya ipinapaalam ang kanyang mga pangangailangan. Tumugon sa kanyang mga pangangailangan sa isang mapagmahal na paraan. Tumugon sa kanyang mga pangangailangan nang mabilis hangga't maaari. Tumugon sa kanyang mga pangangailangan sa isang hindi nagbabagong paraan. ALAM MO BA Habang ang mga sanggol ay kadalasang pinakamalapit na nalalapit sa mga magulang, maaari din silang magkaroon ng malusog na pagkakalapit sa ibang mga may sapat na gulang, kabilang ang mga lolo't lola at tagapagbigay ng pangangalaga sa bata sa araw. Kung ang iyong sanggol ay nakikipag-ugnayan sa iba, hindi ito nangangahulugan na magkakaroon siya ng isang mas mahinang ugnayan sa iyo. Yakapin, ngumiti at kausapin ang iyong sanggol nang madalas. 69
Pagdumi, Pag-ihi at Paglalampin Pagdumi (Pagtae) Ano ang normal? Araw 1: Mga unang dumi ("meconium") Paano ang hitsura nito - makapal, madikit, parang alkitran; itim o madilim na berde Paano ang amoy nito - walang amoy o banayad na amoy Gaano kadalas - kahit isang beses o dalawang beses bawa't araw Mga Araw 3-4: Mga susunod na dumi ("transisyunal na dumi") ALAM MO BA Sa mga bihirang kaso, ang labis na maputlang dumi sa isang bagong panganak ay maaaring isang palatandaan ng sakit sa atay na tinatawag na biliary atresia. Para sa unang buwan ng buhay ng iyong sanggol, tingnan ang Kard ng Kulay ng Dumi ng Sanggol ng BC (BC Infant Stool Color Card) na ibinigay sa iyo noong ikaw ay nanganak, at, kung nag-aalala ka, mag-email sa psbc@phsa.ca o tumawag ng libreng-tawag sa 1-877-583-7842. HUMINGI NG PANGANGALAGA Kung mayroong isang kulay-rosas o kulay-kalawang na kahel na mantsa sa lampin ng iyong sanggol pagkatapos ng ika-apat na araw, pakainin siya nang mas madalas. Makipag-ugnay sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1 kung nagpapatuloy ang mantsa, kung ang ihi ng iyong sanggol ay madugo o ang kulay ng kola, o kung mayroong kaunti o walang ihi sa loob ng 6 na oras o mas matagal. Paano ang hitsura nito - mas buhaghag; kayumanggi, berde o dilaw Paano ang amoy nito - walang amoy o banayad na amoy Gaano kadalas - hindi bababa sa 2 o 3 beses bawa't araw Araw 5 hanggang linggo 3 at lampas Kung pinapasuso ang iyong sanggol: Paano ang hitsura nito - ginintuang-dilaw; malambot at malabnaw, bukol-bukol o malabinhi Paano ang amoy nito - walang amoy o banayad na amoy Gaano kadalas - 3 o higit pang beses sa isang araw kung maliit (ang laki ng isang loonie), o isang beses sa isang araw kung malaki, sa mga unang ilang linggo. Pagkatapos ng isang buwan, isang beses bawa't ilang mga araw o kahit isang beses lang sa isang linggo. Kung ang iyong sanggol ay pinakain ng pormula: Paano ang hitsura nito - maputlang dilaw hanggang mapusyaw na kayumanggi; malagkit, parang puding Paano ang amoy nito - malakas ang amoy Gaano kadalas - isang beses o dalawang beses sa isang araw para sa unang mga ilang linggo. Pagkatapos ng unang buwan, araw-araw o 2. Pag-ihi (Umiihi) Ano ang normal? Mga Araw 1-3: Paano ang hitsura nito - maputlang dilaw; maaaring isang kulay-rosas o kulay kalawang na kahel na mantsa Gaano kadalas - Araw 1: 1 basang lampin Araw 2: 2 basang mga lampin Araw 3: 3 basang mga lampin Mga Araw 4-6: Paano ang hitsura nito - maputlang dilaw Gaano kadalas - Araw 4: 4 na basang mga lampin Mga Araw 5-7: 5 basang mga lampin bawa't araw Pagkatapos ng araw 7: 6 o higit pang basang mga lampin bawa't araw SUBUKAN ITO Kung hindi ka sigurado kung umihi ang iyong sanggol, pakiramdaman kung mabigat ang kanyang lampin, dampian ng isang tisyu, o gupitin ito upang maramdaman kung basa ito sa loob. Paglalampin TAGAPAGBUO NG UTAK Kausapin ang iyong sanggol habang pinapalitan siya. Ipaalam sa kanya kung ano ang iyong ginagawa sa bawa't hakbang. ALAM MO BA Ang iyong sanggol ay gagamit ng maraming mga lampin - 10 hanggang 15 bawa't araw! Gawing espesyal ang pagpapalit ng lampin sa pamamagitan ng pakikipag-usap, pagkanta at pakikipaglaro sa kanya. Para sa impormasyon sa pagtatae o pagkatibi, tingnan ang Medikal na Pangangalaga ng Sanggol. 70
Pagpili ng mga lampin Mga Naitatapon PAANO Lampinan ang iyong sanggol PAANO Labhan ang mga telang lampin Mga Kalamangan: ✔ madaling gamitin ✔ hindi kailangan ng takip na hindi tinatagusan ng tubig 1. Hugasan ang iyong mga kamay ng sabon at tubig. 2. Ilagay ang iyong sanggol sa isang patag na ibabaw, tulad ng isang mesang palitan na may mga harang sa gilid o sa sahig. 1. Punuin ang iyong timba ng lampin na ¾ na puno ng tubig. Dagdagan ng ¾ na tasa ng suka. Huwag gumamit ng pampaputi. 2. Banlawan ang anumang dumi sa kubeta. ✔ hindi nilalabhan Mga Kahinaan: ✘	mas magastos kaysa sa tela ✘	lumilikha ng maraming basura 3. Ilagay ang isang kamay sa kanya sa lahat ng oras. 4. Panatilihing malayo sa naaabot ang mga pamahid o mga aspili. Bigyan siya ng isang laruan upang panatilihin siyang abala. 5. Punasan ang iyong sanggol mula harap 3. Idagdag ang lampin sa timba. 4. Kapag puno na ang timba, basyahin ito sa washing machine at i-spin palabas ang tubig. 5. Hugasan sa mainit na tubig na pinuno sa pinakamataas na antas ng tubig. Paandarin ang isang karagdagang siklo ng pagbabanlaw. Tela Mga Kalamangan: ✔ mas mura kaysa sa mga naitatapon ✔ mas mabuti para sa kapaligiran ✔ maaaring bilhin o gawang bahay hanggang likod ng isang maligamgam, basang bimpo o walang amoy na pamunas ng sanggol. 6. Dampi-dampi siyang tuyuin o hayaan siyang matuyo sa hangin. 7. Hugasan ang iyong mga kamay ng sabon at tubig. PANGANIB Kung gumagamit ka ng mga tabletang pantanggal ng amoy, panatilihin ang iyong timba ng lampin sa hindi maabot ng mga bata. Mga Kahinaan: ✘	maaaring mangailangan ng takip na hindi 8. Huwag gumamit ng pulbos o gawgaw. tinatagusan ng tubig ✘	kailangang labhan o isang serbisyo sa lampin Maaaring i-flush/nagagawang abono Mga Kalamangan: ✔ hindi nilalabhan ✔ mas mabuti para sa kapaligiran Mga Kahinaan: ✘	mas magastos kaysa sa tela ALAM MO BA Sa mga unang araw, normal para sa maselang bahagi ng katawan ng mga batang babae na lumaki na may kaunting pagdurugo o puting paglabas, at para sa mga batang lalaki na mamula ang mga eskrotum. Kapwa ang mga lalaki at mga babae ay maaari ding magkaroon ng namamagang suso o kahit tumutulong gatas. 71
Paglilinis Araw-araw na Paglilinis Bawa't araw, punasan ang mukha, leeg, mga kamay at lugar ng lampin ng iyong sanggol, sa ganoong pagkakasunod-sunod. PAANO Paliguan ang iyong sanggol 1. Painitin ang silid - 22 hanggang 27 ° C (72 hanggang 81 ° F). Mga Tainga Linisin lamang ang panlabas na bahagi, gamit ang isang basahan na nakabalot sa iyong daliri. Huwag gumamit ng mga pamahid na bulak. Pagpapaligo ALAM MO BA Hindi mo kailangan paliguan ang iyong sanggol araw-araw. 2. Gumamit ng lababo, palanggana, tub ng sanggol o - kung sasama ka sa kanya - ang iyong regular na bathtub. 3. Maglatag ng isang kumot o tuwalya. 4. Ilagay ang lahat ng kakailanganin mo sa maaaring maabot. Mga Ari Marahang linisin ang pagitan ng mga panlabas na tiklop ng labia ng mga batang babae. Huwag hilahin ang balat sa dulo ng ari ng mga batang lalaki. Mga Ngipin at mga gilagid Ligtas na pagpapaligo ✔ Palaging ilagay ang kahit isang kamay sa iyong sanggol habang siya ay nasa paliguan. ✔ Kung magagawa mo, itakda ang iyong mainit na tangke ng tubig na mababa sa 49°C (120°F). ✘	Huwag kailanman iiwanan ang iyong sanggol na mag-isa kapag siya ay nasa o malapit sa paliguan - kahit isang saglit. ✘	Huwag gumamit ng: ✘	mga langis sa pagpaligo, na magpapadulas sa kanya ✘	mga pamahid na bulak, na maaaring makasakit sa mga maselang lugar ✘	mga upuan o mga singsing sa paliguan, 5. Gumamit ng maligamgam - hindi mainit - na tubig. 6. Hugasan ang mga bahagi mula sa pinakamalinis hanggang sa marumi. Magsimula sa mukha, gamit lamang ang tubig, at huling linisin ang lugar ng lampin. Gumamit ng banayad, walang amoy na sabon sa kitang-kita na maruming mga bahagi, tulad ng lugar ng lampin at mga kamay. 7. Gumamit ng banayad, walang amoy na sabon o shampoo ng bata sa kanyang buhok, at banlawang mabuti. 8. Ilagay siya sa tuwalya at dampi-dampi siyang tuyuin. Gumalaw nang mabilis, dahil ang mga sanggol ay mabilis na lamigin. Siguraduhing tuyuin ang kanyang mga nakatiklop na balat. MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Punasan ang mga gilagid araw-araw gamit ang isang mamasa-masang, malinis na tela. Sa oras na lumabas ang kanyang unang ngipin, gamitin ang isang malambot na sipilyo ng ngipin at isang damping fluoride toothpaste na kasing laki ng butil ng bigas sa umaga at sa oras ng pagtulog. Kurdon ng pusod Panatilihing tuyo ang lugar. Pagkatapos ng pagpapaligo at mga pagpapalit ng lampin, punasan ng isang mamasa-masang pamahid na bulak o bimpo at tuyuing mabuti. Kapag sinusuotan ng lampin, tiklupin itong pababa upang ito ay nasa ibaba ng kurdon. Pagkatapos na mahulog ang kurdon (mga 5 hanggang 15 araw), linisin ang pusod ng mga ilang araw. Kung ang lugar sa paligid ng kurdon ay mainit-init, namumula o namamaga o mayroong mabahong amoy na paglabas o kung ang kurdon ay hindi natutuyo, tumawag sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. na maaaring magpuwesto ng isang panganib sa pagkalunod Umupo sa loob ng tub at ipapasa sa iyong kapareha ang iyong sanggol sa iyo. Kapag tapos na ang pagpaligo, ipasa siyang pabalik bago lumabas. Mga Kuko TAGAPAGBUO NG UTAK Gawin ang pagpaligo na isang nakikipag-ugnayang karanasan. Ngumiti, makipagkontak sa mata, kumanta at kausapin ang iyong sanggol. Mga Bahaging Nangangailangan ng Espesyal na Pangangalaga Mga Mata Gamit ang isang malinis, mamasa-masang tela, punasan mula sa paloob hanggang sa palabas na sulok. Panatilihing nagupit ang mga ito upang pigilan ang iyong sanggol mula sa pagkakamot ng kanyang sarili. Gupitin ang mga ito kapag siya ay natutulog o inaantok, upang ang kanyang mga kamay ay bukas at hindi gumagalaw, o pagkatapos maligo kapag ang kanyang mga kuko ay mas malambot. Gumamit ng mapurol na mga gunting o isang nail file. Sa mga daliri sa paa, gupitin o i-file ng tuwid upang hindi siya magkaroon ng mga tumutubong kuko papasok. 72
Pagngingipin Ano ang Normal? Ang pagngingipin ay karaniwang nagsisimula sa pagitan ng 3 buwan at isang taon. Ang karamihan ng mga sanggol ay nakukuha ang kanilang unang ngipin sa mga 6 na buwan. Sa oras na magsimula ang pagngingipin, ito ay magpapatuloy ng halos walang hinto ng halos 2 taon. ALAM MO BA Bagamat ang pagngingipin ay maaaring maging hindi maginhawa para sa iyong sanggol, ito ay hindi nagiging sanhi ng lagnat. Kung isya ay mayroong lagnat, tratuhin siyang kagaya nang normal mong ginagawa (tingnan ang Medikal na Pangangalaga ng Sanggol). ALAM MO BA Maaari mong ipasa sa iyong sanggol ang bakterya na nagdudulot ng lukab. Alagaang mabuti ang iyong sariling mga ngipin, at huwag maglagay ng isang pampakalma o kutsara sa iyong bibig bago ibigay ito sa iyong sanggol. Ano ang Magagawa Mo Ang ilang mga sanggol ay hindi naaabala ng pagngingipin habang ang mga iba ay hindi komportable at maselan. Kung ang iyong sanggol ay nasasaktan, makakatulong kang mapagaan ang kanyang namamagang gilagid sa pamamagitan ng: hayaan siyang ngumuya sa isang malinis na teething ring o basang tela na pinalamig sa repridyereytor (hindi ang freezer) pagpunas at pagmamasahe ng kanyang mga gilagid gamit ang malinis na daliri o tela Huwag gumamit ng: ✘ mga gel o pamahid para sa pagngingipin, na maaaring makapagpamanhid sa lalamunan ng iyong sanggol at gawing mahirap para sa kanya na lumunok ✘ mga teething necklace, na maaaring makasakal o mabulunan siya ✘ pagkain tulad ng mga biskwit para sa pagngingipin o nagyeyelong prutas, na maaaring dumikit sa ngipin ng sanggol at maging sanhi ng pagkabulok 73
Pag-iyak Ano ang Normal? Sa maagang mga buwan, ang iyong sanggol ay maaaring umiyak ng maraming oras sa isang araw. Ang bahaging ito - minsan tinatawag na "ang Panahon ng SOBRANG Pag-iyak (PURPLE Crying)" - ay nagsisimula kapag ang isang sanggol ay humigit- kumulang 2 linggo at maaaring tumagal hanggang sa siya ay 3 hanggang 4 na buwan. Matuto nang higit pa sa purplecrying.info. PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Minsan wala kang maaaring magagawa upang mapigilan ang pag-iiyak ng iyong sanggol. Ang pinakamahalagang bagay ay ang manatiling kalmado at kumuha ng isang pahinga kapag kailangan mo ito. At tandaan - ito ay isang normal na yugto na magtatapos. KUWENTO NG PAMILYA Ako ay talagang bumaba sa sasakyan at naglakad palayo sa asawa ko at sanggol. Ang pag-iyak ay talagang sobra. Ngunit pagkatapos ng isang maikling pahinga at pag- iyak, ako ay bumalik sa kotse. Iyon ang tungkol sa pagiging magulang - ginagawa lamang ang pinakamahusay na makakaya mo. Ang iyong sanggol ay maaaring umiyak kapag siya ay nagugutom, hindi komportable, may sakit, nasaktan o nais na mahawakan. Ang pag-iiyak ay hindi nangangahulugan na siya ay naging masama, na galit siya sa iyo o na may ginagawa kang mali. Ano ang Magagawa Mo Maaaring kailanganin mong subukan ang maraming bagay bago mo malaman kung ano ang kailangan ng iyong sanggol. At madalas kung ano ang gumagana sa isang araw ay hindi gagana sa susunod. Subukan na: Palitan ang kanyang lampin • pakainin at padighayin siya • tingnan kung siya ay mainit-init ngunit hindi mainit • yakapin siya nang malapit sa iyong dibdib • magpatugtog ng mahinang musika, humuni o kumanta ng isang kantang pampatulog paandarin ang panlinis na bakyum, dryer ng mga damit, aerator ng tangke ng isda, panghuhas ng pinggan o isang white noise na makina alukin ng isang pampaginhawa, teething ring,
paboritong kumot o malambot na laruan iugoy siya, maglakad na kasama siya o ilagay siya sa isang pang-ugoy ng sanggol Pananatiling kalmado Kapag ayaw huminto sa kaiiyak ng iyong sanggol, normal ito na mabigo at magalit. Subukang pamahalaan ang iyong galit sa pamamagitan ng marahang pagbababa ng iyong sanggol sa isang ligtas na lugar, tulad ng kuna, at: kumuha ng mga ilang malalim na paghinga at
bumilang hanggang 10 iwanan ang silid ng mga ilang minuto at umiyak sa isang unan o tumakbo sa lugar tumawag sa isang kaibigan o kamag-anak upang humingi ng tulong maghintay hanggang ikaw ay kumalma at subukang paginhawahin ang iyong sanggol muli Tandaan - ang pagpapahintulot sa iyong sanggol na umiyak ng mga ilang minuto ay hindi makakasama sa kanya. PANGANIB Ang pagkakalog sa isang sanggol, kahit para sa ilang mga segundo, ay maaaring magdulot ng pinsala sa utak, pagkabulag o kahit kamatayan. Paghahanap ng Tulong Kung nagkakaproblema ka sa pagkaya sa pag-iiyak ng iyong sanggol, subukan na: kausapin ang iyong kapareha tungkol sa kung paano kayo makakatulong sa isa't isa humanap ng isang taong maaari mong tawagan anumang oras kung ikaw ay nawawalan ng kontrol magtanong sa ibang mga magulang kung paano nila kinaya makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan, tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1 o bisitahin ang purplecrying.info HUMINGI NG PANGANGALAGA Kung ang pag-iiyak ng iyong sanggol ay palagian, mas malakas kaysa sa karaniwan, o kung mayroon siyang lagnat o nagsusuka, kontakin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. dalhin siya para sumakay sa kotse o maglakad sa stroller Kailanman huwag kakalugin ang iyong sanggol. Tiyakin na lahat ng nag-aalaga sa iyong sanggol ay natututo na kalmadong kayanin ang kanyang pag-iyak. 74
Malulusog na mga Gawi Kaligtasan sa Araw ALAM MO BA Ang sensitibong balat ng iyong sanggol ay maaaring mapinsala ng araw kahit na maulap. Oras ng Pagdapa sa Tiyan Ang pagbibigay ng pinangasiwaang oras sa iyong sanggol sa kanyang tiyan ng mga ilang beses bawa't araw ay nakakatulong na maiwasan ang mga flat na lugar sa kanyang ulo, tinutulungan siyang matutong gumulong at gumapang, at pinalalakas ang mga kalamnan sa kanyang leeg, likod at mga braso. Ang sunscreen ay hindi dapat gamitin sa mga sanggol na mas bata sa 6 na buwan. Ngunit maaari mong protektahan ang iyong sanggol mula sa sobrang pagkainit at pinsala ng araw sa pamamagitan ng: pananatili sa lilim, lalo sa kanyang unang taon • huwag kailanman iiwanan na mag-isa sa loob ng kotse pag-aalok ng isang inumin bawa't oras • paggamit ng isang may malapad na brim na sumbrero na may takip sa leeg at walang mga tali • pagbibihis sa kanya ng maluwag, magaan na damit at mga salamin sa araw sa sandaling siya ay 6 na buwan, paggamit ng sunscreen na waterproof na may SPF 30 o mas mataas sa anumang mga lugar na hindi protektado ng damit TAGAPAGBUO NG UTAK Gamitin ang oras ng pagdapa sa tiyan upang bigyan ang iyong sanggol ng mga nakaka-interes na mga bagay upang tingnan. Kausapin at kantahan siya. O gamitinn ito bilang isang pagkakataon para sa ibang mga miyembro ng pamilya na gumugol ng panahon sa kanya. PAANO Turuan ang iyong sanggol na mag-aliw sa oras ng pagdapa sa tiyan 1. Magsimula kapag ang iyong anak ay bagong panganak. 2. Umupo sa sahig kasama niya. PANGANIB Huwag iiwanan ang iyong sanggol na mag-isa sa oras ng pagpapadapa sa tiyan, at gamitin lamang ang oras ng pagdapa sa tiyan kapag siya ay gising na gising. 3. Ihiga siya sa kanyang tiyan - sa iyong kandungan, iyong dibdib, sa sahig, o ibang ligtas, na matatag na ibabaw. 4. Suportahan siya ng isang nakarolyong tuwalya sa ilalim ng dibdib niya at isang kamay sa ilalim ng kanyang baba. 5. Haplusin o masahihin siya. 6. Magsimula sa maiikling mga oras ng pagdapa sa tiyan, at gawin hanggang sa kabuuan ng 30 minuto bawa't araw. 75
Medikal na Pangangalaga ng Sanggol Medikal na Pangangalagang Ibinigay sa Kapanganakan Mga Paggagamot Bitamina K na Iniksyon Isang iniksyon na ibinibigay upang mapalakas ang antas sa bitamina K ng iyong sanggol at maiwasan ang malubhang pagdudugo. Kung hindi mo nais ang iyong sanggol na makatanggap ng isang iniksyon, ang bitamina K ay maaaring ibigay sa pamamagitan ng bibig. Paggagamot sa mata Isang antibiyotikong pamahid na ginamit upang maiwasan ng iyong sanggol na makakuha ng impeksyon kapag ang ilang mga bakterya mula sa iyong ari ay napunta sa kanyang mga mata sa panahon ng panganganak. Kapag hindi ginamot, ang ilang mga impeksyon ay maaaring maging sanhi ng pagkabulag. ALAM MO BA Mayroon kang karapatan na humindi sa anumang paggagamot na sa pakiramdam mo ay hindi ka komportable. Ngunit kunin muna ang lahat ng impormasyon. Makipag- usap sa iyong tagapgbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung mayroon kang mga katanungan o mga alalahanin. Mga pagsusuri Pagsusuri ng bagong panganak Isang sampol ng dugo na kinuha mula sa isang pagtusok sa sakong ng iyong sanggol upang makita kung nangangailangan siya ng karagdagang pagsusuri para sa mga bihira ngunit malubhang karamdaman. Ang maagang paggamot ay maaaring makaiwas sa mga pagkaantala sa pag-unlad, mga isyu sa paglaki at mga nagbabanta sa buhay na problema sa kalusugan. Kung ang resulta ng pagsusuri ay positibo, hindi ito nangangahulugan na ang iyong sanggol ay may karamdaman - kundi maaaring kailangan niya ng pagsubok upang malaman para makasiguro. Ang pasusuri ay ginagawa bago ka at ang iyong sanggol ay umalis sa ospital, o sa bahay ng iyong tagapagbigay ng pangangalaga kung ikaw ay nanganak sa bahay. SUBUKAN ITO Habang kinukuhanan ng dugo ang iyong sanggol, paginhawahin siya at tulungan na bawasan ang sakit sa pamamagitan ng balat-sa-balat na pagyakap o pagpapasuso. Maagang pagsusuri ng pandinig Ang pagsusuri ay ginagawa sa ospital, sa mga tanggapan ng pampublikong kalusugan at mga pangkomunidad na klinika sa panding. Dahil maaaring magbago ang pandinig, mahalagang suriin muli ang iyong anak kung mayroon kang mga alalahanin sa hinaharap tungkol sa kanyang pagdinig, pagsasalita o pag-unlad ng wika. ALAM MO BA Kung ang iyong sanggol ay hindi nakapasa sa maagang pagsusuri ng pandinig, siya ay mangangailangan ng karagdagang pagsusuri. Ngunit hindi ito nangangahulugan na siya ay nawalan ng pandinig. Mga opsyonal na pamamagitan Pagtuli Pag-opera upang alisin ang balat sa ibabaw na tumatakip sa ulo ng ari ng lalaki. Bagaman hindi inirerekomenda ng Samahan ng Pedyatriko ng Canada (Canadian Pediatric Society) at hindi saklaw ng Plano ng mga Medikal na Serbisyo (Medical Services Plan), maaari kang pumili na tuliin ang iyong anak batay sa iyong sariling mga paniniwala at kaugalian. Tandaan na ang iyong anak ay maaaring pumili na magpatuli sa kalaunan ng buhay. 76
Pagbabakuna Ano ang pagbibigay ng kabal ("iniksyon" / "pagbabakuna")? Pagpoprotekta sa iyong anak mula sa isang sakit bago ito magkaroon ng pagkakataon na siya ay magkasakit. Paano ito gumagana ALAM MO BA Kapag pinabakunahan mo ang iyong anak, pinoprotektahan mo din ang mas malawak na komunidad. Kapag mas maraming tao ang nabakunahan, ang sakit ay hindi maaaring madaling kumalat at ang mga nasa pinakahigit na panganib - ang mga matatanda at mga sanggol na masyadong bata para sa pagbabakuna, halimbawa - ay mas ligtas. Ang iniksyon sa trangkaso Ang mga batang 6 na buwan at pataas at ang kanilang mga tagapagbigay ng pangangalaga ay dapat makakuha ng bakuna sa trangkaso sa bawa't panahon ng trangkaso. Ang mga maliliit na bata ay nasa mas mataas na panganib na malubhang magkasakit kung sila ay makakuha ng trangkaso. Ang mga pagbabakuna ay nakakatulong na mapanatili tayong malusog sa pamamagitan ng pagsasanhi sa sistema ng panlaban sa sakit na gumawa ng mga protina ("mga antibody") na lumalaban sa mga mikrobyo. Kapag binakunahan mo ang iyong sanggol laban sa isang tiyak na sakit, nagkakaroon siya ng proteksyon laban dito. Kailan magpapabakuna Mahalaga na ang iyong sanggol ay nakakakuha ng kanyang mga bakuna sa oras. Ang mga ilan ay binibigay nang minsanan o dalawang beses; ang mga iba ay binibigay sa isang mga serye. SUBUKAN ITO Gamitin ang Pasaporte ng Kalusugan ng Bata (magagamit sa pamamagitan ng iyong pampublikong nars sa kalusugan) o ang immunizebc.ca na app upang masubaybayan ang mga pagbabakuna ng iyong anak. Bakit nagpapabakuna Ang pagbabakuna ay ang pinakamahusay na paraan upang maiwasan na makuha ang iyong anak ng mga serysosong sakit kabilang ang: tigdas at German measles ("rubella") • beke • hepatitis B • dipterya • tetano • mahalak na ubo ("ubong-dalahit") • polyo • meningitis • bulutong ("varicella") • Mga kanser na nauugnay sa HPV • trangkaso ("influenza") • rotavirus Ang ilan sa mga sakit na ito ay bihira na ngayon sa Canada, salamat sa pagbabakuna. Ngunit ang mga mikrobyo na naging sanhi ng mga ito ay umiiral pa din at maaaring gawing matinding magkasakit ang sinumang bata na hindi nabakunahan. Ang mga bata sa British Columbia ay karaniwang binabakunahan sa 2, 4, 6, 12 at 18 buwan at sa 4 hanggang 6 na taon, 11 taon (Baitang 6), at 14 na taon (Baitang 9). Gayunpaman, ang mga iskedyul ng pagbabakuna ay maaaring mabago. Makipag- usap sa isang doktor o pampublikong nars sa kalusugan, bisitahin ang immunizebc.ca o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1 kung mayroon kang mga katanungan. SUBUKAN ITO Pasusuhin ang iyong sanggol o simpleng hawakan nang balat-sa- balat bago, habang at pagkatapos ng isang pagbabakuna. Ang paghawak nang malapit ay magbibigay sa kanya ng ginhawa, ang pagsuso ay makagagambala sa kanya, at ang iyong gatas ay may mga sangkap na natural na maaaring magpakalma sa kanya at bawasan ang kanyang sakit. Ligtas ba ito? Ang pagbabakuna ay napakaligtas. Ang ilan ay maaaring maging sanhi ng sakit o sinat, ngunit ang mga masamang epekto ay menor at karaniwang tumatagal ng 1 o 2 araw lamang. ALAM MO BA Ang malubhang mga hindi kanais-nais na epekto sa mga pagbabakuna (tulad ng mataas na lagnat) ay napakabihira. Ang pagpili na huwag magpabakuna ay mas mapanganib, dahil ang mga panganib ng sakit ay mas malaki kaysa sa peligro ng mga hindi kanais-nais na epekto. 77
Mga Karaniwang Alalahanin sa Kalusugan Impeksyon sa tainga Ang pinakakaraniwang sanhi ng mga problema sa pandinig sa mga napakaliit na bata. Paano mo malalaman? Kung ang iyong sanggol ay may isang impeksyon sa tainga, siya ay maaaring: Thrush Isang impeksiyon na nangyayari kapag ang isang lebadura na normal na natatagpuan sa katawan ("candida") ay lumalago nang hindi makontrol. Paano mo malalaman? Kung ang iyong sanggol ay may thrush, siya ay maaaring: may puting mga patse sa kanyang bibig o isang pulang pantal sa kanyang lugar ng lampin Mataas na temperatura/ lagnat ALAM MO BA Ang mga sukat sa kilikili ay madalas na pinakamadali sa mga sanggol, ngunit sila ay hindi palaging tumpak. Kahit na ang iyong sanggol ay mayroong "normal" na temperatura sa kilikili - 36.5 hanggang 37.5 ° C (97.8 hanggang 99.5 ° F) - siya ay maaaring mayroong lagnat. Bantayan ang iyong sanggol para sa iba pang mga palatandaan at mga sintomas. maging maselan • magkaroon ng masakit • inilalagay ang kanyang kamay o kamao sa kanyang tainga • mayroong lagnat • mayroong likidong tumutulo mula sa kanyang tainga • may kahirapang makarinig Ano ang maaari mong gawin? Makipagkita kaagad sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung ang iyong sanggol ay mayroong alinman sa mga sintomas. tumatangging sumuso • may mabagal na pagtaas ng timbang • kinakabagan at sumpungin Ano ang maaari mong gawin? Ang thrush ay maaaring magamot sa pamamagitan ng paglalagay ng panlaban sa fungus na pumada sa lugar na nahawahan. Dahil ang mga nagpapasusong ina at sanggol ay maaaring magpasa ng impeksyon nang pabalik-balik, kapwa ay nangangailangan ng paggagamot. Ang thrush ay karaniwang hindi seryoso, ngunit dapat mong patingnan sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Paano mo malalaman? Kung ang iyong sanggol ay may lagnat, siya ay maaaring: namumula, maputla, pawis na pawis o mainit sa likod ng kanyang leeg mahinang kumain • hindi interesado sa mga bagay na karaniwang kinasisiyahan niya antok na antok PAANO Suriin ang temperatura ng iyong sanggol ALAM MO BA Ang mga sanggol na nakatira sa mga bahay na may usok ng sigarilyo ay nakakakuha ng mas maraming impeksyon sa tainga. Duling ("gumagala") na mga mata Isang normal na pangyayari sa unang 6 na buwan. SUBUKAN ITO Kung ang iyong sanggol ay may thrush, palaging palitan ang kanyang mga pampakalma (soother), utong ng bote at anumang iba pang mga bagay na inilalagay niya sa kanyang bibig, o pakuluan ito ng 5 hanggang 10 minuto bawa't araw. 1. Ilagay ang dulo ng isang digital na termometro sa gitna ng kanyang kilikili. 2. Isiksik ang kanyang braso sa katawan niya. 3. Aliwin at abalahin siya. 4. Dahan-dahang alisin ang termometro kapag ito ay tumunog. 5. Suriin sa ilalim ng kabilang braso. Paano mo malalaman? Ang iyong sanggol ay maaaring mayroong gumagalang mga mata kung ang kanyang mga mata ay patuloy na naduduling, o kung ang mga ito ay patuloy na naduduling pagkatapos ng 6 na buwan. Ang mga batang may isang pampamilyang kasaysayan ng mga duling na mata ay mas malamang na maapektuhan. Ano ang maaari mong gawin? Kontakin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o HealthLink BC sa 8-1-1. MAGKAROON NG KAMALAYAN Ang Health Canada ay nagbabala na ang gentian violet (kilala rin bilang kristal na lila) ay maaaring magdagdag sa peligro ng kanser. Kung ikaw ay nagpapasuso, huwag gamitin ito upang gamutin ang thrush o anumang iba pang kundisyon. Huwag gumamit ng isang merkuryong (kristalo) na termometro (na maaaring mapanganib), o mga strip sa noo, mga pampakalmang termometro o mga termometro ng tainga (na hindi gaanong tumpak). Ang mga temperatura sa tumbong ay napakatumpak, ngunit gamitin lamang ang paraang ito kung mayroon kang isang termometro na sinadya upang magamit sa tumbong, kung tinuruan ka kung paano gamitin ito nang ligtas ng isang tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan, at kung nararamdaman mong komportable kang gawin ito. 78
Paraan Karaniwang saklaw ng temperatura Kilikili 36.5 hanggang 37.5°C (97.8 hanggang 99.5°F) Tainga 35.8 hanggang 38°C (96.4 hanggang 100.4°F ) Bibig 35.5 hanggang 37.5°C (95.9 hanggang 99.5°F) Tumbong 36.6 hanggang 38°C (97.9 hanggang 100.4°F) Ano ang maaari mong gawin? Kung ang iyong sanggol ay nagpapakita ng mga palatandaan ng lagnat o kung ang kanyang temperatura ay higit sa normal na saklaw na ipinapakita sa tsart, kausapin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o tawagan ang HealthLink BC sa 8-1-1. Hayaan siyang sumuso ng higit pa (o bigyan siya ng karagdagang maiinom), at hubarin ang anumang sobrang damit na suot niya. Alerhiya sa pagkain Isang potensyal na mapanganib na reaksyon sa pagkain. Paano mo malalaman? Ang mga sintomas ng isang reaksiyon sa alerhiya ay maaaring maging banayad hanggang malubha. Ang mga ito ay madalas lumitaw sa loob ng mga ilang minuto pagkakain ng pagkain. Ang iyong sanggol ay maaaring makakuha ng mga pantal, pamamaga, pamumula, pantal, barado o tumutulong sipon o makati o nagluluhang mata. Siya ay maaaring umubo o magsuka. Kapag ang isang tao ay mayroong alerhiya sa isang pagkain, ang isang reaksyon ay mangyayari tuwing kinakain nila ang pagkaing iyon. Gayunpaman, sa paglipas ng panahon, ang ilang mga bata ay nakakalakihan ang ilang mga alerhiya. Ang tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ng iyong anak ay maaaring makatulong sa iyo na matukoy kung ito ay totoo sa iyong anak. MEDIKAL NA EMERHENSIYA Tumawag sa 9-1-1 kaagad kung ang iyong sanggol ay mayroong anuman sa mga sumusunod: pamamaga ng kanyang bibig, dila o lalamunan • mga pantal na kumakalat • problema sa paghinga o paglunok • paulit-ulit na pag-ubo o paghuni • isang namamaos na boses o iyak • maputla o mala-bughaw na mukha o mga labi • pagkahilo o panghihina o pagkahimatay Ang Acetaminophen (Tylenol) ay maaaring makatulong. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1 bago ito ibigay sa iyong sanggol, pagkatapos ay sundin ang mga tagubilin sa pakete. Ano ang maaari mong gawin? Ihinto ang pagbibigay sa iyong sanggol ng anumang pagkain na sa palagay mo ay maaaring nagbibigay sa kanya ng alerhiya at makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. MEDIKAL NA EMERHENSIYA Kung ang iyong sanggol ay mas bata sa 3 buwan at may lagnat, makipagkita kaagad sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan upang matiyak na hindi ito isang palatandaan ng isang mas malubhang karamdaman. PANGANIB Huwag kailanman bigyan ang iyong sanggol ng aspirin o anumang bagay SUBUKAN ITO Tumulong na maiwasan ang mga alerhiya sa pamamagitan ng pagpapasuso. Tingnan ang Pag-unawa sa mga Alerhiya sa Pagkain upang malaman nang higit pa ang tungkol sa kung paano ipapakilala ang mga karaniwang nakakapagbigay ng alerhiyang pagkain sa diyeta ng iyong sanggol. na naglalaman ng acetylsalicylic acid (ASA), na maaaring makapinsala sa kanyang utak at atay. Kung ang iyong sanggol ay wala pang 6 na buwan, kausapin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan bago siya bigyan ng ibuprofen (Pambatang Advil o Motrin). Palaging magtanong sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan bago bigyan ng anumang gamot ang iyong sanggol. 79
Jaundice (Paninilaw) Isang paninilaw ng balat at ng mga puti ng mata na sanhi ng sobrang bilirubin sa dugo ng iyong sanggol. Paano mo malalaman? Karaniwang lumilitaw ang paninilaw (jaundice) sa mukha at dibdib sa unang linggo at tumatagal ng mga ilang araw. Sa karamihan ng mga kaso, mawawala ito sa karagdagang pagpapakain. Ang iyong sanggol ay maaaring suriin para sa paninilaw (jaundice) bago ka umalis sa ospital. Susuriin din ng iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan sa mga muling pagtingin na pagbisita pagkatapos ng kapanganakan. MEDIKAL NA EMERHENSIYA Sa mga bihirang kaso, ang paninilaw ng balat ay malubha at, kung hindi gagamutin, ay maaaring humantong sa mga pangmatagalang problema. Tawagan kaagad ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung ang iyong sanggol ay tila inaantok at tumatangging uminom at kung ang kanyang balat o ang mga puti ng kanyang mga mata ay mukhang dilaw. Makipag-ugnay sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung ang pantal ay tumatagal ng mas mahaba sa 5 araw, kung ito ay pangunahin sa mga lukot ng balat, o kung may mga paltos, nana, pagbabalat o malulutong na mga patse. Mga ibang pantal Paano mo malalaman? Sa mga unang ilang linggo, ang iyong sanggol ay maaaring may maliit na puting nakaalsang mga tuldok sa kanyang mukha ("baby acne"). Sa mga unang buwan, siya ay maaaring makakuha ng mga pulang parang tuldok ng aspili sa kanyang katawan. Ano ang maaari mong gawin? Kapwa ay maglilinaw na mag-isa sa sarili nito. Tawagan ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung ang isang pantal ay biglang naging mapula at makati at dumadaloy ng likido. Maaari mong paginhawahin ang balat ng iyong sanggol sa pamamagitan ng: pagpapanatili sa kanyang mainit-init ngunit hindi mainit Cradle cap (Pagbabalat sa ulo ng sanggol) Ano ang maaari mong gawin? Ang kaunting kaliskis sa anit ng iyong sanggol ay normal. Kung ito ay magaspang, subukang kuskusin ng isang patak ng walang amoy na langis. Pagkatapos ay dahan-dahang sipilyuhin ang mga kaliskis at hugasang mabuti ang langis. Pag-ubo at pagbahing Ang iyong bagong panganak ay uubo at babahing upang malinis ang kanyang ilong at baga, ngunit hindi ito nangangahulugan na mayroon siyang sipon. Huwag siyang bibigyan ng gamot sa ubo o sipon maliban kung inirekomenda ng iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Pagkatibi Paano mo malalaman? Sa sandaling sila ay mga ilang linggo na, ang ilang mga sanggol ay dudumi araw-araw, habang ang iba ay dudumi minsan sa isang linggo. Kapwa ay normal. Normal din para sa iyong sanggol na magreklamo at mamula sa mukha kapag siya ay dumudumi, kahit na hindi siya tibi. Pantal sa lampin Isang pula, masakit na reaksyon sa lugar ng lampin na sanhi ng pamamasa, isang impeksyon sa lebadura, sabon, pabango o mga langis. pagbibigay sa kanya ng maikling paligo sa maligamgam na tubig bawa't ikalawa o pangatlong araw lamang pagbibihis sa kanya ng koton Ano ang maaari mong gawin? Makipagkita sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o tawagan ang HealthLink BC sa 8-1-1 kung: Ano ang maaari mong gawin? Maaari mong matulungan na mapawi ang pantal sa lampin sa pamamagitan ng: pagpapalit ng mga lampin sa oras na basa o marumi paglilinis ng maligamgam na tubig na walang sabon, patuyuin nang maayos, at paglalagay ng isang manipis na pahid ng krema na nakabatay sa zinc Lagyan siya ng isang maliit na halaga ng walang gamot, walang amoy na losyon hindi paggamit ng mga mababangong sabon, mga losyon o mga pampalambot ng tela ALAM MO BA Mas kaunting produkto ang inilalagay mo sa sensitibong balat ng iyong ang iyong sanggol ay mas bata sa 2 linggong edad at siya ay dumudumi ng mas mababa sa dalawang beses sa isang araw ang kanyang dumi ay tuyo at matigas o nagkakaproblema siya na ilabas ito ng mahigit sa isang linggo mayroong sariwang dugo sa kanyang dumi hayaan ang iyong sanggol na hindi maglampin ng mga ilang beses sa isang araw paggamit ng walang amoy na mga deterhente at mga pamunas pagdadagdag ng suka kapag nilalabhan ang mga lampin na tela sanggol, mas mabuti. Subukan muna ang isang maliit na halaga sa iyong sanggol, pagkatapos ay gamitin nang napakaunti hangga't maaari. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan tungkol sa kung anong mga produkto ang maaaring tama para sa iyong sanggol. Ang mga pampurga, mga supositoryo at mga enema ay dapat lamang gamitin kung inireseta ng iyong doktor. ALAM MO BA Ang isang sanggol na pinapasuso lamang ay bihirang matibi. hindi paggamit ng mga plastik na salawal 80
Pagsusuka Pagtatae Mga flat na lugar sa ulo Paano mo malalaman? Karamihan sa mga sanggol ay lumulungad. Ang mga paglungad ay lumalabas mula sa bibig, kung minsan ay may isang pagdighay, at hindi karaniwang nakakaabala sa isang sanggol. Ang pagsusuka ay mas malakas pa. At kung ang iyong sanggol ay nagsusuka ng higit sa ilang mga kutsarang likido, maaaring siya ay matuyuan ng tubig Ano ang panudla (projectile) na pagsusuka? Paano mo malalaman? Kung ang dumi ng iyong sanggol ay matubig at masama ang amoy, maaaring siya ay nagtatae. Karaniwan, maaari mo siyang gamutin sa bahay sa pamamagitan ng pagbibigay sa kanya ng maraming gatas ng tao, o pormula kung siya ay pinapakain ng pormula. MEDIKAL NA EMERHENSIYA Kapag ang pagtatae ay humahantong sa pagkatuyot, ang iyong sanggol ay maaaring magkasakit, nang napakabilis. Humingi kaagad ng tulong kung ang iyong sanggol: Dahil ang bungo ng iyong sanggol ay malambot, maaari siyang magkaroon ng isang flat na lugar kung palagi siyang nagpapahinga sa parehong bahagi ng kanyang ulo. Ito ay malamang na mawawala nang mag-isa. Ano ang maaari mong gawin? Maaari mong maiwasan ang mga flat na lugar sa pamamagitan ng: pagkakaroon ng pinangasiwaang oras ng pagdapa sa tiyan ilang beses sa isang araw habang ang iyong sanggol ay gising (tingnan ang Malusog na mga Gawi) Ang gatas o pormula ay inilalabas ng napakalakas sa isang arko - kung minsan sa distansya ng ilang mga talampakan. Ang panudla na pagsusuka ay karaniwang nangyayari kaagad pagkatapos ng isang pagpapakain, ngunit maaaring mangyari makalipas ang mga ilang oras. Sa ilang mga kaso, nangangahulugan ito na ang daanan sa pagitan ng tiyan at bituka ng iyong sanggol ay masyadong maliit ("pyloric stenosis"). Maaari itong maayos, ngunit kinakailangan ang agarang paggagamot. ay antok na antok at hirap na gumising • ay may napakatuyong bibig at dila • ay may sobrang tuyong mga mata, na walang luha o mas kaunting luha kaysa sa normal ay umiihi ng mas kauntii kaysa sa dati, na may mas kaunti sa 4 na basang lampin sa loob ng 24 na oras ay may isang malambot, lumubog na lugar sa kanyang ulo paggamit ng iba-ibang posisyon upang hawakan ang iyong sanggol paglalagay sa kanya na ang kanyang ulo ay nasa isang dulo ng kuna sa isang araw at sa kabilang dulo kinabukasan (palaging nasa kanyang likuran) paglilimita ng oras sa isang matalbog na upuan, duyan ng sanggol, andador at upuan ng kotse sa 1 oras ay may mas mabilis na tibok ng puso • ay may lumalim na mga mata • ay may mala-abong kulay na balat ALAM MO BA Ang isang flat na lugar sa ulo ng iyong sanggol ay hindi makakaapekto sa pag- MEDIKAL NA EMERHENSIYA Makipagkita kaagad sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang unlad ng kanyang utak. pangkalusugan kung: hindi makapagpanatili ang iyong sanggol ng mga likido o tila nawawalan ng tubig may mga bahid ng dugo sa dura • ang paglungad ay nagiging sanhi sa iyong sanggol na mabulunan, mabarahan ang bibig o maging asul SUBUKAN ITO Kung nagmamaneho ka ng mas mahabang distansya, kumuha ng pahinga upang mailabas mo ang iyong sanggol sa upuan ng kotse bawa't oras. ang iyong sanggol ay panudla na nagsusuka 81
Kaligtasan ng Sanggol Pangunahing Pangangalaga sa Kalinisan Tulungan ang iyong pamilya na manatiling malusog sa pamamagitan ng: ✔ paghuhugas ng iyong mga kamay ng sabon ✔ pag-aalis ng mga maluwag na rug/karpet, mga mini-blind na maaaring naglalaman ng tingga, at mga nakabitin na kurdon ✔ pagkakabit ng mga aparador ng libro at iba pang kasangkapan sa dingding ✔ pagbababa sa iyong sanggol bago kumuha ng Kagamitan sa Sanggol MAGKAROON NG KAMALAYAN Bago gamitin ang anumang segunda- at tubig ng hindi bababa sa 15 segundo: bago pakainin ang iyong sanggol • pagkatapos gamitin ang banyo • pagkatapos ng paglalampin • pagkatapos hawakan ang mga alagang hayop • pagkatapos bumahing o umubo Turuan ang iyong mga mas matandang anak na regular ding maghugas. ✔ paghuhugas ng mga mataas na silya, mga sapola at mga lugar ng kainan pagkatapos ng bawa't paggamit ✔ paglilinis ng mga kuna, mga stroller, pamalit na mga mesa at mga sahig na may halong 1 kutsarita ng pampaputi sa 1 litro ng tubig Pangkalahatang Kaligtasan Pagbutihin ang kaligtasan ng iyong pamilya sa pamamagitan ng: ✔ pagpapanatili ng mga numerong pang-emerheniya sa tabi ng iyong telepono sa bahay at sa iyong cell phone mainit na inumin o pagluluto ✔ pagtatakda ng iyong pampainit ng tubig na mas mababa sa 49 ° C (120 ° F) ✔ pagtatabi ng mga panlilinis, mga kemikal at maliliit na mga bagay tulad ng mga butones at mga barya sa hindi maaabot ng sanggol Tingnan ang Mga Unang Hakbang ng Batang Paslit para sa karagdagang impormasyon upang gawing ligtas sa bata ang iyong tahanan. ALAM MO BA Malamang na masaktan ang iyong sanggol kapag ikaw ay nagagambala o pagod, kapag siya ay pagod, o kapag hindi ka handa para sa kanyang susunod na yugto ng pag-unlad, tulad ng pag-ikot o paggapang. Gawin ang paggawang ligtas ang sanggol na isang nagpapatuloy na proseso upang makasabay ka sa bawa't hakbang ng paglaki ng iyong anak. manong kagamitan, siyasatin kung may mga tawag sa pagpapabalik na pangkaligtasan sa product-safety. Mas ligtas na laruan Maghanap ng: malambot • hindi nakakalason • puwedeng hugasan • walang mga maliliit na bahagi • walang plastik o vinyl sa bibig ng iyong sanggol ALAM MO BA Ang mga andador ng sanggol ay ipinagbabawal sa Canada. Gumagalaw ang mga ito nang napakabilis at maaaring maging sanhi ng mga pinsala sa ulo. Sa halip ay subukan ang isang sentro ng aktibidad. ✔ pag-aaral ng pangunahing pangunang lunas (first aid) ✔ pagkakabit ng isang pamukaw ng sunog (fire extinguisher) at mga pantiktik ng usok at carbon monoxide, pagsusuri ng mga baterya sa tagsibol at taglagas kapag nagpalit ka ng mga orasan, at pagpaplano ng ruta ng pagtakas sa sunog SUBUKAN ITO Gumamit ng labis na pag-iingat kapag bitbit ang iyong sanggol. Huwag subukang magdala ng iba pang mga karga nang magkasabay, at panatilihing malaya ang isang kamay upang hawakan ang mga rehas kapag umaakyat ng hagdan. Mas ligtas na mga kuna Tingnan ang Pagtulog. ✔ pagpapanatiling libre sa usok ang iyong bahay 82
Mas ligtas na mga playpen Maghanap ng: Mas ligtas na mga tagapagdala ng sanggol (baby carrier) pinong lambat na hindi magkakasya ang iyong mga maliit na daliri Mga tagapagdala sa harap Maghanap ng: hindi hihigit sa 2 gulong • hindi bababa sa 48 cm (19 pulgada) ang taas • walang magaspang o matalim na mga gilid o maluwag na mga bahagi matatag, may pad na suporta sa ulo • mga butas sa binti na hindi lulusot ang iyong sanggol • tamang sukat para sa iyong sanggol (suriin ang kinakailangan sa timbang) matatag, may pad na suporta sa ulo • mga butas sa binti na hindi lulusot ang iyong sanggol • tamang sukat para sa iyong sanggol (suriin ang kinakailangan sa timbang) walang mga bisagra na maaaring kumurot o aksidenteng bumagsak walang mga binarenang butas sa pagitan ng 3 at 10 mm (1/8 at 3/8 pulgada) walang mga punit sa riles o kutson na pad • walang maliit na mga bahagi para sa sanggol na mabulunan Mga tagapagdala sa likod Maghanap ng: malapad, solidong pundasyon Panatilihin itong ligtas sa pamamagitan ng: paggamit lamang nito sa sandaling ang iyong sanggol ay maaari nang umupong mag-isa Mas ligtas na mga pampaginhawa (soother) Maghanap ng: • mahigpit na nakakabit na utong • walang kurdon (gumamit ng isang clip na may isang maikling laso sa halip - ngunit kapag hindi lamang natutulog ang sanggol) isang-pirasong disenyo Panatilihin itong ligtas sa pamamagitan ng: hindi paglalagay ng anumang mga scarf, mga kuwintas, mga kurdon, mabibigat na mga kumot, mga unan o malalaking laruan na kasama ng iyong sanggol pagtitiyak na ang lahat ng mga gilid ay ganap na nakataas at matatag na naayos Mas ligtas na mga stroller Maghanap ng: 5-puntong guwarnisyon • mabuting mga preno • ligtas na mga gulong • walang matatalim na gilid o maluwag na mga natitiklop na bahagi Panatilihin itong ligtas sa pamamagitan ng: hindi paglalagay ng iyong pitaka o mabibigat na mga pakete sa mga hawakan MAGKAROON NG KAMALAYAN Huwag mag-jogging kasama ang iyong sanggol sa isang stroller hanggang siya ay hindi bababa sa isang taong gulang at lumakas na ang mga kalamnan ng kanyang leeg. At laging i-seguro ang 5-puntong guwarnisyon. hindi paggamit nito bilang isang upuan sa kotse • huwag kailanman ilalagay ito sa ibabaw ng isang mesa o kawnter na ang iyong sanggol ay nasa loob nito • palaging inaayos ang mga strap at pinipigilan ang mga buckle Mga sling at mga balot Maghanap ng: Komportableng lapat • walang tumatakip sa mukha o ulo ng sanggol • walang mga sira o mga punit Panatilihin itong ligtas sa pamamagitan ng: pagpapanatiling walang takip ang mukha ng iyong sanggol ("nakikita at mahahalikan") madalas na pagsisiyasat sa kanya • pagtitiyak na hindi nakadikit ang kanyang baba sa kanyang dibdib pag-iingat kapag inilalagay at inilabas siya • paghawak sa kanya kapag yumuyuko • hindi pagsasara ng zipper ng iyong diyaket sa ibabaw niya pagiging labis na maingat kung siya ay 4 na buwan o mas bata, at pakikipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan bago gamitin kung siya ay ipinanganak na maaga sa panahon walang nakakabit na laruan o stuffed animal na laruan Panatilihin itong ligtas sa pamamagitan ng: pagpapakulo nito sa tubig ng 5 minuto, pagkatapos ay palamigin ito nang kumpleto bago ang unang paggamit paglilinis nito ng regular sa maligamgam, may sabong tubig pagpapalit nito tuwing 2 buwan, o mas maaga kung ito ay malagkit, basag o napunit pagpapalit o pagpapakulo nito ng 5 hanggang 10 minuto bawa't araw kung ang iyong sanggol ay may thrush PANGANIB Huwag hayaan ang iyong sanggol na ngumuya sa isang soother para sa pagngingipin. Maaari itong masira at maging sanhi na mabulunan siya. ALAM MO BA Ang paglilinis ng isang soother sa iyong sariling bibig o paglubog nito sa pulot o sirup ay maaaring humantong sa pagkabulok ng ngipin ng iyong anak. 83
Mas ligtas na mga upuan sa kotse Maghanap ng: CMVSS na tatak • hindi bababa sa 2 mga hanay ng mga puwang para sa mga tali ng guwarnisyon sa balikat Pumili ng tamang upuan: Upuan ng sanggol laban sa upuan ng bata: Gumamit ng isang upuan ng sanggol mula sa kapanganakan hanggang sa maabot ng iyong sanggol ang limitasyon sa timbang ng upuan. Pagkatapos ay lumipat sa isang mapapalitan na upuan ng bata. PAANO Ilagay ang iyong sanggol sa upuan ng kotse 1. Ikabit ang guwarnisyon nang mahigpit upang 1 daliri lamang ang magkakasya sa pagitan nito at ng collarbone ng iyong sanggol. Bisitahin ang safety para sa karagdagang impormasyon. Nakaharap sa likuran laban sa nakaharap sa harapan: Ang isang upuang nakaharap sa likuran ay ang pinakaligtas para sa iyong sanggol, at dapat gamitin hanggang sa siya ay hindi bababa sa 1 taong gulang at may timbang na hindi bababa sa 10 kg (22 lb). Patuloy na panatilihin ang iyong anak na nakaharap sa likod ng kotse hangga't maaari - kahit na kailangan niyang itiklop nang kaunti ang kanyang mga binti. Kapag naabot na niya ang limitasyon nang nakaharap sa likod na timbang ng upuan o ang kanyang ulo ay nasa loob ng 2½ cm (1 pulgada) mula sa tuktok ng upuan, oras na upang maghanap ng ibang modelo na maaari niyang gamitin na nakaharap sa likuran, o ilipat ang kanyang kasalukuyang upuan upang iharap sa harapan ng kotse. 2. Itaas ang klip ng dibdib sa mga kili-kili ng iyong sanggol. 3. Tiyakin na ang mga tali ng guwarnisyon ay nasa kanyang balikat o bahagyang nasa ibaba. Itaas ang mga tali ng guwarnisyon kapag ang kanyang mga balikat ay kapantay ng susunod na pinakamataas na puwang. 4. Para sa suporta, gamitin lamang ang mga bagay na kasama ng iyong upuan sa kotse. Huwag gumamit ng mga hindi kaugnay na head hugger, mga inirolyong twalya o mga kumot. 5. Bihisan siya ng mga damit na may mga manggas at mga binti at hindi masyadong mabigat. 6. Kung kailangan niya ng isang kumot, ilagay ito pagkatapos na ma-strap siya. Bago laban sa gamit na: Ang mga segunda-manong upuan ay hindi inirerekomenda. At huwag gumamit ng mga upuan na naaksidente ang kotse o lumagpas na sa kanilang petsa ng paglipas. Ang plastik ay maaaring nasira o humina, o ang mga pamantayan sa kaligtasan ay maaaring nagbago. Kung gagamit ka ng isa, suriing mabuti ito at magsiyasat kung may anumang mga pagpapabalik. PAANO Ikabit ang isang upuan sa kotse 1. Ilagay ito sa likurang upuan na nakaharap sa likod na sinusunod ang mga tagubilin ng tagapagmanupaktura. 2. Ibaba ang pambitbit na hawakan sa likod ng upuan ng sanggol. PANGANIB Huwag kailanman iwanan ang iyong sanggol sa kanyang upuan sa kotse sa 3. Ikiling ang isang upuan ng bata pabalik ng maximum na 45 °. Kung ang ulo ng iyong sanggol ay nahuhulog nang paharap, ang upuan ay kailangang ikiling pa nang pabalik. ibabaw ng mesa, kawnter o kahit saan pa man siya maaaring mahulog. Huwag kailanman ilagay ang upuan na nakaharap sa likuran sa isang upuan na may air bag. Huwag kailanman iwanang nag-iisa ang isang sanggol sa loob ng kotse, kahit sa ilang mga minuto. 4. I-seguro ang upuan gamit ang unibersal na sistema ng pag-angkla o gamit ang sinturon ng kotse. Tingnan ang manwal ng may-ari ng sasakyan upang malaman kung kailangan mong gumamit ng isang pangkandadong klip. 84
PAG-UNLAD NG SANGGOL Pag-unlad ng Utak Kapag iniisip natin kung paano suportahan ang pag-unlad ng ating mga sanggol, karaniwang isinasaalang-alang natin ang mga pangunahing kaalaman: pinapanatili silang komportable, ligtas at malusog, at tinitiyak na natutulog sila nang maayos at nakakakuha ng sapat na makakain. Ngunit paano naman ang pagpapaunlad ng utak ng ating mga sanggol? Ang Pag-unlad ng Iyong Sanggol ay Nagsisimula Sa Kanyang Utak Ang mga pinakamaagang karanasan ng isang bata ay mahalaga sa pagbuo ng pisikal na istraktura ng utak. At habang ang bawa't bata ay umuunlad sa kanilang sariling bilis, sinusuportahan ng isang malusog na utak ang pag-unlad sa lahat mga lugar. Nangangahulugan ito na ang paggawa ng iyong makakaya upang suportahan ang malusog na pag-unlad ng utak sa mga unang araw, mga buwan at mga taon ng buhay ng iyong anak ay maaaring makakatulong sa kanya na tamasahin ang isang habang-buhay ng pangkalahatang kalusugan. Paano Mo Maaaring Mabuo ang Utak ng Iyong Anak? Sa pamamagitan ng pakikipag-usap sa iyong sanggol, makakatulong kang mabuo ang kanyang utak. Tinawag ng mga dalubhasa ang mga sandaling ito na bumubuo ng utak sa pagitan ng isang bata at tagapagbigay ng pangangalaga na "pagsilbi at pagbalik (serve and return)" na pakikipag-ugnayan. Ano ang mga "pagsilbi at pagbalik (serve and return)" na pakikipag-ugnayan? Pagbibigay ng atensiyon at masiglang pagtugon, suporta at sigasig sa sinasabi ng iyong anak. Mag-isip ng isang laro sa tennis sa pagitan ng isang tagapagbigay ng pangangalaga at isang bata. Ngunit sa halip ng pagpalo ng isang bola pabalik-balik sa isang net, sila ay nagpapadala at nakakakuha ng iba't ibang mga uri ng komunikasyon, tulad ng paghipo, mga tunog, mga salita, mga ngiti at kontak sa mata. Ang bawa't positibong pakikipag-ugnayan ay isa pang ladrilyo sa isang malusog na pundasyon para sa lahat ng kalaunang pag-unlad ng iyong sanggol. Sama-sama, inihahanda siya ng mga ito para sa tagumpay sa lahat mula sa pag-aaral na magbasa hanggang sa pagharap sa stress hanggang sa pagbuo ng mga malusog na relasyon. SUBUKAN ITO Itabi ang iyong cell phone kapag nasa paligid ka ng iyong sanggol upang makapagtuon ka sa kanya. ALAM MO BA Hindi mo mapapalaki sa layaw ang iyong sanggol sa pamamagitan ng pagbibigay sa kanya ng labis na atensiyon. Ang iyong sanggol ay hindi nagiging masama kapag siya ay umiiyak o nagagalit. Sinasabi lang niya sa iyo na may kailangan siya. Para sa mga ideya kung paano pakikitunguhan ang matinding pag-iyak, tingnan ang Pag-iyak. PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Ang maagang mga karanasan ay gumaganap ng isang malaking papel sa paghubog sa utak ng iyong sanggol. At ang malakas na pag- unlad ng utak ay sumusuporta sa paglaki ng iyong sanggol sa lahat ng iba pang mga lugar. Ang mga pagsilbi at pagbalik na pakikipag-ugnayan ay tumutulong na bumuo ng isang solidong pundasyon para sa utak ng iyong anak - at suportahan ang lahat ng pag-unlad sa hinaharap. Ang mga pagsilbi at pagbalik na pakikipag-ugnayan ay bumubuo din ng pagkakalapit (tingnan ang Pagbubuo ng Pagkakalapit) sa pagitan mo at ng iyong sanggol. ALAM MO BA Ang Samahan ng Pediatric ng Canada (Canadian Pediatric Society) ay nagrerekumenda na walang oras sa telebisyon para sa mga batang wala pang 2 taong gulang. Tingnan ang Mga Unang Hakbang ng Batang Paslit para sa karagdagang impormasyon tungkol sa oras sa telebisyon. Sa kanilang sarili, ang mga sandaling ito ay maaaring maramdaman na maikli at hindi mahalaga. Ngunit maraming mga pagsilbi at pagbalik na pakikipag- ugnayan sa buong unang taon ay makakatulong sa pagbuo ng mga bagong koneksyon sa utak ng iyong anak at hikayatin siyang matuto. 85
PAANO Gamitin ang pagsilbi at pagbalik na mga pakikipag-ugnayan Magbigay ng maraming atensiyon sa iyong sanggol at panoorin ang kanyang mga pahiwatig. Pansinin kung ano ang nakaka-interes sa kanya, maging ito man ay isang maliwanag na kulay, isang malambot na aso o isang umiikot na gulong. • Regular siyang kausapin. Pag-usapan ang tungkol sa ginagawa mo, kung ano ang nakikita niya at kung ano ang nakakatawag ng kanyang pansin. Yakapin at aliwin siya kapag siya ay umiiyak o nababalisa. Ngumiti pabalik kapag siya ay ngumiti. • Magkurukutok pabalik kapag siya ay kumurutok. • Gumawa ng maraming mga kontak sa mata. • Kumanta ng mga kanta. • Maglaro ng mga simpleng laro tulad ng peek-a-boo. Basahan ang iyong sanggol, at tumugon sa kung ano ang nakaka-interes sa kanya sa pahina. • Sabihin ang pangalan ng isang bagay kapag tinitingnan ito ng iyong sanggol. Hawakan siya, hipuin siya at yakapin siya nang balat-sa-balat. Tingnan ang Tagapagbuo ng Utak na mga kahon sa buong aklat na ito para sa higit pang mga ideya sa kung paano susuportahan ang pag-unlad ng utak ng iyong sanggol sa pamamagitan ng mga pang-araw-araw na aktibidad. 86
Pisikal na Pag-unlad Ang lahat ng mga bata ay natatangi at umuunlad sa kanilang sariling bilis. Ngunit may ilang mga tipikal na kaganapan na nagmamarka ng pag-unlad sa karamihan ng mga sanggol. Sa kanyang unang ilang buwan, ang iyong sanggol ay matutulog ng mga 15 oras bawa't araw. Ang kanyang paningin at pandinig ay tatalas, at ang utak niya ay magpapatuloy na umunlad. Unang buwan Ika-2 buwan Ika-3 buwan bumababa ang timbang pagkatapos ng kapanganakan, pagkatapos ay nagsisimulang bumigat ng 120 hanggang 240 gramo (¼ hanggang ½ lb) bawa't linggo kailangang suportahan ang ulo • nakikilala ang iyong boses at nagugulat sa ingay
itinataas ang ulo nang kalahati habang nakahiga sa tiyan ibinubuka ang mga kamay • magkasabay na iginagalaw ang mga mata at pinapanood ang mga gumagalaw na bagay • umaabot sa mga bagay at hinahawakan ang mga ito sa isang maikling panahon nag-iinat ng mga braso at mga binti • gumulong mula sa likod hanggang sa gilid • tinataas ang ulo upang manood at makinig • humahawak ng mga bagay ng mas mahabang panahon humahampas gamit ang mga braso • panandaliang inilalagay ang bigat sa mga binti • maaaring magkaroon ng unang ngipin Ika-4 na buwan Ika-5 buwan Ika-6 na buwan tumatayo nang may tulong • gumulong mula sa harapan hanggang sa gilid nakakaupo nang nakakusmano • halos naitataas nang lubos ang ulo ALAM MO BA Ang iyong bagong sanggol ay maaaring makapagsabi ng liwanag mula sa gumulong mula sa harapan hanggang sa likuran hinahawakan ang mga daliri ng paa at mga paa hinahawakan ang mga daliri ng paa at mga paa kumikislot na pasulong sa sahig • nakakaabot na may mabuting layon • naipapasa ang mga bagay mula sa bawa't kamay naitatayo nang matatag ang ulo • nakakaupo ng tuwid ang likod kapag hinahawakan at pinag-aaralan ang mga maliliit na bagay gumulong sa parehong direksyon • ang timbang ay dalawang beses kaysa sa pagsilang dilim, makita ang mga hugis at mga pattern at sandaling makapagtuon ng pansin sa mga bagay na 18 hanggang 45 cm (7 hanggang 18 pulgada) ang layo. PANGANIB Ang iyong sanggol ay maglalagay ng anumang bagay sa kanyang bibig, kaya bigyan lamang siya ng mga bagay na masyadong malaki upang hindi malunok. TAGAPAGBUO NG UTAK • Humawak ng mga maliliwanag na bagay na gumagawa ng ingay kapag hinampas niya. • Maglaro sa harapan ng isang salamin. Iparamdam sa kanya ang iba-ibang mga pagkayari. SUBUKAN ITO Gumawa ng maraming oras para sa balat-sa-balat na kontak, mga paglalakad kasama ang iyong sanggol sa sariwang hangin, pinangasiwaang mga pagpaligo at oras ng pagdapa sa tiyan (tingnan ang Malusog na mga Gawi). 87
Panlipunan at Pang-emosyonal na Pag-unlad Sa sandaling ipinanganak ang iyong sanggol, maaari mo siyang simulang turuan na magtiwala, magmahal at kumonekta sa iba sa pamamagitan ng pagbubuo ng isang malapit na ugnayan sa kanya (tingnan ang Pagbubuo ng Pagkakalapit at Pag-unlad ng Utak). Unang buwan Ika-2 buwan Ika-3 buwan nakikipagkontak sa mata at ngumingiti • nagsisimulang magtiwala sa tagapagbigay ng pangangalaga umiiyak kung kulang o sobrang napasigla • maaaring magsimulang patuloy na umiiyak (tingnan ang Pag-iyak) pinag-aaralan ang mga mukha ipinapakita ang personalidad • • ngumingiti pabalik sa iyo • umiiyak upang matugunan ang mga pangangailangan ang pag-iyak ay maaaring pinaka-paulit-ulit maaaring tumawa nang malakas • nalalaman ang pagkakaiba sa pagitan ng magulang at estranghero humihinto sa pag-iyak kapag pumasok ka sa silid • ang patuloy na pag-iyak ay karaniwang humihinto Ika-4 na buwan Ika-5 buwan Ika-6 na buwan tumatawa nang sobra kapag nakikiliti • binabati ang tagapagbigay ng pangangalaga • ginagalaw ang mga braso upang sumenyas na "kargahin mo ako" nasisiyahan sa pakikipag-ugnay sa lipunan • lumilingon tungo sa nagsasalita itinutulak palayo ang mga bagay na hindi niya gusto PANGANIB Ang pagkakalog sa isang sanggol, kahit para sa ilang mga segundo, ay maaaring kumokopya ng mga ekspresyon ng mukha • gumagawa ng mga ingay at mga paggalaw upang ipakita ang mga mood maaaring nahihiya o natatakot sa mga estranghero • tumutugon sa kanyang pangalan • nagugustuhan ang kanyang repleksyon magdulot ng pinsala sa utak, pagkabulag o kahit kamatayan. Siguraduhin na ang lahat ng nag- aalaga sa iyong sanggol ay nag-aaral na makayanan nang mahinahon ang kanyang pag-iyak. TAGAPAGBUO NG UTAK • Yakapin at aliwin ang iyong sanggol kapag umiiyak siya o nababalisa. Ngumiti pabalik kapag ngumingiti siya at nakikipag-ugnay sa mata. Hawakan siya, hipuin siya at yakapin siya nang balat-sa-balat. Magbasa sa kanya. ALAM MO BA Hindi posible na palakihin sa layaw ang isang bagong sanggol. Ipinapakita ng pananaliksik na ang mga minamahal na sanggol ay mas gumagawa ng mas mahusay sa lahat ng paraan. Suportahan ang iyong anak sa pamamagitan ng pagbibigay sa kanya ng maraming mga yakap at mga ngiti at sa pag-aaliw sa kanya kapag siya ay umiiyak. KUWENTO NG PAMILYA Sinabi ng aking biyenan na pinapalaki ko sa layaw ang aming sanggol sa pamamagitan ng sobrang pagkarga sa kanya at pagbubuhat sa kanya kapag nanliligalig siya. Ngunit alam ko na ito ay hindi totoo. Ang pagbibigay ng atensiyon sa kanya ay nakatulong sa kanya na maging isang nagtitiwala at kalmadong batang babae. 88
Pagpapaunlad ng Wika Ang iyong sanggol ay unang "nakikipag-usap" sa iyo sa pamamagitan ng pag-iyak. Pagkatapos ay natututo siyang gumawa ng mga tunog at ngumiti. Sa paglaon ay magsisimula siyang gumamit ng mga salita. Unang buwan Ika-2 buwan Ika-3 buwan sumasagot kapag ikaw ay nagsasalita • "nagsasalita" sa pamamagitan ng pangiti, pagtitig at pag-iyak nadidiskubre ang kanyang boses - lumalaguklok, gumagawa ng mahabang mga tunog ng patinig ("ah") gumagawa ng mahabang mga tunog ng patinig ("ah") ay may iba't ibang mga iyak para sa iba`t ibang mga pangangailangan Ika-4 na buwan Ika-5 buwan Ika-6 na buwan nagsasalita nang mabilis ("ba-ba") • humihiyaw • sinusubukang kopyahin ang mga tunog na iyong ginagawa
lumilingon sa taong nagsasalita gumagawa ng mas mahaba at iba-ibang mga tunog • sumusubok ng iba`t ibang mga lakas at taas ng tinig • gumagawa ng mga pumuputok na tunog gamit ang kanyang mga labi at dila • "kinakausap" ang mga laruan HUMINGI NG PANGANGALAGA Ikaw ba ay nag-aalala tungkol sa pag-unlad ng iyong sanggol? Tandaan - bawa't bata ay natatangi. Ngunit makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung ang iyong sanggol ay: may isang napakatigas o malambot na katawan • hindi nanonood ng mga mukha sa 2 hanggang 3 buwan ay hindi pangkaraniwan na tahimik at hindi gumagalaw, o hindi mapakali PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Kausapin ang iyong sanggol sa lahat ng oras at tumugon tuwing nakikipag-usap siya sa iyo. TAGAPAGBUO NG UTAK • Magbasa, magkuwento at kumanta sa iyong sanggol. hindi tumutugon sa malakas na ingay • hinahawakan ang kanyang mga kamay sa mahigpit na kamao hindi sinusundan ang mga aktibidad ng kanyang mga mata ALAM MO BA Maaari kang makipag-usap sa iyong sanggol sa anumang wika na sa Kapag pinapaliguan o nilalampinan mo siya, makipag-usap sa kanya tungkol sa iyong ginagawa. Subukang hayaan na makita niya ang iyong hindi ka nakikilala • hindi gumagawa ng mga ingay • maraming problema sa pagpapakain pakiramdam mo ay pinaka komportable ka. Sa katunayan, ang iyong sanggol ay maaaring matuto nang mahigit sa isang wika nang hindi nalilito. mukha kapag nagsasalita ka. Ulitin at tumugon sa kanyang mga pagkukurukutok at mabilis na pagsasalita. 89
PAGPAPAKAIN SA IYONG SANGGOL Pagpapasuso sa Iyong Sanggol Bakit nagpapasuso? Ang pagpapasuso ay nag-aalok sa iyong sanggol ng maraming mahahalagang benepisyo. Gatas ng tao: nagbibigay ng pinakamahusay na nutrisyon • ay ang lahat ng pagkain na kailangan ng iyong sanggol sa unang 6 na buwan, at patuloy na mahalaga sa loob ng 2 taon o higit pa Ang pagpapasuso ay mabuti para sa iyo. Ang pagpapasuso ay tumutulong sa iyo na bumuo ng isang malakas na pang-emosyonal na pagkakalapit sa iyong sanggol at mas mabilis na gumaling pagkatapos ng panganganak. Maaari itong maging nagpapakalma para sa iyo at sa iyong sanggol. Ginagamit nito ang mga kaloriya, tinutulungan kang maabot at manatili sa isang malusog na timbang. At sa pamamagitan ng pagpapasuso, maaari mong babaan ang iyong panganib sa mga karamdaman tulad ng mga kanser sa suso at obaryo. Paghahanda upang Magpasuso Ang mga unang araw ay isang oras ng pag-aaral - kapwa para sa iyo at sa iyong sanggol. Habang ikaw ay buntis, pag-aralan lahat ng makakaya mo tungkol sa kung bakit mahalaga ang pagpapasuso at kung paano pinakamahusay na makakapagsimula. Maaari mong isaalang-alang ang: pakikipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan, komadrona o nars ng pampublikong kalusugan nagbabago habang lumalaki ang iyong sanggol upang palagi itong magbigay ng tamang nutrisyon Ang pagpapasuso ay maginhawa. pagsasanay ng mga posisyon at pag-aaral kung paano makakuha ng isang mahusay na pagkapit ay madaling tunawin • tumutulong sa sistema ng panlaban sa sakit at pagtunaw ng iyong sanggol na tumanda at gumana nang maayos tumutulong sa iyong sanggol na pangkaisipan at pang-emosyonal na umunlad sinusuportahan ang malusog na paglaki ng iyong sanggol At ang mga sanggol na pinapasuso ay maaaring may mas mababang antas ng: Biglang Pagkamatay ng Sanggol na Sindrom [Sudden Infant Death Syndrome (SIDS)] (tingnan ang Pagtulog) mga ubo, mga sipon at pulmonya • mga impeksiyon sa tainga at iba pa • pagsusuka, pagtatae, pagkatibi at iba pang mga isyu sa pagtunanw seryosong mga sakit tulad ng diyabetis at pambatang lukemya Kapag natutunan mo ito, kadalasang madali ang pagpapasuso. Ang iyong sariling gatas ay laging handa, sa tamang temperatura, at libre. Ang pagpapasuso ay isang kasanayan na maaari mong matutunan. At ang tulong ay makukuha. Ang pagpapasuso ay posible. Makipag-usap sa iyong tagapgbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung mayroon kang mga katanungan o mga alalahanin. At tingnan ang Mga Mapagkukunan na seksyon para sa isang listahan ng mga suporta na igagalang ang iyong mga desisyon sa pagpapakain at tutulungan kang maabot ang iyong mga layunin sa pagpapakain. ALAM MO BA Ang mga salitang pagpapasuso at pinapapasuso ay ginagamit sa buong seksyong ito upang ilarawan ang isang sanggol na pinapakain ng gatas ng tao na ginawa ng isang magulang sa dibdib ng magulang. Maaaring mas gusto mo ang ibang mga salita, tulad ng pasusuhin o pagpapakain sa dibdib. Gamitin ang alinmang mga termino na pinakakomportable sa iyo, at hilingin sa iyong mga kaibigan, pamilya at tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan na gamitin din sila. panonood ng mga video • pakikipag-usap sa pamilya at mga kaibigan na nagpasuso pakikibahagi sa mga kapehan o mga grupo ng pagpapasuso, tulad ng La Leche League (lllc.ca) • paghahanap ng isang tagapagturo sa paggagatas sa pamamagitan ng Asosasyon ng mga Kasangguni sa Paggagatas ng British Columbia [British Columbia Lactation Consultants Association (bclca.ca)] • pag-aaral tungkol sa lahat ng mga suporta na magagamit sa mga magulang na nagpapasuso (tingnan ang seksyong Mga Mapagkukunan) Pagkatapos ng pagkapanganak ng iyong sanggol, panatilihin siya na balat-sa-balat hanggang sa matapos niya ang kanyang unang pagpapakain at pagkatapos ay hanggang sa nais mo. Itong hindi nagagambalang pakikipag-ugnay nang balat-sa- balat - na ideyal sa loob ng unang oras pagkatapos ng kapanganakan - ay isang mahalagang unang hakbang sa pagpapasuso. Malamang na hahanapin ng iyong sanggol ang iyong suso upang kumain. Kung hindi niya ito ginawa, subukang magpiga sa pamamgitan ng kamay ng ilang mga patak ng kolostrum at subukang muli (tingnan ang Pagpipiga ng Iyong Gatas). Ang maliit na halaga ng mayamang gatas na ginawa ng iyong mga suso sa unang ilang 90
araw pagkatapos ng kapanganakan ay ang kailangan niya. Kung, para sa ilang mga kadahilanan, ang iyong sanggol ay hindi maaaring makasama mo pagkapanganak, maaari kang magpiga gamit ang kamay upang matulungan ang iyong katawan na magsimulang gumawa ng gatas na kakailanganin mo upang pakainin siya (tingnan ang Mga Espesyal na Isyu sa Kapanganakan). Ano ang balat-sa-balat na kontak? Paghawak sa iyong sanggol sa iyong hubad na dibdib. Ang lahat ng mga sanggol ay nakikinabang sa balat-sa- balat na kontak. Bakit ito mahalaga? Ano ang kolostrum? Ang iyong unang gatas, mayaman sa mga antibody at nutrisyon. Pinapahiran ng kolostrum ang daanan ng pantunaw ng iyong sanggol, na tumutulong na protektahan siya mula sa impeksyon at tinutulungan siyang mailabas ang kanyang unang dumi ("meconium"). Paghahanap ng Suporta Ang pagpapasuso ay mas madali sa tamang suporta. Maaaring kasama dito ang iyong kapareha, pamilya at mga kaibigan. Pangangalaga sa Iyong Sarili Kapag ikaw ay nagpapasuso, subukang magtuon sa: pagkuha ng sapat na pahinga. Umidlip habang natutulog ang iyong sanggol at subukang huwag kumuha ng masyadong maraming responsibilidad maliban sa pag-aalaga ng iyong sanggol. pag-inom ng mga likido tuwing nauuhaw ka • pagkain nang mahusay (tingnan ang Malusog na Pagkain Habang Nagpapasuso) patuloy na pag-inom ng pang-araw-araw na maraming bitamina at mineral na prenatal na suplemento pagkuha ng suporta mula sa iyong kapareha, pamilya at mga kaibigan Ang balat-sa-balat na kontak ay maaaring: • makatulong sa iyong sanggol na makaramdam na ligtas at matiwasay magpakalma sa kanya at bawasan ang pag-iyak • panatilihing mainit siya • panatilihing matatag ang tibok ng kanyang puso, paghinga at asukal sa dugo pagkapanganak matutulungan kang malaman kung nagugutom siya makakatulong sa kanyang panlipunan at utak na pag-unlad nakakabawas ng depresyon pagkapanganak Kailan dapat mangyari ang balat-sa-balat? pagkatapos ng kapanganakan • araw-araw sa mga unang buwan • tuwing nangangailangan ang iyong sanggol ng ginhawa, tulad ng kung siya ay nababalisa o nakakakuha ng bakuna Sino ang maaaring makipagkontak ng balat- sa-balat sa iyong sanggol? • • ikaw iyong kapareha ibang pinagkakatiwalaang tagapagbigay ng pangangalaga Tandaan - makipagkontak lamang ng balat-sa- balat kapag ikaw ay gising, at laging sundin ang mas ligtas na mga kasanayan sa pagtulog (tingnan ang Pagtulog). Maaari ka ding makakuha ng pampropesyonal at pangkomunidad na suporta sa pamamagitan ng:
iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan iyong komadrona isang nars ng pampublikong kalusugan iyong doula • • • Asosasyon ng mga Kasangguni sa Paggagatas ng British Columbia [Lactation Consultants Association (bclca.ca)] HealthLink BC (tumawag sa 8-1-1) • mga klinika ng pagpapasuso sa ospital • mga pangkat ng suporta ng magulang sa magulang, tulad ng mga kapehan sa pagpapasuso na inayos ng La Leche League (lllc.ca) Bitamina D Inirekomenda ng Health Canada na ang lahat ng mga pinapasuso, malusog, buong-panahong sanggol ay bigyan ng likidong suplemento ng bitamina D na 400 IU bawa't araw, simula sa pagsilang. Basahin ang etiketa para sa mga direksyon. pag-uusap ng tungkol sa anumang mga alalahanin sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ALAM MO BA Kung magkaroon ka ng sipon o trangkaso, huwag tumigil sa pagpapasuso. Ang pagpapasuso ay maaaring makatulong na protektahan ang iyong sanggol mula sa pagkakaroon ng sakit. MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Unawain ang kahalagahan ng pagpapasuso. • Tanungin ang iyong kapareha kung ano ang kailangan nila at kung paano ka makakatulong. • Makinig sa mga alalahanin ng iyong kapareha at suportahan sila habang gumagawa sila ng mga desisyon tungkol sa pagpapasuso. Dalhin ang sanggol para sa isang paglalakad at hayaang matulog ang iyong kapareha. Kumuha ng mas maraming trabaho sa bahay. • Mag-alaga ng iyong mas matatandang mga anak. 91
Paano Magpasuso Aling suso? Magsimula sa dibdib na hindi mo ginamit sa huling pagpapakain, o sa hindi mo pinagsimulan. Gaano kadalas? Sa kanyang pangalawang araw, ang iyong sanggol ay magiging mas gising at malamang ay kakain ng marami - hindi bababa sa 8 beses bawa't 24 na oras. Maaaring may mas mababa sa isang oras mula sa simula ng isang pagpapakain hanggang sa pagsisimula ng susunod. Sa paglipas ng panahon, ang bilang ng mga pagpapakain ay mababawasan, at magkakaroon ng mas mahahabang puwang sa pagitan ng mga pagpapakain. Ano ang mga pahiwatig ng gutom? Mga palatandaan na ang iyong sanggol ay nagugutom. Kapag nais niyang mapakain, ang iyong sanggol ay maaaring: dalhin ang kanyang mga kamay sa kanyang bibig • "root" (igalaw ang kanyang ulo na para bang hinahanap niya ang iyong utong) binubuksan ang kanyang bibig, dinidilaan ang kanyang mga labi o sumusupsop sa iyong dibdib kung nagpapakita siya ng mga pahiwatig na nagugutom, kahit na katatapos pa lamang niya ng pagpapakain. Ang iyong sanggol ay marahil aktibong mapapakain ng ilang mga minuto bago bumitiw sa iyong suso. Gayunpaman, huwag magmadali - maaaring nagpapahinga lang siya. Subukang padighayin o baguhin ang kanyang posisyon upang makita kung gigising siya upang kunin ang kabilang suso. Kung nagugutom pa siya, iinom pa siya nang marami. Ang Iyong Supply ng Gatas Ikay ay malamang na makakagawa ng lahat ng gatas na kailangan ng iyong sanggol. Sa katunayan, sa mga unang linggo, maaari kang magkaroon ng mas maraming gatas kaysa sa gusto niya. Kung ang iyong sanggol ay hindi sumususo nang maayos, magpiga ng iyong gatas (tingnan ang Pagpipiga ng Iyong Gatas) upang makatulong na mapanatili ang iyong supply ng gatas. Maaari kang makatulong na buuin ang iyong supply ng gatas sa pamamagitan ng: pagtugon sa mga pahiwatig sa pagpapakain ng iyong sanggol madalas na pagpapasuso, hindi bababa sa 8 beses sa loob ng 24 na oras Gayunpaman, sa sandaling ang iyong sanggol ay napapakain nang maayos at nadadagdagan ng timbang, hindi mo na kailangang i-switch sa mga suso sa bawa't pagpapakain. Nakakakuha ba ang aking sanggol ng sapat na gatas? Kapag ang malusog na mga sanggol ay pinakain bilang tugon sa kanilang mga pahiwatig ng gutom, kukunin nila ang kinakailangan nila. Hayaan ang iyong sanggol na maging gabay mo. Tandaan na ang tiyan ng iyong sanggol ay napakaliit - ang laki ng isang marmol sa pagsilang, at ang laki ng isang itlog pagkalipas ng 10 araw. Ang pinakamahusay na paraan upang malaman kung ang iyong sanggol ay nakakakuha ng sapat na gatas ay kung sumisipsip siya nang maayos at gumagawa ng mga paglunok na mga tunog. Maaari mo ring masabi sa kung gaano kalaking timbang ang nadagdag sa kanya at kung gaano karami ang kanyang iniihi at dinudumi (tingnan ang Pagdumi, Pag-ihi at Paglalampin). Kung nag-aalala ka tungkol sa kung ang iyong sanggol ay nakakakuha ng sapat na gatas, pag-usapan ang iyong mga alalahanin sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o pampublikong nars ng kalusugan o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1. mahigpit na tinitikom ang kanyang mga kamao sa kanyang dibdib at tiyan, binabaluktot ang kanyang mga braso at binti, o mabusisi kumilos Ang pag-iiyak ay isang huling palatandaan ng gutom. Ang pagpapakalma ng iyong sanggol bago mo siya subukang pakainin ay maaaring makatulong sa kanya na kumapit. Ano ang kumpol na pagpapakain? Ang pagpapasuso nang maraming beses na magkakalapit. Ang iyong sanggol ay maaaring kumpol na pakainin sa kanyang unang ilang araw at kapag dumaranas siya ng biglang paglaki. Gaano katagal? Panoorin ang iyong sanggol, hindi ang orasan, upang maghanap ng mga palatandaan na oras na upang magpasuso. Dalhin ang iyong sanggol pagpipiga ng gatas pagkatapos ng pagpapasuso, pagkatapos ay ligtas na itago ang iyong labis na gatas upang ibigay sa iyong sanggol sa kalaunan (tingnan ang Pagpipiga ng Iyong Gatas). pag-aalok ng parehong suso sa bawa't pagpapakain, paglilipat ng suso kapag inaantok ang iyong sanggol pagpapasuso nang balat-sa-balat (skin-to-skin) • pagtitiyak na ang iyong sanggol ay may malalim na pagkapit alamin kung ang iyong sanggol ay aktibong kumakain at nilulunok ang gatas paglalaan ng oras para sa pangangalaga sa sarili • hindi nagsusuplemento ng pormula (tingnan ang Pagsusuplemento) Ang pagpapasuso sa magkabilang panig ay makakatulong sa iyong mabuo ang iyong supply ng gatas kapag nagsimula kang magpasuso. ALAM MO BA Sa mga unang araw, normal para sa mga sanggol na mawalan ng timbang - karaniwang 7 hanggang 10% ng kanilang timbang sa kapanganakan, o medyo higit pa kung mayroon kang caesarean o mga IV fluid sa panahon ng pagle-labour. Malamang na makukukuhang pabalik ng iyong sanggol ang timbang sa loob ng 2 linggo, pagkatapos ay magsisimulang madadagdagan ng 120-240 gramo (¼-½ lb) bawat linggo hanggang, sa mga 4 hanggang 6 na buwan, siya ay mas bibigat nang dalawang beses kaysa sa nang siya ay ipinanganak. Kung ang iyong sanggol ay nawalan ng mahigit sa 10% ng kanyang timbang sa mga unang araw, makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1. 92
Mga Posisyon sa Pagpapasuso Ang isang mabuting posisyon ay makakatulong sa iyong sanggol na makakuha ng malalim na pagkapit. Gumamit ng anumang posisyon na pinakamahusay na gumagana para sa iyo at sa iyong sanggol. Maging kumportable sa pamamagitan ng: paghawak sa iyong sanggol nang balat-sa-balat • paggamit ng mga unan upang suportahan ang iyong mga braso, likod at mga paa paggamit ng isang pahingahan ng paa kung nakaupo ka, at paglalagay ng isang unan sa iyong kandungan hindi hinahayaan ang iyong mga daliri na makagambala sa pagkapit (kung sinusuportahan mo ang iyong dibdib gamit ang iyong libreng kamay) Duyan pagkakaroon ng isang baso ng tubig na maabot • paghingi ng tulong sa iyong kapareha • pagpapanatili ng mas ligtas na mga prinsipyo sa pagtulog (tingnan ang Pagtulog). Kung sa palagay mo maaari kang makatulog, siguraduhin na ang kapaligiran ay ligtas hangga't maaari para sa iyong sanggol. Binagong duyan Paghawak ng football Nakahiga sa gilid Nakahiga 93
Pagpapakapit Ano ang pagkapit (latch)? Ang koneksyon na ginagawa ng bibig ng iyong sanggol sa iyong suso habang nagpapakain. Ang mabisang pagkapit ay nagpapahintulot sa iyong sanggol na sumupsop nang mahusay at ay maginhawa para sa iyo. Ang isa sa mga pinakamahusay na paraan upang matiyak na ang iyong sanggol ay nakakakuha ng sapat na gatas ay ang pagkakaroon ng isang mabisang pagkapit sa pagitan ng kanyang bibig at iyong suso. Hakbang 1 Hakbang 2 PAANO Kumuha ng isang mabisang pagkapit Ang isang mabisang pagkapit ay: ✔ maginhawa para sa iyo Ang isang hindi mabisang pagkapit: ✘ may mga dimple sa pisngi ng sanggol Alisin ang anumang kumot at ilapit ng balat-sa-balat ang iyong sanggol. ✔ tumatama ang baba sa dibdib; medyo malayo ang ilong ✘ ang utong ay patag o naiba ang hugis kapag binitawan ng sanggol Hawakan ang iyong sanggol na malapit sa iyong katawan. Ibaling ang kanyang buong katawan upang nakaharap sa iyo upang kayo ay tiyan sa tiyan. Ang kanyang balakang ay dapat nakalaban sa iyong mga tadyang. ✔ ang ibabang labi ay bumababa (kahit na maaaring hindi mo ito makita) ✔ ang mga pisngi ay puno at bilugan ✔ tuloy-tuloy na pagsupsop na may maikling ✘ ang utong ay nagbibitak, nagpapaltos, dumudugo, masakit ✘ maaaring makarinig ng isang pag-click o malakas na pagtampal na tunog Kung ginagamit mo ang iyong kamay upang suportahan ang iyong suso, panatilihing ang iyong mga daliri na malayo mula sa iyong areola (ang may kulay na lugar sa paligid ng iyong utong). Hawakan ang baba ng iyong sanggol sa iyong dibdib at ituro ang kanyang ilong sa iyong utong, pagkatapos maghintay hanggang buksan niya ang kanyang bibig, tulad ng isang paghikab • Yakapin ang kanyang balikat palapit at igulong ang iyong areola sa kanyang dila, upang dalhin ang iyong utong sa kanyang bibig. Siguraduhing naisusubo niya sa bibig nang malaki ang suso, at ang kanyang ibabang panga ay nasasakop nang higit ang iyong areola kaysa sa ang itaas na panga. paghinto sa pagitan ✔ ang sanggol ay hindi madaling dumulas sa suso ✔ ang utong ay ang karaniwang kulay nito at bilugan o medyo pinahaba pagbitiw ng sanggol ✔ Ang sanggol ay gumagawa ng "ca" na paglunok na tunog kapag ang iyong gatas ay pumasok ✔ ang sanggol ay aktibong napapakain ng maraming minuto ✔ napapanatag ang sanggol pagkatapos ng pagpapakain ✔ mas malambot ang pakiramdam ng suso pagkatapos ng pagpapakain, lalo na sa mga unang linggo ✘ ang sanggol ay nagkakaproblemang manatiling nakakapit sa suso SUBUKAN ITO Kung kailangan mong ihinto ang pagpapakain o kung nakakaramdam ka ng sakit kapag ang iyong sanggol ay nakakapit, alisin siya sa pamamagitan ng paglalagay ng iyong malinis na daliri sa sulok ng kanyang bibig. Dahan-dahang hilahin pababa sa kanyang baba upang maputol ang pagsipsip. Pakalmahin ang iyong sanggol kung umiiyak siya, pagkatapos ay magsimulang muli. At tandaan - habang hindi bihira na makaramdam ng sakit kapag nag-aaral kang magpasuso, dapat itong mawala sa panahon ng isang pagpapakain at, maya-maya, ay ganap na mawawala. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o pampublikong nars ng kalusugan o tawagan ang HealthLink BC sa 8-1-1 kung nagpapatuloy ang sakit. 94
Paglalabas ng Gatas (Letting Down) Ano ang let-down (paglalabas ng gatas)? PAANO Padighayin ang iyong sanggol Ang pagpapalabas ng gatas sa iyong mga maliliit na tubo ng gatas. Maaaring hindi mo ito maramdaman, o maaari mong mapansin ang isang pangingilig o ilang kakulangan sa ginhawa. Ang paglalabas ng gatas ay nangyayari kapag sumususo ang iyong sanggol. Maaari rin itong mangyari kapag naririnig mo ang pag-iyak ng isang sanggol o kahit walang dahilan. 1. Maghintay hanggang sa matapos siya ng pagsuso mula sa isang dibdib. 2. Humanap ng isang komportableng posisyon: • hawakan siya pataas na ang kanyang ulo ay nakasilip sa ibabaw ng iyong balikat habang sinusuportahan ihiga siya sa iyong kandungan o kanyang tiyan, o
ang kanyang ulo at likod gamit ang iyong kamay, o iupo siya ng patagilid sa iyong kandungan at ilagay ang iyong hinlalaki at hintuturo sa ilalim ng kanyang baba upang suportahan ang kanyang ulo. Gamitin ang natitirang kamay mo upang suportahan ang kanyang dibdib. Suportahan ang kanyang likod ng iyong kabilang kamay. Kung ang paglalabas ng gatas ay nangyari kapag hindi ka nagpapakain ng iyong sanggol, subukang magsuot ng mga pad ng suso o pindutin mo ng iyong kamay ang mga utong upang pigilan ang gatas. 3. Dahan-dahang haplusin o tapikin ang kanyang likod. (Ang pagtapik sa kanya nang napakalakas ay maaaring makapagpalungad sa kanya ng lahat ng gatas na kaiinom pa lamang niya.) Kung walang nangyari pagkalipas ng isang minuto o dalawa at ang iyong sanggol ay tila kontento, marahil ay hindi niya kailangang dumighay. Kung ang iyong paglalabas ng gatas ay mabagal, subukang mag-relaks bago magpasuso o magpiga ng iyong gatas sa pamamagitan ng: pagyakap sa iyong sanggol nang balat-sa-balat • pag-upo o paghiga sa isang pribado, tahimik na lugar marahang pagmamasahe o paglalagay ng isang mainit na bimpo sa iyong dibdib pag-iisip tungkol sa iyong sanggol o pagtingin sa kanyang larawan Pagpapadighay Bakit padidighayin ang iyong sanggol? Kung ang iyong sanggol ay nakatulog pagkatapos ng isang pagsuso, maaari siyang gisingin upang tapusin ang pagpapakain. Maaari din itong makatulong na magpalabas ng mga bula ng hangin at maiwasan ang paglungad. Kailangan mo bang padighayin ang iyong sanggol? Bagaman maaaring makatulong ang pagpapadighay para sa ilang mga sanggol, hindi ito laging kinakailangan. Kadalasan, ang pagdighay ay nangyayari lamang sa sarili nito kapag nagbago ng mga posisyon ang iyong sanggol. At kung mukhang kontento ang iyong sanggol, maaaring hindi na ito kailangan. 95
Pagpipiga ng Iyong Gatas Ano ang pinigang gatas? Ang gatas ng tao na piniga na o binomba mula sa suso upang maibigay ito sa iyong sanggol sa pamamagitan ng kutsara, tasa o bote. Maaaring gusto mong magpiga ng iyong gatas kung: Paano Magpiga ng Iyong Gatas Maaari kang magpiga ng iyong gatas: 1. sa pamamagitan ng kamay 2. gamit ang pambomba ng kamay 3. gamit ang de-koryenteng pambomba Paggamit ng iyong mga kamay Hindi mo kailangan ng anumang mga espesyal na kagamitan upang magpiga ng iyong gatas. Ang pagpipiga ng gatas gamit ang kamay ay isang mahalagang kasanayan, ngunit kinakailangan ng pagsasanay. Sa panahon, malalaman mo kung ano ang pinakamahusay para sa iyo. ang iyong sanggol ay hindi maaaring mapakain sa iyong suso dahil siya ay may sakit o sa nasa espesyal na pangangalaga sa nursery, o para sa ibang kadahilanan kailangan mo ng ilang patak ng gatas upang ikuskos sa iyong mga utong upang mapanatili silang malusog kailangan mong palambutin ang iyong mga suso na puno upang ang iyong sanggol ay maaaring makakapit nang maayos sinusubukan mong gawing interesado ang iyong sanggol na kumapit sinusubukan mong dagdagan o mapanatili ang iyong supply ng gatas magiging malayo ka sa iyong sanggol nang mas mahaba sa ilang oras Mga nakatutulong na pahiwatig: Bago ka magsimula, hugasan ang iyong mga kamay at maging kumportable. Dahan-dahang imasahe ang iyong suso bago magpiga upang matulungan ang paglabas ng gatas. Maging mapasensiya. Ang pagpapalabas ng gatas ay mas mabilis para sa ilang mga tao kaysa sa iba. Maaari itong tumagal ng kaunting panahon bago lumitaw ang mga unang patak. At sa una, maaari ka lamang makakuha ng mga ilang patak o maaaring wala man. Ito ay madadagdagan sa pagsasanay at habang nabubuo ang iyong supply ng gatas. • Subukang maglagay ng isang mainit, basang tela sa iyong suso o pagpaligo sa isang mainit na shower upang matulungan ang iyong gatas na magsimulang dumaloy. PAANO Magpiga ng iyong gatas gamit ang iyong kamay 1. Hugasang mabuti ang iyong kamay. 2. Hawakan ang iyong sanggol nang balat-sa-balat. 3. Dahan-dahang imasahe ang iyong suso upang makatulong na simulan ang pagdaloy ng gatas. 4. Hawakan ang iyong suso gamit ang isang kamay. Ang iyong hinlalaki at mga daliri ay dapat na magkatapat at halos 2½ hanggang 4 cm (1 hanggang 1½ pulgada) pabalik mula sa utong. 5. Maglagay ng malinis na lalagyan na may malawak na bukana sa harap mo o hawakan ito sa ilalim ng iyong suso upang masalo ang gatas. ang iyong kapareha ang magpapakain sa sanggol • ikaw ay babalik sa trabaho ALAM MO BA Kung ang iyong sanggol ay ipinanganak nang maaga sa panahon, maaari mo siyang tulungan na makakuha ng pinakamahusay na pagsisimula sa pagpapasuso sa pamamagitan ng: • pag-aaral kung paano magpiga ng kolostrum nang maaga madalas na pagpipiga at pagbobomba ng iyong gatas paghawak sa iyong sanggol nang balat-sa-balat hangga't maaari Ang pagpipiga ng gatas, tulad ng pagpapasuso, ay nangangailangan ng pagsasanay at suporta. Maaari kang magsanay sa sandaling ipanganak ang iyong sanggol, o kahit bago pa. Kung kailangan mo ng tulong, makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o pampublikong nars ng kalusugan o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1. ALAM MO BA Ang pagpipiga gamit ang kamay ay ang pinakamahusay na paraan upang kolektahain ang kolostrum - ang iyong unang, mayaman sa sustansiyang gatas. 6. Pindutin muli patungo sa iyong dibdib. Huwag pisilin ang ibaba ng iyong utong, dahil pipigilan nito ang pagdaloy ng gatas. 7. I-relaks ang iyong mga daliri, pagkatapos ay ulitin ang parehong mosyon. 8. Ilipat ang iyong kamay sa paligid upang magpiga mula sa iyong buong dibdib. Pagpalitin ang iyong mga kamay at mga suso nang madalas hangga't gusto mo. pag-aalok ng iyong suso sa sandaling ang iyong sanggol ay matatag (tingnan ang Mga Espesyal na Isyu sa Panganganak) 96
Pagpapakain sa Iyong Sanggol • Pagpipiga ng Iyong GatasPinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol Paggamit ng isang pambomba Pag-iimbak ng Iyong Gatas Ilagay ang iyong pinigang gatas sa mga bahagi ng dami na ipapakain sa malinis, na food grade, na mga supot na walang BPA o mga lalagyan na may mga takip. Huwag gumamit ng mga liner ng bote ng sanggol, na maaaring masira. Mag-iwan ng ekstrang puwang para sa gatas na lumaki habang ito ay nagyeyelo, pagkatapos ay lagyan ito ng etiketa ng petsa at oras at itago ito sa pangunahing kompartimento (hindi ang pintuan) ng repridyereytor o sa freezer. Maaari kang magdagdag ng sariwang pinigang gatas sa mas lumang gatas na hindi pa nagyelo, ngunit tiyaking palamigin muna ang bagong gatas. Paggamit ng Pinigang Gatas Kapag binigyan mo ang iyong sanggol ng pinigang gatas, maaari mong gamitin ang: Maaari kang gumamit ng pambomba sa kamay o isang de-koryenteng pambomba. Ang isang de- koryenteng pambomba ay maaaring magpahintulot sa iyong magpiga ng parehong mga suso nang magkasabay, ay mas mabilis at mas mahusay, at maaaring ang pinakamahusay na pagpipilian kung madalas kang nagpipiga ng gatas. Alinman ang ginagamit mo, tiyaking sundin ang mga tagubilin ng gumawa tungkol sa kung paano ito gamitin at linisin. • isang baso isang tasa, tulad ng isang maliit na tasang panukat ng gamot isang kutsara isang bote na gawa sa kristal o walang BPA na matigas na plastik • Hugasang mabuti ang lahat ng mga bote, mga lalagyan at mga bahagi ng pambomba pagkatapos ng bawa't paggamit (tingnan ang Paglilinis at Pag-isterilisa ng mga Kagamitan sa Pagpapakain). Gamitin ang gatas na may pinakamaagang petsa sa etiketa. Kapag tapos na ang isang pagpapakain, itapon ang anumang natirang gatas. Nag-iisip na umupa, humiram o bumili ng gamit na pambomba ng gatas? Gaano katagal mo maaaring ligtas na maiimbak ang sariwang pinigang gatas ng tao? * Ang karamihan sa mga pambomba ay napakahirap na disimpektahin at hindi nilalayon na gamitin ng mahigit sa isang tao. Ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ay maaaring makatulong sa iyo na makahanap ng pinakamahusay na pagpipilian para sa iyo. Tinunaw na gatas sa repridyereytor, ngunit hindi ininit hanggang sa 4 na oras Sariwang pinigang gatas hanggang sa 6 na oras Nagyeyelong gatas Pinakamahusay na tunawin ang nagyeyelong gatas sa loob ng repridyereytor. Ngunit kung kailangan mo kaagad ng gatas, padaanin ang lalagyan o bag sa ilalim ng maligamgam na tubig ng gripo o ilagay ito sa isang malinis na mangkok o tabo ng maligamgam na tubig. Huwag hayaang matamaan ng tubig ang takip ng lalagyan o sa tuktok ng supot. Kapag natunaw, dahan-dahang paikutin ang gatas. Tunawin lamang ang kailangan mo para sa isang pagpapakain. Temperatura ng silid 20°C (68°F) Repridyereytor 0 hanggang 4°C (32 hanggang 39°F) Freezer (hiwalay na pintuang freezer sa repridyereytor) -18°C (-0.4°F) Malalim na freezer -20°C (-4°F) hanggang sa 5 araw hanggang 24 oras ALAM MO BA Kung bibigyan ang iyong sanggol ng isang bote, maaaring magsimula niyang tanggihan ang iyong suso. Kung mag-aalok ka ng iyong pinigang gatas, mas mahusay na maghintay hanggang sa ikaw at ang iyong sanggol ay namihasa na sa isang rutina ng pagpapasuso - karaniwang mga 4 hanggang 6 na linggo. hanggang 6 na buwan Huwag muling pagyelohin hanggang 12 buwan Gatas na nakaimbak sa repridyereytor Maaari mong bigyan ang iyong sanggol ng pinigang gatas mula sa repridyereytor. Ngunit kung nais mo itong initin, padaanin ang lalagyan o supot sa ilalim ng maligamgam na tubig ng gripo o ilagay ito sa isang mangkok ng maligamgam na tubig. Huwag hayaang matamaan ng tubig ang takip ng lalagyan, ang tuktok ng supot o ang utong ng bote. Ang mga rekomendasyong ito ay para lamang sa mga malulusog na mga buong terminong sanggol lamang. Kung ang iyong sanggol ay ipinanganak nang maaga sa panahon o may kondisyong pangkalusugan, ang mga ligtas na oras ng pag- iimbak ay mas maikli. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1. SUBUKAN ITO Kung tumutulo ang iyong gatas mula sa isang suso habang nagpapakain ALAM MO BA Sa pamamagitan ng isang palamigan at nagyeyelong mga gel pack, maaari mong ligtas na madala ang pinigang gatas ng tao hanggang sa 24 na oras. Gumamit ng mga gel pack - hindi regular na yelo, na hindi kasing lamig. Tiyakin na ang mga gel pack ay mayroong direktang kontak sa lalagyan ng gatas. At huwag bubuksan ang palamigan kung hindi mo kailangan. Kung nagdadala ka ng gatas sa o mula sa isang bangko ng gatas, sundin ang kanilang mga tagubilin. MAGKAROON NG KAMALAYAN Huwag gumamit ng kalan o microwave ng iyong sanggol mula sa kabila, ilagay ang isang maliit, malinis, libre sa BPA na lalagyan sa ilalim ng utong ng iyong pangalawang suso habang ang iyong sanggol ay sumususo. Ligtas na itago ang gatas upang magamit sa kalaunan. upang magpainit ng gatas ng tao. Maaari itong hindi pantay na magpainit at mapaso ang iyong sanggol. Kung gumagamit ka ng isang pangkomersiyal na pampainit ng gatas, sunding mabuti ang mga tagubilin ng gumagawa. 97
Mga Paghamon sa Pagpapasuso Na Maaari Mong Harapin Maaaring tumagal ng ilang panahon upang ikaw ay makapag-angkop sa pagpapasuso. Ngunit sa pamamagitan ng pasensya, pagsasanay at - marahil pinakamahalaga - ang suporta ng mga nasa paligid mo, makakahanap ka ng isang paraan upang matugunan ang iyong mga layunin sa pagpapakain. PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Kung ikaw ay nagkakaproblema o pagsisimula na pakainin ang iyong sanggol bago siya umiyak pagpapasuso muna sa hindi gaanong masasakit na utong pagpipiga ng iyong gatas (tingnan ang Pagpipiga ng Iyong Gatas) hanggang sa hindi na gaanong masakit Mabigat, masakit na mga suso ("pagkapuno") Pulang, masakit na lugar sa iyong suso ("baradong maliit na tubo") Kung ang isang maliit na tubo ng gatas (ang paagusan na dinadaluyan ng iyong gatas) ay nabarahan, maaari kang makakuha ng isang bukol o matigas na lugar sa iyong suso. Ang mga nabarahang maliit na tubo ay karaniwang lumilinaw sa isang araw o dalawa, ngunit maaari silang maimpeksiyon. Upang maiwasan ang nabarahang mga maliit na tubo, subukan na: nasisiraan ng loob, humingi kaagad ng tulong. KUWENTO NG PAMILYA Noong una, namamaga ang mga suso ko at masakit ang aking mga utong. Pakiramdam ko ay gusto ko nang sumuko. Ngunit sa suporta ng aking doktor at isa pang ina na nagpapasuso na dumaan sa parehong mga bagay, mas naging madali ito. Matapos ang mga ilang linggo, ang panandaliang sakit ay matagal nang nakalimutan, at alam kong ginagawa ko ang pinakamahusay para sa aking sanggol. Pagsakit Masakit na mga utong Ang isang malalim na pagkapit ay mahalaga sa iyong kaginhawahan. Karaniwan na magkaroon ng kaunting sakit para sa unang linggo. Ngunit kung ang iyong mga utong ay napinsala (may bitak, dumudugo, naglalangib o nagpapaltos), ang iyong sanggol ay maaaring hindi nakakapit ng maayos. Humingi ng tulong ng maaga. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan at subukan na: pabutihin ang pagkapit ng iyong sanggol (tingnan ang Pagkapit) Normal para sa iyong mga suso na lumaki o makaramdam ng mabigat, mainit at hindi komportable kapag nadadagdagan ang iyong supply ng gatas o kung nagmintis ka sa isang pagpapakain. Kung maging sanhi ito ng iyong utong upang maging patag, maaari nitong gawing mahirap para sa iyong sanggol na kumapit. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan at subukan na: magpasuso nang maaga at madalas - hindi bababa sa 8 beses bawa't 24 na oras, kasama ang gabi dahan-dahang imasahe ang iyong suso at magpiga ng gatas upang mapalambot ang iyong mga areola bago magpakain paglalagay ng "baligtad na presyur" sa pamamagitan ng paghiga at - paggamit ng tuwid na mga daliri ng magkabilang kamay na ang mga buko ng mga daliri ay dumadampi sa iyong utong - mahigpit ngunit dahan-dahang pindutin ang iyong areola patungo sa pader ng iyong dibdib para sa bilang na 50, bago nang pagkapit paglalagay ng mga pakete ng yelo sa iyong mga suso (ngunit hindi direkta sa iyong balat) pagpaligo sa dutsa o paglalagay ng maligamgam, basang mga bimpo sa iyong mga suso bago magpakain pagpapasuso sa punong suso muna magpasuso nang madalas - hindi bababa sa 8 beses bawa't 24 na oras, kasama ang gabi ipuwesto ang iyong sanggol gamit ang kanyang ilong o baba na nakaturo sa namamagang lugar
gumamit ng iba't ibang mga posisyon sa pagpapasuso (tingnan ang Mga Posisyon sa Pagpapasuso) upang patuluin lahat ng mga lugar sa iyong mga suso pagpaligo sa dutsa, pagmamasahe ng iyong suso
o paglalagay ng mainit, basang mga bimpo sa mga ito bago magpakain imasahe ang iyong suso - mula sa likod ng may bukol na lugar patungo sa utong - habang nagpapakain patuluin nang husto ang isang suso bago lumipat sa kabila pagpipiga ng iyong gatas (tingnan ang Pagpipiga ng Iyong Gatas) kung ang iyong suso ay bukol- bukol pa matapos magpakain pagtawag sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o HealthLink BC sa 8-1-1 kung ang bukol ay hindi mawala sa loob ng mga ilang araw paginhawahin ang iyong mga utong sa pamamagitan ng pagdadampi ng pinigang gatas, at hayaang matuyo ang mga ito bago magbihis 98
Masakit na suso at parang trangkasong mga sintomas ("mastitis") Kung sa palagay mo ay nagkakaroon ka ng trangkaso at ang iyong suso ay matigas, namamaga, mainit, pula at masakit, makipag-ugnay sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o HealthLink BC sa 8-1-1 kaagad. Maaaring ikaw ay may impeksiyon at kailangan ng mga antibiyotiko. Alinman sa impeksyon o mga antibiyotiko ay hindi makakasama sa iyong sanggol, at ang iyong gatas ay ligtas pa ring maiinom. Inumin ang mga antibiyotiko ayon sa tagubilin habang: nagpapasuso, nagppipiga o nagbobomba ng gatas ng madalas -nang hindi bababa sa 8 beses bawa't 24 na oras, kasama ang gabi nagpapasuso muna sa masakit na bahagi o, kung ito ay masyadong masakit, paglipat sa masakit na bahagi sa sandaling lumabas ang iyong gatas • pinupuwesto ang iyong sanggol na ang kanyang ilong o baba ay nakaturo sa masakit na lugar • tinitiyak na ang iyong sanggol ay mayroong puting patse sa kanyang bibig o isang pulang pantal sa kanyang lugar ng lampin. Maaari siyang tumangging sumuso, magkaroon ng mabagal na pagtaas ng timbang at magkaroon ng kabag at maging sumpungin. Parehong ikaw at ang iyong sanggol ay kailangang gamutin ng panlaban sa fungus na pamahid na cream. Makipagkita sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kaagad. Maaaring kailanganin ding gamutin ang iyong kapareha. Bilang karagdagan, tiyakin na ikaw ay: naglalaba ng iyong mga bra araw-araw • pinananatiling tuyo ang iyong mga utong • naghuhugas at nagdidisimpekta ng iyong pambomba ng suso araw-araw magtanong sa iyong tagapagbigay ng
pangangalagang pangkalusugan tungkol sa mga probiotic iniiwasan ang mga pampaginhawa (soother) o pinakukuluan ang mga ito ng 5 hanggang 10 minuto bawa't araw at pinapalitan ang mga ito nang madalas PAANO Panatilihing malusog ang iyong mga suso Hugasan ang iyong mga kamay ng sabon at tubig bago hawakan ang iyong mga suso. • Panatilihing dumadaloy ang iyong gatas sa pamamagitan ng regular na pagpapasuso, pagpipiga gamit ang kamay o pagbobomba. • Magpiga at kuskusin ng mga ilang patak ng
iyong gatas ang iyong mga utong pagkatapos ng bawa't pagpapakain, pagkatapos ay hayaang matuyo sa hangin. Ilantad ang iyong mga utong sa hangin hangga't maaari sa pamamagitan ng pagsusuot ng maluluwag na damit. Kung komportable ka sa paggawa nito, huwag magsuot ng pang-itaas at bra sa bahay. Kung ikaw nagsusuot ng mga pad sa pagpapasuso, baguhin ang mga ito sa sandaling basa na ang mga ito. mahusay na pagkapit at kumakain nang maayos (tingnan ang Pagkapit) pagsasanay ng mga rekomendasyon tulad ng nakalista para sa "Pula, masakit na lugar sa suso" SUBUKAN ITO Kung mayroon kang mastitis (impeksiyon sa suso) maaari mong matulungan ang iyong sarili na mas bumuti ang pakiramdam sa pamamagitan ng pagkuha ng mas maraming pahinga, pag-inom ng maraming likido, at paggamit ng mainit o malamig na mga pakete sa iyong masakit na suso. Makati o nagbabagang mga utong o pantal sa mga areola ("thrush") Kung ang iyong mga utong ay parang nagbabaga o nangangati o kung mayroon kang pantal sa iyong areola (ang may kulay na lugar sa paligid ng iyong utong), maaaring mayroon kang impeksyon sa lebadura ("thrush"). Kung ang iyong sanggol ay naapektuhan, maaaring mayroon siyang mga gumagamit lamang ng mga pad ng suso na walang plastik na lining, at pinapalitan nang madalas ang mga pad. Kung gumagamit ka ng mga muling magagamit na pad ng suso, palitan at linisin ang mga ito pagkatapos ng bawa't pagpapakain. PANGANIB Huwag uminom ng codeine o gamot na naglalaman ng codeine (tulad ng Tylenol 3) habang nagpapasuso. Ito ay maaaring seryosong makapinsala sa iyong sanggol. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o isang parmasyutiko ng HealthLink BC sa 8-1-1 upang malaman ang tungkol sa kung anong gamot ang ligtas na gamitin habang nagpapasuso. Siguraduhin na ang iyong bra ay umaangkop nang kumportable. Maaari mong makita na kailangan mo ng mas malaking sukat habang nagpapasuso. Kumuha ng maraming pahinga hangga't maaari at uminom ng maraming likido. PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Kung nagpapatuloy ang iyong sakit o kung kailangan mo ng tulong upang makayanan ang sakit, kausapin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o tawagan ang HealthLink BC sa 8-1-1. MGA KAPAREHA Ano ang Magagawa Mo Tulungan ang iyong kapareha sa pamamagitan ng pag-aaral ng lahat ng iyong makakaya, pakikinig, at pagbibigay ng paghihikayat at aktwal na pagsusuporta. 99
Mga Ibang Paghamon Patag o baligtad na mga utong Kung ang iyong mga utong ay lumubog o kung hindi umuusli kapag na-stimulate ang mga ito, maaaring mas matagalan ang iyong sanggol na matutong kumapit. Subukan na dahan-dahang igulong ang iyong utong gamit ang iyong mga daliri, o gumamit ng isang pambomba ng suso sa mababang setting upang palabasin ang iyong utong bago mo subukan ang pagpapakapit. Kung ang iyong sanggol ay hindi pa rin napapakain nang maayos, bigyan siya ng pinigang gatas hanggang sa makakuha siya ng isang mahusay na pagkapit. ilang buwan. Ito ay maaaring huminto habang lumalaki ang iyong sanggol. Tingnan ang Mga Karaniwang Alalahanin sa Kalusugan. Pang-aabuso o trauma Para sa ilang mga tao na nakaranas ng trauma, ang pagpapasuso ay maaaring magpalitaw ng isang emosyonal na reaksyon na maaaring nakapupuspos. Para sa iba, ang pagpapasuso ay maaaring maging kapaki-pakinabang at nakakapagpakalma. Ang pinakamahalagang bagay ay para sa iyo at sa iyong sanggol na maging ligtas at komportable. Makipag- usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan tungkol sa iyong mga layunin sa pagpapakain at upang makahanap ng suporta upang maabot ang mga ito. Pagpapasuso sa Publiko Sa British Columbia, may mga batas na nagpoprotekta sa iyong karapatang magpasuso kahit saan, sa anumang oras. Ang pagpapasuso sa publiko ay isang normal, malusog at ligal na aktibidad, at labag sa batas para sa sinuman na hilingin sa iyo na huminto o magtakip. Nahihiya? Sa pagsasanay, maaari kang makapagpasuso na may napakakaunting suso na nakikita. At maraming mga pampublikong lugar at mga tindahan ay may isang pribadong lugar kung saan ikaw ay maaaring magpakain ng iyong sanggol. Pag-opera ng suso o dibdib Kung nagkaroon ka ng operasyon sa suso o dibdib, malamang na makakapagpasuso ka. Kung mayroon kang mga implant, malamang na makagawa ka ng sapat na gatas. Ngunit kung nagkaroon ka ng pagbabawas sa suso o pang-itaas na operasyon, maaaring hindi. At kung ang isang hiwa ay ginawa sa pag-opera sa gilid ng iyong areola, maaari kang magkaroon ng pinsala sa nerbiyo at makagawa ng mas kaunting gatas. Tingnan ang Mga Mapagkukunan na seksyon para sa mga lugar na maaari mong mapuntahan para sa suporta. Parang Gusto Nang Sumuko? Ang pag-aaral ng bagong kasanayan ay nangangailangan ng pagsasanay, at maaari itong makapagpahina ng loob. Makipag-usap sa isang taong pinagkakatiwalaan mo. Magtakda ng maliliit na layunin, tulad ng makatapos sa susunod na pagpapakain o pagpapasuso para sa isa pang linggo. Magpasuso hanggang sa nararamdaman mong makakaya mo. At ipaalala sa iyong sarili na ang mga ilang halaga ng pagpapasuso ay mas mahusay kaysa sa wala. SUBUKAN ITO Kung magiging mas komportable sa iyo kapag nagpapasuso sa publiko, maglagay ng isang magaang na takip sa iyong sanggol habang siya ay nakakapit. Maaari mo itong iwanan habang pinapakain siya o alisin ito sa sandaling nakakapit na siya. Maikli ang dila Kung ang koneksyon sa pagitan ng dila ng iyong sanggol at ng sahig ng kanyang bibig ay masyadong maikli, maaari nitong limitahan kung paano niya igagalaw ang kanyang dila at maaaring maging mahirap ang pagpapakain. Subukan ang iba't ibang mga posisyon sa pagpapasuso (tingnan ang Mga Posisyon sa Pagpapasuso) at kumuha ng suporta mula sa isang taong pamilyar sa maikli ang dila. Kung nagdudulot pa rin ito ng isang problema, makipagkita sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan; kung ito ay nakakagambala sa pagpapakain, maaaring maayos ang maikling dila kung minsan. Paglungad KUWENTO NG PAMILYA Ang pinakamahusay na payong mayroon ako ay magpatuloy na subukan. Ang pagpapasuso ay napakahalaga. At mayroong maraming mga tao at pangkat na susuporta sa iyo. Ako ay nakatanggap ng napakaraming kapaki-pakinabang na payo mula sa mga ibang nagpasuso at mula sa aking doktor. ALAM MO BA Mayroong higit pang impormasyon tungkol sa pagpapasuso at pagbabalik sa trabaho sa Mga Unang Hakbang ng Batang Paslit, na magagamit mula sa iyong yunit ng pampublikong kalusugan at sa online sa healthlinkbc.ca/toddlers- first-steps. Ang paglungad ng maliit na halaga pagkatapos ng pagpapakain ay napaka-karaniwan sa mga unang 100
Malusog na Pagkain Habang Nagpapasuso Kapag ikaw ay nagpapasuso, ang iyong katawan ay nangangailangan ng karagdagang kaloriya at nutrisyon. Subukan ang: ✔ ang pagkain ng iba't ibang mga pagkain araw-araw (tingnan ang patnubay sa pagkain ng Canada) ✔ kumakain ng mas marami kung nagugutom ka kaysa sa dati ✔ ang pag-inom ng maraming malulusog na likido tulad ng tubig, may mas mababang taba na gatas at hindi pinatamis na pinalakas na inuming soya ✔ patuloy na pag-inom ng isang suplementong maraming bitamina na may folic acid ALAM MO BA Marami sa mga pagkaing maaaring iniwasan mo sa panahon ng pagbubuntis ay hindi na isang alalahanin sa kaligtasan pagkapanganak. Ang mga hindi na-isterilisang keso, mga herbal na tsaa at sushi, halimbawa, ay lahat ayos lang habang nagpapasuso. Gayunpaman, ang ilang mga pagkain at mga inumin ay pinakamahusay na iwasan habang nagpapasuso. Kabilang dito ang: ✘ isdang mataas sa merkuryo ✘ mga pagkain at mga inumin na mataas sa kapeina ✘ alkohol 101
Kapeina (Caffeine), Paninigarilyo, Alkohol, Mga Droga at Pagpapasuso Maaari ba Akong Magpasuso kung Umiinom Ako ng Gamot? Karamihan sa mga gamot, kabilang ang karamihan sa mga antibiyotiko, ay ligtas na gamitin. Ngunit ang ilan - kasama ang ilang mga produktong herbal at anumang naglalaman ng codeine, tulad ng Tylenol 3 - ay maaaring makapinsala sa iyong sanggol. Kung umiinom ka o isinasaalang-alang ang gamot Sumangguni sa iyong parmasyutiko o tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o makipag-usap sa isang parmasyutiko ng HealthLink BC sa 8-1-1 upang malaman kung ang anumang gamot, herbal na lunas o suplemento na kasalukuyang iniinom mo o isinasaalang-alang ay ligtas na inumin habang nagpapasuso. Maaari ba Akong Magpasuso kung Ako ay May Kapeina? Maraming tao ang mayroong mga ilang kapeina kapag sila ay nagpapasuso. Ngunit ang ilang mga sanggol ay sensitibo dito at maaaring maging hindi mapakali o mabusisi - lalo kung mas bata pa sila. Kung mayroon kang kapeina Limitahan ang iyong kapeina sa 300 mg bawa't araw - halos 1½ mug ng kape o 4 na maliliit na tasa ng tsaa. At tandaan na ang iba pang mga bagay - tulad ng pop, inumin na pang-enerhiya at pampalakasan, mga gamot sa labas ng kawnter at tsokolate - ay mayroon ding kapeina. Maaari ba Akong Magpasuso kung Ako ay Naninigarilyo ng Tabako? Pinakamahusay para sa iyo at sa iyong sanggol kung tumigil ka sa paninigarilyo. Ngunit ang pagpapasuso ay mahalaga pa rin para sa kalusugan ng iyong sanggol, at maraming mga ina na naninigarilyo ay matagumpay na nakapagpasuso. Ang pagpapasuso ay maaari ding makatulong na protektahan ang iyong sanggol mula sa ilang mga negatibong epekto ng pagkalantad sa usok ng tabako. Ang paninigarilyo ay maaaring: makaapekto sa iyong paggawa ng gatas at kusang paglalabas ng gatas gawing mabusisi ang iyong sanggol • makaapekto sa pagtulog ng iyong sanggol ilagay ang iyong sanggol sa mas mataas na • panganib ng impeksyon sa tainga, hika at Biglang Pagkamatay ng Sanggol na Sindrom [Sudden Infant Death Syndrome (SIDS)] (tingnan ang Pagtulog) ALAM MO BA Ang pag-vaping ay naglalantad sa iyong sanggol sa mga nakasasamang kemikal tulad ng nikotina at mga solvent. Maaari ka pa din magpasuso, ngunit maaaring mapababa ang panganib sa iyong sanggol sa pamamagitan ng pakikipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o pagtawag sa HealthLink BC sa 8-1-1. Kung Naninigariyo ka Bawasan ang pagkalantad ng iyong sanggol sa mga nakasasamang kemikal ng paninigarilyo sa pamamagitan ng: paninigarilyo lamang kaagad pagkatapos ng pagpapasuso paninigarilyo nang mas kaunti o paggamit ng isang patse ng nikotina pagpapanatili ng iyong bahay at kotse na libre sa usok • kung ikaw ay nanigarilyo, hugasan ang iyong mga kamay at magpalit ng iyong damit bago mo hawakan ang iyong sanggol manigarilyo lamang sa labas, habang nakasuot ng isang dyaket na pinapanatili mo sa labas at isinusuot lamang kapag naninigarilyo ka hindi pagbabahagi ng kama sa iyong sanggol (tingnan ang Pagtulog) Para sa impormasyon sa kung paano huminto o bawasan ang halaga ng iyong sinisigarilyo, bisitahin ang quitnow.ca, makipag-usap sa iyong tagapabigay ng pangangalagang pangkalusugan o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1. 102
Maaari ba Akong Magpasuso kung Umiinom Ako ng Alkohol? Ang pinakaligtas na pagpili ay ang hindi uminom ng alkohol habang nagpapasuso. Ngunit ang katamtamang pag-inom ay karaniwang okey. Para sa karamihan sa mga magulang na nagpapasuso, nangangahulugan ito na paglilimita ng alkohol sa hindi hihigit sa 1 alkohol na inumin bawa't araw. Ang alkohol ay maaaring: • makasama sa pag-unlad ng utak ng iyong sanggol, paglaki at pagtulog bawasan ang dami ng gatas na iyong ginagawa • bawasan ang dami ng gatas na iinumin ng iyong sanggol bawasan ang haba ng oras na maaari kang magpasuso dagdagan ang panganib ng iyong sanggol sa mababang asukal sa dugo makaapekto sa iyong paghuhusga at iyong kakayahang pangalagaan ang iyong sanggol Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1 para sa karagdagang impormasyon. Maaari ba Akong Magpasuso kung Gumagamit Ako ng Cannabis (Marijuana)? Ang paggamit ng cannabis habang nagpapasuso ay hindi ipinapayo. Ang THC sa cannabis ay maaaring manatili sa iyong gatas nang hanggang 30 araw at maaaring maipasa sa iyong sanggol. At dahil ang THC ay nananatili nang mahabang panahon, ang alinman sa pagpipiga at pagsisira sa iyong gatas ("pagbobomba at pagtatapon") ay hindi gagana upang gawin itong ligtas para sa sanggol. Hindi pa nalalaman kung ang CBD ay naililipat sa iyong gatas, o kung anong maaaring maging epekto nito sa iyong sanggol. Ang cannabis ay maaaring: • iwanan ang THC sa iyong gatas sa suso ng hanggang 30 araw hindi paggamit ng cannabis na kasama ng tabako o ibang mga droga, o kasama ng ibang mga gamot • pagpili ng mga produktong mas mababang lakas na may mas mataas na antas ng CBD at mas mababang antas ng THC. Ngunit magkaroon ng kamalayan na kahit ang mga produktong CBD lamang ay hindi pa napatunayan na ligtas habang nagpapasuso. Maaari ba akong magpasuso kung gumagamit ako ng mga Droga sa Kalye? Ang mga droga sa kalye ay maaaring dumaan sa iyong gatas at makakaapekto sa iyong sanggol. Kung gumagamit ka ng mga droga sa kalye Makipag-usap sa isang pinagkakatiwalaang tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan, pampublikong nars ng kalusugan o parmasyutiko, o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1 upang makakuha ng suporta at impormasyon tungkol sa kung paano ligtas na pakakainin ang iyong sanggol. Kung umiinom ka ng alak Kung iinom ka ng alkohol, magplano nang maaga kung paano mo pakakainin ang iyong sanggol. Magpasuso bago ka uminom. At kung ikaw ay nagpaplanong uminom ng higit sa 1 inumin, ibomba at itago ang iyong gatas upang pakainin ang iyong sanggol bago ka uminom ng anumang alkohol. Pagkatapos uminom, maghintay ng 2 hanggang 3 oras bawa't inumin bago magpasuso o magpiga ng gatas para sa iyong sanggol. MAGKAROON NG KAMALAYAN Kailangan ng oras para maalis ng iyong katawan ang alkohol sa iyong gatas. At ang pagbobomba, pag-inom ng maraming tubig, pagpapahinga, o pag-inom ng kape ay hindi ginagawang mas mabilis na mangyari ito. Ang anumang gatas na binomba mo habang umiinom o sa loob ng 2 hanggang 3 oras pagkatapos uminom ay dapat na itapon. humantong sa mga isyu sa pag-unlad ng pagkilos ng iyong anak bawasan ang iyong supply ng gatas • magpaantok sa iyo at hindi ka makatugon sa mga pahiwatig ng iyong sanggol Kung gumagamit ka ng cannabis Pababain ang mga panganib sa iyo at sa iyong sanggol sa pamamagitan ng: hindi paggamit ng cannabis kung ikaw ay nagpapasuso. Kung kailangan mo ng tulong upang huminto, makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. gumamit ng mas kaunting cannabis, at gamitin ito ng hindi gaanong madalas PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Kung mayroon kang mahigit sa 1 alkohol na inumin bawa't araw, naninigarilyo, gumagamit ng cannabis o gumagamit ng mga gamot sa kalye, makipag-usap sa isang pinagkakatiwalaang tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan, pampublikong nars ng kalusugan o parmasyutiko, o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1. Maaari silang makatulong sa iyo na gumawa ng pinakamahusay na desisyon sa pagpapakain para sa iyong sanggol at mag-alok ng impormasyon sa mga paraan upang mapanatiling mataas ang iyong produksyon ng gatas. PANGANIB Siguraduhin na lahat ng alkohol, cannabis, tabako, mga gamot at mga droga sa kalye ay maiiwasang maabot ng sanggol (tingnan ang Kaligtasan ng Bata). 103
Pagsusuplemento Ang ilang mga pamilya ay maaaring kailanganin na suplementuhan ang kanilang pinapasusong sanggol para sa mga medikal na kadahilanan, habang ang iba ay maaaring pumiling magsuplemento para sa mga personal na kadahilanan. Ano ang pagsusuplemento? Pagbibigay sa iyong sanggol ng iyong sariling pinigang gatas, ibinigay na gatas ng tao o pormula ng sanggol, bilang karagdagan sa pagpapasuso. Mga Pagpipiliang Suplemento Mga inirerekomendang suplemento sa pagkakasunod-sunod ng ano ang unang susubukan, kung magagamit: Unang pagpipilian: Ang iyong sariling gatas, sariwang piniga ng kamay o binomba Pangalawang pagpipilian: Ang iyong sariling nagyeyelong gatas, tinunaw bago gamitin Pangatlong pagpipilian: Isterilisadong gatas ng donor mula sa isang sertipikadong bangko ng gatas ng tao Pang-apat na pagpipilian: Ang binili sa tindahan na pormula ng sanggol na batay sa gatas ng baka (tingnan ang Pagpapakain ng Pormula) Ang iyong sariling gatas ang pinakamahusay Ang iyong sariling gatas - sariwa o nagyeyelo (kapag hindi magagamit ang sariwa) - ay ang pinakamahusay na paraan upang pakainin ang iyong sanggol. Kung kailangan mong bigyan ang iyong sanggol ng ibang bagay bukod sa iyong gatas Opsyon 1 - Isterilisadong gatas ng donor na tao mula sa isang sertipikadong bangko ng gatas ng tao Dahil ang mga sertipikadong bangko ay may maliit na panustos ng gatas, ito ay karaniwang ibinibigay lamang sa pamamagitan ng de-reseta sa maaga sa panahon, matindi ang sakit o nasa mataas na panganib na mga sanggol. Ano ang isterilisadong donor na gatas ng tao? Ang gatas ng tao na ibinigay sa isang sertipikadong bangko ng gatas. Ang mga donor ay maingat na sinusuri upang masiguro na sila ay malusog at ang kanilang gatas ay ligtas. Ang gatas ay isterilisado upang patayin ang nakakasamang bakterya at mga virus. MAGKAROON NG KAMALAYAN Upang matiyak na ang iyong sanggol ay lumalaki nang maayos at mananatiling malusog, laging sundin ang mga direksyon sa etiketa kapag gumagawa at nag-iimbak ng pormula. Opsyon 2 - Binili sa tindahan na pormula ng sanggol Kung hindi ka makakakuha ng gatas mula sa isang sertipikadong bangko ng gatas ng tao, ang susunod na pinakamahusay na pagpipilian ay ang pormula ng sanggol na batay sa gatas ng baka na binibili sa tindahan. Ito ay maaaring makapagbigay sa iyong sanggol ng kumpletong nutrisyon. Ang pormula ay makukuha sa 3 uri: handa nang ipakain na likido, purong likido at pulbos. Kung ang iyong sanggol ay mas bata sa 2 buwan at ipinanganak sa 37 linggo o mas maaga, o kung siya ay tumimbang ng mas mababa sa 2,500 na gramo sa kapanganakan, gamitin ang likidong pormula - alin sa handa nang ipakain o puro. Ang pulbos na pormula ay hindki isterilisado at maaaring magpasakit sa iyong anak. Ang mga espesyalisadong pormula ay dapat lamang gamitin kung inirekomenda ng iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Bago magsuplemento Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan bago bigyan ang iyong sanggol ng anumang bagay maliban sa iyong sariling gatas. Ito ay makakatulong sa iyong makuha ang lahat ng impormasyong kinakailangan mo upang pakainin siya nang ligtas. Ang pagdadagdag ng ibang gatas o pormula kapag hindi kinakailangan ay maaaring magbawas ng iyong supply ng gatas, maging sanhi ng pagkapuno (tingnan ang Mga Paghamon na Maaari Mong Harapin sa Pagpapasuso) at gawing mas mahirap ang pagpapasuso. Maaari din itong makaapekto sa kalusugan ng iyong sanggol. Ngunit kung minsan kinakailangan na medikal na magsuplemento upang mabigyan ang iyong sanggol ng mas maraming pagkain at lakas. Ang pinakamahalagang bagay ay ang iyong sanggol ay nakakakuha ng sapat na pagkain at siya ay pinapakain ng ligtas - maging sa pamamagitan ng gatas ng tao, pormula o pareho. Makipag- usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung mayroon kang mga alalahanin tungkol sa pagbibigay ng pormula sa iyong sanggol. Kung ikaw ay magsusuplemento: Bigyan ang iyong sanggol ng iyong sariling gatas hangga't maaari. 104
Kumuha ng suporta mula sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o isang kasangguni sa paggagatas upang mapanatili ang iyong sariling panustos na gatas. Ito ay maaaring magpahintulot sa iyong ganap na bumalik sa pagpapasuso sa hinaharap. Gumamit ng isang kutsara o isang maliit na tasang walang takip, hindi isang bote. O gumamit ng isang espesyalisadong aparato sa pagpapakain kung inirekomenda ng iyong propesyunal ng pangangalagang pangkalusugan. Ang mga magulang na nais na magbigay ng gatas ng tao sa kanilang sanggol ngunit hindi kayang gumawa ng sapat na mag-isa ay kung minsan isinasaalang- alang ang impormal na pagbabahagi ng gatas. Ngunit bago bigyan ang iyong sanggol ng gatas mula sa impormal na donor, makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan tungkol sa mga panganib at mga benepisyo. MAGKAROON NG KAMALAYAN Ang Kalusugan ng Canada (Health Canada), ang Samahan ng Paediatric Pagpapababa ng mga panganib Kung isinasaalang-alang mo ang impormal na pagbabahagi ng gatas, babaan ang panganib sa pamamagitan ng: hindi pagbili ng gatas sa online • alamin ang lahat ng maaari mong malaman tungkol sa kalusugan at pamumuhay ng iyong donor • paggamit lamang ng gatas ng isang malapit na miyembro ng pamilya o kaibigan paglilimita sa dami ng mga donor na iyong ginagamit PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Kung ikaw ay nag-iisip tungkol sa pagsusuplemento, siguraduhin na mayroon ka ng lahat ng impormasyon na kinakailangan mo upang gumawa ng isang may kaalamang desisyon. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o pangkalusugang nars ng publiko, o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1 para sa payo Pagbibigay ng iyong sobrang gatas sa Panlalawigang Bangko ng Gatas ng Kababaihan ng BC (BC Women's Provincial Milk Bank) Kung ikaw ay may sobrang gatas na nais mong i-donate, makipag-usap sa iyong doktor o komadrona, bisitahin ang bcwomensmilkbank.ca o tumawag sa 604-875-3743. Ano Naman Ang Impormal Na Pagbabahagi ng Gatas Sa Iba Mga Magulang? ng Canada (Canadian Paediatric Society) at ang Asosasyon ng Pagbabangko ng Gatas ng Tao ng Hilagang Amerika (Human Milk Banking Association of North Americ) ay hindi nagrerekomenda na ibahagi ang gatas ng tao sa mga kaibigan, pamilya o mga grupong nagbabahagi ng gatas. Ang gatas na impormal na ibinahagi ay hindi nasuri o naisterilisa upang patayin ang mga nakakasamang bakterya at mga virus. Ano ang mga panganib? Dahil ang gatas na impormal na ibinabahagi ay hindi sinusuri o pinakukuluan, ito ay maaaring magdala ng mga panganib: Mga virus na tulad ng HIV at Hepatitis B at C ay maaaring maipasa sa iyong sanggol. Maaaring hindi nalalaman ng mga donor na sila ay nagdadala ng mga ilang virus at bakterya. Kung ang mga donor ay naninigarilyo o umiinom ng alkohol o kung sila ay umiinom ng de-reseta o mga gamot sa labas ng kawnter, mga herbal na suplemento o mga droga sa kalye, ang mga nakakasamang sangkap ay maaaring dumaan sa gatas at makapinsala sa iyong sanggol (tingnan ang Kapeina, Paninigarilyo, Alkohol, Gamot at Pagpapasuso). pagkakaroon ng patuloy na, harap-harapang kontak sa iyong donor pagtatanong sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan kung anong mga uri ng pagsusuri dapat mayroon ang iyong donor, at hilingin sa iyong donor na ibahagi ang kanilang mga resulta ng pagsusuri sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan pagtitiyak na ang gatas ay hinawakan, inimbak at ipinapadala sa iyo nang ligtas hangga't maaari • pag-aaral kung paano ligtas na mag-imbak at magpainit ng gatas ng tao (tingnan ang Pagpipiga ng Iyong Gatas) ALAM MO BA Ang paggagamot sa pamamagitan ng pag-iinit ng gatas ng tao sa loob ng bahay ("flash heating") ay hindi napatunayan na nag-aalis ng mga mapanganib na bakterya at mga virus na maaaring makapagpasakit sa iyong sanggol. Para sa karagdagang impormasyon sa impormal na pagbabahagi ng gatas, tingnan ang perinatalservicesbc. Ano ang impormal na ("kauri-sa-kauri") na pagbabahagi ng gatas ng tao? Pagbabahagi ng hindi nasuri, hindi na-isterilisang gatas ng tao sa mga kaibigan, mga miyembro ng pamilya, o sa pamamagitan ng lokal o mga grupong nagbabahagi ng gatas sa online. Kung ang gatas ay hindi ligtas na kinolekta at na inimbak, ang bakterya ay maaaring tumubo at makapagpasakit sa iyong sanggol. Ang hindi nasuring donor na gatas ay maaaring may kahalong tubig, gatas ng baka, o iba pang bagay na hindi mo alam kung ano. 105
Pagpapakain ng Pormula Ang pagpapasiya kung paano papakainin ang iyong sanggol ay hindi palaging madali. Ang pagpapasuso ay pinakamabuti para sa paglaki at pag-unlad ng iyong anak. Ngunit kung minsan, para sa medikal o personal na mga kadahilanan, ang pormulang binili sa tindahan ay ginagamit sa halip na, o bilang karagdagan sa, gatas ng tao. Gumawa ng May Isang Kaalamang Pagpili Tiyakin na mayroon ka ng lahat ng impormasyon na kailangan mo upang makagawa ng isang may kaalamang pagpili. Kontakin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o pampublikong nars ng kalusugan, o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1- 1. Maaari silang makipag-usap sa iyo tungkol sa mga benepisyo, mga panganib at mga gastos ng bawa't pagpipilian. At kung magpasiya kang gumamit ng pormula, sila ay maaaring makatulong sa iyong pumili ng uri na pinakabuti para sa iyong sanggol. Kung Gagamit Ka Ng Pormula Magpasuso din, kung kaya mo Bigyan ang iyong sanggol ng gatas ng tao kapag posible. Kung pinakain mo ang iyong sanggol ng pormula, subukang ibigay ito bilang karagdagan sa iyong sariling gatas (tingnan ang Pagsusuplemento). Kung ikaw ay hindi kasalukuyang nagpapasuso ngunit inaasahan mong magpasuso sa iyong sanggol sa hinaharap, kausapin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan tungkol sa kung paano mapapanatili ang iyong supply ng gatas. O maghanap ng isang tagapagturo ng paggagatas sa pamamagitan ng Asosasyon ng mga Kasangguni sa Paggagatas ng British Columbia [British Columbia Lactation Consultants Association] (bclca.ca). Gamitin ang pormula nang ligtas PANGANIB Kung ikaw ay gumagamit ng pormula ng sanggol, pumili lamang ng mga binili sa tindahan na iba-ibang batay sa gatas ng baka (o binili sa tindahang batay sa soya na pormula, kung ang iyong anak ay hindi maaaring magkaroon ng gatas na batay sa baka). Ang ibang mga inumin ay hindi nagbibigay ng nutrisyon na kinakailangan ng iyong sanggol. Huwag kailanman gamitin ang mga ito sa lugar ng pormula: ✘ gatas na ebaporada o kondensada ✘ gatas ng baka o gatas ng kambing (ayos lamang pagkatapos ng 9 hanggang 12 buwan) ✘ mga "gatas" ng nuwes, tulad ng almendras, kasoy at niyog na inumin ✘ iba pang mga "gatas," tulad ng bigas, patatas, soya at abaka na mga inumin ALAM MO BA Ang World Health Organization, Health Canada, Dietitians ng Canada, ang Canadian Pediatric Society at ang Ministeryo ng Kalusugan ng B.C. ay lahat nagrerekumenda na ang mga sanggol ay pakainin lamang ng gatas ng tao para sa mga unang 6 na buwan. Pagkatapos na kumakain ang iyong sanggol ng solidong mga pagkain ng pamilya, ang gatas ng tao ay nananatiling isang mahalagang mapagkukunan ng nutrisyon. Kung maaari, ipagpatuloy ang pagpapasuso hanggang sa ang iyong anak ay 2 taon o mas matanda. Makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o sa pampublikong nars ng kalusugan o tumawag sa HealthLink BC sa 8-1-1 upang malaman kung paano ihanda at iimbak ang pormula nang ligtas. Iniinspeksyon ng Health Canada ang lahat ng mga nabibili sa tindahan na mga pormula ng sanggol para sa kaligtasan at nutrisyon. Ngunit posible para sa pormula na magkaroon ng kontak sa bakterya o na magkulang ng isang sangkap. Upang siyasatin ang mga pagpapabalik sa produkto at magpatala para sa mga alerto sa kaligtasan, bisitahin ang webpage ng Panganib at Kaligtasan sa Kalusugan ng Pamahalaan ng Canada sa healthycanadians.gc.ca. MAGKAROON NG KAMALAYAN Ang paggamit ng isang makina sa bahay upang maghanda ng pormula ng sanggol ay maaaring hindi ligtas. Maaaring hindi sapat na maiinit ng makina ang tubig upang patayin ang anumang bakterya na maaaring nilalaman ng pormula, at maaaring hindi nito mailabas ang tamang halaga ng pulbos. 106
PINAKAMAHALAGANG NATUTUNAN Bagamat ang gatas ng tao ang pinakamabuti, kung minsan ang pormula ay kinakailangan. Kung kailangan mong gumamit ng pormula ngunit sa pakiramdam mo ay hindi komportable o nakokonsiyensiya tungkol sa paggawa nito, kausapin ang iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. At tandaan na paano mo man pinapakain ang iyong sanggol, maaari mong gamitin ang mga oras ng pagpapakain upang gumawa ng isang malapit at mapagmahal na ugnayan sa iyong anak. Sa mga lugar kung saan masyadong mataas ang antas ng mangganeso sa inuming tubig, gumamit ng isa pang mapagkukunan ng tubig upang makagawa ng pormula ng sanggol. Huwag uminom o gumamit ng naiibang kulay na tubig upang maghanda ng pagkain o pormula ng sanggol hanggang sa kumpirmahin ang kaligtasan ng iyong tubig. ALAM MO BA Kung mayroon kang mga alalahanin tungkol sa iyong inumin na tubig, makipag-ugnay sa iyong awtoridad sa kalusugan. Bisitahin ang 107
Paglilinis at Pag-iisterilisa ng Kagamitan sa Pagpapakain Pagpapanatili na Malinis ang Lahat Lahat ng kagamitan na ginagamit mo para sa pagpapakain ng iyong sanggol ay dapat na panatilihing malinis. PAANO Linisin at disimpektahin ang kagamitan sa pagpapakain ng sanggol Una - linisin lahat: 1. Hugasan ang iyong mga kamay ng sabon at maligamgam na tubig. Ang mga pambomba ng suso ay dapat linisin ayon sa mga tagubilin ng tagapagmanupaktura. Lahat ng iba pa - kabilang ang mga artipisyal na utong, mga singsing, mga takip, disc, mga panukat na tasa, mga pambukas ng de lata, mga lalagyang imbakan at mga sipit - ay maaaring linisin at disimpektahin lamang sa iyong kusina. 2. Hugasan ang lababo gamit ang isang malinis na tuwalyang pangkusina, sabon at maligamgam na tubig. 3. Disimpektahin ang kawnter sa pamamagitan ng paghahalo ng 1 kutsarita (5 ML) ng pampaputi na may 3 tasa (750 ML) ng tubig sa isang may etiketang botelyang pangwisik. Wisikan ang kawnter at punasan ng isang malinis na tuwalya. 4. Punuin ang lababo ng mainit, masabong tubig. 5. Hugasan lahat ng kagamitan sa pagpapakain ng sanggol. 6. Kuskusin ang loob ng mga lalagyan at artipisyal na mga utong gamit ang isang malinis na sipilyo ng bote. ALAM MO BA Ang mga dishwasher ay hindi inirerekomenda para sa pagdidisimpekta 7. Banlawan lahat ng mainit na tubig at iayos ito sa isang malinis na tuwalya. Pagkatapos - ay disimpektahin lahat: 1. Punuin ang isang malaking kaldero ng tubig. Idagdag ang malinis na mga bagay. Siguraduhin na ang lahat ay natatakpan ng tubig at walang mga bulsa ng hangin. 1. Punuin ang isang malaking kaldero ng tubig. Idagdag ang malinis na mga bagay. Siguraduhin na ang lahat ay natatakpan ng tubig at walang mga bulsa ng hangin. 2. Pakuluin ang tubig. Hayaan itong kumulo, ng walang takip, sa loob ng 2 minuto. 3. Kuhanin ang mga pansipit. Sa oras na lumamig na, gamitin ang mga ito upang alisin ang iba pang mga bagay. 4. Iayos lahat sa isang malinis na tuwalya upang patuyuin sa hangin. 5. Kapag natuyo na, gamitin kaagad ang mga bagay. O itago ang mga ito sa isang malinis na plastik na supot o sa isang malinis, tuyong tuwalya na natatakpan ng isa pang malinis na tuwalya. Kung gumagamit ka ng pandisimpekta o pang-isterilisa na binili sa tindahan, sundin ang mga tagubilin ng gumawa. 108
Pagpapakilala ng mga Solidong Pagkain Sa halos 6 na buwan, ang iyong sanggol ay maaaring handa na upang magdagdag ng mga solidong pagkain ng pamilya sa kanyang diyeta. Panatilihin din ang pagpapasuso, hanggang sa siya ay 2 taong gulang - o kahit na mas matagal, kung nais mong gawin pareho. Maaaring handa na ang iyong sanggol para sa mga solidong pagkain kung kaya niyang: MAGKAROON NG KAMALAYAN Hindi ligtas para sa iyong sanggol na magkaroon ng pulot sa kanyang unang taon, kahit na ito ay na-isterilisa. Maaari itong maging sanhi ng botulism, isang malubhang karamdaman. pamilya. Hindi kinakailangan na katasin, bago pa man siya magkaroon ng ngipin. Ang mga malambot na pagkain ay maaaring masahin, gilingin, tadtarin o katasin. O subukan ang mga pagkaing pandaliri tulad ng maliliit na piraso ng mabuting nalutong pinakuluan o piniritong itlog, tokwa, isda, lutong-luto na gulay, mga malambot na prutas na walang balat, lutong pasta o ginadgad na keso. ✔ umupo at hawakan ang kanyang ulo ✔ panoorin ang isang kutsara, buksan ang kanyang bibig at isara ang kanyang mga labi sa paligid nito ✔ panatilihin ang karamihan ng kanyang pagkain sa kanyang bibig PAANO Ipakilala ang solidong pagkain Pumili ng isang oras kung kailan ang iyong sanggol ay gising na gising at may gana sa pagkain, ngunit hindi masyadong nagugutom. Ang mga solido ay maaaring ialok bago o pagkatapos ng pagpapasuso. Iupo mo siya sa kanyang upuan sa pagpapakain, na nakaharap sa iyo.
Kumain kasama ang iyong sanggol upang siya ay matuto sa pamamagitan ng panonood sa iyo. • Silbihan siya ng parehong mga pagkain tulad ng sa natitirang pamilya, nang walang idinagdag na asukal o asin. ALAM MO BA Ang pagkabilaok ay isang normal na reaksyon ng mga sanggol upang maiwasan ang mabulunan. Kapag nabilaukan ang iyong sanggol, manatiling kalmado at bigyang-katiyakan siya. Kung natatakot ka, maaaring matakot mo siyang subukan ang mga bagong pagkain. Mga Unang Pagkain Ang mga pagkaing mayaman sa iron ang pinakamahusay na unang pagkain para sa iyong sanggol. Ialok ang mga ito ng hindi bababa sa dalawang beses sa isang araw. Kabilang sa mga pagkaing mataas sa iron ay mga lutong karne, bakalaw at halibut, minasang lutong itlog, mga lentil, beans, lutong tofu at cereal ng sanggol na pinatibay sa iron. Karne Ang karne, isda at pagkaing-dagat ay magiging mas madali para sa iyong sanggol na kainin kung ito ay mamasa-masa at maliliit na piraso. Subukan: haluan ang maliliit na piraso ng tubig, gatas ng tao, minasang gulay o sarsa gutay-gutayin ito, o isilbi na giniling • gumamit ng maitim na karne kaysa sa puting- karne na manok siguraduhin na alisin ang anumang mga buto at kabibi mula sa isda Magluto ng buong ibon sa 82 ° C (180 ° F), at lahat ng iba pang karne (kabilang ang karne ng pamamaril, isda at molusko) hanggang sa lutong-luto na - 74°C (165°F). Ang mga katas ay dapat na malinaw, na walang bakas ng rosas. Pagkain ng Sanggol na Ginawa sa Bahay Maaaring kainin ng iyong sanggol ang parehong mga pagkain na karaniwang kinakain ng iyong PAANO Panatilihing ligtas ang lutong bahay na pagkain ng sanggol Hugasan ang mga kawnter at kagamitan ng sabon at tubig. Pagkatapos ihanda ang hilaw na karne, linisin ng1 kutsarita ng (5 ML) pampaputi na hinaluan ng 3 tasang (750 ML) tubig. Itapon ang mga sirang sangkalan, na maaaring magtago ng mga mikrobyo. Ilagay ang mga tira sa repridyereytor at gamitin sa loob ng 2 o 3 araw. O i-freeze ang mga ito at gamitin sa loob ng 2 buwan.
PAANO Gamitin ang microwave upang ligtas na muling maiinit ang pagkain ng sanggol Haluin ng kahit isang beses sa kalahatian upang matiyak na maging pantay ang pag-init. Tikman ang pagkain gamit ang iyong sariling kutsara upang matiyak na hindi ito masyadong mainit bago ibigay ito sa iyong sanggol. Huwag gamitin ang microwave upang initin ang mga bote; sa halip ay magpainit ng mga ito sa mainit na tubig. Ang mga baso o seramikong mangkok ang pinakamahusay. Gumamit lamang ng mga plastik na lalagyan o plastik na pambalot na may tatak na "microwave safe." Huwag gumamit ng mga nasira, nabahiran o mabahong lalagyan. 109
Pag-unawa sa mga Alerhiya sa Pagkain Ano ang isang alerhiya sa pagkain? Pinagkakamalian ng katawan na ang pagkain ay nakapipinsala. Kapag ang isang tao ay mayroong isang alerhiya sa pagkain, ang isang alerhiyang reaksiyon ay nangyayari tuwing kinakain nila ang pagkaing iyon. Pagpapakilala ng mga Karaniwang Pagkain na Nagiging Sanhi ng Alerhiya Upang mabawasan ang panganib ng pagkakaroon ng alerhiya sa pagkain, ipakilala ang mga karaniwang pagkain na nagiging sanhi ng alerhiya kapag ang iyong sanggol ay nagpakita na siya ay handa na para sa mga solidong pagkain - karaniwan sa mga 6 na buwan. Mga Palatandaan ng Alerhiya sa Pagkain Ang mga alerhiyang reaksiyon ay karaniwang lumalabas sa loob ng mga ilang minuto ng pagkalanatad sa isang pagkain, ngunit maaaring mangyari ng hanggang 2 oras kinamamayaan. Kabilang sa mga pinakakaraniwang palatandaan ay: Mga Karaniwang Pagkain na Nagiging Sanhi ng Alerhiya Ang mga pagkain na karaniwang sanhi ng alerhiya sa pagkain ay: gatas at mga produktong gatas • itlog • mani • mga nuwes ng puno -tulad ng almendras, mga kasoy at mga nogales soya • pagkaing-dagat - tulad ng isda, kabibing isda at mga crustacean tulad ng alimango at lobster trigo • sesame Pagkatapos na kumain ang iyong anak ng mga ilang ibang solidong pagkain (tingnan ang Pagpapakilala ng mga Solidong Pagkain), magsimulang alukin siya ng paisa-isa ng mga karaniwang pagkain na nagiging sanhi ng alerhiya. Magsimula sa mga karaniwang nagiging sanhi ng alerhiya na madalas kinakain ng iyong pamilya. Subukan, halimbawa: mani at mga mantikilya ng nuwes ng puno na inihalo sa siryal ng sanggol o ikalat nang manipis sa mga piraso ng tostadong tinapay mahusay na nalutong itlog at pagkaing-dagat • mga produktong gatas tulad ng yogurt at ginadgad na keso. Maghintay ng 9 hanggang 12 buwan upang mag-alok ng buong (3.25%) gatas. mga pamamantal, pamamaga, pamumula o singaw sa balat barado o tumutulong sipon na may makati, nagluluhang mga mata pagsusuka • pag-ubo MEDIKAL NA EMERHENSIYA Ang ilang mga alerhiyang reaksyon - sa pagkain, mga kagat ng insekto, mga gamot at iba pang mga alerhiya - ay maaaring mapanganib sa buhay. Tumawag kaagad sa 9-1-1 kung ang iyong anak ay may alinman sa mga sumusunod: ALAM MO BA Ang alerhiya sa pagkain at iba pang mga kondisyong alerhiya - tulad ng SUBUKAN ITO Tingnan ang Pagbabawas ng Panganib ng Alerhiya sa Pagkain sa pamamaga ng bibig, dila o lalamunan • mga pantal na kumakalat • problema sa paghinga, paglunok o pagsasalita, o isang pagkapaos o magaspang na boses eksema, hika at sipon - ay madalas na tumatakbo sa mga pamilya. Pag-usapan ang tungkol sa iyong family history sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan upang malaman kung ang iyong sanggol ay nasa panganib. Iyong Sanggol sa healthlinkbc.ca upang matuto nang higit pa. paulit-ulit na pag-ubo o paghuni • maputla o mala-bughaw na mukha o mga labi • pagkahilo, panghihina o pagkahimatay 110
Tagalog Gabay sa pagkain ng Canada Patnubay sa Pagkain ng Canada Kumain nang masustansya. Mabuhay nang malusog. Kumain ng iba't ibang uri ng masusustansyang pagkain araw-araw Kumain ng maraming gulay at prutas Kumain ng mga pagkaing may protina Tubig ang gawing pangunahing inumin 0 6 8 0 8 1 : . b u P 1 - 9 1 8 9 2 - 0 6 6 - 0 - 8 7 9 N B S 9 1 0 2 n a g u s u a K g n o r t s n M g n n a w a t a k a n k a n l i i a d a n a C F D P - l T 9 1 0 2 - 1 / 7 5 2 - 4 6 1 H : . t a C F D P 5 - 7 0 9 9 2 - 0 6 6 - 0 - 8 7 9 Piliin ang buong butil na pagkain f o t h g R n i n e e u Q e h t y t s e a M j r e H © N B S T 9 1 0 2 - 1 / 7 5 2 - 4 6 1 H : . t a C t n i r P Tuklasin ang iyong gabay sa pagkain sa Canada.ca/FoodGuide Ang Pinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol Patnubay sa Pagkain ng Canada 111
112 Tagalog Gabay sa pagkain ng Canada Kumain nang masustansya. Mabuhay nang malusog. Ang masustansyang pagkain ay hindi lang sa mga nakasanayan mong pagkain Isaisip ang iyong nakasanayan sa pagkain Magluto nang mas madalas Namnamin ang iyong pagkain Kumain nang may kasalo Basahin mo ang mga label ng pagkain Limitahan ang mga pagkaing mataas sa sodium, asukal, o saturated fat Maging matalino sa marketing ng pagkain Patnubay sa Pagkain ng Canada Tuklasin ang iyong gabay sa pagkain sa Canada.ca/GuideAlimentaire Pinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol
G�b�y s� p�gk�in ng C�n�d� Mg� rekomend�syon s� m�lusog n� p�gk�in Ang malusog na pagkain ay higit pa sa mga pagkaing kinakain mo. Ito rin ay tungkol sa kung saan, kailan, bakit at paano ka kumakain. Magkaroon ng kamalayan sa iyong mga gawi sa pagkain ¡ Maglaan ng oras para kumain ¡ Pansinin kapag ikaw ay nagugutom at kapag ikaw ay busog Magluto nang mas madalas ¡ Planuhin kung ano ang iyong kinakain ¡ Isali ang iba sa pagpaplano at paghahanda ng mga pagkain Tamasahin ang iyong pagkain ¡ Ang kultura at mga tradisyon ng pagkain ay maaaring maging bahagi ng malusog na pagkain Kumain kasama ang iba Ugaliing kumain ng iba't ibang masusustansyang pagkain araw-araw. Kumain ng maraming gulay at mga prutas, mga whole grain na pagkain at mga protinang pagkain. Pumili ng mga pagkaing protina na nagmumula sa mga halaman nang mas madalas. ¡ Pumili ng mga pagkaing may malusog na taba sa halip na puspos ng taba Limitahan ang mga labis na naprosesong pagkain. Kung pipiliin mo ang mga pagkaing ito, kainin ang mga ito nang hindi madalas at sa maliliit na halaga. ¡ Maghanda ng mga pagkain at mga meryenda gamit ang mga sangkap na kaunti o walang idinagdag na asin, asukal o puspos ng taba ¡ Pumili ng mas malusog na mga opsyon sa menu kapag kumakain sa labas Gawin ang tubig na iyong piniling inumin ¡ Palitan ang mga matamis na inumin ng tubig Gumamit ng mga label sa pagkain Magkaroon ng kamalayan na ang pagmemerkado ng pagkain ay maaaring maka-impluwensya sa iyong mga pamimili © Her Majesty the Queen in Right of Canada, na kinakatawan ng Ministro ng Kalusugan, 20�9 | Cat.: H�64-245/20�9E-PDF | ISBN: 978-0-660-28057-8 | Pub.: �80394 113
Mga Mapagkukunan Mga Mahahalagang Mapagkukunan para sa mga Magulang Ang mga Opisina ng Pampublikong Kalusugan/Mga Sentro ng Kalusugan sa Komunidad ay nag-aalok ng isang malawak na hanay ng mga serbisyo upang maitaguyod ang pisikal, emosyonal, panlipunan, komunikasyon at pag-unlad sa katalusan para sa mga sanggol at mga bata. Kabilang sa kanilang mga serbisyo ang mga klinika sa pagpapasuso, impormasyon at pagkokonsulta sa nutrisyon, drop-in ng magulang at sanggol, mga klinika para sa kalusugan ng bata at pag-follow-up ng pamilya at sanggol. Makipag-ugnay sa iyong lokal na awtoridad ng kalusugan para sa karagdagang impormasyon. 9-1-1 na Emerhensiya Pang-aabuso at Kapabayaan Sentro ng Pagkontrol sa Lason ng BC (BC Poison Control Centre) Tumawag nang libre: 1-800-567-8911 Website: dpic.org Mga Unang Hakbang ng Batang Paslit: Isang Pinakamahusay na Pagkakataon na Patnubay sa Pagiging Magulang ng Iyong 6- hanggang 36 na Buwang Edad (Ika-3 Edisyon) Ang Mga Unang Hakbang ng Batang Paslit ay isang manwal ng pagiging magulang na sumusunod sa Pinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol -na dinisenyo upang matulungan ang mga magulang at mga tagapagbigay ng pangangalaga sa mga bata na 6 hanggang 36 na buwan ang edad. Ang Linya ng Tulong para sa mga Bata (Helpline for Children) ay nag-aalok ng tulong para sa sinuman na mas bata sa edad na 19 na taon na nagdurusa mula sa pisikal, emosyona o sekswal na pang-aabuso, kabilang ang pag-abandona, pag-alis, pagpapabaya, masamang pagtatrato o pagkabigo upang matugunan ang mga pisikal, emosyonal o pang-medikal na pangangailangan ng isang bata. Sinuman ay maaaring tumawag, 24 na oras sa isang araw, kabilang ang mga magulang na natatakot na baka masaktan nila ang kanilang anak o sinumang nakakaalam na ang isang bata ay inaabuso. Maaari kang tumawag nang hindi nagpapakilala. Telepono: 310-1234 (walang area code na kinakailangan) Website: Paggamit ng Alkohol, Tabako at Droga Upang bumili ng isang kopya, pumunta sa: crownpub.bc.ca at hanapin ang Mga Unang Hakbang ng Batang Paslit. Ang HealthLink BC ay nagbibigay sa iyo ng 24 na oras na pag-akses sa hindi pang-emerhensiyang impormasyon at mga serbisyo sa kalusugan sa mahigit sa 130 mga wika - na isang tawag lamang sa telepono o isang pag-click lamang. Upang malaman ang tungkol sa mga programa para sa mga taong may mga problema sa alkohol o iba pang droga, makipag-usap sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan o makipag-ugnay sa alinman sa mga sumusunod na mapagkukunan: Ang HealthLink BC ay nag-aalok ng suporta 24 na oras sa isang araw sa mahigit sa 130 mga wika. Tumawag sa 8-1-1 upang: makipag-usap sa isang nars tungkol sa iyong mga sintomas • makipag-usap sa isang parmasyutiko tungkol sa iyong mga tanong sa gamot • kumuha ng payo sa malusog na pagkain mula sa isang dietitian • makahanap ng malapit na mga serbisyo sa kalusugan at mga mapagkukunan • kumuha ng impormasyon tungkol sa pisikal na aktibidad mula sa isang kwalipikadong propesyonal sa ehersisyo Telepono: 8-1-1 Para sa tulong sa bingi at may kapansanan sa pandinig (TTY), tumawag sa 7-1-1. Website: healthlinkbc.ca Ang Impormasyon sa Alkohol at Droga at Linya ng Pagsasangguni ay nag-aalok ng kumpidensyal, libreng impormasyon. Tumawag nang libre: 1-800-663-1441 Para sa tulong sa bingi at may kapansanan sa pandinig (TTY), tumawag sa 7-1-1. Website: healthlinkbc.ca 114
Ang Tumigil na Ngayon (QuitNow) ay nagbibigay ng isang malawak na hanay ng mga libreng serbisyo sa pagtigil sa paninigarilyo 24/7. Ang mga sanay na tagapagturo ng pangangalaga ay makakatulong na bumuo ng isang plano sa paghinto, pangasiwaan ang mga pagnanasa at magbigay ng patuloy na suporta. Telepono: HealthLink BC sa 8-1-1 Ang Pambansang Programa sa Pag-aabuso ng Alkohol at Droga ng Katutubo [National Native Alcohol and Drug Abuse Program (NNADAP)] ay kasalukuyang nagpopondo ng 10 mga residensiyal na sentro ng paggagamot. Ang mga serbisyo ay inaalok sa mga nasa hustong gulang, kabataan at mga pamilya. Website: quitnow.ca Tumawag nang libre: 1-866-913-0033 Ang Sheway ay nagpapatakbo sa Vancouver at nagbibigay ng komprehensibong serbisyong pangkalusugan at panlipunan sa mga kababaihan na alinman sa buntis o ay magulang ng mga bata na wala pang 18 buwan ang edad at nakakaranas ng kasalukuyan o nakaraang mga isyu sa paggamit ng droga. Ang programa ay binubuo ng pangangalagang pangkalusugan sa bago manganak, pagkatapos manganak at sanggol; edukasyon at pagpapayo para sa nutrisyon, pagpapaunlad ng bata, mga pagkagumon, HIV at Hepatitis C, pabahay at pagiging magulang. Ang Sheway ay tumutulong din sa pagtutupad ng mga pangunahing pangangailangan, tulad ng pagbibigay ng mga pang-araw-araw na pampalusog na tanghalian, mga kupon ng pagkain, mga supot ng pagkain, mga suplemento sa nutrisyon, pormula at damit. Website: Ang Panlalawigang Programa ng Paggagamot sa Paggamit ng Sangkap ay nag-aalok ng mga programa ng paggamot sa sangkap na nagbibigay ng nakabalangkas, sumusuportang mga pangresidensiyal na serbisyo ng paggagamot para sa mga indibidwal. Ang mga kliyente ay 19 na taong gulang o mas matanda pa at may pangunahing alalahanin sa paggamit ng sangkap at nagpapakita ng mga pattern ng paggamit ng sangkap na hindi matagumpay na natugunan sa pangkomunidad na antas. Ang programa ay 90 mga araw, na may 6 hanggang 12 mga buwan ng pagkatapos ng pangangalagang suporta. Website: Website: Ang Herway Home ay nagpapatakbo sa Victoria at nagbibigay ng pangunahing pangangalagang pangkalusugan at mga suporta sa lipunan sa mga buntis na kababaihan at babaeng magulang na mayroong kasaysayan sa paggamit ng sangkap at maaari ding naapektuhan ng mga isyu sa pangkaisipang kalusugan, karahasan at trauma. Kabilang sa mga serbisyo ang pagpapayo sa droga at alkohol, suporta sa magulang, impormasyon sa pagbubuntis at pagkatapos ng panganganak, nutrisyon, serbisyo sa sanggol at bata, pagtatanggol, impormasyon sa tulong sa pabahay at kita, at pag-aabot. Tumawag nang libre: 250-519-3681 Libre sa Usok na Pabahay BC (Smoke-Free Housing BC) Website: smokefreehousingbc.ca Suporta sa Panganganak at Pagkatapos ng Panganganak Ang DONA International ay isang pandaigdigang organisasyon na nagpapatunay ng isang doula. Sa kanilang website maaari kang matuto tungkol sa mga uri ng suporta na ibinibigay ng mga doula at maghanap para sa mga doula na nagtatrabaho na malapit sa iyo. Email: herwayhome@viha.ca Website: dona.org Website: Ang Sentro ng Heartwood para sa Kababaihan (Heartwood Center for Women) ay isang 30-kamang pangresidensiyal na pasilidad na matatagpuan sa Vancouver na nagbibigay ng pinagsamang paggagamot para sa mga kababaihan (19+), kabilang ang mga trans na kababaihan, sa buong British Columbia na nakikipaglaban sa matinding paggamit ng sangkap at mga paghamon sa pangkaisipang kalusugan. Telepono: 1-888-300-3088 ext.2032 Ang Programa ng Gawad sa mga Doula para sa mga Aborihinal na Pamilya (Doulas for Aboriginal Families Grant Program) ay inaalok ng Mga Sentro ng Asosasyon ng Aborihinal na Pagkakaibigan ng BC (BC Association of Aboriginal Friendship Centres) at Awtoridad ng Kalusugan ng First Nations. Ang layunin ng programa ay upang madagdagan ang malusog na mga kinalabasan ng pagsilang para sa mga pamilyang Katutubo sa pamamagitan ng pag- aalis ng hadlang sa gastos sa pag-akses sa mga serbisyo ng doula. Ang programa ng gawad ay nagbibigay sa mga Katutubong pamilya na nakatira sa BC ng hanggang sa $1,000 ng saklaw para sa mga serbisyo ng doula sa bawa't pagbubuntis. Email: heartwood@cw.bc.ca Website: Telepono: 1-800-990-2432 libreng-tawag o 250-388-5522 Email: Website: 115
Ang Asosasyon ng mga Serbisyo ng Doula ng BC (Doula Services Association of BC) ay nagtataguyod sa suporta ng doula para sa mga pamilya sa British Columbia. Ang kanilang misyon ay upang itaas ang kamalayan tungkol sa papel na ginagampanan ng mga Doula (fertility, panganganak, pagkatapos manganak, pagkawala) pagkatapos ng panganganak sa loob ng B.C., upang magbigay ng isang serbisyo ng pagsasangguni sa mga pamilya sa B.C. at upang maghatid ng patuloy na edukasyon sa mga miyembro, mga propesyonal sa pangangalagang pangkalusugan at pangkalahatang publiko. Ang kanilang programa ng pagsasangguni ay nag-aalok ng boluntaryong suporta ng doula sa mga pamilyang may mababang kita. Website: bcdoulas.org/find-a-doula Impormasyon ng Suporta sa Panganganak, HealthLink BC Website: Ang mga Opisina ng Pampublikong Kalusugan at mga Ospital ay maaaring mag-alok ng karagdagang mga serbisyo sa pagpapasuso tulad ng mga kasangguni sa paggagatas, mga pansuportang grupo at pagkokonsulta sa telepono. Makipag-ugnay sa iyong lokal na awtoridad ng kalusugan para sa higit pang impormasyon. Pangangalaga sa Bata Ang iyong lokal na Ministeryo ng Pag-unlad ng mga Bata at Pamilya o opisina ng pampublikong kalusugan ay maaaring makapagbigay sa iyo ng impormasyon upang matulungan kang pumili ng isang pasilidad ng pangangalaga sa bata. Maaari ka ding pumunta sa online sa HealthLink BC para sa mga tip at impormasyon sa pamimili ng mga tagapagbigay ng pangangalaga sa bata. Website: Ang Pagsososyohan ng Nars-Pamilya (Nurse-Family Partnership) ay isang libreng programa sa kalusugan ng publiko para sa mga magulang na magkakaroon ng kanilang unang sanggol na nagtitiyak na ang manganganak na magulang at sanggol at tumatanggap ng suporta sa panahon ng pagbubuntis, pagkatapos na ipanganak ang bata at hanggang ang bata ay 2 taong gulang. Pinangangasiwaan ng Canada Revenue Agency ang mga batas sa buwis para sa Pamahalaan ng Canada at para sa karamihan ng mga lalawigan at mga teritoryo, pati na rin sa iba't ibang panlipunan at pang-ekonomiyang benepisyo at mga programa ng insentibo na inihahatid sa pamamagitan ng sistema ng buwis. Website: Website: child-benefit-overview Pagpapasuso Ang La Leche League Canada ay naghihikayat, nagtataguyod at nagbibigay ng suporta at impormasyon sa pagpapasuso ng ina-sa-ina. Ang mga Sentro ng mga Serbisyo sa Pangangalaga ng Bata ay nagbibigay ng impormasyon sa higit sa 350 mga wika sa lahat ng mga programa ng pangangalaga sa bata ng Ministeryo ng Pag-unlad ng mga Bata at Pamilya ng B.C. (B.C. Ministry of Children and Family Development), alas 8:30 hanggang alas 4:30, Lunes hanggang Biyernes. Website: lllc.ca Tumawag nang libre: 1-888-338-6622 Ang Asosasyon ng mga Kasangguni sa Paggagatas ng British Columbia (British Columbia Lactation Consultants Association) ay isang organisasyon ng mga internasyunal na sertipikadong lupon na kasangguni sa paggagatas [international board-certified lactation consultants (IBCLCs)] at iba pa na nais na protektahan, suportahan at isulong ang pagpapasuso. Website: Ang mga Regulasyon sa Paglilisensiya ng Pangangalaga sa Bata ay naglalarawan kung ano ang kinakailangan ng mga nagpapatakbo ng pangangalaga sa bata sa British Columbia. Website: bclca.ca Website: Ang mga Serbisyo ng Dietitian, HealthLink BC ay isang linya ng tulong na ang mga kawani ay mga rehistradong dietitian na makakasagot ng pangkalahatan at mga medikal na nutrisyong katanungan. Ang mga serbisyo ng pagsasalin-wika ay magagamit sa higit sa 130 mga wika. Find Child Care na mga programa at mga serbisyo ng pangangalaga sa buong lalawigan na nakakatugon sa mga pangangailangan ng iyong pamilya. Website: Telepono: 8-1-1 Para sa tulong sa bingi at may kapansanan sa pandinig (TTY), tumawag sa 7-1-1. Website: Ang Ministeryo ng Pag-unlad ng mga Bata at Pamilya ng BC ay may impormasyon para sa mga magulang kung paano pumili ng pangangalaga ng bata at mga opsyon sa lokal na pangangalaga ng bata. Website: 116
Ang Patnubay ng Mga Magulang sa Pagpili at Pagsubaybay sa Pangangalaga ng Bata ay isang polyeto mula sa pamahalaan ng British Columbia na makakatulong sa iyo na makagawa ng mga desisyon tungkol sa pangangalaga sa bata. Ministeryo Ng Abugado Heneral: Ang Programa sa Pagpapatupad ng Pagpapanatili ng Pamilya ay mayroong impormasyon tungkol sa suportang pampinansyal ng pamahalaan para sa mga pamilya. Website: Website: Pangangalaga sa Ngipin Pag-unlad ng Bata Ang Programa ng Pag-unlad ng Sanggol ng Asosasyon ng Pag- unlad ng Sanggol at Bata ng BC (Infant Development Program of Infant and Child Development Association of BC) ay nag-aalok ng mga na nakabatay sa bahay na serbisyo sa pag-iwas at maagang interbensyon sa mga sanggol at mga batang hanggang 3 taong gulang. Ang mga kasangguni ay nagsusuri ng mga bata at tinutulungan ang mga pamilya na makakuha ng mga kagamitan, mga kasanayan at mga koneksyon sa komunidad na kailangan nila upang maitaguyod ang pinakamainam na pag-unlad ng bata at suportahan ang mga paghamon sa pag- unlad. Upang makahanap ng isang programa sa iyong lugar, magtanong sa iyong pampublikong nars ng kalusugan o tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan. Asosasyon ng Pangangalaga sa Ngipin ng British Columbia (British Columbia Dental Association) Tumawag nang libre: 1-888-396-9888 Lower Mainland: 604-736-7202 Website: bcdental.org Asosasyon ng mga Espesyalista sa Kalinisan ng Ngipin ng BC (BC Dental Hygienists' Association) Telepono: 604-415-4559 Website: bcdha.bc.ca Website: Ang DECODA ay nagbibigay sa mga bata mula sa kapanganakan hanggang edad 5 taon ng isang malakas na pundasyon sa pagbasa't pagsulat, pisikal na aktibidad at malusog na pagkain sa pamamagitan ng mga nakakatuwang aktibidad at laro. Pinahahalagahan ng programang ito ang pag-aaral at pagkakaisa na nangyayari kapag ang mga bata at ang mga tagapagbigay ng pangangalaga ay naglalaro nang magkasama. Website: decoda.ca/resources Ang Programa ng Malusog na mga Bata ng BC (BC Healthy Kids Program) ay tumutulong sa mga pamilyang may mababang kita sa mga gastos ng mga pangunahing pangangalaga sa ngipin para sa kanilang mga anak. Para sa karagdagang impormasyon, bisitahin ang website o makipag-usap sa iyong yunit ng pampublikong kalusugan. Tumawag nang libre: 1-866-866-0800 Website: Ang Humanda, Itakda, Mag-aral (Ready, Set, Learn) ay isang inisyatiba ng pamahalaan ng British Columbia na tumutulong sa mga pamilya na kumonekta sa sistema ng paaralan at mga ahensyang pangkomunidad. Website: programs/ready-set-learn Smiles 4 Canada ay isang programa na pinamamahalaan ng Canadian Foundation para sa Pagsulong ng Orthodontics (CFAO) kasabay ng Canadian Association of Orthodontists (CAO). Nagbibigay ang programa ng paggamot na orthodontic sa mga batang taga-Canada na kung hindi ay hindi makakayang magpagamot. Website: smiles4canada.ca Ang Strong Start (Malakas na Pagsisimula) ay isang rehistradong kawanggawa sa Canada na tumutulong sa mga bata na matutong magbasa. Pagpaplano ng Pamilya/Pagkontrol sa Pagbubuntis Website: strongstart.ca Suporta sa Bata Ang mga Serbisyo ng Hustisya sa Pamilya ay may impormasyon tungkol sa suporta ng pamahalaan para sa mga pamilya. Ang Action Canada para sa mga Sekswal na Kalusugan at mga Karapatan (Action Canada for Sexual Health & Rights) ay isang progresibong, organisasyon ng kawanggawa na batay sa mga karapatang pantao na nakatuon sa pagsusulong at pagpapanatili ng sekswal at reproductive health at mga karapatan sa Canada at sa buong mundo. Website: Website: 117
Ang mga pagpipilian para sa Sekswal na Kalusugan ay nag-aalok ng isang kumpidensyal na linya ng telepono na tinatauhan ng mga rehistradong nars at mga may kasanayang boluntaryo. Tumawag nang libre: 1-800-739-7367 Lower Mainland: 604-731-7803 Website: optionsforsexualhealth.org Mga Mapagkukunan ng Pamilya Ang mga Programang Mapagkukunan ng Pamilya ng BC (Family Resource Programs of BC) ay isang hindi-pangkalakal na panlalawigang organisasyon na nakatuon sa pagpapataas ng kamalayan sa kahalagahan ng mga programang mapagkukunan ng pamilya na nakabatay sa komunidad (FRPs). Ang FRP ay nagbibigay ng mga serbisyo sa komunidad sa buong lalawigan, at kumikilos bilang mga sentro ng komunidad na nagpapahusay at sumusuporta sa pag-unlad ng malulusog na pamilyang may mga anak mula prenatal hanggang 6 na taong gulang. Website: frpbc.ca Ang Konseho para sa mga Pamilya ng BC (BC Council for Families) ay nagbibigay ng mga pang-edukasyon na mapagkukunan sa pagiging magulang, pag-unlad sa pagkabata, mga relasyon ng magulang-teenager, pagbabalanse ng trabaho-buhay, amalayan sa pagpapakamatay at higit pa. Ang impormasyon tungkol sa kasangkot na pagiging magulang sa pangkalahatan ay magagamit sa website. Website: bccf.ca Ang Kinatawan ng British Columbia para sa Mga Bata at Kabataan ay sumusuporta sa mga bata, kabataan at mga pamilya na nangangailangan ng tulong sa sistema ng pagsisilbi ng bata at itinutulak ang mga pagbabago sa mismong sistema. Ang Kinatawan ay responsable para sa pagtataguyod para sa mga bata at kabataan at para sa pagpoprotekta sa mga karapatan ng mga taong pinakamahina, kasama na ang mga: nasa pangangalaga at nakatira sa mga bahay-ampunan o mga bahay ng grupo nasa bahay ng isang kamag-anak sa ilalim ng isang programa ng pamahalaan nasa pangangalaga sa kabataan Ang Kinatawan para sa Mga Bata at Kabataan ay isang independiyenteng opisyal ng lehislatura at hindi nag-uulat sa pamamagitan ng isang panlalawigang ministeryo. Tumawag nang libre: 1-800-476-3933 Website: rcybc.ca Ang Instituto ng Pamilya ng Vanier (Vanier Institute of the Family) ay isang pambansang organisasyon ng kawanggawa na nakatuon sa pagtataguyod ng kagalingan ng mga pamilya sa Canada. Ang website nito ay nag-aalok ng mga mapagkukunan sa maraming mga isyu na nauugnay sa pamilya. Website: vanierinstitute.ca 118
Karahasan sa Pamilya Kapag nangyari ang karahasan, mayroong tulong. Kung sakaling may emerhensiya, tumawag sa 9-1-1 at hilingin ang pulis. Kung ang iyong komunidad ay walang serbisyo ng 9-1-1, hanapin ang lokal na numero ng teleponong pang-emerhensiya ng pulisya sa unang pahina ng iyong libro ng telepono sa ilalim ng "Emergency." Ang VictimLinkBC ay isang pambuong-lalawigang linya ng tulong sa telepono para sa mga biktima ng karahasan sa pamilya at sekswal at lahat ng iba pang mga krimen. Ang VictimLinkBC ay nagpapatakbo 24 oras isang araw, 7 araw sa isang linggo, at nagbibigay ng serbisyo sa 110 mga wika. Tutulungan ka ng isang manggagawa ng serbisyo sa biktima na makahanap ng impormasyon sa mga serbisyo sa biktima na pinakamalapit sa iyo. Tumawag nang libre: 1-800-563-0808 Para sa tulong sa bingi at may kapansanan sa pandinig (TTY): 604-875-0885 Asosasyon sa Pagwawakas ng Karahasan ng British Columbia (Ending Violence Association of British Columbia) Website: endingviolence.org Mag-text sa: 604-836-6381 Mag-email sa: VictimLinkBC@bc211.ca Website: victimlinkbc.ca Ang Samahan ng mga Bahay sa Pagbabagong-kalagayan ng BC (BC Society of Transition Houses) ay isang panlalawigang organisasyon na nakabatay sa miyembro na nagbibigay ng pamumuno, suporta at pakikipagtulungan upang mapahusay ang hanay ng mga serbisyo ng B.C. na nakatuon sa pagtugon sa, pagpigil at pagtatapos ng karahasan laban sa mga kababaihan, mga bata at kabataan. Pagiging Ama Ang Dad Central ay nag-uugnay, nagbibigay-inspirasyon at sinasanay ang mga ama at mga komunidad na magkasamang magpalaki ng malulusog na bata sa pamamagitan ng pagbibigay ng isang malawak na aklatan ng mga mapagkukunan at patnubay para sa paglalakbay ng ama. Website: bcsth.ca Website: dadcentral.ca Ang Sentro ng Kaalaman Batay sa Kasarian (Gender-Based Violence Knowledge Centre) ay isang sentro ng impormasyon at mapagkukunan sa karahasang batay sa kasarian. Website: Mga Awtoridad ng Kalusugan Northern Health (Kalusugan sa Hilaga) Telepono: 250-565-2649 Ang Telepono ng Tulong para sa mga Bata (Kids Help Phone) ay ang tanging libreng-tawag ng Canada, na 24-oras, bilingguwal at hindi nagpapakilalang pagpapayo sa telepono, impormasyon at pagsasangguni para sa mga nakababatang tao. Website: northernhealth.ca Panloob na Kalusugan Telepono: 250-469-7070 Tumawag nang libre: 1-800-668-6868 Website: interiorhealth.ca Mag-text ng HOME sa: 686868 Website: kidshelpphone.ca Island Health (Kalusugan sa Isla) Telepono: 250-370-8699 Ang Ihinto ang Karahasan sa Pamilya (Stop Family Violence) ay isang-hintong mapagkukunan para sa impormasyon sa karahasan sa pamilya. Website: islandhealth.ca Website: Kalusugan ng Baybaying Vancouver (Vancouver Coastal Health) Tumawag nang libre: 1-866-884-0888 Ang Pambansang Clearinghouse sa Karahasan sa Pamilya ay isang sentro ng mapagkukunan para sa impormasyon sa karahasan sa loob ng mga ugnayan ng pagkakamag-anak, pagiging matalik, dependensiya o pagtitiwala. Lower Mainland: 604-736-2033 Website: vch.ca Website: Kalusugan ng Fraser (Fraser Health) Telepono: 1-877-935-5669 libreng-tawag o 604-587-4600 Website: fraserhealth.ca 119
Panlalawigang Awtoridad ng mga Serbisyo sa Kalusugan ng BC (Provincial Health Services Authority of BC) Telepono: 604-675-7400 Website: phsa.ca Mga Pagbabakuna Ang mga Salansan ng HealthLink BC ay naglalaman ng impormasyon sa maraming mga paksang nauugnay sa pagbabakuna. Website: healthlinkbc.ca Pandinig Ang ImmunizeBC ay may impormasyon tungkol sa mga pagbabakuna sa British Columbia, kabilang ang karaniwang mga tanong. Ang Programa sa Maagang Pandinig ng BC (BC Early Hearing Program) Ang BC Early Hearing Program (BCEHP) ay isang pambuong lalawigan na screening program upang suriin ang pandinig ng mga sanggol na ipinanganak sa BC. Ang programa ay nagbibigay ng pinagsamang mga serbisyo mula sa pag- screen ng pandinig hanggang sa pagsusuri ng pandinig, pati na rin maagang suporta sa wika pagkatapos ng pagtukoy sa pagkawala ng pandinig. Website: immunizebc.ca Ang Samahan ng Pediatric ng BC (BC Pediatric Society) ay tumutulong sa tagapagtaguyod para sa pinabuting kalusugan para sa mga sanggol, mga bata, kabataan at kanilang mga pamilya. Website: Website: BC Family Hearing Resource Society ay isang hindi pangkalakal na organisasyon na nagbibigay ng pamamagitan, suporta, edukasyon, pagtuturo ng sign language instruction at peer-to-peer mentoring sa mga pamilya sa buong BC. Ang Pagbabakuna at Iyong Anak ay isang online na mapagkukunan ng Canadian Pediatric Society na sumasagot sa maraming mga karaniwang tanong tungkol sa pagbabakuna ng iyong anak. Website: Website: Mga Serbisyong Katutubo Sentro sa Pandinig at Pagsasalita ng mga Bata ng BC (Children's Hearing and Speech Centre ng BC) ay isang nakatuon sa pamilyang pangklinika at pang-edukasyong sentro na nagtuturo sa mga batang nawalan ng pandinig para makinig at magsalita, nagbibigay sa kanila ng mga kasanayan at kumpiyansa na kailangan nila upang makamit ang kanilang lubos na potensiyal. Website: childrenshearing.ca Damahan ng Mga Binging Bata ng BC (Deaf Children Society of BC) ay isang hindi pangkalakal na ahensiya na nagbibigay ng mga mapagkukunan, mga programa, suporta at impormasyon sa mga pamilya na may mga bingi at may kahirapang makarinig na mga anak mula kapanganakan hanggang sa edad na limang taon. Ang Programa ng Gawad para sa mga Doula para sa mga Aborihinal na Pamilya (Doulas for Aboriginal Families Grant Program) ay inaalok ng Asosasyon ng mga Sentro ng Pakikipagkaibigan ng Aborihinal ng BC (BC Association of Aboriginal Friendship Centers) at Awtoridad sa Kalusugan ng mga First Nation. Ang layunin ng programa ay upang madagdagan ang malusog na mga kinalabasan ng pagsilang para sa mga pamilyang Katutubo sa pamamagitan ng pag-aalis ng hadlang sa gastos sa pag-akses sa mga serbisyo ng doula. Ang programa ng gawad ay nagbibigay sa mga pamilyang Katutubo na naninirahan sa B.C. ng hanggang sa $1,000 ng saklaw para sa mga serbisyo ng doula sa bawa't pagbubuntis. Website: deafchildren.bc.ca Telepono: 1-800-990-2432 libreng-tawag o 250-388-5522 Panlalawigang mga Serbisyo sa Bingi at Nahihirapang Makarinig (Provincial Deaf and Hard of Hearing Services) ay nagbibigay sa mga bingi, nahihirapang makarinig at bingi-bulag na mga bata, at kanilang mga pamilya ng isang ligtas na lugar upang mag-explore at makamit ang kanilang ang mga personal na layuinin sa isang kapaligiran na may American Sign Language (ASL) at Ingles. Website: Email: Website: Ang Aborihinal na Asosasyon ng Maagang Panimula (Aboriginal Head Start Association) ng BC ay may kasamang 12 mga lugar ng paaralang nursery ng Aborihinal ng Maagang Panimula sa lungsod na nagbibigay ng edukasyon at serbisyo sa maagang pagkabata sa mga Aborihinal na bata at kanilang mga pamilya. Website: ahsabc.net 120
Ang Samahan ng Aborihinal na Pangangalaga ng Bata ng BC (BC Aboriginal Child Care Society) ay isang panlalawigang organisasyon na hindi pangkalakal na nag-aalok ng mga programa sa maagang pagkabata ng Aborihinal sa buong British Columbia. Website: acc-society.bc.ca pangkalusugan. Pagdating sa kalusugan ng ina, anak at pamilya, ang pamamaraan ng FNHA ay kalusugan at kagalingan ngayon at tungo sa hinaharap para sa buong pamilya. Tumawag nang libre: 1-866-913-0033 Website: pregnancy-and-early-infancy Ang Programa sa Pag-unlad ng Aborihinal na Sanggol (Aboriginal Infant Development Program) ay nag-aalok ng kaugnay sa kulturang mga serbisyo ng pag-iwas at maagang pamamagitan na nakabatay sa bahay para sa mga katutubong sanggol. Ito ay isang kaagapay na organisasyon ng Programa sa Pagpapaunlad ng Sanggol ng BC (BC Infant Development Program). Para sa impormasyon tungkol sa mga lokal na programa, makipag-ugnay sa Opisina ng Panlalawigang Tagapayo para sa Mga Programa sa Pag-unlad ng Aborihinal na Sanggol o iyong yunit ng pampublikong kalusugan. Tumawag nang libre: 1-866-388-4881 Ang Nasyon ng Métis British Columbia - Mga Bata at mga Pamilya ay bumubuo at pinahuhusay ang mga oportunidad para sa mga ligal na komunidad na Métis at mga taga-Métis sa B.C. sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga nauugnay sa kulturang mga programa at mga serbisyong panlipunan at pang-ekonomiya. Website: Ang Linya ng Krisis ng KUU-US ay isang ligtas na pangkulturang linya ng krisis na magagamit 24/7, maging saan man nakatira ang mga indibidwal sa BC. Ang mga serbisyo ng KUU-US ay para sa mga First Nation, ng mga First Nation, at lahat ng tauhan ng pagtugon sa krisis ay sertipikado at bihasa sa kaligtasang pangkultura ng Katutubo. Website: aidp.bc.ca Tumawag nang libre: 1-800-588-8717 Ang Aborihinal na Suportadong Pag-unlad ng Bata (Aboriginal Supported Child Development) ay isang programa na nakabatay sa komunidad na nag-aalok ng isang hanay ng mga serbisyo sa pagkonsulta at suporta sa isang kaugnay sa kultura at makabuluhang paraan sa mga bata, mga pamilya at mga sentro ng pangangalaga ng bata upang payagan ang mga bata na may karagdagang suportang kinakailangan upang makilahok sa ganap na inklusibong mga kapaligiran ng pangangalaga ng bata. Upang makahanap ng isang programa sa iyong lugar, makipag-usap sa iyong pampublikong nars ng kalusugan o bisitahin ang website. Website: ascdp.bc.ca Linya ng Kabataan: 250-723-2040 Linya ng Nasa Hustong Gulang: 250-723-4050 Website: LGBTQ2S Ang Trans Care BC ay nag-uugnay sa transgender, Dalawang-Espiritu at sari- saring kasarian na mga magulang sa mapagsuporta, nagpapatunay sa kasariang mga tagapagbigay ng pangangalaga. Nilalayon ng Mga Sentro ng Asosasyon ng Aborihinal na Pakikipagkaibigan ng BC (BC Association of Aboriginal Friendship Centers) na mapabuti ang kalidad ng buhay ng mga Aborihinal na tao ng Canada at protektahan at mapanatili ang Aborihinal na kultura para sa kapakinabangan ng lahat ng mga taga-Canada. Tumawag nang libre: 1-800-990-2432 Website: Ang Awtoridad sa Kalusugan ng mga First Nation [First Nations Health Authority (FNHA)] ay responsable para sa pagpaplano, pamamahala at paghahatid ng mga serbisyo at pagpopondo ng mga programang pangkalusugan, sa pakikipagsosyo sa mga komunidad ng First Nations sa B.C. Ginagabayan ng bisyon na nakatanim sa kaligtasan ng kultura at kababaang-loob sa paghahatid ng serbisyong pangkalusugan, ang FNHA ay nagtatrabaho upang ireporma ang paraan ng pangangalaga ng kalusugan sa mga First Nations ng B.C. sa pamamagitan ng direktang mga serbisyo, pakikipagtulungan sa lalawigan at pagbabago ng mga sistemang Tumawag nang libre: 1-866-999-1514 Email: transcareteam@phsa.ca Website: phsa.ca/transcarebc Ang QMUNITY ay isang hindi pangkalakal na organisasyon na nakabase sa Vancouver na nagtatrabaho upang mapabuti ang mga queer, trans at Dalawang- Espiritu na buhay. Nagbibigay ang mga ito ng isang mas ligtas na lugar para sa mga tao na LGBTQ2S at kanilang mga kakampi upang ganap na maipahayag ang sarili habang nararamdamang tinatanggap at napapabilang. Ang kanilang gusali ay nagsisilbing isang katalista para sa mga inisyatiba ng komunidad at sama- samang lakas, at sila ay nagbibigay ng personal na suporta, impormasyon at mga pagsasangguni para sa mga queer, trans at Dalawang-Espiritung tao ng lahat ng edad upang mabuhay nang mas malusog, mas masayang mga buhay. Kasama sa mga programa ang libre at murang pagpapayo, isang klinika ng STI, libreng payong ligal sa pamamagitan ng Access Pro-Bono, at isang drop-in na klinika sa trabaho. Telepono: 604-684-5307 ext. 100 Email: reception@qmunity.ca Website: qmunity.ca 121
Mga Mapagkukunang Medikal Kolehiyo ng mga Pampamilyang Doktor ng BC (BC College of Family Physicians) Telepono: 604-736-1877 Website: bccfp.bc.ca Ang Kolehiyo ng mga Komadrona ng British Columbia (College of Midwives of British Columbia) ay nagtatakda ng mga pamantayan ng propesyunal na pagsasanay para sa mga nakarehistrong komadrona sa British Columbia. Ang mga komadrona ay nag-aalok ng pangunahing pangangalaga sa malusog na mga babaeng buntis at kanilang normal na mga bagong panganak na sanggol mula sa maagang bahagi ng pagbubuntis hanggang sa pagle-labour at kapanganakan, at hanggang sa 6 na linggo pagkapanganak. Ang Kolehiyo ng mga Nars at mga Komadrona ng British Columbia (British Columbia College of Nurses & Midwives) aay nangangasiwa sa College of Nurses & Midwives ng British Columbia, at nagpapanatili ng isang online na direktoryo ng mga nars, mga nurse practitioner at mga komadrona. Ang mga nurse practitioner ay maaaring magbigay ng pangunahing pangangalaga sa mga indibidwal at mga pamilya na nagangailangan ng isang pangunahing tagapagbigay ng pangangalaga. Ang mga komadrona ay maaaring magbigay ng pangunahing pangangalaga sa mga taong buntis at kanilang mga bagong panganak na sanggol, mula sa maagang bahagi ng pagbubuntis hanggang sa pagle-labour at kapanganakan at hanggang sa 6 na linggo, pagkatapos ng kapanganakan. Telepono: 604-742-2230 Website: cmbc.bc.ca Ang Klinikang Oak Tree (Oak Tree Clinic) sa Ospital ng Kababaihan ng B.C. at Sentro ng Kalusugan (B.C. Women's Hospital & Health Centre) ay nagbibigay ng dalubhasa, maraming propesyunal na pangangalaga sa HIV para sa mga kababaihan habang-buhay. Kabilang dito ang pangangalaga mula sa kapanganakan, sa buong pagkabata, pagtitinedyer at pagiging may sapat na gulang - kabilang ang kalusugan sa pampag-anak, pagbubuntis, menopause at lampas - sa isang ligtas na kapaligiran. Telepono: 1-888-711-3030 Website: families or bcwomens.ca Telepono: 604-742-2230 Website: Ang Samahan ng Paediatric ng Canada (Canadian Paediatric Society) ay nagtataguyod ng kalidad na pangangalagang pangkalusugan para sa mga bata sa Canada at nagtatatag ng mga patnubay para sa pangangalaga sa bata. Ang organisasyon ay nag-aalok ng mga pang- edukasyong materyales sa iba't ibang mga paksa, kabilang ang pagbubuntis, pagbabakuna, mga isyu sa kaligtasan at kalusugan ng teenager. Ang Samahan ng mga Dalubhasa sa Pagpapaanak at mga Hinekologo ng Canada [Society of Obstetricians and Gynaecologists of Canada (SOGC)] ay isang nangungunang awtoridad sa pangangalagang pangkalusugan sa pampag-anak. Ang SOGC ay nagbibigay ng pampublikong edukasyon sa mga mahalagang isyu sa kalusugan ng kababaihan. Tumawag nang libre: 1-800-561-2416 Website: sogc.org Telepono: 613-526-9397 Website: cps.ca Pangkaisipang Kalusugan Pangangalaga para sa mga Bata (caring for Kids) ay isang website na nagbibigay sa mga magulang ng impormasyon tungkol sa kalusugan at kagalingan ng kanilang anak. Binuo ng Samahan ng Paediatric ng Canada (Canadian Paediatric Society). Website: caringforkids.cps.ca Para sa impormasyon tungkol sa mga grupo ng suporta sa perinatal na depresyon, kontakin ang iyong yunit ng pampublikong kalusugan. Ang Programa ng Pangkaisipang Kalusugan sa Pampag-anak ng BC (BC Reproductive Mental Health Program) ay nag-aalok ng mga mapagkukunan sa pangkaisipang kalusugan sa ina, kabilang ang mga kagamitan na maaari mong magamit sa sarili. Sa pamamagitan ng pagsasangguni mula sa iyong tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan, ang programa ay nag-aalok ng pagpapayo para sa depresyon sa pagbubuntis at pagkapanganak. Website: reproductivementalhealth.ca 122
Ang Samahan ng Suporta Pagkatapos ng Panganganak ng Pasipiko (Pacific Post Partum Support Society) ay isang hindi pangkalakal na samahan na nakatuon sa pagsusuporta sa mga pangangailangan ng mga ina pagkatapos ng panganganak at kanilang mga pamilya. Ang suporta ay magagamit sa pamamagitan ng telepono, teksto at sa pamamagitan ng isang patnubay, Depresyon at Pagkabalisa Pagkatapos ng Panganganak: Isang Patnubay sa Sariling Pagtulong para sa mga Ina. Ang Asosasyon ng British Columbia para sa May Pag- aalumanang Pamumuhay [British Columbia Association for Living Mindful (BCALM)] ay isang hindi pangkalakal na samahan na nakatuon sa pagpapadali ng pagpapataas ng pag-iisip at pagbabawas ng stress sa mga tahanan, paaralan at lugar ng trabaho sa buong B.C. Nag-aalok sila ng mga programa sa pamamahala ng stress na nakabatay sa pag-aalumana sa buong lalawigan, na ang ilan ay nasasakop sa pamamagitan ng MSP na may isang pagsasangguni mula sa isang pangunahing tagapagbigay ng pangangalaga. Tumawag nang libre: 1-855-255-7999 Telepono: 604-255-7999 Email: info@bcalm.ca Website: postpartum.org Website: bcalm.ca Ang Linya sa Krisis ng BC (BC Crisis Line) ay nagbibigay ng pang- emosyonal na suporta sa kabataan, mga nasa hustong gulang at mga senior na nasa kagipitan, 24 oras sa isang araw, 7 araw sa isang linggo. Mga Bagong Imigrante at mga Takas (Refugees) Tumawag nang libre: 1-800-784-2433 Website: crisiscentre.bc.ca Ang HealthLink BC ay nagbibigay ng impormasyon sa pangkaisipang kalusugan at iba-ibang mga paksang pangkalusugan. Telepono: 8-1-1 Ang Klinika sa Bagong Pagsisimula ng Pagiging Ina (New Beginnings Maternity Clinic) ay nagbibigay ng komprehensibong pangangalaga sa pagiging ina para sa mga kababaihan na wala pang saklaw ng Panlalawigang Plano ng mga Medikal na Serbisyo [Medical Services Plan (MSP)], mayroong makabuluhang paghihirap sa pananalapi, at nakakatugon sa mga pamantayan sa pagiging karapat-dapat na tinukoy ng Ospital ng Kababaihan sa BC (BC Women's Hospital). Website: healthlinkbc.ca/mental-health Telepono: 604-875-2396 Ang Linya ng Krisis ng KUU-US ay isang ligtas na pangkulturang linya ng krisis na magagamit 24/7, maging saan man nakatira ang mga indibidwal sa BC. Ang mga serbisyo ng KUU-US ay para sa mga First Nation, ng mga First Nation, at lahat ng tauhan ng pagtugon sa krisis ay sertipikado at bihasa sa kaligtasang pangkultura ng Katutubo. Tumawag nang libre: 1-800-588-8717 Linya ng Kabataan: 250-723-2040 Linya ng Nasa Hustong Gulang: 250-723-4050 Website: new-immigrants Ang Pansamantalang Pampederal na Programa sa Kalusugan [Interim Federal Health Program (IFHP)] ay sumasaklaw sa ilang mga serbisyong medikal bago umalis para sa mga refugee na papunta sa Canada para sa muling paninirahan at nagbibigay ng limitado, pansamantalang saklaw ng mga benepisyo sa pangangalagang pangkalusugan sa ilang mga tao na hindi karapat- dapat para sa seguro sa kalusugan ng lalawigan o teritoryo (PT ). Website: Ang Mapa ng Serbisyo sa Pangkaisipang Kalusugan at Paggamit ng Droga ay isang mahahanap na listahan ng mga mapagkukunan at mga serbisyo sa pangkaisipang kalusugan at paggamit ng droga, na inayos ng komunidad. Website: Website: Welcome BC ay nagbibigay ng maraming mga serbisyo at mga suporta para sa mga bagong dating upang matulungan silang manirahan sa lalawigan. Website: 123
Nutrisyon Pisikal na Aktibidad Ang patnubay sa pagkain ng Canada ay magagamit sa pamamagitan ng website ng Kalusugan ng Canada (Health Canada). Website: food-guide.canada.ca/en Ang mga Serbisyo ng Dietitian - HealthLink BC ay maaaring sagutin ang iyong mga katanungan tungkol sa malusog na pagkain, pagkain at nutrisyon. Ang mga nakarehistrong dietitian ay magagamit sa pamamagitan ng email at telepono mula alas 9 ng umaga hanggang alas 5 ng hapon, Lunes hanggang Biyernes. Ang mga serbisyo ay magagamit sa mahigit sa 130 mga wika. Mga Serbisyo sa Pisikal na Aktibidad - Ang HealthLink BC ay may mga kwalipikadong propesyonal na tauhan sa pag-eehersisyo na nagbibigay ng pangkalahatang impormasyon sa pisikal na aktibidad at propesyonal na patnubay upang matulungan ang mga British Columbian na maging mas pisikal na aktibo at magsimula ng isang malusog na pamumuhay. Ang mga serbisyo ng pagsasalin- wika ay magagamit sa 130 mga wika. Telepono: 8-1-1 (o 7-1-1 para sa bingi o may kahirapn sa pandinig) Website: Tumawag nang libre: 8-1-1 (o 7-1-1 para sa bingi o may kahirapn sa pandinig) Email: Website: Ipinapakita ng Mga Alituntunin sa 24 na Oras na Pagkilos ng Canada na mayroong isang mahalagang ugnayan sa pagitan ng pangkalahatang kalusugan at kung gaano karaming tulog, laging nakaupong pag-uugali at pisikal na aktibidad ang nakukuha ng mga bata sa isang 24 na oras na panahon. Pagiging Magulang Website: csepguidelines.ca Ang mga pangkat ng suporta, tulad ng Mga Magulang na walang Kapareha, Mother Goose! at Walang Perpekto (Nobody's Perfect), pati na rin ang programa ng mapagkukunan ng pamilya (Family Place), ay magagamit sa maraming mga komunidad. Makipag-ugnay sa iyong lokal na yunit ng pampublikong kalusugan, ahensiya ng pangkaisipang kalusugan o sentro ng mapagkukunan ng pamilya. HealthLink BC Website: healthlinkbc.ca Postpartum Support Ang BC211 ay nagkokonekta sa mga tao sa komunidad, pamahalaan at mga serbisyong panlipunan na kailangan nila. Ang tulong ay kumpidensiyal at magagamit sa maraming mga wika. Tumawag, makipag-usap sa online o mag-text ng 2-1-1 araw-araw sa pagitan ng alas 8 ng umaga at alas 11 ng gabi. Tumawag/Mag-text: 2-1-1 Website: bc211.ca BC Association of Pregnancy Outreach Programs ay nag-aalok ng libreng mga suporta pagkapanganak kabilang ang Healthy Care Pregnancy Pilot Project na nagbibigay ng suporta sa mga indibidwal na naging bagong magulang na gumagamit o nakagamit ng mga droga sa lalawigan at ang Pregnancy Hub na nag-aalok ng akses sa mga pagsasangguni sa mga lokal na programa at mga serbisyo, isang nakabatay sa ebidensiyang mapagkukunang aklatan, isang buwanang newsletter, nakatutuwang live at naka-rekord na mga webinar, mga virtual na klase at mga kaganapan. Ang Samahan ng mga Serbisyong Pansuporta sa Magulang ng BC (Parent Support Services Society of BC) ay nagbibigay ng sariling-tulong na suporta sa pagiging magulang sa mga magulang, mga lolo't lola na nagpapalaki ng mga apo, mga kamag-anak na tagapagbigay ng pangangalaga at tagapagbigay ng pangangalaga sa buong British Columbia sa pamamagitan ng kanilang programa ng mga Sirkulo ng Suporta sa Pagiging Magulang. Website: bcapop.ca Pacific Post Partum Support Society ay nagbibigay ng suporta sa mga ina at kanilang mga pamilya na dumaranas ng postpartum/perinatal distress, depresyon at pagkabalisa sa pamamagitan ng mga support group at telepono at text support. Website: Website: postpartum.org 124
Pagbubuntis Mga Programa sa Pag-aabot-kamay ng Asosasyon sa Pagbubuntis ng BC (BCAssociation of Pregnancy Outreach Programs) ay pinabubuti ang kalidad ng mga serbisyo sa kalusugan ng ina at sanggol sa pamamagitan ng pamamahagi ng mga prenatal na bitamina, impormasyon sa may kaugnayang mga proyekto ng pananaliksik at nagbibigay ng mga Pregnancy Outreach na Programa sa publiko kabilang ang Healthy Care Pregnancy Pilot Project at ang Pregnancy Hub. Ang Yunit ng Pananaliksik at Pag-iwas sa Pinsala ng BC (BC Injury Research and Prevention Unit) ay nagbibigay ng mga kapaki- pakinabang na pilyego ng katotohanan sa pamamagitan ng email. Website: injuryresearch.bc.ca Ang Konseho sa Kaligtasan ng Canada (Canada Safety Council) ay isang pambansa, hindi pampamahalaang kawanggawang organisasyon na nagbibigay ng impormasyon sa kaligtasan, edukasyon at kamalayan na sumasaklaw sa trapiko, tahanan, trabaho at libangan. Website: bcapop.ca Telepono: 613-739-1535 Website: canadasafetycouncil.org Ospital ng Kababaihan at Sentro ng Kalusugan ng BC (BC Women's Hospital and Health Centre) Website: Ang Canadian Red Cross ay nagtuturo ng pang-emerhensiyang pangangalaga sa bata, pangunang lunas, CPR at mga pangunahing kasanayan para sa pagharap sa mga emerhensiya. HealthLink BC Website: healthlinkbc.ca Tumawag nang libre: 1-877-356-3226 Website: redcross.ca Calculator sa Pagtaas ng Timbang sa Pagbubuntis Website: Mga De-resetang Gamot Ang Pangkat na Nagtatrabaho sa Kapaligiran ay isang samahang hindi pangkalakal na nagbibigay ng impormasyon upang suportahan ang pagpili ng mamimili at sibikong pagkilos. Sila ay naglalathala ng mga gabay sa mamimili upang matulungan ang mga indibidwal at mga pamilya na mabawasan ang kanilang pagkalantad sa mga pestisidyo at mga lason, at magsulong ng mga malusog na sambahayan at mga kapaligiran. Ang PharmaCare ay tumutulong sa pananalapi ng mga karapat-dapat na de-resetang gamot at mga medikal na panustos. Tumawag nang libre: 1-800-663-7100 Lower Mainland: 604-683-7151 Website: ewg.org Kalusugan ng Canada (Health Canada): Kaligtasan ng Produkto ng Mamimili Tumawag nang libre: 1-866-662-0666 Website: residents Website: Kaligtasan Ang Programa sa Kaligtasan ng Pasaherong Bata ng BCAA (BCAA Child Passenger Safety Program) ay nagbibigay ng impormasyon at mga mapagkukunan upang panatilihing ligtas ang mga bata habang nagbibiyahe sa mga kalye ng B.C. Tumawag nang libre: 1-877-247-5551 Ang Pambansang Administrasyon sa Kaligtasan ng Trapiko sa Highway (National Highway Traffic Safety Administration) ay isang website ng U.S. na nagbibigay ng impormasyon sa mga pagpapabalik ng upuan sa kotse ng bata. Website: nhtsa.gov Ang Sentro sa Pagkontrol ng Lason (Poison Control Centre) ay nagbibigay ng 24-oras na serbisyo ng impormasyon sa lason. Website: Tumawag nang libre: 1-800-567-8911 Website: dpic.org 125
Ang Pamamahala sa Emerhensiya ng BC (Emergency Management BC) ay nag-aalok ng tulong sa pagpaplano ng emerhensiya at paggawa ng mga kit na pang-emerhensiya. Website: Ang Ahensiya ng Pampublikong Kalusugan ng Canada (Public Health Agency of Canada) ay nag-aalok ng impormasyon sa online sa maraming paksa sa kaligtasan ng bata. Website: phac.gc.ca Ang Parachute ay nagbibigay ng impormasyon sa pananatiling ligtas ang mga bata at pag-iwas sa mga pinsala. Tumawag nang libre: 1-888-537-7777 Website: parachutecanada.org Mga Espesyal na Pangangailangan Kung sa palagay mo ang iyong sanggol ay mayroong problema sa pag-unlad o kapansanan, makakatulong ang iyong pampublikong nars ng kalusugan. Karamihan sa mga komunidad ay mayroong programa sa pagpapaunlad ng sanggol na makakatulong sa iyong makahanap ng mga pansuportang serbisyo at mga aktibidad para sa iyong sanggol na maghihikayat sa pag-unlad. Ministeryo ng Pag-unlad ng mga Bata at Pamilya: Ang serbisyo ng Pamamagitan sa Maagang Pagkabata ay ibinibigay sa mga sanggol at maliliit na bata na nagpapakita ng mga palatandaan ng - o na nasa peligro na magkaroon ng - isang pagkaantala sa pag-unlad o kapansanan. Ang mga serbisyong ito ay pinasadya sa mga espesipikong pangangailangan ng bawa't bata at pamilya. Bisitahin ang website o makipag-ugnay sa iyong lokal na pampublikong nars ng kalusugan o doktor, o lokal na tagapagbigay ng serbisyo. Ang Ligtas na Pagsisimula (Safe Start) ay isang programa ng pag-iwas sa pinsala ng Ospital ng mga Bata ng BC (BC Children's Hospital) na nagbibigay ng impormasyon sa mga magulang at mga tagapagbigay ng pangangalaga sa kung paano gawing mas ligtas ang mga bahay at mga kotse. Website: Ang St. John's Ambulance ay nag-aalok ng mga programa sa pangunang lunas, CPR at pangangalaga ng bata. Ang mga lokal na sangay ng St. John Ambulance ay nakalista sa mga puting pahina ng iyong direktoryo ng telepono, at sa mga Dilaw na Pahina sa ilalim ng "First Aid Services." Website: sja.ca Inalog na Sanggol na Sindrom (Shaken Baby Syndrome) Website: Ang Suportadong Pag-unlad ng Bata ng Asosasyon ng Pag-unlad ng Sanggol at Bata ng BC (Supported Child Development of the Infant and Child Development Association of BC) ay isang programa na nakabatay sa komunidad na nag- aalok ng isang hanay ng mga serbisyo sa pagkonsulta at suporta sa mga bata, mga pamilya at mga sentro ng pangangalaga ng bata upang ang mga bata na may karagdagang mga pangangailangan sa suporta ay maaaring lubos na makilahok sa ganap na inklusibong kapaligiran ng pangangalaga sa bata. Upang makahanap ng isang Programa ng Suportadong Pag-unlad ng Bata (Supported Child Development Program) sa iyong lugar, tanungin ang iyong pampublikong nars ng kalusugan o tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan, o makipag-ugnay sa iyong lokal na tanggapan ng Ministeryo ng Pag-unlad ng mga Bata at Pamilya (Ministry of Children at Family Development). Pigilan ang Inalog na Sanggol na Sindrom ng British Columbia (Prevent Shaken Baby Syndrome British Columbia) Telepono: 1-888-300-3088 Website: dontshake.ca Website: Terapewtika sa Pagsasalita-Wika Ang mga serbisyo sa pagsasalita ng wika ay available sa pamamagitan ng pampublikong kalusugan at iba't ibang mga tagapagbigay ng serbisyo sa komunidad. Ang Sentro ng Pamamagitan sa Krisis at Pagpigil sa Pagpapakamatay ng British Columbia (Crisis Intervention and Suicide Prevention Centre of British Columbia) ay nagbibigay ng libre, kumpidensyal, hindi mapanghusgang emosyonal na suporta 24 na oras sa isang araw, 7 araw sa isang linggo sa mga taong nakakaranas ng pakiramdam ng pagkabalisa o kawalan ng pag-asa. Asosasyon ng Pagsasalita ng British Columbia (British Columbia Association of Speech)/Mga Patologo at mga Audiologist (Language Pathologists and Audiologists) Tumawag nang libre: 1-877-BCASLPA (222-7572) Website: speechandhearingbc.ca/public Tumawag nang libre: 1-800-784-2433 Website: crisiscentre.bc.ca 126
Paningin Ang taunang pagsusuri ng paningin ay sakop sa ilalim ng BC Medical Services Plan (MSP) para sa mga bata at mga teenager hanggang sa edad na 18 taong gulang. Programa ng Malusog na mga Bata ng BC (BC Healthy Kids Program) ay nagbibigay ng saklaw para sa salamin sa mata, para sa mga bata mula sa mga pamilyang may mababang kita, hanggang sa edad na 18 taong gulang. Para sa karagdagang impormasyon, bisitahin ang website o makipag-usap sa iyong yunit ng pampublikong kalusugan. Tumawag nang libre: 1-866-866-0800 Website: healthy-women- Ang mga Doktor ng Optometrya ng BC (BC Doctors of Optometry) ay nag-aalok ng isang kagamitan upang makahanap ng isang Doktor ng Optometry. Website: Aklatan ng Kalusugan ng Mata ng mga Doktor ng Optometry ng BC Website: Kami ay palaging naghahanap ng bago at kapaki-pakinabang na mga mapagkukunan para sa mga pamilya. Kung mayroon kang anumang mga mungkahi, mangyaring makipag-ugnay sa amin sa healthlinkbc@gov.bc.ca. 127
Indise A acetaminophen (Tylenol) 31, 79, 99, 102 Advil (tingnan ang ibuprofen) alkohol 11, 34, 68, 101, 102, 103, 105, 115 alerhiyang reaksyon 110 alerhiya (mga), pagkain 79, 110 almoranas (tingnan ang panahon bago ang pagle-labour) alta presyon 20, 26, 28, 29, 47 amniosentesis 28, 29 amniotic fluid 20 amniotic sac 29, 30, 38, 41 andador (mga) 82 ari ng babae 6, 13, 15, 21, 23, 25, 28, 29 atay 14, 18, 19, 29, 79 C caesarean section (C-section) 44 calcium 17 cannabis 12 CBD (tingnan ang cannabis) chlamydia 13 chorionic villus na pagsasampol 28 cocaine 11 cradle cap (pagbabalat sa ulo ng sanggol) 80 CT scan (mga) 10 D D, Bitamina 17, 91 dalubhasa sa pagpapaanak (obstetrician) 7, 36 damit 65 droga sa kalye (mga) 11, 103, 105 depresyon 25, 53, 54, 55 depresyon pagkatapos manganak 22, 54 diyabetis, hindi kaugnay sa pagbubuntis 26, F Fair PharmaCare na saklaw (Patas na Saklaw ng PharmaCare) 59 Fetal Alcohol Spectrum Disorder (FASD) 11 folic acid 17, 19, 101 G gamot alerhiya (mga) 110 ASA (aspirin) 79 pagbubuntis, sa panahon ng 10 pagpapasuso, sa panahon ng 102 sakit sa panahon ng pagle-labour 45 gatas, tao kauri-sa-kauring pagbabahagi 105 pag-iimbak ng gatas 97 pag-iinit na muli 97 pagpipiga 96 - 97 gawing ligtas ang mga bagay para B 28, 47 sa sanggol 82 bacterial vaginosis (malabis na bakterya sa ari ng babae) 13 bakasyon para sa pagiging ina 58 bakasyon para sa pagiging magulang 58 balat-sa- balat 90, 91, 92, 93, 94, 95 Biglang Pagkamatay ng Sanggol na Sindrom 11, diyabetis sa pagbubuntis 20, 21, 27, 28 doktor, pagpili ng (tingnan ang tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan) donor ng gatas 105 doula 7, 36, 91 Down syndrome 27, 28 duling na mga mata 78 gentian violet 26, 78 gonorea 13 grupo B na streptococcus 27 gulay at prutas (mga) 16, 17, 19 grupo B na streptococcus 27 H 66, 90, 102 biliary atresia 70 bilirubin 80 bola para sa panganganak 39 bitamina A 18, 19 bitamina D 17, 19 bitamina K na iniksyon 76 bote 96, 97, 105, 109 Braxton Hicks na mga kontraksyon 33 bumbunan 35 E eksema 110 embrayo 34 emosyonal na pag-unlad 88 episiotomy 42 heartburn 33 hepatitis B 14, 105 herbolaryo 10 herbal na tsaa (mga) 18, 101 herpes 14, 25, 44 hindi na-isterilisang mga pagkain 18, 101, 105 hindi totoong pagle-labour (tingnan ang panahon bago ang pagle-labour) huling termino 34, 35 Human Immuno-Deficiency Virus (HIV) 15 128
I ibuprofen (Advil) 10, 79 ikalawang tatlong buwan 32, 34, 35 ikatlong tatlong buwan 20, 28, 33, 34, 35 impeksyon na sekswal na naililipat (mga) [sexually transmitted infections (STIs)] 12 - 15 impeksyon sa tenga 78, 102 induction (paghihimok ng pagle-labour) 44 inhalant (mga panlanghap) 11 inunan 6, 11, 12, 16, 20, 27, 28, 30, 34, 40, 43 J jaundice (paninilaw) 47, 80 K kangaroo na pangangalaga 48 kapalit ng asukal 18 kapatid (mga) [tingnan ang mas matandang mga anak] kapeina 9 karahasan 10, 26 kasangguni ng paggagatas 7, 57, 90, 91, 105, 106 Kegel na mga ehersisyo 23, 33, 51, 52 komadrona 7, 26, 28, 36, 57, 58, 90, 91 konsentrasyon sa punto ng pagtutuon 38 kontraksyon (mga) 33, 38, 39, 41, 42, 44, 46 kultura 56 kuna (mga) 67, 68, 82 kurdon ng pusod 6, 29, 30, 43, 72 L makati ari ng babae, magulang 31 balat, magulang 31, 33, 46, 99 balat, sanggol 80 mata (mga), sanggol 79, 110 malulusog na mga gawi 9, 75 malusog na pagkain habang nagpapasuso 101 pagbubuntis 19 - 22 marijuana (tingnan ang cannabis) marka ng pagkabanat (mga) [stretch marks] 33 masahe 38 pagmasahe ng suso 96 sa oras ng pagdapa sa tiyan ng sanggol 75 sa panahon ng pagbubuntis 31, 32 sa panahon ng pagle-labour 37, 38, 39, 45 masakit na mga suso (tingnan ang sobrang kagamitan ng sanggol 82 - 84 kagamitan sa pagpapakain, paglilinis at pag- iisterilisa 108 kahilingan sa panganganak (mga) 45 kalakasan ng katawan (tingnan ang pisikal na aktibidad) kalamnan pulikat (mga), binti 33 tiyan (mga) 23 kaligtasan ng pagkain 19 kaligtasan. sanggol labia 6, 72 lagnat 74, 77, 78, 79, 110 lagnat, sanggol 73, 78 Libre sa BPA 97 lunas sa sakit, sa pagle-labour epidural/panggulugod 46 nitrous oxide 46 isterilisadong iniksyon na tubig 46 pangkalahatang pampamanhid 46 pudendal block 46 walang gamot 45 pagkapuno ng likido) mas matandang mga ina (tingnan ang pagbubuntis - lampas sa edad na 35) mas matandang mga anak 50, 67, 68, 82, 91 matris 6, 11, 20, 23, 25, 26, 30, 34, 43, 44, 45, 51, 61, 63 meconium 70, 91 medikal na pangangalaga, sanggol 76 - 81 medikal na pangangalaga, pagbubuntis 26 - 27 merkuryo 18, 78 methamphetamine, crystal meth 11 Mga Unang Hakbang ng Batang Paslit 3, 82, araw 75 kalinisan 82 kuna 67 pambitbit (mga) 83 pampakalma (mga) 83 pangkalahatan 82 playpen 83 stroller (mga) 83 upuan sa kotse 84 kambal at tatlong kambal (mga) [ tingnan ang M maaga sa panahon 48 kapanganakan 10, 11, 12, 13 pagle-labour 12, 13, 25, 29, 47 mababang-timbang na sanggol 48 mahalak na ubo (tingnan ang pertussis) maikli ang dila (tongue-tie) 100 mainit na mga tub 9 mainit na mga paliguan 9 85, 100 mood 21, 22, 31, 53, 54 morpina 10, 46 pagiging magulang, maramihan ] 129
N napaagang pagputok ng mga lamad 29 natural na mga remedyo 10 naturopatikong doktor 7, 10 niresetang gamot (tingnan ang gamot) nutrisyon (tingnan ang malusog na pagkain) O omega-3 fatty acid (mga) 17, 18 opioid 10 oras ng pagdapa sa tiyan 75 orgasm 25 ospital, pag-eempake para sa 37 oxycodone 10 P pad ng suso (mga) 32, 95, 99 pag-aalaga sa kuko, sanggol 72 pagbabakuna (mga) 77 pagbabalot, balot 67 - 68, 68 - 69 pagbibiyahe pagbibiyahe sa himpapawid, magulang 24 pagbibiyahe sa kotse, magulang 24 upuan sa sasakyan ng sanggol/bata 67, 84 pagbubuntis kadahilanan sa panganib (mga) 28 lampas sa edad na 35 28 pagkain nang mahusay sa panahon ng 16 - 19 pagtaas ng timbang 20 pangangalaga sa iyong sarili 21 - 25 pangangalagang pangkalusugan sa panahon ng 26 - 27 pangkat ng suporta 7 - 8 yugto (mga) 30 - 33 pagdudugo ng ari 29, 42, 47, 51, 52 pagdudugo ng ilong 32 pagdumi (mga) magulang 52 sanggol 70 pag-eehersisyo pagkapanganak 22 sa panahon ng pagbubuntis 21 paggalaw ng sanggol sa sinapupunan 32 paggamit ng sangkap (tingnan ang alkohol, cannabis, paninigarilyo, droga sa kalye) paggugunita 38 paghahanda para sa bagong sanggol alagang hayop (mga) 50 kaligtasan 50, 66, 67, 68, 82 pag-ihi sanggol 70, 81 ina 13, 23, 43, 51, 52 paghinga para sa pagle-labour 39 pagiging magulang kultural na mga pagkakaiba 56 pagiging magulang ng maramihan 57 solong pagiging magulang 57 pag-iisterilisa (tingnan ang kagamitan sa pagpapakain, paglilinis at pag-iisterilisa) pag-iyak hindi mapigil/patuloy, magulang 54 pagtulong sa sanggol na mapanatag 74 Panahon ng Sobrang Pag-iyak (PURPLE Crying) 74 pananatiling kalmado 74 pag-jogging 83 pagkabalisa, perinatal (panahon ng pagbubuntis hanggang pagkapanganak) 54 pagkaduwal 62, 64 pagkain habang nagpapasuso 101 sa panahon ng pagbubuntis 16 - 19 pagkaing protina (mga) 17 pagkaing whole grain (mga) 16, 17, 18 pagkakalapit 69, 85 pagkakalog sa isang sanggol 55 pagkakasakit sa umaga 12, 31 pagkapagod 33, 55 pagkalaglag 10, 11, 13, 18, 28, 29, 31, 32, 49, 54 pagkatuyo 81 pagkiling ng pelvis (mga) 23, 39 pagkilos ng sanggol (paggalaw sa sinapupunan) 32 paglaganap ng ari ng babae (vaginal prolapse) 51 paglalampin pagpili ng mga lampin 71 pantal sa lampin 80 pagle-labour 15 maaga sa panahon 47 medikal na pamamaraan (mga) 44 - 45 paghahanda para sa 38 - 39 paghinga para sa 39 pagrerelaks para sa 38 pampaginhawa sa sakit 45 posisyon ng ginhawa (mga) 39 yugto (mga) ng 41 - 43 paglungad 81, 95, 100 pagnanais (mga) 18 pagnipis ng matris 40 pagpapaanak sa pamamagitan ng paghigop ng bakyum (vacuum extraction) 44 pagpapadighay ng sanggol 95 pagpapakain ng pormula 106 pagpapaligo 72 pagpapaligo, sanggol 43, 72 pagpapangalan, sanggol 58 pagpaparehistro ng kapanganakan 58 pagpapasuso 90 - 110 alkohol 103 balat-sa-balat 90, 91, 92, 93, 94, 95, 96 benepisyo (mga) 90 cannabis 103 droga sa kalye (mga) 103 gamot 102 130
IndisePinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol kolostrum 91 kumpol na pagpapakain 92 maikli ang dila 100 masasakit na suso (sobrang pagkapuno pagsusuri ng bagong panganak 76 pagsusuri ng glukos 27 pagsusuri ng pelvis 26 pagtaas ng timbang sa panahon ng pamamaraan ng pagkontrol ng pagbubuntis (mga) 61 - 64 pampakalma (mga) 99 pampakalma (mga) [mga pacifier] 73, 74, 78, 83 panahon bago ang pagle-labour 33, 38 panahon ng regla 31, 34, 52, 63 pandinig, sanggol 76, 78 pang-aabuso 10, 47, 100 pangangalaga ng bata 60 pangangalaga sa likod 23 pangangalaga sa ngipin, sanggol pagbubuntis 20 ng gatas) 98 mastitis o pamamaga ng suso (impeksyon pagtatae 81 pagtatalik 25, 29, 51, 53, 61 pagtatrabaho ng suso) 99 namamagang mga utong 98 pad ng suso (mga) 95 pag-oopera, dibdib/suso 100 pagbalik sa trabaho 100 paghahanap ng suporta 91 paghahanda na 90 pag-iimbak ng gatas ng suso 97 paghamon (mga) 98 - 100 pagkain sa panahon ng 101 pagkapit sa 94 pagpipiga (ng gatas) 96 - 97 pagsusuplemento 104 pagtulo ng gatas 95 pambomba ng suso 96, 97, 99, 100, 108 pangangalaga sa sarili 91 patag o baligtad na mga utong 100 posisyon (mga) 93 suplemento ng bitamina D 91 thrush (impeksyon sa lebadura) 99 kaligtasan 25, 33 paghahanap ng trabaho 57 pagpapasuso at 100 umalis mula sa 58 paglilinis 72 pagngingipin 73 tulong sa pagbabayad para sa 58 pagtulog, ina 12, 18, 21, 22, 23, 32, 33, 38, 41 pagtulog, sanggol kagamitan 67 pagbabahagi ng kama 68 pagbabahagi ng silid 68 pagbubuo ng mabuting mga kagawian 66 pangangalaga sa ngipin, magulang 8, 9, 10, 32 panganganak sa bahay 36, 37 panganganak sa ospital 36, 37 panganganak, mga yugto ng pagle-labour pagtutuli 76 pag-ubo at pagbahing, sanggol 80 pag-unlad ng bata (tingnan ang pag-unlad, mga ika-apat na yugto 43 pangalawang yugto 42 pangatlong yugto 43 unang yugto 40, 41 unang yugto, aktibo 41 unang yugto, maaga 41 unang yugto, paglipat 41 indibidwal na lugar ng pag-unlad) pag-unlad ng wika 89 - 91 pag-unlad, sanggol 85 pisikal 87 sosyal/emosyonal 88 wika 89 paninigarilyo 9, 11, 26, 34, 47, 102 paninigas ng dumi pagpaplano ng pamilya 61 - 64 pagpipigil sa pagbubuntis (tingnan ang pamamaraan ng pagkontrol ng pagbubuntis (mga)) magulang 17, 21, 32, 33, 52 sanggol 80, 90 pag-unlad ng utak 85 pag-uuwi ng sanggol sa bahay 50 pag-vaping 102 pakita (kulay-rosas na paglabas) 38, 42 paliguan (mga), magulang paningin madilim o malabo, magulang 29, 32, 52 sanggol 47, 87 pagrerelaks para sa pagle-labour 38 pagsakit ng ari 51 pagsakit ng singit 33 pagsasala ng genetics 28 pagsubaybay sa fetus 39, 42 pagsusuka 110 pagkatapos ng panganganak 25, 51, 64 sa panahon ng pagbubuntis 9, 29, 33 sa panahon ng pagle-labour 38, 41, 45 pansipit 44 patay bago maipanganak 49 patay na ipinanganak 11, 12, 15, 18, 54 Patnubay sa pagkain ng Canada 111 pedyatrisyan 36 pertussis, mahalak na ubo 27, 77 pisikal na aktibidad 21 pamahid sa mata 76 pamamaga ng suso 99 pamamanas 32 pamamantal 110 magulang (tingnan ang pagduduwal) sanggol 81 pagsusuplemento 104 - 105 131
placenta previa 28 Plano sa mga Medikal na Serbisyo 28 - 29, 58, 61 - 62 playpen (mga) 83 posisyon (mga), pagle-labour 39 postura 23, 31, 32, 33 produktong deli (mga) 18 pulikat (mga) 29, 33, 41, 47, 51 herbal 19, 102, 105 iron 19 langis ng isda 19 panahon ng pagbubuntis 19, 26, 91 soya 18, 19 suplemento (mga), sanggol bitamina D 91 bitamina K 76 V VBAC (Panganganak sa ari pagkatapos ng caesarian) 44 Valium 10 varicose na mga ugat 32 vegan 19 vegetarian 19 R suplemento para sa pagbubuntis (mga) 19, 26 sweat lodge 9 - 10 W Rh factor at uri ng dugo 29 S sahig ng pelvis (pelvic floor) 23, 33 sakit ng likod 32 sakit ng ulo 29, 31, 32, 46, 52, 62 sakit sa pelvis 51 sakit sa singit 32, 51 salungat na presyur 39 sauna (mga) 9 segunda-manong usok 11 serbisyo (mga) 116 sertipiko ng kapanganakan 58 seremonya 37 SIDS (tingnan ang Biglang Pagkamatay ng Sanggol na Sindrom) sipilis 15 - 16 sobrang pagkapuno ng likido 98 solidong mga pagkain 109 solong magulang 57 spina bifida 27, 28 stress 10, 22, 47, 49, 54, 85 stroller (mga) 52, 74, 81, 82, 83 suhi na posisyon 29 suplemento (mga), magulang T tagadala ng sanggol (mga) 83 tagapagbigay ng pangangalaga (mga), kalusugan 8 tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan, pagpili 7 - 8 pagngingipin 73 - 74 temperatura katawan, sanggol 47 katawan, magulang 9 lagnat, sanggol 78, 79 lutong pagkain 19 pag-iimbak ng gatas 97 temperatura ng katawan, sanggol 65 THC (tingnan ang cannabis) thrush 15, 78, 83, 99 Tigdas (rubella, German measles) 29, 77 tingga, sa tubig sa gripo 18 transgender 8 Trisomy 18 28 tubig na terapewtika (water therapy) 38 Tylenol (tingnan ang acetaminophen) U mga andador 82 tubig na terapewtika 38 pagtaas ng timbang sa panahon ng pagbubuntis 20 mga pagkaing whole grain 16, 17, 18 mahalak na ubo (tingnan ang pertussis) pagtatrabaho pagpapasuso at 100 paghahanap ng trabaho 57 umalis mula sa 58 kaligtasan 25, 33 X Xanax 10 X-ray (mga) 10 Y yaya (mga) 60 yoga 21, 52 yugto ng paglipat, pagle-labour 41 Z Zika virus 15, 24 bitamina A 19 bitamina B12 19 calcium 19 folic acid 19, 101 ultrasound 27, 28 unang tatlong buwan, ina 20, 31 unang tatlong buwan, sanggol 34 upuan sa kotse (mga) 84 132
Pinakamahusay na Pagkakataon ng Sanggol Manwal ng mga Magulang sa Pagbubuntis at Pangangalaga sa Bata Ikaw ay makakaranas ng maraming mga pisikal at emosyonal na pagbabago sa panahon ng pagbubuntis, panganganak sa bata at bagong pagiging magulang. Ang pag-aalam kung ano ang aasahan ay maaaring gawing mas napapamahalaan at kasiya-siya ang mga pagbabagong ito. Sa madaling basahing manwal na ito, mahahanap mo ang mga sagot sa iyong mga katanungan tungkol sa pagbubuntis, panganganak at pag-aalaga sa iyong bagong sanggol. Maaari kang makakuha ng higit pang impormasyon sa: HealthLink BC Ang mga British Columbian ay may napagkakatiwalaan, libreng impormasyon sa kalusugan na isang tawag lang sa telepono o isang click lamang. Ang HealthLink BC ay nagbibigay sa iyo ng mabilis at madaling makuhang hindi pang- emerhensiyang impormasyon sa kalusugan at mga serbisyo. Makipag-usap sa isang nars tungkol sa mga sintomas, makipag-usap sa isang parmasyutiko tungkol sa mga katanungan sa gamot, humanap ng impormasyon tungkol sa pisikal na aktibidad mula sa isang kwalipikadong propesyunal ng ehersisyo, o kumuha ng payo sa malusog na pagkain mula sa isang dietitian. Ididirekta ka rin ng HealthLink BC sa iba pang mga serbisyong pangkalusugan at mapagkukunan na makukuha sa iyong komunidad. I-dial ang 8-1-1 o bisitahin ang healthlinkbc.ca. Para sa tulong sa bingi at may kapansanan sa pandinig (TTY), tumawag sa 7-1-1. Ang mga serbisyo ng pagsasalin-wika ay magagamit sa higit sa 130 mga wika kapag hiniling. 90000 9 780772 653710 0 64074 05371 3