Mga maling impormasyon at mga katotohanan tungkol sa coronavirus (COVID-19) Ika-26 ng Setyembre 2022 Habang patuloy na tumutugon sa pandemyang COVID-19 ang Australya, hinaharap natin ang hamon ng paglalayag sa maraming impormasyon na nauugnay sa virus. Ang ilan sa mga impormasyon na ito ay maaaring mali at posibleng nakakapinsala. Ang tawag dito ay maling impormasyon. Ang maling impormasyon ay maaaring kumalat nang mabilis at malawakan at mahihirapan ang publiko na makilala ang mga napatunayang katotohanan at payo mula sa maling impormasyon. Sa mga bagong balita at pagsulong ng COVID-19 na nagaganap araw-araw, karaniwang nagkakaroon ng mga katanungan o pag-aalala, at posibleng makaramdam ang pag- aalangan tungkol sa COVID-19 at sa pagpabakuna. Layunin ng dokumentong ito na magbigay ng wastong mga sagot na nakabatay sa ebidensya sa mga karaniwang itinatanong at maiwasto ang maling impormasyon na nauugnay sa mga bakuna laban sa COVID-19. Para sa mga pinakabagong balita at rekomendasyon, mangyaring bisitahin ang o Ang COVID-19 ay isang panlilinlang MALING IMPORMASYON Ang COVID-19 ay isang panlilinlang. KATOTOHANAN Ang COVID-19 ay sanhi ng isang 'novel coronavirus' (SARS-CoV-2), na bahagi ng isang malaking pamilya ng mga virus (mikrobyo) na maaaring magdulot ng mga impeksyon sa paghinga ng mga tao at hayop. Ang mga impeksyon na ito ay maaaring nasa hanay mula sa pangkaraniwang sipon hanggang sa mas seryosong sakit. Ang COVID-19 ay nakakahawa sa mga tao sa pamamagitan ng mga patak ng panghinga at mga kontaminadong ibabaw. Ipinapakita ng maraming siyentipikong pag-aaral sa buong mundo na na-isolate at na- sequence ng mga kagalang-galang na dalubhasa sa laboratory ng medisina ang virus na sanhi ng COVID-19, pinatunayan na ang virus ay umiiral, na ito ay naiiba sa virus ng trangkaso, at sanhi ito ng isang karamdaman na nagresulta sa mahigit na 5.3 milyong pagkamatay sa buong mundo sa loob lamang ng 23 na buwan. Ang Australya ay masuwerte na suportado ng isang batikang ugnayan ng mga publiko at pribadong laboratoryo ng patolohiya na may kakayahan at naaangkop na akreditasyon upang tuklasin at kumpirmahin ang SARS-CoV-2. Ang mga siyentipiko sa Victorian Infectious Diseases Reference Laboratory (VIDRL) sa Peter Doherty Institute for Infection and Immunity, ang naunang nag-isolate ng SARS-CoV-2. Itong mahalagang impormasyon ay agarang ibinahagi sa mga lokal na laboratoryong at sa ibang bansa at nagbigay rin ng siyentipikong ebidensya sa pagkakaroon nitong nakakamamatay na virus. Ang impormasyon sa bilang ng mga taong may COVID-19 at ang bilang ng mga namatay mula sa sakit ay iniipon sa Australya at sa buong mundo. Maaari mong tingnan ang pang- araw-araw na datos tungkol sa COVID-19 sa Australya sa Misinformation and truths about Coronavirus (COVID-19) - 29092022 - Filipino
Mga Bakuna MALING IMPORMASYON Ang mga bakuna laban sa COVID-19 ay napakabilis na binuo, hindi maayos na nasubukan at hindi ligtas. KATOTOHANAN Ang mga bakuna laban sa COVID-19 ay mabilis na binuo nang hindi nakompromiso ang kalidad, kaligtasan at pagiging epektibo nito. Ang mga mananaliksik sa buong mundo ay nagsumikap upang makabuo ng mga bakuna laban sa COVID-19 mula sa mga pinakamaagang yugto ng pandemya. Nagawa nilang mapabilis ang pagbuo ng mga bakuna dahil sa pakikipagtulungan sa pagitan ng mga siyentista, tagagawa at tagapamahagi. Ang walang kapantay na pandaigdigang pagpopondo ay nagresulta ng pagbuo at pagpatupad ng yugto ng pagpaplano ng mga bakuna laban sa COVID-19 na nagawa nang magkatabi, sa halip na sunod-sunod. Karamihan sa mga bakuna laban sa COVID-19 na nabuo ay isinama na ngayon ang libo-libong mga tao sa klinikal na pagsubok. Bilang karagdagan, ang pananaliksik sa kung paano tumugon sa isang pandemya ay nagaganap na bago pa nagkaroon ng COVID-19. Ang mga pananaliksik na ito ay tumingin sa datos mula sa mga dating coronavirus kagaya ng SARS noong 2002 at MERS noong 2012, na nagbigay sa mga mananaliksik ng kalamangan pagdating sa pagbuo ng mga bakunang laban sa COVID-19. Sa Australya, mahigpit na tinatasa ng Therapeutic Goods Administration (TGA) ang mga posibleng bakuna laban sa COVID-19 para sa kaligtasan, kalidad at pagiging epektibo bago ang pag-apruba sa paggamit. Nagpapatuloy ang pagmamanman ng TGA sa kaligtasan ng mga bakuna laban sa COVID-19 at sinusuri rin nila ang bawat batch ng bakuna upang matiyak na nakakatugon ito sa parehong mga pamantayan sa kalidad. MALING IMPORMASYON Ang mga bakuna laban sa COVID-19 ay mapanganib at mas maraming tao ang mamamatay mula sa mga masamang side effect ng bakuna kaysa sa COVID-19 mismo. KATOTOHANAN Ang mga pakinabang ng mga bakuna laban sa COVID-19 ay higit na mas malaki kaysa sa mga panganib ng mga ito. Ang mga klinikal na pagsubok ng mga bakunang Pfizer/BioNTech (Comirnaty), Spikevax (Moderna), AstraZeneca (Vaxzevria) at Novavax (Nuvaxovid) ay nagpakita na ang mga ito ay mabisa sa pagpigil sa pagdami ng mga sintomas ng COVID-19 at sa proteksyon laban sa matinding sakit. Ang karaniwang mga side effect ng pagbabakuna ay kabilang ang pagkapagod, sakit ng ulo, pananakit ng katawan at lagnat. Mas matindi, ngunit bihirang mga side efffect ay kabilang ang anaphylaxis, pericarditis (pamamaga ng balat na nakabalot sa loob ng puso), myocarditis (pamamaga ng puso), at thrombosis with thrombocytopenia syndrome (TTS). Ang Myocarditis ay isang napakapambihirang side effect ng mga bakunang laban sa COVID-19 na Pfizer at Moderna. Ito ay kadalasang pansamantala lamang, kung saan ay gumagaling ang karamihang tao sa loob ng ilang araw. Ang Myocarditis ay iniuulat sa humigit-kumulang 1-2 sa bawat 100,000 tao na nabakunahan ng Pfizer at humigit-kumulang 2 sa bawat 100,000 tao na nabakunahan ng Moderna. Ito ay mas karaniwang pagkatapos ng pangalawang dosis sa mga kabataang lalake na edad 12-17 taon (13-21 kaso bawat 100,000 tao na nakatanggap ng mga bakunang ito) at sa mga lalakeng mas bata sa 30 taon (9-22 kaso bawat 100,000 tao). Ang TTS o Vaccine Induced thrombotic thrombocytopenia (VITT), ay isang napakabihirang bagong nakilalang kondisyon na nauugnay sa AstraZeneca na bakuna laban sa COVID-19 na mayroong ibang mekanismo sa ibang mga sanhi ng thrombosis (pamumuo ng dugo). Sa mga ulat ng kaso, walang kilalang mga palatandaan para sa tumaas na panganib ng TTS. Ang TTS ay kinasasangkutan ng mga pamumuo ng dugo (thrombosis) at mababang antas ng mga platelet ng dugo (thrombocytopenia) na maaaring mangyari sa iba't-ibang mga bahagi ng katawan. Naiulat ito sa humigit-kulang 2 sa bawat 100,000 nabakunahang mga Misinformation and truths about Coronavirus (COVID-19) - 29092022 - Filipino 2
tao pagkatapos ng unang dosis at 0.3 sa bawat 100,000 nabakunahang mga tao pagkatapos ng pangalawang dosis. Ang mga bakuna ay maaaring humantong sa pagkamatay sa mga napakabihirang instansya. Gayunpaman, karamihang mga pagkamatay na naganap pagkatapos mabakunahan ay hindi sanhi ng bakuna. Matinding sinusuri ng TGA ang lahat na pagkamatay na naiulat sa mga araw at linggo pagkatapos mabakunahan laban sa COVID- 19. Mula noong simula ng paglulunsad ng pagbabakuna laban sa COVID-19 hanggang ika- 21 ng Agosto 2022, halos 63 milyong dosis ng bakuna laban sa COVID-19 ang ibinigay sa Australya. Nakilala ng TGA ang 13 mga ulat kung saan ang sanhi ng pagkamatay ay maaaring may kaugnay sa pagbabakuna. Sa mga ito, 8 ay nauugnay sa TTS, 2 ay nauugnay sa Guillain Barre syndrome, 2 ay nauugnay sa napakabihirang mga kondisyon na kinasasangkutan ng nervous system, at isa ay isang kaso ng immune thrombocytopenia (ITP). Wala pang mga namamatay na mga bata o mga taong mas bata sa 34 taon. Kung kayo ay nakaranas ng isang side effect mula sa isang bakuna, magpatulong sa isang propesyonal sa kalusugan at iulat ito sa TGA (telepono: 1300 134 237). MALING IMPORMASYON Ang paglunsad ng bakuna laban sa COVID-19 ay isang pagpapanggap upang mangolekta ng iyong DNA. KATOTOHANAN Wala, at hindi kailanman nagkaroon, ng anumang hangarin na mangolekta ng DNA sa panahon ng oras ng pagbabakuna. Ang layunin ng Pamahalaan ng Australya sa paglunsad ng bakuna laban sa COVID-19 ay maprotektahan ang kalusugan ng mga Australyano, pagbibigay ng mga bakuna laban sa COVID-19 upang maiwasan ng mga indibidwal na magkaroon ng matinding karamdaman at pagkamatay mula sa virus na SARS-CoV-2. Ang mga bakuna laban sa COVID-19 na naaprubahan na magamit sa Australya ay ibinibigay sa pamamagitan ng pag-iniksyon sa kalamnan, kadalasan sa 'deltoid' na kalamnan sa itaas ng braso. Walang kinukuha mula sa iyong katawan, kasama ang iyong DNA. Ang mga bakuna laban sa COVID-19 ay hindi rin nakakabago sa iyong mga gene o DNA. MALING IMPORMASYON Ang mga bakuna laban sa COVID-19 ay dahilan ng pagkakabaog (infertility). KATOTOHANAN Walang ebidensyang siyentipiko na nagsusuporta na ang mga bakuna laban sa COVID-19 na naaprubahan ng TGA ay maging sanhi ng isterilisasyon at/o pagkabaog. Hindi aaprobahan ng TGA ang isang bakuna para magamit sa Australya kung hindi ito ligtas at mabisa. Kabilang dito ang mga epekto sa pagka-anak (fertility). Ang bakuna laban sa COVID-19, tulad ng ibang mga bakuna, ay gumagana sa pamamagitan ng pagsasanay sa ating katawan na bumuo ng mga antibodies upang labanan ang virus na sanhi ng COVID-19, upang maiwasan ang sakit sa hinaharap. Walang katibayan sa kasalukuyan na ang mga antibodies na nabuo mula sa pagbabakuna laban sa COVID-19 ay nagdudulot ng anumang mga problema sa pagbubuntis, kabilang ang pag-unlad ng placenta. MALING IMPORMASYON Ang mga bakuna laban sa COVID-19 ay nagpapabago sa iyong DNA. KATOTOHANAN Ang mga bakuna laban sa COVID-19 ay hindi nakakapagbago (nag-iiba) sa iyong DNA. Gumagana ang mga bakuna bilang natural na panlaban ng katawan upang makatulong na bumuo ng kaligtasan sa sakit na COVID-19. Mayroong 4 na mga bakuna laban sa COVID-19 na kasalukuyang naaprubahan at ginagamit sa Australya - ang bakunang Pfizer at bakunang Moderna na gumagamit ng isang platapormang mRNA, ang bakunang AstraZeneca na gumagamit ng isang Misinformation and truths about Coronavirus (COVID-19) - 29092022 - Filipino 3
platapormang 'viral vector', at ang bakunang Novavax na isang nakabase sa protina na bakuna. Ang mga bakunang vector ay gumagamit ng isang hindi nakakapinsala na pinahinang virus ng hayop na naglalaman ng genetic code para sa isang protina na natatangi para sa coronavirus, karaniwan na 'spike protein', habang ang mga bakunang mRNA ay gumagamit ng isang genetic code na tinatawag na RNA upang simulan ang paggawa ng partikular na 'spike protein' ng corona virus. Alinman sa mga bakuna ay hindi maaaring makapagbago ng iyong DNA. Isang karaniwang alamat ng bakuna laban sa COVID-19 ay ang maling sinasabi na ang mga bakunang mRNA ay nakakapagbago ng iyong DNA ay hindi totoo. Ang mga bakunang mRNA ay gumagamit ng isang 'genetic code' na tinatawag na RNA upang udyukan ang pagbuo ng partikular na spike protein ng coronavirus. Kapag napasok na ng mRNA ang mga selula ng katawan, ginagamit ng mga selula ang mga tagubilin na nilalaman ng RNA upang gawin ang 'spike protein'. Ipinapakita ng mga cell ang spike protein sa kanilang ibabaw at tinutunaw ang mRNA na inihatid ng bakuna. Kinikilala ng mga immune cell ang spike protein bilang banyaga at magsisimulang bumuo ng isang panlaban dito. Ang RNA mula sa bakuna ay hindi nagbabago o nakikipag-ugnay sa ating DNA sa anumang paraan. MALING IMPORMASYON Ang mga bakuna laban sa COVID-19 ay magkokonekta sa iyo sa internet, Wi-Fi, 5G o Bluetooth. KATOTOHANAN Ang mga bakuna laban sa COVID-19 ay hindi, at hindi maaaring magkonekta sa iyo sa Wi-Fi, 5G, Bluetooth, o mag-enable ng anumang wireless connectivity. Ilan sa mga bakunang mRNA na ginagawa ay kabilang ang paggamit ng isang materyal na tinatawag na hydrogel, na maaaring unti-unting magpakalat ng bakuna sa ating mga selula. Maraming taon nang gumagamit ang mga bioengineer ng hydrogel sa iba't-ibang paraan. Halimbawa, ginamit nila ang mga ito upang matulungan ang mga stem cell na makaligtas matapos na mailagay sa loob ng ating mga katawan. Dahil dito, naniniwala ang ilang mga tao na ang mga hydrogel ay kailangan para sa mga elektronikong implant, na maaaring kumonekta sa internet. Ang bakunang Pfizer/BioNTech (Comirnaty) ay hindi gumagamit ng hydrogel bilang sangkap. Ang bakunang Pfizer/BioNTech ay naglalaman ng isang piraso ng mRNA na nababalot sa isang maliit na patak ng lipid (fatty acid). Tinutulungan ng lipid ang bakuna na makapasok sa ating mga selula, dahil ang membrane (lamad) na nagsasama sa ating mga selula ay karamihang gawa sa lipid. Ang bakuna at ang membrane ay maaaring madaling magkasama, na ideposito ang mRNA sa loob ng selula. MALING IMPORMASYON Ang mga bakuna laban sa COVID-19 ay naglalaman ng isang microchip o anyo ng teknolohiyang pagsubaybay. KATOTOHANAN Ang naaprubahang mga bakuna laban sa COVID-19 ay hindi naglalaman ng anumang uri ng software o mga microchip. Hindi ito maaaring magamit upang subaybayan ang mga tao. Ang Impormasyon ng Produkto na makukuha sa website ng TGA ay naglilista ng lahat ng mga sangkap sa bawat bakuna. Ang TGA ay nagsasagawa ng pagsubok sa lahat ng mga bakuna bago gamitin upang matiyak ang kalidad at masubaybayan ang anumang mga pag- aalala sa kaligtasan. Misinformation and truths about Coronavirus (COVID-19) - 29092022 - Filipino 4
MALING IMPORMASYON Ang mga bakuna laban sa COVID-19 ay nagbibigay sa iyo ng COVID-19. KATOTOHANAN Wala sa mga naaprubahang bakuna sa Australya ay naglalaman ng buhay na virus. Ibig sabihin nito na hindi ka nila mabibigyan ng COVID-19. Ilan sa mga side effect mula sa pagbabakuna laban sa COVID-19, katulad ng lagnat at pagkapagod ay maaaring kagaya sa mga sintomas ng COVID-19. Ang mga sintomas na ito ay normal at isang palatandaan na ang katawan ay bumubuo ng proteksyon laban sa virus na sanhi ng COVID-19. Karaniwang tumatagal nang hindi bababa sa dalawang linggo sa iyong katawan na magsimulang bumuo ng immunity (proteksyon laban sa virus na sanhi ng COVID-19) pagkatapos ng bawat dosis ng bakuna. Ibig sabihin na ang isang tao ay posibleng mahawahan ng COVID-19 bago o pakatapos lamang ng pagbabakuna at magkakasakit ka pa rin. Posible rin sa isang tao na mahawahan ng COVID-19 kahit sila ay lubos na nabakunahan, ngunit ito ay mas higit na hindi mangyayari. Mahalaga na makuha mo ang dalawang dosis ng bakuna at tiyakin na humiwalay ka at magpasuri kung mayroon kang anumang mga sintomas ng COVID-19. MALING IMPORMASYON Ang mga bakuna laban sa COVID-19 ay maaaring manghawa ('shed') upang maapektohan ang mga hindi nabakunahan. KATOTOHANAN Ang mga bakuna laban sa COVID-19 ay hindi nakakahawa ('shed') upang maapektohan ang mga taong hindi nabakunahan. Hindi ito posible. Ang ganitong pag-shed ay nangyayari lamang kung sa mga bakuna na gumagamit ng pinahina, buhay na anyo ng virus. Wala sa mga naaprubahang magamit sa Australya na bakuna laban sa COVID-19 ay mayroong mga buhay na uri ng coronavirus. MALING IMPORMASYON Ang bakunang laban sa COVID-19 ay hindi gumagana laban sa mga mutated strain (nagbagong uri) ng coronavirus. KATOTOHANAN Lahat ng mga virus kabilang ang SARS-CoV-2 ay nagbabago sa paglipas ng panahon bilang bahagi ng kanilang natural na ebolusyon. Hindi ito nangangahulugan na ang mga bakuna ay hindi epektibo sa mga bagong variant. Lahat ng mga bakuna na kasalukuyang naaprubahan na magamit sa Australya ay nagpapatunay na ang mga ito ay labis na epektibo sa pagpigil ng malubhang sakit mula sa anumang variant ng SARS-CoV-2 virus na lumitaw hanggang ngayon. Ito ay patuloy na tinitingnan mabuti ng TGA bilang bahagi ng kanilang mga proseso ng pag- apruba at pagmamanman. Maaari itong nangangahulugan na kailangan ang mga booster shot tulad ng tetanus at tuyong ubo, o maaaring ibig sabihin na kailangan nating mabakunahan muli - tulad ng para sa bakuna sa trangkaso bawat taon. Sinisiyasat pa ito ng mga mananaliksik, ngunit alam nila na ang virus ay hindi pa nagbago nang sapat upang masabing hindi epektibo ang kasalukuyang mga bakuna. MALING IMPORMASYON Ang mga tao na nagkaroon na ng COVID-19 at gumaling ay hindi na kailangang magpabakuna. KATOTOHANAN Kahit nagkaroon ka ng COVID-19, inirerekumenda na magpabakuna ng laban sa COVID-19. Ang natural na impeksyon sa virus na SARS-CoV-2 ay nagpapasigla ng immunity (kaligtasan sa sakit) upang magbigay ng ilang proteksyon laban sa muling pagkakasakit, ngunit ang bisa ng immune response at katagal ng panahon ng proteksyon ay masigasig pa ring sinisiyasat sa buong mundo. Misinformation and truths about Coronavirus (COVID-19) - 29092022 - Filipino 5
Dahil sa matinding panganib sa kalusugan na nauugnay sa COVID-19, at possible na muling magkakasakit at ang paglaganap ng virus, ang mga nagkaroon na ng COVID-19 ay kinakailangan pa ring magkaroon ng bakuna laban sa COVID-19 upang mapalakas ang kanilang immune system. Mga kasagutan sa medikal ng Australya MALING IMPORMASYON Hindi makakayanan ng mga ospital ng Australya ang pagtaas ng pangangailangan dahil sa COVID-19. KATOTOHANAN Ang Australya ay mayroong isang pang-internasyonal na sistema sa kalusugan na maayos ang pagkakalagay upang matugunan ang karagdagang pangangailangan sa panahon ng pandemyang COVID-19 kung kinakailangan. Kasama rito ang kakayahan para sa karagdagang mga kama sa ospital, kagamitan sa medisina, panustos, at kawaning madikal sa pamamagitan ng samahan sa pagitan ng Pamahalaan ng Australya, mga pamahalaan ng estado at teritoryo at pribadong sektor ng kalusugan. Pagsusuri at paggamot MALING IMPORMASYON Ang hydroxychloroquine, ivermectin, doxycycline, at zinc ay ligtas at mabisang panggamot at/o pangpapagaling sa COVID-19. KATOTOHANAN Ang Pamahalaan ng Australya ay masusi niyang sinusubaybayan ang buong mundong pananaliksik sa mga paggagamot at pagpapagaling sa COVID-19. Ang mga pagbabakuna laban sa COVID-19 ay nananatiling pinakamabisang paraan upang maiwasan ang pagbuo ng mga sintomas ng COVID-19 at maprotektahan laban sa matinding sakit. Kasalukuyan ay walang sapat na katibayan upang suportahan ang ligtas at mabisang paggamit ng ivermectin, doxycycline at zinc (alinman na magkahiwalay, o sa kombinasyon) para sa pag-iwas o paggamot ng COVID-19. Ang National COVID-19 Clinical Evidence Taskforce ng Australya ay hindi inirerekomenda ang paggamit ng hydroxychloroquine, ivermectin, doxycycline o zinc para sa paggamot ng COVID-19. Ang paggamit ng hydroxychloroquine (mayroon o walang zinc) para sa paggamot ng COVID-19 ay hindi inirerekomenda sa labas ng sapalarang pagsusubok na may etikal na pag-apruba (randomised trials with ethical approval). Ang hydroxychloroquine ay may kilalang mga kapanganiban na maaaring magresulta ng mga atake sa puso, pinsala sa mata at matinding pagka-ubos ng antas ng asukal sa dugo (maaaring hahantong sa pagkawala ng malay). MALING IMPORMASYON Ang mga pagsusuri gamit ng PCR (polymerase chain reaction) upang matukoy ang COVID-19 ay hindi maaasahan at hindi makilala ang coronavirus mula sa iba pang mga sakit, katulad ng karaniwang sipon at trangkaso. KATOTOHANAN Sa Australya, ang mga pagsusuring nucleic acid amplification (NAA) gamit ang polymerase chain reaction (PCR) sa isang sample ng panghinga na kinokekta sa pamamagitan ng swab ng lalamunan at loob ng ilong ay ang pamantayang ginto na pagsusuri upang mag-diagnose ng mga viral na impeksyon (halimbawa, COVID-19 at trangkaso). Ang paraan ng pagsusuring ito ay napakasensitibo at nakakahalata ng mga piraso na partikular sa mga virus (iyan ang SARS-CoV-2 o iba pang mga virus). Ang pagsusuring PCR ay inaprubahang magamit at patuloy na sinusubaybayan ng mga laboratoryong patolohiya na lokal at sa ibang bansa upang matiyak na natutugunan ang isang mataas na pamantayan sa pagsusuri at kakayahan. Misinformation and truths about Coronavirus (COVID-19) - 29092022 - Filipino 6
May mga tao na hindi nakakaunawa sa pagbabago ng payo ng pagsusuri mula sa Centers for Disease Control and Prevention ng Estados Unidos na nagbigay ng payo sa paggamit ng mga pagsusubok na PCR na nagsasama ng maraming mga target na pathogen para sa iba't-ibang mga viral na sanhi ng impeksyon sa paghinga. Halimbawa, ang mga pagsusuring ito ay maaaring magkasabay na ma-diagnose ang mga impeksyon tulad ng COVID-19 at trangkaso at wastong makilala ang pagkakaiba ng dalawa. Ito ay regular na nangyayari at naging karaniwang kasanayan sa Australya mula nang pagdating ng mga pagsusubok na PCR na nagsasama ng maraming mga target. Sa Australya, karaniwang ginagamit ang mga pagsusubok na PCR na tamang tuklasin ang mga virus ng trangkaso at parainfluenza, Human Metapneumovirus, Respiratory Syncytial virus pati na rin ang iba pa, kabilang ang ilang mga karaniwang nagpalipat-lipat na mga coronavirus ng tao na kumakalat bago ang SARS-COV-2. MALING IMPORMASYON Ang pagsusuri sa lahat ng tao ay pipigil sa pagkalat ng COVID-19. KATOTOHANAN Ang pagsusuri ay hindi pumipigil sa pagkalat ng COVID-19. Ang diagnostic na pagsusuri ay may mahalagang papel sa pagtukoy sa epidemiology ng sakit, ipinapaalam ang kaso at pamamahala sa pakikipag-ugnay, at sa huli ay mabawasan ang paglaganap ng virus. Ang bakuna laban sa COVID-19 ang pinakamabisang paraan upang mapigil ang pagkalat ng COVID-19 sa komunidad. Ang negatibong pagsubok sa COVID-19, gayunpaman, ay hindi nangangahulugang hindi ka nasa panganib, o isang panganib sa iba. Mahalagang tandaan na walang pagsusuri ay 100% na tumpak sa lahat ng pangyayari. Ang mga pagsusuring diagnostic ay maaaring hindi palaging nakakakita sa virus kung ito ay nasa mababang antas. Halimbawa, sa simula ng impeksyon ng SARS-Cov-2, tatagal ng ilang araw para sa virus na maaaring makita ng PCR, humigit-kumulang 2-3 araw bago mapansin ang mga sintomas. Ang pagsusuri sa simula ng impeksyon ay maaaring magbigay ng isang negatibong resulta, kahit kung ang isang indibidwal ay nahawahan ng SARS-CoV-2. Sa kasalukuyan, walang pagsusuri na maaasahang makakatuklas sa virus sa simula ng impeksyon kapag ang tao ay asymptomatic. Wala ring pagsusuri na maaasahang makatuklas kung ang isang indibidwal ay nakakahawa. Mahalaga na magsagawa ng mabuting kalinisan, pisikal na paglayo, at manatili sa bahay kapag hindi maganda ang pakiramdam. Ang mga pagkilos na ito, kasama ang nakatuon na pagsusuri, ay tumutulong upang maiwasan ang pagkalat ng COVID-19 at iba pang mga nakakahawang sakit, na nagkaltas sa pangangailangan sa sistema ng kalusugan ng Australya. Patuloy na inirerekomenda ng Pamahalaang Australya na ang mga pamamaraan ng pagsusuri, kasama ang mga programa sa pag-screen sa trabaho para sa mga taong walang sintomas, ay mabuo sa pagkonsulta sa mga nauugnay na awtoridad sa kalusuan ng publiko. Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa katayuan ng Pamahalaan ng Australya sa laganap na asymptomatikong pagsusuri, mangyaring tingnan ang website ng Department of Health. MALING IMPORMASYON Ang mga kagamitan sa pagsusuri (testing kits) ay hindi tumpak. KATOTOHANAN Sa Australya, gumagamit tayo ng 2 uri ng pagsuri upang makatuklas ng SARS-CoV-2: 1. RT-PCR (reverse transcription polymerase chain reaction) 2. RAT (rapid antigen testing) Pareho nitong sinusuri ang SARS-CoV-2 virus na naroon sa iyong lalamunan, ilong, tulo mula sa ilong o laway. Misinformation and truths about Coronavirus (COVID-19) - 29092022 - Filipino 7
Ang mga pagsusuring PCR ay mas magaling sa pagtuklas ng pagkakaroon ng SARS-CoV-2 virus at kasalukuyang ginagamit sa pagkumpirma ng isang diagnosis ng COVID-19. Ang mga pagsusuring PCR ay maaring makatuklas sa virus nang maaga sa pagkahawa nito, at minsan ay maaari ring matuklasan ang virus bago magkasakit ang isang tao. Ang mga pagsusuring PCR na base sa laboratoryo ay high-throughput (mabilis, gamit ang awtomatikong kagamitan) ngunit kumplikadong gawin. Kailangan nila ng mga dalubhasang siyentipiko upang magsagawa ng mga pagsusuri sa isang laboratoryo. Ang ilang low- throughput point-of-care na pagsusuring PCR ay ginagawa sa mga partikular na lugar, gaya ng mga emergency department at liblib na lugar. Gumagana ang mga rapid antigen test sa pamamagitan ng pagtukoy sa pagkakaroon ng partikular na mga protina ng virus. Napakatumpak ang mga ito kapag ginamit sa pagsusuri ng mga taong may sintomas. Ang mga rapid antigen test ay karaniwang pinakamahusay na gawin sa loob ng unang 7 araw pagkatapos lumitaw ang mga sintomas. Hindi ito kasing-tumpak kung wala kang mga sintomas ay maaaring magbigay ng mga resultang false negative o false positive. Karamihan sa mga rapid antigen test ay nakapagbibigay ng resulta sa loob ng 10-20 minuto. Kung mayroon kang isang positibong RAT sa bahay, hindi mo kakailanganing kumuha ng isang pagsusuring PCR sa isang klinika ng pagsusuri upang kumpirmahin iyang resulta. Tinatasa at inaaprubahan ng Therapeutic Goods Administration (TGA) ang lahat ng paraan ng pagsusuri sa Australya. Ang TGA ay gumagamit ng mahigpit na pamantayan sa pagsubok upang matiyak na ang mga pagsusuri ay epektibo at maaasahan. Para sa napapanahong impormasyon kung aling mga pagsusubok sa COVID-19 ay kasama sa Australian Register of Therapeutic Goods, mangyaring bisitahin ang website ng TGA sa: Ang paghihigpit (lockdown) at mga maskara MALING IMPORMASYON Ang mga lockdown ay hindi nakapigil sa pagkalat ng COVID-19. KATOTOHANAN Ang pagpataw ng mga paghihigpit at isang panahon ng lockdown at pagkatapos ay iangat ng mga naturang paghihigpit upang makabalik sa ating mga 'normal na buhay' ay hindi lubos na magpigil sa pagkalat ng COVID-19. Gayunpaman, nakakatulong ang mga lockdown na mabawasan ang rata ng pagkalat ng COVID-19 sa komunidad. Ang pinakamabisang paraan upang matulungan ang pagbagal sa pagkalat ng COVID-19 ay ang paggamit ng bakuna laban sa COVID-19, pagsuot ng maskara, pagpanatili ang pisikal na distansya, pagsagawa ng mabuting kalinisan sa kamay at paghinga, manatili sa bahay at magpasuri kung may karamdaman. Ang isang makabuluhang bilang ng mga taong may COVID-19 ay may mga sintomas na banayad o walang sintomas (asymptomatic) sa panahon ng hawaan. Ang isang maikling panahon ng lockdown ay nagbabawas ng panganib mula sa mga asymptomatic (walang sintomas) na may COVID-19 na hindi namamalayang mahawahan ang ibang tao ng virus. Ang mga lockdown ay sumusuporta rin sa mga Pamahalaang Estado at Teritoryo na magsagawa ng contact tracing. Patuloy na sinusubaybayan ng mga dalubhasa sa kalusugan ang bilang ng mga mga bagong kaso bawat araw sa Australya at kung saan nagaganap ang hawaan sa komunidad. Ang mga rekomendasyon ay ginagawa batay sa ebidensya tungkol sa anumang mga bagong patakaran o paghihigpit na kailangang ipatupad. Ang bawat isa ay kailangang maging napapanahon sa mga kasalukuyang paghihigpit sa pamamagitan ng pagbisita sa Misinformation and truths about Coronavirus (COVID-19) - 29092022 - Filipino 8
MALING IMPORMASYON Ang mga maskara ay hindi epektibo laban sa COVID-19 at/o hindi ligtas na gamitin. KATOTOHANAN Ang mga maskara ay isang pangunahing gagawin upang sugpuin ang pagkalat ng COVID-19. Ang mga maskara ay dapat gamitin bilang bahagi ng isang malawakang pamamaraan na may kasamang pisikal na paglayo, pag-iwas sa mga lugar na puno ng tao, sarado at malapit na pakikipag-ugnay, mahusay na na bentilasyon, paglilinis ng mga kamay, pagtatakip sa mga pagbahing at pag-ubo, at marami pa. Ang pagsuot ng maskara ay hindi kapalit ng pisikal na paglayo. Ang mga maskara ay isang simpleng hadlang upang makatulong na pigilan ang iyong mga maliliit na patak ng paghinga na umabot sa iba. Ipinapakita ng mga pag-aaral na binabawasan ng mga maskara ang pagwisik ng mga maliliit na patak kapag isinusuot sa ilong at bibig. Depende sa uri, ang mga maskara ay maaaring magamit para sa alinmang proteksyon ng mga malulusog na tao o upang maiwasan ang panghahawa. Walang katibayan na ang pagsusuot ng maskara ay hindi ligtas o humahantong ito sa mga problema katulad ng kakulangan ng oxygen o nagdaragdag sa paglanghap ng carbon dioxide (CO2). Ang mga tagapagbigay ng pangangalagang pangkalusugan ay nagsusuot ng mga maskara sa pinahabang tagal ng panahon sa loob ng maraming taon nang walang ganoong mga problema. Ang lahat ng mga manggagawa sa pangangalaga ng kalusugan ay dapat na sundin ang mga pamantayan at mga pag-iingat na batay sa pagkahawa na inilarawan sa Australian Guidelines for the Prevention and Control of Infection in Healthcare. Ang National COVID-19 Clinical Evidence Taskforce ay nagbigay ng isang rekomendasyon na pinagkasunduan na ang lahat ng mga manggagawa sa pangangalaga ng kalusugan na nagbibigay ng direktang pangangalaga ng pasyente o nagtatrabaho sa loob ng pasyente/kliyente/lugar ng tirahan para sa mga indibidwal na mayroong hinihinala o kumpirmadong COVID-19 ay dapat na may magagamit na mga P2/N95 respirator. ------------------ Palaging puntahan ang website na ito upang manatiling may kaalaman tungkol sa tungkol sa mga pangunahing pagsulong sa tugon ng Pamahalaan ng Australya sa COVID-19. Ang SBS ay mayroon ring hanay ng impormasyon sa COVID-19 sa iyong wika. Maaari mo ring gamitin ang mga mobile phone app at mga extension ng browser upang isalin ang mga impormasyon ng pamahalaan. Hanapin ang nakakatugon sa iyong pangangailangan. Upang mabasa ang karagdagang impormasyon sa wikang Ingles, bisitahin ang Misinformation and truths about Coronavirus (COVID-19) - 29092022 - Filipino 9