Halos wala tayong nalaman tungkol sa buhay ng apostol na si Pedro mula sa Kunsil- yo ng Jerusalem, sa taong 49 (tingnan ang Gawa 15), hanggang nang sulatin niya ang liham na ito, nang dakong taong 64. Ngunit tiyak na nagtungo siya sa Roma. Nangasiwa siya sa buong Iglesya, kaya kailangan niyang puntahan na tulad ni Pablo ang pusod ng daigdig na Romano, bagamat magkaiba ang kanilang layunin. Tinitiyak ng isang sinaunang tradisyon na napatay siya sa pag-uusig ni Nero, noong 66, at inilibing siya sa burol ng Batikano. Ang mga pagsisiyasat nitong ilang taong nagdaan ay nakatulong upang matuklasan naman ang isang libingan at mga butong pinapatunayan ng mga inskripsyon na mga buto ng apostol, ang unang Bato ng Iglesya. Samakatwid, malapit na ang kanyang kamatayan nang isinulat niya ang liham na ito mula sa Roma. Hindi angkin ni Pedro ang karunungan o talinong pampanitikan ni Pablo. Sa halip, sa pamamagitan ng mga payak na pangungusap siya nagsasalita sa mga Kristiyano ng lalawigan ng Asia, na pinagsisimulan ng mga unang pag-uusig. Kaiba kay Pablo, hindi siya nababahala sa paglilinaw o pagtatanggol sa pananampala- taya. Sinisikap niyang hikayatin ang mga naghihirap na mananampalataya sa pagpapaalaala sa kanila ng halimbawa, na si Kristo, at sa pagpapaliwanag sa mga bunga ng pagbibinyag. SULAT NI PEDRO 1 Sa liham na ito, mula sa 1:3 hanggang 3:7, ipinaaalaala ng lahat ang pagdiriwang sa binyag sa sinaunang Iglesya: himno, homiliya sa ritwal at sa buhay-Kristiyano. Kay Pedro, iyon ang pinakamabuting paraan upang mapaalalahanan ang kanyang mga mambabasa tungkol sa kanilang kalagayang Kristiyano. Nagsasabi ang pagwawakas ng liham na sumulat si Pedro sa tulong ni Silvano na naging alagad ni Pablo. Ito ang dahilan kung bakit makikita sa ilang talata ang gayunding paksa sa mga liham ni Pablo. (PAGE 519)
1 PEDRO 1 1 Bati ni Pedro, apostol ni Jesu- 1 cristo, sa mga Judiong nangi- ngibang-bayan na nakakalat sa Ponto, Galasya, Capadocia, Asia at Bitinia, sa inyong hinirang 2 ng Diyos Ama ayon sa kanyang pasya noong una pa at binanal ng Espiritu upang sumunod at mawisikan ng dugo ni Jesucristo. Sumagana sa inyo ang kagandahang- loob at kapayapaan. Iniligtas na kayo 3 Purihin ang Diyos na Ama ni Jesucris- tong Panginoon dahil sa laki ng kanyang awa! Sa pagbuhay muli kay Jesucristo, isinilang niya tayo at pinaasa sa buhay 4 - ang pamanang nakalaan sa inyo sa langit na walang kamatayan, panghahawa o pangungupas. 5 Sapagkat iniingatan kayo ng pananampalataya sa tulong ng ka- pangyarihan ng Diyos para sa kaligtasang mabubunyag sa huling panahon. 6 Ito ang dahilan ng inyong galak, magdalamhati man kayo nang panandalian ngayon sa iba't ibang pagsubok. 7 Sa gayon sinu- subok ang inyong pananampalataya na parang ginto sa pugon. Mahalaga pa ang pananampalataya kaysa lumilipas na ginto at nagdadala iyon sa inyo ng papuri, kaluwalhatian at karangalan sa pagpa- pakita ni Jesucristo. 1.1 Bigyang-pansin ang pagbati: "Sa pangalan ng Ama, ng Anak at ng Espiritu Santo," na katulad din ng pagbati ni Pablo. Maaaring maging pangaral ng lider ng isang pamayanang Kristiyano ang talatang ito na pinatu- tungkol sa mga nasa hustong gulang, na katatapos pa lamang binyagan. Nang mga panahong iyon, higit na abala ang mga tao, di tulad ngayon, sa kanilang kaligtasan pagkatapos mamatay. Sa mga binibin- yagan, ipinaliliwanag ng mga apostol ang pamana na ito ng Diyos na inilalaan sa kanila at napagtagumpayan na ni Kristo sa kanyang muling pagkabuhay: ang pamana na walang kamatayan, panghahawa o pangungupas (4). Ngunit nalalaman ng bagong binyag na nalagay sa panganib at pinag-usig ang kanilang paniniwala. Nangangahulugan ang paghingi sa binyag ng pagta- talaga sa sarili kay Kristo hanggang sa kamatayan. Hindi man ninyo siya nakita... (8). Pag-asa, pa- nanampalataya, pag-ibig kay Kristo, ang tatlong 8 Iniibig ninyo siya na hindi ninyo nakita, at hindi man ninyo nakita, nananalig pa rin kayo sa kanya at naga- galak kayo nang isang kasayahang di mahayag na taglay ang luwalhati. 9 Naka- kamtan na nga ninyo ang hangganan ng inyong pananampalataya: ang kaligtasan ng inyong kaluluwa. 10 Ito ang kaligtasang sinuri at siniyasat ng mga propeta at ipinahayag na ipagkakaloob ng Diyos sa inyo. 11 Ngunit nakapaghanap lamang sila nang tinukoy ng Espiritu ni Kristo na nasa kanila, ang panahon at mga pangyayaring ito: ang mga hirap ni Kristo at ang kaluwalhatiang kasunod nito. 12 Ibinunyag sa kanila ng Diyos na inihanda nila ang mga bagay na ito hindi para sa kanilang sarili kundi para sa inyo. Kaya ngayon, pagkasugo sa Espiritu Santo mula sa langit, ipinahayag ng mga nag-ebanghelyo sa inyo ang mga daki- lang bagay na ito na minimithing mau- unawaan maging ng mga anghel. Magpakabanal kayo 13 Kaya maging handa ang inyong isi- pan at kayo'y maging mahinahon upang maghintay sa ipagkakaloob sa inyo kapag nagpakita si Jesucristo. 14 Pag- sunod ninyo sa aral, huwag na ninyong panloob na lakas na umaakit sa mga Kristiyano upang magsama-sama. Dumating sa kaluwalhatian si Kristo sa pagdaan sa paghihirap. Sinusundan ng Kristiyano ang nasabi ring landas at alam na niya ang tunay na kagalakan sa gitna ng mga pagsubok. 13. Dito nabubuo ang dapat asahang bunga ng binyag. Hindi tayo makalalakad nang paurong; ang pagsuko sa mga kasamaan ng sanlibutan ay nanga- ngahulugan ng pagbabalik sa pagkaalipin na pinag- hanguan sa atin ni Kristo sa pamamagitan ng kanyang dugo. 22-25: Dito, nakikilala natin ang pagkasilang na muli, ang pagkasilang mula sa langit, na sinabi ni Jesus kay Nicodemos sa Juan 3:9. Ang sumunod ay isang panawagan upang mamuhay nang ganap: hindi nakagapos sa mga bagay ng kasa- lukuyan, ngunit nananabik na mamuhay nang maka- buluhan at may kabanalan sa harap ng Diyos, ayon sa kanyang kaloob sa atin. 520
521 balikan ang dating pamumuhay at mga pagnanasa noong mangmang pa kayo. 15 Tularan ninyo ang tumawag sa inyo: banal siya kaya maging banal din kayo sa lahat ng inyong pamumuhay. 16 Nasu- sulat: "Maging banal kayo sapagkat ako'y banal." 17 Tinatawag ninyong Ama ang huma- hatol nang walang pagtatangi sa ginawa ng bawat isa, kayat mamuhay kayong may banal na pagkatakot habang nangi- ngibang-bayan kayo. 18 Alalahanin na tinubos kayo mula sa walang kabuluhang pamumuhay na galing sa inyong mga ninuno, hindi ng lumilipas na pilak at gin- to, 19 kundi ng mahalagang dugo ni Kristo, ang korderong walang dungis at kapin- tasan. 20 Itinadhana siya ng Diyos bago pa likhain ang sanlibutan at ibinunyag naman alang-alang sa inyo sa mga huling araw na ito. 21 Dahil sa kanya, sumasam- palataya kayo sa Diyos na muli siyang ibinangon mula sa mga patay at nilu- walhati nang sumampalataya nga kayo at umasa sa Diyos. 22 Sa pagsunod ninyo sa katotohanan, nilinis na ninyo ngayon ang inyong kaluluwa patungo sa matapat na pag-ibig sa mga kapatid, kaya magmahalan sana kayo nang buong puso. 23 Sapagkat muli kayong isinilang sa bisa ng salita ng Diyos 2.1 Dalawang salita ang namumukod sa talatang ito: bato at pari. Binabanggit dito kung magiging ano dapat ang mga bagong Kristiyano. Naging mga buhay na bato rin kayo. Ang Diyos ang bato na namumukod-tangi, at dito matatalisod ang lahat ng hindi siya nakita o hindi siya napapansin (Isaias 8:14). Sa ibang kahulugan, si Jesus ang bato na itinakwil ng mga nagtatayo, na naging panulukang- bato ng isang bagong gusali: ito ang bagong bayan ng Diyos, ang Iglesya (Isaias 28:16, Salmo 118:22). At ang mga Kristiyano ang mga bato ng Iglesyang ito; batong-buhay, sapagkat bawat isa ay nakikibahagi sa buhay ng Diyos, at sapagkat bawat isa ay may aktibong papel sa Iglesya, ang katawan ni Kristo (Efeso 4:12- 16). Gayundin naman, kayo ay magiging pari. Upang maunawaan ang kahulugan nito, kailangang mabasa natin ang mga salita ng Diyos kay Moises sa Exodo 19:5. Noon ay ipinasya ng Diyos na kumilos sa sanlibutan at baguhin ang takbo ng kasaysayan sa 1 PEDRO 2 na buhay at nananatili nang walang- hanggan. Walang kamatayan ang binhing iyon, kundi nananatili; 24 ayon sa kasu- latan: Gaya ng damo ang tanang laman at gaya ng bulaklak sa parang ang kanyang kaluwalhatian, nalalanta ang damo, nalalagas ang bulaklak 25 ngunit ang salita ng Poong Maykapal ay nananatili magpakailanman. Ang salitang ito ang ebanghelyong ipinangangaral sa inyo. Si Kristo ang batong-panulok 1 Kaya nga, talikdan ninyo ang 2 kahit anumang kasamaan, panda- raya, pagkukunwari, pagkainggit, at pani- nirang-puri. 2 Waring mga sanggol, mana- bik kayo sa purong gatas - ang Salita - sa tulong nito kayo lalaki at maliligtas. 3 Hindi ba ninyo natikman kung gaano kabuti ang Panginoon? 4 Siya ang buhay na bato na itinakwil ng mga tao, ngunit hinirang ng Diyos at mahalaga sa kanya. Kaya paglapit ninyo sa kanya 5 naging mga buhay na bato rin kayo at itinatayong parang isang espiri- tuwal na templo. Naging banal na lahi kayo ng mga pari upang mag-alay ng mga handog na espirituwal na haing kalu- gud-lugod sa Diyos sa pamamagitan ni Jesucristo. 6 Tingnan ninyo ang sinasabi ng Kasulatan: "Naglalagay ako ngayon sa pamamagitan ng isang bayang kanya, na magiging Israel. Kayat sinasabi ni Pedro: ang tunay na bayan ng Diyos ay hindi Israel, na hindi kumilala kay Kristo, kundi kayo ang bayan ng Diyos. Tayo, na bininyagan ay hindi nakabuo ng isa pang relihiyon: tayo ang tanging bayan ng Diyos, aktibong minorya at ang lebadura ng sanlibutan. Tayo ay mga pari; hindi dahil napakarami ng ating panalangin, kundi sa pakahulugang alam ng mga taong sinauna: ang mga nakakapangahas na lumapit sa Diyos. Tayo ang may katungkulang magpalaki sa mga tao upang mahinog ang kaligtasan sa kanila: upang matuklasan ng mga tao at mga bansa ang kanilang nag-iisang kapalaran, at sa wakas, amining hindi nila malulutas ang mga problema kung hindi nila gagawing Panuntunan ng kanilang buhay ang Ebanghelyo. Ang isang Kristiyano na may kamalayan sa kanyang dignidad bilang makaparing miyembro ng bayan ng Diyos, ay walang magagawa kundi ipahayag ang
1 PEDRO 2 Sion ng isang hinirang at mahalagang batong-panulok. Kailanman, di mapa- pahiya ang nagtitiwala sa kanya." 7 Kaya sa inyong mga naniniwala ang dangal, ngunit sa mga ayaw maniwala naman, ang batong itinakwil ng mga nagtayo ang naging batong-panulok. 8 at isang batong naninisod, isang batong nagpapadapa. Sila ang natutumba sa pagtatakwil sa aral. Dito talaga natutupad ang itinadhana sa kanila. 9 Lahing hinirang naman kayo, isang samahan ng mga paring-hari, isang bansang banal, isang bayang inari ng Diyos upang ipahayag ang kanyang kadakilaan. Sapagkat tinawag niya kayo mula sa kadiliman patungo sa kanyang kahanga-hangang liwanag. 10 Dati ay hindi kayo bayan, ngunit ngayon, bayan ng Diyos kayo. Dati, kayo'y di-kina- aawaan ngunit ngayon ay kinaaawaan. Mamuhay kayo nang mabuti 11 Mga mahal ko, isinasamo ko sa inyong iwasan ang mga makalupang pagnanasa na kalaban ng kaluluwa; hindi ba mga dayuhan kayo sa daigdig na ito at nangingibang-bayan? 12 Mamuhay kayo nang mabuti sa gitna ng mga pagano. Sa gayon, kung paratangan nila kayong gumagawa ng masama, makakakita na- man sila sa inyo ng mabubuting gawa, at luluwalhatiin nila ang Diyos sa araw ng kanyang pagparito. 13 Pasakop kayo sa lahat ng makataong kapangyarihan alang-alang sa Pangi- noon: sa hari sapagkat pinakamataas siya, 14 sa mga gobernador sapagkat isinugo sila upang parusahan ang mga kanyang kadakilaan (9). Bunga ng paghirang at kaloob ng Diyos, ang mga Kristiyanong ito ay lahing hinirang, isang samahan ng mga paring-hari upang ipahayag ang Ebanghelyo. Nang bigyang-kahulugan ng Iglesya sa Batikano II kung ano ang mga Kristiyano, sinipi rito ang talatang ito (9) sa "Lumen Gentium." 11. Dito, inaanyayahan tayong maging mga gumagawa ng masama at parangalan ang gumagawa ng mabuti. 15 Ibig ng Diyos na sa paggawa ng mabuti ay mapatahimik ninyo ang mga hangal na iyon na walang- isip. 16 Maging malayang tao; mga lingkod ng Diyos kayo, huwag ipagdahilan ang kalayaan para pagtakpan ang masama. 17 Igalang ninyo ang lahat, mahalin ang mga kapatid, matakot sa Diyos at igalang ang hari. 18 Dapat pasakop ang mga katulong sa kanilang mga amo, hindi lamang sa mabubuti at mababait kundi sa mga mabagsik. 19 Sapagkat pagpapala ang magbata nang walang-katarungang hirap alang-alang sa Diyos. 20 Anong kabutihang magtiis ng mga hampas dahil sa kasalanan? Ngunit kung parusahan kayo pagkagawa ng mabuti, kabutihan sa paningin ng Diyos ang inyong pagtitiis. 21 Ito ang bokasyon ninyo; alalahanin na nagtiis si Kristo alang-alang sa inyo. Nagbigay siya ng halimbawa sa inyo at dapat ninyong sundin ang kanyang mga hakbang. 22 Hindi siya nagkasala at walang kasinungalingan sa kanyang bibig. 23 Hindi niya ginagantihan ng ali- pusta ang nag-aalipusta sa kanya; hindi niya binantaan ang nagpahirap sa kanya kundi ipinaubaya ang sarili sa matuwid humatol. 24 Ang ating mga kasalanan ang pinasan niya at taglay ng kanyang ka- tawan sa krus upang makaalis tayo sa kasalanan at mamuhay sa kabanalan. Pinagaling tayo ng kanyang mga sugat. 25 Pagkat para kayong mga tupang naligaw noon, ngunit ngayo'y bumalik kayo sa Pastol at Tagapag-alaga ng inyong mga kaluluwa. huwarang mamamayan, manggagawa at kabiyak. Kung nilalapastangan tayo, isa iyan o higit na dahilan upang ipakita ang kagandahan ng buhay-Kristiyano, at sinumang lumapastangan sa atin ay mali. At kung sisimulan ng mga may-kapangyarihan ang pag-uusig sa atin, hindi ito dahilan upang labagin ang mga batas. Tingnan din ang komentaryo sa Tito 3:1. 522
523 Tungkulin ng mga mag-asawa • 1 Gayundin pasakop ang mga 3 babae sa kani-kanilang asawa. Kung mayroon sa kanilang sumalungat sa salita, makukuha siya nang walang salita sa asal ng kanyang asawa. 2 Sapat na sa kanyang makita ang seryoso at malinis na pamumuhay ninyo. 3 Huwag padala sa panlabas na hitsura: ayos ng buhok, gintong kuwintas at pana- namit. 4 Sa halip, ingatan ninyo ang lihim at di-nawawalang kalooban nang may maamo at mapayapang diwa. Ito talaga ang mahalaga sa paningin ng Diyos. 5 Ganito nag-ayos noon ang mga banal na babae na nanalig sa Diyos at napasakop sa kanilang asawa. 6 Halimbawa si Sara; sinunod niya si Abraham at tinawag pa niyang panginoon. Mga anak din kayo ni Sara, kapag ginagawa ninyo ang tama at di natatakot o naliligalig. 7 Kayong mga lalaki naman, magsama kayong mamuhay nang mahinahon ng inyong asawa at parangalan siya dahil sa likas na kahinaan ng babae, at dahil din sa magkasamang pagsali ninyo sa buhay na ipinagkaloob ng Diyos. Kung magka- gayon, walang hahadlang sa inyong mga panalangin. 8 Sa wakas, magkaisang-loob kayong lahat: magdamayan sa isa't isa at mahalin ang kapatid; maging mahabagin at mapagpakumbaba. 9 Huwag ninyong gantihan ng masama ang masama o ng alipusta ang pag-alipusta. Sa halip, mag- 3.1 Sa pagsasalita sa mga pag-asawahan, higit na gusto ni Pedro na kausapin ang kababaihan. Iyon ba ay sapagkat kinikilala niya ang kahalagahan ng kanilang misyon? O baka naman, dahil sa ibang bahagi ng liham, higit niyang binigyang-pansin ang kala- lakihan, na ayon sa kaugaliang Judio, ay nararapat lamang na nasa harapan ng kapulungan? Bakit niya hinihingi na sundin ng kababaihan ang kanilang kabiyak? Hinahangad ba ng Diyos na mangyari ang ganito, o baka gusto ng Iglesya na napasasakop ang mga babae? Ipinaliwanag ito sa 1 Corinto 11:9 at Efeso 5:22. Narinig at itinuturo ng mga apostol ang makabagong kautusan ni Jesus na nagkaloob ng kapantay na karapatan sa babae at lalaki 1 PEDRO 3 pala kayo sapagkat ito ang dahilan ng pagtawag sa inyo: na ariin ninyo ang pag- papala. 10 Sapagkat kung may umiibig sa buhay at gustong tamasahin ang mabuting mga araw, mag-ingat siya ng kanyang dila sa masama at huwag bigkasin ng kanyang mga labi ang panlilinlang. 11 Umiwas sa masama at gumawa ng mabuti; humanap ng kapayapaan at kumapit dito. 12 Sapagkat nagbabantay ang Panginoon sa mga matuwid at dinidinig niya ang kanilang dalangin, ngunit sumisimangot siya sa gumagawa ng masama. Huwag matakot o mabahala 13 Sino naman ang mamiminsala sa inyo kung hinahangad ninyo ang mabuti? 14 Mapapalad kayo kung nagtitiis kayo dahil sa kabutihan. Huwag ninyong katakutan ang kinatatakutan nila, huwag kayong masisindak. 15 Luwal- hatiin naman ninyo sa inyong puso ang Panginoon, na si Kristo. Maging handa nawa kayong sumagot sa sinumang nag- tatanong tungkol sa inyong pag-asa, siyempre nang may kaunawaan at pitagan. 16 Maging malinis nawa ang inyong budhi. Sa ganoon, siraan man kayo ng puri, mahihiya pa ang mga pumipintas sa inyong mabuting buhay kay Kristo. 17 Mabuti pa ang magdusa sa paggawa ng mabuti, kung ganito ang kalooban ng Diyos, kaysa sa paggawa ng masama. sa kanilang pag-aasawa. Gayunman, sapagkat nabubuhay sila sa isang lipunang pinangyayarihan ng lalaki, hindi nila maubos-isipin o matuklasan ang bagong paraan ng pagbabahaginan ng mag-asawa. Sa anu't anuman, hindi nila mababago ang kultu- rang pinamamayanihan ng lalaki, sa loob ng magda- mag lamang. Nagsasalita sila sa mga babaeng nabihasa na sa pagsunod. Nakauunawa ang ilang babae sa panawagan sa kalayaan mula kay Kristo (Lc 8:1), ngunit ipinakita nila ang gayon sa paraan na naging maalingasngas sa marami (1 Cor 11:6). Bigyang-pansin na ang lalong anti-feminista na mga salita sa Bagong Tipan ay nasa 1 Corinto 14:34-35 at sa 1 Timoteo 2:11-12. At tiyak na sa dalawang iyon,
1 PEDRO 3 Tiisin ang mga hirap tulad ni Kristo 18 Alalahanin na sadyang namatay si Kristo dahil sa mga kasalanan; namatay ang matuwid alang-alang sa di-matuwid upang dalhin kayo sa Diyos. Pinatay siyang tao at binuhay nang espirituwal. 19 Noon niya pinuntahan ang mga naka- bilanggong kaluluwa at pinangaralan. 20 Sila nga ang mga ayaw na maniwala sa panahong nagmagandang-loob ang Diyos at gumawa naman si Noe ng daong. Kaunti lamang - walong tao - ang naligtas sa tubig. 21 Sinagisag nito ang binyag na nagliligtas sa inyo ngayon, hindi sa pag- aalis sa dumi ng katawan kundi sa paghingi sa Diyos na gawing mabuti ang ating kalooban sa bisa ng muling pagka- buhay ni Jesucristo. 22 Nasa kanan ng Diyos siya ngayon pagkapunta sa langit at ipinailalim naman sa kanya ang kapamahalaan at kapang- yarihan. 1 Pagkaalam ninyo na naghirap 4 si Kristo sa pantaong buhay niya, gawin ninyong armas ang kaisipang ito: nakipagsira na sa kasalanan ang naghi- hirap sa pantaong buhay 2 kaya dapat ipamuhay ang nalalabing panahon sa pantaong buhay, hindi dala ng mga makalupang pagnanasa kundi para sa ang mga salita ay hindi mula kay Pablo, sa halip, ay mula sa mga talatang idinagdag nang lumaon, ng kanyang mga tagasunod. Pinapayuhan ni Pedro ang isang babae na pasukuin ang kanyang asawa sa kanyang mabuting pag-uugali at hindi sa salita. Bagamat hindi nararapat kaligtaan ng isang babae ang kanyang panlabas na anyo, nasa kanyang panloob naman ang tunay na kagandahan. Ang payo sa mga lalaki ay higit na babala: kaila- ngang maging maasikaso sila at hindi maramot; may- pakiramdam, hindi marahas. 18. Sa talatang ito, tinutukoy ang "pagbaba ni Kristo sa impiyerno" na binabanggit sa Sumasam- palataya: tingnan din ang Efeso 4:9 at ang komen- taryo sa Mateo 27:52. Si Pedro, ayon sa bukambibig ng kanyang ka- panahunan, ay tumatalakay sa mga makasalanang tao sa panahon ni Noe. Sa mga Judio, sila ang halimbawa ng mga nagkakasala dahil sa kapabayaan at kakula- kalooban ng Diyos. 3 Sapat na ang panahong inaksaya ninyo sa gawi ng mga pagano - isang buhay ng kahalayan, pag- nanasa, paglalasing, pagkain nang labis, mga pag-iinuman at makasalanang pagsamba sa mga diyus-diyusan. 4 Nag- tataka sila ngayon kung bakit hindi na kayo nagsisitakbo patungo sa ganitong agos na walang ligtas, kaya nilalait nila kayo. 5 Ngunit pananagutan nila ito sa Diyos na handang humatol sa mga buhay at sa mga patay din. 6 Nararapat mag- ebanghelyo sa mga taong patay na; nahatulan man sa kamatayan ang pan- taong buhay nila, mabubuhay sila sa espiritu para sa Diyos. 7 Malapit na ang wakas ng lahat. Kaya mamuhay nawa kayong mahinahon at mapagtimpi upang makapanalangin kayo. 8 Higit sa lahat, magmahalan sana kayo nang tapat na pag-ibig sapagkat ti- natakpan ng pag-ibig ang maraming kasalanan. 9 Patuluyin ninyo ang mga kapatid nang walang tutol. 10 Pagling- kuran ninyo ang isa't isa sa kaloob na tinanggap ng bawat isa sa Diyos. Sa gayon, magiging tapat kayong katiwala ng iba't ibang kaloob ng Diyos. 11 Kung may nagsasalita, marinig sana ang mga salita ng Diyos; kung may naglilingkod, makita sana ang awtoridad na natanggap ngan ng tunay na pag-aalaala sa kalooban ng Diyos. Magkagayunman, tinubos sila ng Diyos: dumating siya para sa bawat isa. Bigyang-pansin ang paghahambing sa baha at sa pagbibinyag: hinugasan at pinalis ng tubig ang matandang daigdig, ang buhay ng pagkakasala: ang taong lumalapit kay Kristo ay nagsisimula sa isang bagong buhay, nagsisikap para sa "isang dalisay na konsiyensya." Pinatay siyang tao (18); sinasabi ng teksto na ayon sa laman, ang ibig sabihin ay sapagkat tinanggap niya ang ating mortal na kalagayan (ito ang kahulugan ng laman para sa mga Judio). Itinaas siya sa pamamagitan ng Espiritu. Makikitang katulad ito ng Roma 1:4. Naghirap si Kristo. Tingnan ang Roma 6. 4.1 Nagtataka sila ngayon: marahil ay madali tayong sumama ngayon sa mga nakapag-aalinlangang mga kaugalian at hindi na nakagugulat sa mga hindi mananampalataya ang ating pag-uugali. 524
525 niya sa Diyos, at sa lahat pupurihin ang Diyos sa pamamagitan ni Jesucristo na sa kanya ang kaluwalhatian at ang kapang- yarihan magpakailanman. Amen. Magalak makibahagi sa mga hirap ni Kristo 12 Mga kaibigan, huwag kayong magtaka sa apoy na nagliyab upang subukin kayo. Kakatwa ba ang nangyari sa inyo? 13 Nakikibahagi kayo sa mga hirap ni Kristo, kaya magalak kayo at pagkabunyag sa kanyang kaluwalhatian, malulubos ang inyong malaking kaga- lakan. 14 Kung inaalipusta kayo dahil sa pangalan ni Kristo, mapalad kayo: lu- mililim nga sa inyo ang espiritung lumu- luwalhati na Espiritu ng Diyos. 15 Huwag sanang parusahan ang sinuman sa inyo sa pagiging mamamatay-tao o mag- nanakaw, o mapaggawa ng masama, o manunubok. 16 Sa halip, kung ang pagi- ging Kristiyano ang dahilan ng pagdu- rusa, huwag kayong mahiya at bayaang magbigay-puri sa Diyos ang pangalang ito. 17 Panahon na ng paghatol at nagsisi- mula na ito sa sambahayan ng Diyos. Kung dapat kayong subukan muna, ano kaya ang wakas ng mga ayaw sumunod sa ebanghelyo ng Diyos? 18 Kung halos di maligtas ang matuwid, saan kaya haharap ang tampalasan at makasa- lanan? 19 Kaya ipaubaya nawa ang sarili sa tapat na Maykapal ng mga nagtitiis Ipinangaral sa patay ang Ebanghelyo (6). May kaugnayan ito sa talata 3:18-20. Mahirap na ipaliwa- nag ang talatang ito. Maaari ring tinutukoy nito ang mahiwagang pakikipagkita ni Jesus sa mga patay sa nakaraang panahon pagkatapos na mamatay siya. Tinubos din niya sila sa kanyang pagdating. Mamuhay nang mahinahon at gugulin ang oras sa gabi sa pananalangin (7): hinihingi ng pananalangin ang isang buhay na may disiplina, tulad sa pagtulog kung oras na, at hindi inaaksaya ang oras na walang ginagawa sa mga kaabalahang nakahahapo. 12. Ang mga taludtod na ito ay buod ng pi- nakadiwa ng liham na ito. 1 PEDRO 5 ayon sa kalooban ng Diyos habang gu- magawa sila ng mabuti. Ilan pang payo • 1 Ang mga matatandang ka- 5 sama ninyo ang kausap ko ngayon. Matanda rin akong gaya nila at saksi sa mga hirap ni Kristo nang ibahagi ang kaluwalhatiang dapat ibubunyag. 2 Pastu- lin ninyo ang kawan ng Diyos na kasama ninyo. Pangalagaan ito hindi nang sapilitan kundi kusang-loob; hindi nang sakim sa salapi, kundi nang bukal sa ka- looban; 3 hindi bilang panginoon ng mga ipinagkatiwala sa inyo: sa halip maging halimbawa kayo ng kawan. 4 At pagdating ng Kataas-taasang Pastol, tatanggap kayo ng di-kukupas na korona ng Kalu- walhatian. 5 At kayong mga talubata, pasakop kayo sa Matatanda. Makitungo kayong lahat sa isa't isa nang may mababang kalooban sapagkat tinututulan ng Diyos ang mga palalo ngunit nagbibigay sa mga mapagpakumbaba. 6 Kaya nga, magpakumbaba kayo at mapasailalim ng mabigat na kamay, upang itaas niya kayo sa takdang pana- hon. 7 Ipaubaya ninyo sa kanya ang lahat ninyong kabalisahan: siya nga ang nag- mamalasakit sa inyo. 8 Magpigil kayo sa sarili at maglamay sapagkat aali-aligid ang diyablo na inyong kaaway at gaya siya ng umaa- tungal na leong humahanap ng masisila. Hindi matanggap ni Pedro na kailangang hatulan o mapiit ang isang Kristiyano dahil sa kanyang sariling pagkukulang, pagpatay, pagnanakaw at iba pa. Ngunit ilang "Kristiyano" sa pangalan lamang ang nasa piitan ngayon? At gaano pa karami ang dapat ay naroon? 5.1 Sa iba-ibang payo na sumusunod, makikita ang pinag-uukulan sa mga pastor - ang mga obispo at pari. Sa pag-uusig, nakikita rin ni Pedro ang gawa ng diyablo na nagsisikap na panghinain ang loob ng umaasa kay Kristo. Napatunayan na, na kapag naghahanda tayo sa
1 PEDRO 5 9 Labanan ninyo siya na matatag sa pananampalataya; alam ninyo na duma- ranas din ng gayong kahirapan ang mga kapatid ninyo sa buong sanlibutan. 10 Tinawag kayo ng Diyos, ang bukal ng kahit anong kaloob, upang ibahagi kay Kristo ang walang-hanggang kaluwal- hatian. Sa pagtitiis ninyo nang kaunti, kayo'y gagawing ganap ng Diyos, patiti- bayin, palalakasin at patatatagin mag- pasawalang-hanggan. 11 Sa kanya ang kapangyarihan magpakailanman. Amen. pagbuo ng isang mahalagang pasya o sa paglilingkod kay Kristo, maraming lumilitaw na mga sagabal. Na- wawala ang lahat sa taong natatakot. Kapag tinangka niyang makahakbang na muli, daragdagan ng diyablo ang pagsalakay. Karaniwan ang mga pagsubok na iyon, at kailangan nating harapin ang mga iyon nang may gising na pananampalataya. 526 • 12 Ipinasulat ko ang maikling liham na ito kay Silas na itinuturing kong tapat na kapatid. Ginusto kong pasiglahin kayo at sabihan na tunay na kaloob ng Diyos ang mga nangyayaring ito. Dito kayo magpa- katatag. 13 Binabati kayo ng kapatirang nasa Babilonia na hinirang na kasama ninyo. Binabati rin kayo ng anak kong si Marcos. 14 Magbatian kayo ng halik ng pag- mamahal. Ang kapayapaan ay suma- inyong lahat na nakay Kristo. 12. Babilonia: sa wika ng mga Kristiyano nang panahong iyon ay nagpapahiwatig ng "dakilang lun- sod," ang sentro ng mga relihiyong pagano, ang Roma. (Tingnan ang Pag 17). Mayroon nang pama- yanan ang Roma, ang Iglesya, nang panahong sumusulat si Pedro.
2 SULAT NI PEDRO Ito ang pinakahuling aklat sa buong Biblia, marahil ay isinulat nang taong 100, at iniharap bilang pangalawang liham ni Pedro. May kinalaman ang tatlong kabanata nito sa tatlong pinagmamalasakitan sa simbahan nang panahong iyon: - pangangalaga sa pananampalataya, kung paano itinuro ng mga apostol na saksi ni Jesus; - pakikipaglaban sa mga "guro" na pumipilipit sa paniniwala at nagbubunsod sa kahalayan; - pagpapaliwanag kung bakit hindi pa nagbabalik si Kristo. 1 Bati ni Simeon Pedro, lingkod 1 at apostol ni Jesucristo, sa mga binanal ng ating Diyos at Tagapagligtas na si Jesucristo nang tumanggap ng ating mahalagang pananampalataya. 2 Sumagana sa inyo ang biyaya at kapayapaan ayon sa inyong pagkakilala sa Diyos at sa ating Panginoong Jesus. Nakikibahagi tayo sa pan-Diyos na kalikasan 3 Ibinigay sa atin ng kanyang pan- Diyos na kapangyarihan ang lahat ng kailangan natin sa buhay at paggalang sa Diyos. Una, ang pagkakilala sa Kanya na tumawag sa atin sa bisa ng kanyang sari- ling kaluwalhatian at kabutihan. 4 Dahil dito kaya tayo binigyan ng mga mahalaga at pinakadakilang pangako: bunga ng mga ito, nakikibahagi tayo sa pan-Diyos na kalikasan at naliligtas sa kamatayang taglay ng pagnanasa sa mundo. 5 Dahil dito, sikapin ninyong idagdag sa inyong pananampalataya ang panloob na lakas; sa panloob na lakas, ang kaala- man; 6 sa kaalaman, ang pagpigil sa sarili; sa pagpigil sa sarili, ang katiyagaan; sa katiyagaan, ang paggalang sa Diyos; 7 sa paggalang sa Diyos, ang pagmamahal sa kapatid; sa pagmamahal sa kapatid, ang pag-ibig. 8 Kung taglay ninyo ang lahat ng ito at sumasagana pa, di kayo mawawa- lan ng pakinabang at bunga sa pagkaki- lala sa ating Panginoong Jesucristo. 9 Ang hindi naman nagtataglay ay bulag, malabo ang mata na nakalimutang 1.3 Ang mga Kristiyanong natutuksong masi- yahan na lamang sa kanilang kalagayan ay pina- aalalahanan ng dalawang bagay: - Napakadakilang kaloob ang tawag ng Diyos. - Hindi sapat na matawag upang manampalataya: kailangang patunayan ang pagkahirang na iyon sa pamamagitan ng isang tunay na banal na buhay bilang paghahanda sa pagpasok sa kalangitan. Ang kanyang pan-Diyos na kapangyarihan. Sa iilang salita ay ipinakikita ng talatang ito kung ano ang hindi kapani-paniwala sa pag-asang Kristiyano: nakikibahagi tayo sa pan-Diyos na kalikasan. Tinawag tayo sa isang bagay na katumbas ng pakikibahagi kung ano ang Diyos. Sa isang taong napuspos na ng kadakilaan ng Diyos, ito na ang mahalaga at pinakadakilang pangako higit sa alinmang tagumpay sa kalawakan, o sa anupamang tagumpay sa buhay na ito. Nang ipahayag ng mga naunang Kristiyano sa kanilang pananampalataya na bubuhayin sila upang makibahagi sa luwalhati ng Diyos, naasiwa ang mga (PAGE 527)
2 PEDRO 1 pinatawad na siya sa kanyang mga kasa- lanan. 10 Kaya, mga kapatid, sikaping mapag- tibay ang pagkatawag at pagkahirang sa inyo. Sa paggawa nito, hindi kayo madarapa. 11 Sa gayon, bukas-palad na pahihintulutan kayong pumasok sa walang hanggang kaharian ni Jesucristo na ating Panginoon at Tagapagligtas. 12 Kaya lagi kong ipaaalaala sa inyo ang mga bagay na ito, bagamat alam na ninyo at matatag na kayo sa katoto- hanang taglay ninyo. 13 Inaakala kong tama na gisingin ang inyong alaala habang ako'y nasa toldang ito. 14 Pagkat alam kong malapit nang alisin ang aking tolda, gaya ng itinuro sa akin ng ating Panginoong Jesucristo. 15 Kaya sisikapin kong lagi ninyong maalaala ang mga iyon pagkaalis ko. Ang saligan ng pananampalataya 16 Malaman ninyo na hindi alamat at kathang-isip ang aming sinundan sa pagpapakilala sa inyo ng kapangyarihan at pagdating ni Jesucristong ating Pangi- noon. Naging mga saksi kami sa kanyang kadakilaan 17 nang tinanggap niya sa Diyos Ama ang karangalan at kaluwal- hatian. Noon binigkas sa kanya mula sa Dakilang Kaluwalhatian ang salitang ito: pilosopong pagano: "Sino ang gumawa sa inyo na maging ganyan kayabang upang maniwala kayong maaabot ninyo ang Diyos?" Hindi mga alamat ang aming sinundan (16). Hindi nababatay ang pananampalataya sa katwiran at teoriya. Nananalig tayo sa nakita ng mga apostol at sa mga salita ng mga propeta. Sinasabing maliwanag ng huling pangungusap kung ano ang matatagpuan natin sa Biblia: lahat ng naroon ay ipinahayag sa pangalan ng Diyos at ang lahat ay gawa ng Espiritu Santo. Hindi sinasabi rito na idinikta ng Espiritu Santo ang mga aklat o ipinagkaloob niya ang mga pahayag sa lahat ng awtor; ang sinasabi ay binigyan niya ng inspirasyon ang mga ito upang makasulat. Kaya nga, sumulat ang bawat awtor sa kanyang sariling pamamaraan at ayon sa kaugalian ng kanyang panahon. May kamalayan ang bawat manunulat na ipinahahayag niya ang paniwala ng kanyang bayan, ngunit hindi nanganga- hulugang nalalaman niyang sinusunod niya ang Espiritu Santo. "Ito ang aking Anak na minamahal na pinagkakalooban ko." 18 Narinig namin mismo ang salitang itong binigkas mula sa langit nang kasama niya kami sa banal na bundok. 19 Dahil dito, mas matatag na sa amin ang pahayag ng mga propeta na ika- bubuti ninyong ingatan na parang ilaw na tumatanglaw sa dakong madilim hang- gang sa bukanliwayway, sa pagsilang ng tala sa umaga sa inyong puso. 20 Maha- lagang malaman ninyo ito: walang propesiya sa Kasulatan na maipaliliwanag sa sariling paraan. 21 Sapagkat hindi nagmula sa kalooban ng tao ang prope- siya kundi nagsalita ang mga tao ng Diyos sa pagbunsod sa kanila ng Espiritu Santo. Mga bulaang guro 1 Nagkaroon ng mga bulaang 2 propeta sa bayang Israel, gayundin magkakaroon ng mga bulaang guro sa piling ninyo. Lihim silang magpapasok ng pahamak na sekta at sa pagtanggi nila sa Panginoong tumubos sa kanila, agad sasapit sa kanila ang kapahamakan. 2 Maraming susunod sa kanilang kaha- layan at dahil sa kanila malalapastangan ang katotohanan. 3 Pagsasamantalahan nila kayo sa mga panlilinlang alang-alang sa pera lamang. Ngunit handa na ang Samakatwid, ang Biblia ay gawa ng Espiritu Santo at gayundin naman ng mga taong manunulat. Sa gayon, walang propesiya sa Kasulatan na maipaliliwanag sa sariling paraan (20). Totoo nga, na makauunawa ang sinuman sa isang teksto at sa iba pa batay sa kanyang katalinuhan at pananampalataya. Gayunman, ang mensahe ay ang kabuuan. Kapag sinisikap nating malaman kung paano pinagsasama-sama ang mga pahayag, upang matuklasan ang mahahalagang talata o ang espiritu ng Biblia, ang Iglesya lamang at ang sinumang nakikipagkaisa rito ang makapagsusuri at makaaalam. Ang Tala sa Umaga (19). Si Kristo ang tinutukoy nito (tingnan ang Pag 22:16). 2.1 Ang kabanatang ito na tumatalakay sa mga bulaan o huwad na guro, ay umuulit sa ilang bahagi, sa mga panganib na natagpuan sa Sulat ni Judas. 528
529 hatol sa kanila at nagbabantay ang kani- lang kapahamakan. 4 Hindi pinatawad ng Diyos ang mga anghel na nagkasala. Ibinulid sila sa impiyerno at iki- nulong sa madilim na mga yungib hanggang sa araw ng paghuhukom. 5 Gayundin, hindi niya pinatawad ang dating mundo. Si Noe lamang, na ikawalong tagapahayag ng banal na pamu- muhay, ang kinalinga ng Diyos nang nilipol ng baha ang mga tampalasan. 6 Hinatulan din ng Diyos at tinupok ang mga lunsod ng Sodoma at Gomorra na ginawang halimbawa sa mga magtatampalasan. 7 Iniligtas naman niya si Lot, isang taong matuwid na labis na nabahala sa mahalay na pamumuhay ng mga walang batas. 8 Sapagkat mabuting tao si Lot. Naninirahan siya roon at araw-araw, nasaktan ang kanyang damdamin pagkakita at pagkarinig sa kanilang mga krimen. 9 Kaya, alam ng Panginoon kung paano maliligtas sa mga pagsubok ang mga taong may paggalang sa Diyos at inilalaan naman niya ang mga tampalasan upang parusahan sila sa araw ng paghuhukom. 10 Ito talaga ang gagawin niya sa mga nasabing taong sumusunod sa masamang pagnanasa ng kalikasan nila at lumalapastangan sa maykapangyarihan. Pina- ngangahasang lapastanganin ng mga palalo at walang takot na ito ang mga taga-langit na espiritu, 11 samantalang ang mga anghel na higit na malakas at makapangyarihan ay nagpipigil sa sarili na lumait sa mga iyon sa harap ng Panginoon. 12 Para namang ang mga taong ito ay mga hayop na likas na walang isip na isinilang para hulihin at patayin. Nilalapastangan nila ang di nila nauunawaan, ngunit tulad ng ganitong hayop, lilipulin din sila 13 at gagantihan ng kasamaang ginawa nila sa iba. Tinatamasa nila ang panandaliang kasiyahan. Mahalay at mabisyong tao silang masaya sa panlilinlang sa inyo habang nakikisalo sila sa inyong mga salu-salong magkakapatid. 14 Nasa mata nila ang pakikiapid at di nagsasawa sa kasalanan at pag-akit sa di matatag na tao. Sanay sa kasakiman ang kanilang puso: sinumpang mga tao sila! 3.1 Dalawang salinlahi ng Kristiyano ang nakapaghintay na sa pagbabalik ni Jesus: ang gayong pag-asa ang tumulong sa kanila upang maging higit na bukas ang loob sa kanilang pananampalataya. Ngayon naman, sinasalungat ng mga bulaan o huwad na guro sa pagtukoy sa mga pang-araw-araw na karanasan ang mga salita ng mga propeta (laluna ang mga "propeta" 2 PEDRO 3 15 Naligaw sila sa matuwid na landas na iniwan nila at sinundan ang daan ni Balaam, na anak ni Beor na umibig sa salapi ng kasalanan. 16 Ngunit pinagwikaan siya sa kanyang ka- malian; nakapagsalita ang kanyang asnong babae na parang tao, at pinigil ang kahibangan ng propeta. 17 Mga bukal na walang tubig sila, mga ulap na tinatangay ng unos na patungo sa pusikit na kadiliman. 18 Sa napakataas nilang pangungusap na wala namang kabuluhan, inuudyukan nila ang mga makalaman na pagnanasa ng mga taong kawawalay pa lamang sa mga namumuhay sa kamalian. 19 Nangangako sila ng kalayaan ga- yong naaalipin sila ng kamatayan (sapagkat alipin ang tao ng anumang nakasusupil sa kanya.) 20 Tumalikod man sila sa mga makamundong bisyo dahil sa kanilang pagkakilala kay Jesucristo na ating Panginoon at Tagapagligtas, ginagapos pang muli sila ng mga ito at sumusuko. Masahol pa sa dati ang magiging kalagayan nila. 21 Mabuti pang hindi nila natutuhan ang daang matuwid kaysa makilala ito at pagkatapos ay talikdan ang banal na aral ng Diyos na ibinigay sa kanila. 22 Sa kanila naaangkop ang kasabihang: "Muling bumabalik ang aso sa kanyang suka," at "Naglulublob sa pusali ang nilinis na baboy." Bakit naaantala ang ikalawang pagdating ni Kristo? 1 Mga minamahal, ito ang ikala- 3 wang sulat ko sa inyo. Sa dalawang sulat ko ginigising ang inyong pag-aalaala sa tunay na aral. 2 Huwag ninyong kalimu- tan ang mga sinabi noon ng mga banal na propeta, at ang tagubilin ng ating Pangi- noon at Tagapagligtas na inyong narinig sa mga apostol ninyo. ng Iglesya na ipinahahayag ang namimintong wakas). Nagtatalo sila at nag-aalinlangan, at sinasabing ang ama sa pananampalataya, tulad ng mga apostol, ay patay na, at lahat ng bagay ay nananatili pa ring tulad ng dati. May dalawang bahagi ang tugon. Sa isang dako,
2 PEDRO 3 3 Una, dapat ninyong malaman na sa mga huling araw lilitaw ang mga manlilibak na dala ng kanilang pag- nanasa. At nanlilibak silang 4 magsasabi: "Nasaan ang 'pagdating' na ipinangako niya? Nahimlay na ang mga ama at nanatili ang lahat ng nilikha gaya ng sa simula." 5 Ngunit sinadya nilang limutin na may langit sa simula at mula sa tubig nanggaling ang isang lupa na pinatayo ng salita ng Diyos sa gitna ng tubig. 6 At binaha rin ng salita ng Diyos ang daigdig na iyon at nawala sa mga tubig. 7 Gayun- din pinananatili ng salita ng Diyos ang kasalukuyang mga langit at lupa hang- gang sa araw ng paghuhukom at pagka- pahamak sa masasama. 8 Huwag ninyong kalimutan ito, mga kapatid: Sa Pangi- noon, parang isang araw ang isang libong taon at isang libong taon ang isang araw. 9 Hindi nagpapaliban ang Panginoon sa kanyang pangako, kahiman pinag-uusa- pan ng ilan ang pagpapaliban. Mapag- pasensiya siya sa inyo at hindi niya iniibig na mapahamak ang sinuman. Gusto niyang magsisi ang lahat. 10 Darating na- mang tulad ng magnanakaw ang araw ng Panginoon. Sa araw na iyon, maingay na tatanggalin ang langit, matutunaw sa apoy ang mga sangkap ng sanlibutan at hindi na matatagpuan ang lupa at lahat ng naroroon. 11 Kung matutunaw ang lahat sa ganitong paraan, isipin ninyo kung paano dapat banalin ang inyong pamumuhay at hindi sinusukat ng Diyos ang panahon tulad natin. Maaaring mangako siya ng isang bagay na waring madalian at hindi niya gagawin iyon agad-agad. Sa kabilang dako, kung akala natin na napakatagal pa ang wakas ay hindi nangangahulugang makababalik na tayo sa isang buhay na nasisiyahan; sa halip, ay kailangang samantalahin natin ang habag ng Diyos na nagkakaloob sa atin ng panahon na makapagbalik- loob nang totohanan, at binibigyan din ng panahon ang iba na magbalik-loob at manampalataya, dahil sa ating mabuting halimbawa at pananalangin. Sa mga araw na ito, maraming tao ang nagpa- palagay na hindi babalik si Kristo sa lalong madaling paglilingkod sa Diyos 12 habang hinihintay ninyo at napapadali ang pagdating ng araw ng Diyos. Sa araw na iyon, wawa- sakin ng apoy ang mga kalangitan at matutunaw ang mga sangkap ng sanlibu- tan dahil sa init. 13 Naghihintay naman tayo ng bagong langit at ng bagong lupa na pinaghaharian ng katarungan gaya ng ipinangako ng Diyos. 14 Ito, mga kaibigan, ang dapat ninyong hintayin, sikapin ninyong matagpuan ng Diyos kayong nakaugat sa kapayapaan, walang dungis at kapintasan. 15 Ituring ninyong kaligtasan ang pagpapaliban ng Panginoon gaya ng isinulat sa inyo ng minamahal nating kapatid na si Pablo batay sa karunungang ipinagkaloob sa kanya. 16 Binabanggit niya ang mga iyon sa lahat ng sulat niya kung may ipina- ngangaral. May ilang bagay sa kanyang mga liham na mahirap unawain na napa- pagkamalian ng mga di-nag-aral at walang katiyakang tao gaya ng ginagawa nila sa ibang mga Kasulatan. At napa- pahamak sila. 17 Nababalaan na kayo, mga minama- hal, kayat pag-ingatan ninyo na huwag kayong matangay sa pandaraya ng mga walang-batas na iyon at mawalan ng katatagan. 18 Sa halip, lumago sa biyaya at pagkakilala kay Jesucristo na ating Panginoon at Tagapagligtas. Sa kanya ang kaluwalhatian, ngayon at magpa- kailanman. Amen. panahon upang bigyang-wakas ang ating kasalu- kuyang daigdig at hatulan iyon. Ngunit ang totoo, hindi natin alam kung gaanong panahon pa ang nalalabi upang gawing higit na mabuti ang daigdig na ito. Laging madalian ang paggawa ng mabuti. Ang talatang tumutukoy kay Pablo ay nagpapakita na noon pa man, taglay na ng mga liham ni Pablo ang kapangyarihan sa Iglesya na kapareho ng mga matandang banal na aklat o ng Ebanghelyo: ang iba pang mga Kasulatan." Nabalisa rin ang Iglesya tungkol sa mga maling pakahulugan na natatamo ng mga tao mula sa mga talatang hindi nilinaw ni Pablo sa kanyang ipinahayag. 530