Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 1
TALAAN NG NILALAMAN PANIMULA ... 3 PLEA BARGAINING ... 3 MGA PAGBABAGO SA PLEA BARGAINING SA ILALIM NG RULES OF COURT ... 5 PLEA BARGAINING SA MGA KASO NG DROGA ... 7 BUOD NG MGA GABAY SA PLEA BARGAINING SA MGA KASO SA DROGA ... 25 Ang primer na ito ay naging posible sa pamamagitan ng pinagsamang pagsisikap ng mga sumusunod na Law Student Practitioners (LSPs): AWISAN, Francis, Jr. BLEZA, Alfonso Pio DINO, Angelica Cecilia HERNANDO, Hannah Francesca SISON, Gino Alejandro YOUNG, Jasper Brent Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 2
PANIMULA Ang Primer na ito ay proyekto ng DLSU Law Clinic (DLC) sa ilalmin ng Clinical Legal Education Program (CLEP) ng De La Salle University - Tañada- Diokno College of Law. Naglalayon ito na mabigyan ang lahat ng Pilipino ng impormasyon at gabay tungkol sa Plea Bargaining sa mga kaso ng droga, na may pagbibigay-diin sa paglilinaw sa mga legal na proseso at pagresolba sa mga magkakasalungat na alintuntunin tungkol rito. Ang Primer na ito ay mababasa sa English at Filipino. PLEA BARGAINING 1. Q: Ano ang Plea Bargaining batay sa mga desisyon ng Korte Suprema? A: Ayon sa Korte Suprema, ang Plea Bargaining sa mga kasong kriminal ay "isang proseso kung saan ang akusado at ang prosekusyon ay gumagawa ng paraan upang magkasundo sa isang disposisyon ng kaso na ipinapasa sa korte upang ito ay mapa-aprubahan. Karaniwang kasama dito ang pag tanggap ng akusado na nagkasala siya sa isang mas mababang kaso o sa isa or ilang bilang lamang ng isang multi-count indictment bilang kapalit ng mas magaan na parusa kaysa sa mas mabigat na pagkakasala."1 Bukod dito, sa kaso na Santobello v. New York, tinalakay ng korte na pagkatapos magusap ang akusado at ang prosukusyon ukol sa plea, ang disposisyon ng kaso ay isang mahalagang bahagi ng buong proseso. Ang desisyon na ito ay pinapayagan ang akusado na lumaya sa mas maagang petsa kumpara sa mga hindi pinalaya habang nakabinbin ang paglilitis. Pinoprotektahan din nito ang publiko mula sa mga akusadong habitual delinquents na nagnanais gumawa ng krimen habang sila'y pansamantalang nakalaya dahil sa pretrial release.2 Mula sa nabanggit at kaugnay ng Section 2, Rule 116 ng Rules of Criminal Procedure, dalawa ang kinakailangan sa Plea Bargaining: 1 Daan v. Sandiganbayan, G.R. Nos. 163972-77, March 28, 2008. 2 Santobello v. New York, 404 U.S. 257, December 20, 1971. Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 3
a) Ito ay dapat na may pahintulot ng biktima at ng prosekyutor; at; b) Ang pagtanggap ng pagkakasala ay dapat sa isang mas mababang pagkakasala na kasama sa kaso ng akusado.3 2. Q: May karapatan ba mag Plea Bargain sa ilalim ng Saligang Batas? A: Sa Estipona v. Lobrigo (2017),4 idineklara ng Korte Suprema na, "ang isang akusado ay walang karapatan sa Saligang Batas na mag-Plea Bargain. Kung ang prosekyutor ay gustong magpatuloy sa kanyang kaso laban sa akusado kahit na gustong mag-Plea Bargain ang akusado, walang pangunahing karapatan ang nilalabag sa ganitong pagkakataon. Sa ilalim ng batas, hindi agarang tatanggapin ang alok sa pag-amin ng pagkakasala. Nakadepende ito sa pahintulot ng biktima at ng prosekyutor, na nagsisilbing kondisyon sa isang wastong plea of guilty sa isang mas mababang offense na kinakailangang kasama sa inaakusang offense. Ito ay dahil ang prosekyutor ay may kontrol sa prosecution ng mga criminal actions; tungkulin nito na mag prosecute ng tamang offense, at hindi anumang mas maliit o mas malalang offense, at dapat nkabatay sa kung ano ang maaaring suportahan ng ebidensya." 3. Q: Kailan ginagawa ang Plea Bargaining? A: Batay sa Rule 116, Section 2 ng Rules of Court,5 ang akusado ay maaaring payagan ng korte na umamin ng guilty sa isang mas mababang pagkakasala o offense na kinakailangang kasama sa inaakusang offense, sa arraignment. Ang akusado ay maaari pa ring pahintulutan na umamin ng guilty sa nasabing mas mababang pagkakasala pagkatapos na bawiin ang kanyang plea of not guilty pagkatapos ng arraignment ngunit bago ang paglilitis.6 Bukod doon, ang Rule 118, Section 1 ng Rules of Court 7 ay nagsasaad rin na ang Plea Bargaining ay binibigyang pagsasaalang-alang sa pre-trial conference. Maglalabas ng utos ang korte pagkatapos ng arraignment at sa 3 Daan v. Sandiganbayan, G.R. Nos. 163972-77, March 28, 2008.. 4 Estipona v. Lobrigo, G.R. No. 226679, August 15, 2017. 5 ROC, Rule 116, Sec. 2. 6 ROC, Rule 116, Sec. 2. 7 ROC, Rule 118, Sec. 1. Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 4
loob ng tatlumpung (30) araw mula sa petsa na nakuha ng korte ang jurisdiction sa akusado, maliban kung may mas maikling panahong ibinigay ng mga espesyal na batas o mga sirkular ng Korte Suprema. 4. Q: Sino-sino ang mga partido sa Plea Bargaining? A: Ang mga partido sa Plea Bargaining na inilahad sa Rule 116, Section 2 ng Rules of Court 8 ay ang mga sumusunod: a) Ang akusado; b) Ang biktima; at c) Ang prosekyutor. Kung ang kaso ay walang biktima, ang opisyal na umaresto sa akusado ay dapat naroroon sa panahon ng Plea Bargaining upang magbigay ng pahintulot batay sa Directorate for Investigation and Detective Management (DIDM) Investigative Directive 2018-20. Kabilang sa mga krimeng walang biktima ang mga krimen na walang pribadong nasaktang partido, tulad ng sa mga kaso sa droga.9 Dapat ding ituring ang hukuman na isang partido sa isang Plea Bargaining agreement dahil sila ang may kapangyarihang tanggapin o tanggihan ang alok sa Plea Bargaining na napagkasunduan ng mga partidong kasangkot. MGA PAGBABAGO SA PLEA BARGAINING SA ILALIM NG RULES OF COURT10 1940-1964 Ang Plea Bargaining ay isang tuntunin ng pamamaraan na ginagamit sa hurisdiksyon ng Pilipinas mula noong Hulyo 1, 1940, sa ilalim ng Section 4, Rule 114 ng 1940 Rules of Court: 8 ROC, Rule 116, Sec. 2. 9 Legal Services, Philippine National Police, Updates on Plea Bargaining in Drug Cases, May 20, 2022, 10 Estipona v. Lobrigo, G.R. No. 226679, August 15, 2017. Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 5
SEC. 4. Plea of guilty of lesser offense. - The defendant, with the consent of the court included in the offense charged in the complaint or information. Ang probisyon na ito ukol sa Plea Bargaining ay makikita rin sa Rule 118 ng 1964 Rules of Court, na nagkabisa noong Enero 1, 1964. 1985 Ang probisyon na ito ay binago sa Section 2 Rule 116 ng 1985 Rules of Court. Higit pa rito, ang terminong "Plea Bargaining" ay unang binanggit at ginawang parte ng pre-trial sa ilalim ng Section 2, Rule 118. Ayon sa Section 2 ng Rule 116: SEC. 2. Plea of guilty to a lesser offense. - The accused with the consent of the offended party and the fiscal, may be allowed by the trial court to plead guilty to a lesser offense, regardless of whether or not it is necessarily included in the crime charged, or is cognizable by a court of lesser jurisdiction than the trial court. No amendment of the complaint or information is necessary. Sa Section 2, ng Rule 118 naman, nakasaad na: SEC. 2. Pre-trial conference; subjects. - The pre-trial conference shall consider the following: (a) Plea Bargaining; (b) Stipulation of facts; (c) Marking for identification of evidence of the parties; (d) Waiver of objections to admissibility of evidence; and (e) Such other matters as will promote a fair and expeditious trial. Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 6
1987 Idinagdag ang probisyon ukol sa double jeopardy sa Section 2 Rule 116 ng 1987 Rules of Court: "[a] conviction under this plea shall be equivalent to a conviction of the offense charged for purposes of double jeopardy." 2000 Isinaad sa 2000 Rules of Court na ang mga patakaran sa Plea Bargaining ay nasasakop ng Section 1, Rule 116 (Arraignment and Plea) at Section 1, Rule 118 (Pre-trial) 2019 Ang pag-amyenda sa Section 28 Rule 130 ng Rules on Evidence ay nagbigay sa akusado ng paraan upang makipag- negosasyon sa prosekusyon sa mga termino ng kanyang parusa. Ito ay para walang takot na makipagnegosasyon ang akusado na kung ang negosasyon ay hindi matagumpay, ito ay gagamitin laban sa kanya sa panahon ng paglilitis. Sec. 28. Offer of compromise not admissible. - xxx A plea of guilty later withdrawn or an unaccepted offer of a plea of guilty to a lesser offense is not admissible in evidence against the accused who made the plea or offer. Neither is any statement made in the course of Plea Bargaining with the prosecution, which does not result in a plea of guilty or which results in a plea of guilty later withdrawn, admissible. PLEA BARGAINING SA MGA KASO NG DROGA 5. Q: Konstitusyunalidad ng Plea Bargaining sa Mga Kaso ng Droga A: Sa kaso ng Estipona v. Lobrigo, hinamon ni Salvador Estipona ang konstitusyonalidad ng Section 23 ng Comprehensive Dangerous Drugs Act of 2002 (R.A. No. 9165) na nagbabawal sa Plea Bargaining sa mga kaso ng droga. Ipinahayag ng Korte Suprema na ang Plea Bargaining ay isang patakaran ng pamamaraan (o isang rule of procedure). Ang mga patakaran sa Plea Bargaining ay ginawa para magkaroon ng simple at murang pamamaraan Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 7
para sa mabilis na disposisyon ng mga kaso sa lahat ng korte. Dahil ito ay paraan ng paglutas ng mga kaso sa pamamagitan ng kasunduan, ang Plea Bargaining ay itinuturing ng Korte Suprema na isang "mahalaga," "esensyal," "lubos na kanais-nais," at "lehitimong" bahagi ng pangangasiwa ng hustisya.11 Sa ilalim ng Section 5(5) Art. VIII ng 1987 Constitution, ang kapangyarihang magpahayag ng mga patakaran na ukol sa pleading, practice, at procedure ay eksklusibong kapangyarihan ng Korte Suprema. At dahil dito, ang Section 23 ng R.A. No. 9165 ay lumabag sa kapangyarihang ito ng Korte Suprema, kaya idineklara itong labag sa Saligang Batas.12 Alinsunod sa desisyon ng Korte Supreme, and Department of Justice (DOJ) ay nag labas ng Circular No. 27-18 (Guidelines on Plea Bargaining Agreement for R.A. No. 9165) na nagsasabing ang Plea Bargaining ay pinapayagan na sa mga kaso ng droga. 6. Q: Pinawalang Bisa or binago ba ng DOJ Circular No. 27- 18(Amended Guidelines on Plea Bargaining for Republic Act No. 9165 Otherwise Known as the Dangerous Drugs Act, June 26, 2018) ang Plea Bargaining Framework na nakasaad sa A.M. No. 18- 03-16-SC (Adoption of the Plea Bargaining Framework in Drugs Case, April 10, 2018)? A: Hindi. Niresolba ng Korte Suprema ang pagkakaiba sa pagitan ng Department of Justice (DOJ) Circular No. 27-18, na nagbabawal ng Plea Bargaining sa mga kaso ng pagbenta ng iligal na droga sa mas mababang krimen ng iligal na pagmamay-ari ng mga drug paraphernalia sa ilalim ng R.A. No. 9165, o ang Comprehensive Dangerous Drugs Act of 2002, at ang Resolusyon ng Korte Suprema noong A.M. No. 18-03-16-SC na pinagtibay ang Plea Bargaining Framework in Drugs Cases. Ayon sa Korte Suprema, hindi pinawalang-bisa o binago ng DOJ Circular No. 27-1813 ang Plea Bargaining Framework o A.M. No. 18-03-16-SC.14 Ang una 11 Estipona v. Lobrigo, G.R. No. 226679, August 15, 2017. 12 Estipona v. Lobrigo, G.R. No. 226679, August 15, 2017. 13 DOJ Circular No. 27-18, Amended Guidelines on Plea Bargaining for Republic Act No. 9165, 14 A.M. No. 18-03-16-SC, Adoption of the Plea Bargaining Framework in Drugs Cases, Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 8
ay nagsisilbi lamang bilang isang patnubay na dapat sundin ng mga prosecutor bago sila magbigay ng kanilang pahintulot sa mga iminumungkahing Plea Bargains.15 Dahil ang Plea Bargaining ay isang kasunduan sa pagitan ng mga partido, ang DOJ Circular No. 27 ay nagsisilbi rin bilang counter-proposal ng prosecutor sa alok ng plea of guilty sa mas mababang pagkakasala ng mga akusado.16 7. Q: Paano sinisimulan ang paghain ng Plea Bargain sa mga kaso sa droga? A: Ang Plea Bargaining ay sinisimulan sa pamamagitan ng paghain ng akusado ng isang pormal na mosyon sa korte.17 8. Q: Pwede ba na umamin ang akusado sa mas mababang offense sa Plea Bargaining? A: Naka-depende ito sa uri ng offense na naka paratang sa akusado. Makikita ito sa mga naka-lista sa OCA Circular No. 90-2018, o ang Plea Bargaining Framework in Drugs Cases. Bilang halimbawa, nakalagay sa Circular na maaring mag-plea bargain ang isang akusado ng krimen na Pagdadala ng Ipinagbabawal na Droga para sa mas mababang offense na Pagdadala ng Equipment, Instrument, Apparatus, at iba pang Paraphernalia para sa ipinagbabawal na droga. 9. Q: Kailan maituturing na ang isang lesser offense ay kasama sa isa pang offense? A: Ayon sa Rules of Court 18, ang mas mababang offense ay maituturing na kasama sa offense na naka paratang sa akusado kapag ang mga elemento o essential ingredients nito ay makikita sa impormasyon para sa unang offense. 15 Nurullaje Sayre vs. Judge Xenos, G.R. Nos. 24413 & 244415-16, February 18, 2020. 16 Legal Services, Philippine National Police, Updates on Plea Bargaining in Drug Cases, May 20, 2022, 17 Supreme Court of the Philippines, SC Provides Clarificatory Guidelines on Plea-Bargaining in Drugs Cases, July 28, 2022, 18 ROC, Rule 116, Sec. 5. Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 9
Ang pag amin sa mas mababang offense ay isang mahalagang parte ng Plea Bargaining. Kailangan itong gawin ng akusado para makapag-hain ng Plea Bargain. Ang Plea Bargaining agreement ay paraan para maka-amin ang akusado sa mas mababang kasalanan o offense. Ang isang halimbawa ng mas mababang offense na kasama sa isa pang offense ay homicide. Ang homicide ay kasama sa offense na murder.19 Ang mga elemento ng homicide ay: 1) may taong pinatay; 2) pinatay siya ng akusado ng walang kasamang justifying circumstance; 3) may intensyong pumatay ang akusado; at 4) ang pagpatay ay hindi sinamahan ng qualifying circumstances na Murder, Parricide o Infanticide. Ang mga elemento na ito ay makikitang parte ng mga elemento ng murder, kung saan: 1) may taong pinatay; 2) ang akusado ang pumatay sakanya; 3) ang pagpatay ay may kasamang qualifying circumstances na makikita sa Art. 248 ng Revised Penal Code; at 4) ang pagpatay ay hindi Parricide o Infanticide. 10. Q: Ano ang mga maituturing na mas mababang offense sa mga kaso sa droga? A: Ang mga mas mababang offense at ang mga pangkalahatang drug charges ay ang mga sumusunod: a) Pagdadala ng ipinagbabawal na droga b) Paggamit ng ipinagbabawal na droga c) Pagbebenta, pangangalakal, atbp. ng ipinagbabawal na droga d) Pagdadala ng Equipment, Instrument, Apparatus, at iba pang Paraphernalia para sa ipinagbabawal na droga e) Pagdadala ng Equipment, Apparatus, at iba pang Paraphernalia para sa ipinagbabawal na droga sa mga party, at mga pagtitipon at pagpupulong. 19 People v. Cortez, G.R. No. 131924, December 26, 2000 Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 10
11. Q: Ano ang mangyayari matapos isumite ang isang proposal para sa Plea Bargaining? A: Matapos itong isumite, kailangang i-utos ng hukom ang isang Drug Dependency Assessment, kung saan ang akusado ay: a) Aamin na gumagamit ng droga; b) Hindi aamin na gumagamit ng droga, ngunit makikitang positibo sa isang drug dependency test; o c) Makikitang negatibo para sa pag-gamit o pagiging dependent sa droga.20 12. Q: Ano ang mga prosesong kailangang pagdaanan ng akusado kapag umamin o nakita syang positibo sa pag-gamit ng droga? A: Kailangang dumaan ang akusado sa paggamot o rehabilitasyon ng di bababa sa anim (6) na buwan. Ang panahon ng paggamot o rehabilitasyon na ito ay ibabawas sa parusa ng akusado. Kung hindi pa nasisimulan ang parusa ng akusado, ang panahon ng paggamot o rehabilitasyon ay ibabawas sa after-care at follow-up program ng akusado.21 13. Q: Ano ang mga prosesong kailangang pagdaanan ng akusado kapag nakita siyang negatibo sa pag-gamit ng droga? A: Ang akusado ay papakawalan sa oras ng pag-serbisyo nya ng kanyang sentensya. Kung hindi, kailangang i-serbisyo ng akusado ang kanyang sentensya, ibabawas ang counseling period na pinagdaanan nya sa rehabilitation center.22 14. Q: Pwede bang i-demanda ng akusado ang pagtanggap ng kanyang pag-amin sa mas mababang kasalanan? A: Hindi. Kailangang magkasundo ang lahat ng mga kasali sa Plea Bargaining bago ito tanggapin. Maliban dito, kailangan din, una sa lahat, ng pag-apruba 20 A.M. No. 18-03-16-SC, Adoption of the Plea Bargaining Framework in Drugs Cases, 21 Supreme Court of the Philippines, SC Provides Clarificatory Guidelines on Plea-Bargaining in Drugs Cases, July 28, 2022, 22 Supreme Court of the Philippines, SC Provides Clarificatory Guidelines on Plea-Bargaining in Drugs Cases, July 28, 2022, Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 11
ng korte bago tanggapin ang Plea Bargaining. Kahit magkasundo pa ang mga kasali sa Plea Bargaining, kung hindi makukuha ang pag-apruba ng korte, hindi din matatanggap ang Plea Bargaining.23 15. Q: Pwede bang hindi tanggapin ng hukom ang pag-amin ng akusado sa mas mababang kasalanan kahit na nagkasundo na ang depensa at prosekyusyon? A: Pwede. Kahit na magkasundo na pumasok sa Plea Bargaining ang prosekyusyon at depensa, hindi ibig sabihin nito na agad-agad nang tatanggapin ng korte ang Plea Bargaining proposal. Kailangang pagpasyahan ng hukom ang pagtanggap o pagtanggi nito, habang sinasama sa konsiderasyon ang mga nakapaligid na sirkumstansya at ang karakter ng akusado.24 16. Q: Kailan hindi tatanggapin ng korte ang Plea Bargaining? A: Hindi tatanggapin ng korte ang Plea Bargaining kung may tamang objeksyon dito na naka-base sa ebidensya, kung saan maipapakita na: a) Ang akusado ay isang recidivist, habitual offender, kilala sa komunidad bilang drug addict o taga-gawa ng gulo, o kaya ay sumailalim na sa rehabilitasyon ngunit bumalik muli sa paggamit ng droga, o nahatulan ng pagkakasala ng ilang beses; b) Malakas ang ebidensya ng pagkakasala.25 Ang korte ang may karapatang magpasya kung malakas nga ba o hindi ang ebidensya ng pagkakasala ng akusado, at eto ay gagawin lamang pagkatapos ng pag-sumite ng ebidensya sa pagdinig ng hukuman.26 Para malaman kung malakas ang ebidensya ng pagkakasala ng akusado, itinanghal ng Korte Suprema sa People v. Tanes y Belmonte na, pagkatapos isumite ang ebidensya ng pagkakasala ng akusado sa Korte, may karapatan 23 Supreme Court of the Philippines, SC Provides Clarificatory Guidelines on Plea-Bargaining in Drugs Cases, July 28, 2022, 24 Supreme Court of the Philippines, SC Provides Clarificatory Guidelines on Plea-Bargaining in Drugs Cases, July 28, 2022, 25 Supreme Court of the Philippines, SC Provides Clarificatory Guidelines on Plea-Bargaining in Drugs Cases, July 28, 2022, 26 Teehankee v. Director of Prisons, 76 Phil. 756, July 18, 1946 Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 12
ang akusado na mag cross-examine at magpakita ng ebidensya sa kanyang pabor. Hindi sapat na affidavit lamang ang iprepresenta at babasahin lamang ang kanilang mga laman. Ito ay hearsay evidence at hindi ito tatanggapin maliban kung hindi tumutol ang akusado rito.27 17. Q: Sino ang mga itinuturing na recidivist at habitual offenders? A: Ang recidivists at habitual offenders ay ang mga sumusunod: a) Recidivist - Ayon sa Revised Penal Code28, ang recidivist ay isang tao na, sa panahon ng paglilitis para sa isang krimen, ay nahatulan ng huling paghatol sa isa pang krimen na nasa ilalim ng parehong pamagat sa Revised Penal Code. Kailangan ang mga sumusunod upang maituring na recidivist ang isang tao: 1. Ang nagkasala ay nasa paglilitis para sa isang krimen; 2. Ang nagkasala ay nahatulan ng huling paghatol para sa iba pang krimen; 3. Ang una at pangalawang krimen ay nasa ilalim ng iisang pamagat sa Revised Penal Code; at 4. Ang nagkasala ay nahatulan sa pangalawang krimen. b) Habitual Offender - Ayon sa Revised Penal Code,29 ang isang habitual offender ay isang tao na, sa loob ng sampung taon mula sa petsa ng kanyang paglaya o huling pagkahatol sa krimen na serious or less serious physical injuries, pagnanakaw (robbery at theft), estafa o falsification, ay natagpuang nagkasala sa alinman sa mga nasabing krimen ng pangatlong beses o higit pa. Ang mga sumusunod ay kinakailangan upang ang isang tao ay maituturing na isang habitual offender: 1. Ang nagkasala ay hinatulan sa alinman sa mga sumusunod na krimen: a) Serious physical injuries; b) Less serious physical injuries; 27 People v. Tanes y Belmonte, G.R. No. 240596, April 3, 2019. 28 R.A. No. 3815, The Revised Penal Code of the Philippines, Article 14(9). 29 R.A. No. 3815, The Revised Penal Code of the Philippines, Article 62. Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 13
c) Robbery; d) Theft; e) Estafa; or f) Falsification. 2. Na sa loob ng sampung taon mula nang siya ay mahatulan o sa pagtatapos ng kanyang sentensya para sa naunang krimen, ay muli syang natagpuang nagkasala sa alin man sa mga nasabing krimen; at 3. Na sa loob ng sampung taon mula nang siya ay mahatulan o sa pagtatapos ng kanyang sentensya para sa pangalawang krimen, ay muli siyang natagpuang nagkasala sa alin man sa mga nasabing krimen. 18. Q: Bakit hindi pinapayagan ang iminungkahing Plea Bargain kung ito ay hindi umaayon sa A.M. No. 18-03-16-SC (Adoption of the Plea Bargaining Framework in Drugs Cases, April 10, 2018)? A: Ayon sa Saligang Batas, ang Korte Suprema ay may kapangyarihang: x x x (5) Maglagda ng mga alituntunin tungkol sa pangangalaga at pagpapatupad ng mga karapatang konstitusyonal, pleading, praktis, at pamamaraan sa lahat ng mga hukuman, pagtanggap sa praktis bilang abogado, integrated bar, at tulong na pambatas sa mga kapuspalad. Ang gayong mga alituntunin ay dapat magtakda ng payak at di magastos na pamamaraan para sa mabilis na pagpapasya sa mga usapin, maging magkakatulad sa lahat ng hukuman na magkakaantas, at hindi magbabawas, magdaragdag, o magbabago ng mga karapatang makabuluhan. Ang mga alituntunin ng pamamaraan ng mga tanging hukuman at mga kalupunan na mala-panghukuman ay dapat manatiling maybisa hangga't hindi pinawawalang-saysay ng Kataastaasang Hukuman.30 30 Sec. 5(5), Art. VIII, Constitution. Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 14
Ang A.M. No. 18-03-16-SC ay naglalaman ng mga tuntunin na itinatag alinsunod sa kapangyarihan ng Korte Suprema na mag talaga ng mga panuntunan na nagsisilbing balangkas at gabay sa mga hukuman para sa Plea Bargaining sa mga kasong may paglabag sa Comprehensive Dangerous Drugs Act ng 2002 (R.A. No. 9165).31 Kaya naman, kung ang iminungkahing Plea Bargain ay hindi umaayon sa mga patakarang itinatag ng Korte Suprema, tulad ng mga tuntuning nilalaman ng A.M. No. 18-03-16-SC, angkop lamang na hindi ito payagan ng hukuman. 19. Q: Bakit kailangan natin ang Plea Bargaining Framework? A: Ipinaliwanag ng Korte Suprema na ang Plea Bargaining ay isang mahalagang bahagi ng restorative justice.32 Higit na mas mabuti sa estado at sa akusado ang isang napagkasunduang mabilis na resolusyon ng isang kaso kaysa sa mahaba at matagal na paglilitis. Ayon sa Korte Suprema, sa pamamagitan ng pagpapaikli ng resolusyon ng isang kaso, mas makakatulong ito sa rehabilitasyon at pagbabago ng isang nagkasala kung papayagan ang Plea Bargain sa isang mas mababang krimen.33 20. Q: Ano ang layunin ng pag payag sa Plea Bargaining sa kaso ng mga droga? A: Ang layunin ay hindi parusahan, ngunit bigyan ng rehabilitasyon ang mga may drug offenses.34 Ayon sa People v. Borras,35 ang banta ng droga laban sa dignidad ng tao at sa integridad ng lipunan ay walang humpay at lubos na nakasasama. Ang ganitong kasamang epekto ay nararamdaman hindi lamang ng mga adik mismo kundi pati na rin ng kanilang mga pamilya. Dahil dito, nanganganib ang kaligtasan ng lipunan dahil ang pangunahing yunit nito, ang pamilya, ang pinakabiktima ng banta ng droga. Kaya ang rehabilitasyon ay kinakailangan upang maipagpatuloy ang reintegrasyon ng mga adik sa ating lipunan. 31 Estipona v. Lobrigo, G.R. No. 226679, August 15, 2017. 32 Nurullaje Sayre vs. Judge Xenos, G.R. Nos. 24413 & 244415-16, February 18, 2020. 33 Nurullaje Sayre vs. Judge Xenos, G.R. Nos. 24413 & 244415-16, February 18, 2020. 34 Nurullaje Sayre vs. Judge Xenos, G.R. Nos. 24413 & 244415-16, February 18, 2020. 35 People v. Borras, G.R. No. 250295, March 15, 2021. Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 15
Kaya naman, ang isang simple at malinaw na Plea Bargaining framework, na pinag-isipang mabuti ng mga karampatang indibidwal sa batas, ay makakatulong nang malaki sa paggabay sa hukuman at bar kapag ang mga ito ay nahaharap sa Plea Bargaining sa mga kasong may kaugnay sa droga. Dahil dito, napagdesisyunan ng Korte Suprema na kinakailangang gamitin ang Plea Bargaining Framework sa mga kaso ng droga. Itong framework na ito ay makikita sa susunod na talahanayan:36 Offense Charged Plea Bargain na pinapayagan Komento Section Parusa Dami Section Parusa Section 11(3). Pagdadala ng Ipinagbabawal na Droga (Pag ang dami ng shabu, opium, morphine, heroin, cocaine ay mas mababa sa 5 gramo) Pagkakakul- ong ng 12 na taon at isang araw hanggang 20 na taon at multa mula P300,000 hanggang P400,000 .01 gramo hanggang 4.99 gramo Section 12. Pagdadala ng Equipment, Instrument, Apparatus, at iba pang Paraphernalia para sa Ipinagbabawal na Droga Pagkakakulo- ng ng 6 na buwan at isang araw hanggang 4 na taon at multa mula P10,000 hanggang P50,000 Sa lahat ng pagkakataon, kahit ang maximum period ng parusa ay naipataw na, kinakailangan pa rin ang drug dependency test. N.B.: Ang korte ay may diskresyon na magpataw ng minimum period at maximum period, batay sa parusang ibinigay ng batas. Isang deretsong parusa mula 6 na buwan at isang araw hanggang isang taon ay Kung ang akusado ay hindi umamin sa pag gamit ng ipinagbabawal na droga, pero siya ay nag positive sa drug dependency test, kakailanganin niyang dumaan sa treatment at rehabilitation na hindi bababa sa 6 na buwan, na kukunin mula sa parusang 36 OCA Circ. No. 90-2018, Plea Bargaining Framework in Drugs Cases, May 4, 2018, Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 16
Offense Charged Section Parusa Dami Section 11(3). Pagdadala ng Ipinagbabawal na Droga (Pag ang dami ng marijuana ay mas mababa sa 300 gramo) Pagkakakul- ong ng 12 na taon at isang araw hanggang 20 na taon at multa mula P300,000 hanggang P400,000 .01 gramo hanggang 299.99 gramo Primer on Plea Bargaining in Drug Cases Plea Bargain na pinapayagan Section Parusa maaari rin ipataw. Section 12. Pagdadala ng Equipment, Instrument, Apparatus, at iba pang Paraphernalia para sa Ipinagbabawal na Droga Pagkakakulo- ng ng 6 na buwan at isang araw hanggang 4 na taon at multa mula P10,000 hanggang P50,000 N.B.: Ang korte ay may diskresyon na magpataw ng minimum period at maximum period, batay sa parusang ibinigay ng batas. Isang deretsong parusa mula 6 na buwan at isang araw hanggang isang taon ay maaari rin ipataw. Komento ipinataw sa kanya at sa period ng kanyang after- care at follow-up program kung ang parusa ay hindi pa na ipataw. Kung ang akusado ay mag negatibo sa drug use/dependency , siya ay papakawalan kung naipataw na ang parusa. Kung hindi pa naipataw ang parusa, babawasan ang ipinataw na parusa ng counseling period sa rehabilitation center. Pero, kung ang akusado ay mag apply para sa probation para sa mga offenses sa ilalim ng R.A. No. 9165, maliban sa illegal drug trafficking or pushing sa ilalim ng Section 5, kaugnay sa Section 24 ng batas, ang batas sa probation ang 17
Offense Charged Section Parusa Dami Section 11(2). Pagdadala ng Ipinagbabawal na Droga (Pag ang dami ng shabu, opium, morphine, heroin, cocaine ay hindi bababa sa 5 gramo, pero hindi tataas sa 10 gramo.) Pagkakakul- ong ng 20 na taon hanggang habangbuh- ay, at multa mula P400,000 hanggang P500,000. 5 gramo hanggang 9.99 gramo Hindi bababa sa 10 gramo Section 11(2). Pagdadala ng Ipinagbabawal na Droga (Pag ang dami ng marijuana ay hindi bababa sa 300 gramo, pero hindi tataas sa 500 gramo.) Pagkakakul- ong ng 20 na taon hanggang habangbu- hay, at multa mula P400,000 hanggang P500,000. 300 gramo hanggang 499 gramo Primer on Plea Bargaining in Drug Cases Plea Bargain na pinapayagan Section Parusa Section 11(3). Pagdadala ng Ipinagbabawal na Droga Pagkakakulo ng ng 12 na taon at isang araw hanggang 20 na taon, at multa mula P300,000 hanggang P400,000. N.B.: Ang korte ay may diskresyon na magpataw ng minimum period at maximum period, batay sa parusang ibinigay ng batas. Ang Plea Bargaining ay hindi pinapayagan. Section 11(3). Pagdadala ng Ipinagbabawal na Droga Pagkakakulo ng ng 12 na taon at isang araw hanggang 20 na taon, at multa mula P300,000 hanggang P400,000. Komento dapat mag apply. 18
Offense Charged Section Parusa Dami Hindi bababa sa 10 gramo Section 12. Pagdadala ng Equipment, Apparatus at ibang pang Paraphernalia para sa ipinagbabawal na droga Pagkakakul- ong ng 6 na buwan at isang araw hanggang 4 na taon, at multa mula P10,000 hanggang P50,000. Section 14. Pagdadala ng Equipment, Pinakamata- as na parusa sa Primer on Plea Bargaining in Drug Cases Plea Bargain na pinapayagan Section Parusa N.B.: Ang korte ay may diskresyon na magpataw ng minimum period at maximum period, batay sa parusang ibinigay ng batas. Ang Plea Bargaining ay hindi pinapayagan. Section 15. Paggamit ng ipinagbabawal na droga 6 na buwan ng treatment at rehabilitation Ang akusado ay dadaan sa counselling program sa rehabilitation center Section 15. Paggamit ng 6 na buwan ng treatment Komento Kung ang akusado ay umamin sa paggamit ng ipinagbabawal na droga, o itinanggi ang paggamit ng ipinagbabawal na droga pero siya ay nag positibo sa drug dependency test. Kung ang akusado ay nag negatibo sa drug use/dependency Kung ang akusado ay umamin sa 19
Offense Charged Section Parusa Dami Apparatus, at iba pang Paraphernalia para sa ipinagbabawal na droga sa mga party, at mga pagtitipon at pagpupulong. ilalim ng Section 12. Section 5. Pagbebenta, pangangalakal atbp. ng ipinagbabawal na droga (Methampheta mine hydrochloride o shabu lang) Pagkakakul- ong habangbuha y hanggang parusang kamatayan, at multa mula P500,000 hanggang P10,000,00 0. .01 gramo hanggang .99 gramo (methamp hetamine hydrochlor ide o shabu lang) Primer on Plea Bargaining in Drug Cases Plea Bargain na pinapayagan Section Parusa ipinagbabawal na droga at rehabilitation Ang akusado ay dadaan sa counselling program sa rehabilitation center Section 12. Pagdadala ng Equipment, Instrument, Apparatus, at iba pang Paraphernalia para sa Ipinagbabawal na Droga Pagkakakul- ong ng 6 na buwan at isang araw hanggang 4 na taon at multa mula P10,000 hanggang P50,000 N.B.: Ang korte ay may diskresyon na magpataw ng minimum period at maximum period, batay sa parusang ibinigay ng batas. Isang Komento paggamit ng ipinagbabawal na droga, o itinanggi ang paggamit ng ipinagbabawal na droga pero siya ay nag positibo sa drug dependency test. Kung ang akusado ay nag negatibo sa drug use/dependency Sa lahat ng pagkakataon, kahit ang maximum period ng parusa ay naipataw na, kinakailangan pa rin ang drug dependency test. Kung ang akusado ay hindi umamin sa paggamit ng ipinagbabawal na droga, pero siya ay nag positive sa drug dependency test, kakailanganin niyang dumaan 20
Offense Charged Section Parusa Primer on Plea Bargaining in Drug Cases Dami Plea Bargain na pinapayagan Section Parusa deretsong parusa mula 6 na buwan at isang araw hanggang isang taon ay maaari rin ipataw. Komento sa treatment at rehabilitation na hindi bababa sa 6 na buwan, na kukunin mula sa parusang ipinataw sa kanya at sa period ng kanyang after- care at follow-up program kung ang parusa ay hindi pa na ipataw. Kung ang akusado ay mag negatibo sa drug use/dependency , siya ay papakawalan kung naipataw na ang parusa. Kung hindi pa naipataw ang parusa, babawasan ang ipinataw na parusa ng counseling period sa rehabilitation center. Pero, kung ang akusado ay mag apply para sa probation para sa mga offenses sa ilalim ng R.A. No. 9165, maliban sa illegal drug trafficking or 21
Offense Charged Section Parusa Dami Hindi bababa sa 1.00 gramo (methamp hetamine hydrochlor ide or shabu only) Section 5. Pagbebenta, pangangalakal atbp. ng ipinagbabawal na droga (Marijuana lang) Habambu- hay hanggang parusang kamatayan, at multa mula P500,000 hanggang P10,000,00 0 .01 gramo hanggang 9.99 gramo (Marijuana lang) Primer on Plea Bargaining in Drug Cases Plea Bargain na pinapayagan Section Parusa Ang Plea Bargaining ay hindi pinapayagan. Section 12. Pagdadala ng Equipment, Instrument, Apparatus, at iba pang Paraphernalia para sa Ipinagbabawal na Droga Pagkakakulo ng 6 na buwan at isang araw hanggang 4 na taon at multa mula P10,000 hanggang P50,000 N.B.: Ang korte ay may diskresyon na magpataw ng minimum period at maximum period, batay sa parusang ibinigay ng batas. Isang Komento pushing sa ilalim ng Section 5, kaugnay sa Section 24 ng batas, ang batas sa probation ang dapat mag apply. Sa lahat ng pagkakataon, kahit ang maximum period ng parusa ay naipataw na, kinakailangan pa rin ang drug dependency test. Kung ang akusado ay hindi umamin sa paggamit ng ipinagbabawal na droga, pero siya ay nag positive sa drug dependency test, kakailanganin niyang dumaan 22
Offense Charged Section Parusa Primer on Plea Bargaining in Drug Cases Dami Plea Bargain na pinapayagan Section Parusa deretsong parusa mula 6 na buwan at isang araw hanggang isang taon ay maaari rin ipataw. Komento sa treatment at rehabilitation na hindi bababa sa 6 na buwan, na kukunin mula sa parusang ipinataw sa kanya at sa period ng kanyang after- care at follow-up program kung ang parusa ay hindi pa na ipataw. Kung ang akusado ay mag negatibo sa drug use/dependency , siya ay papakawalan kung naipataw na ang parusa. Kung hindi pa naipataw ang parusa, babawasan ang ipinataw na parusa ng counseling period sa rehabilitation center. Pero, kung ang akusado ay mag apply para sa probation para sa mga offenses sa ilalim ng R.A. No. 9165, maliban sa illegal drug trafficking or 23
Offense Charged Plea Bargain na pinapayagan Komento Section Parusa Dami Section Parusa pushing sa ilalim ng Section 5, kaugnay sa Section 24 ng batas, ang batas sa probation ang dapat mag apply. Hindi bababa sa 10.00 gramo (Marijuana lang) Ang Plea Bargaining ay hindi pinapayagan. 21. Q: Maari bang mag-sumite ng aplikasyon para sa probation ang isang taong kinasuhan sa ilalim ng Comprehensive Dangerous Drugs Act of 2002 (R.A. No. 9165)? A: Sa ilalim ng A.M. Blg. 18-03-16-SC or Adoption of the Plea Bargaining Framework in Drugs Cases, nilinaw ng Korte Suprema na ang mga taong kinasuhan sa ilalim ng Comprehensive Dangerous Drugs Act ng 2002 (R.A. No. 9165) ay maaaring magsumite ng aplikasyon para sa probation. Dahil dito, ang mga patakaran sa probation sa ilalim ng Probation Law ng 1976 (P.D Blg. 968) ang gagamitin sa mga ganoong sitwasyon. Sa ilalim din ng framework na nabanggit, ang mga taong kinasuhan sa ilalim ng Section 5 ng R.A. 9165 ay di maaaring magsumite ng aplikasyon para sa probation dahil saklaw ng probisyong ito ang krimen ng drug trafficking at drug pushing. Maliban rito, binanggit din ng framework na kung ang kaukulang parusa ay habambuhay na pagkakabilanggo hanggang kamatayan, ang akusado ay di maaaring magsumite ng aplikasyon para sa probation.37 37 A.M. No. 18-03-16-SC, Adoption of the Plea Bargaining Framework in Drugs Cases. Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 24
22. Q: Ano ang naaangkop na proseso para sa mga youth drug offenders? A: Ang Board Regulation No. 6, Series 2019 ng Dangerous Drugs Board ay nag bibigay ng alternatibong parusa sa mga youth drug offenders o ang mga children in conflict with the law. Ito ay sa pamamagitan ng treatment and care programs, na maihahalintulad sa Plea Bargaining dahil ang mga kabataan ay binibigyan ng pagkakataon na sumailalim sa rehabilitation program sa halip na hatulan ng parusang pagkakakulong. Ang bata ay dapat munang sumailalim sa ASSIST (Alcohol, Smoking, and Substance Involvement Screening Test) at sa drug dependency examination bago siya payagang sumailalim sa treatment and care program, alinsunod sa mga alituntunin ng Section 9 ng Board Regulation. Nililinaw din ng Board Regulation na ang mga children in conflict with the law ay maaaring sumailalim sa treatment and care program bago o kasabay ng interbensyon o diversion program sa ilalim ng Juvenile Justice Act (R.A. No. 9344). Ito ay nakabatay sa pagpapasiya ng LSWDO o social welfare and development officer. Ang treatment and care programs sa ilalim ng Board Regulation ay maaari lamang simulan kapag sumang-ayon ang mga magulang o guardian ng bata o kapag inutos ng korte. Kinakailangan din nilang sumang-ayon na isumite ang bata sa random drug test habang siya ay nasa ilalim ng treatment and care program.38 BUOD NG MGA GABAY SA PLEA BARGAINING SA MGA KASO SA DROGA Bilang paglilinaw sa mga alintuntunin sa Plea Bargaining sa mga kaso ng droga, naglabas ang Korte Suprema ng mga naaangkop na patakaran na makikita sa website ng Korte Suprema 38 Board Regulation No. 6, Series 2019 of the Dangerous Drugs Board. 39 Supreme Court of the Philippines, SC Provides Clarificatory Guidelines on Plea-Bargaining in Drugs Cases, July 28, 2022, Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 25
1. Ang pag-aalok para sa Plea Bargaining ay dapat simulan sa pamamagitan ng pagsulat ng pormal na motion na inihain ng akusado sa korte. 2. Ang mas mababang offense kung saan ang akusado ay nagmumungkahi na umamin ng pagkakasala ay kinakailangang kasama sa sipampang offense. 3. Pagka-tanggap ng panukala para sa Plea Bargaining na sumusunod sa mga probisyon ng Plea Bargaining Framework ng Korte sa Mga Kaso sa Droga, iuutos ng hukom na magsagawa ng drug dependency assessment. Kung ang akusado ay umamin sa paggamit ng droga, o tumanggi ngunit napag-alamang positibo pagkatapos ng isang drug dependency test, siya ay sasailalim sa paggamot at rehabilitasyon sa loob ng hindi bababa sa anim (6) na buwan. Ang nasabing panahon ay dapat mai-kredito sa kanyang parusa at sa panahon ng kanyang after- care at follow-up na programa kung ang parusa ay hindi pa rin naibigay. Kung ang akusado ay mapapatunayang negatibo sa paggamit ng droga/dependency, siya ay pakakawalan sa takdang oras ng pagsilbi, kung hindi, siya ay magsisilbi sa kanyang sentensiya sa kulungan, pero ang panahon ng pagpapayo sa rehabilitation center ay ibabawas. 4. Bilang patakaran, ang Plea Bargaining ay nangangailangan ng kapwang kasunduan ng mga partido at nakadepende sa pag-apruba ng korte. Anumang magkaparehong kasunduan ng mga partido, ang pagtanggap sa alok na umamin ng pagkakasala sa isang mas mababang pagkakasala ay hindi pwedeng demandahin ng akusado bilang karapatan, ngunit ito ay isang bagay na nakadepende sa pagpapasya ng hukuman. Kahit na magkasundo ang prosekusyon at ang depensa na pumasok sa isang Plea Bargain, hindi nito ibig sabihin na awyomatikong aaprubahan ng mga korte ito. 5. Hindi papayagan ng korte ang Plea Bargaining kung ang pagtutol sa Plea Bargaining ay wasto at sinusuportahan ng ebidensya at pinapakita na: Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 26
a) ang nagkasala ay isang recidivist, habitual offender, kilala sa komunidad bilang isang adik sa droga at mahilig manggulo, sumailalim sa rehabilitasyon ngunit nagkaroon ng relapse, o maraming beses nang sinampahan ng offense; o b) kapag malakas ang ebidensya ng pagkakasala. 6. Ang Plea Bargaining sa mga kaso ng droga ay hindi papayagan kapag ang iminungkahing Plea Bargain ay hindi umaayon sa Plea Bargaining Framework in Drugs Cases na inisyu ng Korte. 7. Maaaring i-overrule ng mga hukom ang pagtutol ng prosekusyon kung ito ay nakabatay lamang sa batayan na ang panukala ng Plea Bargaining ng akusado ay hindi naaayon sa katanggap-tanggap na Plea Bargain sa ilalim ng anumang panloob na tuntunin o alituntunin ng DOJ, bagama't alinsunod sa Plea Bargaining framework na inilabas ng Korte, kung mayroon man. 8. Kung tututol ang prosekusyon sa panukala ng Plea Bargaining ng akusado dahil sa mga bagay na nakasaad sa item no. 5, ang trial court ay inaatasan na dinggin ang pagtutol ng prosekusyon at magpasya sa mga merito nito. Kung nakita ng trial court na tama lang ang pagtutol, dapat nitong ipagpatuloy ang paglilitis sa krimen. 9. Kung ang akusado ay nag-aplay para sa probation sa mga pagkakasala na mapaparusahan sa ilalim ng Comprehensive Dangerous Drugs Act of 2002 (R.A. No. 9165), maliban sa illegal drug trafficking o pagtutulak sa ilalim ng Section 5, kaugnay ng Section 24 nito, ang batas sa probation ay mag-aaplay. Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 27
Primer on Plea Bargaining in Drug Cases 28