FAN BOY Anthony Andrew Divinagracia Dear Ate Hidi, Kumusta na po kayo? 'Wag po kayong mag-alala, hindi ako makikibalato. Gusto ko lang po talaga kayong kumustahin. Pero habang sinusulat ko ito, posibleng may mga humirit na sa inyo ng balato, seryoso man sila o nagbibiro. Alam niyo naman po rito sa atin, basta naka-jackpot ka, biglang dadami ang kaibigan at kamag-anak mo. Siguradong hindi niyo ako kilala. Malamang hindi niyo na rin po ako maalala. Sa dami ba naman ng mga nakasalamuha niyong fan noon, for sure mahihirapan na kayong mamukhaan kaming lahat. Pero ok lang 'yun. Matagal-tagal na rin nang una ko kayong makasalamuha. Taong 2016 pa. Kakapanalo niyo lang noon sa Rio. In-invite namin kayo sa aming morning show. Lahat kami na- excite. Biruin niyo, after 20 years nagka-medal ulit tayo sa Olympics tapos kayo pa ang unang Pilipinang Olympic silver medalist. Saan ka pa, 'di ba? Marami na kaming naimbitahang artista at politiko, pero noon ko lang nakita ang staff namin na pumila para magpa-picture sa inyo. Pati ako noon na hindi mahilig magpa-picture sa mga personalidad, hindi nakatiis. Bilang dating sports journalist, sabi ko sa sarili ko noon, "hindi dapat palagpasin ang moment na ito!" Mas matanda nga po pala ako sa inyo, Ate Hidi. Pero bakit nga ba kita pino-"po" o tinatawag na "ate"? Hindi naman po ako tumitingin sa edad. Pasensya na po kung ilang beses ko kayong tatawaging "ate". Ito lang o ang paraan ko para magbigay-respeto sa mga natatanging taong nakilala ko. Likas daw kasi sa ating mga Pinoy ang maging magalang. Kahit 'yung mga di natin kilala tinatawag nating "ate" o "kuya". 'Yung tambay nga na pinagtanungan lang natin sa kanto, minsan ang tawag pa natin "boss." Matagal-tagal na rin po akong sumusubaybay sa mga atletang Pilipino na lumalaban sa Olympics, Asian Games, at SEA Games. Marami na rin po akong hinangaang atleta, Pinoy man o foreign. Pero sa inyo lang ako naglakas-loob na sumulat kahit hindi ko alam kung mababasa niyo ito. Kayo lang din ang tinawag kong "ate." Ilang dekada na rin akong nanunuod ng Olympics. Parang may pattern na nga ito sa utak ko, na every four years after ng Asian Games or SEA Games, sunod na ang Olympics. Nagsimula akong manuod ng Olympics noon pang 1992. Mga one-year old pa lang kayo noon, Ate Hidi. Inabangan namin ng mga pinsan ko noon ang USA Dream Team nila Michael Jordan, Larry Bird, Magic Johnson at iba pang NBA stars. Pero siyempre hindi namin pinalampas ang laban ng mga kababayan natin. Sikat noon si Bea Lucero. Hindi ko alam kung natatandaan niyo, pero siya ang poster girl ng isang sikat na chocolate drink dati. Member siya ng Philippine gymnastics pero nag- shift sa taekwondo. Pareho silang nakakuha ng bronze medal ng teammate niyang si Stephen Fernandez na coach na ngayon ng taekwondo team ng La Salle. 'Yun nga lang, hindi counted sa medal tally ang dalawang bronze dahil demonstration sport lang sa Barcelona Olympics noon ang taekwondo. 63
Ok lang po kasi naka-bronze din naman tayo sa boxing. Si Roel Velasco, na coach na ngayon ng Philippine boxing team, ang naglagay sa atin sa medal tally. Sayang nga lang 'di siya nakapasok sa finals matapos matalo sa isang Cuban boxer sa semis. Makalipas ang apat na taon, sa 1996 Atlanta Olympics, sumampa rin sa ring ang isa pang Velasco. Pero 'di gaya ng kanyang Kuya Roel, silver medal ang naiuwi ni Onyok, na sinasabing nadaya noon sa finals. Kahit ako naniniwala na gold medal dapat ang nakuha ni Onyok noong mapanuod ko 'yung laban. Pero ganoon daw talaga minsan sa Olympics. After ni Onyok, kayo na ulit ang huling nakapagbigay ng Olympic medal sa bansa natin, Ate Hidi. Mga 20 years din ang inabot. Balik-tanaw Eh, ano nga bang nangyari sa 20 years na 'yun? After ng silver ni Onyok, inalat na tayo sa Olympics. Mga 15 years old ako nang ganapin ang 2000 Sydney Olympics. Hindi ko alam kung bakit, pero optimistic ako sa chances ng Pilipinas na makapag-uwi ulit ng medalya, dala na lang siguro ng napanuod kong performance ng ating mga atleta sa 1998 Asian Games at 1999 SEA Games. Sa lahat ng napanuod ko ng mga panahon na 'yan, kay taekwondo champion Roberto "Kitoy" Cruz ako pinakabumilib. Kaya di na rin ako nagtaka na nag-qualify siya sa Olympics ng sumunod na taon matapos maka-gold sa SEA Games. Sakto, official sport na rin ang taekwondo sa Olympics kaya 'pag nanalo, mapapasama na ang medal sa overall tally. Nanalo naman si Kitoy sa kanyang first match pero inalat na sa quarterfinals. 'Yung tatlo pang Filipino taekwondo bets natin, na-eliminate na sa first round. Sa boxing, may apat din tayong inilaban. Pero sa kanilang lahat, si Arlan Lerio lang ang muntik makapasok sa medal rounds. Referee Stops Contest agad ang first match niya laban kay Jackson Asiku ng Uganda. Medyo in-expect ko na ito since hindi naman kilala ang Uganda sa boxing. Pero sa Round of 16, hindi na pinalad si Arlan matapos matalo via 39-40 countback sa kalaban niyang taga-Poland na si Andrzej Rzany kahit pa natapos sa 18-all ang score. Sabi ng mga veteran sports analyst, sa boxing at taekwondo tayo may pinakamalaking chance na mag-uwi ng medalya. Umasa rin ako noon. Pero napaka-naïve at inosente pala ng pananaw ko ng mga panahong 'yun. Doon ko rin napagtanto na malayo pala talaga ang level ng competition sa Olympics kumpara sa Asian Games o SEA Games, kahit pa sabihing nasa kondisyon o nag-training nang mabuti ang ating mga atleta. Sa huli, wala rin tayong nai-uwing medalya mula sa Sydney. Apat na boksingero ulit ang pinadala natin sa 2004 Olympics, pero walang umabot sa medal round. Sabi ko noon sa sarili ko, "di bale may taekwondo pa naman." Kahit tadtad ng commercial ang TV coverage ng taekwondo noon at halos hatinggabi na ipalabas ang mga laban, nagtiyaga akong manuod. Baka kako dito na dumating ang hinihintay nating gold medal. Sa totoo lang, ok na sa akin kahit silver o bronze, basta may makuha lang tayo. Sa first match, talo si Tshomlee Go kay Juan Ramos ng Spain. Ganoon din ang sinapit ni Donnie Geisler sa kanyang unang laban kontra kay Bahri Tanrikulu ng Turkey. Pero nag-iba ang takbo ng kwento nang sumalang na ang 16-years old pa lang noon na si Marie Antoinette Rivero. 64
Dikit ang unang laban ni Toni pero nakalusot pa rin siya via superiority. Naipanalo niya rin ang quarterfinal match para makapasok sa medal round kung saan nakatapat niya si Elisavet Mystakidou ng Greece. Tanda ko pa noon, pukpukan ang laban nila. May ilang mga sipa si Toni na kahit tumatama sa armor ng kalaban, hindi nagre-register sa kanya ang puntos. Nag-alala na ako kasi baka ma-hometown decision siya. Sa huli, nangyari nga ang kinatatakutan ko. Natalo si Toni, 2-3, at na-eliminate sa gold-medal match. Pero ok lang kasi pwede pa naman siyang makakuha ng bronze via repechage. Sa repechage round naghaharap ang mga natalo ng dalawang finalist sa first round at sa semifinals. Doon din bumagsak si Donnie matapos makapasok sa finals ang nakalaban niya sa first round na si Bahri. Sa repechage bout ni Donnie, nakatapat niya si Hicham Hamdouni ng Tunisia. Kita ko noon sa mukha ni Donnie na gusto niyang manalo kaya nakipag-palitan siya agad ng sipa sa kalaban. Akala mo si Bruce Lee lang. Nagsasagutan lang sila ng kalaban. Hanggang sa mangyari ang hindi inaasahan. Magpapakawala sana si Donnie ng isang 45-degree kick, pero imbes na tumama ang sipa, nagkatamaan sila ng tuhod ng kalaban. Bumagsak si Donnie. Alam mong nasaktan siya nang todo kasi hinawakan niya 'yung tuhod niya. Pero kahit halos pilay na, tumayo pa rin siya. Sinubukan niya muling sumipa pero bumagsak ulit siya. Ayaw niyang sumuko. Ayaw niyang matalo. Ayaw niyang umuwi na walang pasalubong na medalya sa atin. Kaya pilit siyang tumatayo kahit alam na ng lahat na hanggang doon na lang siya. Marami ang humanga sa katapangan ni Donnie. Kahit nga 'yung kalaban, itinaas pa ang kamay niya bilang respeto sa kanya. Pero masakit pa rin ang tagpong 'yun. Nalulungkot pa rin ako sa tuwing naalala ko 'yun. Ang Pinoy taekwondo legend na si Monsour del Rosario na naging commentator sa laban ni Donnie, hindi napigilang maiyak. Akala ko lamay ang kino-cover noon ni Monsour. Naiyak ulit kasi siya nang matalo sa kanyang repechage match si Toni. Halos hindi na rin makasipa ang pambato natin dahil sa injury. Nataon pa na Korea ang nakatapat niya. Dahil sa Korea galing ang taekwondo, hindi na ako nagtaka na mahusay din ang nakatapat ni Toni. Pero kaya pa sana niya kung hindi lang siya na-injure. Sumatotal, wala pa rin tayong naiuwing medalya mula Athens. Masakit. For a time, parang nawalan ako ng ganang manuod ng international sporting events. Mga ilang taon din akong hindi nanuod ng Asian Games at SEA Games. Hindi ko alam, Ate Hidi pero parang nagsawa na po akong umasa. Minsan naiisip ko, baka ako lang din ang may problema. Bakit pa kasi ako umaasa? Eh, alam ko naman na puro kuwentong barbero lang ang mga Olympic prediction ng ilang sports official sa atin. Kahit nga 'yung matatandang sports journalists na nakilala ko, "tempered" ang kanilang expectations. Matuwa na lang daw kung nangyari na. Eh, kelan pa 'yun? Sa susunod na Olympics? O sa susundo na dekada? Mangyari pa kaya 'yun? Ganyan naman daw kasi tayong mga Pinoy. Puno ng pag-asa. Mahilig umasa. 65
Kaya nga raw tuwang-tuwa sa atin ang mga politiko. Kahit ilang beses daw kasing mapako ang kanilang mga pangako, kahit wala namang asenso, paulit-ulit pa rin natin silang niluluklok sa puwesto. Pero hindi naman politiko ang mga atleta. Hindi po kayo politiko, Ate Hidi. Tayong mga Pilipino ay likas na mapangarapin. Pati ang kapalaran, hahamunin, makuha lang ang gusto natin. Alam naming gustong-gusto niyong tuparin ang inyong pangako. Sabi nga ni Nesthy Petechio: Hindi susuko. Hindi hihinto. Hanggang makuha ang inaasam na ginto. Hidilyn, who? August 8, 2008. 'Yan ang petsa ng opening ng Beijing Olympics. Sinadya raw talaga yan ng host country kasi suwerte ang 8-8-08 sa feng shui. Sakto, walong sports din ang sinalihan ng Pilipinas sa Beijing. Hindi ko napanuod nang live 'yung opening ceremony kahit pa si Pacquiao ang ginawang flag- bearer noon. Sa YouTube ko na lang binalikan 'yung opening. Honestly, bukod kay Harry Tañamor sa boxing, at Tshomlee Go at Toni Rivero sa taekwondo, hindi ko halos kilala ang mga pinadala natin noon sa Beijing. May idea naman ako sa divers na sina Shiela Mae Perez at Ryan Fabriga na mga SEA Games champion dati. Pero naintriga ako sa pinakabatang member noon ng Team Pilipinas. Ang pangalan: Hidilyn Diaz, sa weightlifting. Mga 17-years old lang yata kayo noon, Ate Hidi. Sa isip ko noon, malabo kayong manalo. At saka hindi rin ganoon ka-sikat ang weightlifting sa atin. Hindi rin ako pamilyar sa rules ng weightlifting. Pumasok naman kayo sa Top 10 kahit 'yung total lift niyo na 192-kg, milya-milya ang layo sa 244- kg ng Olympics gold medalist noon na taga-China. Pero ok lang daw 'yun, sabi ng chairman ng Philippine Sports Commission na si Butch Ramirez. Experience lang daw muna kasi ang habol niyo. Bonus na lang kung manalo. Para sa isang bagong salta sa Olympics na tulad niyo, magandang puhunan ang Top 10 finish. Hindi naman daw kasi lahat ng bagito pumapasok dito. Kung babalikan naman ang kasaysayan, iilan lang ding Pinoy ang naging Olympic weightlifters. Nauna diyan si Rodrigo del Rosario na nag-compete sa 1948 London Olympics kung saan siya nag-5th place sa featherweight category. Sa 1952 Helsinki Olympics, muntik na siyang makapag- uwi ng medalya matapos mag-4th place at mag-set ng 105-kg Olympics record sa press. Bumalik pa si Tatay Rodrigo sa 1956 Melbourne Olympics pero 20th place na lang ang naabot niya. Sa 1960 66
Olympics naman, kinatawan nina Alberto Nogar at Albero Canlas ang Pilipinas pero bigo silang maka-puwesto. Naalala niyo ba, Ate Hidi, si Artemio Rocamora? Siya ang dating weightlifter din na nag-represent sa bansa sa 1964 Tokyo Olympics. Napanuod ko sa show ni Jessica Soho 'yung kuwentuhan niyo. Sa sobrang tuwa ni Lolo Artemio sa performance niyo, nag-request siya kung puwede kayong maka-usap. Nakasali rin sa weightlifting competition ng 1968 Mexico Olympics ang pamangkin naman ni Rodrigo del Rosario na si Salvador at Noe Rinonos. Sila Nigel Trance at anak ni Rodrigo del Rosario naman na si Arturo ang bumuhat sa kampanya ng bansa sa 1972 Munich Olympics. Sa sumunod na Olympics noong 1976 sa Montreal, Canada nagkasama ang magpinsang Salvador at Arturo. Inabot pa ng walong taon bago muling nakasali ang Pinoy weightlifters sa Olympics. Sina Gregorio Colonia, Samuel Aligada, at Ramon Solis ang huling Pinoy weightlifters na kumatawan sa bansa noong 1988 Seoul Olympics. At noong 2008 nga, dumating kayo Ate Hidi at naging unang Pilipinang Olympic weightlifter sa kasaysayan. Pero hindi lahat ng Pinoy masayang nililingon ang nakaraan. Bakit nga naman babalikan ang kahapon kung puwede namang harapin ang ngayon? Forward-looking daw ang tawag diyan. Pero paano tayo magtatagumpay sa kasalukuyan kung hindi natin alam ang kabiguan ng nakaraan? Kaya ako nag-abalang ilista ang mga nauna sa inyo, Ate Hidi, dahil gusto kong ipaalam sa ating mga kababayan na malalim ang ating nakaraan sa weightlifting. Pero nakakalungkot lang dahil lahat sila, naging bahagi na lang ng nakaraan. Ang mga pangalan nila, halos hindi na matandaan. Parang mga rebultong walang pangalan, o nga taong walang pagkakakilanlan. Masakit. Kahit langit, siguro mapapapikit. Naalala ko bigla ang kuwento ni Lolo Artemio. Kahit nananalo, wala raw silang natanggap noon na premyo. Ang kanilang medalya, sapat na. Pagbati lang, ayos na. Hindi naman daw nila pinangarap na sumikat o malagay sa diyaryo. Mas pinili nilang maging ordinaryo. Gusto lang nilang ipakita na may ibubuga rin ang mga Pilipino. Kahit nahirapan matapos mag-retiro, naging maayos naman ang buhay ni Lolo Artemio. Iba sa kuwento ng unang Pinoy weightlifter na si Lolo Rodrigo. Matapos huminto sa pagbubuhat, namasukan siyang security guard sa Rizal Memorial Coliseum hanggang sa tumigil sa trabaho dahil sa edad. Sa kanyang wheelchair, malamang ilang beses siyang nagmuni sa mga pangarap na 'di natupad. Mga kapwa atleta, sports officials at mga taga-media na lang ang kumilala sa kanyang ambag sa bayan matapos pumanaw noong 2009. Napa-isip ako. Ito ba ang kapalit ng hindi pagtatagumpay sa Olympics? Ang mabura sa ala-ala ng bayang madalas madehado sa mata ng mundo? Ang maalis sa pambansang memorya? Ang malimutan ang kanilang istorya? Natakot ako para sa ating mga atleta. Natakot po ako para sa'yo, Ate Hidi. 67
Pagbangon Sa London Olympics noong 2012, naranasan niyo ang pinakamasakit na dagok sa inyong Olympic career. Sabi nila, kapag dinagukan ka raw ng tadhana, para ka na ring binatukan ni Bathala. Sa ikalawa niyong Olympics, marami ang nag-abang matapos niyong makapasok sa Top 10 sa Beijing. Naka-lift kayo ng personal best na 97-kg sa snatch pero hindi niya nakumpleto ang inyong tatlong attempts sa clean and jerk. Sa inyong last attempt, dumulas pa ang barbell sa mga kamay niyo at halos napahiga pa kayo sa platform. Napaiyak na lang kayong nagpaalam sa audience matapos i-flash ang mga katagang "Did Not Finish" katapat ng inyong pangalan. Ibig sabihin, disqualified. Masakit. Natahimik na lang ako at pumikit. Ang ilang taong ensayo, na-balewala. Lahat, napalitan ng luha. Bumabangon daw tayo mula sa pagkakahiga. Pero minsan, kailangan ding bumangon mula sa pagkakadapa. Sabi nga, walang naging masaya na hindi nadismaya. Nasa 21-anyos kayo nang mangyari ang bangungot sa London. Kaya hindi po ako nagduda na babalik kayo. Gaya ng isang bagito, pumuwesto ulit kayo sa dulo ng pila, habang tahimik na nilalabanan ang mga puna at pagdududa. Sa dulo ng pila, alam ko po, nakita niyo lahat, kung saan kayo nagmula, kung paano kayo nagsimula. At sa Rio Olympics noong 2016, pinatunayan niyong hindi pa tapos ang lahat. Naalala ko noon, madaling araw ng August 7, 2016, nag-text ang reporter namin na nagco-cover noon sa laban niyo. Natapat na ako ang naka-duty sa news production. "Pare! May bronze medal na tayo!" Makalapis ang ilang minuto, nag-text siya ulit. "Pare! Silver medal na!" Habang nahihimbing ang buong Pilipinas, isang Hidilyn Diaz ang nagpakitang-gilas. Sa pagsikat ng araw, nabago ang aming pananaw. Hindi pa laos si Hidilyn Diaz. Siya ang ngayon at ang bukas. Nagdiwang ang buong bansa. Kabi-kabila ang papuri at parada mula Maynila hanggang Zamboanga. Isa na kayong bayani. Wala na siguro kayong dapat patunayan. Pero pinili niyo pa ring ituloy ang laban. Ang ating laban. Hamon ng pandemya Ano pa bang kulang sa isang Hidilyn Diaz? 68
Isang Olympic gold medal. 'Yan lang naman ang malinaw sagot mula sa malalim na hugot. Pero bago 'yan, kailangan muna niyang bumalik muli sa dulo ng pila. Sa mga panahong ito, nabuo na rin ang Team Hidilyn Diaz o Team HD. May head coach, conditioning coach at trainer, psychologist, at nutritionist. Inabutan ang Team HD ng lockdown sa Malaysia, kaya ang ilang buwan lang sanang training umabot ng higit isang taon. Nakita ko sa mga Instagram post niyo kung paano kayo nagtiyagang mag-ensayo gamit ang walis tambo, mga bag, at galon ng tubig. Minsan napapangiti na lang kayo sa inyong mga video. Siguro dala na lang ng sitwasyon. Habang ang iba tingin sa lockdown ay bakasyon, kayo naman po, Ate Hidi, tuloy lang sa ensayo at pagpapakondisyon. Kahit walang katiyakan na matutuloy ang Olympics. Mas mabuti na rin ito kaysa pumetiks. At kalagitnaan ng 2020, na-postpone na nga ang Olympics dahil sa world-wide surge ng COVID- 19. Alam ko po, gusto niyo rin umuwi sa atin. Sino ba naman kasi ang gustong ma-lockdown sa Malaysia at malayo sa pamilya? Pero isipin niyo, kahit stranded sa Malacca, nakuha niyo pang tumulong sa kapwa. Naalala ko noon, nagpadala pa kayo ng tulong sa Zamboanga. Namahagi ang pamilya niyo ng bigas, gulay at delata sa mga apektado ng pandemya. 'Yan ay kahit pa alam natin na nahirapan din kayo sa Malaysia. Diyan na nga rin kayo nag- birthday. Gaya ng ibang atletang naapektuhan ng pandemya, hindi lang katawan ang sumasakit sa inyo sa ensayo. Pati isip at kalooban. Paano nga naman paghahandaan ang isang laban na walang katiyakan? Pero hindi nababakante ang mga gustong umabante. Milagro sa Tokyo Tatlong araw matapos ang opening ng Tokyo Olympics, humarap na kayo, Ate Hidi at ang Team HD, sa pinakamalaking laban ng inyong mga buhay. Sa loob ng halos dalawang oras, matiyaga kaming nakipagbuno sa kaba at pangamba. Binantayan ko ang buhat ng mga kalaban niyo mula Kazakhstan, Uzbekistan, at siyempre China. Halos magkaka-dikit lang ang completed attempts niyo. Relax lang halos at parang nagta-tantiyahan pa kayo sa snatch. Pero pagdating sa clean and jerk, doon na nagkaalaman. Sa final lift sa clean and jerk, isa-isang nawala sa eksena ang mga kalaban hanggang sa kayong dalawa na lang ni Liao Qiuyun ng China ang natira. Parang nakikipag-chess pa po kayo sa kanila. Sa huling attempt, nag-submit kayo ng 125-kg tapos tinapatan ng China ng 126-kg. Sumagot kayo ng 127-kg hanggang sa kumasa na ang kalaban. 69
Nauna si Liao sa platform. Walang emosyon. Nakatingin lang sa kawalan. Pero alam mong palaban. Walang kaba at walang kahirap-hirap na inangat ang 126-kg na barbell. Tumunog ang bell. Kayo na po, Ate Hidi, ang susunod. Dalawa lang naman ang puwedeng mangyari sa tagpong ito: kapag nabuhat niyo ang 127-kg, siguradong ginto. Kapag hindi, pilak ulit pero may halong sakit. Naalala ko noon sa isang interview, sinabi niyo na 'di pa kayo nakabuhat ng 127-kg. Bigla akong nag-alala. Kaya ba niya? Pero nandito na kayo. Nandito na tayo. Umabot na tayo sa dulo. Wala nang iwanan. Wala nang atrasan. Sa ilalim ng maningning na ilaw at kinang ng Olympic rings, muli kayong tumayo sa entablado. Isa lang ang nasa isip. Manalo. Ang inyong mga braso, buong lakas na inangat ang bakal sa harap niyo. Dahan-dahan itong isinandal sa dibdib, bahagyang huminto, humanap ng buwelo, hanggang sa buhatin ang bakal nang taas-noo. Sa sandaling ito, tila huminto ang mundo. Binitawan niyo ang pasang bakal, naluha at tila napadasal. Naganap na, sabi nga ni Kristo. Atin na ito. Sa wakas, gintong medalya para sa Pilipinas. Tunay na halaga ng ginto Maraming nababaliw sa ginto. Dito sa atin, kapag sinabing ginto, puwedeng galing sa baul, hinukay sa bundok, pinamana ng ninuno, o alahas na naremata sa sanglaan at pinatubos sa kaibigan. Iba-iba man ang pinagmulan, lahat ng klase ng ginto, itinuturing na kayamanan. Pero ang ginto na hawak niyo, Ate Hidi, hindi galing kay Yamashita kahit sa Japan niyo napanalunan. Wala rin itong koneksyon sa yaman na sinasabing itinago sa Amerika at Switzerland. O kahit sa natural na yaman na minimina sa ating mga mga nakakalbong kagubatan. Natatangi ang gintong nasa kamay niyo, Ate Hidi. Sabihin na nating hindi lang po kayo ang nakakuha ng ganyang ginto sa Tokyo. Pero hindi 'yan ang punto. 70
Totoong marami itong kapareho. Pero iba ang bigat at halaga nito para sa bawat Pilipinong naging saksi sa pagtatapos ng ilang dekadang kabiguan at humarap sa bagong kabanata ng ating kasaysayan. Ang gintong hawak niyo, Ate Hidi, ay hindi lang basta medalya. Ito ang gintong pinanday ng nag- aapoy na determinasyon, diniligan ng mga luha ng pighati at tuwa, hinulma sa tiwala at pinakinang ng masidhing paniniwala. Magkano ba ang ginto? Depende raw sa timbang at kalidad. Ang isang bara ng purong ginto na nasa 12.4 kilos, o higit 30 bilyong piso. Ang gintong medalya niyo, Ate Hidi, siguradong hindi ganyan ang presyo. Pero ang gintong itinuturing na yaman ng bayan, hindi kailangang presyohan. Wala kasi itong katumbas na halaga sa merkado. Puwede tayong bumili o magpagawa ng maraming gintong medalya sa Recto. Sige, magpatayo na rin tayo ng gintong rebulto o kaldero at bumili ng dose- doseng tropeyo. Pero hindi pa rin aabot sa piso o butas na singko ang halaga ng gintong galing sa Tokyo. Ito ay priceless, 'ika nga sa Ingles. May ibang atleta, binebenta o pinasusubasta ang kanilang gintong medalya. Minsan para sa kawang-gawa. Minsan, dala na rin ng pagkasawa. O dahil marami naman silang nakuhang Olympic gold medal noon. Kaya ngang punuin ang isang buong estante. Naiintindihan ko 'yung para sa kawang-gawa, pero naniniwala ako, Ate Hidi, na hindi niyo gagawin 'yan sa isang bagay na mas importante pa sa kahit anong diyamante. Dahil ito ang gintong medalya na kadugtong na ng inyong buhay at pangalan. Dahil ito ang gintong medalya na kahit sa ilang sandali, pinag-isa ang watak-watak nating bayan. Dahil ito ang gintong medalya na magsisilbi naming lakas para lampasan ang mga pagsubok na aming pinagdadaanan. Noong nag-aaral pa ako, marami rin akong nakuhang medalya. Bawat isa sa mga ito, may kuwento, may kasaysayan, may katuturan. Pero may isa o dalawa lang ako na pinaka-paborito. 'Yung isa galing sa isang journalism contest, habang 'yung isa, mula naman sa pagiging class valedictorian. Minsan biniro ako ng kapitbahay. Kung puwede lang daw isangla ang mga naipon kong medalya, baka matagal nang yumaman ang mga magulang ko. Marami raw diyan, walang nakuhang medalya sa school o sa contest pero yumaman. Hindi rin naman ibig sabihin na maraming medalya ay matalino na. Ang iba, sadyang maabilidad lang. Totoo. Kapag tinitingnan ko 'yung mga nakuha kong medalya, napapa-isip at napapatanong ako sa sarili: Ano nga ba ang silbi ng mga ito? Magandang pang-display na puwedeng iyabang ng mga magulang? Pero mainam din itong paalala na minsan sa buhay, ako ay nagtagumpay. 71
Kayo po, Ate Hidi, marami ring medalya mula sa ilang taong paglalaro bilang atleta. Tantiya ko dalawa rin ang paborito niyong medalya - ang silver mula Rio at ang gold galing Tokyo. Sigurado, walang sinabi ang mga medalya ko. 'Yung sa akin, ipinagdiwang lang sa apat na sulok ng bahay. Kinainggitan lang ng ilang tsismosong kapitbahay. Naging palamuti lang sa pader at tabi ng hagdan. Kalaunan, itinabi lang sa isang sulok at nabalot ng alikabok. 'Yung inyo, nakapagpundar ng bahay at panibagong buhay. Sambayanang Pilipino ang inyong kapitbahay - naki-tsismis at naki-God bless. Tinibag nito ang lahat ng pader at inihatid kayo sa taas ng hagdan. Ang mga medalya niyo, may espesyal nang sulok sa aming mga puso na kailanman ay hindi mababalot ng limot o alikabok. Minsan na rin akong nalungkot dahil sa isang Olympic medal. Hindi ko na maalala kung anong taon 'yun, pero napanuod ko sa programa ni Noli de Castro tuwing Sabado ang kalagayan noon ni Anthony Villanueva, ang unang Olympic silver medalist ng Pilipinas. Bed-ridden na siya halos at halatang hirap sa buhay. Maluha-luha siyang umamin sa interview na minsan na niyang ibinenta sa isang museum ang silver medal. Napilitan lang daw siya para may pambili ng gamot. Kulang daw kasi 'yung binibigay na pension ng gobyerno sa kanya noon. Pero sa bandang huli, nagbago raw ang isip ni Tatay Tony kaya binawi niya ang medalya. Nasaktan daw siya nang makitang kinuha lang ng museum administrator sa drawer ang kanyang medalya. Ni hindi man lang daw naisip na i-display para makita ng ating mga kababayan. Ang silver medal na lang ang natitira niyang kayamanan pero napilitan siyang ibenda dahil sa pangangailangan. Wala naman na siyang malapitan. Kasunod kasi ng pagkupas ng kasikatan, isa- isang naglaho ang mga kaibigan. Ang mga papuri at palakpak, hindi na sapat. Sa isang iglap, nawala lahat. Ang medalyang parang gintong ipinagbunyi noon, tila nawalan ng bigat. Kumpiyansa naman ako, Ate Hidi, na hindi na ito mauulit. Natuto na ang ating sports officials sa nangyari kay Tatay Tony. Hindi rin naman nakuha ni Onyok ang lahat ng ipinangako sa kanya pero may showbiz na sumalba sa kanya, kahit pa sa mga sitcom at pelikula, madalas binabatukan lang siya. Ilang sandali nga matapos niyong masungkit ang inaasam na ginto, agad nangako ang iba-ibang kumpanya at ahensiya ng milyon-milyong insentibo, bukod pa 'yan sa P10 million na otomatikong makukuha niyo mula sa gobyerno base sa ating batas. Nagsulputan din ang lifetime supply ng kung ano-anong produkto para sa inyo. Niregaluhan din kayo ng magarang condo at oto. May libre pang bahay sa Tagaytay. Deserved niyo naman ang lahat ng ito. Pero hindi pa rin nating maiwasan ang mga utak-talangka. Kayo lang daw kasi ang nakinabang. Wala naman silang napala sa nauwi niyong medalya. Hindi naman daw sila mababalatuhan o maiimbitahan sa handaan. Naka-ginto nga po kayo, pero mahirap pa rin sila. Naka-ginto nga tayo, pero gutom pa rin sila. Hindi naman daw nila makakain ang inyong medalya. Hindi rin daw 'yan maipambibili ng bigas at delata. Ang medalya ay hindi ayuda. Hindi nga ba? 72
Higit sa Rio at Tokyo Nalimutan yata ng ilan nating kill joy na kababayan, na tulad nila laki rin po kayo sa hirap, Ate Hidi. Kung susumahin, ang kahirapan na 'yan ang una niyong naging biyaya. Sa murang edad, namulat na kayo sa mapait na reyalidad ng buhay. Ipinanganak at nagka-isip kayo sa isang komunidad na salat sa maraming bagay. Walang maayos na supply ng tubig sa inyong lugar kaya natuto kayong tumulong sa inyong mga magulang sa pag-iigib. Sa isang documentary nga na napanuod ko, dalawang timba pa ng tubig ang dala niyo. Sabi ng matatanda, hindi dapat pinagbubuhat ng mabigat ang kababaihan. Pero tiniis niyo ang mga puna ng mapanghusgang lipunan para lang mapagaan kahit paano ang buhay ng inyong mga magulang. Binuhat niyo nang walang pag-aalinlangan, hindi lang ang mga timba ng tubig na 'yan. Pinasan niyo rin ang bigat ng araw-araw na hamon ng buhay habang tinatahak ang maputik at malubak na daan na parang walang katapusan. Pinatibay ng araw-araw na pag-iigib ang inyong mga bisig. Pero mas pinatibay nito ang inyong kalooban na sumabak sa naiibang larangan para makamit ang magandang kinabukasan. Hindi biro ang pagbubuhat ng ilang kilo ng barbell. Mas mabigat pa ito sa mga bitbit niyo dating timba. Pero sa pagitan ng mga timba nabuo ang paniniwala. Ang bata sa pagitan ng mga timba, nagsumikap at nagtiwala. Ito ang anatomiya at istorya ng una niyong biyaya. Wala po akong intensiyon na i-romanticize ang kahirapan. Maramin sa atin ang nakararanas pa rin ng matinding hirap - wala nang makain, matirahan, o trabahong maaasahan. Sa diskurso ng materyal na mundo, kailanman hindi magiging ayudang bigas at delata ang gintong medalya. Totoo. Hindi nakakain ang anumang medalya, gawa man sa Recto o galing Tokyo. Pero hindi ba't sinabi ni Kristo na hindi lang sa tinapay nabubuhay ang tao. Ang simbolismo ng medalya niyo, Ate Hidi, ay di lang para sa sikmura. Pinawi din kasi nito ang aming gutom na diwa at uhaw na pang-unawa. Pinatunayan nito na kayang makipagsabayan ng Pilipino sa sinuman sa mundo. Kayo ko ba? Kaya ba natin? Opo, Ate Hidi. Nakaya niyo. Kinaya niyo. Kakayanin din namin. Hindi lang Olympics sa Rio at Tokyo ang napagtagumpayan niyo. Gamit ang lakas ng katawan, ipinakita niyo sa amin kung paano maka-ginto sa Olympics ng kahirapan na patuloy na nagaganap sa ating bayan. Gamit ang tatag ng isipan at kalooban, ipina-intindi niyo sa amin kung paano magtagumpay sa Olympics ng kawalang pag-asa at mapang-aping sistema. Gamit ang pananampalataya, itinuro niyo sa amin kung paano manalo sa Olympics ng takot at katuwirang baluktot. 73
Hindi kayo tumiklop, at tanging sa Diyos kumapit at nagpasakop. Ang inyong panalo ang kumupkop sa pag-asang matagal nang naulila. Ang gintong medalya ang ayuda na sumagip sa amin mula sa habambuhay na pagdududa - sa sarili at sa kapwa. Sa journalism, ang ibig sabihin ng "30" ay wakas o katapusan. Pero sa edad na 30, Ate Hidi, marami kayong nasimulan. Sa pagbuhat ng kilo-kilong bara at silindrong bakal, sinimulan niyong ibangon ang ating dangal. Sa paglaban para sa amin, sinimulan niyo ring patatagin ang aming mga damdamin habang hinaharap ang mga hamon ng bayang patuloy na nakikipaglaban sa sakit at iba pang suliranin. Nasabi niyo matapos manalo, na ayaw niyo ng rebulto dahil buhay pa kayo. Walang rebulto. Wala ring balato. Pero gaya nga ng nasabi ko sa simula ng liham na ito, gusto ko lang po kayong kumustahin at batiin. Hindi po ako makiki-porsiyento o makiki-gulo sa anumang biyayang inyong natamo. Lahat po 'yun ay para sa inyo. Sapat na po sa akin ang pasalubong niyong ginto. Itinadhana. Kailanman, hindi maluluma. Kuwentong hindi malalaos. Paghangang hindi matatapos. Natatanging pabaon para sa susunod na henerasyon. Nagmamahal, Hidilyn Fan (minsan nasaktan, pero patuloy na lumalaban) 74