INTRODUKSYON lamang para sa tagataguyod ng Pantayong Pananaw (PP) kundi gayundin para sa ating kasalukuyang Sistema ng Edukasyong minana sa/ pinamana ng dalawang okupasyong dayuhan, ang pagkapasok ng Pantayong Pananaw sa K to 12 na kurikulum. Halos isang hatingdantaon na ang pagpupunyagi ng mga tagasulong ng Pantayong Pananaw (PP) at ng Bagong Kasaysayan (na dulot ng Bagong Historiograpiyang Pilipino) na mapawi sa Lipunan-at-Kabihasnan ng Kapilipinuhan ang Dambuhalang Pagkakahating Pangkalinangan na sanhi ng kalituhan ng estadong postkolonyal at pagkalito ng mga mamamayan nito. Mahalaga at makabuluhan, hindi Maraming bahagi ang bumubuo ng Lipunan-at-Kabihasnan ng Kapilipinuhan sa kasalukuyan. Isang bahagi lamang ang Sistema ng edukasyon sa pagtatakda ng diwa at patutunguhan ng Bansa. ngunit mahalaga ito Nakapasok na ang Pantayong Pananaw. Ngunit bilang isang maliit - napakaliit - na paksain lamang ito sa kurikulu, kung titingnan ang kabuuan. At ang layunin ng PP ay baguhin nang lubusan ang sistemang umiiral. Isang halimbawa na
INTRODUKSYON ang adhikaing gawin ganap na Pilipino ang pagtuturo at itinuturo - higit sa lahat, ang mapalitan ang wikang panturo mula sa banyagang Ingles tungo sa Wikang Pambansa. Datapuwat, ngayon pa lamang kinakaharap na ng PP ang isang mapait na suliranin: ang akala at palagay ng marami sa mga namamahala sa Sistema na di-umano'y maituturo ang PP, kasama ng mga bahagi nitong Bagong Kasaysayan, Bagong Historiograpiya at Bagong Balangkas ng Kasaysayan ng Kapilipinuhan, sa wikang banyaga. Bukod ito sa pangyayaring minarapat na ng mga nakapangyayari na simulang lusawin ang Kasaysayan ng Kapilipinuhan bilang asignatura, gayong hindi pa nga natututunan ng mga nakapangyayaring ito ang buong lawak at lalim ng ating nakaraan. Simula ang Seminar-Workshop na ito ng pakikibaka para mapalalim ang kaalaman ng Kasaysayan ng Kapilipinuhan upang muling mabuo at mapagtibay ang Diwang Pambansa na nawaglit at sapilitan pang kinalilimutan ngayon. Pakikibaka rin para lalo pang mapatatag ang kakanyahan ng Pilipino.
INTRODUKSYON May apat na bahagi ang lekturang ito, bukod sa Introduksyong ito at Konklusyon. Sa unang bahagi, ipinakikilala ang kaanyuan ng isang buong ayon sa pagtingin ng Pantayong Pananaw; at iniuugnay ang kaanyuang ito sa mga sagisag ng Araw bilang kabuuan na, ayon sa kaisipang Austronesyano, ay sumasalamin sa ugnayang panloob ng komunidad. Sa pangalawang bahagi, tatalakayin ang katuturan ng kasaysayan bilang "salaysay na may saysay" kapwa sa isang lipunan-at- kalinangan/kabihasnang buo at sa isang di pa buo o nabubuo pa lamang, tulad ng Kapilipinuhan. Nakatuon ang pangatlong bahagi sa kasalukuyang kalagayan ng Kapilipinuhan bilang pamayanan na nasa proseso ng pagiging isang bansang may kabuuan, kalagayang ang pinakakatangian ay ang Dambuhalang Pagkakahating Pangkalinangan na dulot ng dalawang magkasunod na Okupasyong banyaga na taglay ang magkaibang anyong kultural ng sibilisasyon ng Kanluran.
I PAG-UUGNAY NG NA MAY PP AT NG SIMBOLONG PAIKIT/PAIKOT (spira)* NA AUSTRONESYANO Sa loob ng Araw kadalasan
I. PAG-UUGNAY ng na may PP at ng Simbolong Paikit/Paikot na Austronesyano: A. KALINANGAN/KABIHASNANG MAY PP A. ISANG KALINANGAN O KABIHASNAN NA MAY KABUUAN. B. KABUUANG DULOT NG PAGKAKAUNAWAAN - SA PANGKALAHATAN - NG MGA KASAPI NG KALINANGAN O KABIHASNAN. K. PAGKAKAUNAWAAN - KAHIT NA SA PAGKAKAIBA-IBA NG MGA PALAGAY AT HANGARIN O LAYUNIN BILANG KONTRADIKSONG PANLIPUNAN - DULOT NG PAGKAKAROON AT PAGGAMIT NG IISA'T SARILING WIKA.
I. PAG-UUGNAY ng na may PP at ng Simbolong Paikit/Paikot na Austronesyano: A. KALINANGAN/KABIHASNANG MAY PP D. SARILING WIKA NA IMPUKAN-KUHANAN NG MGA KONSEPTO/ DALUMAT AT KATEGORYANG PANGKAISIPAN AT PANDAMDAM AT PAMPAHAYAG. E. IMPUKANG PINAGHAHANGUAN AT PINAG-IIBAYO SA TALASTASAN SA AGOS NG KASAYSAYAN NG KALINANGAN/KABIHASNAN. ANG LAHAT NG NAKASAAD SA ITAAS AY SINISIMBOLO NG PAIKOT/PAIKIT (spiral) SA LOOB NG BILOG (sa kanan); NAGPAPAHIWATIG ITO NG PANLOOB NA DISKURSONG PANGKALINANGAN.
I. PAG-UUGNAY ng na may PP at ng Simbolong Paikit/Paikot na Austronesyano: B. SIMBOLONG PAIKIT/PAIKOT NA AUSTRONESYANO: Ang nasa kaliwa ay ang Araw sa larawan ng tema ng panayam sa unang islayd; ang nasa kanan ay isang kahawig na simbolo mulang Kalimantan. Tulad ng nakasaad sa ni Dr. libro Peñalosa at 308) ay ang itinuturing na pinakamahalaga: sa relihiyon, ang imahe ng mga uniberso; Muslim, ang winika ni Allah; sa KKK, ang Katagalugan. namin (pah. vi sa Ito ang "ipa olim" ng Kenyah at Kayan. May pagkakaiiba kakaunting tulad sa ibang grupo, halimbawa Iban. Ngunit ang nagtataglay ng tatu ay mandirigma lamang; gayundin sa atin noong una. Kapwa tatu ay nakatatak sa balikat, ng and-bunga-terung/
I. PAG-UUGNAY ng na may PP at ng Simbolong Paikit/Paikot na Austronesyano: B. SIMBOLONG PAIKIT/PAIKOT NA AUSTRONESYANO: Ang nasa kaliwa ay ng isang mandirigmang Iban na may "ipa olim"; sa kanan ay isang mandirigmang Bisaya. matandang isang mandirigmang Iban na sa kapwa balikat nakkatatak ang tatu. KANAN: isang na nakatatak ang tatu ng Araw sa dibdib at iba pang bahagi ng katawan (Boxer Codex). Gayundin sa Polynesya, laluna sa mga Maori. Cf. Peñalosa at Salazar, op. cit., pah. 379. Kapwa ang "ipa ay olim" iniinterpreta ng ilan na mga "bulaklak" (pah. representasyon 378) talaga sila ng Araw. KALIWA: Bisaya mandirigmang ang tatú ng Bisaya at gayung
I. PAG-UUGNAY ng na may PP at ng Simbolong Paikit/Paikot na Austronesyano: B. SIMBOLONG PAIKIT/PAIKOT NA AUSTRONESYANO: Tatu ng Bisaya (Boxer Codex) Ito ang nakatatak na tatú sa iba't ng katawan ng mandirigmang (baganing) Bisaya. Walang kinalaman ang disenyo sa mga bulaklak. Araw ang nasa gitna at ang nasa apat na tatsulok ay mga Ibon {Tigmamanukin ng Tagalog at Sarimanok ng Maranaw]. Peñalosa at Salazar, op. cit., Laluna kung pah. 378. ihahambing ang simbolo ng tatú sa simbolo sa kanan (Molo Utu ng Moluccas). ibang bahagi Tatu ng Molo Utu (Moluccas) Tatú ng ito mandirigmang Molo Utu ng Moluccas. Ang sa apat na pigura disenyo ang ay natawag na "Birdman" (tangata manu = taong ibon) na kombinasyon ng Ibon at Anyong Tao na laganap sa buong Melanesya at makikita rin Angono Petroglyphs [ibid., pah. 351, 313 et seq.]. sa
I. PAG-UUGNAY ng na may PP at ng Simbolong Paikit/Paikot na Austronesyano: B. SIMBOLONG PAIKIT/PAIKOT NAAUSTRONESYANO: KALIWA: Mandirigma at pinunong Maori (New Zealand). Punahin ang simbolong paikit/paikot (spiral) na maitutumbas sa "ipa olim" ng Iban (Borneo) ngunit nakatatak ito sa mukha, tulad ng Araw at mga ng mandirigmang Bisaya (islayd 7). Nakikita sa mga Maori at sa ibang mga Polynesiano ang kanilang pagkakakilanlan bilang kasapi ng isang grupong etniko sa pamamagitan ng kanilang pagkatatu. KANAN: Ang KORERE, "feeding tube" o tubong pampakain isang pinuno/panginoong Maori dahil hindi siya dapat mahawakan o madampi man lamang ng karaniwang tao.. Makikita rin sa tubo ang "spiral." Punahin ang 2 balahibo ng Ibon sa ulo. Ibon sa mukha habang tinatatu ang
I. PAG-UUGNAY ng na may PP at ng Simbolong Paikit/Paikot na Austronesyano: B. SIMBOLONG PAIKIT/PAIKOT NA AUSTRONESYANO: tatú sa: ng Ang iv-06- 2018. Isang tradisyunal ("tribal") na disenyong Maori, makikita rito ang simbolong paikit/paikot o "spiral" ay kaugnay ng Ibon [na maaaring Agila o kaya ang laganap sa Pilipinas at Kalimantan na Kalaw (Michael Charleston B. Chua, Floro C. Quibuyen, Zeus A. Salazar. BAYANI AT HÉROE, BAKAS: 2017, pah. 75. 662). Mahihinuha rin sa ilalim ang Anyong Tao na magkasama sa dalumat ng "Birdman" (Islayd 10). Samakatuwid ang "spiral" na tatú sa mukha ng pinuno/panginoon sa Islayd 11 ay tumutukoy rin sa Ibon (manu = manok), Mapupuna ang nagmimistulang balahibong ibon (manok) sa tatú sa noo ng mandirigma, gayundin ang tunay na dalawang balahibo sa magkabilang bahagi ng ulo, Sa susunod na Islayd 13 makukumpirma ng mga artefakt (liktáo) sa Pilipinas na sa katunayan ay Ibon ang nasa loob ng Araw. disenyon ito sa braso ay mula Inakses:
B. SIMBOLONG PAIKIT/PAIKOT (spiral) NA AUSTRONESYANO: A. Pinakapayak na ekspresyon ng tambalang araw-ibon sa mitolohiya ng anting- anting. Punahin ang Ibon sa gitna ng Araw. (Salazar 1999a: 32) K. Palawit ng Kwintas (1) at Hikaw (2) ng Pinunong inilibing sa Yungib ng Duyong (3730 B.K.). Punahin ang simbolong paikit/paikot (spiral}. (Fox 1970: 63. 1 2 B. Araw-Ibon sa pagkabuo ng santinakpan ayon sa mitolohiyang Pilipino ng anting-anting. Punahin ang Ibon sa gitna. (Salazar 1999a: 32). D. Araw-Ibon sa pagkabuo ng uniberso sa makabagong anyo ng dating relihiyong Pilipino (Salazar 1999a:33)
I. PAG-UUGNAY ng na may PP at ng Simbolong Paikit/Paikot na Austronesyano: B. SIMBOLONG PAIKIT/PAIKOT NA AUSTRONESYANO: 964553138636545/ Kung sa Islayd 8 - 14 napalitaw natin ang pagkakaugnay ng simbolong paikit/paikot o "spiral" sa dalawang disenyo nito sa tatúng Maori sa itaas, makikita rin ang pagkakaugnay ng "spiral" sa Pawikan. Sa tatú sa KALIWA nakapataw sa likod ng Pawikan ang Araw na may spiral sa loob habang may spiral din sa magkabilang harapang palikpik ang Pawikan. Samakatuwid ang kabuuang sagisag ng Araw ay tulad ng makikita sa takip ng nakapatong sa Pawikan, tapayang libingan ng Libmanan (Islayd 15, infra). Sa pananagisag ng tatú sa KANAN napapaikutan ng isang bahagi ng Spiral ang Araw na kinapapalooban ng Pawikan na may disenyong Tao (na walang kaugnay na Ibon) sa likod. Samakatuwid masasabi siguro na, bilang simbolo, ang Spiral ay tagapag-ugnay rin ng Mundo kapwa ng Kaitaasan at Kailaliman. 376053792743197/
I. PAG-UUGNAY ng na may PP at ng Simbolong Paikit/Paikot na Austronesyano: B. SiMBOLONG PAIKIT/PAIKOT NA AUSTRONESYANO: Pawikan at Araw sa Takip ng Tapayang Libingan. Museo Conciliar, Naga Tulad ng nabanggit sa Islayd 14 (supra) ang takip ng tapayang libingan ng Libmanan (Kaliwa) ay nakapataw ang Araw sa Pawikan, parehas ng simbolo ng makikita sa tatúng Maori. Sa Kanan matutunghayan ang tatúng Polynesiano na taglay ng Santinakpang Austronesyano - alalaumbaga, ang: Pawikan, Araw at Ibon kasama ng Anyong Tao [nguso ng Pawikan at kapwa harapang palikpik nito]. Ang simolong magkasama ang Araw at Ibon sa likod ng Pawikan ay maaring bumubuo ng isang "spiral." Maiinterpreta ang buong tatú bilang sagisag ng "kabuuan" ng mundong ispirituwal o uniberso ng kaanituhan. Kabuuang maihahalintulad sa kabuuan ng isang [Cf. ang "Ukol sa Pabalat" ng Peñalosa at Salazar, Pantayong Pananaw ng Kapilipinuhan (2018)]. ang lahat ng mga simbolo men/
II AT ANG KASAYSAYAN AYON SA PANTAYONG PANANAW: 1) BUO; AT 2) DI PA BUO/ BINUBUO O NABUBUO PA LAMANG
II. Kasaysayan ayon sa PP bilang SALAYSAY NA MAY SAYSAY A. Sa isang buong Iba at naiiba ang pagtingin ng PP sa nakaraan. Pagtingin na nasasalalay sa sarili nating kataga-dalumat na nakatuon sa paglirip/ pag-alám, pag-unawa at pagdalumat sa nakaraan - i.e., ang "kasaysayan." Nakapaloob dito ang katagang- ugat na "saysay;" samakatuwid, tinutukoy ng "ka-saysay-an" ang "kabuuan o lahat- lahat ng saysay" bilang "pagtitipon/pagsasama-sama ng saysay" hinggil sa nakaraan. Ito ang malalim na kahulugan at katuturan ng pagkaunawa ng Katipunan na mahihinuha sa dokumento ng pagtatag nito na may petsang Enero 1892:
II. Kasaysayan ayon sa PP bilang SALAYSAY NA MAY SAYSAY A. Sa isang buong Dalawa ang magkaugnay na kahulugan ang "saysay." Ang una ay "halaga, kahalagahan;" "kabuluhan, importansya," ayon sa isang diksyunaryo. Ngunit ang "walang saysay" na bagay o kaganapan ay hindi lamang walang kahalagahan at kabuluhan kundi lalo't higit wala itong katuturan. Ang may saysay, samakatuwid, ay "may katuturan," mahalaga sa pang-unawa at pag-unawa bukod sa mauunawaan ang konteksto. Pangalawang kahulugan ng "saysay" ay "sabi, pagsasabi" o paglalahad/ pagtalakay; at "salaysay, pagsasalaysay" bilang naratibo; at "salaysay, pahayag" bilang deklarasyon (tungkol sa isang paksa). May kahulugan ding "pagpapaliwanag" ang "saysay" sa pandiwang "saysayín" (ipaliwanag) na nangangahulugan ding "ilahad/ikuwento nang detalyado" o "isalaysay." Importante ang pag-uugnay ng "saysay" at "salaysay" sa sentido nitong "paglahad/pagtalakay" -- bilang detalyadong "naratibo" o "pagkuwento" ng
II. Kasaysayan ayon sa PP bilang SALAYSAY NA MAY SAYSAY A. Sa isang buong pagkaunawa -- sa pangkabuuang kahulugan ng "kasaysayan." Sa katunayan, magkakambal na salita ang "saysay" at "salaysay." Itong huli ay pagpapalawak ng una sa pamamagitan ng di-na-produktibong gitlaping "-la-." Narito ang ilang halimbawa, kung saan ang kakambal na kataga ay maaring may ibayo o piguratibong kahulugan ngunit kaugnay pa rin ng una: Abok / alabok (matulain) [alikabok]; bakbak [tuklap(in), puknat(in) ang balat (ng kahoy)] / balakbak [natuyong balat ng kahoy]; bagbag [pagbungkal. pagtibag (ng lupa)] / balagbag [pag-araro nang pahalang]; bagtas [tawid, pagtawid] / balagtas [idem, direktang pagtawid, "short cut"]; dawit [sangkot, pagsangkot] / dalawit [idem, banggit, pagbanggit]; hayháy [hayáng, yangyáng (pagsampay ng labahin nang nakahilera, pagladlad nang nakahilera, hanay ng nakasampay o nakabilad na mga bagay)] / halayháy [hanay, paghahanay, hilera, paghihilera,
II. Kasaysayan ayon sa PP bilang SALAYSAY NA MAY SAYSAY A. Sa isang buong paglalahad ng isa-isa]; sakbat [dalhin ang isang bagay sa balikat nang nakalaylay ang isang bahagi sa dibdib at yung isa sa likod o kaya kapwa ay nakalaylay sa dibdib] / salakbat [idem, kung papaano sinusuot ang sablay]; saksak [tarak, tusok sa pamamagitan ng patalim]/ salaksak [paulit-ult na paggtusok ng isang butas para tanggalan ng isang bagay, tulad ng sa isang pipa]; sakop [okupa, pag-okupa, saklaw, pagsaklaw] / salakop [pagpapaligid ng mananalakay sa isang lugar]; sáwikaín [kasabihan, bukambibig, kawikaan] / saláwikaín [idem]. Bukod sa mga nabanggit sa itaas, mahalagang halimbawa ang <tastas / talastas> dahil sa ibayong kahulugan ng huli mula sa "tastas"/"pagtastas" o" pagkakalas" bilang imahe ng pag-alám/ pagsiyasat tungo sa pagkamit ng kaalaman/karunungan. May ganyan ang talastasan -- bilang pagtatastasan ng kaalaman/ karunungan -- ng mga kalahok sa Pantayong Pananaw. Napakahalagang
II. Kasaysayan ayon sa PP bilang SALAYSAY NA MAY SAYSAY A. Sa isang buong dalumat samakatuwid ang "talastasan" sa PP na iba/naiiba sa simpleng pagtitiyak sa diskusyon o debate. Mas nakatuon sa pagpapaliwanagan. [A]ng Kasaysayan kundi [ay] ... isang salaysay na may saysay hinggil sa nakaraan." Dahil sa ang "saysay" ng isinasalaysay ay makabuluhan (lamang, o higit sa lahat) sa sinasalaysayan - indibidwal man ito o grupo -- mas tiyak ang depinisyon ng Kasaysayan bilang "isang salaysay na may saysay sa isang grupo (ng tao)." Datapwat ang bawat grupo ng tao ay umiiral at kumikilos lamang sa daigdig ng panahon bilang lipunan-at-kalinangan, kung kaya't mas angkop na tagurian ang Kasaysayan na "isang salaysay na may saysay na isinasalaysay ng isang lipunan- at-kalinangan sa sarili hinggil sa makabuluhang nakaraan nito." Peñalosa at Salazar, Pantayong Pananaw, Bagong Historiograpiyang Pilipino at Bagong Balangkas ng Kasaysayan ng Kapilipinuhan, BAKAS 2018, pahina 3-6
II. Kasaysayan ayon sa PP bilang SALAYSAY NA MAY SAYSAY A. Sa isang buong DALAWANG HALIMBAWA (May Sariling Wikang pangkalahatan ang bawat Kabuuan) 1. Historia (Kastila) at History (Anglo-Amerikano): de/2up/search/page+1
II. Kasaysayan ayon sa PP bilang SALAYSAY NA MAY SAYSAY A. Sa isang buong DALAWANG HALIMBAWA (May Sariling Wikang pangkalahatan ang bawat Kabuuan) 2. Mga awit o epikong Pilipino [bawat grupong etnolingguwistiko ay mayroon; kung walang epiko hindi ito isang kalinangan-at-lipunan o grupong etnolingguwistikong buo. Cf. a) Buo o orihinal: Hudhud ng Ifugaw at Tuwaang ng Bagobo; b) Fragment: Handiong ng Bikol; k) Nag-anyong Hindu: Bantugan ng Maranaw; d) Nag-anyong Muslim: Indarapatra at Sulayman ng Magindanaw at Parang Sabil ng Tausug; e) Nag-anyong Kristiyano: Pasyon ng Tagalog.] A Survey of Philippine Folk Epics E. Arsenio Manuel
II. Kasaysayan ayon sa PP bilang SALAYSAY NA MAY SAYSAY B. Sa isang di buong (Na ang isang kalinangan/kabihasnan-at-wika na iba/banyaga/kolonyal ang nananaig sa marami na sakop nito). ANG KASO NG KAPILIPINUHAN.
II. Kasaysayan ayon sa PP bilang SALAYSAY NA MAY SAYSAY A. Sa isang di buong (Na ang isang kalinangan/kabihasnan-at-wika na iba/banyaga/kolonyal ang nananaig sa marami na sakop nito). ANG KASO NG KAPILIPINUHAN Himagsikan/Rebolusyon Kasalukuyan Prosesong Pangkasaysayan mula sa Dating mga Kabuuang Sosyo-Pulitikal tungo sa Pambansang Pagbubuo 1588 1896 I L I M g a Paring Sekular Ladino Ilustrado-Propagandista B A Y A N ESTADONG KOLONYAL (Banyagang Pagbubuo) E s t a d o n g BAYAN (Sariling Pagbubuo) NACIÓN Filipinas Estadong Nasyonal Haring Bayan Katagalugan INANG BAYAN 1913 1999 NASYON ESTADONG NASYONAL DAMBUHALANG PAGKAKAHATING PANGKALINANGAN ? BAYAN B A N S A B A N U A E t n i k o Rebisyong 1999 ng Z. A. Salazar (1997) MALALAYANG PAMAYANAN (Pagpapatuloy ng Kabuuan) 1913 1896 Rebisyon ng Salazar, 1998
II. Kasaysayan ayon sa PP bilang SALAYSAY NA MAY SAYSAY B. Sa isang di buong (Na ang isang kalinangan/kabihasnan-at-wika na iba/banyaga/kolonyal ang nananaig sa marami na sakop nito). ANG KASO NG KAPILIPINUHAN
II. Kasaysayan ayon sa PP bilang SALAYSAY NA MAY SAYSAY B. Sa isang di buong (Na ang isang kalinangan/kabihasnan-at-wika na iba/banyaga/kolonyal ang nananaig sa marami na sakop nito). ANG KASO NG KAPILIPINUHAN.
III KASALUKUYAN: DAMBUHALANG PAGKAKAHATING PANGKALINANGAN DULOT NG MAGKASUNOD NA OKUPASYONG KASTILA AT AMERIKANO
III. PAGKAKAHATING PANGKALINANGAN DULOT NG MAGKASUNOD NA OKUPASYONG KASTILA AT AMERIKANO A. Reaksyong Lumad na hahantong sa pagkapasok ng mga grupong etniko sa kolonyang Kastila at pagkatapos sa Amerikano B. Pakikibaka ng mga estadong etnikong Muslim hanggang 1913 kung kailan lubusan nang magiging bahagi ng estadong kolonyal na sa Amerikano. /mamanahin ng sistemang sosyo-politiko-kultural ng Rehimeng Inglesero. pagkaagaw ng mga Resulta ito akulturadong sa nina HIMAGSIKAN 1896. Kaya lumalala at naging katangian ng Rehimeng Kasalukuyan ang; DAMBUHALANG Estadong ipamamana kasalukuyang ng elit Aguinaldo ng Inglesero Dambuhalang Pagkakahating Pangkalinangan
III. DAMBUHALANG PAGKAKAHATING PANGKALINANGAN DULOT NG MAGKASUNOD NA OKUPASYONG KASTILA AT AMERIKANO Wika, Kalinangan, Kasaysayan: Ang Pinagmulan ng Dambuhalang Pagkakahating Pangkalinangan, sanhi ng Kalituhan ng Diwang Pilipino.
INTRODUKSYON 1. BANSA: HAPON; WIKA: HAPONES
INTRODUKSYON 1. BANSA: HAPON; WIKA: HAPONES
INTRODUKSYON 1. BANSA: HAPON; WIKA: HAPONES
INTRODUKSYON 1. BANSA: HAPON; WIKA: HAPONES
INTRODUKSYON 1. BANSA: HAPON; WIKA: HAPONES
INTRODUKSYON 1. BANSA: HAPON; WIKA: HAPONES top.png
INTRODUKSYON 1. BANSA: HAPON; WIKA: HAPONES
INTRODUKSY ON 1. BANSA: HAPON; WIKA: HAPONES
INTRODUKSYON 2. BANSA: THAILAND; WIKA; THAI
INTRODUKSYON 2. BANSA: THAILAND; WIKA; THAI d5vdm9h.jpg
INTRODUKSYON 2. BANSA: THAILAND; WIKA; THAI
INTRODUKSYON 2. BANSA: THAILAND; WIKA; THAI
INTRODUKSYON 2. BANSA: THAILAND; WIKA; THAI
INTRODUKSYON 2. BANSA: THAILAND; WIKA; THAI
INTRODUKSYON 2. BANSA: THAILAND; WIKA; THAI
INTRODUKSY ON 2. BANSA: THAILAND; WIKA; THAI
INTRODUKSYON 3. BANSA: INDONESIA; WIKA; BAHASA INDONESIA 600/100_2604.JPG
INTRODUKSYON 3. BANSA: INDONESIA; WIKA; BAHASA INDONESIA
INTRODUKSYON 3. BANSA: INDONESIA; WIKA; BAHASA INDONESIA rta.jpg
INTRODUKSYON 3. BANSA: INDONESIA; WIKA; BAHASA INDONESIA picture-id79098308 id79098317
INTRODUKSYON 3. BANSA: INDONESIA; WIKA; BAHASA INDONESIA
INTRODUKSYON 3. BANSA: INDONESIA; WIKA; BAHASA INDONESIA 38720/-PdnDuWB.png
INTRODUKSYON 3. BANSA: INDONESIA; WIKA; BAHASA INDONESIA
INTRODUKSYON 3. BANSA: INDONESIA; WIKA; BAHASA INDONESIA
INTRODUKSYON 3. BANSA: INDONESIA; WIKA; BAHASA INDONESIA
INTRODUKSYON 3. BANSA: INDONESIA; WIKA; BAHASA INDONESIA
INTRODUKSYON 3. BANSA: INDONESIA; WIKA; BAHASA INDONESIA
INTRODUKSYON 3. BANSA: INDONESIA; WIKA; BAHASA INDONESIA
TULAY TUNGO SA KATAWAN NG PANAYAM: ANG KATUTURAN NG INTRODUKSYON PINAKASAGISAG NG PAGKAKAUGNAY SA MODERNONG PANAHON, NG PAKIKIPAG- UGNAYAN NG ISANG MODERNONG KOMUNIDAD PAMBANSA SA BUONG DAIGDIG, ANG PALIPARAN. NAKITA NATIN SA TATLONG HALIMBAWA NG HAPON, THAILAND, AT INDONESIA NA ANG IPINATATAMBAD NILA SA DUMARATING AT LUMILISAN SA KANILANG PALIPARAN AY ANG KANILANG WIKA. SA KASO NG HAPON AT THAILAND SINASALUNNGGUHITAN PA NGA ITO SA PAMAMAGITAN NG PAGGAMIT NG KANYA- KANYANG PARAAN NG PAGSULAT (script). Ang Indonesia [na isang bansang-estado na nabuo simula lamang ng ika-20ng Dantaon] ay bukas sa paggamit ng alfabetong Latin sa halip ng Arabo, bagamat sa Yogyakarta nakasulat pa rin sa Javanese Script sa ilalim ng pmabansang wika [Jl. Malioboro] sa isang karatolang pantrapiko [cf. supra, Islayd blg 19]. WIKA AT ISKRIP AY SIMBOLO NG IDENTIDAD NG ISANG GRUPONG PANGKALINANGAN. [PINAPAHALAGAHAN NATIN, HALIMBAWA, ANG PAGKAPANATILI NG MGA MANGYAN AT
TULAY TUNGO SA KATAWAN NG PANAYAM: ANG KATUTURAN NG INTRODUKSYON PALA'WAN NG KANI-KANILANG BAYBAYIN; AT ISANG KILUSANG PANGKAKANYAHAN ANG KASALUKUYANG PAGSUSUMIKAP NG MARAMING PINOY, LALUNA YUNG MGA NASA BAYAGA, NA BUHAYIN MULI ITO BILANG PANSULAT PAMBANSA.] KUMPARA SA KALAKARAN SA HAPON, THAILAND, INDONESIA, AT IBA PANG BANSANG MAY MALINAW NA PAGTINGIN SA SARILI BILANG ISANG KOMUNIDAD NA MAY IDENTIDAD, MAKIKITA SA PALIPARAN PA LAMANG NA ANG ITINATANGHAL NATING WIKA AY ANG WIKA NG DATING KOLONISADOR [INGLES]; AT LUBUSAN NA NATING HINAHAYAANG ISANTABI ANG SARILING WIKANG PAMBANSA HINDI LAMANG NG INGLES KUNDI PATI NA NG DALAWA PANG BANYAGANG WIKA [AT ISKRIP] Cf. ang Islayd b;g 1 ng Pamagat. SA KATUNAYAN, SINTOMAS LAMANG ANG IPINAKIKITA NATIN SA ATING MGA PALIPARAN. ITO RIN ANG ATING MAKIKITA SA LOOB NG BANSA. SA ATING MGA LANSANGAN, KARATOLA, PERYODIKO, BABASAHIN,TINDAHAN NG LIBRO,AKLATAN, PAARALAN AT PAMANTASAN,ATBP. Hindi na siguro kailangan ang mga ilustrasyon dito.
TULAY TUNGO SA KATAWAN NG PANAYAM: ANG KATUTURAN NG INTRODUKSYON PAPAANO ITO NANGYARI AT HINDI NATIN HINDI MAN LANG IPAKITA O SIMPLENG IPABATID ANG KAKANYAHANG PAMBANSA, KUNG MAYROON MAN. WALA NGA BA TAYONG IDENTIDAD NASYONAL O KAYA NABUBUO / BINUBUO PA LAMANG ITO. KAYA NAMAN HALATA ITO SA LAHAT NG LEBEL NG ATING PUBLIKONG PAMUMUHAY. SA KASO NG HAPON, THAILAND, HAPON, ATBP. NABUO ANG KANI-KANILANG KAKANYAHANG PAMBANSA SA AGOS NG KANI-KANILANG KASAYSAYAN. LIBAN SA NABIGONG PANANALAKAY NG MONGGOL [dulot ng kami kaze, ang "bathalang bagyo"], nakapagbuo ng sariling bansa ang Hapones nang walang gumapi at sumakop sa kanila. Ang Thailand naman ay nabuo ng mga Thai na sumakop sa teritoryonng nagging sa kanila, bago sila mapakialaman ng mga Pranses noong ika-19 na dantaon. Ang mga Indones, sa dakong kanila, ay nagdaan na sa di kahigpitang imperyong Sri Vijaya at matinding Madjapahit bago sila maokupa ng mga Olandes na siyang tutok ng
TULAY TUNGO SA KATAWAN NG PANAYAM: ANG KATUTURAN NG INTRODUKSYON ng kanilang pakikibaka tungo sa pagiging isang modernong bansa at estado. Tayo namang mga Pilipino ay kasisimula pa lamang ng nagtatagumpay na paglaya sa Pananakop ng Kastila heto't biglaan nating kinailangang kumabaka muli sa isang bagong mananakop na, dulot ng masidhing pagkabigo sa larangan ng pakikidigma, ay nasadlak sa kalituan ang pamunuan "nating" pinili ng o nagpapili sa banyaga na naiiba hindi lamang ang kultura kundi laluna ang balakin at kaisipan hinggil sa atin. Ang kinalabasan ay hindi lamang ang naudlot na sariling pagbubuo ng pagkabansa kundi ng nalabuang pagtatakda ng identidad bilang lipunan-at-kalinangan. Sa bilis ng mga pangyayari, hindi tayo nabigyan o nagkaroon ng pagkakataon upang masinsinang maitakda ang anyo't hugis ng ating pagkabuo na batay sa ating tunay na kasaysayan, higit sa lahat sa larangan ng kalinangan at kabihasnan. Sa ganyang kalagayan, papaano mabubuo ang DIWANG PILIPINO?
TULAY TUNGO SA KATAWAN NG PANAYAM: ANG KATUTURAN NG INTRODUKSYON ISANG MABISANG PARAAN ANG MASUSING PAGLINGON SA ATING NAKARAAN. MAKABULUHANG MATUNGHAYAN NANG MALALIMAN ANG ATING PINAGMULAN UPANG MAISAAYOS ANG ATING KASALUKUYANG KALAGAYAN. MAAARING LIKHA NG KANYANG PINAGDAANAN ANG DIWA NG PILIPINO; NGUNIT ANG PINAKAUGAT NITO AY NASA KANYANG KALINANGAN BAGO MAKATAGPO ANG IBA SA DALOY NG PANAHON. SAMAKATUWID, KASAYSAYAN ANG HUMUHUBOG SA DIWA NG BAWAT NILALANG NA WALANG HINDI NAKAPALOOB SA ISANG LIPUNAN-AT-KALINANGAN. IBIG SABIHIN, MAS PUNDAMENTAL AT ESENSYAL ANG KALINANGAN SA PAG-UNAWA SA KASAYSAYAN NG ISANG KOMUNIDAD SA AGOS NG PANAHONG ITINAGAL SA PAGKABUO NITO. ITO ANG BUOD NG PANTAYONG PANANAW SA KASAYSAYAN. SA PINAKASIMPLENG PAGTINGIN, MAAARING PAGSIMULAIN ANG KASAYSAYAN NATIN SA MGA AUSTRONESYANO; HINDI SA "PAGDATING NG KASTILA NOONG 1521" NI SA "LABANAN SA LOOK NG
TULAY TUNGO SA KATAWAN NG PANAYAM: ANG KATUTURAN NG INTRODUKSYON MAYNILA NOONG I898." PANLOOB ANG DALOY NG KASAYSAYAN NG KAPILIPINUHAN. [Tungkol dito, pakitingnan ang mga sumusunod na papel sa BAKAS: 1).Pantayong Pananaw. [Mababasa ang buong mga teksto sa blog-by-taga-ilog- 2). "Ang Pantayong Pananaw billang Diskursong Pangkabihasnan." Nasa: Bautistista at Pe-Pua (mga Pat., Pilipinolohiya, 1991; 3), Carmen V. Peñalosa, "Tungkol sa Bagong Masthead at mga Kaugnay na Usapin." Nasa: Atoy Navarro, ANG BAGONG KASAYSAYAN SA WIKANG FILIPINO: Kalikkasan, Kaparaanan, Pagsasakasaysayan. 2000; 4). "Bagong Kasaysayan. Isang Paliwanag." Nasa: Agosto 29-30, 1896: ANG PAGSALAKAY NI BONIFACIO SA MAYNIALA. Tala blg 5, pah. Xvi-xvii; 5. Atoy Navarro et al., Pantayong Pananaw: Ugat at Kabuluhan; Pambungad sa Pag-aaral ng Bagong Kasaysaysan, 1997. 2000. Cf. din sa Saliksik e-journal (pubikasyon);
ANG DIWANG PILIPINO SA DALOY NG KASAYSAYAN: Matagal nang naokupa ng Tao ang kapuluang tatawagin pagdating ng oras na "Pilipinas" [ayon sa mga Propagandistang akulturaddo sa kaugalian at kulturang Kastila at Europeo] at "Katagalugan" [ayon kina Bonifaccio at Katipunan]. Nitong ilang buwan, natitiyak na ang pagkaparito ng Tao [Homo erectus philippinensis] noon pang bandangn 800 libong taon bago ang Kasalukuyan at gayundin ng Homo sapiens o AMH (anatomically modern humans) noong 47ng libong taon bago ang Kasalukuyan. Sa pagitan ng dalawa, noong h-k 67ng taon ang nakararaan, umiral ang Taong Callao [kalaw]. Dahil malaamang na ninuno siya ng mga Negrito, may malaking ambag ang Homo sapiens ng Palawan sa ating pagkatao, sa diwa ng modernong Pinoy. Produkto ang Pilipino, sa huli-hulihan, ng interaksyon ng Negritoi at ng mga Austronesyanong lumaganap sa kapuluan noong bandang 7-5,000 B.K. [bago kay Kristo]. Maraming taglay ang mga Austronesyano na lumaganap sa kapuluan bago magpatuloy ang kanilang migrasyon patungong silangan hanggang Rapanui [Islas Pascuas} at marahil hanggang Timog Amerika., at tung timog [Indo-Malaysia] at kanluran hanggang Madagascar [at malamang hanggang Aprika].
TULAY TUNGO SA KATAWAN NG PANAYAM: ANG KATUTURAN NG INTRODUKSYON (ANG MIGRASYONG AUSTRONESYANO)
TULAY TUNGO SA KATAWAN NG PANAYAM: ANG KATUTURAN NG INTRODUKSYON Ang buong kapanahunan mula 800,000 [500,000/ 250,000] B.Ks. Hanggang 1588 M,K, ay natalakay sa Seminar-Workshop ng Y BAKAS noong Abril 2013 sa Pila, Laguna. [Tingnan ang kalakip na litrato]. Bagamat may kinalaman din sa pagkabuo ng DIWANG PILIPINO, tulad ng nabanggit na, ang panahon bago ang mga Austronesyano higit na mahalaga ang paglagi ng mga ito sa kapuluan sa pag-alám at pag-unawa sa pagkataong Pilipino sa agos ng ating kasaysayan. Sa katunayan, ang pinakabatatayan ng kalinangan at kabihasnang Pilipino ay ang dala rito sa archipelago ng mga ninunong Austronesyano.
TULAY TUNGO SA KATAWAN NG PANAYAM: ANG KATUTURAN NG INTRODUKSYON Mula sa mga konsepto ng "Banua," "Bayani," at "Pangangayaw" hanggang sa paraan ng pakikipaglaban/ pakikibaka gamit ang ang muog sa burol o bundok maiuugnay ang mga magiging "F/Pilipino" sa mga kamag- anak sa Oceania (Mikronesia, Melanesia, Polynesia), bagay na panimulang natalakay ko sa Ang Pilipinong "Banua" / "Banwa" sa Mundong Melano-Polynesiano (Lungsod Quezon: 2006). Y Sa pagitan ng simula ng paglaganap ng mga Austronesyano sa kapiiluan Sa isang dako, at ng pagdatal ng mga Kastila sa kabilang dako, dalawang importanteng pangyayari ang magdudulot ng ilang pagbabago sa kalinangang Austronesyano. Ang una, noong bandang 900 M.K., ay ang paglaganap ng Hinduismo-Buddhismo sa Butuan at sistemang ilog ng Pasig [look ng Maynila at Lawa ng Laguna [cf, ang Binatbat na Tanso ng Laguna]. Ang pangalawa ay ang simula ng paglaganap noong ika-14 na dantaon. Kapwa ay hindi gaanong nakaapekto sa kabihasnang Austronesyano, particular sa pakikipag- ugnayan ng mga banua at bayan, bagamat ang Butuan ay naging sentro ng isang estadong etniko hanggang sa pagdatal ng Kastila, habang ang Sulu ng mga Tausug ay
MABUBUO RIN BILANG SULTANATO ANG IBANG KOMUNIDAD NA MUSLIM AT NAGIGING MUSLIM, PARTIKULAR NA ANG MAYNILA ANG KALAGAYANG ITO ANG SIYANG NARATNAN NG MGA KASTILA. NASA IBABA ANG DAYAGRAM NG "LARANGAN NG MGA PUWERSANG HISTORIKO-PULITIKAL, 1588-1896" [TINGNAN ANG ISLAYD 41], NA SIYANG NAGING KONTEKSTO NG KARANASAN NG PILIPINO TUNGO SA PAGKAHUBOG NG KASALUKUYANG MABUWAY NA ANYO NG DIWA NG ELIT NA NAGBABANTANG MAGING DIWA NG BUONG BAYAN, KUNG HINDI MABUBUO ANG DIWANG PAMBANSA SA BATAYANG AUSTRONESYANO NG KABIHASNAN. ANG KARANASANG PANGKASAYSAYANG ITO NG PIIPINO AY MAY TATLONG DIREKSYON, NA ANG ISA AY MAGSASANGA SA DIWA NG PROPAGANDA AT DIWA NG KATIPUNAN SA LOOB NG KOLONYA, DIWANG HINDI NALALAYO SA LUMAD AT SA AUSTRONESYANONG NAGING MUSLIM SA ITINAGAL NG KOLONYALISMONG KASTILA. LILINAWIN SA KATAWAN NG PANAYAM ANG NATURANG TATLONG PATUNGUHAN NG DIWANG PILIPO SA PAGHARAP SA KOOONYALISMMONG KASTILA. SA KONKLUSYON TATALAKAYIN KUNG ANO ANG MAGIGING SOLUSYON SA KAWALANG IDENTIDAD NG BANSA. IBABALANGKAS ANG ISANG DAAN PATUNGO RITO SA BATAYAN NG WIKA, KALINANGAN, AT KASAYSAYAN. INAASAHANG ITO ANG MAGLALANSAG SA KASALUKUYANG "DAMBUHALANG PAGKAKAHATING PANGKALINANGAN" KULTURA-AT-LIPUNAN NG NASYON [ISLAYD 42].
KONKLUSYON: TUNGO SA PAGKAWASAK NG "DAMBUHALANG PAGKAKAHATING PANGKALINANGAN"
KONKLUSYON ANG MALAYONG PAGLALAKBAY SA MASUKAL NA LANDAS NG PAGWASAK NG DAMBUHALANG PAGKAKAHATING PANGKALINANGAN TUNGO SA PINAL NA PAGKABUO NG KAPILIPINUHAN: ANG PINTUANG BINUKSAN NG K - 12 SA PANTAYONG PANANAW
ANG PINAKAADHIKA NG PANTAYONG PANANAW (PP) AY ANG MABUO ANG KAPILIPINUHAN (O "KATAGALUGAN" NG KKK) BILANG ISANG SA KANYANG KASARINLAN BANSANG NAKAPAGPAPASIIYA HINGGIL (KANYANG SARILI/PAGSASARILI BILANG KABUUAN) AT KINABUKASAN SA MUNDO NG MGA NAGSASARILING MGA BANSA NANG HINDI PINAKIKIALAMAN NG IBANG BANSA. ITO ANG SINASAGISAG NG LARAWAN SA ITAAS, KUNG SAAN TUMITINGALA ANG KABATAANG "LUMAD", MUSLIM AT KRISTIYANO SA SA ARAW NA NAKAPAPALOOBAN NG SIMBOLO NG KABUUAN AT PAGKAKAISA. ANG ADHIKANG ITO ANG SIYANG NABIGYIANG PUWANG SA PAGKAPASOK NG PANTAYONG PANANANAW (PP) SA KURIKULUM K-12 [tingnan sa ibaba], KASAMA NG SIKOLOHIYANG PILIPINO (SP) AT ITO ANG NAGING TUNGUHIN NG TATLO SIMULA PA PILIPINOLOHIYA. NOONG DEKADA 1970, HALOS HATINGDANTAAON NA ANG NAKALILIPAS. MASUKAL ANG DAANG TATAHAKIN PA.
to
12/bec
cgs/als
program
MASUKAL PA ANG DAANG TATAHAKIN NATIN DAHIL ISA LAMANG NA BAHAGI, BAGAMAT SENTRAL AT SUSING BAHAGI, ANG EDUKASYON NG MAMAMAYAN SA KAUBUUAN NG KALINANGAN-AT-LIPUNAN NG KASALUKUYANG HUGIS NG PAGKABUO NG KAPILIPINUHAN. AT ITINAKDA PANG ITURO ANG TATLONG MAKABAYANG KAISIPAN SA WIKANG INGLES. KUNG KAYA'T ANG PANIMULANG LABAN AY ISAGAWA ANG PAGTUTURO NG MGA ITO SA SARILING WIKANG PAMBANSA, ANG FILIPINO. HABANG ISINASAGAWA ITO ISUSULONG DIN ANG PAGSASAWIKANG- FILIPINO NG LAHAT NG ASIGNATURA SA KURIKULUM K TO 12 - AT SA BUONG SISTEMA NG EDUKASYON SEKUNDARYA. MAHALAGA SA KONTEKSTONG ITO ANG KAPWA PAPEL NI PROP. OSE MARTIJA NG UMAK AT NI DR. CARLOS TATEL NG U.P. DEPARTAMENTO NG ANTROPOLOHIYA, NA KAPWA AY NAGPAPAKITA SA KAHALAGAHAN NG WIKANG PAMBANSA SA PAGTUTURO, SA ITINUTURO AT, HIGIT SA LAHAT, SA PAGKATUTO NG MGA MAG-AARAL. MAHALAGA RIN BILANG PAGHAHANDA PARA SA TERSARYANG EDUKASYON.
SA MGA PAARALANG TERSARYA - PARTIKULAR SA U.P. AT ATENEO -- MULA PA NOONG DEKADA 1970 AT NAGPATULOY ANG LABAN DITO AT SA IBA PANG KOLEHIYO AT UNIBERSIDAD. WALA PANG KATAPUSAN, LALUNA SA ATENEO, KUNG SAAN LUBHA PANG INGLESERO AT BATAY SA SISTEMANG AMERIKANO ANG BUONG ISINASAGAWA NA RIN ANG UTAL-UTAL NA GRADE SCHOOL. GAYUMPAMAN, TULAD NG LA SALLE PAGSASAWIKANG SARILI SA IBANG UNIBERSIDAD, HALIMBAWA. BUKOD DITO, INIHAHANDA NAMIN NINA DR. BAYANI SANTOS, JR. ANG PAGTATATAG NG ISANG UNIBERSIDAD NA LUBUSANG PILIPINO ANG WIKANG PANTURO AT ANG ITINUTURO. MALAPIT NA ITONG MAGSIMULA. ISINASAGAWA NA KASI ANG PAGSASAWIKANG-FILIPINO
DAPAT PANG ISAGAWA ANG PAGSASA WIKA-AT-KALINANGAN NG BAYAN SA BUONG APARATUS NG ESTADO, PARTIKULAR SA EHEKUTIBO, LEHISLATIBO AT HUDIKATURA. TUNAY NA MASUKAL AT MASALIMUOT PA ANG LANDASIN NG PAKIKIBAKA. SIMULA ANG PAGKAPASOK NG TATLONG KAISIPANG TUNAY NA MAKABAYAN - PP, SP AT PILIPINOLOHIYA -- SA K TO 12. PAKIKIBAKA ITO PARA SA PINAL NA PAGBUBUO NG KAPILIPINUHAN. MABUHAY ANG ADHIKA AT PAKIKIBABAKA NG BAYAN NG KAPILIPINUHAN!! KASAMAANG PALAD, URONG-SULONG ANG PAGSASAWIKANG-PAMBANSA NG BUROKRASYA - MULA SA MALAKANYANG HANGGANG SA MGA LGU. TINANGKANG SIMULAN ITO NI MARCOS AT NI CORY NGUNIT NAGING NINGAS KOGON LAMANG. SA LEHISLATIBO MATAGAL NANG NAGSUMIKAP ANG ILANG MGA KINATAWAN AT SENADOR NA MAGSALITA AT MAGTANONG SA FILIPINO; NGUNIT, HIGIT SA LAHAT, GUMAGAWA PA RIN NG BATAS SA WIKANG BANYAGA ANG MGA MAMBABATAS NA KADALASAN UPANG MAHALAL AY NAGFIFILIPINO. NANG INIIMPEACH SI ERAP HINDI MAINTINDIHAN NI CHIEF JUSTICE DAVIDE ANG MARAMING KATAGA SA FILIPINO. SA EHEKUTIBO, SA
SA KONTEKSTONG ITO ANG AMBAG NI PROP. JOSE MARIO DE VEGA NG UMAK TUNGKOL SA SISTEMA NG HUSTISYA MULA SA MISMONG HUDIKATURA AT SA PAGPAPATUPAD NITO NG EHEKUTIBO, KUNG SAAN ANG KAPULISAN AY SA WIKA NG BAYAN KINAKAILANGAN MAGPATUPAD NG NAKASAAD SA BATAS. ANG BATAS NA RESULTA NG "HUSTISYA" NA PINAIRAL NG DALAWANG OKUPASYONG BANYAGA SA ATING BANSA KADALASAN AY HINDI NAANGKOP SA DIWA NG BAYAN. KAYA NAPAKAIMPORTANTE NG AMBAG NI DR. CARMEN V. PEÑALOSA TUNGKOL SA PAGKADALUMAT NG AT PAG-UNAWA SA "KATARUNGAN" SA KALINANGANG BAYAN, PARTIKULAR SA PAGKAKAUGNAY NITO SA KARAPATANG "PANTAO" NA SA KATUNAYAN AY KARAPATAN TALAGA "NG TAO BILANG TAO" AT HINDI NG "HAYOP" NI NG "ASWANG." TUNAY NA MASUKAL AT MASALIMUOT PA TALAGA ANG LANDAS NA TATAHAIN NG PP TUNGO SA PINAL NA PAGKABUO NG ATING BANSA.