MALAY 34(1) December 2021, pp. 65-79 Sunurang Pagtamo ng mga Batayang Pangungusap ng Filipino bilang Ikalawang Wika ng mga Mag-aaral na Tsino, Hapones, at Koreano: Isang Panimulang Pag-aaral/ Acquisition Order of Basic Sentences in Filipino as a Second Language for Chinese, Japanese, and Korean Learners: A Preliminary Study Ronel O. Laranjo Unibersidad ng Pilipinas-Diliman rolaranjo@up.edu.ph Matagal nang pinag-aaralan ng mga banyagang mag-aaral ang Filipino bilang ikalawang wika sa loob at labas ng Pilipinas. Karamihan sa mga pananaliksik kaugnay rito ay nakatutok sa pagdebelop ng pedagohiya upang mas epektibong maituro at matutuhan ang estruktura ng wikang pambansa. Nagbibigay ng bagong perspektiba ang pananaliksik na ito sa pamamagitan ng pagtutok sa mismong proseso ng pagkatuto at pagtamo ng Filipino bilang ikalawang wika. Gamit ang Teorya ng Panggitnang Wika, layunin ng pananaliksik na ito na matukoy ang sunurang pagtamo ng mga batayang pangungusap at mga morpema sa loob nito sa pamamagitan ng pagsusuri sa mga estrukturang napoprodyus ng mga banyagang mag-aaral. Nangolekta ang mananaliksik ng pasulat na sampol ng wika sa 23 piling mag-aaral mula sa mga unibersidad sa Tsina, Hapon, at Korea na may mababa hanggang mataas na antas ng kasanayan sa Filipino. Batay sa mga datos na nakalap, lumalabas na iisa lang ang tendensiya ng sunurang pagtamo ng mga batayang pangungusap at mga morpema sa loob nito sang-ayon sa antas ng kasanayan at unang wika ng mga banyagang mag-aaral. Naobserbahan na unang natatamo ang mga pangungusap na di- verbal kaysa mga pangungusap na verbal. Sa mga pananda, ang marker ng simunong ang/si ang mas maagang natatamo ng mga banyagang mag-aaral kompara sa ibang pananda kaya naman mas una ring natatamo ang mga panghalip na ako/siya/ kami kaysa ko/niya/nila. Sa dalawang porma naman ng pang-angkop, unang natatamo ang na kaysa -ng. Nakapaghain din ang pananaliksik ng mga implikasyon nito sa pagtuturo ng estruktura ng wikang Filipino bilang ikalawang wika ng mga banyagang mag-aaral. Mga Susing Salita: Filipino bilang Ikalawang Wika, Panggitnang Wika, Gramar ng Wikang Filipino, Banyagang Mag-aaral ng Filipino, Sunurang Pagtamo Foreign learners, inside and outside the Philippines, have been studying Filipino as a second language for a long time. Most of the researches related to this topic focused on the development of pedagogy to effectively teach and acquire the grammatical features of Filipino. This research provides a new perspective by focusing on the process of learning and acquiring Filipino as a second language. Using the Interlanguage Theory, this study aims to identify the order of acquisition of Filipino basic Copyright © 2022 by De La Salle University
66 Malay sentences and its morphemes by analyzing the sentences produced by foreign learners. The researcher collected written samples of 23 selected foreign students from universities in China, Japan, and Korea with beginner to advanced level skills in Filipino. Based on the data collected, there is a consistent tendency of an acquisition order depending on the level of language skills and first language of foreign learners. It was observed that non-verbal sentences are acquired first than verbal basic sentences. The subject marker ang/si is acquired earlier than the other markers, consequently pronouns ako/ siya/kami are acquired earlier than ko/niya/nila. Between the two forms of linkers, na is acquired earlier than -ng. The study also presented some implications of the acquisition order in teaching Filipino as a second language to foreign learners. Keywords: Filipino as a Second Language, Interlanguage, Filipino grammar, Foreign Learners of Filipino, Acquisition order PANIMULA Matagal nang pinag-aaralan ng mga banyagang mag-aaral ang wikang pambansa ng Pilipinas bilang ikalawang wika sa loob at labas ng bansa. Itinuturing nang internasyonal na wika ang wikang Filipino dahil itinuturo at inaaral na ito sa iba't ibang bansa tulad ng Estados Unidos, United Kingdom, Rusya, Pransiya, Alemanya, Tsina, Hapon, Timog Korea, Brunei, at Malaysia bilang banyaga o ikalawang wika. Sa Estados Unidos, may mga kurso sa wikang Filipino sa University of California-Berkeley, University of California-Los Angeles, Cornell University, University of Michigan, University of Wisconsin-Madison, Loyola Marymount University, University of Pennsylvania, Northern Illinois University, University of Pittsburg, University of Hawaii, at San Francisco State University (Ramos at Mabanglo 3-4). Sa Europa, may mga kurso rin sa wikang Filipino sa Institut National des Langues et Civilisations Orientales (INALCO) sa Pransiya, University of London sa United Kingdom, Humboldt University sa Alemanya, Moscow State University at St. Petersburg University sa Rusya. Sa Timog-silangang Asya, itinuturo ang wikang Filipino sa University of Brunei Darussalam sa Brunei at University of Malaya sa Malaysia. Sa mga bansa sa Hilaga-silangang Asya, unang itinuro ang wikang Tagalog sa Tsina noong 1985 sa Peking University na sinundan ng Communication University of China (Laranjo 114-115). Noong 2017, nadagdagan pa ang mga unibersidad sa Tsina na nagtuturo ng Filipino sa pagbubukas ng klase rito ng Yunnan Minzu University at Beijing Foreign Studies University. Bunga ito ng programa ng pamahalaang Tsino na One Belt, One Road Initiative na naglalayong ikonekta ang Tsina sa iba't ibang bansa sa daigdig (Ibid. 115). Sa bansang Hapon, sinimulang ituro ang Tagalog sa Osaka University of Foreign Studies noong 1983 (Osaka University ngayon) na sinundan ng Shizuoka University noong 1987, at Tokyo University of Foreign Studies noong 1992. Kasalukuyan pa ring itinuturo ang wikang Filipino sa mga nasabing unibersidad, at dumagdag pa rito ang Takushoku University na nagsimulang magturo ng wikang Filipino noong 2004. Sa Korea naman, itinuturo na rin ang wikang Filipino sa Hankuk University of Foreign Studies, Sogang University, at Busan University of Foreign Studies simula noong 2010. Maiiugnay ang pagtuturo ng wikang Filipino sa mga nasabing bansa sa pagbabagong-anyo ng globalisasyon tungo sa diaspora ng dominasyong ekonomiko at lingguwistiko mula sa Estados Unidos tungo sa iba pang industriyalisadong bansa gaya ng Alemanya, Rusya, at Tsina (San Juan 10). Dahil sa mga katangiang global ng wikang pambansa, tinawag itong Global Filipino (Yap ix). Nakabatay ang bansag na Global Filipino sa isa pang tawag sa mga Overseas Filipino Workers (OFW) na nagtatrabaho at naninirahan sa iba't ibang bansa sa buong mundo, at sa pangalan ng pambansang wika ng Pilipinas. Nakasalig ang pambansang wikang ito sa mga umiiral na wika sa bansa ayon sa Konstitusyong 1987 (Paz 24; Constantino 1; Almario 11). Wikang Filipino ang pambansang lingua franca ng Pilipinas, at nakabatay ito sa wikang sinasalita sa Metro Manila na nagkakaroon ng interaksiyon ang iba't ibang Pilipinong
67 may unang wika. Ang varayti ng Filipino na sinasalita sa Kalakhang Maynila rin ang nagsisilbing istandard na anyo ng wikang ito (Paz 5; Constantino 7). Ang varayti ring ito ang itinuturo sa iba't ibang bansa na may klase sa wikang Filipino. Kapansin-pansin sa mga pananaliksik sa pagtuturo ng Filipino bilang ikalawang wika na may mga estruktural na katangian ang wikang Filipino na mahirap para sa mga mag-aaral nito at ang kahirapan sa pagprodyus ng mga ito ay bunga ng kaibahan ng gramar ng unang wika ng mga banyagang mag- aaral. Kaya naman maoobserbahan din sa mga artikulo at pag-aaral kaugnay sa wikang Filipino bilang ikalawang wika na karamihan sa mga ito ay nakatutok sa pagdebelop ng pedagohiya upang mas epektibong maituro, at matutuhan ang estruktura nito. Nagbibigay ng bagong perspektiba ang pananaliksik na ito sa pamamagitan ng pagtutok naman sa mismong proseso ng pagkatuto at pagtamo ng Filipino bilang ikalawang wika. Bagaman preliminaryong pananalisik pa lang dahil sa limitasyon sa bilang ng mga mag- aaral na kasangkot sa pag-aaral, inaasahang malaki ang maitutulong nito sa paglalarawan ng gramar ng Filipino. Dahil nakasalig ang konsepto ng wikang Filipino bilang pambansang lingua franca, ibig sabihin, ikalawa o ikatlong wika ito para sa karamihan ng mga Pilipino o nagsasalita nito (Paz 4). Ang larangan ng Second Language Acquisition o Pagtamo ng Ikalawang Wika ay nakapokus partikular sa paglalarawan at pagpapaliwanag sa penomenon ng pagtamo at pagkatuto ng ikalawang wika. Isa sa mga pamamalagay sa larangang ito ang Teoryang Interlanguage o Panggitnang Wika na pinaniniwalaang ang mga mag-aaral ay nakalilikha ng kanilang sariling sistemang pangwika sa pag-aaral ng ikalawang wika na ginagabayan ng iba't ibang prinsipyo. Sa mga pag-aaral mula sa Kanluran, partikular sa pagtamo ng Ingles bilang ikalawang wika, napatunayan ng mga mananaliksik na pabago-bago ngunit sistematiko ang Panggitnang Wika tulad ng mga natural na wika. Maaari itong ilarawan sa pamamagitan ng isang set ng mga varyabol na may mga tuntunin at may panloob na konsistensi. Napatunayan din ng mga pananaliksik na may mga fityur panggramar na natatamo nang mas maaga at may sinusundan itong patern. Dagdag pa rito, may sinusundan ding sunurang patern ng pag-unlad (developmental sequence) sa pagtamo ng ikalawang wika. Panghuli, sentral sa iba't ibang pag-aaral ang konsepto ng paglilipat-wika (language transfer) na naililipat mula sa unang wika ang ilang fityur, tuntunin, at mga subsistema tungo sa Panggitnang Wika na maaaring meron rin o wala sa ikalawang wika. Sa pag- aaral na ito, gagamitin ang terminong ikalawang wika sa pagtukoy sa anumang wikang natutuhan ng mga mag-aaral pagkatapos nilang matamo ang kanilang unang wika alinsunod sa depinisyong ibinigay ni Ellis (11) sa terminong ikalawang wika (second language). Sa kontekstong ito, ikalawang wika ang Filipino para sa mga banyagang mag-aaral dahil natamo at natutuhan nila ito sa kolehiyo sa kani-kanilang bansa at pandagdag sa kanilang unang wika at iba pang wikang alam. Dagdag pa, lahat ng mga kalahok sa pag-aaral na ito ay nakapag-aral na rin ng wikang Filipino sa Pilipinas at masasabing may sapat na pagkalantad (exposure) sa wikang Filipino kung saan natural na sinasalita ito. Ipinapalagay na mapatototohanan ang mga prinsipyong nabanggit sa itaas sa pagtamo ng ikalawang wika anuman ang unang wika ng mag-aaral dahil sa mga unibersal na katangian ng Panggitnang Wika. Sa kaso ng mga pag-aaral na naisagawa na sa Filipino bilang ikalawang wika, masasabing ang prinsipyo kaugnay sa epekto ng unang wika pa lang ang napatutunayan batay sa pagtuturo at mga paunang obserbasyon kaugnay rito. Tatangkain ng pananaliksik na ito na mailahad ang sunurang pagtamo ng mga batayang pangungusap at ang mga morpema sa loob nito na magsisilbing ebidensiya sa proseso ng pagtamo sa wikang Filipino bilang ikalawang wika partikular sa mga banyagang mag-aaral na nag-aaral nito sa labas ng Pilipinas. Sa pag-aaral na ito, susuriin ang pagtamo ng Filipino bilang ikalawang wika ng tatlong pangkat ng mga mag-aaral na tagapagsalita ng mga wikang Mandarin, Hapones, at Koreano. Layunin ng pananaliksik na ito na matukoy ang sunurang pagtamo ng mga batayang pangungusap at mga morpema sa loob nito sa pamamagitan ng pagsusuri sa mga gramatikal at di-gramatikal na pangungusap na napoprodyus ng mga mag-aaral. Batay sa mga obserbasyong ito, maghahain din ng mga implikasyon sa pagtuturo ng estruktura ng wikang Filipino bilang ikalawang wika sa mga banyagang mag-aaral. Partikular na sasagutin sa pananaliksik na ito ang mga sumusunod na tanong. a. Ano ang sunurang pagtamo ng mga batayang pangungusap at morpema ng wikang Filipino bilang ikalawang wika?
68 Malay b. Paano makaaapekto ang sunurang pagtamo sa pagtuturo at pagkatuto ng wikang Filipino bilang ikalawang wika sa mga banyagang mag-aaral? Makatutulong ang pananaliksik na ito kapuwa sa guro at mag-aaral ng wikang Filipino na nagtuturo at nag-aaral ng wikang pambansa bilang ikalawang wika. Para sa mga guro, ang makakalap na mga katangian at paliwanag sa estruktura ng Panggitnang Wika ay maaaring maging gabay sa pagdebelop ng mga kagamitang pampagtuturo at pedagohikal na estratehiya upang mas mabisang matamo at matutuhan ng mga mag-aaral ang mga estruktura ng wikang Filipino. Para sa mga banyagang mag-aaral ng wikang pambansa, maaaring magsilbing gabay ang resulta sa pananaliksik na ito sa malay na pag-aaral at pagkatuto sa Filipino bilang target na wika. Teorya ng Panggitnang Wika at Pagtamo ng mga Morpema at Sintaks Nakasalig ang pag-aaral na ito sa Teorya ng Interlanguage o Panggitnang Wika na isa sa mga kinikilalang teorya sa larangan ng Pagtamo ng Ikalawang Wika. Ang terminolohiyang panggitnang wika (interlanguage) na ibinigay ni Selinker noong 1969 ay tumutukoy sa interim o pansamantalang mga gramar na nabubuo ng mga mag-aaral ng ikalawang wika papunta sa kanilang target na wika (McLaughlin 60). Iniuugat ang teoryang ito sa Tambisang Pagsusuri (Contrastive Analysis) na pinasimulan nina Fries at Lado na tinitingnan ang estruktural na pagkakaiba ng unang wika at target na wika upang malaman at mahulaan ang mga hirap na maaaring danasin ng mag-aaral ng ikalawang wika. Tinatawag din itong paglilipat-wika (interference). Ayon kay Lado (nasa Ellis 306), madadalian sa ilang fityur nito at mahihirapan naman sa iba ang isang estudyante na nag- aaral ng isang banyagang wika. Ang mga elementong pareho sa kaniyang katutubong wika ay mas magiging simple sa kaniya habang ang mga elementong kaiba naman ay magiging mahirap. Napatunayan ng maraming pag-aaral na gumamit ng lenteng nabanggit na hindi ganito kasimple ang pagtamo sa ikalawang wika, bagkus mas komplikadong proseso pa ito, partikular ang may kaugnayan sa mga kamalian. Kaya naman nagbunsod ito sa pagluwal ng Pagsusuri sa mga Kamalian (Error Analysis) na kinikilala ang kahalagahan ng mga kamalian ng mga mag-aaral ng ikalawang wika bilang ebidensiya sa pagtamo nito. Ayon kay Corder (10-11), mahalaga ang mga kamalian ng mga mag-aaral dahil una, indikasyon ito para sa mga guro kung hanggang saan na ang natutuhan ng mga mag-aaral at kung ano pa ang mga dapat nilang matutuhan; ikalawa, ang mga kamalian ay ebidensiya para sa mga mananaliksik kung paanong natututuhan ang isang wika, at ano ang mga estratehiya o hakbang na inilalapat ng mga mag-aaral sa pagkatuto ng wika; at panghuli, mahalaga ang mga kamalian sa mismong mag-aaral dahil maaaring magamit ang mga kamalian bilang kasangkapan upang matutuhan ang wika. Bukod sa mga kamalian, tinitingnan din sa pag- aaral ng Panggitnang Wika ang mga fityur ng target na wika na gramatikal o nagagamit nang tama at maayos ng mga mag-aaral. Naobserbahan ng mga mananaliksik na may sinusundang patern ang paggamit ng isang subsistema sa target na wika. Napatunayan ng mga pag-aaral ng morpema (morpheme studies) na may mga morpemang mas madali at tamang nagagamit ng mga mag-aaral ng ikalawang wika at may pagkakasunod-sunod ito, tulad ng pagtamo ng unang wika. Unang natatamo ang mga morpemang may simpleng estruktura at huli namang natatamo ang mga mas komplikadong gramatikal na morpema. Partikular na tututukan sa papel na ito ang prinsipyo kaugnay sa sunurang pagtamo ng Panggitnang Wika ng mga banyagang mag-aaral. Sa pagsusuri nito, ilalapat ang pag-aaral ng morpema na naunang ilapat sa ibang wika sa mundo. Pangunahing ginamit dito ang pagsusuri sa obligatoryong pagkakataon (obligatory occasion analysis). Una itong ginamit bilang kasangkapan sa pagsusuri sa pagtamo ng unang wika (Ellis at Barkhuizen 73). Pinasimulan ang pagsusuri sa obligatoryong pagkakataon ni J. D. Brown noong 1973 sa kaniyang masteradong tesis na pinamagatang A First Language: The Early Stages na sinuri niya ang kawastuhan sa performans ng mga bata sa pagtamo ng mga gramatikal na morpema ng Ingles tulad ng plural (-s), progresibong pangkasalukuyan (-ing), at regular na pangnagdaan (-ed). Ginamit ng mga mananaliksik sa larangan ng Pagtamo ng Ikalawang Wika ang pagsusuring ito sa mga pangmatagalang pag-aaral (longitudinal studies) at mga panandaliang pag-aaral (cross-sectional studies). Sa ganitong uri ng pag-aaral ng morpema, natuklasan ng mga iskolar na may sinusundang patern ang mga morpema batay sa
Ronel O. Laranjo Sunurang Pagtamo ng mga Batayang Pangungusap ng Filipino 69 lebel ng kawastuhan ng paggamit dito ng mga mag- aaral. Isa sa mga popular na pag-aaral ng morpema ang isinagawa nina Dulay at Burt (1982). Inimbestigahan nila ang mga batang mag-aaral ng Ingles na Espanyol at Mandarin ang unang wika at natuklasan nila na may sunurang pagtamo (acquisition order) sa mga grupo ng morpema sa Ingles at nakitang pare-pareho ito kahit na magkakaiba ang unang wika ng mga batang kalahok. Ganito rin ang naobserbahan ng ilan pang pag-aaral. Ipinanukala naman ni Krashen (nasa Ellis 94) na may likas na sunuran (natural order) ang pagtamo ng mga morpema sa Ingles tulad ng makikita sa Dayagram 1: isang morpema, binilang niya ang mga pagkakataon na ginamit ito nang wasto at isinama rin niya ang mga pagkakataon na naprodyus ang isang morpema nang hindi wasto. Ang mga naunang pag-aaral na may kinalaman sa kawastuhan ng paggamit ng isang morpema ay nakatutok lamang sa mga pagkakataon na wastong nagamit ang isang morpema at binibilang na lang sa pagsusuri sa kamalian ang mga konteksto na hindi wasto ang pagkaprodyus sa isang morpema. Sa pag-aaral na pangmorpo-sintaks sa iba't ibang wika, nakita rin na may mga morpemang mas mabilis na matamo. Sa pag-aaral nina Klein and Rieck (nasa Ellis 98) sa mga migranteng manggagawang Espanyol at Italyano na nag-aaral ng Aleman bilang ikalawang wika, naobserbahan nilang maagang natatamo ang pagkilala sa pagkakaiba sa una at ikalawang panauhan na isahan at huling natatamo ang pagkilala sa bilang ng mga panauhan, partikular ang maramihan. Una namang natatamo ang pormang nominatibo (nominative case) (halimbawa, 'ich') ng wikang Aleman bago ang mga pormang akusatibo at datibo (accusative and dative case) (halimbawa, 'mich' at 'mir'). Sa pagtamo naman ng wikang Dutch, naobserbahan na unang natatamo ang porma ng panghalip bilang sabjek, na sinusundan ng porma ng panghalip bilang objek at pinakahuling natatamo ang porma ng panghalip bilang paari. Dagdag pa, unang natatamo ang mga panghalip na isahan kaysa mga panghalip na maramihan. Sa pagkatuto ng wikang Espanyol bilang ikalawang wika, naobserbahan din na mas madaling natamo ang unang panauhan kaysa ikatlong panauhan. 9
Dayagram 1: Natural na Sunuran ng Pagtamo ng mga Morpema sa Ingles batay kay Krashen Kaugnay nito, natukoy nina Goldschneider at DeKeyser (nasa Ellis at Barkhuizen 76) sa kanilang pananaliksik ang limang varyabol na nakaaapekto sa tamang paggamit ng mga morpema ng mga mag- aaral ng ikalawang wika: dalas (frequency), lutang na ponolohikal na katangian (phonological saliency), semantikal na kompleksidad (semantical complexity), sintaktikal na kategorya (syntactic category), at morpo- ponolohikal na regularidad (morphophonological regularity). Tumutukoy ang dalas sa kung gaano kadalas ginagamit ang morpema sa pananalita ng mga katutubong tagapagsalita habang nakasentro naman ang lutang na ponolohikal na katangian sa kadalian o kahirapan ng isang morpemang marinig o maintindihan. Ang semantikal na kompleksidad naman ay tumutukoy sa bilang ng mga kahulugang taglay ng isang morpema at ang sintaktikal na kategorya ay pag-uuri sa katangian ng mga morpema na leksikal o functional at malaya Dayagram 1: Natural na Sunuran ng Pagtamo ng mga Morpema sa Ingles batay kay Krashen Ang ibig sabihin ng Dayagram 1 ay magkasabay at pinakamadaling natatamo ang mga fityur ng wikang Ang ibig sabihin ng Dayagram 1 ay magkasabay at pinakamadaling natatamo ang mga Ingles na ~ing, plural (~s) at copula (be, is, am, etc.); sinusundan ito ng pagtamo ng auxiliary (should, has, etc.), at article (a, an, the). Medyo huli namang natatamo ang irregular past at pinakahuli ang regular past, third person singular at possessive ~s. Napatibay rin ng pag-aaral ni Pica (nasa Ellis at Barkhuizen 80) ang obserbasyon sa sunurang pagtamo sa kaniyang pananaliksik sa mga mag-aaral sa naturalistikong konteksto, sa loob ng klasrum at magkahalong konteksto. Sa halip na gumamit ng pagsusuri sa obligatoryong pagkakataon, inilapat niya ang pagsusuri sa paggamit tulad sa target na wika (target-like use analysis). Sa pagtukoy sa kawastuhan sa paggamit ng fityur ng wikang Ingles na ~ing, plural (~s) at copula (be, is, am, etc.); sinusundan ito ng pagtamo ng auxiliary (should, has, etc.), at article (a, an, the). Medyo huli namang natatamo ang irregular past at pinakahuli ang regular past, third person singular at possessive ~s. Napatibay rin ng pag- aaral ni Pica (nasa Ellis at Barkhuizen 80) ang obserbasyon sa sunurang pagtamo sa kaniyang pananaliksik sa mga mag-aaral sa naturalistikong konteksto, sa loob ng klasrum at magkahalong konteksto. Sa halip na gumamit ng pagsusuri sa obligatoryong pagkakataon, inilapat niya ang pagsusuri sa paggamit tulad sa target na wika (target-like use analysis). Sa pagtukoy sa kawastuhan sa paggamit ng isang morpema, binilang niya ang mga pagkakataon na ginamit ito nang wasto at isinama rin niya ang mga pagkakataon na naprodyus ang isang morpema nang hindi wasto. Ang mga naunang pag-aaral na may kinalaman sa kawastuhan ng paggamit ng isang morpema ay nakatutok lamang sa mga pagkakataon na wastong nagamit ang isang morpema at binibilang na
70 Malay o di-malaya. Tumutukoy ang morpo-ponolohikal na regularidad sa epekto ng ponolohikal na kapaligiran na ang mga morpemang may maraming pagbabagong pinagdaanan ay maikokonsiderang iregular. Sa mga pananaliksik na isinagawa sa Pilipinas, may isang pag-aaral (Mangulabnan) sa pagtamo ng mga gramatikal na morpema ng mga batang Pilipino na nag-aaral ng wikang Ingles at may isang pag-aaral naman na naisasagawa kaugnay sa pagtamo ng wikang Filipino bilang ikalawang wika ng mga Pilipino. Inimbestigahan nina Barrios at Bernardo (2012) ang pagtamo ng case marking o pagmamarka sa case ng wikang Filipino sa pamamagitan ng pagkuha ng datos at grammaticality judgement mula sa mga batang mag- aaral, edad 7-8, na Chavacano at Sebuwano na nag- aaral ng wikang Filipino bilang ikalawang wika. Batay sa resulta, may positibong paglilipat o transfer para sa di-transitibong simuno at transitibong objek para sa parehong grupo ngunit may negatibong paglilipat para sa transitibong simuno para sa mga mag-aaral na Chavacano. Natuklasan din ng mananaliksik na nagkaroon ng overgeneralization ang mga mag-aaral na Chavacano sa paggamit ng nominatibong ang na isang kapansing-pansing kamalian ng pangkat. Para sa mga mag-aaral na Sebwano, nailipat naman mula sa sa kanilang unang wika ang genitive na sa upang markahan ang transitibong simuno sa ikalawang wika. Batay sa konklusyon ni Barrios, nakaaapekto ang actancy structure ng wikang Chavacano at Sebuwano sa pagkatuto ng mga panuntunan sa pagmamarka ng case ng wikang Filipino. Napalitaw sa pananaliksik na ito ang epekto ng unang wika na Chavacano at Sebuwano, na parehong sinasalita sa loob ng Pilipinas kaya may ilang pagkakahawig, sa pagtamo ng wikang Filipino. Nakikita na may kakulangan ng pananaliksik na nakatutok mismo sa pagtamo ng mga gramatikal na morpema ng wikang Filipino kaya naman gamit ang mga pag-aaral sa ibang bansa bilang gabay, ilalahad sa pananaliksik na ito ang pagtamo ng mga batayang pangungusap sa wikang Filipino ng mga banyagang mag-aaral. Dahil ito ang unang pagtatangka sa pag- aaral sa wikang Filipino, ginawang lunsaran ang makro o pangkabuuang estruktura ng batayang pangungusap at ang mga morpema sa loob nito. Tiningnan ang pagkakasunod-sunod ng mga gramatikal na fityur ng mga batayang pangungusap. Partikular na sinuri sa pananaliksik na ito ang pagtamo ng mga banyagang mag-aaral sa mga batayang pangungusap na (1) Di- verbal: (a) Pangngalang Panaguri, (b) Pang-uring Panaguri; at (2) Verbal: (a) Eksistensiyal at Paaring Pandiwang Panaguri (May/Mayroon) at ang negasyon nito (Wala), (b) Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto at Ayaw), at (c) Pandiwang Nababanghay na Panaguri. Metodolohiya Pinili ang mga kalahok mula sa Yunnan Minzu University (YMU) sa Tsina, Tokyo University of Foreign Studies (TUFS) sa Hapon, at Busan University of Foreign Studies (BUFS) sa Korea. Ang mga nasabing unibersidad ay may matatag na kurso sa wikang Filipino na sinasanay ang mga mag-aaral na gamitin ang Filipino sa akademya. Dagdag pa, inihahanda rin ng mga unibersidad ang mga estudyante sa pag-aaral sa Pilipinas nang isa hanggang dalawang semestre. Kaya naman, mula sa mga mag-aaral ng mga nabanggit na unibersidad, pumili ang mananaliksik ng mga kalahok na nakapag-aral ng wikang Filipino sa kani-kanilang bansa at nakapag-aral na rin ng Filipino sa Pilipinas. Mula sa pamantayang ito, siyam na Tsinong estudyante ng YMU na nag-aaral ng BA Filipino ang lumahok sa pananaliksik na ito. Nagmemedyor naman sa TUFS ng Philippine Studies ang pitong mag-aaral na Hapones. At panghuli, nag-aaral ng Philippine Track sa Busan University of Foreign Studies (BUFS) ang pitong Koreanong mag-aaral na kalahok sa pag-aaral na ito. Ipinangkat ang mga mag-aaral batay sa lebel ng kasanayan ng mga ito sa Wikang Filipino. Pinagbatayan sa pagkuha ng antas ng kasanayan ang haba ng oras na ginugol nila sa pag-aaral ng Filipino sa klasrum at ang pagtatasa sa kanila ng kani-kanilang mga Filipinong propesor dahil wala pang estandardisadong pagsusulit sa wikang Filipino na sumusukat sa tiyak na antas ng kasanayan ng mga banyaga. Ibinatay ng mga guro ang kanilang pagtatasa sa nakuhang grado ng mga mag-aaral sa klase na nakabase sa pangkabuuang kasanayang pangwika (pagsulat, pagsasalita, pakikinig at pagbasa) at performans sa mga gawain sa klasrum tulad ng pasulat at pasalitang mga pagsasanay at pagsusulit. Sa pagtatasa ng kasanayan ng mga mag- aaral, isang guro lamang ang pinagtasa sa bawat grupo ng mga banyagang mag-aaral at naging mag-aaral niya ang lahat ng mga kalahok sa bawat pangkat. Ang mananaliksik ang gurong propesor na nagtasa sa mga Tsinong mag-aaral. Isang taong tinuruan ng mananaliksik ang mga estudyante ng mga kurso sa wika at kulturang Filipino bilang visiting professor
71 sa YMU sa Tsina. Ang propesor namang nagtasa sa mga Hapones na mag-aaral ng TUFS ay tatlong taon nang nagtuturo ng mga aralin sa wika at kultura roon. Isang taon nang nagtuturo bilang visiting professor ang gurong nagtasa sa mga Koreanong estudyante ng BUFS. Nagtuturo rin siya ng mga araling pangwika at kultura sa mga estudyanteng Koreano. Walong mag- aaral ang may mababang lebel ng kasanayan (apat na Tsino, dalawang Hapones, at dalawang Koreano) at nakapag-aral nang hindi bababa sa 96 na oras at hindi hihigit sa 324 na oras. Siyam na mga mag-aaral naman ang may gitnang lebel ng kasanayan (tatlong Tsino, tatlong Hapones, at tatlong Koreano) at ang panahon ng pag-aaral nila ng Filipino ay mula 96 na oras hanggang 366 na oras. Ang anim na mag-aaral (tigdadalawang Tsino, Hapones, at Koreano) na may mataas na lebel ng kasanayan ay nakapag-aral ng wikang pambansa nang hindi bababa sa 144 na oras at hindi hihigit sa 366 na oras. Dahil sa maliit na bilang ng mga kalahok sa pag-aaral na ito, susuriin ang mga naprodyus nilang pangungusap batay sa pagpapangkat sa antas ng kasanayan at batay sa unang wika o nasyonalidad upang makapaghain ng mga pangunang pangkalahatang obserbasyon sa pagtamo ng wikang Filipino bilang ikalawang wika. sample). Ang unang gawain ay ang pagpapasulat ng sanaysay nang hindi bababa sa pitong pangungusap. Ginawa ito upang makakalap ng mga pangungusap na gumagamit ng mga panghalip at pangngalan. Makikita sa ibaba ang mga tanong para sa sanaysay na isinalin din sa unang wika ng mga banyagang estudyante. Activity 1a: Write a short essay about yourself (age, family background, physical appearance, characteristics, likes, dislikes, etc.) Activity 1b: Write an essay with the following information. Name: Juan Dela Cruz; Age: 3 0 , Nationality: Filipino; Job: teacher; Mother's name: Juana Dela Cruz; Father's name: Jose Dela Cruz; Sibling: One older sister and younger sister; Brother: None; Residence: Manila; Likes: books, ocean, fish; Dislikes: pig; Physical appearance: tall, kind and fat. Nagpakita rin sa mga mag-aaral ng tatlong larawan at nagpasulat ng hindi bababa sa limang pangungusap na deskripsiyon sa mga ito. Ang mga larawan ay dinisenyo upang makapagprodyus ang mga mag-aaral ng mga pangungusap na naglalaman ng pangngalan (Larawan 1), pang-uri (Larawan 2), at pandiwa (Larawan 3). Nangolekta ng sampol ng mga naprodyus na pangungusap ng mga kalahok ang mananaliksik noong Nobyembre hanggang Disyembre 2019 sa pamamagitan ng paggamit ng isang gawaing nakapaloob sa pagkalap ng klinikal na patamong datos (clinically elicited samples) gamit ang Google Forms. Sa pagpapasagot sa mga banyagang mag-aaral ng mga gawain kaugnay sa pag-aaral, hiningi ang kanilang permiso sa paglahok at inilahad na gagamitin ang mga impormasyong nakuha mula sa kanila para lamang sa pag-aaral na ito. Upang matiyak na ang mga pangungusap na napag-aralan at natamo lang nila ang isasagot sa mga gawain, bago magsimula ng gawain, nagbigay ng ganitong pahayag sa mga kalahok na isinalin din sa wikang Hapones, Tsino, at Koreano: Before proceeding to the activity, please don't use any Filipino books or references. Kindly do the activity alone and do not ask any help from anyone in doing the activity. Hindi gumamit ng wikang Filipino sa anumang tanong o panuto sa mga gawain upang hindi makaimpluwensiya sa mapoprodyus na estruktura ng mga kalahok. Ang huling gawain naman ay pagsagot sa tatlong tanong at inaasahang magsusulat ang mga kalahok ng hindi bababa sa limang pangungusap na may pandiwang nasa aspektong perpektibo, imperpektibo, at kontemplatibo tulad ng mababasa sa ibaba: Activity 3a: What did you do last weekend? Activity 3b: How do you usually spend your day? Activity 3c: What are you planning to do this winter break? Ang mga datos na nakalap ay sinuri gamit ang kantitatibo at kuwalitatibong pagsusuri. Binasa isa-isa ng mananaliksik ang mga pangungusap na nakalap at tinukoy ang mga tama at maling pangungusap. Ang mananaliksik ang nagdesisyon kung ang isang pangungusap ay katanggap-tanggap (gramatikal) o hindi katanggap-tanggap (hindi gramatikal) gamit ang kaniyang kakayahang panlingguwistika (linguistic competence) bilang tagapagsalita at guro ng wikang Filipino. Gumamit din ang mananaliksik ng AntConc 3.4.3 (2014), isang computer program para sa pagpoproseso ng panglingguwistikang datos upang mas mabilis ding matukoy ang mga gramatikal at di- gramatikal na pangungusap. Nagpasagot sa mga kalahok ng tatlong gawain upang makakalap ng pangkalahatang datos (general Nakapagprodyus ang mga banyagang mag-aaral ng 1,883 pangungusap ngunit hindi isinama sa pagsusuri ang 195 pangungusap dahil mga parirala lamang
15 Jose Dela Cruz; Sibling: One older sister and younger sister; Brother: None; Residence: Manila; Likes: books, ocean, fish; Dislikes: pig; Physical appearance: tall, kind and fat. Nagpakita rin sa mga mag-aaral ng tatlong larawan at nagpasulat ng hindi bababa sa limang Tomo 34 Blg. 1 pangungusap na deskripsiyon sa mga ito. Ang mga larawan ay dinisenyo upang makapagprodyus ang mga mag-aaral ng mga pangungusap na naglalaman ng pangngalan (Larawan 1), pang-uri 72 Malay (Larawan 2), at pandiwa (Larawan 3). Larawan 3 Larawan 2 16 Larawan 1 maling pangungusap. Ang mananaliksik ang nagdesisyon kung ang isang pangungusap ay ang ilan sa mga ito, ang ilan naman ay tambalang katanggap-tanggap (gramatikal) o hindi katanggap-tanggap (hindi gramatikal) gamit ang kaniyang pangungusap at may mga pangungusap naman kakayahang panlingguwistika (linguistic competence) bilang tagapagsalita at guro ng wikang na hindi pasok sa mga nabanggit na batayang Filipino. Gumamit din ang mananaliksik ng AntConc 3.4.3 (2014), isang computer program para pangungusap sa itaas. Sa kabuuan, nakapagsulat sa pagpoproseso ng panglingguwistikang datos upang mas mabilis ding matukoy ang mga ng 1,281 gramatikal na pangungusap ang mga gramatikal at di-gramatikal na pangungusap. banyagang mag-aaral kung saan 435 pangungusap ang isinulat ng mga Tsinong estudyante, 464 na isinama sa pagsusuri ang 195 pangungusap dahil mga parirala lamang ang ilan sa mga ito, ang ilan pangungusap ang naprodyus ng mga mag-aaral na Hapones, at 382 pangungusap ang nalikha ng naman ay tambalang pangungusap at may mga pangungusap naman na hindi pasok sa mga mga estudyanteng Koreano. nabanggit na batayang pangungusap sa itaas. Sa kabuuan, nakapagsulat ng 1,281 gramatikal na bahagdan ng kawastuhan batay sa unang wika ng mga mag-aaral at batay sa lebel ng kasanayan sa Filipino ng mga banyagang mag-aaral, kinuha ang average upang maipakita ang performans ng bawat grupo. Ang huling gawain naman ay pagsagot sa tatlong tanong at inaasahang magsusulat ang mga kalahok ng hindi bababa sa limang pangungusap na may pandiwang nasa aspektong perpektibo, imperpektibo, at kontemplatibo tulad ng mababasa sa ibaba: Mga Datos at Pagsusuri Activity 3a: What did you do last weekend? Nakapagprodyus ang mga banyagang mag-aaral ng 1,883 pangungusap ngunit hindi Batay sa mga naprodyus na mga batayang pangungusap ng mga banyagang mag-aaral na may mababang lebel ng kasanayan sa wikang Filipino, pinakamataas ang kanilang porsiyento ng kawastuhan sa mga pangungusap na may Pang-uring Panaguri (64.5%) na sinundan ng Pangngalang Panaguri (60%) Ang mga datos na nakalap ay sinuri gamit ang kantitatibo at kuwalitatibong pagsusuri. at Eksistensiyal at Paaring Pandiwang Panaguri (May/ Mayroon/Wala) (46.2%). Pinakamababa naman ang Binasa isa-isa ng mananaliksik ang mga pangungusap na nakalap at tinukoy ang mga tama at Tiningnan din ang bahagdan ng kawastuhan sa paggamit ng mga marker para sa simuno naitalang bahagdan sa Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto/Ayaw) (35%) at Pandiwang Panaguri na Nababanghay (29.6%). Makikita sa ibaba ang mga halimbawang pangungusap na naprodyus ng mga mag-aaral. May tandang (T) ang mga pangungusap na naprodyus ng mga Tsinong mag-aaral, (H) para sa mga pangungusap na isinulat ng mga Hapones at (K) naman para sa mga estudyanteng Koreano. Activity 3b: How do you usually spend your day? Activity 3c: What are you planning to do this winter break? Tiningnan din ang bahagdan ng kawastuhan sa pangungusap ang mga banyagang mag-aaral kung saan 435 pangungusap ang isinulat ng mga paggamit ng mga marker para sa simuno (ang/si/ng/ Tsinong estudyante, 464 na pangungusap ang naprodyus ng mga mag-aaral na Hapones, at 382 ni); pananda ng objek (ng); marker ng komplemento pangungusap ang nalikha ng mga estudyanteng Koreano. at pang-abay (sa); mga panghalip (ako/siya/kami/ ko/niya/nila) at mga pang-angkop (-ng/na). Sa pagtukoy ng bahagdan ng kawastuhan ng mga mag- (ang/si/ng/ni); pananda ng objek (ng); marker ng komplemento at pang-abay (sa); mga panghalip aaral sa pagprodyus ng makrong estruktura at mga (ako/siya/kami/ko/niya/nila) at mga pang-angkop (-ng/na). Sa pagtukoy ng bahagdan ng morpemang nabanggit, ginamit ang formula nina Ellis kawastuhan ng mga mag-aaral sa pagprodyus ng makrong estruktura at mga morpemang nabanggit, at Barkhuizen (2005:80) na: ginamit ang formula nina Ellis at Barkhuizen (2005:80) na: n tamang paggamit sa konteksto n obligatoryong konteksto + n paggamit sa di-obligatoryong konteksto
Pang-uring Panaguri 1. (T) Masarap ang isda. 2. (K) Malungkot ang bata. 3. (H) Mahaba ang buhok ko. Tumutukoy ang obligatoryong konteksto sa tamang paggamit ng isang morpema sa isang pangungusap habang ang di-obligatoryong konteksto naman ay tumutukoy sa maling paggamit ng morpema sa isang batayang pangungusap. Sa pagtukoy naman ng Pangngalang Panaguri 4. (T) Magsasaka ang mga magulang ko.
73 5. (H) Abogada siya. 6. (K) Negosyante sina Mike at June. 27. (K) Meron akong libro. May/Mayroon/Wala 7. (T) May limang matabang baboy. 8. (H) May sariling tindahan si Maria. 9. (K) May aso ako. Pandiwang Panaguri na Nababanghay 28. (T) Nag-aaral si Maria sa aklatan. 29. (H) Kumain po ako ng liempo. 30. (K) Bumili ang nanay ko ng damit. Gusto/Ayaw 10. (T) Ayaw niya ng baboy. 11. (H) Gusto niya ng libro, dagat at isda. 12. (K) Ayoko ng pulang libro. Pandiwang Panaguri na Nababanghay 13. (T) Nagmamaneho ang tatlong bata. 14. (H) Tumatakbo si Juan. 15. (K) Kakain ako ng maanghang na koreanong pagkain. Kaiba naman sa naunang dalawang grupo, Pandiwang Ugat na Panaguri ang pinakanagagamit nang wasto ng mga banyagang mag-aaral na may mataas na lebel ng kasanayan sa Filipino, na umabot sa 95.5%. Sumunod dito ang mga pangungusap na may Pang-uring Panaguri (91.7%), Pangngalang Panaguri (87.5%), at Eksistensiyal at Paaring Pandiwang Panaguri (84.8%). Pinakamababa rin ang kawastuhan sa pagprodyus ng pangungusap na may Pandiwang Panaguri na Nababanghay (65.1%). Makikita sa ibaba ang mga halimbawang pangungusap na naprodyus ng mga mag-aaral na may mataas na antas ng kasanayan sa Filipino. Para naman sa porsiyento ng kawastuhan ng mga banyagang mag-aaral na may gitnang lebel ng kasanayan sa Filipino, pinakamataas sa kanilang wastong produksiyon ang Pangngalang Panaguri (81.6%). Sinundan ito ng Pandiwang Ugat na Panaguri (74%) at Pang-uring Panaguri (70.5%). Hindi naman nagkakalayo sa may pinakamababang kawastuhan ng produksiyon ang Eksistensiyal at Paaring Pandiwang Panaguri (61.9%) at Pandiwang Panaguri na Nababanghay (61.8%). Mababasa sa ibaba ang mga halimbawang pangungusap na naprodyus ng mga mag-aaral. Gusto/Ayaw 31. (T) Ayaw ko ng hayop. 32. (H) Gusto ng estudyante ng bolpen. 33. (K) Gusto kong pumunta sa Mang-inasal. Pang-uring Panaguri 34. (T) Malaki po ang pamilya ko. 35. (H) Matalas ang lapis. 36. (K) Mas makapal ang libro ng wikang Filipino kaysa sa wikang Ingles. Pangngalang Panaguri 16. (T) Estudyante sina Pedro at Juana. 17. (H) Magkaibigan po sina Pedro at Juana. 18. (K) Abogada ang nanay ko. Pangngalang Panaguri 37. (T) Tindera po si Maria. 38. (H) Pilipino siya. 39. (K) Estudyante sina Pedro at Juana. Gusto/Ayaw 19. (T) Gusto niya ng dagat at isda. 20. (H) Gusto ko ng kultura ng Pilipinas. 21. (K) Ayaw ko ng oso. May/Mayroon/Wala 40. (T) Meron akong isang tsinelas. 41. (H) Merong anim na isda sa tubig. 42. (K) Walang tsinelas si Phelps. Pang-uring Panaguri 22. (T) Mas marami ang isda kaysa sa baboy. 23. (H) Makapal ang libro. 24. (K) Masarap ang baboy. May/Mayroon/Wala 25. (T) May limang baboy sa unang larawan. 26. (H) Wala siyang kapatid na lalaki. Pandiwang Panaguri ng Nababanghay 43. (T) Magbabasa ako ng mga libro tungkol sa Pilipinas. 44. (H) Umiiyak ang batang babae. 45. (K) Nanood ako ng TV sa dorm noong nakarang sabado.
21 Tomo 34 Blg. 1 Makikita sa Teybol 1 ang pagsusuma sa bahagdan ng kawastuhan sa batayang 74 Malay pangungusap ng mga banyagang mag-aaral batay lebel at unang wika ng mga ito. 21 Makikita sa Teybol 1 ang pagsusuma sa bahagdan ng kawastuhan sa batayang pangungusap ng mga banyagang mag-aaral batay lebel at unang wika ng mga ito. Makikita sa Teybol 1 ang pagsusuma sa bahagdan ng kawastuhan sa batayang pangungusap ng mga banyagang mag-aaral batay lebel at unang wika ng mga ito. Paaring Pandiwang Panaguri (May/Wala). Simple ang estruktura ng Pang-uri at Pangngalang Panaguri dahil tanging ang Panaguri, marker at paksa lamang ang mga obligatoryo sa pagbubuo ng mga nasabing pangungusap. Sa kabilang banda, mas marami ang mga kahingian sa Pandiwang Nababanghay na Panaguri tulad ng panlapi para sa aspekto at pokus, marker para sa paksa o sabjek at marker para sa layon o objek. Lumabas din ang ganitong mga estruktural na katangian mula sa datos na naprodyus ng mga banyagang mag-aaral dahil mas kaunti ang pagkakamali ng mga estudyante sa mga pangungusap na di-verbal kompara sa mga pangungusap na verbal. Kung gayon, masasabing pinakahuli nilang natatamo ang estruktura ng Pandiwang Panaguri na Nababanghay. Sa kabilang banda, mas maaga naman nilang natatamo ang dalawa pang verbal na pangungusap na Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto/Ayaw) at Eksistensiyal at Paaring Pandiwang Panaguri (May/Wala). Para naman sa mga morpema sa loob ng mga batayang pangungusap, makikita sa Teybol 2 ang bahagdan ng kawastuhan sa paggamit ng pananda, panghalip, at pang-angkop ng mga banyagang mag-aaral batay sa kanilang antas ng kasanayan at unang wika. Mula sa mga nakalap na datos, anuman ang unang wika at lebel ng kasanayan sa wikang Filipino, unang natatamo ng mga ito ang mga di-verbal na batayang pangungusap tulad ng Mula sa mga nakalap na datos, anuman ang unang wika at lebel ng kasanayan sa wikang Filipino, unang natatamo ng mga ito ang mga di-verbal na batayang Filipino, unang natatamo ng mga ito ang mga di-verbal na batayang pangungusap tulad ng pangungusap tulad ng Pangngalang Panaguri at Pang-uring Panaguri kaysa mga verbal na batayang Pangngalang Panaguri at Pang-uring Panaguri kaysa mga verbal na batayang pangungusap tulad pangungusap tulad ng Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto/Ayaw) at Eksistensiyal; Paaring Pandiwang ng Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto/Ayaw) at Eksistensiyal; Paaring Pandiwang Panaguri Panaguri (May/Wala) at Pandiwang Panaguri na (May/Wala) at Pandiwang Panaguri na Nababanghay. Masusuma ito sa Dayagram 2. Nababanghay. Masusuma ito sa Dayagram 2. Pangngalang Panaguri at Pang-uring Panaguri kaysa mga verbal na batayang pangungusap tulad Mula sa mga nakalap na datos, anuman ang unang wika at lebel ng kasanayan sa wikang ng Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto/Ayaw) at Eksistensiyal; Paaring Pandiwang Panaguri (May/Wala) at Pandiwang Panaguri na Nababanghay. Masusuma ito sa Dayagram 2. Kung babalikan ang estruktura ng batayang pangungusap na may Pang-uri at Pangngalang Panaguri, mas simple ang estruktura ng mga ito kompara sa Pandiwang Nababanghay na Panaguri, Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto/Ayaw) at Eksistensiyal at May nakita ring iisang tendensiya ng sunurang pagtamo batay sa mga datos kaugnay ng mga morpemang ginagamit sa loob ng mga batayang pangungusap tulad ng pananda, panghalip, at pang-
Ronel O. Laranjo Sunurang Pagtamo ng mga Batayang Pangungusap ng Filipino 75 23 angkop, anuman ang unang wika at lebel ng mga banyagang mag-aaral. Sa mga pananda sa sabjek o simuno, mas unang natatamo ang ang/si kaysa ng/ni habang sa panghalip naman, mas unang natatamo ang pormang ang (ako/siya/kami) kaysa pormang ng (ko/ niya/nila). Dagdag pa, mas nagamit nang wasto ng mga banyagang mag-aaral ang sa bilang komplemento kaya mahihinuhang ito ang una nilang natatamo, at huling natatamo ang gamit ng sa bilang pang-abay. Sa huli, mas una namang natatamo ang pang-angkop na na kaysa ~ng. Makikita ang biswal na representasyon nito sa Dayagram 3. Maiiugnay ang sunurang pagtamo ng mga morpema sa sunurang pagtamo ng mga batayang pangungusap. Ang/Si ang mga panandang ginagamit sa simuno ng lahat ng uri (di-verbal at verbal) ng batayang pangungusap kaya naman natural na ito ang mas unang matamo ng mga banyagang mag-aaral. Ginagamit ang mga pananda ng sabjek na ng/ni sa mga verbal na pangungusap na Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto/Ayaw) na mas huli namang natatamo ng mga banyagang mag-aaral. May kaugnayan din sa ang at ng ang mga panghalip ng Filipino. Ang mga panghalip na ako/siya/kami ay humahalili sa mga simuno na mas nagamit nang wasto ng mga banyagang mag-aaral ang sa bilang komplemento kaya minamarkahan ng ang (pormang ang) habang ko/ niya/kami naman ang mga panghalip na pumapalit sa mga sabjek na minamarkahan ng ng (pormang ng). Kung unang natatamo ng mga banyagang mag-aaral ang ang kaysa ng, natural na tendensiya rin na unang matamo ang mga panghalip sa pormang ang kaysa mga panghalip sa pormang ng. Batay kay McFarland (27), na at ang ang una at ikaapat na pinakagamiting salita sa Filipino. Kung ilalapat at iuugnay rito ang mga salik na binanggit nina Goldschneider at DeKeyser, maaaring nakaapekto ang dalas ng paggamit ng mga katutubong tagapagsalita ng Filipino o mga materyales na ginagamit ng mga banyagang mag-aaral sa mas mabilis na pagtamo nila ng mga morpemang ito. May nakita ring iisang tendensiya ng sunurang pagtamo batay sa mga datos kaugnay ng mga morpemang ginagamit sa loob ng mga batayang pangungusap tulad ng pananda, panghalip, at pang-angkop, anuman ang unang wika at lebel ng mga banyagang mag-aaral. Sa mga pananda sa sabjek o simuno, mas unang natatamo ang ang/si kaysa ng/ni habang sa panghalip naman, mas 24 unang natatamo ang pormang ang (ako/siya/kami) kaysa pormang ng (ko/niya/nila). Dagdag pa, mahihinuhang ito ang una nilang natatamo, at huling natatamo ang gamit ng sa bilang pang-abay. Sa huli, mas una namang natatamo ang pang-angkop na na kaysa ~ng. Makikita ang biswal na representasyon nito sa Dayagram 3. Sa kaso ng na at ~ng, bukod sa dalas ng paggamit ng na, mahihinuhang nakaapekto rin ang sintaktikal na Maiiugnay ang sunurang pagtamo ng mga morpema sa sunurang pagtamo ng mga batayang pangungusap. Ang/Si ang mga panandang ginagamit sa simuno ng lahat ng uri (di-verbal at verbal) ng batayang pangungusap kaya naman natural na ito ang mas unang matamo ng mga banyagang mag-aaral. Ginagamit ang mga pananda ng sabjek na ng/ni sa mga verbal na pangungusap na Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto/Ayaw) na mas huli namang natatamo ng mga banyagang mag-aaral. May kaugnayan din sa ang at ng ang mga panghalip ng Filipino. Ang mga panghalip na ako/siya/kami ay humahalili sa mga simuno na minamarkahan ng ang (pormang ang) habang ko/niya/kami naman ang mga panghalip na pumapalit sa mga sabjek na minamarkahan ng ng (pormang ng). Kung unang natatamo ng mga banyagang mag-aaral ang ang kaysa ng, natural na tendensiya rin na unang matamo ang mga panghalip sa pormang ang kaysa mga panghalip sa pormang ng. Batay kay McFarland (27), na at ang ang una at ikaapat na pinakagamiting salita sa Filipino. Kung ilalapat at iuugnay rito ang mga salik na binanggit nina Goldschneider at DeKeyser, maaaring nakaapekto ang dalas ng paggamit ng mga katutubong tagapagsalita ng Filipino o mga materyales na ginagamit ng mga banyagang mag-aaral sa mas mabilis na pagtamo nila ng mga morpemang ito.
76 Malay kategorya at morpo-ponolohikal na regularidad ng ~ng. Mapapansin na iisa ang porma ng ng na ginagamit para sa pagmamarka ng sabjek sa batayang pangungusap na may Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto/ Ayaw), pananda ng objek sa Pandiwang Panaguri na Nababanghay at Pandiwang Ugat na Panaguri; at pang-angkop sa pagitan ng pangngalan at pang-uri o pangngalan at pangngalan. Kapansin-pansin din na ang objek na marker na ng, mula sa pagiging malayang morpema ay nagiging di-malayang morpema sa batayang pangungusap na may Eksistensiyal at Paaring Pandiwang Panaguri (Mayroon→ Mayroonng→ Mayroong; Wala→ Walang). Kapareho din ang prosesong ito sa paglalagay ng pang-akop na ~ng kung saan ginagamit ito kapag nagtatapos sa patinig ang salitang sinusundan ng pang-uri o pangngalan. Kaya naman naobserbahan din sa pagsusuri sa mga kamalian na tinatanggal o dinadagdag ng mga banyagang mag- aaral ang ng at ~ng sa mga verbal na pangungusap. Konti naman ang kamaliang nakita sa paggamit ng pang-angkop na na at nagagamit ito ng mga mag-aaral sa lahat ng uri ng pangungusap. Sa pagitan ng panandang sa para sa komplemento at pang-abay, mas unang natatamo ng mga banyagang mag-aaral ang panandang sa bilang komplemento. Naobserbahan na ginamit ng mga banyagang mag- aaral ang sa sa Pandiwang Panaguring Nababanghay bilang pangmarka sa lugar na obligatoryo sa ilang pandiwa. Dagdag pa rito, batay kay McFarland (27), mas ginagamit ng mga katutubong tagapagsalita ng Filipino ang sa bilang pananda sa komplemento ng pandiwa kaysa bilang pang-abay. Sa pagsusuri sa mga kamalian ng mga banyagang mag-aaral, ginagamit din nila ito bilang pananda sa oras. Sa pagsusuri naman sa mga kagamitang pampagtuturo (teksbuk at modyul) na ginamit ng mga banyagang mag-aaral sa kani-kanilang mga bansa, napansin ng mananaliksik na unang napag-aralan ang mga di-verbal na pangungusap kaysa mga verbal na pangungusap. Naobserbahang unang itinuturo ang Pangngalan at Pang-uring Panaguri kalakip ang mga pananda nito. Sa lahat ng pangkat ng mag-aaral, unang itinuro ang mga panandang ang/si. Sabay namang itinuro ang mga pang-angkop na ~ng at na sa aralin kaugnay ng Pang-uri. Sa mga panghalip naman, mas unang itinuro sa mga Tsino at Hapones na estudyante ang ako/siya/kami kaysa ko/niya/nila. Ngunit sa mga Koreanong mag-aaral, sabay na itinuro ang dalawang uri ng panghalip. Unang itinuro sa lahat ng pangkat ang Eksistensiyal at Paaring Pandiwang Panaguri (May/Wala) kaysa Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto/Ayaw) at Pandiwang Panaguring Nababanghay. Nakapasok sa aralin Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto/Ayaw) ang pagpapakilala ng mga panandang ng/ni. Sa lahat ng pangkat ng mga mag-aaral, unang itinuro ang sa bilang pananda sa pang-abay na pamanahon at isinunod ang gamit nito bilang pananda sa komplemento sa aralin sa ilalim ng Pandiwang Panaguring Nababanghay. Kung pagbabatayan ang mga kagamitang pampagtuturo, makikitang unang natutuhan ng lahat ng mga banyagang mag-aaral ang mga Pangngalang Panaguri at Pang-uring Panaguri at mas huli namang napag-aralan ang Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto/ Ayaw), Eksistensiyal at Paaring Pandiwang Panaguri (May/Wala) at Pandiwang Panaguring Nababanghay. Dagdag pa, una ring itinuro sa mga mag-aaral ang mga panghalip sa pormang ang (ako, siya, kami) kaysa ng (ko, niya, nila). Sabay namang natutuhan ang mga pang-angkop na -ng at na na karaniwang nakapailalim sa aralin kaugnay sa Pang-uring Panaguri at ang sa bilang mga komplemento at pang-abay na nakapaloob naman sa Pandiwang Panaguri na Nababanghay. Sa mga panghalip, bagaman sabay itinuro ang dalawang uri ng panghalip sa mga Koreanong mag-aaral, lumalabas na mas huli nilang natamo ang ko/mo/niya kaysa ako/siya/kami. Konsistent din ang ganitong obserbasyon sa pangkat ng mga estudyanteng Tsino at Hapones. Bukod sa pagiging sabjek sa Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto/Ayaw), ginagamit din ang mga nabanggit na panghalip para sa paari kaya masasabing mas komplikado ang ko/mo/niya kaysa ako/siya/kami. Maoobserbahan na ang sunurang pagtamo ng mga batayang pangungusap at morpema na natuklasan sa pag-aaral na ito ay sumasalamin din sa pagkakasunod sa mga kagamitang pampagtuturo. Sa mga pag-aaral na sinuri ni Ellis (635) kaugnay sa epekto ng pormal na pagtuturo sa ikalawang wika (wikang Ingles at Aleman), lumalabas na hindi nagkakaiba ang sunurang pagtamo ng mga morpo- sintaktikal na fityur sa pamamagitan ng naturalistikong paraan at sa klasrum o pormal na pagtuturo. Sa kaso ng wikang Filipino, dahil ito ang unang pag-aaral kaugnay sa sunurang pagtamo na nakabatay sa pagtamo ng mga banyagang mag-aaral na natuto ng Filipino sa klasrum at wala pang pananaliksik kaugnay sa naturalistikong kaligiran, maaaring sabihin sa ngayon na unang natamo ng mga banyagang mag-aaral ang mga di-verbal na
77 batayang pangungusap at mga pananda kaugnay nito hindi lang dahil ito ang unang itinuro sa kanila kundi dahil din sa simpleng estruktura ng mga ito. Dagdag pa, mas huli namang natamo ang mga verbal na batayang pangungusap at morpemang kaugnay nito hindi lang dahil sa mas huling napag-aralan ang mga ito ng mga banyagang estudyante kundi dahil din sa mas komplikadong estruktura nito. Mga Implikasyon sa Pagtuturo ng Estruktura ng Filipino Bilang Ikalawang Wika Kung pagbabatayan ang mga datos mula sa pagsusuri ng mga kamalian at sunurang pagtamo, pinakanadadalian ang mga banyagang mag-aaral sa pagtamo at pagkatuto ng mga di-verbal na pangungusap na Pangngalang Panaguri at Pang-uring Panaguri. Sa mga obserbasyon ng mga Pilipino at banyagang guro ng Filipino, walang nailahad na kahirapan ng mga mag-aaral sa pagkatuto o pagtuturo sa mga pangungusap na may pangngalan at pang- uring panaguri. Kung gayon napatutunayan mula sa mga obserbasyon at datos ng pananaliksik na ito at sa mga nabanggit na pag-aaral na mas madaling ituro at mas maagang natututuhan at/o natatamo ang mga di-verbal na batayang pangungusap anuman ang unang wika (Mandarin, Hapones, Koreano, Pranses, at Ingles) ng mga banyagang mag-aaral ng Filipino bilang ikalawang wika dahil ito ang unang itinuturo sa mga banyagang mag-aaral. Naobserbahan din na mas simple ang mga estruktura nito kaya unang itinuturo sa mga banyagang mag-aaral. Napansin sa mga teksbuk at modyul na sinuri sa pananaliksik na ito na eksplisit o hayagan ang pagpepresenta ng mga patern ng mga batayang pangungusap bukod pa sa paggamit dito sa mga diyalogo sa umpisa ng bawat aralin. Batay sa mga pag-aaral sa pagtamo ng ikalawang wika (hal. Gass at Selinker; De Keyser), nakatutulong ang hayagang pagtuturo ng gramar sa mas madaling pagtamo rito. Kaya naman, inirerekomendang ipagpatuloy ang ganitong praktis sa pagtuturo ng estruktura dahil napatunayan ang mataas na bahagdan ng kawastuhan sa pagprodyus ng mga batayang pangungusap na di-verbal ng mga mag-aaral na Tsino, Hapones, at Koreano sa pag-aaral na ito. Batay sa mga pagsusuri sa kamalian at sunurang pagtamo, pinakanahihirapan ang mga banyagang mag-aaral sa pagtamo at pagprodyus ng Pandiwang Panaguring Nababanghay. Sinusuportahan nito ang mga unang obserbasyon ng mga Pilipinong guro na nagtuturo sa mga Amerikano at Filipino-American (Fil- Am) o mga heritage learner at mga banyagang guro ng Filipino sa Hapon at Pransiya na inilahad nila na pinakanahihirapan ang mga mag-aaral sa pagprodyus ng pandiwa at ito rin ang pinakamahirap ituro para sa mga guro. Sa artikulo nina Ramos at Mabanglo, inilahad nila na nahihirapang matutuhan ng mga estudyanteng Fil-Am ang pokus at ang mga kaugnay na panlapi (30). Batay naman kay Pambid-Domingo, sa pagtuturo ng Filipino sa mga Fil-Am at banyagang mag-aaral na Amerikano, nangangailangan ng kaukulang pansin ang pokus, aspekto, at panagano ng pandiwa (38). Dagdag pa ni Laranjo ("Panimulang Pagsipat" 82), nagkaroon din ng kamalian ang mga heritage learner na nag-aaral sa isang unibersidad sa bansa sa paggamit ng panlaping nasa pokus ng agent na ginagamit ng mga estudyante ang -um- sa paglalapi maging sa mga salitang-ugat na dapat nilalapian ng mag- at ma-. Ayon naman kay Oue, pinakamahirap para sa mga mag-aaral niyang Hapones ang pandiwa dahil nahihirapan sila sa dami ng paraan ng paglalapi at pagbabanghay ng mga pandiwa mismo at nalilito sa pokus at paglalapi (30). Pareho rin ang obserbasyon ni Luquin sa kaniyang panayam na inilahad niya na hirap ding intindihin at matutuhan ng mga estudyanteng Pranses ang pokus at sistema ng paglalapi kaugnay nito (230). Pinatitibay ng pag- aaral na ito ang mga nauna nang obserbasyon ng mga gurong nagtuturo ng wikang Filipino sa mga banyaga. Hindi na rin kataka-taka ang mga obserbasyong ito dahil batay rin sa paglalarawan ng mga Pilipinong lingguwista sa gramar ng Filipino, ang pandiwa ang may pinakakomplikadong subsistema. Kaya naman sa pagkatuto at pagtamo rito ng mga banyagang mag- aaral, lumalabas na anuman ang unang wika ng mga mag-aaral (Ingles, Pranses, Hapones, Mandarin, at Koreano), pare-parehong nagkakaroon ng kamalian sa pagprodyus ng Pandiwang Panaguri na Nababanghay at kaakibat din nito ang huling pagtamo sa mga fityur ng nabanggit na pangungusap. Gayundin, nakita sa pag-aaral na ito na habang tumataas ang lebel ng mag-aaral, pangkalahatang tendensiya na tumataas din ang bahagdan ng kawastuhan ng mga ito sa pagbuo ng pangungusap na Pandiwang Panaguri na Nababanghay. Kaya naman maaaring masabing may epekto ang haba ng panahon ng pag-aaral at pagtuturo ng estruktura ng Pandiwang
78 Malay Panaguring Nababanghay sa pagtamo at pagkatuto nito. Kung gayon, maaaring maimungkahi sa mga guro ng mga banyagang mag-aaral na mas dagdagan ang oras ng pagtuturo sa espesipikong uri ng batayang pangungusap na nabanggit. inirerekomenda sa mga susunod na pananaliksik ang mas maraming bilang ng kalahok upang magkaroon ng mas masaklaw na obserbasyon. Sa iba pang uri ng verbal na batayang pangungusap na Eksistensiyal at Paaring Pandiwang Panaguri (May/Mayroon/Wala) at Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto/Ayaw), kapansin-pansin na walang nabanggit na obserbasyon ang mga Pilipino at banyagang guro ng Filipino kaugnay sa paggamit ng mga pananda ng mga banyagang mag-aaral o maging sa kahirapan ng mga ito sa pagbuo ng mga pangungusap na ito. May kahirapan ang mga banyagang estudyante sa pag-aaral na ito sa pagbuo ng makrong estruktura at ipinapalagay ng mga banyagang mag-aaral sa lahat ng lebel na pareho lang ang estruktura ng Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto/Ayaw) at Eksistensiyal at Paaring Pandiwang Panaguri (May/Mayroon/Wala) sa Pandiwang Panaguri na Nababanghay (Gusto/Ayaw/Mayroon/Wala + ang + simuno + ng + layon). Sa pagtuturo ng gramar ng Filipino sa mga banyagang estudyante, mahalagang maipakita ang kaibahan ng estruktura ng dalawang pangungusap at maging ang gamit ng ng partikular sa Pandiwang Ugat na Panaguri (Gusto/ Ayaw) at Eksistensiyal at Paaring Pandiwang Panaguri (May/ Mayroon/Wala). Batay sa pagsusuri sa gramar ng mga batayang pangungusap, pare-pareho lang ang estruktura ng mga nasabing pangungusap sa nakapangilalim na estruktura ngunit iba-iba ang manipestasyon ng mga ito sa pang-ibabaw na estruktura. SANGGUNIAN Almario, V. "Mulang Tagalog Hanggang Filipino." Daluyan, vol. 8, blg. 1-2, 1997, pp. 5-13. Antonio, L. "Paano Mabisang Maituturo ang Wika sa mga Hapones?" Daluyan: Journal ng SWF sa Talakayang Pangwika, vol. 8, blg. 1-2, 1997, pp. 49-59. Andersen, R. (ed). The Acquisition and Use of Spanish and English as First and Second Languages. Washington DC, TESOL, 1978. Bailey, K., Madden, C. at Krashen, S. "Is there a 'Natural Sequence' in Adult Second Language Learning?" Language Learning, vol. 21, blg. 1, 1974, pp. 235-243. Barrios, A. & Bernardo, A. "The Acquisition of Case Marking by L1 Chabacano and L1 Cebuano Learners of L2 Filipino: Influence of Actancy Structure on Transfer." Language and Linguistics, vol. 13 blg. 3, 2012, 499-521. Constantino, P. "Wikang Filipino Bilang Konsepto." Salindáw: Varayti at Baryasyon ng Filipino, inedit nina Peregrino, J. et al., UP Sentro ng Wikang Filipino, 2012, pp. 3-9. Corder, S. Error Analysis and Interlanguage. Oxford University Press, 1981. Cubar, E. at Cubar, N. Writing Filipino grammar: traditions & trends. New Day, 1994. Dulay, H., Burt, M., Krashen, S. Language Two. Oxford University Press, 1982. Ellis, R. The study of second language acquisition. Oxford University Press, 2008. --- at Barkhuizen, G. Analysing Learner Language. Oxford KONGKLUSYON Lumabas sa panimulang pananaliksik na ito na taglay rin ng Panggitnang Wika ng mga banyagang mag-aaral ng wikang Filipino ang sunurang pagtamo ng mga batayang pangungusap at mga morpema na naobserbahan din sa ilang wika. May malaking pakinabang ang natukoy na sunurang pagtamo ng mga fityur ng gramar at batayang pangungusap sa pagtuturo at pagdebelop ng mga kagamitang pampagtuturo para sa Filipino bilang ikalawang wika. Dahil sa panimulang pag-aaral pa lamang ito, iminumungkahi na magsagawa ng pangmatagalang pag-aaral kaugnay sa pagtamo ng wikang Filipino bilang ikalawang wika dahil wala pang sumusubok nito at maipakikita nito hindi lamang ang sunurang pagtamo ng mga estruktura kundi maging ang developmental na pagtamo rito. Gayundin, University Press, 2005. Gass, S. at Selinker, L. Second language acquisition: An introductory course. 3rd ed., Routledge, New York, 2008. Huebner, T. A Longitudinal Analysis of the Acquisition of English. Karoma Publishers, 1983. Hyltenstam, K. "Implicational Patterns in Interlanguage Syntax Variation." Language Learning vol. 27, no. 2, 1977, pp. 383-411. Laranjo, R. "Mapping Philippine Studies in North East Asia: A SWOT Analysis of Southeast Asian Studies Programs from China, Japan, and Korea." Suvannabhumi, vol. 12, no. 1, 2016, pp. 111-130. -----. "Panimulang Pagsipat sa Panggitnang Wika o Interlanguage ng mga Mag-aaral ng Wikang Filipino na May Lahing Pilipino o Heritage Learners." Diwa E-journal, vol. 4, no. 1, 2016. pp. 73-86. Larsen-Freeman, D. at Long, M. An Introduction to Second Language Acquisition Research. Longman, 1991.
79 Mabanglo, R. "Pagpapahusay ng Filipino sa mga Filipino/ Di-Filipino sa Labas ng Filipinas." Daluyan: Journal ng SWF sa Talakayang Pangwika, vol. 8, blg. 1-2, 1997, pp.35-48. Malicsi, J. Gramar ng Filipino. Sentro ng Wikang Filipino, 2013. Mangulabnan, J. Acquisition Order of the English grammatical morphemes in the oral responses of grade two students. 2001. Unibersidad ng Pilipinas Diliman. PhD Disertasyon. McFarland, C. A Frequency Count of Filipino. Linguistic Society of the Philippines, 1989. McLaughlin, B. Theories of second-language learning. Edward Arnold, 1987. Oue, M. "Ang Pagpapahusay sa Pagtuturo ng Filipino sa mga Estudyanteng Hapones: Mga Suliranin at Solusyon." Daluyan: Journal ng SWF sa Talakayang Pangwika, vol. 8, blg. 1-2, 1997, pp.21-34. Pambid-Domingo, N. "Panimulang Pag-aaral ng Wikang Filipino sa UCLA: Kasalukuyang Lagay at Direksiyon." Hasaan: Journal ng Unibersidad ng Santo Tomas, vol. 4, blg. 1, 2017, pp. 38-60. Paz, C. Ang Wikang Filipino Atin Ito. Sentro ng Wikang Filipino, 2005. Quirolgio-Pottier, M. "Ang Pagtuturo ng Filipino sa mga Pranses sa Unibersidad ng Paris (Institut National des Langues et Civilisations Orientales/ INALCO)." Daluyan: Journal ng SWF sa Talakayang Pangwika, vol. 8, blg. 1-2, 1997, pp. 11-20. Ramos, T. at Mabanglo, R. Southeast Asian Language Teaching: The Language Learning Framework for Teachers of Filipino, Special Issue, 2012. Resuma, V. "Mga Pamaraan at Estratehiya sa Pagtuturo ng Filipino." Daluyan: Journal ng SWF sa Talakayang Pangwika, vol. 8, blg. 1-2, 1997, pp. 49-59. San Juan, D.M.M. Suri, Saliksik, Sanaysay: Mga Babasahin sa Wika, Panitikan, at Lipunang Pilipino. UP Sentro ng Wikang Filipino, 2020. Selinker, L. Rediscovering Interlanguage. Longman Inc., 1992. Tarone E. "On the Variability of Interlanguage Systems." Applied Linguistics vol. 4, blg. 2, 1983, pp. 143-163. Yap, F. Global Filipino crossing borders. De La Salle University Publishing House, 2012.