TULA Christian Benitez Sapagkat Pag-ibig ang Tuod sa Pinakamahabang Bugtong sa Kasaysayan Kung paanong nagsadagat Itong bumbong kung liwanag, At paanong ang liwanag Ay ang bumbong, ay ang dagat, Ay ang langit, ay ang ibon - Itong ibon, walang tikom, Hanggang ito'y sumadagat, Isang araw, nambagabag: Dagat, langit, sabi, dagat, Dagat, dagat, ikaw, hamak! 10 At ang dagat - ay, ang galit!, Kaya ibo'y sumalangit, Tumatangis, Alon, dagat, Abot, langit, at naglamat Ang daigdig, dahil langit, Isang saglit, biglang galit Itong lupa, inihulog, At ang dagat, nagkahubog - 55
LIKHAAN 12 The Journal of Contemporary Philippine Literature At doon nga ay umahon: Pulo! Pulo! Basta't naro'n Na nga lamang, isang araw, At kung bakit, di malaman, Kung hiwaga, o hinagap Na kay layo't di mahanap Na, at noo'y isang ibon Ang humamak at nagsibol Sa sandagat at sanlangit Ng sigalot, ang ligalig Na nagdulot na maghubog Itong dagat, nang mahulog: Pulo, pulo!... At marahan Ding umusbong: kadawagan, At doon, Ay! May sumibol! May sumibol, pinasibol Ng Kung-Sino, ay marahil, Ngunit walang magpaamin 56 20 30
(Dahil di ba'y ang humamon Sa hiwaga'y buong hapong Maglulubid ng ligalig, Magtatali ng panganib) Kayâ, sapat nang manalig - Bumbong, ibon, dagat, langit. Ngunit bibig, dumalumat Ng alamat, umapuhap, Sapagkat nga, ang hamunin Ang hiwaga ay ang kunin At hawirin, at awitin Nang awitin, at ulitin, Kaya bibig ay inawit, Buong tinig, labis, labis Ang hiwagang hinugutan Ay kawalan, milaúnang Ibig-bibig: Noong unang Noong una. . . - mula umang TULA 57 40 50
LIKHAAN 12 The Journal of Contemporary Philippine Literature Kay rilim, ay! biglang naro'n: Mga pulo, dawag, dahon, Panahon. . ., Ay! kay liwanag Nitong bibig, naibálak Mula dilim: Sansinukob, Na ulayaw ang humubog Mula wala. Kayâ súlong Ang salaysay! Kayâ túbong, Alingawngaw, ang ulayaw: Tumubo nga, isang araw, Ang anuman (at kung Bakit At Paano, ay kay labis Nang tanungin; matutuhan Kayâ nating kahulúgan Ang tahimik? Ang bigláa'y Bigla lamang, mawawáang Salalayang kasaysáya'y Katha lamang, bibig lámang, Kayâ - basta!), isang araw: Isang bumbong, nataláan. 58 60 70
At iyon nga (o, ang wangis) - Kasaysayan (walang Bakit O Bakit pa), ang Liwanag Na Kawalang-Paliwanag, Ang karimlang paninilang Pagsasapat sa pagwikang Tumubo nga isang araw Ang tumubo na nga lamang - Na ano ba ang pangalan, Nitong biglang nar'ong bagay? Bakit bumbong ang pantukoy At ang bakit ay pang-ukol Para saan? Ano'ng bakit, At parating mapanganib, Kung hindi rin itong hapis, At ang dusa, sugat, sákit, Ay, kay sakít! Kayâ bakit Naman hindi, na sa langit, Itong bibig ay tumangis, Sa salita ay gumamit TULA 59 80 90
LIKHAAN 12 The Journal of Contemporary Philippine Literature Bilang talim: Bumbong - sugat - At ang tao ang bumungad; Mula tao, ang liwanag, At ang bibig, na ang gáyas Ay daigdig, walang kabig: Nagsadagat, nagsalangit, Nagtatali sa hiwagang Di-mahawan, sapantahang Tanong: Bakit, at Paanong Nagkagayon, at Gaano'y Kakailan? Mahihirang Bilang sugat itong siwang, Ngala'y bibig, ang pag-ibig Nito'y punan, buong pilit, Ang - ano nga? Anong ngalan Bago itong kasaysayan, Pagkaraa'y Bakit, Bakit Nga, Bakit pa? Anong sákit 60 100 110
Ang ninais, sa paghawid, Pag-ibig pa sa pasakit Ng sariling bibig, tinig, Umuulyaw sa Sanhímig? Nakakapagpabagabag Ang kawalang-magagagap Na sarili. Kayâ ibig Ang lumikhang, mula tinig, Nitong bibig: langit, dagat, Ibon, bumbong - Kay liwanag Sa pagbuka nitong yungib, Na ang dilim din ang ulit, At sa dilim umiibig At iibig sa pagpilit, Bukambibig nang tahimik, Bugtong nitong kay panganib: Bakit bumbong kung liwanag At kung gabi'y bakit dagat, At di gabi ang liwanag, At ang bumbong ay di dagat? TULA 61 120 130
LIKHAAN 12 The Journal of Contemporary Philippine Literature Pangarap Sa tuwing papasók na ang bus sa Lungsod ng Baguio, kakatwa para sa iyo na pinagmamasdan ko ang mga bundok ng ilaw na para bang mga talàng tinitingala ko sa mga gabing walang buwan. Sa ganitong paraan nararanasan kong maglakbay at mapalibutan ng lawas ng kalawakan. Para sa iyo, walang katumbas ang kagustuhan mong masaksihan ang laksa-laksang paglipad ng mga alitaptap sa iláng. Doon ay pipilitin mong lambatin ang ilan sa mga ito, upang ilagay sa isang garapon. Habang nagbabaga sa nanlalaki mong mga mata ang umaandap-andap na buhay ng iyong mga nahúling bituin, pinapaalala nito na ang bawat gabing walang buwan ay pinakikinang ng mga nagmumultong kislap sa langit. 62