Maagang Sakit sa Pag-iisip Sa pamamagitan ng patuloy na pagsisikap sa pampublikong edukasyon sa mga nakaraang taon, mayroon nang lumalawak na kaalaman sa Maagang Sakit sa Pag-iisip. Ang maagang sakit sa pag-iisip ay isang abnormal na kondisyon ng kaisipan na nailalarawan ng mga delusyon, guni-guni at magulong pananalita. Ang kondisyong ito ay mas laganap sa mga kabataan at mga nasa hustong gulang na bata pa. Kung hindi magamot, maaari itong humantong sa malalang sakit sa pag-iisip. Ipinakikita ng mga pag-aaral na nagdudulot ng mas magagandang resulta ang maagang pagtuklas at paggamot. Gayunman, palalalain ng naantalang paggamot ang kondisyon nito at hahantong sa mas mahinang pagbabala. Maaari itong magresulta sa malubhang mga komplikasyon at hindi malulunasang pinsala. Kung mapansin mo na mayroong abnormal na kondisyon sa pag-iisip ang miyembro ng iyong pamilya o kaibigan, hikayatin siyang humingi ng tulong na medikal sa lalong madaling panahon. Maitataas ng angkop na paggamot ang tsansa ng paggaling at pagpapatuloy ng normal na buhay. Early Psychosis / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 1
1. Ano ang Maagang Sakit sa Pag-iisip? Ang maagang sakit sa pag-iisip ay isang abnormal na kondisyon ng kaisipan na kadalasang kasama ang mga delusyon, guni-guni at magulong pananalita. Kadalasang malayo sa katotohanan ang mga saloobin, emosyon at damdamin ng mga taong dumaranas ng maagang sakit sa pag-iisip. Kung matukoy ang maagang sakit sa pag-iisip sa paunang yugto nito at magamot nang maayos, posible nitong mapaliit ang mga kapansanang nagiging sanhi nito at maiiwasan ang mga malalalang komplikasyon mula sa pagkakaroon nito. 2. Sino-sino ang mga madaling kapitan ng Maagang Sakit sa Pag-iisip? Maaaring maapektuhan ng kondisyon ang mga indibidwal sa anumang pangkat ng edad, at ipinahihiwatig ng demograpikong kaayusan ng Hong Kong na 1,300 bagong kaso ang nagaganap bawat taon. Mga Footnote: 1. Ang pandaigdigang insidente ng maagang sakit sa pag-iisip (ang porsiyento ng mga indibidwal na nakakaranas o dumanas ng ganitong kalagayan ng pag-iisip) ay tinatayang nasa 1%. 2. Tinatayang 5 sa 10,000 ang taunang insidente ng mga bagong kaso (ibig sabihin 5 bagong kaso sa bawat 10,000 tao bawat taon) 3. Bakit napakaimportante ang maagang pagtuklas at pamamagitan? Iminumungkahi ng ebidensiya mula sa internasyonal at lokal na mga pag-aaral na ang maagang pagtuklas at masinsinang komprehensibong pamamagitan sa paunang kritikal na panahon pagkatapos ng pagsisimula ng sakit sa pag-iisip ay nauugnay sa mas magandang kinahinatnan. Early Psychosis / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 2
Ang Maagang Serbisyo ng Pamamagitan para sa maagang sakit sa pag-iisip ay naglalayon na mapabuti ang pagbabala sa pamamagitan ng pagbawas sa pagkamatay at pagpigil sa pagsulong o paglala ng sakit at upang mabawasan ang pagkabalisa, pagkakasakit, pagkakaroon ng dalawang sakit, kapansanan at mga gastos na nauugnay sa talamak na anyo ng sakit. Mas mabisa ang paggamot kung ang maagang sakit sa pag-iisip ay matuklasan sa unang yugto nito. At saka, mas magiging hindi gaanong traumatiko ang karanasan sa paggamot, at ang pasyente ay mas malamang na magkaroon ng ganap na paggaling at maipagpapatuloy ang normal na buhay. Sa kabilang banda, kung naantala ang pagtuklas at paggamot, ang kondisyon ng pasyente ay maaaring maging isang sakit sa pag-iisip na nangangailangan ng mahabang panahon ng paggamot. Mas malamang din na magpakita ang pasyente ng mga negatibong sintomas na maaaring mas magpahirap sa kanya na ipagpatuloy ang normal na buhay pagkatapos ng paggaling. Early Psychosis / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 3
4. Ano-ano ang mga sanhi ng Maagang Sakit sa Pag-iisip? Tinutukoy ng maagang sakit sa pag-iisip ang isang grupo ng mga sintomas o abnormal na mga kondisyon ng kalusugan sa pag-iisip. Maaaring magkaroon ng iba't ibang sanhi ang mga sintomas na ito tulad ng kakulangan sa tulog, iba pang mga pisikal na kondisyon, pag-abuso sa alak o gamot at pinsala sa utak. Ang maagang sakit sa pag-iisip mismo ay hindi isang pag-diagnose kundi isang klinikal na sindrom na binubuo ng mga nabanggit na sintomas sa itaas. 5. Paano mapapansin ang mga sintomas ng Maagang Sakit sa Pag-iisip? Kabilang sa mga sintomas ng Maagang Sakit sa Pag-iisip ang: 1. Magulong pananalita Halu-halo at magulong pananalita na hindi maunawaan ng ibang tao. 2. Mga Delusyon Huwad at hindi matinag na paniniwala na malayo sa katotohanan. Halimbawa, maaaring paniwalaan ng isang tao na siya ay sinusubaybayang mabuti at/o pinapahirapan. 3. Mga Guni-guni Pananaw na walang kaugnayan sa anumang panlabas na stimuli. Maaaring makakita o makaramdam ang isang tao ng mga kathang-isip na bagay o makarinig ng mga guni-guning tinig at madama na totoo ang mga ito. 4. Iba pang mga sintomas ng maagang sakit sa pag-iisip Pagpapabaya sa sarili, pag-iwas sa pakikipagkapwa, at kakulangan sa pag-uudyok para magtrabaho o mag-aral. Early Psychosis / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 4
6. Paano suriin at gumawa ng pag-diagnose para sa Maagang Sakit sa Pag-iisip? Pangunahing nakabatay ang pag-diagnose ng maagang sakit sa pag-iisip sa konsultasyon ng doktor o mga kaugnay na propesyonal (halimbawa, clinical psychologist) na magtatanong tungkol sa personal na bagay ng pasyente mula sa mga pananaw ng pasyente at pamilya pati na rin ang medikal na talaan ng indibidwal at ng pamilya. Simple at mahigpit na kumpidensyal ang proseso. Irerekomenda ang mga pagsusuring pangkalusugan kung naghihinala ang doktor na ang mga sintomas ay sanhi ng ibang pisikal na kondisyon. Sa pangkalahatang pananalita, ang pasyente ay maaari munang humingi ng opinyon ng pangkalahatang doktor upang matukoy kung kinakailangan o hindi ang rekomendasyon sa psychiatrist o psychologist para sa karagdagang pag-diagnose at paggamot. Bilang kahalili, maaaring lumapit ang pasyente o pamilya o mga kaibigan ng pasyente o mga manggagawa sa pangangalagang pangkalusugan sa EASY (Serbisyo sa Maagang Pagsusuri para sa mga Tao na may Sakit sa Pag-iisip) na may bukas at direktang sistema ng pagrerekomenda sa pamamagitan ng hotline (2928-3283) o website Kung malubha ang kondisyon, maaaring humingi ng direktang tulong ang pasyente mula sa A&E sa ospital. At saka, nagbibigay rin ng kaugnay na mga planong serbisyo para sa publiko ang gobyerno at ilang pampublikong organisasyon ng propesyonal na pag-diagnose at kasunod na pagpapatingin. 7. Ano-ano ang mga paggamot para sa Maagang Sakit sa Pag-iisip? Mayroong dalawang pangunahing paraan ng paggamot para sa maagang sakit sa pag-iisip: pharmacological at psychosocial. Early Psychosis / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 5
Pharmacological Gumaganap ang gamot ng mas mahalagang papel sa paggamot ng maagang sakit sa pag-iisip at sa pag-iwas sa pag-ulit nito sa unang yugto kaysa sa ibang mga pamamaraan ng paggamot. Epektibo nitong mababawasan ang mga sintomas ng sakit sa pag-iisip, pati na rin ang mga sintomas ng pagkabalisa at depresyon na nauugnay dito. Ang mga tao, na naghahangad ng paggamot sa maagang yugto, ay mangangailangan ng medyo kaunting mga dosis ng gamot, na humahantong sa mas mabuting paggaling. Psychosocial Kailangan ng mga pasyente na umasa sa iba na bigyan sila ng suporta at ibahagi ang kanilang mga alalahanin sa panahon ng unang yugto ng maagang sakit sa pag-iisip. Kailangan din nilang makipag-usap sa mga taong tutulong sa kanila na malutas ang kanilang mga problema. Iyon ang dahilan kung bakit ang pamamagitang psychosocial ay napakahalaga sa maagang paggamot ng sakit sa pag-iisip. Ipinasadya ang iba't ibang anyo ng nagbibigay-pag-asang pagpapayo at mga pamamagitan na sikolohikal upang matugunan ang mga indibidwal na pangangailangan ng mga pasyente sa isang partikular na yugto ng kanilang mga kondisyon. Maaaring magamit ang parehong indibidwal at panggrupong psychotherapy. Maaaring isama ang mga pinagbabatayang konsepto ng therapy sa pang-araw-araw na buhay ng mga pasyente upang matulungam ang kanilang paggaling. Halimbawa, hinihikayat ang mga pasyente na bumalik sa kanilang pag-aaral o trabaho, kung saan maaari silang makipag-ugnayan sa mas maraming tao at manatiling naka-ugnay sa katotohanan. Ang ganitong mga serbisyo ay maaaring ipagkaloob ng multidiciplinary team kabilang ang mga psychiatrist, opisyal na namamagitan, psychologist, occupational therapist, medikal na social worker pati na rin mga manggagawa sa pangangalagang pangkalusugan mula sa iba't ibang Mga Serbisyo ng Samahang Hindi Pampamahalaan sa komunidad. Pinakamahalaga para sa pagbawi mula sa kanilang unang bahagi ng sakit sa pag-iisip Early Psychosis / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 6
ang suporta at panghihikayat mula sa pamilya at mga kaibigan. Itinuturing na mga outpatient at hindi kailangang maospital ang karamihan sa mga pasyente sa yugto ng maagang sakit sa pag-iisip. Ang pagtanggap ng paggamot sa komunidad ay nagbibigay-daan sa kanila na tamasahin ang suporta at pagpapalakas ng loob ng mga miyembro ng kanilang pamilya at mga kaibigan, at nakatutulong ito sa kanilang paggaling. Kasabay nito, maaari silang matuto nang higit pa tungkol sa kanilang mga kondisyon at makatanggap ng mga regular na pagsusuri sa mga klinika na outpatient. Gayunman, kailangang maospital ang ilang pasyente na may maagang sakit sa pag-iisip para sa detalyadong pagsusuri at masinsinang pamamagitan. Nagbibigay rin sa kanila ang kapaligiran ng ospital ng isang mas komportable at nakakarelaks na kapaligiran na kung saan maaari nilang maranasan ang mas malakas na pakiramdam ng seguridad at katatagan. Early Psychosis / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 7
8. Ano-ano ang mga komplikasyon ng Maagang Sakit sa Pag-iisip? Ang maagang sakit sa pag-iisip ay maaaring kasama ng ibang mga kondisyon sa pag-iisip tulad ng schizophrenia, mania at mga karamdamang kahibangan, atbp. 9. Paano alagaan ang pasyente na may Maagang Sakit sa Pag-iisip? Bukod sa pagsailalim sa komprehensibong paggamot at pagkakaroon ng suporta mula sa mga miyembro ng pamilya at mga kaibigan, may sariling papel na dapat gampanan ang mga pasyente mismo. Dapat silang aktibong sumali sa kanilang mga plano ng paggamot, matuto nang higit pa tungkol sa maagang sakit sa pag-iisip at ang proseso ng paggaling nito, at maintindihan kung paano nila matutulungan ang kanilang mga sarili na ipagpatuloy ang normal na buhay. Kaya dapat nilang planuhin ang sarili nilang paggamot sa pakikipagtulungan sa mga propesyonal sa psychiatry. Kung minsan, maaaring makagambala ang maagang sakit sa pag-iisip sa kanilang pag-unlad sa iba't ibang aspeto kabilang ang personal, panlipunan, pang-akademya o trabaho. Kaya mahalagang isaalang-alang ang mga detalye kung paano nila ipagpapatuloy ang kanilang mga normal na pag-aaral at karera pagkatapos, pati na rin kung paano nila dapat harapin ang mga alalahanin at stress na sanhi ng kanilang kondisyon. Matutulungan sila ng mga propesyonal sa psychiatry na maunawaan ang kanilang mga karapatan at responsibilidad, habang hinihikayat sila na humingi ng nauugnay na payong propesyonal. Early Psychosis / Tagalog Copyright © 2018 Hospital Authority. All rights reserved 8