P A K I K I N I G , P A G B A B A S A , P A G S U S U L A T A T P A G S A S A L I T A FILIPINO P I N A G S A N I B N A W I K A A T P A G B A S A Gintong Kaalaman sa Wikang Filipino B A T A Y S A K - 1 2 K U R I K U L U M Del Rosario Christian Institute Inc.
TALAAN NG NILALAMAN Yunit 1 W I K A A T P A N I T I K A N : T U L A Y S A K A U N L A R A N Aralin 1 Ang Pang-uri Aralin 2 Uri ng Pang-uri Aralin 3 Anyo ng Pang-uri Aralin 4 Kaantasan ng Pang-uri Aralin 5 Salitang Magkasingkahulugan at Magkasalungat Yunit 2 Del Rosario Christian Institute Inc.
YUNIT 1 W I K A A T P A N I T I K A N : T U L A Y S A K A U N L A R A N Del Rosario Christian Institute Inc.
ARALIN 1 Ang Pang-uri Ang Tinitirhan Ko Sa anong uri ng lugar nais mong alamin natin ang sinasabi tungkol sa pook na nasa tula. Ang tinitirahan ko ay nayong marikit Na lubhang payapa at kaakit-akit, Doon ay masaya at saka malamig, Di tulad sa lungsod na lubhang mainit. Lungsod ay maingay, nayon ay tahimik Lungsod ay malaki, nayon ay maliit, Magiliw ang tao at hindi masungit Kaya itong nayon ang higit kong ibig. Masaya sa nayon, maligayang tunay, Hangin ay malinis, tunay na dalisay, Pagkai'y masarap, sadyang malinamnam Tanawi'y marikit, magandang pagmasdan. Ang dagat ay asul, ang langit ay bughaw, Bukid ay malawak, malaki ang parang Magandang-maganda ang lahat ng bagay Kaya walang lungkot, sadyang walang panglaw. Lilinangin ko A. Basahin ang mga salita mula sa tula. malawak malinamnam marikit pagmasdan panglaw payapa magiliw dalisay lubha B. Piliin ang kasingkahulugan ng mga salitang may salungguhit. Isulat ang titik ng tamang sagot sa patlang sa unahan ng bilang a. kalungkutan b. malinis c. labis d. masarap e. malambing f. tahimik g. malapad h. tingnan j. maganda k. maliit _________1. Ang aming lalawigan ay payapa. _________2. Ang malinamnam na ulam ay agad naubos. _________3. Gusto kong kausapin ang magiliw na tindera. _________4. Napiling reyna ng nayon ang dalagang marikit. _________5. Pagmasdan mo ang magandang tanawin sa bukid. _________6. Dalisay ang hangin doon kaya hindi siya nagkasakit. _________7. Napagod si Dominic sa paglalakad sa malawak na bukid. _________8. Mapapansin mo ang panglaw ng kanyang mata nang mawala ang kanyang ama. _________9. Ang kanyang naging buhay ay lubhang malungkot. C. Pumili ng mga salitang magkakatugma sa tula. llista ang mga ito sa ibaba. Halimbawa: marikit = kaakit-akit 1. 2. 3. 4. 5. __________________ = _________________ __________________= _________________ __________________ = _________________ __________________ = _________________ __________________ = __________________ Del Rosario Christian Institute Inc.
Natutunan ko Sagutin ang mga tanong. 1. Bakit higit na mainam tumira sa nayon kaysa sa lungsod? 2. Kung ikaw ay papapiliin, saan mo gustong tumira, sa nayon o sa lungsod? Bakit? Pahahalagahan ko Ang mga tao ay may kani-kaniyang nais na lugar na tirahan. Ang iba ay nagnanais ng katahimikan ang iba naman ay nagnanais na maranasan ang mga kaginhawaang dulot ng agham at teknolohiya. Sa palagay mo, saan higit na mainam tumira? Magdaos ng pagtatalo o debate sa klase. Hatiin sa dalawang pangkat ang klase at talakayin ang paksang: "Saan higit na mainam manirahan: sa bukid o sa lungsod?" Pagyayamanin ko 1. Sikaping maisaulo ang tula. Bigkasin ito nang malakas at papangkat sa harap ng klase. 2. Iguhit ang inyong pamayanan sa isang papel. Sumulat ng talata tungkol sa inyong Pag-aralan Ang Pang-uri Basahin ang mga salita. marikit maligaya malamig maliit tahimik bughaw masungit masarap 1. Ano ang ipinahahayag ng mga salita? 2. Anong uri ng salita ang mga ito? 3. Basahing muli ang tula. 4. Magbigay ng ilan pang salitang naglalarawan na matatagpuan sa tula. 5. Ang mga salitang naglalarawan ay tinatawag na pang-uri. Ang PANG-URI ay salitang naglalarawan ng pangngalan at panghalip. Naglalarawan ng pangngalan: Halimbawa: mahabang tula inang mabait mataas na bundok manggang maasim Naglalarawan ng panghalip: Halimbawa: Matangkad ako. Masipag siya. Iyon ay mainit Ito ay puti. Ang pang-uri ay maaaring nasa unahan o hulihan ng salitang inilalarawan. Ginagamitan ng mga pang-angkop ang mga pang-uring ginagamit sa unanews salitang inilalarawan upang mapadulas ang pagbigkas nito. Ang pang-angkop na -ng ay ikinakabit sa pang-uring nagtatapos sa parinig. Halimbawa: pula - bulaklak -------------pulang bulaklak malayo - bahay-------------malayong bahay maputi - damit--------------maputing damit Ang pang-angkop na -g ay ikinakabit din sa pang-uring nagtatapos san matapos na kaltasin ito sa salita. Halimbawa: mahinhin - dalaga-------------mahinhing dalaga matulin - kotse----------------- matuling kotse masayahin - guro--------------masayahing guro Del Rosario Christian Institute Inc.
Ang pang-angkop na na ay ginagamit sa mga pang-uring nagtatapos sa katinig. Magkahiwalay naman ang pagsulat nito. Halimbawa: malalim - dagat ----------------------malalim na dagat malikot - pusa -------------------------malikot na pusa mabigat - na bag Kayang-kaya ko A. Piliin at salungguhitan ang mga pang-uri sa mga sumusunod na pangungusap. Ikulong sa kahon ang mga salitang inilalarawan. 1. Bumili ka ng hilaw na mangga. 2. Maraming lumang bahay sa Vigan. 3. Binigyan si Rico ng makapal na aklat. 4. Naisaulo mo na ba ang mahabang tula? 5. Si Dra. Cruz ay isang sikat na dentista. 6. Malamig ang simoy ng hangin sa Tagaytay. 7. Ang mga lumang pahayagan ay ipinagbili ko. 8. Naku! Maanghang pala ang sarsa ng sashimi. 9. Ang ating watawat ay kulay pula, puti at asul. 10. Nagtitinda ang mag-asawa ng mga sariwang isda. 11. Nakakita kami ng tatlong kalapati sa aming bubungan. 12. Ang tatlong magkakaibigan ay nanood ng Spiderman. 13. Tulungan mo si Mang Lino sa pagbubuhat ng mabigat na kahon. 14. Ang biyahe nina G. at Gng. Palomo ay inabot nang walong oras. 15. Naghihintay ang mga tao ng malakas na bagyo upang dumami ang tubig natin. B. Sumulat ng mga pangungusap na naglalarawan ng mga sumusunod. Gumamit ng mga pang-uri. 1. 2. 3. Del Rosario Christian Institute Inc.
ARALIN 2 Uri ng Pang-uri Pag-aralan Basahin ang mga sumusunod na tugmaan. Ang sabi ng iba ako raw ay mataba Payat naman daw itong si kuya. Kung matangkad naman si tatay. Medyo mababa naman itong si nanay. Ang sarap-sarap ng pagkain sa mesa Maasim ang sabaw ng sinigang na baka Ibig kong tikman ang mainit na afritada At miryendahin ang matamis na halaya Ang paborito kong kulay ay yaong pula Sa rosas naman kilig si Ate Lorna Naaakit naman si tiya sa mga bagay na dilaw Samantalang si lola'y sa kulay bughaw. Doon sa gusaling matataas Maraming ilaw na pumipikit-dumidilat Habang sa bangketa'y nakakalat Ang mga batang kapus-palad Hugis parihaba itong gamit kong mesa Parisukat naman ang aking silya Bilog na bilog ang bentilador sa tabi ko At tatsulok naman ang orasang nasa itaas nito. Apat nga ba ang kapatid mo? At tatlo ang pinsang nakatira sa inyo? Kung isasama ang dalawang magulang mo llan lahat ang nasa tahanan ninyo? 1. Alin-alin ang mga pang-uring ginamit sa mga tugma? Salungguhitan ang mga ito. 2. Napansin ba ninyo ang pagkakaiba ng mga pang-uri? 3. Tama, ang pang-uri ay may tatlong (3) uri: Panlarawan, Pamilang, at Pantangi Mga Uri ng Pang-uri A. Panlarawan - Ito ay nagsasabi ng panlabas na kaanyuan gaya ng kulay, hugis, laki, amoy, lasa, at ng katangian o kalagayan ng pangngalan at panghalip. Halimbawa: Ang matalinong mag-aaral ay tumanggap ng medalya: Pinili niya ang orasang hugis parisukat. Ayaw kong kainin ang mapait na ampalaya. Mabango ang bulaklak sa plorera. B. Pamilang - Ito ang nagsasabi na bilang - ng dami o kakaunti ng anumang inilalarawan. Halimbawa: Naglilinis ng silid ang anim na bata. Ang unang kalahok ang nagwagi sa paligsahan. Binigyan si Che-che ng limampung piso ng kanyang ninang. C. Pantangi -- Ito ay mga pangngalang pantangi na tumuturing sa kapwa pangngalan. Halimbawa: Si Lola ay mahusay sa wikang Kastila. Talaga bang puputok uli ang bulkang Pinatubo? Pansit Malabon ang inorder kong' miryenda. Basahing muli ang tula Isulat sa nararapat na pangkat ang mga pang-uring ginamit. Panlarawan Pamilang Pantangi _____________________ _____________________ _____________________ _____________________ _____________________ _____________________ _____________________ _____________________ _____________________ Del Rosario Christian Institute Inc.
Magsanay tayo A. Piliin at bilugan ang pang-uri sa mga pangungusap. Lagyan ng tsek (✓) ang hanay ng uri nito: PL - Panlarawan, PM - Pamilang at PT - Pantangi PL PM PT 1. Malakas ang boses ng lider ng grupo. 2. Ang laman ng kahon ay sampung lapis. 3. Masarap langhapin ang hanging amihan. 4. Biyaheng Bikol ang nasakyan niyang tren. 5. Ang kalahati ng klase ay sasayaw ng Tinikling. 6. Ilan ang mag-uulat tungkol sa bansang Hapon? 7. Mahaba ang pila ng mga taong sasakay sa bus. 8. Ang maitim na ulap ay nagpapahiwatig ng ulan. 9. Dalawang kilo ng ubas ang pasalubong ni Tito Aga sa amin. 10. Ang mga lumang damit ay ibinigay sa mga batang lansangan. 11. Isinadula ng ikatlong grupo ang Alamat ng Bundok Makiling. 12. Binili ni Evelyn ang mamahaling relo para sa kanyang kapatid. 13. Nag-ipon ng pagkain ang masipag na langgam habang tag-araw. 14. Sumulat si Bb. Mariano ng tula tungkol sa dalagang Australyano. 15. Libu-libong piso ang nagasta nila sa pagliliwaliw sa ibangbansa. Takdang Aralin B. Karagdagang Gawain Sumulat ng sariling tugma tungkol sa mga tao, bagay o hayop sa inyong kapaligiran. Gumamit ng iba't ibang uri ng pang-uri. ARALIN 3 Anyo ng Pang-uri Pag-aralan Pag-aralan ang mga sumusunod na pang-uri mula sa mga tugmang binasa. A. kulay pula apat na kapatid dilaw na bagay B. mataba ako mainit na afritada matangkad si tatay C. bilug na bilog ang bentilador ang sarap-sarap ng pagkain D. pumikit-dumilat na ilaw batang kapus-palad Napansin ba ninyo ang pagkakaiba-iba ng anyo ng mga pang-uri? Ang mga nasa pangkat A ay payak, sa pangkat B ay maylapi, sa pangkat C ay inuulit at sa pangkat D ay tambalan. Tandaan Ang pang-uri ay may apat na kaanyuan. A. Payak - Ang pang-uri ay binubuo ng salitang-ugat lamang. Halimbawa: Ang tamad na tao ay hindi uunlad. Itim ang damit ng mga nagluluksa. Sina Mang Fred at Aling Angie ay may bagong kotse. B. Maylapi - Ang mga salitang-ugat ng pang-uri ay dinagdagan ng mga panlapi. Halimbawa: ma + lakas = malakas Ang malakas na ulan ang nagpabaha sa Metro Manila. Del Rosario Christian Institute Inc.
pala + ngiti = palangiti Maraming kaibigan ang batang palangiti. mapag + biro = mapagbiro Napagalitan ng ina ang lalaking mapagbiro. maka + bayan = makabayan Ang bayaning makabayan ay hinangaan ng lahat. C. Inuulit -- Ang buong pang-uri o bahagi nito ay dinodoble o inuulit. Halimbawa: 1. Ang suot ng ikakasal ay puting-puti. 2. Dala-dalawa ang tiket na ibinibigay sa mga panauhin. 3. Malayung-malayo ang lugar na narating nina Jimmy, Rudy at Rene. D. Tambalan - Ang mga pang-uring ito ay binubuo ng dalawang salitang magkaiba ng kahulugan at nang pagsamahin ay nagkaroon ng bagong kahulugan. Halimbawa: 1. Ayaw kong makipaglaro kay Gemma, masyado siyang balat-sibuyas. 2. Napagbintangang bantay-salakay ang security guard. 3. Tinulungan ng pamahalaan ang mga anak-dalita. Kayang kaya ko A. Salungguhitan ang pang-uri sa bawat bilang. Isulat sa patlang ang Anyo ng pang uring ginamit. Tambalan, Payak, Maylapi o Inuulit ______________1.Ayaw kong kumain ng hilaw na isda. ______________2.Malinis-linis na ngayon ang ilog-Pasig. ______________3.Ang kapal ng lahar sa dakong Pampanga. ______________4.Sariwa ang hangin at mga pagkain sa bukid. ______________5.Hindi agad nagkakasakit ang malusog na bata. ______________6Ang magpinsang Dina at Luz ang magkasinlaki. ______________7. Ang mga biglang-yaman ay nagiging mapagmalaki. ______________8. Si Konsehal Reyes ay maawain sa mga magsasaka. ______________9. Tuwid na tuwid ang hanay ng mga petsay sa gulayan. ______________10. Takot sumugod sa labanan ang mga sundalong duwag. ______________11. Saan matatagpuan ang pinakamaliit na bulkan sa Pilipinas? ______________12. Masayang-masaya ang mga nanalong kandidato sa eleksiyon. ______________13. Hindi napalambot ng luha ng anak ang pusong-bakal ni Haring Solomon. ______________14. Laging nagpupunta kina Aling Luz ang mga tao dahil siya ay may pusong-mamon. ______________15. Pinadalhan ng tulong ng mga samahan ng simbahan ang mga dukhang mangingisda. Takdang Aralin B. Bilugan ang mga pang-uri sa mga sumusunod na bugtong. 1. Dilaw na bungang kahoy Paborito ng mga unggoy 6. Gustung-gustong inumin ng mga bata Upang maging malusog at mataba gatas 2. Lugar na tahimik at sagrado Pinagdadasalan ng maraming tao Simbahan 7. Bata'y pumupunta sa gusaling malaki Upang tumalino at maging maliksi 3. Ako ay mapula at mabilog Kinakain upang kayo ay lumusog 8. Malaking sasakyang lumilipad Masarap sakyan huwag lang babagsak 4. Sa paaralan ako'y pangalawang magulang Nagtuturo ng aralin at pagiging magalang gure 9. Ang pagkaing ito'y malamig, malasa Madalas ipagbili ng nakalagay sa apa shfety 5. Pambansang bayani ng lahing Pilipino Siya'y magiting, matapang at matalino Dr. Jose Rizal 10.Bansang perlas ng silangan Tirahan ng magigiting na mamamayan Del Rosario Christian Institute Inc.
ARALIN 4 Kaantasan ng Pang-uri Pag-aralan Pag-aralan ang mga sumusunod na pangungusap na hinango sa binasang kuwento. Pansinin ang ginamit na mga pang-uri. A. Sa isang malayong lalawigan ay may naninirahang mayamang negosyante. Ang anak na bunso ay tahimik at payat. B. Higit na matipuno ang katawan ng dalawang kapatid kaysa kay Dennis. Mas maliksi ang binata kaysa sa naunang katulong. C. Napakataas ng puno subalit napakarami ng bunga nito. Ang prinsesa ang pinakabatang anak ng hari. Kapag tayo ay naghahambing ng mga pangngalan o panghalip, sinasabi natin ang katangian o kapintasan nito. Pinagtutulad natin ang mga ito. Ibinibigay natin ang kaantasan ng pang-uri. Tandaan Ang pang-uri ay may tatlong kaantasan. A. Lantay - ang pang-uri kung ang sinasabi lamang ay ang basal nakatangian ng inilalarawan. Walang paghahambing na ginagawa. Ang mga panguri sa pangkat A sa mga halimbawa sa kuwento ay nasa lantay na kaantasan. Halimbawa: 1. Hinog na ang biniling papaya ni Nanay. 2. Ang mga bata sa unang hanay ay mabait. 3. Si Andres Bonifacio ay nagmula sa mahirap na pamilya. B. Pahambing - ang pang-uri kung naghahambing ng katangian ng dalawang tao, bagay, hayop, lugar o pangyayari. Ang paghahambing ay maaaring Magkatulad - magkatulad ang katangian ng pinaghahambing. Ginagamitan ito ng mga panlaping magka, magkasing, magsing, sing at ga - maaring gamitin ang salitang pareho at kapwa. Halimbawa: 1. Sintaas ng puno ng niyog ang aming bahay. 2. Magkasinglinis ang dalawang polo shirt. 3. Magkamukha ang mag-ama. 4. Sing-asim ng suka ang ngiti ng batang umiinom ng gamot. 5. Ga-santol ang bukol niya sa noo. 6. Kapwa maganda ang nagdaang dalawang dalaga. Di-Magkatulad - Hindi pareho ng katangian. Gumagamit tayo ng mas, lalo, higit, di-gaano, di-kasing at di-lubha sa paghahambing. Ang mga pang-uri sa pangkat B nasa kaantasang Pahambing. Halimbawa: 1. Ang kuya ay higit na matangkad kaysa kay ate. 2. Mas maunlad ang Amerika kaysa sa Pilipinas. 3. Si Myrna ay di-gasinong mataba na tulad ni Leslie. 4. Di-mabilis ang bapor na tulad ng eroplano. Del Rosario Christian Institute Inc.
C. Pasukdol - ang pang-uri kung ito ay ginagamit sa paghahambing ng higit sa dalawang tao, hayop, bagay, lugar o pangyayari. Sa kaantasang ito, wala nang hihigit pa sa katangian ng isang inilalarawan sa iba pa. Ipinakikita ang kaantasang ito sa pag-uulit ng pang-uri at paggamit ng pinaka, napaka, hari ng, sobra ng, ubod, labis, sakdal, atbp. Halimbawa: 1. Napakalakas ng bagyong Milenyo noong isang taon. 2. Si Jose Rizal ang pinakadakilang bayani ng bansa. 3. Ang tapang-tapang ng pulis na nakipaglaban sa mga holdaper. 4. Ang Jupiter ang pinakamalaking planeta. 5. Hari ng bagsik ang leon kaya siya kinatatakutan ng gubat. Kayang-kaya ko A. Piliin at bilugan ang pang-uri sa pangungusap. Isulat sa patlang ang titik ng kaantasan nito. A. Lantay B. Pahambing C. Pasukdol _______________1. Ubod ng yaman ang pamilya Zobel. _______________2. Sobrang tamis ang tinimpla mong kape. _______________3. Magkasinglaki ang baka at ang kalabaw. _______________4. Ang hilaw na mangga ay isinawsaw sa bagoong. _______________5. Si Laline ang pinakamasunurin sa kanilang pangkat. _______________6. Masayang-masaya ang mga tao kapag araw ng Pasko. _______________7. Mahabang-mahaba ang buhok ng modelo ng shampoo. _______________8. Higit na mahal ang relong ito kaysa sa singsing na iyan. _______________9. Malungkot ang naging wakas ng pelikulang napanood ko. _______________10. Higit na masarap ang pritong manok kaysa sa pritong isda. B. Isulat ang wastong kaantasan ng pang-uri sa loob ng panaklong. (liwanag) 1. Ang araw ay ______________ sa buwan. (sarap) 2.______________ ang pizza kaysa sa keyk. (labo) 3._____________ na ang mata ng aking lola. (bango) 4._____________ang sabon at ang bulaklak. (bait) 5. Si Gng. Santos ay _____________ni Bb. Lopez. (linis) 6.___________ang silid kainan at ang kusina. (talino) 7. Ang mga kandidato sa halalan ay ________________ (taas) 8. Ang puno ng niyog ay _______________ ng kawayan. (baba) 9. Ang _____________ ng bulkan sa Pilipinas ay ang Bulkan ng Taal. (hirap) 10. _______________ang pagsusulit sa Matematika kaysa sa pagsusulit sa Agham. Takdang Aralin Gumupit ng isang larawan sa mga magasin. Idikit ito sa inyong papel. Sumulat isang talata tungkol dito. Gumamit ng mga paghahambing at salungguhitan ang mga pang uring ginamit. Del Rosario Christian Institute Inc.
ARALIN 5 Salitang Magkasingkahulugan at Magkasalungat Pag-aralan Magkasingkahulugan Ito ay mga pares na mga salitang magkapareho ang kahulugan o ang ibig nito. Magkasalungat Ito ay mga pares na mga salitang magkasalungat ang kahulugan. Sa paggamit ng mga pang-uri, tayo ay gumagamit ng mga salitang magkasingkahulugan o magkatulad ng kahulugan at ng mga salitang magkasalungat o kabaliktaran ang kahulugan. Magkasingkahulugan 1.mataba - malusog 2. mahirap - dukha 3. magaling - mahusay 4. matulin - mabilis 5. mabango - mahalimuyak 6. matalino - marunong 7. maginaw - malamig 8. bata - musmos 9. marumi - madungis 10. aralin - leksiyon Magkasalungat 1.masaya - malungkot 2. mainit - malamig 3. pataas - pababa 4. malapit - malayo 5. kaliwa - kanan 6. tahimik - maingay 7. tama - mali 8. mabango - mabaho 9. malambot - matigas 10. maganda - panget Kayang-kaya ko A. Pag-aralan ang mga sumusunod na pares ng mga salita. Isulat sa patlang ang MK kung sila ay magkasingkahulugan at MS kung sila ay magkasalungat. ___________1.maganda - pangit ___________2. malusog - mataba ___________3. mahal - mura ___________4. maingay - tahimik ___________5. mayaman - mapera ___________6. malinis - marumi ___________7. mainit - malamig ___________8. masipag - tamad ___________9. luntian - berde ___________10. mabilis - mabagal ___________11. masaya - maligaya ___________12. mahina - malakas ___________13. mahirap - madali ___________14. puti - itim ___________15. mataas - matangkad B. Piliin sa loob ng kahon ang kasingkahulugan ng mga salitang may salungguhit sa pangungusap. Isulat ang sagot sa patlang. _______1. Si Patricia ay tunay na maalindog. _______2. Binasa ng guro ang wastong sagot. _______3. Maraming pera ang batang mapag-impok. _______4.Ikinulong ni Leo ang munting ibon sa hawla. _______5. Binili ni Gng. Gomez ang bughaw na bestida. - _______6. Hindi pinadaanan ng MMDA ang makipot na daan. _______7. Hindi nakikinig sa nagsasalita ang batang maingay. _______8. Binigyan ng scholarship ang estudyanteng matalino. _______9. Malinamnam ang inihanda nilang ulam noong piyesta. _______10. Ang marusing na batang lansangan ay dinala sa DSWD. a. asul b. maliit c. madaldal d. marumi e. maganda f. masarap g. makitid h. matipid i. marunong j tama Del Rosario Christian Institute Inc.