Papel-kaalaman Pag-abuso sa Matatanda Pag-abuso sa Matatanda PAGGAWA NG SARILI NINYONG MGA DESISYON Ang impormasyong ito ay mula sa Seniors Legal and Support Service (Serbisyong Pambatas at Suporta para sa Matatanda) sa Caxton Legal Centre. Ang serbisyong ito ay pinopondohan ng pamahalaan ng estado. Ito ay nag-aalay ng libre, kompidensyal at mga serbisyong panlipunan sa matatanda upang tulungan silang harapin ang pinsala o pagpapabaya ng pinagkakatiwalaang mga kapamilya o kaibigan. n a m a a a k - l e p a P PAANO MAKAKUKUHA NG LIBRENG TULONG - ISA-ISANG HAKBANG Ang pag-abuso ay maaaring pampinansyal, pasalita, pandamdamin, pisikal o kombinasyon ng mga ito. Kadalasan, mahirap pag-usapan ang tungkol sa mga problemang ito, at karaniwan ang makaramdam ng pagkahiya tungkol sa nangyayari. Kung kayo ay nag-aalala o nangangamba at nais ninyong malaman ang tungkol sa inyong mga opsyon upang pabutihin ang inyong sitwasyon, makakatawag kayo sa pambuong estadong helpline sa 1300 651 192 at humingi ng tulong. l ISANG KARANIWANG ISTORYA siya sa isang nursing home (tirahan para sa matatanda) Si Juan ay nababalisa tungkol sa kanyang bahay, sa kanyang pera, at tungkol kay Maria. Siya ay nalulungkot at nag-aalala tungkol sa pag-iiwan kay Maria ng sapat na Si Juan ay nawawalan ng kontrol sa kanyang mga desisyon Si Juan ay 79 na taong gulang at nakatira sa isang tahanan na pag-aari niya. Ang kanyang asawa ay yumao tatlong taon na ang nakararaan. Si Juan ay gumawa ng legal na dokumento 10 taon na ang nakararaan, na ang kanyang anak na si Maria ang ginawang tanging tagagawa niya ng desisyon. Nahihirapan si Juan na gawin ang ilang gawain sa paligid ng bahay. Siya rin ay medyo nagiging makakalimutin. Si Juan ay madalas magpautang ng pera kay Maria dahil naging mahirap ang buhay ni Maria at siya ay tumulong kay Juan at sa kanyang asawa sa mga gawaing-bahay paminsan-minsan. Si Maria ay kaisa-isa nilang anak. Hindi siya kailanman nagbayad ng anumang inutang. Ibinibigay niya ang kaunting pera sa dalawa niyang anak. Si Maria na ang nangangasiwa ng pagbabangko at mga pagbabayad ng mga bill para kay Juan. Laging nakikipag-away si Juan kay Maria dahil gusto ni Maria na tumigil na si Juan na magmaneho at pumasok na mamanahin. ANG MGA KARAPATAN NI JUAN Si Juan ay may karapatan na: • makadamang siya ay sinusuportahang manatili sa tahanan hangga't kaya at nais pa niya magmaneho ng kanyang kotse basta't mayroon siyang balidong sertipikong-medikal mula sa kanyang doktor (kailangan pagsapit sa 75 taong gulang) gumawa ng sarili niyang mga desisyon tungkol sa kanyang pera, kalusugan at istilo ng pamumuhay na makakaya niyang gawin Making your own decisions - Tagalog
hilingin sa kanyang doktor na isangguni siya sa isang espesyalista upang tasahin ang kanyang kakayahan para sa mga desisyong kailangang gawin masuportahan sa paggawa ng mga desisyon na pinaghihirapan niya at para igalang ang kanyang mga kagustuhan baguhin ang kanyang legal na dokumento (kapangyarihan ng abogado) kung may kakayahan siyang gawin ito magkaroon ng isang libreng pagtasa ng My Aged Care para sa mga serbisyong maaaring makatulong sa kanya na manatili sa tahanan magtakda ng mga hangganan kung paano gagamitin sa kanyang pamilya ang kanyang pera at mga ari-arian. PAANO MAGPAPANATILI NG KONTROL SA MGA DESISYON Bilang isang adulto, kayo ay may karapatang gumawa ng sarili ninyong mga desisyon, gaya ng kung saan kayo maninirahan at kung paano ninyo pamamahalaan ang inyong pera, kahit na kayo ay may kapansanan o may karamdamang sanhi ng katandaan. Makakapili kayo mula sa isang hanay ng mga suporta at mga opsyong pambatas upang mapanatili ang paggawa ng sariling desisyon. Praktikal na mga hakbang Paano makatutulong ang aming libreng social worker Legal na mga Hakbang Paano makatutulong ang aming libreng abogado Magkaroon ng pagpapayo ng pamilya at/o mediation (pamamagitan). Makipag-usap nang kompidensyal sa isang abogado tungkol sa inyong mga karapatan sa pagkontrol ng inyong pera at mga ari-arian at upang makuhang muli ang mga di-nabayarang pautang. Pumili ng isang tao na gagawa ng mga desisyon para sa inyo kapag hindi na ninyo magawa ito (kahaliling tagagawa ng desisyon). Humiling sa inyong doktor ng pagsangguni sa isang espesyalista (geriatrician) upang matasa ang inyong kakayahan para sa mga desisyong kailangang gawin. Gumawa, baguhin o ipawalang-saysay ang inyong legal na dokumento (enduring power of attorney [malawakang kapangyarihan ng abogado]) upang mas malinaw kung kailan at paano gagawin ang mga desisyon para sa inyo. Makipag-usap sa GP (nang nag-iisa) o sa pinagkakatiwalaang kapamilya, mga kaibigan o mga pinuno ng komunidad upang makakuha ng suportang pandamdamin. Sabihin sa taong gumagawa ng mga desisyon para sa inyo tungkol sa mga karapatan ninyong tumanggap ng impormasyon at mga dokumento, at pagsasaalang-alang ng inyong mga kagustuhan. Manatiling nakikipag-ugnay sa mga dati ninyong kaibigan, kapitbahay, at mga grupong may ibat ibang interes, upang iwasan ang pagkakabukod at pagkabagot. Mag-aplay sa Queensland Civil and Administrative Tribunal (Pambayan at Pampangasiwaang Tribunal ng Queensland) para sa isang pahayag ng kakayahan kung may isang tao na may- kamaliang nagsasabi na kayo ay walang kakayahan para sa mga partikular na desisyon. Makipag-usap sa isang tagataguyod sa isa sa mga serbisyong binanggit sa Makatutulong na mga Kontak na makakasuporta sa inyo na ipagpilitan ang inyong mga karapatan sa paggawa ng desisyon. Repasuhin ninyo at ng abogado, nang sarilinan, ang inyong Huling Habilin. Kumuha ng isang pagtasa ng My Aged Care upang makatanggap ng mga serbisyong suporta at/o mga pagbabago sa tahanan na magpapalaki ng independensya sa transportasyon at mga gawaing- bahay. Pag-isipan kung nais ninyong kanselahin ang anumang nominasyon sa Centrelink o mga awtoridad sa pagbabangko para sa pamilya o mga kaibigan. Mag-ayos ng direct-debit na paraan ng pagbabayad para sa mga bill. Magkumpleto ng mga dokumento para sa paunang plano para sa pangangalaga gaya ng Advanced Health Directive (Maagang Direktiba sa Kalusugan) at/o Statement of Choices (Pahayag ng mga Kagustuhan). 2 I CAXTON LEGAL CENTRE INC. MGA SERBISYONG PAMBATAS AT SUPORTA PARA SA MATATANDA
SAAN MAKAKUKUHA NG LIBRENG TULONG SENIORS LEGAL AND SUPPORT SERVICE (MGA SERBISYONG PAMBATAS AT SUPORTA PARA SA MATATANDA) Sa Caxton Legal Centre para sa pambatas na payo at suportang panlipunan at pagtataguyod Tel: (07) 3214 6333 PUBLIC TRUSTEE OF QUEENSLAND (PAMPUBLIKONG TAGAPANGASIWA NG QUEENSLAND) para sa pagsusulat ng libreng Huling Habilin at mga EPA (may bayad) Tel: 1300 360 044 ELDER ABUSE PREVENTION UNIT (YUNIT SA PAGHADLANG NG PAG- ABUSO SA MATATANDA) Tel: 1300 651 192 TELEPHONE INTERPRETING SERVICE (SERBISYO NG INTERPRETER SA TELEPONO) Tel: 13 14 50 ADA AUSTRALIA para sa tulong na magsalita para sa inyong mga karapatan sa paggawa ng desisyon o para sa inyong mga alalahanin tungkol sa mga serbisyo sa pag-aalaga ng matatanda Tel: 1800 818 338 o 3637 6000 OFFICE OF THE PUBLIC GUARDIAN (OPISINA NG PAMPUBLIKONG GUARDIAN) para sa mga alegasyon ng pag-abuso laban sa isang adulto na may mahinang kakayahan sa paggawa ng desisyon Tel: 1300 653 187 DIVERSICARE para sa tulong sa may kalidad na mga serbisyo-sa-tahanan para sa mga tao na may ibat ibang kultura at wika Tel: 1300 348 377 QUEENSLAND ADVOCACY INCORPORATED (PAGTATAGUYOD SA QUEENSLAND INGKORPORADA) para sa pambatas na pagtataguyod para sa mga taong may kapansanan Tel: 1300 130 582 MGA PAMPINANSYAL NA TAGAPAYO para sa tulong sa mga karaniwang problema sa utang Tel: 1800 007 007 QUEENSLAND LAW SOCIETY (SAMAHANG PAMBATAS NG QUEENSLAND) para sa mga detalye ng pagkontak sa mga abogadong pribado Tel: 1300 367 757 POLICE LINK (PAKIKIPAG-UGNAY SA PULISYA) Tel: 13 14 44 o 000 para sa mga emerhensya SENIORS ENQUIRY LINE (MATATAWAGAN NG MATATANDA PARA MAGTANONG) Kapag hindi ninyo tiyak kung saan dadalhin ang isang tanong o problema Tel: 1300 135 500 Caxton Legal Centre Inc. © Copyright Caxton Legal Centre Inc. 1 Manning Street South Brisbane Qld 4101 Telepono: (07) 3214 6333 Facsimile: (07) 3846 7483 Internet: Ang impormasyong ito ay pangkasalukyan noong Pebrero 2019. Pagkakaila Ang papel-kaalamang ito ay nilalayon upang magbigay ng masaklaw na payo lamang at hindi dapat gamitin bilang pamalit sa pambatas na payo. Bagama't lahat ng pagsisikap ay ginawa upang matiyak ang kawastuan sa panahon ng pagsusulat, ang batas ay masalimuot at laging nagbabago. Walang tatanggaping pananagutan para sa anumang pagkawala, pagkasira o pinsala, pampinansyal man o hindi, na daranasin ng isang tao na kumilos o nagtiwala sa impormasyong taglay o hindi taglay sa lathalaing ito. MGA SERBISYONG PAMBATAS AT SUPORTA PARA SA MATATANDA CAXTON LEGAL CENTRE INC. I 3