Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints Volume 43 Number 3 5-17-2012 Pahiwatig ng Ulan/ A Hint of Rain/ 2 Baryasyon sa Tema ng Pahiwatig ng Ulan/ A Hint of Rain/ 2 Baryasyon sa Tema ng Paglaho/ Eclipse/ Lovingly yours/ Pulot at Kakanggata/ Orasyon Paglaho/ Eclipse/ Lovingly yours/ Pulot at Kakanggata/ Orasyon 3 (siyamsiyam sa pitupito)/ Gulong ng Palad/ Misteryo sa Hapis/ 3 (siyamsiyam sa pitupito)/ Gulong ng Palad/ Misteryo sa Hapis/ Sey!/ Tala ng May-akda: Balik-Sariling Wika.... Sey!/ Tala ng May-akda: Balik-Sariling Wika.... R. L. Santos Follow this and additional works at: Recommended Citation Recommended Citation Santos, R. L. (2012) "Pahiwatig ng Ulan/ A Hint of Rain/ 2 Baryasyon sa Tema ng Paglaho/ Eclipse/ Lovingly yours/ Pulot at Kakanggata/ Orasyon 3 (siyamsiyam sa pitupito)/ Gulong ng Palad/ Misteryo sa Hapis/ Sey!/ Tala ng May-akda: Balik-Sariling Wika....," Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints: Vol. 43: No. 3, Article 27. Available at: This Commentary is brought to you for free and open access by the Ateneo Journals at Archīum Ateneo. It has been accepted for inclusion in Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints by an authorized editor of Archīum Ateneo. Article 27
philippine studies Ateneo de Manila University • Loyola Heights, Quezon City • 1108 Philippines Pahiwatig ng Ulan, A Hint of Rain, 2 Baryasyon sa Tema ng Paglaho, Eclipse, Lovingly yours, Pulot at Kakanggata, Orasyon 3 (siyamsiyam sa pitupito), Gulong ng Palad, Misteryo sa Hapis, Sey!, Tala ng May-akda: Balik-Sariling Wika.... R. L. Santos Philippine Studies vol. 43, no. 3 (1995): 512 - 530 Copyright © Ateneo de Manila University Philippine Studies is published by the Ateneo de Manila University. Contents may not be copied or sent via email or other means to multiple sites and posted to a listserv without the copyright holder's written permission. Users may download and print articles for individual, noncom- mercial use only. However, unless prior permission has been obtained, you may not download an entire issue of a journal, or download multiple copies of articles. Please contact the publisher for any further use of this work at philstudies@admu.edu.ph. Fri June 30 13:30:20 2008
PHILIPPINE STUDIES mong tadtad ng bala: haplus-haplos ng malalambot na ugat ng kamya malapit sa paliguan ng kalabaw sa isang bukid sa Tarlac. Ni hindi nabatid ng masa na iyong idinambana ang karaniwan mong pangalan. At ako, ang natatandaan ko lamang, ay ang iyong labing nasugatan ng aking ngipin at ang dugong aking nilulon: pagkain ng aking pagharap sa hunyangong panahon. R . L. SANTOS Pahiwatig ng Ulin Tuyot, alimpuydng alabok. Bukid. At sa haplit ng hangin, talahib, Lungayngay, sa lupang tibag. Lunting nagkulay- tingg3 Kaluwangan na ngayon, May-bakod, sementado, kalye, kump61-kabaha yan Ng subdibisy6ng pagapang sa paaniing Bund6k. Palamuting lata Sa laylayan ni Makiling: Bubungan
Usli-usling antena ng telebisybn, Tila kalaykay sa tining- tiniblas. Walang alitaptap sa baleteng sinib6k. Si gagamba, hintay ng hintay. May amb6n. Walang bang6ng ulan. A Hint of Rain Dry, swirling dust. Ricefields. & wind-whipped, Talahib, bent To the ground, A green, green vastness Grey now, subdivided, streets, Blocks of bungalows Inching up the mountain slope. Makiling's hem, spangled With tin. From rooftops, TV aerials, Like rakes Against the settling dusk.
PHILIPPINE STUDIES No fireflies roam felled balete. A spider waits & waits. It drizzles. Once-fragrant rain. 2 Baryasyon sa Tema ng Paglahb Simbilis umurong, Bawat is& sa kaniyang kalahating daigdig, Sa kalawakan niy6n, lamig, Mala-pelus na pagitan, siya nang Simul2 ng laho't pagtabang. Dagli it6ng kasanayan At siyang gising: bituin ay bubog, Palamuti ng langit-langitan Kung saan Mariin ang kut6b, ang bagabag-dibdib: May aninong dumukit sa araw, Sa katiyakang hakdb sa mga araw . . . Liwanag: maamo, minsa'y Haplbs, Kulay, Rosa-lila ng bukang-liwayway, Tad na kasibulang Tinanga y Ng dapit-hapon, paninilaw Matapos ang singaw- Tanghali. At agad
May dungis ang buwan. Kasabay ang hinayang, Galit, agos ng isang katahimikang Itim, gaan6 ming tiisin, uurong At uurong, bawat is6 sa kaniyang puwang, Kung sahn, siya'y kabanalang Tblusaling. Simbilis liliman ng paglaho, Alalahaning Kit6'y nagyakap, minsan, Nhng ang is6 sa isVy kaniyang hugis, Sariling kabuuan. Hawak nb'y pinawalan. Pinaglukss. Pinawalan. Na-hulidap. Lutong-makaw. Puso'y di basta-basta kakasa, at pag-atras, simbilis tadtarin ang sinangkalang langit, tepok kang daigdig ka. Tukol. Araw ay santambak na kinalkal sa Smokey Mountain, mga wa-is na, at may sabing: "Aaaaaay, naglahong liwayway . . . (Hambog! Dedbol, boss, ginapos, luting sa Pasig.) tuwina!" At ang darling m6ng buwin, bahagyang kapitan ng amag,
PHILIPPINE STUDIES uurong at uurong, siya'y krus, banal pa sa dilang banil, binaboy. At ang sigaw: "KumasB! GintB sa ginta . . . (TinansB, sweetheart, ang kalis, katapat, 's6ng kusing!)" Tapos, gigimik: medyo pa-luha-iuhang-buwaya na kahit lumusbt, ibabasket lang pala. Eclipse A holdup. Loaded dice. Hearts won't simply up the ante but quit, & no sooner thrash heaven to pieces, than reach dead end, as 'in: Smokey Mountain, the pits, & you're sifting garbage, wisening up, saying: "Aaaaaaay, the dawn, tarnished . . . (Humbug's dead, boss, hogtied, drifting down the Pasig.) always!"
& the darling moon no sooner mildew, than retreat, as in: the holier cross sacrileged, crying: "Put up! Gold for gold . . . (A swindle, sweetheart, your nicked coin, for the grail!)" Then, a gimmick: nothing to lose but crocodile-tears, for basket cases merely. Lovingly yours, Though I say the things I wish to say They are needless, their own flame conceives it. -John Ashbery Siyangs. Pangungusap. Wal2 namting pag-imik. Naglambitin ang daan-dadng katagg sa hangin At aywan . . . samantalang umabot man sa wal2, (Subukang idrowing alinmang gilid ng paningin) Kahit di seryosohin, kampeon ang pus0 Sa bidahan, No. 1 (pulang rosas Kuno sa labi) sa band6ng huli'y hangin At alingasaw, ngunit iba ang dating sa puso, Pakpak kays? Pagaspas-paniki o pag-imik Ng metaphysical at dilim? Maligat na paningin Palibhasa'y di na bale kung laglag ang rosas, Bub6t na malay ang bunga. Plastik. At walk Palagay nang kababalaghan, may pintig ang pusb, Tinik naman kasi'y kabaliwan ng mga rosas,
PHILIPPINE STUDlES Parang surrealism0 sa unang kabig at pag-imik, Natural, resulta'y lihis sa 20/20ng paningin: Walang punit na tiket sa makata, wal2. Salamangkero! May sa-tagibulag! Pero hangin Sapagkat hiram at pumipilantik ang pag-imik Sabihing "perlas" pa ang silangan, at, pusb, Mahalagang buhayin sa dibdib ang "rosas", Ang "bukas" na ka-style ng sariling paningin At umanb'y rima ng tul2. Sige, kung wali, Ikaw rin, bayaang mautal ang hangin Kapagka pagani-ganito at ganoon, wal2 Ni kalabit na hoy, torpe kang pusb! (Sa totoo, de-kolorete, taksil ngang rosas) At nuno ng harbt bast6 bago ang paningin Kung "postmodern" ika ng2 at kesyo hangin- Maynila. At pagkatapos . . . pagkatapos 00, pag-imik Paekis-ekis, saranggola ni Kulas sa hangin Ngunit sistk pal6 nit6, kung sa paningin Ay tila masyadong segunda-mano ang pag-imik, Hagulhol ng balo, aba! e kung puro rosas, Medyo kabaduyang inayawan ng Eloy's at wal2 Sa uso, alam mo naman, pusturyoso ang pusb, Dead na dead sa mistisahing hangin: (Tatalikod ang mutyii) uod sa panga ng rosas At katutubb, yaring-Batangas ang ganti ng pusb. Pulot at KiikanggatP Alangan namang Lumapot pa ang dug6 sa pagsuyong- Hunyangb, mga papuring Kiliti sa birhen/ Ngiyaw- pusang-lampong-
Nganinganing Magmanibalang ang nahinog, Muling gumuhit Sa bumbunan ang nalugas Kauumpog sa bubong ng langit. Unang pinupog Ang matamis. At Sa huli, pulp01 din Ang karayom kulob-sinong bubu yog. Sapdt na- Katahimikang katambal Pag-aninaw sa sinag ng buntot- Bulalakaw- Puwing, sa inagaw ng agiw, ng aninong Kasukob sa kapet pandesal (Kung may almusal), Tiim-bagang Umaga- Umaga. Orasyon 3 (siyiimsiyiim sa pitupito) (It6 daw ay laman ng kaha-de-yerong nahukay sa ilalim ng hagdanan ng kumbento. Pitumpung araw binungkal ang semento, asulehos, piyedra tsina na walang gamit kundi tig-isang pala at piko. Sabi ni Manang Dolores, ibinaon daw it6 noong panah6ng gumanti ang katutubi, at pinagtataga sa ulo ang santdng garing, de-bastidbr, de-gonse at lahat ng rebultong sumampa sa dambani ng dayuhan. Si Manang Dolores ay andk
PHILIPPINE STUDIES ni Impong Husta na anak ni Katalinang anak ng pari, kaya't tot06 ang sinabi niya. Si Katalina'y nobya ni Berong na organista. Nasa kumbento pa ng2 ang teklado ng 6rgan6. Sumapi si Berong sa Aglipay at nagtatag ng rondalya. Iniwan si Katalinang katolika serada, namanglaw hanggang hukay. Ito'y idalangin minsan isang araw. Parang awa mo na.) Panambitan: 0 espiritung tagapamagitan, diyosang mula ulo Hanggang talampakan ay pintakasi at no mas amor D'Aparri hasta sa Jolo, ikdw na hat01 Ng hilot, aseyte alkamporadong inilaan sa kapanganakan Niring mga suhi, kaming walang patumanggs, A w i ang hull, at pututunguhan sapagkat talagmak, Palibhasa'y daig ng l u p i ang apoy-banyuhay, Bumalangkas, kaparis ng kawayang suhay sa batalan Kahit sawshw-pusali, 0 bisa ng makapangyarihang Arbularyo, orapronobis ng pagtawas kontra usog (Bulong) Luhang-dalagang pitas sa kabilugan Dahon ng alagaw Tinik ng aroma Mapupulang bunga ng susong-kalabaw Ugiit-amorseko Kahoy na itim ng alitagtag Pandanggo ng pindang at babg sa Obando
(Andante amoroso) At tayo na sa Antipolo Para de la pas y buen biyahe at do6n (Maghele-hele, bago, kiyere) Kasuy? Suman? Manggang hinagkdn p6 ng Mayo ang pisngi (Sus! Sin pekado konsebida!) At kahit hind? 00-na-lang Magkano ng2? Sige na suki napupun6 ka ng grasya Ingk6ng: Lingid sa matyag at kaalamang-prayle noon Kung bakit mahilab sa mad12 ang santakrusan Ng kaibdng tauhang lumakad sa prusisyon Kaipala'y ang tampok ay ating Inambayan Upang isulong ang layunin ng rebolusyon (Mamatay daw siya kung it6'y kabulaanan!) Reyna Sentensiyada: naka-piring may kadenang kaladkdd sa kalsada Impanta Hudith: ulong pugot (ni Padre Ddmaso) ang bitbit sa kanan, hawak sa kaliw2 ang espadang duguan Abogada: sa mga inaring mangmang matamis ang maging pensiyonada Banderada: Inasam-asam, malayang Luz-Vi-Minda (At kulang na lamang dbw si Laurang Birhen, at ang konsorte, si Plorante)
PHILIPPINE STUDIES Kamarera: Mga pamusturang hand6g ng galante: Traheng asul na may burdang pilak- (pang-a-otso ng Disyembre) Hikaw, puwit-ng-baso- (pang-araw-araw) Ang puro diyamante- (hikaw-pang-a-otso) Rostrilyong tub6g sa pilak- (pang-a-otso pang-araw-araw) Korona, 18 kilates, medyalunang Gumagalaw ang 25 estrelya- (pamistang-bayan pang-en-grande pang-a-diy6s ng Disyembre) Manang: Pag a-nuwebe namhn, sin alahas, Sin trahe (at n6ng ipamalas Na lilok-eskultor ang birheng matand$ Ang sa Aglipay, kopya, birheng bath) Saka isasakdy sa pagoda, at mas Y menos alas-diy6s ang tawid pa-San Jose, Ibdbabd, prusisyon kuntodo repike, Hosana, bendisyon, deograsyas, (Muling nagkita ang mag-asawa!) Sa daungan maghihiwalay ang dalawa At pagoda'y lalaot, iluluwas Muld ilog-Malabon/Navotas At di basta-basta makukunan Ng retrato, pag di kursunada'y Hinding-hind? pabababd sa althr, Mukhd ay kulasim, minsan ngd, Sa laylayan, amorseko-patunay, SiyVy naglakad, nagmimilagro
Madliing-tao: (Alegro sa tuwi) Sapagkat ang Inambathala'y KB-ina-inahan/sinthng kasintahang Idinambank Ngayb'y In6-sa-Baklarang Salus impirmorum ng may gab& At diwath pa rin de bigling-awh in s6ykulh s6ykulorum De la Nabal/ de 10s Angheles La Konsolasy6nl del Rosaryong Pot6nsiyd ng kalmen, eskapularyo, Agn6s, koreya, mga benditadong Gapos, penit6nsiyi5 sa aming Pinaghati-hati delos prayles: Kinarambola ng Agustino Rekoletos, Pransiskanos Atbp, atbping Todoslosantos, Isinakly sa kani-kaniyhng karosang de-kuryente (Amante, punt6ng Iloilo) (0 ilaw! Buk6d-tanging ningas ng matang Selyado. Ng punteriyang angaw-angaw na khluluwh!) Ng binyhg-Dominikano, kawan ng karismatik Kontra Di mahuli-huling tatak-born-again at naglabulabo n6 ad mayorem dei gloryam (ddw) 'ikh ng suwitik na mga Hesuwita.
PHILIPPINE STUDIES Paliwanag: Sa pangkaraniwang kahulugan, ang "orasyon" ay dasaling kat61ik6 pagtugt6g ng kampana sa tanghali at dapit-hapon. Ngunit sa mga di gaanong nasakop ng kumpanaryo, ang orasyon ay mga bulong, mga indusbl ng arbularyo't mangkukulam sa kanilang paggagamot, o sa paglalapat ng engkanto. Muli a-otso hanggang a-diy6s ng Disyembre ang kapistahan sa Malabon. Ang a-otso ay pistl ng Birhen Imakulada, a-nuwebe'y pisti ng tabing-ilog kaya't may pagoda, ang a-diyes, pistang kabayanln. Nang humiwalay sa simbahang katolik6 ang maka-Aglipay, pin@ agawing pilit ng dalawang panig ang patronang birhen. Upang manumbalik ang kapayapaan, ipinanakaw ng alkalde ang estituwd at ipinakopya upang magkaroon ng tig-isang patrona ang Aglipay at Romano. Sa husay ng pagka-lilok, di malaman kung alin ang naging padron at alin ang kopya. It6'y lamin ng pagtatalo ng taumbayan magpahanggang ngayon. Sapagkat taguring milagrosa, marami sa mga nakaririwasdng taga- Malabon ang nag-alay ng hiyds at mamahaling kagamitan sa birhen. "Kamarera" ang tawag sa mga babaing taga-ingat nit6. Dalawa sa mga milagro ay ang pagbab2 daw ng birhen sa dambana upang dalawin ang mga karatig-baryo; at ang di maipaliwanag na pagbigat daw ng imahen sa tuwinang ibababd upang kunan ng retrato. Gul6ng ng Palad Sus! Kapalarang anak ng huweteng! Pagkat suwerte'y di binalasa At walang alas ang bangkarote sa kartadang Oros: buwan, nagbabaga sa hdtinggabi ng sikmura, Naglugay ang mga mutyii (Paraluman!) Sa puting buhangin, (0 birhen!) Batong buhay
Ng dalampasigang dinayo, (0 donselyang tumalikod!) Kinakalabit (0 punydl na pit6 sa pusong dolorosa!) Ng KanB/Hap6n/Insik: (Itdk ni San Bartolome! o, lamig ng karit na gumuhit sa gulugod?) Kalabit, suts6t sa dilim 0 pasuwit ng tadhanh? (Sikit! Dumungaw silang lah6t, sa daming bitbit, 1) maleta, 2) bag, 3) kahong- balikbayan (stereo? betamax? karaoke?) Naks! Ang ngitian nila kay Kuyang, (0 bagong bayani!) Bukas/ (0 kinang ng gintB!) Makalawd (Kining ng pilak!) Ipapasadat Isusugal sa lansangang (Waw!, kinang ng nikeladong KatL ng Saudi (. . . may agimat: antena't kabayo sa tapalodong kahit kolorum ambos yath sa swipistik pag dekolores at kilabot sa chiks . . .)
PHILIPPINE STUDIES Hihirit, (Ma-basted m6n may ibtibug6 pa ang kilometrahe!) Sagad, sagadsad Sa kab6n 0 kabaong ng suwerte. Misteryo sa Hapis 1. 'ika nga'y: An6ng kapararakan? Ikunot man ang no6 at igiit- "Bakit ak6? Bakit ak6?" (Para bang titigil ang trapik-edsa! 0 kaygy pag-urong ng bahl sa espanya, Di na bd babalong ang buhay?) Buwenas man 0 malas, naisin o hind1 'ikh nga'y: Ay6s ang boksing! May k6sunduan ang dagat at hangin: Salpukan sa batuhln! Kapagdaka' y Higanti! Siyang banat sa buhangin. 2. Tumutol? Kung ibig, ipuk61- bisig at kump61-kvmp61 na kama6
Sa hangin! Sinong matitigatig? (Pulis? Walang pulis at haharurdt ang bus. Buntot ng bagydng humihagibis!) (Daanin naman ddw sa pangarap!) Ang mangarap ay sumakiy sa tsupCr na lasing ay dobleng singil ng konduktdr ay mamulot ng up6s ay dagdn ng prusisydn ng Senydr sa Quiapb Hikaw na, kuwintas p i at singsing. 4. Nanggigigil ang Don Kanutong nagutos sa alon: "Tigil!" 5. Ahay, buhay, tuksong/ suntdk ng panahdn, Kita' y bul2, angkis sa tuktdk ng alon, mga di-malay-anhin, nilupik sa lus6ng, ipa ng palay Nq tatahip-tahipin sa dapyd, Palamon sa puyo ng hangin!
PHILIPPINE STUDIES Sey! Sa stage, si Meyor, d' gkst-op-6nor: ". . . wastong pamumuhay, kaibigan, Kailangan nating m6tutunan." At bumulong kay Sir, sikyung si Kumander: "Ang payapa, malinis (Walang tat6 sa katawan): Siyd ang maka-tao, Maka-Diyds, maka-bayan . . ." At T.Y.! Okey na rin s'amin sa estero, Kahit nagtatampisaw sa bulok, Lamok, bangaw. At 6ks ang tagarito, Sanay sa last 2 minits, Dribol ng dribol, hinahabol ang Lahat ng sanamabits na up&, Bubog, tansan, arimuhunang Puntos sa kiluhan ng pangarap. At anumang agap ng kariton, kulang, 'sang plastik lang yan, Ng araw-araw naming flying soser (Inoober-da-estero na kuwan). Bale na 16ng. T.Y. Lalo't, Sir, Inunggoy m6 sa tong ang watch-car-boy, Mandukot/mhtiklG, tipong hinalb Sa kung anu-anong ander d' Manila Bay (Ops, w2 na ko sky!), maging jumper 'tang 'nang sa Smokey ay may sagasa. At kung sagan2 sa hulas na Jollibee E shyut ba sa buhay-McDG? 'bagay, May ham6g ang ngusb ng kuwatro kantos. May taym-6wt na pa-rugby-rugby. T.Y. Sa 'yo na ang pa-kul at limos. Gkym ang pasugal. Gud kami sa lamay . . .)
Tala ng May-akda Balik-Sariling-Wiki: Ang SistC, Karanasin, Patutunguhan Sa ganang akin, magbuhat pa noong araw, Ingles ang wikang angkop sa makabagong tuld. Dahildn marahil sa kabig ng "Plorante at Laura," nagmistulang iniwan ng panahon ang tulang Pilipino, lab? ng siglo XIX, anupi't bilang ng bildng ang mga katagd, walang bitaw sa panghuling- rima at may ug6y ang ritmo na parang duyan o kaya'y silyang tumba- tumba. Malamang sa hindi, ang mambabasa'y takaw-humula at di dapuan ng sorpresa. Taliwas sa Inglbs, ang karamihan sa salitang Pilipino ay binubu6 ng maraming katagd. Halos walang salitang pangalan, pang-uri, pandiwa o pang-abay na may isang katagd lamang. KayB't maligoy na mapang-akit ang tunog ng ating wika, wangis musikang Italyana sa haba ng hininga. Hindi naman ibig sabihin nit6 na ang ritmong animoy tahip ng puls6 at ang tonong punto-diretso ay malayong datnin. It6 nama'y naaari lalung-la10 kung hahanguin sa gawi ng salitaan. Pansinin kung paano di binibigkas, kinakain ang mga pang-ugnby, pandiwang pang-ugnay at iba pa na ang kapalit ay "-g" o "-ng" na isinasabit sa punong-salitd, e.g. "lupang hinirang" sa halip na "lupa ay hinirang" o "lupa na hinirang" o "lupa ang hinirang." (Pansinin din na ang ganitong may dugtong, kapag lagak sa hulihhn ng linya, ay tuluyang kakabit sa linyang kasunod.) Kung tunog ang pag-uusapan, ang pagkukulang na it6'y pinupunan ng sari-saring diin, i.e. malumay, mabilis, malumi, maragsd. Pinipigil ng mga inipit na tun6g ng malumi at maragsd ang daloy ng ritmo. Tuloy, nagiging kusa ang mga pahinga't pagtigil, maging ang pag-bali sa linya. Ang madalds na pag-gamit ng salitdng inuulit, o ang pinagsanib, ay nagbibigay katangian sa wika. Sa Pilipino, ang paulit-ulit ay upang pagyamanin ang kahulugan (e.g. malaking malaki, waling-wald), o it6'y bawian ng halaga (bahly-bahayan, sakit-sakitan), o isalarawan ang kilos-kulit (sulyap ng sulyap, patingin- tingin). Tandaan na lamang kung gaano ang tuwd ng banyaga sa ating mga palayaw (Bingbing, Bongbong, Tingting, atbp.), mga pangkarinyong- bulilit, sa mga nakababata lalo't sa bunsong anak o kapatid (Nene, Totoy, Nonoy, Neneng, atbp.), upang matant8 ang hilig sa inuulit na tun6g. Kapuna-puna sa salitang pinagsanib ang dami ng kumbinasyon: pangalan + pangalan (aniik-araw); pang-uri + pangalan (pathy-gutom); pang-uri + pang-uri (ab6t-tanaw); pandiwa + pangalan (balikbayan). Bukod sa it6'y masinop, ang magsanib ay nagbibigay kulay, at kadalasan, katutubong lasa sa salitd (e.g. sa16 + puwit = salumpuwit = silya). Kung iisipin, marahil ay magamit din ang kasanayang it6 sa pagdakip ng mga panlalawigang kaibhln ng wika. Sa salitang Pilipino, ang kahulugan ay bumabatay sa diin (e.g. bukas = kasunod na umaga; bukas = abyerto). Samakatuwid, pangangailangan at POEMS
PHILIPPINE STUDIES di lamang kuskos-balungos ng makata ang nagsasabing kung ilalathal$ lapatan ng hustong tuldik-diin ang mga salitd upang matukoy ang kahulugan at pagbigkas, sa ganitong paraan, mawari ang kumpas at musika ng tula. Tulad ng kundiman, ang bllagtasan ay lampis na sa panah6n. Paminsan-minsan, sila'y sinasariwa sa mga gabi ng pasinaya at pagbalik- tanaw. Totoo, medyo binuhay ng tugtuging "rap" ang tangkilik sa rima. Ngunit sa hataw at bay6 ng kumpas, sa kaniyang mariin at tubo-sa- kalyeng estilo, ni bahagyP'y di mauulinig sa "rap" ang yumi at delikadesa ng nakaraang siglo. Upang umani sa kabataan ngayon ng bagong taga-tangkilik, ang tuld ay dapat nang umayon sa panahon, lumaban ng sabayan sa "rock' at "disco," tumulad sa kanilang lakas-ng-dating. It6'y siyang naguudyok sa aking humanap ng karampatang pagkakahalo, ng kahustuhang timbang sa pag-gamit ng taguring sinauna at mga bagong-tubo. 00 ngd at may panganib dito. May mga pagkakataong maging makendeng, sunod-sa-uso lamang ang tul$ mapun6 ng salitang bilasd o maging bastos. Subalit bale-todo na siguro kung mangahas at matuklasan ang taginting ng sa baland'y makahulugang pagwika. Kung ako man ay nagsirnu12 sa Ingles, higit na mabalani sa akin ngayon ang magsulat sa Pilipino. Sa malaon o madali, makadarama ng pagbatak muld sa iyong ugat. Manapa, higit na angkop ang sariling wika sa pagbuhay ng di lamang ilan sa ala-ala. Malasap kayd sa wikang banyaga ang tamis ng pagbasa ni Nanay (noong kami'y mga batang pinatutulog ng tanghali) sa lingguhang karugtong ng mga nobela ni J. Fausto Galauran sa Bulakldk at Liwaywiy? At ang mga salitang tubo-sa-bakuran, ang kakaibang sist6 ng isang pur6k ay lalb ang tingkad kung sa kaniyang sariling punt6 bubuhayin. Wald nang tatalas pa, higit na aalat sa sist6 ng bansag-Malabon. Bu6ng mga a n g u n do6n ang nataguriang "bulabog" sapagkiit may ninunong pabulylw kung magsalit2; o "bayabas" sapagut siyh'y masungit, mapakld ang pagmumukhd (akala mo daw ay bagong-kagat sa bayabas na bubot); o "kokak (ng palaka sapagkat ndpakahilig sa tsismis. At may mga tema na masasabing "Pinoy na Pinoy." Halimbawa. ang pagkahumaling natin sa mga milagro at milagroso ay patunay na tay6y pald-kagat sa mistisismo, maging ang kahinb-hinala o ang tunay na matalinhaga. Kaildn lamang, may bisita kaming nagsabi: batay d l w sa kaniyang binasa sa mga pahayagdn, dalawang puwersa pa (buk6d sa pulitika) ang humuhubog sa mga pangyayari ngayon-relihiyon Bayaang it6'y saliksikin ng mga makata batay sa kanilang katangi-tanging karanasan. at ating karukhaan. Mangyaring it6'y gawin sa katutubong wika!