Mga Dalubhasa Din Kami! CHECKLIST bi lang supor ta sa pananaliks ik n a pamumunuan ng komunidad Gabay sa PaGkilos nG komunidad: C h e C k l i s t /i
Sa checklist na ito, makikita niyo ang buod ng mga pangunahing estratehiya at rekomendasyon na inilalarawan sa Gabay sa Kilos para sa Pananaliksik na Pamumunuan ng Komunidad. Kasama ng Modelo ng Sarbey para sa Pananaliksik na Pamumunuan ng Komunidad, maaari mong gamitin ang Checklist na ito at ihalaw para sa iyong sariling komunidad. Gab a y C hec k l i s t Sar b e © Copyright 2018, International Accountability Project Disenyo at Paglalatag ni Letizia Farisato Larawang-guhit ni Haris Ichwan i i /international accountability Project y
Ano ang PANANALIKSIK NA PAMU- MUNUAN NG KOMUNIDAD? Kapag narinig mo ang salitang "pananaliksik," ano ang naiisip mo? Pakira- madam mo ba ay mga piling tao lang ang gumagawa nito? Pakiramdam mo ba ay mahirap itong gawin, at para lamang ito sa mga propesor sa mga unibersidad? Hindi kailangang ganon ang maramdaman natin tungkol sa pananaliksik. Naniniwala kami na dapat ito ay isang prosesong pinagtutulungan, kung saan ang komunidad ay may kapangyarihang tukuyin, pamunuan at isa- gawa ang pananaliksik sa paksang sila mismo ang pipili, at nararamda- man ng lahat ng kalahok na sila ay malayang mag-ambag, magkuro-kuro at gamitin ang kaalamang makakalap mula dito. Binigyan-kahulugan ng Mekong Community Institute ang pananaliksik na pamumunuan ng komunidad bilang "paghahanap sa karunungan base sa lokal na kadalubhasaan ng mga miyembro ng komunidad, para sa ika- bubuti ng komunidad." Madalas sa ibang pananaliksik, nagsisimula ito sa mga tanong mula sa taong nasa labas ng komunidad. Sa pananaliksik na pamumunuan ng komunidad, ang mga miyembro ng komunidad mismo ang tumutukoy ng sarili nilang paksa, mga tanong at proseso, kung saan nagagawa nilang lumikha, magsuri at ipaliwanag ang sarili nilang karunungan at karanasan. Sa pananaliksik na pamumunuan ng komunidad, pinagtitibay ng komunidad ang kanilang lokal na kaalaman, kaugalian at tradisyon, at pagmamay-ari nila ang kaalaman na nagbubunga dito. Hindi na lamang pokus o paksa ng pana- naliksik ang komunidad. Hindi lamang mananaliksik o akademiko - ang komunidad ay dalubhasa din! Gabay sa PaGkilos nG komunidad: C h e C k l i s t /1
Sa katunayan, kapag mga miyembro ng komunidad ang mismong nanana- liksik, may mga bagay silang maaaring matuklasan na hindi basta makikita ng iba. May likas na kaalaman ang komunidad sa kanilang sariling paligid at kapaligiran na maaaring hindi mapagtanto ng mga nagdedesisyon at nagpaplano ng mga proyekto. Madalas, nakakatulong ang proseso ng pananaliksik upang mas maunawaan ng komunidad ang kanilang mga kinakaharap na problema, magkaroon ng kumpyansa sa kanilang kaala- man at mga ideya, at pagtibayin ang pagkakaisa at pananagutan ng mga miyembro nito, at malinang ang mga mahahalagang kahusayan para sa pag-organisa ng komunidad. Ang mga kahusayan at kaalaman na magi- ging bunga ng pananaliksik ay magagamit sa pagsasagawa ng mga prog- rama na pamumunuan din ng komunidad. Ang mga resulta ng pananaliksik na pamumunuan ng komunidad ay magpa- pakita ng mga posibleng alternatibo, at ang buong proseso ng pag-unlad ang magbibigay ng lakas sa komunidad na bawiin ang kanilang kapangyarihan. Kapag ang komunidad at ang layunin nito ang nasa sentro ng proseso ng pagpapa-unlad, magiging makapangyarihang san- data ang pananaliksik na pamumunuan ng komunidad! Base sa mga umiiral na pamamaraan ng pananaliksik na pamumunuan ng komunidad, ang Checklist na ito ay binuo namin at ng aming mga kasama bilang kagamitan ng mga komunidad, mga nag-oorganisa nito, at ng mga lokal na grupo ng lipunang sibil na interesado rin sa pananaliksik na pamu- munuan ng komunidad. Ibinabalangkas ng Checklist ang mga pangunahing hakbang kung paa- no gagamitin ng komunidad ang pananaliksik na pamumunuan ng komuni- dad upang tukuyin ang kanilang mga prayoridad sa pagpapa-unlad. Kasama dito ang mga mahahalagang hakbang upang Maghanda, Magsaliksik at Magsulong ng pananaliksik na pamumunuan ng komunidad. 2 /international accountability Project
1 Maghanda a. Tukuyin ang Paska ng Pananaliksik b. Bumuo ng Grupo ng Mananaliksik c. Tukuyin ang mga Kaalyado at mga Taga-impluwensya d. Supilin ang mga Panganib sa Seguridad e. Magdisenyo ng Kagamitan sa Pananaliksik 2 Magsaliksik f g Kumalap ng Datos h Buuin ang Pananaliksik at mga Isali ang Komunidad sa Buong Proseso i Rekomendasyon Ibahagi ang Pangunang Bersyon at mga Suhestiyon 3 Magsulong j Ibahagi ang Pinal na Bersyon at mga Suhestiyon k Sama-samang Kumilos! l Pagnilayan Nais kilalanin ng IAP ang Asia Pacific Forum on Women Law and Development (APWLD) at ang Mekong Community Institute (MCI) sa pagbabahagi ng kanilang makabuluhang mga komento. Gabay sa PaGkilos nG komunidad: C h e C k l i s t /3
1 Maghanda 1. TUKUYIN ANG PAKSA NG PANANALIKSIK Magsagawa ng pagpupulong o mga pag-uusap sa komunidad, kasama ang hangga't maaari'y lahat ng tao sa komunidad, upang matukoy ang pinakamahahalagang tanong na dapat saliksikin. Siguraduhing kasama ang mga kababaihan, kabataan, mga may kapansanan at ilang mga mi yembro ng komunidad na maaaring kulang sa representasyon o hindi nabibilang sa mga ganitong klaseng pag-uusap. Sa pagpa-plano ng pagpupulong, unang isaalang-alang kung ligtas bang mag-organisa ng pagpupulong na lantarang pag-uusapan ang mga prob- lema sa inyong komunidad. Kailangang pumili ng lugar kung saan hindi maaaring makatawag ng pansin ng mga awtoridad ang pagpupulong, tu- lad ng isang tradisyonal na pagdiriwang o isang palagiang kaganapan sa komunidad. Tukuyin at kumonsulta sa mga pinagkakatiwalaang namumuno sa inyong komunidad. Kung delikadong magsagawa ng malaking pagpu- pulong, magsimula sa mga maliliit at hindi pormal na diskusyon kasama ang iba't ibang grupo sa inyong komunidad. Pagkatapos magpulong, tukuyin ang paksa ng pananaliksik at kung ano ang nais niyong matutunan. Sama-sama ninyong pagpasiyahan kung paano isasagawa ang pananaliksik, anong mga tungkulin at kagami- tan ang kailangan at isang makatotohanang oras na makukumpleto ang pananaliksik. 4 /international accountability Project
Ang paksang mapipili ay maaaring iba sa matutukoy ng mga bangko sa pagpapaunlad, mga namamahala ng proyekto o ng gobyerno. Maaaring hamunin ang kanilang mga panukala, lalo na kung ang mga ito ay mali o hindi kumpleto. Halimbawa, ang mga pananaliksik ng komunidad tungkol sa posibleng epekto sa tao at kapaligiran ng isang proyekto ay maaaring kapulutan ng detalyeng kulang, hindi naisama o mali sa mga "opisyal na dokumento." Pagtukoy at Pagsuri ng Problema: isang toolkit mula sa Community Tool Box na nagbibigay ng mga pagkukunan at mga payo sa pagsagawa, pagturo at pagsasanay para sa pag- organisa ng pagpapaunlad ng komunidad bit.ly/ComAnalyze Village Book: sa prosesong Village Book na ginawa ng ActionAid, sinusuri at nilalathala ng mga tao ang kanilang pangkalahatang kalagayan upang maunawaan ang sanhi ng mga problema ng kanilang bayan bit.ly/VillageBook 2. BUMUO NG GRUPO NG MANANALIKSIK Lumapit sa mga miyembro ng komunidad upang bumuo ng grupo ng mana- naliksik. Ang mga miyembro ng grupo ang siyang makikipag-usap sa buong komunidad, magtatanong at magdudugtong-dugtong ng mga impormasyong nakalap. Kailangang kumatawan ang grupo ng mga iba't ibang klase ng tao sa komunidad, lalo na sa mga kulang ang representasyon o hindi nabibilang. Ang bilang ng mga miyembro ng grupo ay depende sa saklaw ng pananalik- sik, pero kadalasan ay higit sa sampung miyembro ang kailangan. Mahalagang ipagsanay ang inyong grupo. Kasama ng inyong grupo, kai- langang unawain kung bakit ito ang napiling paksa ng pananaliksik, kung ano ang kanilang layunin sa pagsasaliksik, at ang magiging tungkulin ng bawat isang miyembro. Kailangang maging komportable sa pakikipag-usap Gabay sa PaGkilos nG komunidad: C h e C k l i s t /5
at pagpapanayam ang mga miyembro ng grupo, isahan man o sa maliliit na pagpupulong. Tandaan, na ang proseso ng pananaliksik ay isang palitan ng impormasyon, at maaaring may tanong ang mga lalahok dito. Kailangang maintindihan ng bawat miyembro ng grupo ang paksa ng pananaliksik at ang anumang plano ng pagpapa-unlad na pamumunuan ng komunidad. Isang Manwal para sa mga Mananaliksik ng Komunidad: Ito ay isang manwal sa pagsasanay na may mga aktibidad at gawain para sa mga mananaliksik ng komunidad, kabilang ang pagpapakilala sa konsepto ng pananaliksik at mga kagamitan sa pananaliksik tulad ng sarbey, panayam at mga naka-pokus na grupong talakayan bit.ly/CBPRManual 3. TUKUYIN ANG MGA KAALYADO AT MGA TAGA-IMPLUWENSYA Bukod sa iyong grupo ng mananaliksik, may ibang kaalyado ring maaa- ring mag-ambag sa proseso ng pananaliksik. Maaaring maabala ang mga miyembro ng komunidad sa kanilang trabaho o walang gaanong oras upang lumahok sa lahat ng bahagi ng pananaliksik. Sa ganoong pagkakataon, ang paglapit sa mga kaalyado, tulad ng mga mag-aaral ng unibersidad o mga grupo ng lipunang sibil ay maaaring makatulong. Halimbawa, ang isang pinagkakatiwalaan mong mag-aaral ng unibersidad ay maaaring magbigay ng teknikal na suporta sa pagdisenyo ng kagamitan para sa pananaliksik, o gumawa ng sistema para ayusin ang mga datos. Humingi ng payo at suporta ng ibang komunidad na naapektuhan din ng proyekto, kumpanya, bangko, o kung sino man ang gumagawa din ng kaparehong proseso ng pananaliksik. Ang mga lokal, nasyonal o internasyonal na grupo ng lipunang sibil ay maaari ring makapagbigay ng karagdagang impormasyon at, kapag kumpleto na ang pananaliksik, maaari rin nilang palakasin ang pagpapakalat ng mensahe upang makarating sa mga nararapat na makarinig at maging sa mga mayhawak ng desisyon. Ang mga pinagkakatiwalaang akademiko at kasapi ng gobyerno ay maaaring makatulong sa pagsuri ng mga resulta ng pananaliksik at pagtukoy ng mga mahahalagang natuklasan at kabuuang mga modelo. Depende sa inyong 6 /international accountability Project
layunin, may mga kaalyado ring maaaring tumulong na ilapat ang mga resulta ng pananaliksik sa isang grap, isang nakasulat na ulat, o bidyo. Kung ligtas para sa komunidad at hindi malalagay sa peligro ang panana- liksik o ang programa, maaaring makipag-ugnayan sa mga mahahalagang tagapamahala na may impluwensiya sa ilang bahagi ng paksa ng inyong pananaliksik. Halimbawa, maaari kang gumuhit ng mapa ng ugnayan ng mga kaalyado at tagapamahala upang patibayin ang inyong estratehiya at makamit ang layunin ng inyong programa. Muli, kung ligtas at makakabuti para sa inyong programa, mag-iskedyul ng pagpupulong o tawag sa tele- pono upang ipaalam sa kanila ang tungkol sa pananaliksik. Kung maayos ang iyong ugnayan sa kanila, alamin kung anong tanong ang nais nilang masagot ng pananaliksik na pamumunuan ng komunidad. Bago kontakin ang mga kaalyado at tagapamahala, siguraduhing nasuri na ang mga peligro sa seguridad, at nakapag-desisyon kayo bilang isang grupo sa malinaw at payak na mensahe. Maingat na i-dokumento at ayusin ang mga komunikasyon at hangga't maaari, magtala ng mga nakasulat na rekord ng mga pagpupulong at pag-uusap. Paano Kumilos sa mga Proyektong may Kinalaman sa Sapilitang Pagpapalayas at Pagpapaalis Ang mga gawain sa workbook na ito na inihanda ng UN Special Rapporteur on Adequate Housing ay may mga tanong na makakatulong sa pagtukoy niyo ng iba't ibang mga taong may kinalaman sa paksa ng inyong pananalik- sik at mga potensyal na kaalyado. bit.ly/UNForcedEviction Chapatti Diagram: isang kasangkapan mula sa ActionAid na makakatulong sa inyong suriin ang iba't ibang paggalaw ng kapang- yarihan sa loob ng at sa pagitan ng mga grupo at organisasyon bit.ly/ChapattiDiagram Gate Keeper Tool: isang kasangkapan mula sa ActionAid para matukoy ang mga tao na makakatulong sayong ma- karating sa mga tagapamahala kaugnay sa iyong adboka- siya o isinusulong na gawain. bit.ly/gatekeepertool Gabay sa PaGkilos nG komunidad: C h e C k l i s t /7
4. SUPILIN ANG MGA PANGANIB SA SEGURIDAD Protektahan mo ang kaligtasan ng inyong grupo ng mananaliksik at ang iyong komunidad sa bawat hakbang ng proseso ng pananaliksik. Minsan, nakakatanggap ng banta o di kaya'y napapahamak dahil sa pagsasalita tungkol sa proyektong pangkaunlaran, sa kumpanya, o sa gobyerno. Maa- aring malagay sa panganib ang mga taong may alam na impormasyon tungkol sa isang proyektong pangkaunlaran. Base sa mga panganib na ito, lahat ng interesadong makibahagi sa pa- nanaliksik na pamumunuan ng komunidad ay dapat na makapagpasiya kung gusto nilang makibahagi at paano nila gagawin ito. Sa simula ng pananaliksik at sa bawat hakbang ng proseso nito, kailangang patuloy na suriin ng inyong grupo ang lahat na potensyal na panganib (kabi- lang na ang mga ibinahagi ng mga kaalyado at taga-impluwensya), at plano para mabawasan ang mga panganib na ito para sa lahat. Unahing pag-usapan ang mga panganib kasama ang mga miyembro at ka- lahok sa pananaliksik, at saka tanungin kung nais pa ba nilang lumahok. Sa pagbahagi ng kanilang mga kuwento at pananaw, nagkakaroon ng tiwala ang mga kalahok sa inyo. Kailangang protektahan ang kanilang katauhan at ang kanilang ambag sa lahat ng oras. Ipaliwanag sa kanila kung paano gagamitin ang mga litrato, bidyo at pahayag at humingi ng pahintulot bago gamitin ang mga ito. Upang maintindihan ang mga panganib at magsagawa ng plano sa seguridad, kumonsulta sa Workbook sa Seguridad, mula sa Frontline Defenders, na mababasa sa 11 na wika. bit.ly/HRDWorkbook Alamin kung paano mapoprotektahan ang impormasyon sa iyong telepono o kompyuter sa pamamagitan ng pagbaba- sa ng Security in-a-Box mula sa Tactical Tech securityinabox.org/en/tactics/ 8 /international accountability Project
5. MAGDISENYO NG KAGAMITAN SA PANANALIKSIK Maraming kagamitan sa pananaliksik, tulad ng pagmamapa ng komuni- dad, pagsusubaybay sa komunidad, mga sarbey at mga palatanu ngan. Isang halimbawa na tatalakayin natin ay ang Modelo ng Sarbey na Pamumunuan ng Komunidad. Ang isang sarbey na pamumunuan ng ko- munidad, kumpara sa isang karaniwang sarbey, ay hindi lamang tungkol sa pagkalap ng impormasyon - binibigyang-daan din nito ang palitan ng impormasyon sa pagitan ng komunidad at ng grupo ng mananalik- sik. Isaalang-alang kung anong naaangkop na impormasyon ang dapat ibahagi ng grupo ng mananaliksik upang maging maalam ang mga ka- lahok sa paksa ng pananaliksik. Halimbawa, kung naghahanap kayo ng impormasyon tungkol sa karanasan ng komunidad sa isang panukalang proyektong pangkaunlaran, maaaring ihanda ang impormasyon tungkol sa pagdisenyo, pagpopondo, at pagpapatupad ng pagpapa-unlad sa inyong bansa. Kung nagpasiya ang inyong grupo na magsagawa ng Sarbey na Pamu- munuan ng Komunidad, siguraduhing ang mga tanong ay naka-pokus, madaling intindihin at dinisenyo bilang isang grupo. Maaaring nagpasiya kayo na ilan sa mga tanong ay may sagot na "Oo" o "Hindi," o may pag- pipiliang mga sagot, o may puwang para sa mga komento. Ang mga sagot ay maaaring base sa personal na karanasan o sa kaunlarang hinahangad ng komunidad, kung meron man. Maaaring maging saklaw ng mga tanong sa sarbey ang iba't ibang paksa, depende sa layunin ng pananaliksik na pamumunuan ng komunidad. Halimbawa, tignan ang isang komunidad na maaaring mawalan ng mga tirahan para magbigay-daan sa paggawa ng isang highway. Mag-isip ng mga tanong tulad ng: "Paano maaapektuhan ang inyong mga anak, kung kailangan ninyong lu- mipat?" "Paano maaapektuhan ang inyong trabaho o kabuhayan, kung kailangan ninyong lumipat?" "Anong mga karaniwang pagkukunan o lugar (tulad ng paaralan, templo, o ilog) ang mawawala sa iyo, kung kailangan ninyong lumipat?" Gabay sa PaGkilos nG komunidad: C h e C k l i s t /9
Tignan ang paunang sarbey kasama ang inyong grupo ng mga manana- liksik at tiyakin na malinaw, nakaayos at madaling maintindihan ang mga tanong. Hikayatin ang grupo na magsanay at magpatibay ng kumpyansa sa pamamagitan ng pagpapananyam sa isa't isa. Tantyahin ang haba ng oras na kakailanganin upang makumpleto ang proseso ng pananaliksik at marapat na planuhin ang mga pagpupulong sa komunidad at ang pag- bisita dito. Kung naghahanap kayo ng mga halimbawa, may mga aktibista mula sa 8 bansa na naging bahagi ng Global Advocacy Team ng IAP na gumawa ng Modelo ng Sarbey para sa kanilang pananaliksik na pamumunuan ng komunidad. Gamitin o ihalaw ang Modelo Ng Sarbey Para Sa Kanilang Pananaliksik Na Pamumunuan, o gumawa ng bago at subukan ito sa in- yong komunidad! Kapag nakapili na ng kagamitan para sa pananaliksik, magsagawa ng isang sistema para maisaayos ang makakalap sa pananaliksik. Makakatu- long ang pagsasaayos ng pananaliksik sa inyong grupo, mga kaalyado at sa miyembro ng komunidad na maunawaan ang resulta bago pa ito maging isang ganap na programa. May ilang mga programa sa kompyuter ang awtomatikong nagsusuri ng datos, ngunit maaaring kailangan nito ng internet o maaaring hindi nakasalin sa lokal na wika ng inyong komunidad. May iba namang hindi libre. Mga pagkukunan tulad ng Toolkit para sa Pananliksik ng Programa mula sa Data-Center ay maaaring makatu- long sa paggawa ng kagamitan Para sa mga sarbey, may mga programa tulad ng Survey Monkey o Google Forms at KoBo Toolbox na makakatulong sa pagsasaayos at pagsusuri ng mga resulta ng pananaliksik 1 0 /international accountability Project
2 Magsaliksik 6. ISALI ANG KOMUNIDAD SA BUONG PROSESO Mahalaga para sa grupo ng mananaliksik ang palagiang pagbabalita at pagsasama ng buong komunidad sa buong proseso ng pananaliksik na pamumunuan ng komunidad. Sa umpisa pa lang, kailangang bumuo ng proseso upang ipaalam ang mga gawain at mga oras kung kailan dapat magpulong ang komunidad para sa pagsusuri at pagbibigay ng kanilang pananaw. Simulan ang pananaliksik sa pagbeberipika sa komunidad ng plano at la- yunin ng grupo ng mananaliksik. Kapag handa na ang proseso, ibahagi ang impormasyon kung paano isasagawa ang pananaliksik. Pag-aralan ang paunang resulta kasama ang komunidad bago ito gawing pinal at i- anunsyo bilang bahagi ng inyong programa. Magpa-beripika at magpasuri ng mga resulta sa komunidad, upang matukoy ang prayoridad na pinaka- mahalagang gawin sa programa. Komunikasyon at Kapangyarihan: isang toolkit mula sa CIRAC na nagbibigay ng iba't ibang metodolohiya at halimbawa kung paano makipag-usap sa mga komunidad bit.ily/CommucationPowerEng Gabay sa PaGkilos nG komunidad: C h e C k l i s t /1 1
7. KUMALAP NG DATOS Gawin ang inyong pananaliksik sa oras at lugar na magiging ligtas, magin- hawa at madali para sa mga kalahok. Maging handa sa pagbahagi ng im- pormasyon at sumagot sa mga tanong upang ganap na maalam ang mga kalahok tungkol sa paksa ng pananaliksik. Ipaliwanag ang layunin at proseso ng pananaliksik sa bawat kalahok. Planuhin kung paano magbabahagi at kakalap ng impormasyon upang la- hat sa komunidad ay maaaring makalahok. Halimbawa, kung may ilang hindi marunong magbasa o magsulat, ipaliwanag at gawin ang proseso na pantay- pantay ang paglahok ng lahat. Tanungin ang mga kalahok kung gusto nilang maisapubliko ang kanilang litrato, pangalan, at pagkakakilanlan. Muli, mahala- gang ingatan at protektahan ang pagkakakilanlan ng mga miyembro ng komu- nidad na lumalahok sa inyong pananaliksik. Para matulungan ang mga kalahok, kumonsulta sa mga taong aktibo sa mga organisasyon sa komunidad at sa mga maraming kakilala sa komunidad. Tu- kuyin kung paano maisasama ng grupo ng mananaliksik ang mga madalas kulang sa representasyon o hindi naisasali sa mga usapin sa komunidad. Kung may mga taong nagpasiya na hindi lumahok sa pananaliksik na pamumunuan ng komunidad, kailangang irespeto ng grupo ang kanilang desisyon. Maaaring hindi posible na isama ang buong komunidad sa proseso ng pa- nanaliksik. Upang makakuha ng sapat na datos ng pananaw, gawing layunin ang isagawa ang pananaliksik sa hindi bababa sa 100 katao. Base sa iyong pagsusuri ng seguridad, maaaring isagawa ng grupo ng mananaliksik ang pagtatanong sa indibidwal na miyembro, o sa maliliit na grupo ng 10 tao, at kung kailangan, tulungan silang itala ang kanilang eksaktong sagot at komento. Bawat miyembro ng grupo ng mananaliksik ay dapat aktibo sa pagkalap ng datos upang masiguro na malinaw at hindi pabago-bago ang mga ito. Sa pagsagawa ng sarbey, halimbawa, kailangang isa-isang magtanong ang mga miyembro ng grupo ng mananaliksik at linawin ang mga hindi nauu- nawaang salita. Tandaan, makinig nang mabuti, huwag sumabat o magkomen- 1 2 /international accountability Project
to sa mga sagot, at bigyan ang mga kalahok ng sapat na oras para sumagot sa bawat tanong. Minsan may mga kalahok na maaaring maging emosyonal kapag naalala ang mga masasamang sinapit. Maging sensitibo at matiyaga. Transect Walks: kagamitang gamit ng CatComm para sa mga grupong nagsasagawa ng mga pagpapabuti sa komunidad gamit ang obserbasyon 8. BUUIN ANG PANANALIKSIK AT MGA REKOMENDASYON Matapos makalap ang lahat ng datos, oras na para pagsama-samahin ang mga ito upang lumalim ang ating pang-unawa. Kung gumagamit kayo ng programa sa kompyuter para magsuri ng inyong pananaliksik, siguraduh- ing subukan muna ito ng inyong grupo ng mananaliksik. Kung balak nin- yong suriin ang pananaliksik na walang programa sa kompyuter, tukuyin ang pinakamainam na paraan upang makita ang inyong pagkumpleto sa bawat hakbang. Kung sarbey ang inyong kagamitan sa pagsasaliksik, lagyan ng numero ang bawat sarbey at gumawa ng mga kopya. Para maprotektahan ang mga datos at mga kalahok, itago ang sarbey at ang mga kopya nito sa isang ligtas na lugar habang isinasagawa ninyo ang pag-aaral. Matapos itala ang mga datos sa iisang lugar, kailangang tignan ng grupo ng mananaliksik ang kawastuhan nito. Naitala ba ang bawat sagot? Para sa mga tanong kung saan pumili ng sagot mula sa isang listahan, kalkulahin ang porsyento ng sagot sa bawat pinagpilian para sagutin ang tanong. Pansining maigi ang mga komento ng nga kalahok. Halimbawa, maaaring madiskubre ninyo na sa isang komunidad kung saan puwersahang pinaalis ang mga tao, maraming kalahok ang nakaranas ng pisikal na dahas. I-do- kumento ang mga ganong klaseng karanasan - epektibong maipapakita Gabay sa PaGkilos nG komunidad: C h e C k l i s t /1 3
ng mga ganitong personal na kuwento ang reyalidad ng mga tao sa likod ng mga numero ng datos. Magiging personal at makakapukaw ng damdamin ang paglalagay ng indibidwal na kuwento sa inyong pananaliksik. Habang karamihan ay pi- piliing maging pribado ang kanilang pagkakakilanlan, meron ding iba na nais isapubliko ang kanilang kuwento. Ugaliing kumuha ng pahintulot bago ilabas ang isang kuwento, kahit hindi ninyo gagamitin ang kanilang tunay na pangalan. Pagkatapos, tignan ang inyong datos (pati ang mga komento) para sa im- pormasyon, mga trend, o mga pattern na direktang tumutukoy sa layunin ng inyong pananaliksik. Maaaring makatulong ang isang kaalyado na may karanasan sa pagsuri ng datos sa puntong ito ng inyong pananaliksik. Gamitin ang Isang Gabay sa mga Hakbang ng Kuwali- tatibong Pagsuri ng Datos na makikita sa Pimatiziwin upang matulungan kayo sa pagsuri ng inyong mga natuklasan bit.ly/QualitativeDataAnalysis Gamitin ang Manwal ng Pagkukuwento mula sa Capa- city Canda upang makakuha ng mga ideya kung paano ibabahagi ang kuwento ng inyong pananaliksik at natukla- san sa inyong komunidad bit.ly/StorytellingManual 9. IBAHAGI ANG PANGUNANG BERSYON AT MGA SUHESTIYON Gumawa ng pangunang bersyon ng mga resulta ng inyong buong pa- nanaliksik at ibahagi ito sa komunidad. Maaaring ibahagi ito sa iba't ibang anyo upang mas maging makabuluhan para sa lahat. Halimbawa, kung hindi lahat ng miyembro ng komunidad ay marunong magbasa, maaaring gumamit ng mga larawan upang ibahagi ang resulta. Hingin ang kanilang puna at tanungin kung alin sa resulta ang dapat gawing prayoridad at kung meron silang panukala na maaaring isama sa programa na pamumunuan ng komunidad. 1 4 /international accountability Project
Kung ligtas itong gawin, maaaring magtanong sa mga kaalyado, mga opi- syal at mga tagapamahala na inyong kinontak noong simula ng inyong pa- nanaliksik upang pag-aralan ang resulta nito. Kung makakatulong, maaari niyo din silang hingian ng rekomendasyon bago isapubliko ang resulta ng pananaliksik. Gayunpaman, hindi dapat mabago ng kanilang rekomen- dasyon ang prayoridad na natukoy ng mismong komunidad. Kapag nakuha na ang lahat ng pananaw, at depende sa layunin ng inyong adbokasiya, pagpasiyahan kung anong pananaliksik ang gagawing prayoridad at isa- sama sa inyong programa. Basahin ang tungkol sa mga karanasan ng mga nag-o-or- ganisa ng komunidad sa iba't ibang panig ng mundo, na gumawa din ng pananaliksik na pamumunuan ng komuni- dad gamit ang Modelo ng Sarbey para sa Pananaliksik Na Pamumunuan Ng Komunidad na ginawa ng Global Advo- cacy Team ng IAP. Pananaliksik Na Pamumunuan Ng Komunidad: ang Ku- wento ni Sukhgerel bit.ly/sukhgerelstory Pananaliksik Na Pamumunuan Ng Komunidad: ang Kuwento ni Elias bit.ly/eliasstory Pananaliksik Na Pamumunuan Ng Komunidad: ang Kuwento ni Mela bit.ly/melasstory Gabay sa PaGkilos nG komunidad: C h e C k l i s t /1 5
3 Magsulong 10. IBAHAGI ANG PINAL NA BERSYON AT MGA REKOMENDASYON Ngayon, oras na upang ilapat ang pananaliksik na pamumunuan ng komu- nidad sa inyong programa! Dahil natukoy ang mga mahahalagang tatangkilik mula pa sa bahaging Maghanda, pag-aralan ang estratehiya upang ibahagi ang mga resulta at rekomendasyon. Halimbawa, kung natukoy ninyong ligtas na isali ang mga lokal na tagapamahala, maaari kayong magsagawa ng mga akti- bidad sa komunidad upang ibahagi ang resulta ng sarbey at i-dokumento ang aktibidad sa pamamagitan ng mga litrato at bidyo. Kung ang nais niyong ibahagi ang pananaliksik sa mga tao sa labas ng komunidad o ng bansa, ang mga kaalyadong may kaugnayan na sa kanila ang maaaring makatulong o makapagbigay ng payo sa inyo. Pag-aralan kung sino ang mga nais ninyong impluwensiyahan, at pag-isipan kung ano ang pinakamabuting paraan para tanggapin nila at kumilos ayon sa pananaliksik at mga rekomendasyon. Muling alalahanin ang naging pa- siya ng grupo ng mananaliksik at ng komunidad kung paano ibabahagi ang mga impormasyon. Pinakamainam ba kung ito ay nakasulat? Kung oo, gaano dapat ito kahaba, at anong anyo ang magiging kaaya-aya para sa kanilang basahin? Dapat bang ibahagi ito ng personal, o gumawa ng mga karatula ng pagpo-protesta, bidyo, isang infographic, o sa website? Makakatulong ang mga kaalyado dito - kung siya man ay isang editor ng 1 6 /international accountability Project
bidyo, nagdidisenyo ng mga grapika, o pintor. Kailangang maging madis- karte at malikhain! Balik sa Pagpapa-Unlad: Isang Tawag sa Maaaring Maging Kaunlaran mula sa IAP ay nagbibigay ng mga halimbawa at kuwento kung paano binahagi ng 8 nag-o- organisa ng komunidad ang resulta ng kanilang panana- liksik na pamumunuan ng komunidad bit.ly/whatdevelopmentcouldbe Gamitin ang Cookbook sa Mobilisasyon: isang gabay ng Moblab para sa mga kampanyang pinapatakbo ng mga tao upang matutunan kung paano gamitin ang inyong mga natuklasan sa isang malaking kampanya bit.ly/mobilisationcookbook Gamitin ang huling yugto ng Paglalarawan ng Impor- masyon para sa Adbokasiya na gabay mula sa Tactical Tech upang matutunan kung paano gumawa ng mga biswal para sa inyong datos bit.ly/VisualisingForAdvocacy Pagsuri ng Kritikal na Daan mula sa The Change Agency ay isang serye ng mga gawain na makakatulong sa pag- isip kung paano makahihikayat ang inyong pananaliksik ng makabuluhang pagbabago bit.ly/changeagency 11. SAMA-SAMANG KUMILOS! Ang pagbabahagi ng inyong pananaliksik at mga rekomendasyon ay isang mahalagang hakbang upang magsulong ng pagbabago, pati na rin sa pagmomobilisa at pagpahayag sa iba ang tungkol sa mga plano at ideya ng komunidad sa kanilang pagpapa-unlad. Sundin ang tinakdang panahon noong umpisa ng proseso ng pananalik- sik na pamumunuan ng komunidad, palagiang pag-aralan ang bawat hak- bang at ayusin ang mga pamamaraan, kung kinakailangan, upang mapaki- nabangan ang mga tagumpay at mga bagong oportunidad. Gabay sa PaGkilos nG komunidad: C h e C k l i s t /1 7
Maaaring makatulong ang inyong pananaliksik at mga rekomendasyon sa ibang komunidad, kilusang panlipunan, o mga grupo ng lipunang sibil. Iba- hagi ang inyong gawa sa kanila! Ang Gabay sa Pagkilos ng Komunidad para sa Bang- kong Pagpapaunlad ng Asya ng IAP ay nagbibigay ng mga ideya sa iba't ibang paraan kung paano isasakilos ang inyong pananaliksik na pamumunuan ng komunidad bit.ly/ADBGuide Pagbibilang ng Aming Tagumpay: Isang Gabay sa Pagsasanay sa Popular na Edukasyon at Pag-o-or- ganisa mula sa Repeal the Deal Productions ay nagbibigay ng mga materyales ng pagsasanay para sa pag-organisa at pagturo sa ibang tao tungkol sa iyong paksa ng pananaliksik bit.ly/CountingOurVictories Gumawa at suriin ang isang plano ng pagkilos gamit ang Tulay bit.ly/actionaidbridge 12. PAGNILAYAN Matapos simulan ang adbokasiya, maglaan ng ilang petsa para sa grupo ng mananaliksik upang sukatin at pagnilayan ang inyong mga nagawa tungo sa layunin ng programa. Imbitahan ang inyong grupo ng mananaliksik na mag- nilay-nilay sa kabuuang proseso ng pananaliksik na pamumunuan ng komu- nidad, tukuyin ang progreso sa pagtupad ng mga layunin, pag-usapan ang mga bagong hamon at pag-isipan ang posibleng pagbabago sa mga susu- nod na hakbang. Ang pagninilay ay pagkakataong matuto at magdiwang para sa mga indibidwal at sa buong komunidad. Maaari ding magnilay-nilay sa bawat hakbang ng proseso ng pananaliksik at sa katapusan ng programa. Gamitin ang Pagbibilang ng Buto ng Pagbabago: Bal- angkas ng Pagninilay at Pagsusuri ng SARN ay isang maayos na paraan upang pagnilayan ang inyong proseso ng pananaliksik at kampanya bit.ly/CountingSeedsForChange 1 8 /international accountability Project
Ngayong nakita niyo na ang 12 hakbang, sana ay nagkaroon kayo ng mas malinaw na ideya kung ano ang pananaliksik na pamumunu- an ng komunidad, at kung paano niyo ito gagawin. Iba-iba rin ang paraan ng pag-organisa ng mga komunidad sa kanilang pananaliksik - at yon ang kagandahan nito! Handa ka na bang simulan ang iyong pananaliksik na pamumunuan ng komunidad? Gamitin ang Checklist na ito bilang gabay sa iyong paglalakbay! Gabay sa PaGkilos nG komunidad: C h e C k l i s t /1 9
2 0 /international accountability Project
a c c o u n t a b i l i t y p r o j e c t . o r g Gabay sa PaGkilos nG komunidad: C h e C k l i s t /2 1