FILIPINO Baitang 4 Yunit 4 Sina Daedalus at Icarus Talaan ng Nilalaman Introduksyon Basahin Natin Sagutin Natin Aralin 1: Kuwento: Mga Bahagi at Elemento... . Layunin Natin Sagutin Natin Subukan Natin Isaisip Natin Pag-isipan Natin Aralin 2: Kahulugan ng Salita: Kasalungat... . Layunin Natin Sagutin Natin Subukan Natin Isaisip Natin Pag-isipan Natin Aralin 3: Panghalip Panao... .. Layunin Natin Copyright © 2018 Quipper Limited 3 4 5 5 5 13 13 14 14 18 18 19 20 20 21 22 22 1
Sagutin Natin Subukan Natin Isaisip Natin Pag-isipan Natin Aralin 4: Pagsulat ng Kuwento... .. Layunin Natin Sagutin Natin Subukan Natin Isaisip Natin Pag-isipan Natin Gawin Natin Paglalagom Dapat Tandaan Pagyamanin Natin Susi sa Pagwawasto Sanggunian Copyright © 2018 Quipper Limited 24 25 25 25 28 28 32 33 33 33 34 36 37 38 38 41 2
BAITANG 4│YUNIT 4 Pindutin ang Home icon para bumalik sa Talaan ng Nilalaman Isang Kuwento Ang bawat bayan o bansa ay may kani-kaniyang kuwento na bahagi ng kanilang kultura. Magkakaiba ang pinaniniwalaang kuwento ng kanilang pinagmulan o mga kinikilalang bayani ng kanilang lahi. Maraming pangkat etniko sa Pilipinas na may iba't ibang kuwento ng pinagmulan o mga mito. Sa buong mundo, isa sa pinakasikat na mito ang mitolohiya ng mga Griyego mula sa bansang Greece. Ang mababasa mo sa yunit na ito ay isa sa mga kuwento mula sa mitolohiya ng mga Griyego. Ito ay ang kuwento ng mahusay na imbentor na si Daedalus at ng kaniyang anak na si Icarus. Kuwento ito ng pagmamahal ng ama sa kaniyang anak at ng hindi sinasadyang pagsuway ng anak sa payo ng kaniyang ama. Kahawig ito ng kuwento ng gamugamo na sinasabing ikinuwento kay Pepe, ang palayaw ng batang Jose Rizal, ng kaniyang ina na si Donya Lolay (Teodora Alonzo). May nakatagong aral sa likod ng kuwentong ito para sa mga anak mula sa magulang. Sa yunit na ito, matutuhan ang tamang pagsulat ng isang maikling kuwento. Bibigyang-diin din ang pagtukoy sa mga elemento ng kuwento: tagpuan, tauhan, at banghay gayundin ang mga bahagi ng kuwento: simula, kasukdulan, at katapusan. Gagamitin din ang pahiwatig upang malaman ang kahulugan ng mga salita tulad ng paggamit ng palatandaang nagbibigay ng kasalungat at ang paggamit ng iba't ibang uri ng panghalip (panao) sa usapan at pagsasabi ng sariling karanasan. Copyright © 2018 Quipper Limited 3
Basahin Natin Sina Daedalus at Icarus (Halaw sa mitolohiya ng mga Griyego) Isang painting batay sa kuwento nina Daedalus at Icarus, The Flight of Icarus (1635-1637) ni Jacob Peter Gowy mula sa España. Noong sinaunang panahon, isang mahusay na imbentor na may pangalang Daedalus ang inimbitahan ni Haring Minos sa kaniyang kaharian sa bayan ng Crete. Kilala si Daedalus sa kaniyang mga imbensiyon at pagdidisenyo ng Copyright © 2018 Quipper Limited 4
mga templo at gusali. Nais ni Haring Minos na magsilbi sa kaniya si Daedalus. Si Haring Minos ay may alagang halimaw na kalahating tao at kalahating toro. Tinawag itong Minotaur. Isang mabangis at mabagsik na halimaw ang Minotaur, kagaya ni Haring Minos. Kumakain din ito ng tao. Balak ni Haring Minos na ipakain sa kaniyang alaga ang sinomang magiging kaaway niya. Inutusan niya si Daedalus na lumikha ng isang magarang tirahan para sa Minotaur. Bagama't masama ang gustong mangyari ng hari, kailangan pa ring sumunod ni Daedalus sa utos nito. "Gagawa ako ng isang laberinto! Dapat na maging napakahirap at palaisipan kung paano makalalabas dito. Parehong mahihirapan ang Minotaur at ang mga taong iaalay na mahanap ang isa't isa. Magkakaroon ng pagkakataon na makaligtas ang mga tao, at magkakaroon din ng magandang tirahan din ang Minotaur." Napangiti si Daedalus sa kaniyang ideya. "Tiyak na magugustuhan pa rin ito ni Haring Minos." isang halimbawa ng laberinto Copyright © 2018 Quipper Limited 5
Pinatira ni Haring Minos si Daedalus at ang kaniyang anak na si Icarus sa isang kuweba sa may bangin. Napaliligiran ng tubig ang kanilang tirahan. Bantay-sarado din ng mga kawal ni Haring Minos ang buong dagat at mga lupain. Ibinibigay ni Haring Minos ang lahat ng kailangan at gusto ng mag- ama para huwag silang umalis. Gusto ni Haring Minos na siya lamang ang pagsilbihan ni Daedalus. Noong una ay masaya sina Daedalus at Icarus sa kanilang pamumuhay. Tanging kalaro lamang ni Icarus ang mga alon na humahampas sa dalampasigan, ang mga ibon na nagtitipon sa baybayin, at ang kaniyang ama. Bilang mabait na anak, tinutulungan din ni Icarus ang kaniyang tatay sa paggawa ng mga imbensiyon at pagdidisenyo. Ngunit habang lumalaki si Icarus, nagsimula na rin siyang magsawa sa maliit na isla na kanilang tirahan. Pagsapit ng kaniyang ikalabing-anim na kaarawan, ipinahayag niya kay Daedalus ang kagustuhang umalis na sa kuweba at isla. "Ama, gusto kong makarating sa iba pang mga lugar at makipagsapalaran. Gusto kong humanap ng asawa at magpamilya. Pero ayokong tumira sila ng aking anak sa malungkot na kuwebang ito." Malungkot na tumingin si Icarus kay Daedalus. "Umalis na tayo sa lugar na ito, Ama. Magsimula tayo ng bagong buhay sa ibang bayan." Kinabukasan, kinausap ni Daedalus si Haring Minos tungkol sa kagustuhan ng kaniyang anak. Ngunit ayaw ng hari na mapunta sa ibang kaharian si Daedalus at magsilbi para sa ibang hari. Hindi niya pinagbigyan ang hiling ni Daedalus. Pag-uwi niya sa kanilang kuweba, ibinalita ni Daedalus ang desisyon ng hari kay Icarus. Nalungkot si Icarus sa balita. Nawalan siya ng gana kumain at maging matamlay. Labis na nag-alala si Daedalus sa kaniyang anak. Nangako siyang gagawin ang lahat para matupad ang hiling ni Icarus at para maging masaya ulit ito. Copyright © 2018 Quipper Limited 6
Lumabas si Daedalus sa kanilang kuweba at pinagmasdan ang paligid. Hindi nila magagamit ang tubig at lupa para makatakas dahil binabantayan ang mga ito. Sinamahan siya ni Icarus sa labas at pinagmasdan ang mga ibon na malayang lumilipad sa langit. "Mabuti pa ang mga ibon, may pakpak sila at nakalilipad palayo sa isla na ito," pabuntong-hininga na sinabi ni Icarus. Bilang napaisip si Daedalus. Tama si Icarus. Wala ring nagbabantay at kumokontrol sa hangin at himpapawid. "Kung gayon ay simulan na nating patibayin ang mga pakpak mo, anak ko," sagot ni Daedalus. Pinakalap niya si Icarus ng mga balahibo ng tagak na nahulog sa dalampasigan. Bumuo siya ng balangkas ng pakpak gamit ang magaang bakal. Pinagdikit-dikit niya ang mga balahibo gamit ang wax ng kandila at hinubog ito na kagaya ng pakpak ng ibon. Idinikit niya ito sa balangkas para maging matibay. Nagtulungan ang mag-ama sa paggawa ito. Bumuo sila ng dalawang pares ng pakpak at kinabitan nila ng istrap upang maisuot ito. Nang matapos na nila ang pakpak at naghahanda na para lumipad, pinayuhan ni Daedalus si Icarus. "Anak, tandaan mo na palaging maging maingat sa paglipad. Iwasan mong lumipad nang malapit sa araw para hindi matunaw ang wax at malagas ang mga balahibo ng pakpak. Iwasan mo ring lumipad nang mababa at malapit sa dagat dahil mababasa ang mga pakpak at hindi mo ito maikakampay. Sundan mo lang ang paglipad ko." Copyright © 2018 Quipper Limited 7
Sabik na sabik na isinuot ni Icarus ang kaniyang mga pakpak. Napakasaya niyang makaalis sa kanilang kuweba dahil sa wakas ay magiging malaya na siya. Halos hindi niya pakinggan ang mga panuto ng kaniyang ama kung paano gamitin ang mga pakpak. Nagyakapan sila bago tuluyang lumipad. Iniunat nila ang kanilang mga bisig para ihanda ang mga pakpak. Pagbilang ng tatlo, sabay silang tumalon sa bangin at ikinampay ang kanilang mga pakpak. Sa wakas, nakalilipad na sila! Umihip ang hangin at tinangay pataas si Icarus. Galak na galak siyang lumipad palayo sa kaniyang ama. Ikinampay niya ang mga pakpak habang tumatawa. "Icarus, huwag kang lumipad nang masyadong mataas! Lumipad ka lang sa tabi ko!" Sigaw ni Daedalus. Nakipagsabayan pa si Icarus sa paglipad ng mga ibon. Nilubos niya ang bagong kamit na kalayaan. Hindi niya pinansin ang ama. "Masayang lumilipad ang mga ibon at hindi nag-aalala. Kagaya ng mga ibon, malaya na rin ako at hindi na dapat mag-alala." Nagpatuloy lumipad si Icarus. Umangat pa siya nang umangat kasabay ng mga ibon. "Icarus, bumalik ka! Huwag kang lumipad malapit sa araw!" Sigaw ni Daedalus. Ngunit huli na nang matanto ni Icarus na tama ang ama. Unti-unti niyang naramdaman ang paggaan ng pakpak. Tumulo ang tunaw na wax at nalagas ang mga balahibo ng kaniyang pakpak. Ikinampay niya ang mga bisig para manatiling nakalutang sa hangin ngunit lalong naglagas ang mga balahibo. Copyright © 2018 Quipper Limited 8
"Anak!" Sigaw ni Daedalus. Mabilis na nahulog si Icarus. Halos wala nang balahibo ang kaniyang mga pakpak. Kinain ng malalaking alon si Icarus pagsapit niya sa dagat. Walang nagawa si Daedalus kundi panoorin ang pagkahulog ng anak. Agad bumaba si Daedalus sa pinakamalapit na dalampasigan. Tumangis si Daedalus dahil sa nangyari sa anak. Tanging mga balahibo na unti-unting bumabagsak sa dagat ang natirang palatandaan ni Icarus. Nagluksa sa loob ng mahabang panahon si Daedalus at pinangalanan ang bagong isla na kaniyang pinagbabaan na Icaria. Ipinangako niya sa sarili na hindi na kailanman muling susubuking lumipad. Sagutin Natin 1. Bakit kinailangang lumipad nina Daedalus at Icarus? 2. Ano ang bilin ni Daedalus kay Icarus? 3. Ano ang kinasapitan ni Icarus sa wakas ng kuwento? Copyright © 2018 Quipper Limited 9
Aralin 1 Kuwento: Mga Bahagi at Elemento Layunin Natin Pagkatapos ng araling ito, ang mga mag-aaral ay inaasahang natutukoy ang mga elemento ng kuwento: tagpuan, tauhan, at banghay at natutukoy ang bahagi ng binasang kuwento: simula, kasukdulan, at katapusan. Pag-aralan Natin Maraming kuwento ang ating bayan. Mapalad tayo dahil ang Pilipinas ay hitik na hitik sa ganitong anyo ng panitikan. Dito nasasalamin ang wika at kultura na nagbibigay daan upang lalong makita ang kaibahan ng ating bansa sa iba pang bansa sa daigdig. Dahil sa likas na pala-kuwento ng mga Pilipino, naging natatanging anyo ng panitikan ang mga maikling kuwento na may iba't ibang paksa. Kadalasang pasalin-saling dila ang mga ito upang mapalaganap. Hindi maikakaila na patuloy pa rin itong nalalaman ng mga bagong henerasyon dahil sa taglay nitong kapangyarihang manatili. Copyright © 2018 Quipper Limited 10
Ang Maikling Kuwento Sinasabing ang maikling kuwento ay tinatawag ding maikling katha. Ito ay tumatalakay sa madulang bahagi ng buhay. Ang maikling kuwento ay salaysay ng mga pangyayari na may mga tauhang gumaganap. Ito ay nagtatalaglay ng suliranin na unti-unting nalulutas habang papunta sa huling bahagi ng akda. Ayon kay Matute (1971), ang maikling kuwento ay hindi pinaikling nobela. Hindi rin ito buod ng isang nobela o ng isang kuwento. Binanggit din sa talahulugan ng mga Katawagang Pampanitikan na ito ay sangay ng salaysay na may kakintalan o aral na nais ipahayag. Ang sumusunod ay mga katangian ng isang maikling kuwento: madulang bahagi ng buhay ang tinatalakay may isang pangunahing tauhang nagtataglay ng suliranin may isang mahalagang tagpo mabilis na pagtaas ng kawilihian hanggang sa kasukdulan papunta sa wakas may kakintalan/kaisipang inihahain Copyright © 2018 Quipper Limited 11
Mga Bahagi ng Maikling Kuwento Bawat kuwento ay nagtataglay ng sumusunod na mga bahagi: Banghay Ito ay tumutukoy sa isang balangkas o estruktura ng mga pangyayari sa kuwento na kinapapalooban ng mga kilos, paglalarawan ng tauhan, suliranin, hadlang, at detalye mula sa simula hanggang sa wakas. Ito rin ay sinasabing pagkakawing-kawing o pagkakasunod-sunod ng pangyayari sa isang kuwento. Tingnan ang dayagram sa ibaba upang mabatid ang pagkakasunod-sunod ng banghay. KASUKDULAN SULIRANIN KAKALASAN SIMULA WAKAS Copyright © 2018 Quipper Limited 12
Tauhan Ito ay tumutukoy sa mga taong gumaganap upang maisakatuparan ang kuwento. Maaari itong may bida at kontrabida. Halimbawa: Daedalus Icarus Haring Minos Suliranin Isa sa mga bahagi ng kuwento ang paglalahad ng suliranin na haharapin ng pangunahing tauhan. Ito ang karaniwang pamamaraan ng mga may-akda upang makahabi ng isang kuwento dahil ito ang nais mabigyan ng kalutasan. Halimbawa: Ang pagnanais ni Icarus na umalis sa kuweba na hindi pinayagan ni Haring Minos. Copyright © 2018 Quipper Limited 13
Tagpuan Ang tagpuan ay tumutukoy sa lugar na pinagdarusan ng kuwento gayundin kung anong panahon nangyayari ang kuwento. Halimbawa: isang kuweba sa isla Bayan ng Crete Kaisipan Hindi mawawala ang kaisipan o kakintalan ng kuwento. Madalas na nagiging batayan ang kuwento upang malaman ang tamang kaasalan o ang pagpapahalagang pangkatauhan na dapat gawin ng isang mambabasa. Halimbawa: Maging masunurin sa mga magulang upang hindi mapahamak. Copyright © 2018 Quipper Limited 14
Elemento ng Maikling Kuwento Mayroon ding taglay na mga elemento ang isang kuwento. 1. Tema o Paksang Diwa Ito ang pangunahing kaisipan ng kuwento. Ito ay tumutukoy sa nais ipabatid ng may akda sa kaniyang mambabasa. Hindi sapat na sabihing "tungkol sa pagiging bayani" ang tema o paksang diwa. Paksa lamang iyong maituturing. Sa halip, inihahayag ito bilang, halimbawa: "Ang pagiging bayani ng bayan ay isang yamang maituturing ng kaniyang lahi." Huwag ding ipagkamali ang paksang diwa sa aral ng isang kuwento. Tandaan na maaaring hindi lamang isang tema o paksang diwa ang makikita sa isang kuwento. Halimbawa: Ang pagsuway o pagbabalewala sa payo ng magulang ay maaaring humantong sa kapahamakan. Ang pangangarap nang ubod ng taas ay maaaring may katumbas rin na lagapak. 2. Katimpian Ayon kay Matute, nagiging higit na masining ang kuwento kung may matimping paglalarawan ng damdamin. Ito ay ang matalinong pagpili ng mga salita upang maipahayag ang damdamin ng tauhan. Hindi kailangang sabihin ng hayag ang damdamin kundi kailangang ipahayag nang may katimpian. Copyright © 2018 Quipper Limited 15
Halimbawa: Ipinakita ni Daedalus ang pagmamahal niya kay Icarus sa pamamagitan ng pagsuway ni Daedaus sa pagbabawal ni Haring Minos na umalis sila ng isla. 3. Paningin Ito ay tumutukoy sa pananaw na pinagdaraanan ng mga pangyayari sa isang katha. Sa pamamagitan nito nalalaman o natutukoy ang nagsasalaysay, ang panahon, at lugar na sumasaklaw sa kuwento. May tatlong paningin ang kuwento: Unang panauhan Sa paningin na ito, sumasanib ang may-akda sa isa sa mga tauhan na siyang nagsasalaysay sa unang panauhan. Pangatlong panauhan Sa paningin na ito, ginagamit ng manunulat ang ikatlong persona sa pagsasalaysay ng mga pangyayari sa kuwento. Ang isipan at damdamin ng mga tauhan ay maaari niyang mautusan. Sa pamamagitan nito ay nasasabi ng nagsasalaysay ang nais niyang sabihin. Obhetibong panauhan Sa paningin na ito, ang pangunahing tauhan o alinman sa tauhan ang tauhang nagsasalaysay. Copyright © 2018 Quipper Limited 16
Halimbawa: Ang kuwento ng isang Bayani ay nasa ikatlong panauhan dahil gumamit ang manunulat ng ikatlong persona upang maisalaysay ang mga pangyayari sa kuwento. 4. Pahiwatig Sa pamamagitan ng pahiwatig ay nagiging matimpi ang pagsasalaysay sa kuwento. Nagiging malikhain ang mambabasa sapagkat naiiwan sa guniguni o imahinasyon niya ang mga pangyayaring nagaganap o maaaring maganap sa maikling kuwento. Halimbawa: Ipinahihiwatig ng pangako ni Daedalus na hindi na muli tatangkaing lumipad ang pagdadalamhati niya sa pagkamatay ni Icarus. 5. Simbolo Ito ay mga bagay o larawan sa kuwento na nag-iiwan ng iba't ibang pagpapakahulugan sa mambabasa. Ginagamit ito sa maikling kuwento upang lubos na maging masining ang pagsasalaysay. Halimbawa: mga lumilipad na ibon - Kalayaan o ang pagnanais ni Icarus na maging Malaya sikat at init ng araw - kapahamakan Copyright © 2018 Quipper Limited 17
Sagutin Natin Balikan ang kuwento nina Daedalus at Icarus. Suriin ang bahaging banghay ng kuwento. Ibigay ang simula, suliranin, kasukdulan, kakalasan, at wakas ng kuwento. Subukan Natin Sagutin ang sumusunod na mga tanong: 1. Ano ang maikling kuwento? 2. Ano-ano ang bahagi ng maikling kuwento? 3. Ano-ano pa ang ibang elemento o sangkap na kailangan upang maging buo at ganap ang isang maikling kuwento? Isaisip Natin Sa iyong palagay, gaano kahalaga ang makapagbasa ng isang kuwento ang isang batang katulad mo? Pangatuwiranan ang iyong sagot. Copyright © 2018 Quipper Limited 18
Pag-isipan Natin Piliin ang tamang sagot. 1. Noong araw, naninirahan ang lahat ng gulay sa bayan ng Sariwa at sila ay may taglay na kaniya-kaniyang kagandahan. Tanging si Ampalaya ang may kakaibang anyo. Maputlang-maputla ang kulay niya at ang lasa niya ay hindi maipaliwanag. Saan ang tagpuan ng kuwento? a. probinsiya b. hardin c. bayan ng Sariwa d. taniman sa gitna ng kagubatan 2. Anong bahagi ng kuwento ang sumusunod na impormasyon? Maria Clara Pilosopo Tasyo Crisostomo Ibarra Crispin Basilio Padre Damaso a. banghay b. suliranin c. tauhan d. kaisipan Copyright © 2018 Quipper Limited 19
3. Anong bahagi ng kuwento ang sumusunod na impormasyon? sa tabing-dagat malayong kaharian bahay simbahan ng Quiapo ilalim ng tulay sa lansangan ng Maynila a. banghay b. tagpuan c. tauhan d. kaisipan 4. Ano ang paningin o pananaw na ginamit sa akda? Lagi kong inaabangan ang pagdating ng aking Nanay. Tiyak na may pasalubong siya sa akin. Sabik na sabik na akong makita siya at mayakap nang mahigpit. a. una b. pangalawa c. pangatlo d. obhetibo 5. Anong bahagi ng banghay ang sumusunod? Biglang nagwika ang diwata, "Ito'y isang aral sa iyo. Ang lahat ng bagay ay may dapat na kalalagyan. Ito ay kailangan mong tanggapin dahil sa ito ang ipinagkaloob sa iyo ng Diyos!" Pagkasabi nito ay naglaho na ang engkantada. Magmula noon ang buto ng kasoy ay nasa labas na ng prutas. Copyright © 2018 Quipper Limited 20
a. simula b. kasukdulan c. suliranin d. wakas 6. Anong bahagi ng banghay ang sumusunod? Isang araw, nagdaos ng kasayahan sa gubat. Ang lahat ng uri ng hayop ay naroroon. Lahat sila ay masasaya, nagkakantahan, at nagsasayawan. a. suliranin b. simula c. wakas d. kakalasan 7. Ano ang paningin o pananaw na ginamit sa akda? Napagkasunduan ng mga gulay na sundan ang gulay na kakaiba ang kagandahan. Laking gulat ng mga gulay nang tumambad sa kanila si Ampalaya nang isa-isa nitong hinubad ang mga katangian na kaniyang ninakaw mula sa mga gulay. a. una b. pangalawa c. pangatlo d. obhetibo 8. Anong bahagi ng kuwento ang sumusunod na impormasyon? sa may dalampasigan gitna ng plaza malawak na bukirin isla ibaba ng bulkan Pilipinas Copyright © 2018 Quipper Limited 21
a. kaisipan b. tema c. suliranin d. tagpuan 9. Sino-sino ang tauhan sa kuwento? Tinuktok nang tinuktok ng dalawang ibon ang kawayan. Mula sa malaking biyas ng kawayan ay lumabas si Silalak, ang unang lalaki. Nang makarinig ng tinig ang dalawang ibon sa isa pang biyas ng kawayan, tinuktok nila ito. Lumabas mula rito si Sibabay, ang unang babae. a. dalawang ibon at ang kawayan b. dalawang ibon, Silalak, at Sibabay c. Silalak at Sibabay d. Silalak, Sibabay, at ang kawayan 10. Ano ang paningin o pananaw na ginamit sa akda? Umaasa akong matutupad ang aking pangarap. Gusto kong maiahon sa kahirapan sina Nanay at Tatay. Pagbubutihan ko ang aking pag-aaral at sisikaping magtagumpay sa buhay. a. una b. pangalawa c. pangatlo d. obhetibo Copyright © 2018 Quipper Limited 22
Aralin 2 Kahulugan ng Salita: Kasalungat Layunin Natin Pagkatapos ng araling ito, ang mga mag-aaral ay inaasahang nakagagamit ng pahiwatig upang malaman ang kahulugan ng mga salita tulad ng paggamit ng palatandaang nagbibigay ng kasalungat. Pag-aralan Natin Maraming paraan upang malaman ang kahulugan ng isang salita. Isa na rito ang pagbibigay ng pahiwatig gamit ang kasingkahulugan o kasalungat na salita. Sa araling ito ay bibigyang-diin ang paggamit ng kasalungat. Ang kasalungat ng isang salita ay tumutukoy sa mga salitang may taglay na kahulugan na taliwas sa kahulugan ng salita. Copyright © 2018 Quipper Limited 23
Halimbawa: Masipag magtrabaho si Daedalus. Tamad maglinis ng bahay si Minos. Lumapit si Icarus sa araw kaya natunaw ang kaniyang pakpak. Lumayo si Daedalus sa dagat para hindi mabasa ang kaniyang pakpak. Nawalan ng gana si Icarus matapos marinig ang balita mula kay Haring Minos. Natuwa si Icarus dahil nakaisip ng paraan ang kaniyang ama para makatakas. Patay ang ningas ng gasera. Nakasindi ang ningas ng gasera. May nagawa si Daedalus para makatakas sila mula sa kuweba. Walang nagawa ang ama sa pagkahulog ng anak sa dagat. Tingnan ang paggamit ng salitang may at wala sa ikalimang halimbawa na naging hudyat upang ito maging salungat na kahulugan. Copyright © 2018 Quipper Limited 24
Sagutin Natin Balikan ang kuwento nina Daedalus at Icarus. Pumili at maglista ng ilang salita na bibigyang ng kasalungat na kahulugan. Ibahagi ang sagot sa klase at gamitin sa pagbuo ng sariling pangungusap. Subukan Natin Sagutin ang sumusunod na mga tanong: 1. Ano ang ibig sabihin ng kasalungat na kahulugan? 2. Paano malalaman kung ang kahulugan ay kasalungat? 3. Ano-ano ang mga hudyat na salitang maaaring ikabit sa isang salita upang maging kasalungat ang kahulugan nito. Isaisip Natin Magbigay ng pagkakataon kung kalian nagagamit ang mga salitang may kasalungat na kahulugan. Mahalaga ba ito? Copyright © 2018 Quipper Limited 25
Pag-isipan Natin Iugnay ang kasalungat ng mga salitang nakadiin sa mga pahayag. Hanay A Hanay B Ang payong ay pananggalang sa mainit na panahon. Mabango ang halimuyak ng bulaklak na ilang-ilang. Ang mga bata ay maligaya a. mabilis b. makitid nang dumalo sa pagdiriwang ng kaarawan ni Melo. Si Katie ay maingay kaya sinaway siya ng guro. Mabagal ang galaw ng c. mapurol d. malinis pagong. Inakyat ng grupo ang mataas na bundok sa kanilang bayan. Hindi maabot ni Maegan ang kabinet dahil siya ay pandak.
e. tahimik f. mabaho g. mainit Matalas ang ginamit niyang kutsilyo panghiwa sa karne. Inutusan ng nanay ang mga anak na linisin ang maruming kuwarto.
h. mababa i. malungkot Nagtanim ng sari-saring gulay ang magsasaka sa malawak na bukirin. j. matangkad Copyright © 2018 Quipper Limited 26
Aralin 3 Panghalip Panao Layunin Natin Pagkatapos ng araling ito, ang mga mag-aaral ay inaasahang nagagamit ang iba't ibang uri ng panghalip (panao) sa usapan at pagsasabi tungkol sa sariling karanasan. Pag-aralan Natin Mahalagang kilalanin ang mga humahalili sa mga pangngalan upang mabigyan ng linaw at mabigyan ng magandang daloy ang paglalahad ng isang pahayag. Kadalasang dahilan ng hindi pagkaunawa ng teksto ay ang paulit-ulit na paggamit ng mga salita sa loob ng isang pangungusap o pahayag. Kaya nga ba't mahalaga na maunawaan at matukoy ang tamang panghalip na gagamitin bilang panghalili sa mga pangngalan. Makatutulong din ang paggamit ng panghalip upang hind maging paulit-ulit ang pagbanggit sa pangngalan. Copyright © 2018 Quipper Limited 27
Kahulugan ng Panghalip Ang panghalip ay mga salitang panghalili sa mga pangngalan. Ito ay kadalasang ginagamit upang hindi maging paulit-ulit ang banggit ng mga pangngalan sa isang pahayag. Panghalip na Panao Ang panghalip panao ay panghalili sa ngalan ng tao. Halimbawa: Si Pepe ay mabuting anak. Siya ay mabuting anak. Si Pepe ay tinuturuan ni Donya Lolay. Siya tinuturuan ng kaniyang ina. Pansinin ang pangngalang Pepe at Donya Lolay sa loob ng pangungusap. Ito ay pinalitan ng panghalip na panao na siya at kaniyang bilang panghalili sa nasabing pangngalan. Copyright © 2018 Quipper Limited 28
Tingnan ang dayagram sa ibaba: Panghalip na Panao a n a l i a K n Panauhan Palagyo Anyong "ang" Paukol Anyong "ng" Paari Anyong "sa" n a h a s I Una Ikalawa Ikatlo Ako Ikaw, Ka Siya Ko Mo Niya Akin Iyo Kaniya a h a w a l a D n Una Ikalawa Ikatlo Kita, Tayo Kayo Sila Natin Ninyo Nila Atin Inyo Kanila a h m a r a M i n Una Ikalawa Ikatlo Kami Kayo Sila Naming Ninyo Nila Amin Inyo Kanila Sagutin Natin Muling isalaysay ang kuwento nina Daedalus at Icarus. Gumamit ng panghalip panao sa pagsasalaysay ng mga pangyayari. Maaari ding suriin ng klase ang mga pahayag na ginamit sa pagsasalaysay at isa- isahin ang panghalip panao na ginamit. Copyright © 2018 Quipper Limited 29
Subukan Natin Sagutin ang sumusunod na mga tanong: 1. Ano ang panghalip? 2. Ano ang panghalip na panao? 3. Ano-ano ang mga halimbawa ng panghalip panao? Isaisip Natin Gaano kahalaga ang paggamit ng mga panghalip tulad ng panghalip panao? Copyright © 2018 Quipper Limited 30
Pag-isipan Natin Piliin ang tamang sagot. 1. Anong panghalip panao ang maaaring pamalit sa mga pangngalang nakadiin sa pangungusap? Sina Atasha at Sarah ay nagpaplanong bumili ng regalo para sa anibersaryo ng kanilang mga magulang. a. tayo b. kita c. atin d. sila 2. Anong panghalip panao ang maaaring pamalit sa mga pangngalang nakadiin sa pangungusap? Magpupulong ako at ang iba pang kasapi ng pangkat sa silid- aralan upang pag-usapan ang proyekto sa asignaturang Filipino. a. tayo b. kami c. amin d. ikaw 3. Anong panghalip panao ang maaaring pamalit sa mga pangngalang nakadiin sa pangungusap? Si Naomi ang magdadala ng cake para sa salusalo mamayang hapon. Copyright © 2018 Quipper Limited 31
a. sila b. siya c. ikaw d. mo 4. Anong panghalip panao ang maaaring pamalit sa mga pangngalang nakadiin sa pangungusap? Ikaw at ang mga kaibigan mo ang naatasan na mag-ayos ng entablado para sa pagdiriwang ng Buwan ng Wika. a. kami b. sila c. kayo d. kanila 5. Anong panghalip panao ang maaaring pamalit sa mga pangngalang nakadiin sa pangungusap? Ikaw, ako, at si Lorie ay gagawa ng kard ng pagbati para sa mga panauhin ng ating paaralan. a. kami b. siya c. sila d. tayo 6. Si Dr. Jose Rizal ang ating pambansang bayani. _________ ang sumulat ng nobelang "Noli Me Tangere." Anong panghalip panao ang angkop sa patlang? Copyright © 2018 Quipper Limited 32
a. Sila b. Ako c. Siya d. Ikaw 7. Ako, si Mira, at si Jared ay magtatanghal mamayang gabi para sa programa. Tutugtog at aawit _________ sa entablado. Anong panghalip panao ang angkop sa patlang? a. tayo b. kami c. sila d. atin 8. Ikaw, Mildred, at Aaron ang bibili ng mga kakailanganing sangkap sa palengke. __________ ang bahala sa pagluto ng hapunan. Anong panghalip panao ang angkop sa patlang? a. tayo b. kami c. sila d. kayo 9. Ang sapatos ni Ariel ay bago. Binilli _____ ito sa Marikina. Anong panghalip panao ang angkop sa patlang? a. niya b. mo c. ko d. ikaw Copyright © 2018 Quipper Limited 33
10. Nagustuhan ________ ba ang regalo kongrelo at manika, Denise? Anong panghalip panao ang angkop sa patlang? a. mo b. ka c. ikaw d. ako Aralin 4 Pagsulat ng Kuwento Layunin Natin Pagkatapos ng araling ito, ang mga mag-aaral ay inaasahang nakasusulat ng natatanging kuwento tungkol sa natatanging tao sa pamayanan. Pag-aralan Natin Maraming pangyayari sa paligid na maaaring pagkunan ng mga maaaring ikuwento. Ang mga pangyayaring nagaganap sa loob ng bahay, na ang mga tauhan ay ang mga miyembro ng pamilya ay isang halimbawa nito. Ang mga isyung pampamayanan ay maaari ding maging paksa ng Copyright © 2018 Quipper Limited 34
isang kuwento na ang mga tauhan ay ang mga tao sa paligid tulad ng kapitbahay, kapitan, kagawad, at iba pa. Nais mo bang maranasan na maging manunulat? Ang araling ito ang magtuturo sa iyo kung paano magsulat ng isang maikling kuwento tungkol sa iyong pamayanan. Ang Pagsulat ng Maikling Kuwento Ang pagsulat ay isang kasanayang kailangang linangin ng isang mag-aaral. Ang isa sa mga maaaring isulat ay ang mga kuwentong nasasaksihan, naririnig, at kinasasangkutan mo. Ang Paggamit ng Salita Makapangyarihan ang salita sa paglikha ng isang kuwento. Mas marami kang alam na salita, mas madali ang pagsulat dahil mas madali ang pagpapahayag ng isip at damdamin. Ang mga salita ay maaaring naglalarawan, nagpapahayag ng pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari, o nagpapaliwanag sa isang bagay. Halimbawa, kung magsusulat ng isang kuwento tungkol sa isang taong natatangi sa pamayanan, isaalang-alang ang sumusunod na mga tanong: Copyright © 2018 Quipper Limited 35
1. Sino siya? 2. Paano mo siya ilalarawan? Ano ang kaniyang panloob na katangian? Ano ang kaniyang panlabas na katangian? 3. Paano siya makitungo sa tao? 4. Paano siya naging kilala sa inyong pamayanan? 5. Bakit siya ang iyong napiling gawan ng kuwento? Maaaring gumamit ng mga pahiwatig, simbolo, at katimpian ng mga salita upang maging masining at mapag-isip ang mambabasa. Ang Pagbibigay ng Pamagat Kailangang ang iyong kuwento ay may pamagat. Maging simple sa pagbibigay ng pamagat. Gumawa ng pamagat na ibinatay sa paksa ng iyong kuwento. Tiyakin na ang iyong pamagat ay nakatatawag ng pansin sa mga mambabasa. Copyright © 2018 Quipper Limited 36
Tiyaking Kumpleto ang mga Elemento ng Maikling Kuwento Mahalagang kumpleto ang mga elemento ng isang kuwento para maging buo ang kaisipang ilalahad nito. Palaging tiyakin na mayroong banghay, tauhan, tagpuan, suliranin at kaisipan. Lagi ring tingnan kung maayos ang daloy ng mga pangyayari at makikita ang simula, gitna, hanggang wakas. Isaalang-alang din na nakapupukaw ang simula ng kuwento upang mahikayat ang mga mambabasa na patuloy basahin ang kuwento hanggang sa katapusan nito. Sa pagbuo ng isang kuwento tiyaking ipabasa ang iyong obra sa iba at humingi ng mungkahi upang lalo pang mapaganda ang iyong gawa. Rebisahin ang isinulat na maikling kuwento at maaari na itong ibahagi sa kapwa kung nanaisin. Copyright © 2018 Quipper Limited 37
Sagutin Natin Muling basahin ang kuwento nina Daedalus at Icarus. Suriin ang paraan kung paano nabuo ang kuwento batay sa tinalakay tungkol sa pagsulat ng isang kuwento. Magbahaginan ng sagot ang klase. Subukan Natin Sagutin ang sumusunod na mga tanong: 1. Ano ang mga dapat isaalang-alang sa pagsulat ng isang kuwento? 2. Paano lumikha ng isang maikling kuwento? 3. Bakit mahalagang maisulat ang mga kuwento sa paligid? Isaisip Natin Sa iyong opinyon, bakit magandang paghanguan ng mga kuwento ang paligid o ang iyong pamayanan? Copyright © 2018 Quipper Limited 38
Pag-isipan Natin Tukuyin kung tama o mali ang isinasaad ng mga pahayag. 1. Karanasan ng kapwa lamang ang maaaring gawan o paghanguan ng sa pagsulat o paggawa ng maikling kuwento. 2. Mahalagang linangin ang kasanayan sa pagsulat ng isang maikling kuwento. 3. Nakatutulong ang paggamit ng pahiwatig, simbolo, at katimpian ng mga salita upang maging masining ang kuwentong lilikhain. 4. Opsiyonal ang paglalagay ng pamagat sa isang kuwento ayon sa kagustuhan ng may-akda. 5. Tiyaking kumpleto at isinaalang-alang sa pagsulat ng daloy ng kuwento ang mga elemento ng maikling kuwento gaya ng banghay, tauhan, tagpuan, suliranin, at kaisipan. 6. Kapag natapos na ang ginawang kuwento ay hindi na ito maaari pang irebisa. 7. Dapat ipabasa ang ginawang maikling kuwento sa iba upang mabigyan ito ng puna. 8. Maaaring maglagay ng anumang naisin na pamagat sa ginawang maikling kuwento. 9. Maaaring isulat ng manunulat ang mga kuwentong nasasaksihan, naririnig, at mismong kinasasangkutan. Copyright © 2018 Quipper Limited 39
10. Dapat na isaalang-alang ang mungkahi ng mga nagbigay ng puna upang mapagandan ang isinulat na kuwento. Gawin Natin Isagawa ang sumusunod na pagsasanay. A. Hatiin sa limang pangkat ang klase. Pagtulungang bumuo ng isang maikling kuwento ang bawat pangkat. Isaalang-alang ang mga bahagi at elemento na kailangang taglayin ng bubuuing kuwento. B. Ang kuwento ay may kinalaman sa isang natatanging tao sa inyong pamayanan. Maaaring magsaliksik kung kinakailangan upang makakalap ng mgs impormasyong kakailanganin sa bubuuing kuwento. C. Gumamit ng iba't ibang uri ng panghalip panao sa iskrip ng maikling kuwento. D. Kapag natapos na ng bawat pangkat ang kani-kanilang kuwento ay maaaring magpalitan ng mga katha at magbigay ng puna o mungkahi ang klase sa pagpapahusay nito. E. Rebisahin ng bawat pangkat ang kanilang binuong kuwento at itanghal sa klase bilang isang dula- dulaan. F. Bigyang-puna ng klase ang ginawang pagtatanghal ng bawat pangkat. Copyright © 2018 Quipper Limited 40
Rubrik sa Pagtataya Itiman ang angkop na bilang. (5 ang pinakamataas at 1 ang pinakamababa) Pamantayan sa Pagtatanghal ng Isinulat na Maikling Kuwento 1 2 3 4 1. Kahusayan sa pagbuo ng daloy ng mga pangyayari sa maikling kuwento (simula, gitna, at wakas) 2. Kawastuhan sa bahagi at elementong bumubuo sa isang maikling kuwento at kawastuhan ng paggamit ng panghalip panao 3. Kahusayan sa pagganap o pagtatanghal ng mga tauhan ng dula-dulaan 4.Pagiging malikhain sa pagtatanghal ng dula-dulaan Kabuuang Puntos Interpretasyon: 16 - 20 11 - 15 6 - 10 1 - 5 : : Mahusay : : Napakahusay Katamtaman Nangangailangan pa ng pagsasanay Copyright © 2018 Quipper Limited 5 41
Paglalagom Elemento ng Maikling Kuwento Kahulugan ng Salita Panghalip Panao Copyright © 2018 Quipper Limited Bahagi ng Maikling Kuwento Maikling Kuwento Salitang Nagpapahiwatig panghalili sa ngalan ng tao Pamamara an ng pagsulat ng maikling Kuwento Kasalungat Isahan Dalawahan Maramihan 42
Dapat Tandaan Sinasabing ang maikling kuwento ay tinatawag ding maikling katha. Ito ay tumatalakay sa madulang bahagi ng buhay. Masasabing ito ay salaysay ng mga pangyayari na may mga tauhang gumaganap at nagtatalaglay ng suliranin na unti-unting nalulutas habang papunta sa huling bahagi ng akda. Ang mga bahagi ng maikling kuwento ay ang banghay, tauhan, suliranin, tagpuan, at kaisipan. Ang kasalungat na kahulugan ay tumutukoy sa mga salitang magkataliwas ng kahulugan. Maaaring gamitin ang salitang hindi, di, at wala upang ipahayag ang kasalungat na kahulugan ng salita. Kadalasang ikinakabit ang mga salitang nagpapahayag ng pagiging negatibo katulad ng nabanggit. Ang panghalip ay mga salitang panghalili sa mga pangngalan. Ito ay kadalasang ginagamit upang hindi maging paulit-ulit ang banggit ng mga pangngalan sa isang pahayag. Ang panghalip panao ay panghalili sa ngalan ng tao. Ang mga dapat isaalang-alang sa pagsulat ng isang kuwento ay ang pagpili ng mga salita, pamagat, at ang mga elemento. Maaaring makalikha ng maikling kuwento batay sa mga pangyayaring naobserbahan, napakinggan, at kinasangkutan. Copyright © 2018 Quipper Limited 43
Pagyamanin Natin Ang sumusunod nalinks ay maaaring panoorin o basahin para sa karagdagang impormasyon at malalim na talakayan. Mga Elemento ng Maikling Kuwento Maikling Kwento: Mga Elemento, Bahagi, Uri, at Halimbawa Susi sa Pagwawasto Aralin 1 Subukan Natin 1. Sinasabing ang maikling kuwento ay tinatawag ding maikling katha. Ito ay tumatalakay sa madulang bahagi ng buhay. Masasabing ito ay salaysay ng mga pangyayari na may mga tauhang gumaganap at nagtatalaglay ng suliranin na unti-unting nalulutas habang papunta sa huling bahagi ng akda. 2. Ang mga bahagi ng maikling kwento ay ang banghay, tauhan, suliranin, tagpuan, at kaisipan. Copyright © 2018 Quipper Limited 44
3. Kinakailangang ang maikling kuwento ay may tema o paksang diwa, katimpian, paningin, pahiwatig, at simbolo. Isaisip Natin Mahalagang makapagbasa ng isang kuwento ang isang bata sapagkat may aral na nakapaloob dito. Magagamit ang mga aral na ito upang magsilbing gabay sa pang-araw-araw na pamumuhay. Aralin 2: Subukan Natin 1. Ang kasalungat na kahulugan ay tumutukoy sa mga salitang magkataliwas ang kahulugan. 2. Masasabing kasalungat ang kahulugan nito kung ito ay hindi kasingkahulugan o hindi magkapareho ng kahulugan. 3. Maaaring gamitin ang salitang hindi, di, at wala upang ipahayag ang kasalungat na kahulugan ng salita. Kadalasang ikinakabit ang mga salitang nagpapahayag ng pagiging negatibo katulad ng nabanggit. Isaisip Natin Ginagamit ang kasalungat na kahulugan sa pagpapahayag upang ibigay ang kasalungat o kataliwas na kahulugan ng isang salitang nabanggit sa anumang pahayag. Mahalagang matutuhan ito nang sa gayon ay maayos na makapaglarawan sa pagpapahayag. Copyright © 2018 Quipper Limited 45
Aralin 3 Subukan Natin 1. Ang panghalip ay mga salitang panghalili sa mga pangngalan. Ito ay kadalasang ginagamit upang hind maging paulit-ulit ang banggit ng mga pangngalan sa isang pahayag. 2. Ang panghalip na panao ay panghalili sa ngalan ng tao. 3. Ang mga halimbawa ng panghalip panao ay ako, ikaw, ka, siya, ko, mo, niya, akin, iyo, kaniya, kita, tayo, kayo, sila, natin, ninyo, nila, atin, inyo, kanila, kami, kayo, sila, naming, ninyo, nila amin, inyo, at kanila. Isaisip Natin Lubhang mahalaga ang paggamit ng mga panghalip tulad ng panghalip panao sapagkat ginagamit ito sa panghalili sa pangngalan. Bahagi ng pang-araw-araw na pagpapahayag ng mga tao ang paggamit ng mga panggalan at mga kahalili nito. Ginamit din ang panghalip panao upang hind maging paulit-ulit ang pagbanggit sa pangngalan. Aralin 4 Subukan Natin 1. Ang mga dapat isaalang-alang sa pagsulat ng isang kuwento ay ang pagpili ng mga salita, pamagat, at ang mga elemento ng mailkling kuwento tulad ng tauhan, tagpuan, at banghay. 2. Maaaring makalikha ng maikling kuwento batay sa mga pangyayaring naobserbahan, napakinggan, at kinasangkutan. 3. Mahalagang maisulat ang mga kuwento sa paligid upang maging batayan ng kasaysayan. Copyright © 2018 Quipper Limited 46
Isaisip Natin Mahalagang paghanguan ng mga kuwento ang paligid o ang iyong pamayanan sapagkat maiuugnay ng mga mambabasa ang kanilang sarili sa daloy ng mga pangyayari sa kuwento. Sa ganitong paraan, higit na mapahahalagahan ng mga mambabasa ang kuwento at higit nila mauunawaan ang aral o kaisipang nakapaloob sa kuwento. Sanggunian Arevalo, Miguel Victor. Tekstong Patnubay sa Pag-aaral ng Gramatika. Quezon City: C &E. Publishing Inc., 2002. Belvez, Paz M. et al. Wika at Panitikan. Quezon City: Rex Publishing House, 1994. Lazaro, Nina Christina at Lydia B. Liwanag. Interaktibong Modyul sa Filipino. Quezon City: New Star Publishing House, 2006. Santiago, Alfonso O. at Norma G. Tiangco. Makabagong Balarilang Filipino. Manila: Rex Book Store, 1991. Vas, Gratian.Creative Writing. New Delhi: Sterling Publishers Private Limited, 2009. Copyright © 2018 Quipper Limited 47