Pinoy Biotek sQuizBox Ito ay isang maliit na librong inihalintulad sa akordyon o squeezebox na puno ng kaalaman at pagsasanay ukol sa bioteknolohiya. Meron itong dalawang bahagi: Biotek Bites at Biotek Challenge Paano gamitin ang Pinoy Biotek sQuizBox Biotek Bites Basahin ang bawat pahina upang malaman ang mga pangunahing impormasyon tungkol sa biotek (tingnan ang mga pahina A-I). Biotek Challenge Sagutin ang mga pagsasanay at palaisipan upang mahasa ang kaalaman sa biotek (tingnan ang mga pahina 1-10). Mga Gabay Alamin ang mga karagdagang impormasyon gamit ang mga nakaguhit na gabay sa mga pahina. magbasa ng trivia alamin ang sagot sa tanong magsagot ng pagsasanay magbasa ng karagdagang impormasyon i-scan ang code gamit ang smartphone Biotek Bites Matutunghayan sa bahaging ito kung paano pinahusay ang mga pananim mula pa noong panahon ng ating mga ninuno hanggang sa kasalukuyan upang maibigay ang ating mga pangunahing pangangailangan gaya ng pagkain at damit. Matututunan din dito kung paano nakatutulong ang biotek na pananim sa mga magsasaka sa buong mundo. "Like" mo ba ito? Mag-selfie kasama ang Pinoy Biotek sQuizBox at i-post ito sa aming Facebook page o banggitin kami sa Twitter (@isaaa_org). A Pananim Noon at Ngayon Marami sa ating mga pagkain, damit, at gamit ay nanggaling sa mga pananim na mula sa ilang. Kung ang mga pananim na ito ay hindi pinahusay, hindi natin sila magagamit sa pang-araw-araw. Hulaan kung anong pananim na ligaw ang mga ito: panananim! Sagot: (mula sa kaliwa) kamatis, mais, karot. Ibang-iba na ang itsura nila sa kasalukuyang mga B Ano ang Biotek bios + techne + logia kasanayan buhay = bioteknolohiya o biotek pag-aaral Ito ay ang proseso na gumagamit ng buhay na organismo o bahagi nito upang gumawa o mapahusay ng isang produkto, halaman, puno, hayop, o maliliit na organismo. Ang pagpapahusay ng mga pananim at paggawa ng tinapay, keso, at alak ay ang mga pinakamatatandang klase ng biotek na ginamit noong unang panahon. Ano ang pagsasakang biotek? C Ang Kinakailangang Pagbabago Sa pamamagitang ng mga tradisyonal na biotek, ang mga "breeder" ay nakabuo ng mas magagandang klase ng pananim. Kaya lang, ang mga paraan na ito ay inaabot ng maraming taon bago makuha ang inaasam na katangian ng mga panananim. Kaya naman ang mga siyentista ay bumuo ng makabagong pamamaraan ng pagpapahusay ng panananim na mas mabilis. Ano ba ang tradisyonal na biotek? D Ang Pagkontrol ng Genes Ang mga katangian ay namamana sa pamamagitan ng pagpapasa ng "genes" ng magulang sa kaniyang mga anak. Ang genes ay binubuo ng sangkap na tinatawag na DNA . Sa pamamagitan ng makabagong 5 biotek, nakapipili ang mga siyentista ng genes na kailangan upang mapaganda ang katangian ng mga panananim. Halimbawa, ang gene mula sa isang mikrobyo sa lupa ay inilipat nila sa mais para hindi ito mapeste. Mais na napeste ng Asian corn borer Ang gene mula sa ay inilagay sa mais Bacillus thuringiensis Namamatay ang peste pagkatapos makakain ng kahit anong bahagi ng mais Ang mga genes ay merong switch na maaring patayin o buksan upang makontrol ang paglabas ng mga katangian. Pinapatay o binubuksan ito ng mga siyentista upang mapahusay ang pananim na hindi na kinakailangang maglipat ng genes mula sa ibang organismo. Ano ang itsura ng DNA? 5 6 E Paano Sinisigurong Ligtas ang Biotek Ang isang biotek na pananim na nabuo sa laboratoryo ay hindi agad maaring itanim sa bukid. Ito ay dumadaan sa masusing pag-aaral at pagsusuri upang masigurong ligtas na gamitin at hindi makasasama sa kapaligiran. Ang prosesong ito ay kadalasang inaabot ng maraming taon bago maitanim sa bukid ang biotek na pananim. Tulungan si Betty Corn na makarating sa bukid ng mga magsasaka 8 Genetic engineering at biotek na pananim F Biotek sa Buong Mundo Ang mga biotek na pananim ay unang ginamit ng mga magsasaka noon 1996. Noong 2016, ang pinakamadaming naitanim ay soya, mais, bulak, at canola. alfalfa mais bulak sugarbeet carnation soya kalabasa bean kamatis canola rosas palay patatas siling berde papaya Maliban sa mga ito, marami pang ibang pananim ang kasalukuyang pinapahusay ng mga siyentista. trigo Bt talong palay na mayaman sa karotina Mga biotek na pananim noong 2016 G Mga Benepisyo ng Biotek Ang mga benepisyo ng biotek ayon sa mga magsasaka at siyentista: Dumami ang ani Mas kaunti ang ginagamit na pestisidyo Tumaas ang kita sa pagsasaka Mas makabubuti sa kapaligiran Mas malusog na pangangatawan ng mga magsasaka at kanilang pamilya Kampante ang kalooban ng mga magsasaka Hanapin ang kaibahan ng tradisyonal at biotek na bukid 4 Nakadokumentong benepisyo ng biotek H Ang Mga Magsasaka at Biotek Noong 2016, 18 milyong magsasaka mula sa 26 bansa ang nagtanim ng 185.1 milyong ektarya ng biotek na pananim. Mga nangungunang bansa sa pagtatanim ng biotek Sagutin ang palaisipan tungkol sa mga bansang nagtatanim ng biotek 10 Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2016 I A u g u s t 2 0 1 7 Pinoy Biotek sQuizBox Global Knowledge Center on Crop Biotechnology Tin, Chel, Olah, Clem, & EJ
Biotek Challenge Ang bahaging ito ay naglalaman ng mga gawain na makatutulong upang mas maintindihan natin ang kahalagahan ng mga biotek na pananim. Ito ang unang hamon: hanapin ang 15 biotek na pananim sa larawang ito! Ilagay ang iyong e-mail address sa isaaa.org/subscribe at makatanggap ng libreng balita linggo-linggo ukol sa biotek. G 1 Sapat ba ang pagkain natin sa 2050? Ang bilang ng tao sa mundo ay 7.5 bilyon. Napakalaking responisibilidad para ating mga magsasaka ang magpakain ng ganito karaming tao kada araw. Kapag dumating na ang 2050, tinatayang umabot ng 9.2 bilyon na ang populasyon ng tao sa buong mundo. Sabi ng mga eksperto, sa taong iyan, kailangan ay doblehin ng kasalukuyang pagkain ngayon para magkaroon ng sapat na pagkain ang lahat. Buuin ang mga pinaghalong letra upang malaman kung ano at sino ang may maitutulong upang makamit natin ang malaking pangangailangan sa pagkain ng mundo. TSITNESCI _________ S C I E N T I S T HTUGROD _______ TOELNRAT _______ ROCN ____ DOOFL _____ LTOERNAT _______ CERI ____ REMARF ______ Iguhit mo dito ang iyong mukha EICDBIREH _________ RANTOTLE ________ NTOTOC ______ SEDIASE _______ RSEISTANT _________ TEAWH _____ EDFIBIOORFTI ____________ BESOYAN _______ NICTSE ______ SIARNTSET _________ ANGPLGET ________ Lahat tayo ay dapat makibahagi upang magkaroon tayo ng sapat na pagkain sa hinaharap. resistant wheat, biofortified soybean, farmer, insect resistant eggplant. Sagot: flood tolerant rice, scientist, drought tolerant corn, herbicide tolerant cotton, disease Paano nakatutulong ang biotek para sugpuin ang gutom at malnutrisyon? 2 Ano ang mga produkto ng biotek? Lagyan ng tsek ang "like" kung kumakain ka ng sumusunod: Alin dito ang may sangkap na gawa sa biotek? A Paano nilalagyan ng labels ang mga produktong biotek 3 Anong pagkakaiba ng tradisyonal at biotek na bukid? Hanapin ang 6 na pagkakaiba sa dalawang bukid. tradisyonal na bukid biotek na bukid Mga benepisyo ng biotek H 4 Ano ang DNA? Ang mga halaman at hayop ay may kemikal na sangkap na nagdidikta ng kanilang itsura at iba pang katangian. Itong sangkap na ito ay tinatawag na deoxyribonucleic acid o DNA. Sa pamamagitan ng biotek, maaring baguhin ang mga sangkap upang mapahusay ang katangian ng mga organismo. C Gusto mo ba makita kung ano ang itsura ng DNA? Sundin ang mga pamamaraan na sumusunod upang makita ang DNA ng saging. Mga gamit at sangkap 1 pirasong saging na malamig ½ tasang malamig na tubig kaunting asin 1 kutsarang liquid detergent ½ kutsaritang pineapple juice malamig na ethyl alcohol (70-95%) 3 pirasong plastic cups toothpick blender coffee filter lastiko tinidor platito Alamin kung anong ginagawa ng mga siyentista sa DNA upang mapaigi ang mga panananim 5 Ano ang itsura ng DNA? 1 Balatan ang malamig na saging at durugin gamit ang tinidor at platito. 2 Paghaluin ang saging, tubig at asin sa blender sa loob ng 15 segundo. 4 Tanggalin ang coffee filter at idagdag sa plastic cup ang liquid detergent. Haluin ng dahandahan upang maiwasang bumula. Iwanan ito ng 10 minuto. 5 Dahandahang ibuhos ang 1/3 nito sa panibagong plastic cup. Idagdag ang pineapple juice. Bahagyang itagilid ang plastic cup at lagyan ng 1/8 tasa ng ethyl alcohol sa gilid ng cup. 3 6 Takpan ang isang plastic cup ng coffee filter at lastiko. Ibuhos ang hinalong mga sangkap mula sa blender. Maghintay ng 5 minuto hanggang sa may lumitaw na tila bulak na sangkap. Ito na ang DNA! Kunin ito sa pamamagitan ng toothpick. 6 Ang biotek ba ay ligtas para sa kalikasan? Ang pagtatanim ng biotek ay hindi masyado nangangailangan ng traktora para mabungkal ang lupa upang matanggal ang mga damo. Kung hindi nagtanim ng biotek ang mga magsasaka, 26.7 bilyon na kilo ng carbon dioxide ang nadagdag sa hangin noong 2015. Ito ay katumbas ng pagtatanggal ng 11.9 milyong sasakyan sa kalsada ayon sa PG Economics. Sagutan ang crossword puzzle. 1 6 Pahalang 1. pananim na di kailangan bungkalin ang lupa 2 2. uri ng sasakyan 3. ____ dioxide 4. tinatanggal sa lupa sa pamamagitan ng pagbubungkal 5. ginagawa ng magsasaka Pababa 6. sasakyang ginagamit 3 7 5 4 8 pangbungkal 7. ayan na, ayan na, di mo pa makita 8. dinadaanan ng sasakyan 7 Ligtas bang kainin ang mga produkto ng biotek? Ang mga biotek na pananim ay dumadaan sa masusi at mahabang proseso bago payagang itanim ng mga magsasaka upang masiguro na ligtas ito kainin. Samahan si Betty Corn na pagdaanan ang prosesong ito hanggang makarating siya sa bukid. G F Betty corn mula sa laboratoryo Risk assessment Confined trial Field trial Experts' approval Contained trial Bukid Ligtas bang kainin ang mga produkto ng biotek? 8 Gaano kalawak ang lupang kailangan para sa biotek? Dahil mas madaming ani ang naibibigay ng biotek na pananim, mas maliit na ektarya ng lupa ang kailangan para itanim ito. Si Jun ay isang magsasaka na nagmamay-ari ng 1.6 ektarya ng bukid. Kapag siya ay nagtanim ng biotek na mais, maaari siyang umani ng 7 tonelada kada ektarya. Gaano karami ang kanyang pwedeng maging ani kung tataniman niya ng biotek na mais ang buong bukid nya? Kung sakaling tradisyonal na mais ang kanyang itatanim, ang aanihin lamang nya ay 5 tonelada. Gaano kalaki ang diperensya ng ani ng tradisyonal at biotek na mais? toneladang mais. Ito ay higit ng 7.2 na tonelada kumpara sa ani ng tradisyonal na mais. Sagot: Kung tataniman niya ang buong bukid niya ng biotek na mais, maari siyang umani ng 11.2 9 Saan may nagtatanim ng biotek? Mayroong 26 bansa ang nagtanim ng biotek noong 2016. Ang mga pangunahing bansa na may pinakamalawak na itinanim ay ang sumusunod: USA, Brazil, Argentina, Canada, India, Paraguay, Pakistan, China, South Africa, at Uruguay. Hanapin ang mga bansang ito sa puzzle at bilugan. PVFWWOLDASROECX PVFWWOLDASROECX I WVAXAMBNXGZBDB WVAXAMBNXGZBDB I GYRPKOMNDWHQMNI GYRPKOMNDWHQMNI MJGASUSCREDDDTS MJGASUSCREDDDTS ZXEKCIAKCRDIMEV ZXEKCIAKCRDIMEV IWDAWFWM TGNIT IWDAWFWM TGNIT ICQU WZTSEYRCIBT ICQU WZTSEYRCIBT ITACAFVPXSGYX YS ITACAFVPXSGYX YS OQNAZAMUANIHCKK OQNAZAMUANIHCKK IQEY BDANFNSRGHB IQEY BDANFNSRGHB BZNGBAUULATTOOI BZNGBAUULATTOOI UURSQDGGYCRUOLU UURSQDGGYCRUOLU IUSMEAOVM RFYEXA IUSMEAOVM RFYEXA IZARBBEPSV DYSVL IZARBBEPSV DYSVL IXYEFAHFPR I KYTX IXYEFAHFPR KYTX I IE IE Biotech Country Facts and Trends 10 Simulan dito Pinoy Biotek sQuizBox Iginuhit ni: Stephanie Bravo-Semilla International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications