Kanser sa Prostata Ang kanser sa prostate ang pinakakaraniwang malalang bukol na matatagpuan sa populasyon ng kalalakihan sa Estados Unidos at ito rin ang ika-5 pumapatay na kanser sa mga lalaki sa Hong Kong. Tumataas ang bilang ng mga pasyente sa mga nakaraang taon, na karamihan sa kanila ay edad 50. Mabagal na nabubuo ang mga malalang bukol sa prostate, na walang halatang sintomas na klinikal sa maagang yugto. Bilang resulta, natuklasan ng ganap na bilang ng pasyente ang sakit sa kalagitnaan hanggang sa malalang yugto, kaya naapektuhan ang mga kinalabasan ng paggamot. (Espesyal na Pasasalamat kay Dr. HC CHENG, Associate Consultant, Departamento ng Clinical Oncology, Ospital ni Queen Elizabeth sa pagsusuri ng impormasyon sa pahinang ito.) Prostate Cancer / Tagalog Copyright © 2017 Hospital Authority. All rights reserved
1. Ano ang Kanser sa Prostata? Ang prostata ay glandula na sinlaki ng walnut sa reproduction system ng lalaki, na matatagpuan sa pagitan ng leeg ng pantog at daanan ng ihi (urethra). Gumagawa ang prostata ng maputing likido na nagpapalusog at nagdadala ng sperm; kapag nahalo sa sperm, ang likido ay nagiging semen. Direktang nakakaapekto sa paglaki at paggana ng prostata ang hormon ng lalaki na ginagawa ng mga itlog. Karaniwan ang namamagang mga prostata sa mga kalalakihang nasa kalagitnaang edad at matanda na ngunit karamihan sa mga kaso ay nagagamot na hyperplasia (hindi karaniwang pagdami ng bilang ng mga selula). Kapag mayroong hindi normal na mga pagbabagong genetiko, maaaring mabuo ang mga malalang bukol sa prostata, na nagdudulot ng kanser sa prostata. Maaaring kumalat sa ibang bahagi ng katawan ang kanser sa prostata, partikular sa buto at mga lymph node sa pelvis. Isa sa mga pinakakaraniwang kanser sa lalaki ang kanser sa prostata, na may tumataas na bilang ng iniulat na mga kaso sa mga nagdaang taon. Tumaas ang mga bagong kaso sa Hong Kong mula 683 noong 2000 hanggang 1655 noong 2013 at karamihang pasyente ay mas matanda sa edad na 60. 2. Ano-ano ang panganib na (mga) kadahilanan ng Kanser sa Prostata? Ang ilang tao ay mayroong mas mataas na panganib ng kanser sa prostata kaysa sa iba. Kailangan mong magbigay ng espesyal na pansin kung nabibilang ka sa mga sumusunod na kategorya: Edad: mahigit sa 50 • Minamana: nagtataglay ng mas matataas na panganib ang mga lalaking may history sa pamilya ng kanser sa prostata Diyeta: matagal na pagkain ng mga pagkaing mataas ang kaloriya at mataas ang taba
Iba pa: paninigarilyo, sobrang timbang at mga sakit sa prostata atbp. Prostate Cancer / Tagalog Copyright © 2017 Hospital Authority. All rights reserved
3. Paano iwasan ang Kanser sa Prostata? Upang maiwasan ang kanser sa prostata, dapat tayong magkaroon ng malusog na estilo ng buhay at mga gawi sa pagkain. Halimbawa, maaaring makatulong na makaiwas o makaantala sa pangyayari ng kanser sa prostata ang pagkaing may mataas na hibla at mababang taba: Limitahan ang pagkain ng taba ng hayop at karne (lalo na ang pulang karne) • Kumain ng mas maraming bean at kaugnay na mga produkto • Kumain ng mas maraming sariwang gulay at prutas 4. Ano ang/ano-ano ang (mga) sanhi ng Kanser sa Prostata? Nananatiling hindi malinaw ang sanhi ng kanser sa prostata. 5. Madali bang mapapansin ang mga sintomas ng Kanser sa Prostata? Ang kanser sa prostata ay sakit na mabagal lumaki, na maaaring umiiral sa mga katawan ng mga pasyente sa maraming taon na hindi natutuklasan. Kadalasan ay walang halatang sintomas sa maagang mga yugto at pareho ang pinakakaraniwang mga sintomas ng kanser sa prostata at ang lumaking hindi kanser na prostata. Prostate Cancer / Tagalog Copyright © 2017 Hospital Authority. All rights reserved
6. Paano suriin at gumawa ng pag-diagnose para sa Kanser sa Prostata? Para sa wastong pag-diagnose ng kanser sa prostata, maaaring kailanganin ng mga doktor na magsagawa ng isa o higit pa sa mga sumusunod na pagsusuri: Digital na pagsusuri sa tumbong - ipapasok ng doktor ang kanyang naka-guwantes na daliri sa loob ng tumbong ng pasyente upang tingnan ang anumang hindi karaniwang paglaki o pagtigas. Pagsusuri ng dugo - maaaring may tumaas na antas ng prostate-specific antigen (PSA) ang mga pasyenteng dumadanas ng kanser sa prostata, pamamaga ng prostata o hindi nakasasamang paglaki ng prostata. Ultrasound scan at biopsy - ipapasok ang maliit na instrumentong pansubok na ultrasound sa tumbong upang sukatin ang laki at tuklasin ang kaalanganan ng prostata. Maaari ding kumuha ng mga sample ng tisyu sa pamamagitan ng karayom na mga biopsy para sa higit pang pagsusuring mikroskopiko. Pagsusuri sa endoscope ng pantog atbp. Kapag natiyak na ang pag-diagnose ng kanser sa prostata, maaaring kailangan ang mga sumusunod na karagdagang pagsusuri sa ilang pasyente: X-ray ng buto at/o pag-scan ng buto • Computer tomography (CT) scan o magnetic resonance (MRI) scan ng pelvis • X-ray ng dibdib Prostate Cancer / Tagalog Copyright © 2017 Hospital Authority. All rights reserved
7. Ano-ano ang mga paggamot para sa Kanser sa Prostata? Kung na-diagnose ang pasyente ng lokal na kanser sa prostata, magdedepende ang mga pagpipilian para sa mga paggamot sa antas ng tinantiyang paglaki ng bukol, lawak ng sakit, edad at mga kondisyong medikal ng pasyente: (I) Maagang yugto ng kanser sa prostata - maliliit na lokal na bukol na hindi nanghihimasok sa mga nakapaligid na tisyu Aalisin sa operasyon (prostectomy) ang prostata at mga nakapaligid na lymph node. Maaaring gawin ang pagputol sa pamamagitan ng karaniwang pagtistis o mas bagong paraan na laparascopy. Pagkatapos ng operasyon, maaaring magkaroon ng ilang panganib ng kawalan ng pagpigil sa pag-ihi at pagka-inutil. Ang panlabas na radiotherapy at panloob na radiotherapy (brachytherapy) ay mga magagawang alternatibo na may parehong mga resulta ng paggamot. Para sa mga pasyenteng matanda o iyong may talamak na masamang kalusugan, lalo na iyong may maagang mabagal na lumaking bukol na walang makabuluhang paghihirap, maaari lamang irekomenda ng mga doktor ang regular na pagsubaybay (ibig sabihin "maghintay at makita") at walang partikular na pagsubaybay. Ito ay dahil ang ilang selula ng kanser sa prostata ay maaaring lumaki nang napakabagal at hindi magbabanta sa buhay ng pasyente sa nalalapit na panahon. (II) Panggitnang yugto ng kanser sa prostata - mas malawak na sakit na sinalakay ang mga nakapaligid na tisyu Ang karaniwang paggamot ay panlabas na radiotherapy, na kadalasang ginagamit kasama ang hormonal therapy upang mapabuti ang resulta ng paggamot. (III) Malalang yugto ng kanser sa prostata - kumalat na ang mga selula ng kanser sa buto at iba pang malayong organ Ang pangunahing paggamot ay hormonal therapy (paggamot na tinatanggal ang androgen) sa pamamagitan ng alinman sa pagtanggal ng itlog sa pamamagitan ng operasyon o iba pang paraan ng paggamot. Ang makatwirang paliwanag ay upang makontrol ang paglaki ng kanser sa prostata sa pamamagitan ng pagpigil sa antas ng hormon ng lalaki. Maaaring kontrolin ng paggamot na ito ang paglaki ng mga selula ng Prostate Cancer / Tagalog Copyright © 2017 Hospital Authority. All rights reserved
kanser nang ilang taon at pagaanin ang paghihirap at kirot. Sa mga tumor na hindi na tumutugon sa hormonal therapy, maaari ding isaalang-alang ang palliative chemotherapy. 8. Ano-ano ang mga komplikasyon ng Kanser sa Prostata? Kung hindi maayos na kinontrol ang kanser sa prostata, maaaring lumalala ang kondisyon at magresulta sa mga sumusunod: Pagkalat sa iba pang bahagi ng katawan: maaaring kumalat ang kanser sa prostata sa kahabaan ng mga lymphatic vessel patungo sa nakapaligid na mga lymph node at pagkatapos ay sa mga buto o iba pang malayong organ ng katawan. Kirot: kung ang mga selula ng kanser ay sumalakay sa mga buto, maaaring magdusa sa matinding kirot ang mga pasyente. Maaari ding magdusa ang mga pasyente ng kanser sa prostata mula sa mga sumusunod na komplikasyon sanhi ng mga paggamot: Kawalan ng pagpipigil ng ihi Kawalan ng lakas (kawalan ng kakayahan upang magawa at mapanatili ang paggana ng pagkalalaki para sa kasiya-siyang pakikipagtalik): ang kanser mismo, operasyon, radiotherapy o hormonal therapy ang maaaring lahat na maging sanhi ng kawalan ng lakas sa ilang pasyente Pagdugo ng tumbong o ulser: kadalasang sanhi ng radiotherapy Prostate Cancer / Tagalog Copyright © 2017 Hospital Authority. All rights reserved
9. Paano alagaan ang pasyenteng may Kanser sa Prostata? Kailangang mapagmasid ang mga pasyente sa iba't ibang aspeto bago at pagkatapos ng paggamot at sa panahon ng pagpapagaling. Ang pag-alam ng marami pang bagay tungkol sa kanser sa prostata at ang pagiging maunawain ay makakatulong sa kanila na harapin ang sakit nang may positibong kalooban. Diyeta: bawasan ang pagkain ng taba • Katamtamang ehersisyo: makakatulong ang araw-araw na katamtamang ehersisyo upang mapanatili ang malusog na katawan Pagkontrol sa timbang: ang mga pasyenteng sumasailalim sa hormonal therapy ay may inklinasyon na tumaas ang timbang at humina ang pagkontrol sa asukal sa dugo at lipids Panatilihin ang pakikipagtalik sa kapareha: maaaring ipahayag ng mga pasyenteng nawalan ng lakas ang kanilang pagmamahal sa kanilang kapareha sa pamamagitan ng pagyakap o paghawak. Maaari ding mapabuti ng mga gamot ang paggana ng kanilang pagkalalaki sa ilang pasyente. Prostate Cancer / Tagalog Copyright © 2017 Hospital Authority. All rights reserved