4 Fast Facts Ang Pormula Ng Disaster Ang disaster ay nangyayari lamang kung may panganib na tumama sa isang bulnerableng komunidad na di sapat ang kakayahang umangkop at harapin ang pinsalang dulot ng panganib na ito.Ang kalimitang epekto nito ay ang pagkawasak ng kalikasan, kabuhayan, ari- arian, pasilidad sa komunidad, at pagkawala ng buhay. Halimbawa, ang pagguho ng bundok sa St. Bernard, Southern Leyte ay tinuturing na disaster dahil sa dami ng namatay dito. Kung walang bayan sa paanan ng bundok, hindi sana ito naging disaster. Ang 3 pinakamatinding natural na disaster sa Pilipinas Ayon sa dami ng mga namatay, ang mga ito ay: Ang Moro Gulf Earthquake na naganap noong ika-17 ng Agosto 1976 sa isla ng Mindanao. Ang lindol na ito ay nagtala ng magnitude na 7.9 sa Richter Scale at naging sanhi ng isang tsunami na sumalanta sa bayan ng Lanao del Sur at Pagadian.Tinatayang lagpas sa 6,000 katao ang namatay dala ng lindol na ito. Ang bagyong si Uring na sumalanta sa Visayas Region mula ika-2 hanggang ika-5 ng Nobyembre 1991 na naging sanhi ng trahedya sa Ormoc City, Leyte.Ang bagyong ito ay nagdulot ng matinding pagbaha at pagguho ng lupa sa Leyte, Cebu, at Negros. Ngunit ang Ormoc City sa Leyte ang nagtala ng pinakagrabeng pinsala dahil mahigit sa 5,000 katao ang nasawi dala ng pag-apaw ng ilog na dumadaan sa bayang ito. Ang Central Luzon Earthquake noong ika-16 ng Hulyo 1990 ay puminsala sa lungsod ng Dagupan, Baguio, Cabanatuan, at naramdaman sa iba pang parte ng Gitnang Luzon kasama na ang Metro Manila.Ang lindol na ito kung saan ang epicenter ay malapit sa bayan ng Rizal, Nueva Ecija ay mayroong lakas na 7.8 sa Richter Scale.Tinatayang mahigit 2,000 ang mga taong nasawi sa lindol na ito. Sources: EM-DAT:The OFDA/CRED International Disaster Database Philippine Institute of Volcanology and Seismology The Ten Worst Typhoons in the Philippines (1947-2002) Ang Central Luzon Earthquake noong ika-16 ng Hulyo 1990 ay puminsala sa lungsod ng Dagupan, Baguio, Cabanatuan, at naramdaman sa iba pang parte ng Gitnang Luzon kasama na ang Metro Manila.Ang lindol na ito kung saan ang epicenter ay malapit sa bayan ng Rizal, Nueva Ecija ay mayroong lakas na 7.8 sa Richter Scale.Tinatayang mahigit 2,000 ang mga taong nasawi sa lindol na ito. Sources: EM-DAT:The OFDA/CRED International Disaster Database Philippine Institute of Volcanology and Seismology The Ten Worst Typhoons in the Philippines (1947-2002) Hyatt Hotel noong 1991. LARAWAN GALING SA WWW.EERI.ORG Maagang Babala Ang early warning system (EWS) ay mga mekanismo o isang sistema dapat ipinapatupad ng isang komunidad upang agarang mapaghandaan nila ang panganib na paparating at maiwasan ang malawakang pagkasira ng buhay, ari-arian at kabuhayan, at kalikasan. Ginagamit din ito upang makakalap ng datos na makakatulong upang maging mas tama ang pagtaya ng panganib at epekto nito. Isang halimbawa ng early warning system ay ang paggamit ng rain gauge. Ang rain gauge ay isang instrumento na ginagamit para sukatin ang dami ng tubig ulan. Sa pamamagitan ng instrumentong ito ay maaring matukoy kung mapanganib na ba ang dami ng ulan at kung dapat na bang ilikas ang isang komunidad. Ang Ang mga likas na palatandaan sa ating palatandaan kapaligiran ay maituturing kapaligiran din na early warning din system kung matutunan system lamang lamang itong bigyang pansin ng mga tao. pansin Halimbawa, ang tsunami Halimbawa, na paparating ay may na mga likas na palatandaan mga gaya gaya ng: Malakas na paglindol o pagyanig Ang babala tulad ng karatula ay maituturing na Ang babala tulad ng karatula ay maituturing na early warning system Biglaang pagbabaw ng Kasama rin sa early warning system ang paggamit ng iba't ibang pamamaraan ng paghahatid balita sa komunidad ng paparating na panganib tulad ng paggamit ng batingting, megaphone, two-way radio, o kampanilya ng simbahan.Ang paglalagay ng mga babala o karatula sa mga mapapanganib na lugar tulad ng baybaying dagat at bangin ay bahagi pa rin ng early warning system. tubig sa dagat na di kalimitang nagaganap Pagsulpot ng iba't ibang uri ng isda, corals, at yamang-tubig sa pampang dahil sa dagliang pagbabaw ng tubig Source: Source: Perla Perla J. Delos Reyes, 2006. Presentation on Early Warning System for the REINA Project. PHIVOLCS-DOST NOVEMBER 2006 - APRIL 2007 Y R O T A V R E S B O A L I N A M G N O N H O / J
Tibay Ivatan Ang mga isla ng Batanes ay nasa pinakadulong bahagi ng Pilipinas sa dakong hilaga. Dahil sa kanyang lokasyon, madalas makaranas ang probinsiyang ito ng matinding pagbugso ng ulan at hangin. Sanhi ng ganitong kalagayan, nakagawa ang Ivatan, o mga sinaunang katutubo ng Batanes, ng isang matibay na klase ng bahay na kayang humarap sa matitinding elemento ng kalikasan. Bilang proteksyon sa matinding ulan at hangin, ang kanilang mga bahay ay kalimitang mababa lamang at ang mga pader nila ay gawa sa mabibigat na bato na pinagdikit-dikit sa pamamagitan ng apog (lime) at mortar. Hindi rin madaling tangayin ng hangin ang bubong na gawa sa makakapal na kogon na pinagpatung-patong. Humahawak naman sa dingding at bubong ang balangkas (frame) ng bahay na gawa sa kahoy. Ang mga sinaunang bahay ng Ivatan ay matitibay dahil sa pamamaraan ng kanilang konstruksyon. Isang patunay nito ay nakatayo pa rin ang mga ito hanggang ngayon. Source: Jose F. Ignacio, 2006."Documenting the Heritage Houses of Batanes." Paper presented on the International Conference on Heritage Houses and Vernacular Architecture,Tagbilaran, Bohol. Eco-village Sa Banda Aceh Bakawan Laban Sa Tsunami Matapos masalanta ng tsunami noong nakaraang Enero 2005, ang mga pamayanan ng Banda Aceh, Indonesia, sa tulong ng JUB at UPLINK Indonesia, ay bumuo ng konseptong "Eco-Village." Ito ay isang pamayanan na sapat ang kapabilidad upang mabawasan ang mga epekto ng pagkasira at pagkawala ng buhay mula sa tsunami. Bago ang mga kabahayan, ay maraming patong ng pananggalang na natural at gawang-tao ang sasalubong upang mabasag ang tsunami. Bukod sa maagang babala tungkol sa pagdating ng tsunami, ang mga pananggalang na ito ay inaasahang makatutulong sa ligtas na paglikas ng mga tao sa mga tinakdang "escape hills" o matataas na burol. Para sa mas mabilis at maginhawang paglikas, ang mga daan papunta sa mga burol ay tukoy ng pare-parehong uri ng mga puno na nakatanim sa gilid nito, at ang tarik ng mga daanan ay hindi lalagpas sa 12 degrees hanggang 15 degrees. Ang mangrove o tinatawag nating bakawan at iba pang coastal forests ay maaaring maging "tsunami bioshields" dahil ang mga ito ay mainam na panangga laban sa tsunami ayon sa United Nations Food and Agricultural Organization (UN-FOA). Hinde nito mapipigilan ang pananalasa ng tsunami, pero nagagawa niyang bawasan ang lakas ng pagbugso at pagtama ng tsunami sa isang lugar o komunidad.Ayon na rin sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology (PHIVOLCS), sinasala rin ng mga bakawan ang mga bangka, kagamitan, at iba pang mga bagay-bagay na maaaring tangayin ng tsunami sa dagat. Ngunit dito sa Pilipinas, dahil sa walang habas na pagputol ng mga bakawan ay unti-unti na silang kumokonti at nawawala sa ating kapaligiran.Ayun sa Southeast Asian Fisheries Development Center, mula sa 450,000 hektarya na sakop ng bakawan noong 1918 ay nasa 120,500 hektarya na lamang ito noong 1994. Kadalasan ay ginagawang fishponds ang lugar ng mga bakawan, kaya sila pinuputol. Source: UN-FAO, 2006. "Coastal Forests Can Be Tsunami Bioshields" PLAN ILUSTRAYON GALING SA JUB-UPLINK SECTION NOVEMBER 2006 - APRIL 2007 I E B F A C P U A S G N I L A G N A W A R A L 5