Inaasahan na makakatulong ang pag-aaydentifay ng UN sa pagpuno ng nasabing kakulangan dahil maipapakita na hindi na kelangan pang antayin ang diumanong panahon na madebelop o idebelop pa ang WP natin. Ang Unibersal na Nukleyus at ang Filipino* Consuelo Paz Inaasahan din na kapag napatunayan ang UN, mabibigyan ng lakas loob ang lahat ng Pilipino na magpatuloy sa kanilang pagpapayaman sa WP dahii mey bahagi na ang sarili nilang wika sa wikang ito, ang UN. Mga Tunog Sa lebel ng mga tunog, hindi gaanong magkakaiba ang mga wika sa Pilipinas. Ganoon din sa pagkabit-kabit ng mga tunog na ito sa pagbuo ng silahol o ng mga salita. Kadalasan, ang napapansin natin ay ang mga pagkakaiba sa paggamit ng i at e, u at o sa mga iba't ibang wika natin bukod sa pagkakaiba ng mga punto natin. Dahil hindi gaanong marami ang mga tunog na magkakaiba, hindi natin halos naririnig o napapansin ang mga ito, lalo na kung hindi natin pakikinggan ng mabuti ang sinasabi. NAPATUNAYAN NA NG ILANG pag-aaral (Jakobson, Fant at Halle, 1952; Greenberg (ed.), 1963) na may mga bagay na pare-pareho sa mga wika sa mundo. Ito ang tinatawag na language universals. Lalo nang totoo ito kung ang mga wikang magkakamag-anak ang pinag-uusapan. Sa katotohanan, kaya tinuturing na magkakamag-anak ang isang grupo ng wika'y dahil nga sa pagkakapare-pareho ng maraming elemento ng mga nasabing wika. Lahat ng mga wika sa Pilipinas ay mey: i, a, u p, t, k?1 Matagal nang napatunayan na malapit na magkakamag-anak ang mga wika sa Pilipinas (Dempwolff, 1925; Conant, 1908, 1911, 1912; Dyen, 1947, 1953; Paz, 1981). Ang mga elementong magkakapareho o halos magkakapareho ay matatagpuan sa lahat ng lebel ng mga wikang ito - sa lebel ng mga tunog, sa lebel ng mga morpim at mga salita, sa lebel ng sintaks at sa lebel ng kahulugan. b, d, g s, h m, n, ng l Ang layunin ng papel na ito'y ipakita ang mga elementong pare-pareho sa mga wika sa Pilipinas para mapatunayan at maaydentifay ang mga bagay na bumubuo sa tatawaging unibersal na nukleyus (UN). Ito ang komon na elemento ng lahat ng mga wika sa Pilipinas. Importante na maaydentifay ang UN para makita kung bakit madaling kumalat at kumakalat pa ang Filipino o ang linggwa frangkang ginagamit sa buong Pilipinas o sa mga sentro ng populasyon man lamang. Hindi naiiba ang Filipino sa mga ibang wika sa Pilipinas kaya't mey UN ito na masasabing mula sa inambag ng mga gumagamit ng wikang ito na galing naman sa mga wika nilang sarili. w, y Halos walang pagkakaiba ang pagbigkas ng mga tunog na ito sa lahat ng mga wikang katutubo na matatagpuan sa bayan natin. Maituturing na sa lebel ng mga tunog, ang mga tunog na nakalista sa itaas ay ambag ng lahat ng mga wika natin sa wikang ginagamit na linggwa frangka o wikang komon, ang Filipino. Dahil ginagamit ang Filipino na wikang pangkomunikasyon sa bansa o nasyunal na wika, dapat kilalanin ito na Wikang Pambansa (WP). Ang kulang na lamang sa kasalukuyan ay ang malawakang paggamit nito bilang opisyal na wika ng gobyerno at wikang panturo sa lahat ng mga iskwelahan. Pero masasabi na superpisyal ang kakulangan na ito dahil ginagamit na ang Filipino sa oral na komunikasyon sa gobyerno't mga iskwelahan kahit hindi pa tanggap ng lahat bilang wikang pansulat. *Inilabas ng Sentro ng Wikang Filipino ang unang bersiyon ng papel noong 1990 at inilathalang muli sa librong Ang Wikang Filipino Atin Ito noong 2005. Halos lahat ng mga wika'y mey p at kung wala nito, mey malapit ditong tunog: halimbawa, ang p (Kal) na binibigkas na kaparis ng f pero ginagamit ang dalawang labi sa halip na labi at ngipin, na siyang ginagamit sa pagbigkas ng f, o natutumbasan ito ng f (Bla, Ibg). Halos lahat at mey h at r. Bukod sa mga tunog na nasa UN mey ilan pang tunog sa Filipino na masasabing galing sa ibang wika sa Pilipinas i, e, f, at v na matatagpuan sa Ibanag at Ivatan o nasa wikang Filipino dahil sa impluwensiya ng mga wikang ito at ng Kastila't lngles. Bukod dito, ang r na matatagpuan sa Iloko,Tiruray, Yakan, Kapampangan, at iba pa; j sa Tausug, Itbayat; e sa Tagalog, Kapampangan, lsinai, Kalingga, Subanon, Blaan, Bagobo; z sa Ibanag; o sa Yakan, Kalinga, Bagobo, at iba pa. 26 2727
Lahat ng mga wika natin ay mey diin ( ' ) na ponemik. Ang ibig sabihin nito'y nababago ang kahulugan ng salita kapag nililipat ang diin, e.g., Tag2 at Hil: púno 'mataas na halaman' - punó 'wala ng maidaragdag sa isang lalagyan', Ivt matá 'mata' - máta 'hilaw', Buk béleng 'gubat' - beléng 'laging'. Ang listahan na nasa apendix ay bahagi ng datang nakolekta ko para sa pagkokompara ng mga wika sa Pilipinas (Paz, 1981). Meron pang ibang listahan ng mga kogneyt na ginawa ni C. Lopez (1974) at ni F. Yap (1977). Mga Morpim at Salita Nasa leksikon o lebel ng mga salita ang pinakamaraming pagkakaiba. Ito ang rason kung bakit hindi nagkakaintindihan ang mga Pilipinong may iba't ibang katutubong wika. Ganoon pa man, pare-pareho ang halos higit sa 50% ng mga salita ng bawat wika natin. Ang mga salitang ito ang tinatawag na kogneyt o mga salitang pareho ang kahulugan at halos pareho ang bigkas. Halimbawa: Bukod sa mga kogneyt, ang isa pang komon na bahagi ng mga wika natin ay ang mga hiram na salita na galing sa Kastila at Ingles: bapur, kahon, pasahe, iskwela, blakbord, titser, sabon, sabe, oto, bisikdeta, tivi, koks, duktor, nars/narsis at napakarami pang iba. Ang isang katangiang kapansin-pansin sa mga wika natin ay ang pagkakabit ng isa o higit pang apix sa istem, na nagreresulta sa mga salitang magkakaiba ng kahulugan. Halimbawa sa Seb, kapag linagyan mo ng gi - ng kaun ang resulta'y gikaun na katumbas ng Tag kinain, at kung idaragdag pa ang pa- para maging gipakaun na katumbas ng Tag ipinakain naiba na ang kahulugan ng resultang salita. Sa unang halimbawa, iisa ang aktor, sa ikalawa naman, dalawa ang aktor: ang nagpapagawa ng aksiyon at ang mismong gumagawa. apúy - Tag, Iba, Png, Ilk, Kal, Bon, Isi, Igt, Nag, Agt, Mar, Tbw hápuy - Itb Ang mga apix na karaniwang matatagpuan sa mga wika natin ay: mga apix na pangverb: mag-, in, -i, na-; mga apix na pang-adjektiv: ma-, pala-; at apiks kosativ: pa-. afúy - Itw, Buh afí - Ibg Ang Sintaks apí - Kap ápi - Tau ópuy - Bag Ang importanteng bahagi ng wika na nagpapatunay sa pagkakamag-anak ng isang grupong wika'y ang sintaks. Ito ang naglalarawan kung papano nabubuo ang mga iba't ibang sentens ng isang wika. Kung pagkokomparahin ang mga istruktura ng mga sentens sa mga wika natin, malalaman na halos magkakapareho ang mga ito at kokonti ang mga istrukturang naiiba. bángun - Tag, Kap, Iba, Ilk, Itw, Isi, Nag, Seb, Akl, Tau, Bah, Buk, Mar, Sub bangún - Png, Agt fángun - Bon vangún - ltb Mey dalawang pag-aaral si E. Constantino: The Sentence Patterns of Twenty-Six Philippine Languages at The Deep Structures of Philippines Languages na dinidiskas ang pagkapareho at pagkakaiba ng mga sentens ng mga wika sa Pilipinas. Ayon sa analisis niya, lahat ng mga simpleng sentens sa mga wika natin ay mey nakapangilalim na istruktura o unibersal na istruktura na nabubuo ng isang preys na mey verb at isang preys na komplement ng verb o ang tinatawag na keys. pyúngun - Kal Makikita sa apendix ang isang listahan ng mga kogneyt na inaasahang maipapakita ang pagkakapareho ng leksikon ng mga wika natin. Hindi ko lang nasama ang lahat ng mga kogneyt sa mga wikang ito dahil magiging masyadong mahaba ang listahan para ilagay dito. Hindi naisama ang lahat ng mga wika sa Pilipinas, pero nandito ang masasabing repesentatib ng hawat rihyon ng bansa. Pareho o halos pareho ang pagbubuo ng sentens sa lahat ng mga wika natin. Ang isang parte ng sentens na kinikilalang sabjek ay binubuo ng nawn at ng sabjek-marker, e.g., Taga ang áso Seb an irú Ilk dyay ásu Maaari ring madaragdagan ito ng posesiv o di kaya lokativ preys. Tag ang áso mo ang kambing sa búkid 28 2929
Seb ang irú mu ang kánding sa umá Seb Niadtu ang bata kang Ana. Ilk dya ásum dya kalding diyay taltálun Ang tinatawag na predikeyt ay puwedeng buuin ng: Niadtu ang bata sa umá. Tau Myattu in bat kan Ana. Myattu in bat ha umá. Makikita rin ito sa preys na posesiv: 1. Isang verb: Tag Gumanda ang bahay ni Juan. Gumanda ang bahay ng pulis. Tag Tumakbo ang áso. Seb Nidalagan an irú Ilk Nagtaray dyay ásu. War Hinmúay an balay ni Juan. Hinmúay an balay san pulis. Limingkat in bay hi Juan. Limingkat in bay sin pulis. Tau 2. Verb at nawn preys: Tag Kumain ng mangga ang bata. Lahat ng mga wika ay mey mga sentens na nabubuo ng isang salita lamang katulad ng: War Kinmáun hin mangga ang bata. lbg Kininán ti mángga i abbing. 3. Nawn preys: Tag Umuulan. Seb Nagaulan. Immulan. Tau Ilk Agtudtudu. Kap Mumuran. Tag Abugado ang kapatid ko. Hil Abugadu ang tuod ko. Tau Abugaw in tymanghud ku. Tag Wala sa bukid ang kambing. Seb Wala sa uma ang kambing. Kap Aláyu king taldawa ing kambing. 4. Adjektiv preys: Nadudugtungan ang mga ito ng mga partikel: Tag Madilim na. Hil Madulum na. Tau Maondum na. Ilk Nasipngeten. Kap Madulundum na. Fil Gwapo ang binata. Bkl Gwapu an sultero. Png Gwapu su bagit ley. Isang fityur ng sintaks ng mga wikang ito'y ang pagmamarka ng nawn kung pangalan o hindi. Nangyayari ito sa sabjek ng sentens: Kinikilala ang isa sa labis sa isang bagay. Ipinakikita ito sa iba't ibang paraan sa mga wika natin pero mey isang komon na paraang ginagamit at ito'y ang paggamit ng pluralayser, halimbawa, manga (o mga) sa Tag, Buk, Man, War, Seb, Tau. Ipinapakita rin ito ng mga pronawn na mey singular at plural. Ang singular ang narerepresent ng isang nagsasalita, kinakausap o pinag-uusapan. Ang plural naman ay binubuo ng singular at isa o higit pa na pinag-uusapan: ako + ikaw = tayo. Tag Manunulát si Juana. Manunulat ang kapatid ko. Tau Manunulat hi Juana. Manunulat in taymanghád ku. Ilk Mannúrat ni Juana. Mannúrat dyay kabsat ku. Isang katangian na makikita sa mga sistema ng mga pronown ng mga wika natin ay ang duwal, halimbawa Tag, Seb, Bkl, kita o kata. Nangyayari din sa mga komplement ng verb: Pare-pareho rin ang sistema natin sa pagtatanong na katangi-tanging atin. Ito ang morpim o salitang pantanong na ba o di ba sa halos lahat ng mga wika natin. Sa ibang wika ito'y kadi/adi Tag Pumunta ang bata kay Ana. Pumunta ang bata sa bukid. Tag Maaga pa, di ba? War Maaga pa, dirí ba? Seb Sayu pa, dí ba? 30 3131
Rom Kaaga pa, bukun ba? Ilk Is Kap Maranun pa, ali mó? Nasapa pay, saan kadi? Bihihat pay, boon adi? Sa palagay ko'y marami na akong naibigay na mga elementong pare-pareho sa mga wika natin at kahit hindi ko nakompleto ang UN, inaasahan kong naipakita ko ang bahagi at elemento na nasa bawat katutubong wika natin na maaaring sabihin na ang ambag ng bawat wika natin sa Filipino. Dahil dito, masasabi natin na ang Filipino'y wika ng lahat ng mga Pilipino at hindi lamang ng isang etnolinggwistikong grupong Pilipino. Ang Patakarang Bilingguwal sa U.P.* Salvador P. Lopez Panimula Mga Nowt 1 Ito ang glotal stop o impit sa lalamunan. Halimbawa sa pagitan ng i at g-a sa salitang iisa at pag-asa, at sa hulihan ng salitang wala, at otomatik na binibigkas sa unahan ng salitang nagsisimula sa vowel. NAIS kong batiin ang mga mag-aaral at ang mga guro ng Unibersidad sa idinaraos nilang Linggo ng Wika. Nadarama kong higit na dapat nating pasiglahin ngayon ang kilusan sa paggamit at pagpapaunlad ng Pilipino lalo na sa ating Unibersidad... 2 Ang katumbas ng mga abrebyesyon ng mga pangalan ng mga wika ang sumusunod: Sistemang Bilingguwal Agt = Agutaynen, Bag = Bagobo, Bla = Blaan, Bon = Bontok, Buh = Buhi, buk = binukid, Hil = Hiligaynon, Ibg = Ibanag, Igt = Ilongot, Ilk = Iloko, Is = Isinai, Itb = Ibayat, Itw = Itawis, Ivt = Ivatan, Kal = Kalinga, Kap = Kapampangan, Mar = Maranaw, Nag = Naga Bikol, Png = Pangasinan, Rom = Romblomanon, Sub = Subanes, Tag = Tagalog, Tau = Tausug, War = Waray, Yak =Yakan, Zam = Zambal. Mga tatlong taon na ang nakararaan nang ako'y hingan ng posisyon tungkol sa medium of instruction sa ating Unibersidad, inirekomenda ko ang sistemang bilingguwal, ang paggamit di lamang ng Ingles kundi ng Pilipino, at inisip ko na ito'y hindi para sa U.P. lamang kundi para sa lahat ng antas ng edukasyon mula elementarya hanggang kolehiyo o unibersidad. Noon pa'y nagsimula na tayong kumilos base sa sistemang bilingguwal. Pinahintulutang gamitin ang Pilipino bilang isang pangangailangan ng estudyante sa kanyang edukasyon at sa kanyang pagiging Pilipino, at patuloy na ipinagagamit ang Ingles o ang kombinasyon ng Pilipino at Ingles. Ang ating Revised G.E. Program na nagtatakda ng mga kurso sa Pilipino ay maluwag na tinanggap ng mga estudyante; ang Departamento ng Pilipino at Panitikan ng Pilipinas [ngayo'y Departamento ng Filipino at mga Wika ng Pilipinas] ay masiglang nagpapatuloy sa implementasyon ng mga programang pangwika at pampanitikan sa larangan ng pagtuturo at pananaliksik; at, ang ibang departamento ng Arts and Sciences (tulad ng Psychology, History, Speech and Drama, Physics, Chemistry, at iba pa) at ang ibang *Ispits na idiniliber noong Agosto 15, 1973 sa simposium na inisponsor ng Samahan ng mga Mag-aaral sa Pilipino (SAMAPIL) ng U.P. Lumabas sa Sicat, Rogelio at Pamela D. Cruz, edd., 1972-73, Mga bagong pananaw sa wika at kultura Jornal ng Masaklaw na Edukasyon nos. 23-24 [General Education Journal nos. 23-24]) 32 3333