Kanser sa Bituka Pinakakaraniwang kanser sa Hong Kong ang kanser sa bituka. Ayon sa istatistika ng Hong Kong Cancer Registry noong 2013, para sa bawat 10,000 populasyon, 66 na tao ang dumadanas ng kanser sa bituka. Ang kanser sa bituka, kung matuklasan at magamot nang maaga, ay ganap na malulunasan. Ang pag-unawa sa mga sintomas at sanhi ng sakit ay nagbibigay-daan sa maagang pagtuklas at paggamot. Ang pangunahing kaalaman ukol sa sakit, paggamot, kinakailangang pag-aalaga at mga pamamaraan ng pangangalaga ay tumitiyak sa mabilis na paggaling at binabawasan ang panganib ng pagkabinat. Labis na nababawasan ang panganib ng kanser sa bituka ang masustansiyang diyeta, angkop na ehersisyo at programa sa pagsusuri. (Espesyal na Pasasalamat kay Dr. Y. T. Fu, Senior Medical Officer, Clinical Oncology, Ospital ni Queen Elizabeth sa pagsusuri ng impormasyon.) Bowel Cancer / Tagalog Copyright © 2017 Hospital Authority. All rights reserved
1. Ano ang Kanser sa Bituka? Ang colon ang huling bahagi ng sistema ng pagtunaw, na binubuo ng colon at tumbong. Kung minsan, mayroong mga hindi karaniwang pagtubo ng selula sa dingding ng bituka, mga polyp, mga ulser o iba pang bukol. Karamihan sa kanila ay nagagamot, ngunit ang ilang mga polyp ay maaaring maging mga malalang bukol, na nagiging kanser sa bituka. 2. Sino ang may mataas na pagkakataon ng pagkakaroon ng Kanser sa Bituka? Ang ganap na sanhi ng kanser sa bituka ay hindi pa rin alam. Ang mga tao na may mga sumusunod na katangian ay natagpuang may mataas na tsansa na magkaroon ng kanser sa bituka: Higit sa 50 ang edad • May kasaysayan ang pamilya ng kanser sa bituka • Dumanas ng o nagkaroon ng kasaysayan ang pamilya ng talamak na colitis o mga polyp sa colon Pinananatili ang diyeta na mataas ang taba, mataas ang kolesterol at kaunti ang fiber Sobrang timbang (body mass index na higit sa 25) • Sobra ang pag-inom ng alkohol • Naninigarilyo • hindi pisikal na aktibo 3. Paano iwasan ang Kanser sa Bituka? Kabilang sa mga epektibong paraan ng pag-iwas sa mga kanser sa bituka ang: sapat na pagkonsumo ng pagkaing may fiber: ang mataas na pagkonsumo ng fiber ay nagtataguyod ng paglalabas ng dumi at pinababa ang pagtitibi, naiiwasan ang mga lason at mga sangkap na nagiging sanhi ng kanser; mataas na pagkonsumo ng mga prutas at gulay na mayaman sa mga bitamina at mga sustansiyang panlaban sa kanser; • pagbawas sa pagkonsumo ng pulang karne; • pagluluto gamit ang mas kaunting mantika; magpasingaw, maghurno, mag-ihaw sa halip na magprito sa kawali o magprito na lubog sa mantika; regular na mag-ehersisyo at panatilihin ang tamang timbang; • huminto sa paninigarilyo, bawasan ang pag-inom ng alkohol • akmang mga pamamaraan ng pagsusuri Bowel Cancer / Tagalog Copyright © 2017 Hospital Authority. All rights reserved
4. Ano-ano ang mga sintomas ng Kanser sa Bituka? Kabilang sa mga karaniwang tanda at sintomas ng kanser sa bituka ang: dumi na may dugo, maitim na dumi, dumi na may uhog, o pagdugo ng puwit; • pagbabago sa kinagawian sa pagdumi (pagtitibi o pagtatae), pagbabago ng hugis ng dumi (manipis na piraso); hindi maipaliwanag na pagbaba ng timbang; • kirot sa ibabang tiyan (namamagang tiyan o may kabag na sakit ng tiyan); • pakiramdam ng hindi tapos na pagdumi; • mga pisikal na sintomas ng anemia: malamig na mga kamay at paa, pagkapagod, mabilis na tibok ng puso, pangangapos ng paghinga, pamumutla, pagkahilo 5. Paano suriin at gumawa ng pag-diagnose para sa Kanser sa Bituka? Dapat kumonsulta sa mga doktor ng pamilya ang mga indibidwal na delikado at mga taong may mga sintomas na binanggit sa itaas at isaayos ang pagsusuri sa lalong madaling panahon. Kabilang sa mga pagsusuri ng sakit sa bituka ang: Colonoscopy Kasalukuyang pinakamahusay na paraan ang colonoscopy upang masuri ang ibabang digestive tract. Sa pamamagitan ng flexible na video-endoscope, ang buong kahabaan ng colon pati na rin ang dulong bahagi ng maliit na bituka ay magsusuri. Karaniwang Nagtatagal ang pamamaraan sa loob ng 10 hanggang 45 minuto. Ginagamit ang colonoscopy upang suriin ang buong colon. Ginagamit ang sigmoidoscopy upang suriin ang huling bahagi ng colon at puwit. Hindi lang kapaki-pakinabang ang colonoscopy para sa pag-diagnose. Gamit ang iba't ibang dagdag na kagamitan, makakagawa rin ito ng biopsy at makapaghahatid ng target na pamamaraan gaya ng pagtanggal ng polyp. Panganib at Mga Komplikasyon Karaniwan ang bahagyang paghihirap, kabilang ang sakit sa tiyan at distension. Bihira ang mga pangunahing komplikasyon, kabilang ang pagbutas, pagdugo, mga komplikasyon sa puso at baga, impeksiyon o talamak na pagkabara ng bituka. Sa pangkalahatan, ang panganib ng pangunahing mga komplikasyon ay mababa sa 1%. Dapat humingi ang mga Bowel Cancer / Tagalog Copyright © 2017 Hospital Authority. All rights reserved
pasyente ng agarang tulong kung makaranas sila ng pananakit ng tiyan o matuklasan na may dugo sa dumi pagkatapos ng pamamaraan. Pagsusuri na Barium Enema Ang barium enema ay isang x-ray na pamamaraan na ginagamit sa pag-aaral ng malaking bituka. Magpapasok ng barium sa puwit ang radiologist sa pamamagitan ng lubos na magrasang tubo. Gumaganap ang likidong barium bilang isang kaibahan upang i-highlight ang mga tiyak na lugar sa katawan. Ipapakita ang pagdaloy ng barium sa isang x-ray fluoroscope screen upang magpakita ng abnormalidad ng panloob na dingding ng bituka. Pagsusuri ng Puwit Magpapasok ang mga doktor ng may guwantes at may grasang daliri sa tumbong sa pamamagitan ng puwit at kinakapa ang loob para sa hindi normal na bahagi o bukol. Pagsusuri ng Pambihirang Dugo sa Dumi Maaaring hindi madaling mapansin nang pisikal ang pagdurugo sa bituka. Tinitingnan sa pagsusuring ito ang nakatagong dugo sa dumi. Kung may bukol na makita, maaaring kailanganin ng pasyente ng karagdagang pagsusuri na computed tomography at iba pang pag-aaral gamit ang larawan. 6. Ano-ano ang mga paggamot para sa Kanser sa Bituka? Kabilang sa mga karaniwang pamamaraan sa paggamot ng kanser sa bituka ang: Operasyon Ang pag-alis sa bukol sa pamamagitan ng operasyon ang pangunahing paggamot para sa kanser sa bituka. Magagamot nito pareho ang maagang yugto ng kanser sa bituka at ang kaunting mga kaso na kumalat na sa atay o mga baga. Ang kasalukuyang pagdating minimally invasive surgery ay hindi lamang nagpapabilis ng pagpapagaling, ngunit labis din nitong binabawasan ang panganib ng mga komplikasyon, bagama't hindi ito angkop para sa bawat pasyente. Para sa kanser sa bituka, ang pagputol sa kabuuang mesorectal ay itinataguyod upang mapabuti ang resulta ng paggamot. Ang pansamantala o permanenteng stoma ay maaaring kailangan sa mga indibidwal na pasyente. Bowel Cancer / Tagalog Copyright © 2017 Hospital Authority. All rights reserved
Tumutulong na Therapy Makakabawas sa tsansa ng pagkabinat sa ilang pasyente ang tumutulong na therapy. Kabilang sa mga tumutulong na paggamot na dapat isaalang-alang ang radiation therapy at chemotherapy. Ang radiation therapy ay ang paggamit ng radiation na may mataas na Enerhiya upang masira ang mga selula ng kanser. Pangunahin itong ginagamit sa mga pasyenteng may kanser sa bituka. Ang chemotherapy ay ang paggamit ng mga gamot na panlaban sa kanser upang patayin ang mga selula ng kanser. Ang mga paggamot na ito ay karaniwang ibinibigay pagkatapos ng radikal na operasyon, bagama't kailangan ng ilang pasyente ang ganitong paggamot bago ang operasyon upang mapadali ang pagputol sa pamamagitan ng operasyon. Sino ang nangangailangan ng tumutulong na therapy: Mga pasyenteng nasa Stage II Maaaring isaalang-alang ang tumutulong na paggamot para sa mga pasyenteng nasa Stage II na kanser sa colon at rectum na may mga katangiang na napakadelikado. Mga pasyenteng nasa Stage III Karaniwang inirerekomenda ang tumutulong na paggamot sa mga pasyenteng nasa Stage III na kanser sa colon at rectum. Mga pasyenteng nasa Stage IV Isinasaalang-alang lamang ang tumutulong na paggamot kapag ganap nang naputol ang mga kumalat na sugat at ang pangunahing bukol. 7. Ano-ano ang mga komplikasyon ng Kanser sa Bituka at ang mga paggamot nito? Dapat na dagdagan ang pag-iingat ng mga pasyenteng may hypertension, diabetes mellitus, sakit sa puso, at iba pang talamak na sakit. Pagsusuri Ang mga pasyenteng kailangan ng endoscopic therapy, gaya ng polypectomy (pagtanggal ng mga polyp), endoscopic hemostasis, at pagpapalawak at paglalagay ng stent ay may mas mataas na panganib ng mga seryosong komplikasyon gaya ng pagkabutas ng bituka at pagdugo. Bowel Cancer / Tagalog Copyright © 2017 Hospital Authority. All rights reserved
Operasyon Ang mahinang pagbagal ng sugat ng operasyon ng bituka ay maaaring humantong sa peritonitis at sepsis. Maaari ding mangyari ang pamamaga at hindi paggana ng pag-ihi. Gayunman, mahalagang tandaan na ang mas karaniwang ginagamit na maliit na operasyon para sa kanser sa bituka ay nakapagpababa nang malaki sa panganib ng mga komplikasyon sa mga nakaraang taon. Tumutulong na therapy Kabilang sa mga karaniwang pangalawang epekto ng radiotherapy at chemotherapy ang: pagkapagod, mahina sa impeksiyon o pagdugo, pagkawala ng gana sa pagkain, pagkahilo at pagsusuka, pagkawala ng buhok, pagtitibi o pagtatae. 8. Paano alagaan ang pasyenteng may kanser sa bituka? Maraming bagay na dapat ingatan sa panahon ng proseso ng paggaling. Makakatulong ang mabuting pang-unawa sa mga pasyente na harapin ang sakit na may positibong saloobin. Regular na muling pagtingin Iba't iba ang kondisyon ng pasyente, paggamot at mga tampok na klinikal. Tatalakayin ng mga doktor sa pasyente, susubaybayan nang mabuti ang paggaling ng pasyente, susuriin at tatasahin ang mga paggamot na muling pagtingin at magmumungkahi ng pagsasaayos ng konsultasyon batay sa mga pangangailangan ng indibidwal. Makakatulong ang regular na muling pagtingin na malaman ang pag-ulit ng bukol o mga bagong bukol, matiyak ang napapanahong paggamot at mabawasan ang mga komplikasyon. Pinabubuti ng maagang paggamot ang tsansa ng paggaling ng pasyente. Stoma Ang mga pasyenteng may bukol sa ibaba ng tumbong ay maaaring mayroong pansamantala at permanenteng stoma. Tutulungan ng mga Nars ng Stoma ang mga pasyente na pumili ng mga kagamitan ng stoma at binibigyan ng kapangyarihan ang mga pasyente ng tamang paggamit ng mga kagamitan ng stoma at pag-aalaga ng stoma. Bowel Cancer / Tagalog Copyright © 2017 Hospital Authority. All rights reserved
Diyeta Iminumungkahi sa mga pasyente na iwasan ang mga pagkaing mahirap tunawin gaya ng matatabang pagkain at iyong maaaring makapagod sa bituka hal. curry o maanghang na pagkain. Bowel Cancer / Tagalog Copyright © 2017 Hospital Authority. All rights reserved