Help Your Heart: Control Your High Blood Pressure Healthy Heart, Healthy Family Tulungan ang Iyong Puso: Kontrolin ang Iyong Alta Presyon Malusog na Puso, Malusog na Pamilya
Help Your Heart: Control Your High Blood Pressure Healthy Heart, Healthy Family Tulungan ang lyong Puso: Kontrolin ang lyong Alta Presyon Malusog na Puso, Malusog na Pamilya NIH Publication No. 08-6346 July 2008
Take Action To Prevent High Blood Pressure Did you know that high blood pressure is a problem among Filipino Americans? ■ About one in three persons in the United States has high blood pressure. ■ Stroke is the third leading cause of death among Filipino Americans. ■ In the Philippines, the number of people with high blood pressure has doubled. Ricardo Gonzales will show you how he and his family are taking steps to prevent or control high blood pressure. Ricardo: "My blood pressure is 136/85. The doctor said that I am close to having high blood pressure. He said that I should eat less sodium and be more physically active. If I want to be around to enjoy my family, I need to start changing my habits now." 2 Help Your Heart: Control Your Blood Pressure Healthy Heart, Healthy Family
Maaari Kang Kumilos Upang Maiwasan ang Alta Presyon Alam mo bang ang alta presyon ay isang problema ng mga Pilipino-Amerikano? ■ Tinatantiang 1 sa bawat 3 tao sa Estados Unidos ang may alta presyon. ■ Ang stroke ay ang pangatlong nangungunang sanhi ng pagkamatay sa mga Pilipino-Amerikano. ■ Sa Pilipinas, dumoble na ang bilang ng mga taong may alta presyon. Ipapakita sa iyo ni Ricardo Gonzales kung anu-ano ang mga hakbang na ginagawa niya at ng kanyang pamilya upang maiwasan o makontrol ang alta presyon. Ricardo: "Ang presyon ng dugo ko ay 136/85. Sinabi ng duktor na malapit akong magkaroon ng alta presyon. Sinabi niyang dapat akong kumain ng mas kaunting asin at maging aktibong pisikal. Kung nais ko pang tamasahin ang piling ng aking pamilya, kailangan kong simulan ngayong baguhin ang aking mga nakagawian." Tulungan ang Iyong Puso: Kontrolin ang Iyong Alta Presyon Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 3
Ricardo Learns Important Facts About Blood Pressure What is blood pressure? Blood pressure is the force of blood against the walls of your arteries. You need blood pressure to move the blood through your body so it can get to all the body's organs. Why is high blood pressure dangerous? High blood pressure - also called hypertension - puts you at risk for heart disease. When your blood pressure is high, your heart has to work harder. If not treated, high blood pressure raises your chances of: ■ Stroke ■ Heart attack ■ Kidney problems ■ Eye problems ■ Death 4 Help Your Heart: Control Your Blood Pressure Healthy Heart, Healthy Family
Natutunan ni Ricardo ang Mahahalagang Katotohanan Tungkol sa Presyon ng Dugo Ano ang presyon ng dugo? Ang presyon ng dugo ay ang pwersa ng dugo sa mga dingding ng iyong mga artery o mga daluyang tagahatid ng dugo mula sa puso. Kailangan mo ang presyon ng dugo upang mapagalaw ang dugo sa iyong katawan nang sa gayon ay makapunta ito sa lahat ng mga organ ng katawan. Bakit mapanganib ang alta presyon? Ang alta presyon - na tinatawag ding hypertension - ay naglalagay sa iyo sa panganib na magkaroon ng sakit sa puso. Kapag mataas ang iyong presyon sa dugo, kailangang magtrabaho nang mas matindi ang iyong puso. Kung hindi magagamot, ang alta presyon ay magpapataas sa iyong tsansang magkaroon ng: ■ Stroke ■ Atake sa puso ■ Mga problema sa bato ■ Mga problema sa mata ■ Pagkamatay Tulungan ang Iyong Puso: Kontrolin ang Iyong Alta Presyon Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 5
The good news You can take action to prevent high blood pressure. If your blood pressure is high, you can do something to control it. Ricardo: "Getting my blood pressure checked was easy; it does not hurt, and it is quick. High blood pressure is called the "silent killer" because it does not have any symptoms. My numbers were the only sign that I had prehypertension. You should learn what your numbers are." What are the blood pressure levels? ■ If your blood pressure is below 120/80, it is normal. Good for you! Have your blood pressure checked once a year. ■ If your numbers are in the range from 120/80 to 139/89, you have prehypertension. You are more likely to end up with high blood pressure. Take action to prevent it. ■ If your blood pressure is 140/90 or more, you have high blood pressure. Ask your doctor how to lower it and take action. Check your blood pressure often if you have high blood pressure. 6 Help Your Heart: Control Your Blood Pressure Healthy Heart, Healthy Family
Ang mabuting balita ay Ang mabuting balita ay may magagawa ka upang maiwasan ang alta presyon. Kung mataas ang presyon ng iyong dugo, may magagawa ka upang makontrol mo ito. Ricardo: "Madali lamang ang pagsuri ng aking presyon ng dugo; hindi ito masakit, at mabilis ito. Ang alta presyon ay tinatawag na "tahimik na mamamatay-tao" sapagkat wala itong anumang mga sintomas. Ang aking mga nakukuhang numero lamang ang natatanging mga senyales na mayroon akong alta presyon. Dapat mong malaman kung anu-ano ang iyong mga numero." Ano ang mga antas ng presyon ng dugo? ■ Ang isang normal na presyon ng dugo ay mas mababa sa 120/80. Mabuti para sa iyo! Ipasuri ang iyong presyon ng dugo minsan sa isang taon. ■ Kung ang iyong mga numero ay mula 120/80 hanggang 139/89, mayroon kang nagsisimulang alta presyon. Posibleng humantong ka sa alta presyon. Kumilos upang maiwasan ito. ■ Kung ang iyong presyon ng dugo ay 140/90 o higit pa, mayroon kang alta presyon. Tanungin ang iyong duktor kung paano ito bababaan at kumilos. Ipasuri ang iyong presyon ng dugo nang madalas kung mayroon kang alta presyon. Tulungan ang Iyong Puso: Kontrolin ang Iyong Alta Presyon Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 7
Start a Family Plan Against High Blood Pressure This family plan can help you prevent high blood pressure. It can also help you control high blood pressure. 1. Cut down on sodium. ■ Read the Nutrition Facts labels to compare the amount of sodium in food.
Choose foods that are 5 percent or less of the Daily Value for sodium.
Limit foods that have 20 percent or more of the Daily Value for sodium.
Limit your sodium intake to 2,300 milligrams (mg) or less per day. ■ Buy fruits and vegetables for snacks instead of salty chips and crackers. ■ Buy fresh, frozen, or no-salt-added canned vegetables. 8 Help Your Heart: Control Your Blood Pressure Healthy Heart, Healthy Family
Magsimula ng Isang Plano ng Pamilya Laban sa Alta Presyon Ang plano ng pamilyang ito ay makakatulong sa iyong maiwasan ang alta presyon. Matutulungan ka rin nitong kontrolin ang alta presyon. 1. Magbawas ng asin. ■ Basahin ang antas ng Mga Katotohanan sa Nutrisyon upang maihambing ang dami ng asin sa pagkain.
Pumili ng mga pagkaing 5 porsyento o mas mababa pa sa Pang-araw-araw na Halaga sa asin.
Limitahan ang mga pagkaing may 20 porsyento o higit pa sa Pang-araw-araw na Halaga ng asin.
Limitahan ang iyong pagkain ng asin sa 2,300 milligrams (mg) o mas mababa sa bawat araw. ■ Bumili ng mga prutas at gulay para sa mga merienda sa halip na maaalat na sitsirya at biskwit. ■ Bumili ng mga gulay na sariwa, walang idinagdag na asin. frozen, o de latang Tulungan ang Iyong Puso: Kontrolin ang Iyong Alta Presyon Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 9
10 ■ Choose fewer canned and processed foods like smoked, cured, and processed beef; seafood; poultry; and pork, like ham, sausage, and corned beef. ■ Buy foods marked "low sodium" or "reduced sodium." ■ Reduce the amount of high-sodium sauces, pastes, and seasonings, such as soy sauce, fish sauce, salty, dried fish, salted fish paste, and salted shrimp paste. ■ Season foods with herbs and spices instead of salt. ■ Rinse canned vegetables to reduce the amount of sodium. Ricardo: "High blood pressure runs in my family. My mother has high blood pressure. She walks daily, has stopped smoking, and has found that food can still taste good with less sodium." Help Your Heart: Control Your Blood Pressure Healthy Heart, Healthy Family
■ Pumili ng mas kaunting de lata at naiprosesong mga pagkaing kagaya ng pinausukan, ibinabad, at naiprosesong baka; pagkaing-dagat; manok; at baboy, tulad ng hamon, longganisa, at karne norte. ■ Bumili ng mga pagkaing namarkahang " o "reduced sodium." low sodium" ■ Bawasan ang dami ng mayaman sa asing mga sarsa, paste, at pampalasa, tulad ng toyo, patis, tuyo, bagoong, at alamang. ■ Sa halip na asin, timplahan ang mga pagkain gamit ang mga damong makakain at pampalasa. ■ Banlawan ang mga de latang gulay upang mabawasan ang dami ng asin. Ricardo: "Likas na sa pamilya namin ang alta presyon. Naglalakad siya araw- araw, tumigil sa paninigarilyo, at napag-alaman niyang masarap pa rin ang pagkain kahit na kaunti ang asin nito." Tulungan ang Iyong Puso: Kontrolin ang Iyong Alta Presyon Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 11
The Choice Is Yours! Compare the Nutrition Facts labels to choose foods lower in sodium. Which one would you choose? Frozen Peas and Carrots Canned Peas and Carrots Answer: The canned peas and carrots have about seven times more sodium than the frozen peas and carrots. 12 Help Your Heart: Control Your Blood Pressure Healthy Heart, Healthy Family
Ikaw ang Bahalang Mamili! Ipaghambing ang mga antas ng Mga Katotohanan sa Nutrisyon upang makapili ng mga pagkaing mababa sa asin. Alin ang pipiliin mo? Mga De Latang Garbansos at Carrot Mga Frozen na Garbansos at Carrot Sagot: Ang mga de latang garbansos at carrot ay may pitong beses na dami ng asin kaysa sa mga frozen na garbansos at carrot. Tulungan ang Iyong Puso: Kontrolin ang Iyong Alta Presyon Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 13
Family Plan 2. Eat heart healthy foods. ■ Cook with more fruits, vegetables, and whole grains. ■ Choose low-fat or fat-free products. ■ Cook with lean meats, chicken without the skin, and fish.* FAT-FREE MILK ■ Choose unsalted nuts, seeds, and cooked dry beans. ■ Cook with small amounts of fats and oils. Pregnant and nursing mothers: Talk to your health care provider to find out what types of fish and seafood are lower in mercury. Mercury may be harmful for your baby. 14 Help Your Heart: Control Your Blood Pressure Healthy Heart, Healthy Family
Plano ng Pamilya 2. Kumain ng mga pagkaing nakakalusog sa puso. ■ Magluto nang may mas maraming mga prutas, gulay, at whole grains. ■ Pumili ng mga produktong low-fat o fat-free. ■ Magluto ng may mga karneng kakaunti ang taba, manok na walang balat, aat isda.* P e c h u g a l o d e p o l C H I C K E N B R E A S T Carne magra LEAN MEAT ■ Pumili ng mga walang-asing pinatuyong mga beans. nut, buto, at lutong ■ Magluto sa kaunting fats at mantika. Para sa Mga Inang Nagdadalantao at Nagpapasuso: Makipag-usap sa iyong tagapangalaga ng kalusugan upang malaman kung anong mga uri ng isda at pagkaing dagat ang mas mababa ang mercury. Maaring na kasasama sa iyong sanggol ang mercury. Tulungan ang Iyong Puso: Kontrolin ang Iyong Alta Presyon Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 15
3. Limit alcohol. ■ Having more than three drinks a day can raise blood pressure. One Drink Is: One drink is: ■ one beer (12 ounces) OR ■ one glass of wine (5 ounces) OR ■ Men who drink should have no more than two drinks a day. ■ 1½ ounces of spirits (liquor or whiskey, straight or in a mixed drink) ■ Women who drink should have no more than one drink a day. ■ Pregnant and breastfeeding women should any alcohol. not drink 4. Watch your weight. ■ Take steps to lose weight if you are overweight. ■ Eat smaller portions. Do not go back for a second serving. ■ Be physically active for at least 30 minutes a day, and slowly increase to 60 minutes. 16 Help Your Heart: Control Your Blood Pressure Healthy Heart, Healthy Family
3. Limitahan ang inuming nakalalasing. ■ Nakakapagpataas ng presyon ng dugo ang pag-inom ng higit pa sa tatlong inom sa isang araw. Isang inom ay: Isang inom ay: ■ isang beer (12 ounces) O ■ isang basong alak (5 ounces) O ■ Hindi dapat lumabis sa dalawang inom sa isang araw ang mga kalalakihang umiinom. ■ ■ 1½ ounces ng mga inuming nakalalasing (inuming nakalalasing o whiskey, straight o sa isang pinaghalong inumin) ■ Hindi dapat lumabis sa isang inom sa isang araw ang mga kababaihang umiinom. ■ Hindi dapat nakalalasing ang mga kababaihang nagdadalantao at nagpapasuso. uminom ng anumang inuming 4. Subaybayan ang iyong timbang. ■ Gumawa ng mga hakbangin upang mabawasan ang timbang kung sobra ka sa timbang. ■ Kumain nang mas kaunti. Huwag nang magdalawang-balik. ■ Maging aktibong pisikal nang hindi bababa sa 30 minuto sa isang araw, at dahan-dahang dagdagan hanggang maging 60 minuto. Tulungan ang Iyong Puso: Kontrolin ang Iyong Alta Presyon Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 17
5. Take your medicines. ■ If you have high blood pressure, take your medicines the way your doctor tells you. ■ Do not share medicines with friends or family. ■ If you cannot afford your medicine, let your doctor know. There may be programs to help you buy your medicine. ■ Use notes and other reminders to take your medicine. Ask your family to help you with reminder phone calls. ■ When you go to the doctor, take all of your medicine bottles with you. Questions to ask the doctor about high blood Questions to ask the doctor about high blood pressure medicine: pressure medicine: ■ When should I take it? ■ What can I eat or drink with it? ■ May I take my other medicines at the same time? (Show your doctor a list of all medicines, including herbal medicines, you are taking.) 18 Help Your Heart: Control Your Blood Pressure Healthy Heart, Healthy Family
5. Inumin ang iyong mga gamot. ■ Kung mayroon kang alta presyon, inumin ang iyong mga gamot nang gaya ng sinabi sa iyo ng iyong duktor. ■ Huwag makihati ng mga gamot sa iyong mga kaibigan o pamilya. ■ Kung hindi mo kayang bumili ng iyong gamot, ipaalam ito sa iyong duktor. Maaaring may mga programang makakatulong sa iyong bumili ng iyong mga gamot. ■ Gumamit ng mga tala at iba pang mga paalala upang mainom ang iyong gamot. Hilingin ang iyong pamilyang tulungan ka na gamitin ang mga pampaalalang tawag sa telepono. ■ Kapag nagpunta ka sa duktor, dalhin ang lahat ng mga bote ng iyong gamot. Mga katanungang dapat itanong sa duktor tungkol sa Mga katanungang dapat itanong sa duktor tungkol sa gamot sa alta presyon: gamot sa alta presyon: ■ Kailan ko ito dapat inumin? ■ Ano ang maari kong kainin o inumin kasama nito? ■ Maaari ko rin bang inumin ang aking ibang mga gamot nang sabay? (Ipakita sa iyong duktor ang isang listahan ng lahat ng mga gamot, kabilang ang mga halamang-gamot, na iniinom mo.) Tulungan ang Iyong Puso: Kontrolin ang Iyong Alta Presyon Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 19
My Plan To Prevent or Control High Blood Pressure ✓ ❑ Check at least two things you will do. Add more things over time. Add Spice - Not Salt - to Your Life ❑ Season foods with herbs and spices like garlic, bay leaf, onion, tamarind leaf, and lemongrass instead of salt. ❑ Eat more fruits and vegetables instead of salty snacks. ❑ Use Nutrition Facts labels to help you choose low-sodium food products. ❑ Reduce the amount of high- sodium sauces, pastes, and seasonings, such as soy sauce, fish sauce, salty, dried fish, and salted shrimp paste. ❑ Choose foods labeled "low sodium," "sodium free," "no salt added," "light," or "lite," such as "lite soy sauce." 20 Help Your Heart: Control Your Blood Pressure Healthy Heart, Healthy Family
Aking Plano Upang Maiwasan o Makontrol ang Alta Presyon ✓ ❑ Lagyan ng tsek ang hindi bababa sa dalawang mga bagay na gagawin mo. Magdagdag ng karagdagang mga bagay sa paglaon. Magdagdag ng Pampalasa - Hindi Asin - sa Iyong Buhay ❑ Pasarapin ang iyong mga pagkain gamit ang mga pampalasang kagaya ng bawang, laurel, sibuyas, dahon ng sampalok, at tanglad sa halip na asin. ❑ Kumain ng mas maraming mga prutas at gulay sa halip na maaalat na merienda. ❑ Gumamit ng mga Nutrisyon upang matulungan kang pumili ng mga produkto ng pagkaing low-sodium. label ng Mga Katotohanan sa ❑ Bawasan ang dami ng mga paste, at pampalasa, tulad ng toyo, patis, tuyo, at alamang. high-sodium na sarsa, ❑ Pumili ng mga pagkaing may sodium," "sodium free," "no salt added," "light," o "lite," tulad ng "lite na toyo." label na "low Tulungan ang Iyong Puso: Kontrolin ang Iyong Alta Presyon Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 21
My Plan To Prevent or Control High Blood Pressure Take Heart. Try to: ❑ Lose weight if you are overweight. ❑ Eat smaller portions. Do not go back for a second serving. ❑ Get 30 to 60 minutes of moderate physical activity on most days. ❑ Cut back on the alcohol you drink. ❑ Stop smoking if you smoke. If You Have High Blood Pressure: ❑ Have your blood pressure checked often. ❑ Take your medicines the way your doctor tells you. ❑ Know your blood pressure numbers and take action to lower them. 22 Help Your Heart: Control Your Blood Pressure Healthy Heart, Healthy Family
Aking Plano Upang Maiwasan o Makontrol ang Alta Presyon Isapuso ang Mensahe. Subukang: ❑ Magbawas ng timbang kung sobra ka sa timbang. ❑ Kumain nang kaunti. Huwag nang magdalawang-balik. ❑ Maglaan ng 30 hanggang 60 minuto ng katamtamang aktibidad na pisikal sa nakararaming mga araw. ❑ Magbawas ng inuming nakalalasing na iniinom mo. ❑ Tumigil sa paninigarilyo kung naninigarilyo ka. Kung mayroon kang alta presyon: ❑ Ipasuri nang madalas ang iyong presyon ng dugo. ❑ Inumin ang iyong mga gamot nang gaya ng sinabi ng duktor. ❑ Alamin ang mga numero ng iyong presyon ng dugo at kumilos upang mapababa ang mga ito. Tulungan ang Iyong Puso: Kontrolin ang Iyong Alta Presyon Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 23
My Heart Health Card Use this card to record the results of your tests. Take action to keep your heart healthy. Name: NOTE: ♥ = Normal values Weight Date Result Body Mass Index (BMI) ♥18.5 to 24.9 Date Result Waist Measurement ♥ Men - 40 inches Date Result (102 centimeters) or less ♥ Women - 35 inches (88 centimeters) or less Blood Pressure ♥ Less than 120/80 mmHg Date Result Tests to measure "fats" in the blood Total Cholesterol ♥ Less than 200 mg/dL (ideal) Date Result LDL ♥ Less than 100 mg/dL (ideal) ♥ Less than 130 mg/dL (near ideal) Date Result HDL ♥ 40 mg/dL or more Date Result Triglycerides ♥ Less than 150 mg/dL Date Result Tests to check sugar in the blood for diabetes Blood Glucose ♥ Less than 100 mg/dL Date Result A1C ♥ Less than 7% Date Result Other tests Date Result 24 Help Your Heart: Control Your Blood Pressure Healthy Heart, Healthy Family
Aking Heart Health Card Gamitin ang kard na ito upang maitala ang mga resulta ng iyong mga pagsusuri. Kumilos upang mapanatilihing malusog ang iyong puso. Pangalan: TANDAAN: ♥ = Normal na mga halaga Timbang Petsa Resulta Body Mass Index (BMI) ♥18.5 hanggang 24.9 Petsa Resulta Sukat ng Baywang ♥ Kalalakihan - 40 pulgada (102 cm) o mas mababa ♥ Kababaihan - 35 pulgada (88 cm) o mas mababa Petsa Resulta Presyon ng Dugo ♥ Mababa sa 120/80 mmHg Petsa Resulta Mga pagsusuri upang masukat ang "fats" sa dugo Kabuuang Kolesterol ♥ Mababa sa 200 mg/dL Petsa Resulta LDL ♥ Mababa sa 100 mg/dL (pinakamainam) ♥ Mababa sa 130 mg/dL (malapit sa kainaman) Petsa Resulta HDL ♥ Higit sa 40 mg/dL Petsa Resulta Triglycerides ♥ Mababa sa 150 mg/dL Petsa Resulta Mga pagsusuri upang masuri ang asukal sa dugo para sa diyabetis Asukal sa dugo (pag-aayuno) ♥ Mababa sa 100 mg/dL Petsa Resulta A1C ♥ Mababa sa 7% Petsa Resulta Iba pang mga pagsusuri Petsa Resulta Tulungan ang Iyong Puso: Kontrolin ang Iyong Alta Presyon Malusog na Puso, Malusog na Pamilya 25
Read other booklets in the Healthy Heart, Healthy Family series: ■ Are You at Risk for Heart Disease? ■ Be Heart Smart: Keep Your Cholesterol in Check ■ Keep the Beat: Aim for a Healthy Weight ■ Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes ■ Be Heart Healthy: Enjoy Living Smoke Free For More Information The NHLBI Information Center is a service of the National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) of the National Institutes of Health. The Information Center provides information to health professionals, patients, and the public about the treatment, diagnosis, and prevention of heart, lung, and blood diseases. Please contact the Information Center for prices and availability of publications. NHLBI Information Center P.O. Box 30105 Bethesda, MD 20824-0105 Telephone: 301-592-8573 TTY: 240-629-3255 Fax: 301-592-8563 E-mail: nhlbiinfo@rover.nhlbi.nih.gov Other publications are also available on the NHLBI Web site at
DISCRIMINATION PROHIBITED: Under provisions of applicable public laws enacted by Congress since 1964, no person in the United States shall, on the grounds of race, color, national origin, handicap, or age, be excluded from participation in, be denied the benefits of, or be subjected to discrimination under any program or activity (or, on the basis of sex, with respect to any education program and activity) receiving Federal financial assistance. In addition, Executive Order 11141 prohibits discrimination on the basis of age by contractors and subcontractors in the performance of Federal contracts, and Executive Order 11246 states that no federally funded contractor may discriminate against any employee or applicant for employment because of race, color, religion, sex, or national origin. Therefore, the National Heart, Lung, and Blood Institute must be operated in compliance with these laws and Executive Orders.
NIH Publication No. 08
6346 July 2008