Mabuhay, Kasambahay! Ang talasanayan (workbook) na ito ay para sa iyo. Layunin nito na tulungan kang: maunawan ng mas mabuti kung ano ang hanapbuhay na pinasok mo mabatid ang iyong mga responsibilidad at karapatan bilang kasambahay alamin kung saan ka maaaring humingi ng tulong kung kinakailangan. Maging huwaran ka sana ng isang mahusay, maaasahan at mapagkakatiwalaang kasambahay. Nakasalalay sa iyong balikat ang tagumpay at kaligayahan ng tahanan na iyong pinaglilingkuran. Alalahanin na ikaw ay KASAMBAHAY (kasama sa bahay), hindi alila o taga silbi sa lahat ng kapritso ng employer. Ikaw ay tao - may dangal at karapatan tulad ng sinuman dito sa ating lipunan. Mabuhay Ka! Mula sa : Department of Labor and Employment Sa pakikipagtulungan sa International Labor Organization-Manila, Philippines Office 3
Paunang Salita Module 1: Pagpapakilala 1.1. Kumusta Ka, Kaibigan? Module 2: Salamin ng Aking Sarili 2.1. Ang Bahaghari ng Aking Kinabukasan 2.2. Ang Mapa ng Aking Kinabukasan 2.3. Ako at Ang Aking Pamilya 2.4. Mga Motibasyon (Gumaganyak/Kadahilanan) at Kakayanan sa Pagiging Kasambahay 2.5. Ang Mga Bagay na Pinahahalagahan Ko Module 3: Marangal na Hanapbuhay ang Maging Kasambahay 3.1. Mga Tungkulin at Responsibilidad 3.2. Paano Pauunlarin ang Kakayanan Bilang Isang Kasambahay? Module 4: Recruiters o Mangangalap ng manggagawa: Kilalanin Sila 4.1. Kilalanin natin sino ang tinatawag na recruter o mangangalap ng manggagawa? 4
Module 5: Mga Karapatan Mo Bilang Kasambahay 5.1 Ang Kontrata ng Trabaho (Employment Contract) 5.2 Sahod, Benepisyo at SSS 5.3 Oras ng Trabaho, Pahinga at Bakasyon, At Iba Pang Karapatang Pinangangalagaan ng Batas Para sa Mga Kasambahay 5.4 Mga Universal na Karapatan Module 6: Mga Isyu sa Trabaho 6.1 Pagsasamantala(Exploitation), Pang-aabuso, Di-Makataong Kondisyon sa Trabaho 6.2 Pangungulila Sa Pamilya 6.3 Isyung Pampinansiyal / Usaping pananalapi 6.4 Pang-unang Lunas (First Aid), Kalusugan at Kaligtasan sa Trabaho (Occupational Safety and Health) Module 7: PAGLALAGOM 7.1 Ipagmalaki Mo: Ikaw ay Marangal 7.2 Isang Hamon! 5
ANNEXES NG MGA KARAGDAGANG IMPORMASYON Annex A: Gabay Sa Paghahanda At Pagsisilbi Ng Pagkain Annex B: Tamang Paggamit ng Mga Appliances sa Bahay Annex C: Ano'ng Gagawin Sa Basura? Annex D: Mga Dapat Tandaan Upang Mapangalagaan ang Seguridad sa Bahay Annex E: Direktoryo ng TESDA (Para sa Nais Mag-Skills Training) Annex F: Mga Dapat Malaman Tungkol sa SSS Annex G: Mga Pang-Unang Lunas (First Aid) Annex H: Hotlines (Direktoryo ng Mga Mahahalagang Ahensiya na Maaaring Tawagan Kung May Emergency) 6
1.1.Kumusta Ka, Kaibigan? Nag-aalangan ka ba? Nahihiya? Ninenerbiyos? Di ka nag-iisa, kaibigan. Lahat tayo ay may ganyang pakiramdam. Pero sa simula lang yan. Kaya umpisahan natin na may makilalala kang bagong kaibigan. Pumili ka ng isang kapareha at kilalanin siya. Isulat dito ang mga nalaman mo tungkol sa kanya: Pangalan ng iyong ka-partner? ________________________ Lugar na pinanggalingan? ________________________ Saan siya nagtatrabaho? ________________________ Ano ang paborito n'yang libangan? ___________________ Ano ang kanyang palayaw? ___________________ Ngayon, ipakilala mo na sya sa buong grupo. 7
2.1.Ang Bahaghari ng Aking Kinabukasan Ano ang pangarap mo para sa iyong sarili at pamilya? Ang pangarap o layunin ay nagsisilbing gabay natin sa buhay? Kung wala nito, walang malinaw na direksiyon ang ating mga gagawin sa buhay. Simulan nating liwanagin kung ano talaga ang iyong pangarap, kaibigan. Gawan natin ng bahaghari ang iyong mga pangarap. Sa bahaghari sa baba isulat sa angkop na kulay ang pinakamahalaga mong pangarap (isa lamang) na gusto mong makamit sa loob ng 3-5 taon. Isulat sa dilaw kung ang pangarap ay pang personal/sarili Sa asul kung para sa pamilya. Sa berde kung para sa ibang tao o bagay ang pangarap. 8
2.2.Ang Mapa ng Aking Kinabukasan Paano ka pupunta sa bahaghari ng iyong pangarap? Sa pamamagitan ng gawain ito, gagawa tayo ng mapa upang mas makita mo kung paano ka pupunta sa iyong bahaghari. Ang tawag sa mapang ito ay plano. Paano ka nga ba makararating sa iyong pangarap? Subukang iplano ang mga gagawin mo upang makamit ang pangarap. Halimbawa kung plano mong magtayo ng bahay ang mga dapat mong gawin ay: 9
g n a p a b I t a a r e P s o p a t a M t a p a D n a l i a K n w a G g n o k i t a p a D a g M p a r a g n a P 10 n n a g n a l i a k a k i a s n a w i i g n a r e P 5 0 0 2 . t p e S o h a b a r t g n p a n a m u H . 1 o y a t a p g a p a k a M . l a H . 1 ) 0 0 0 , 3 P ( a y l i m a p y a h a b g n o t i s o p e d i ( o d e w S l a u m s l i n a w u b - n a w u B g n i t a h a a k l g n a n n u p I i . 2 i d g n a p u o k n a b a s o h a b a r t g n p a n a h a k a m n o a t 3 g n b o o l a s o d e w s l ) a a w a m l Sa pag
Pag-isipan: Ang plano ay dapat makatotohanan at maaari mong masundan. Nagbabago ang panahon kaya kung kinakailangan p'wede mo ring baguhin ang iyong plano. Paminsan-minsan, balikan ito upang malaman kung ikaw ay nasa tama pa ring patutunguhan. 2.3 Ako at Ang Aking Pamilya Sa kulturang Pinoy, ang pamilya ay nasa sentro ng prioridad ng bawat isa. Iba-iba ang klase ng relasyon natin sa ating pamilya. Ano man ito, kailangang maliwanag sa iyo ang relasyong inaasahan mo sa kanila at sila naman sa iyo. Sa bawat tanong lagyan ng karampatang bilang at pagkakasunod-sunod (mula 1 hanggang lima) ang mga sagot: 1 - kung ito ang pinakamahalaga o malamang sa iyo 5 - kung ito ang pinakamababa ang halaga sa iyo 11
Maaari kang maglagay ng bilang mula 1 hanggang lima. Tandaan na ang 1 ang pinakamataas at ang 5 ang pinakamababa Habang ako ay naghahanapbuhay bilang kasambahay, ito ang gagawin ko para sa aking pamilya: Tatawagan ko sila ng regular o di kaya's susulatan upang kumustahin Padadalhan ko sila ng pera tuwing ako ay susuweldo Iipunin ko ang aking suweldo at padadalhan ko lamang sila ng kalahati ng aking suweldo Ipamimili ko sila ng mga gamit at pagkain at ipadadala ko ito sa kanila Ipauubaya ko sa aking ina/ama o kamag anak ang pag aalaga muna sa aking pamilya Habang ako ay naghahanapbuhay bilang kasambahay, inaasahan ko na gagawin ito ng aking pamilya para sa akin Susulat o tatawag sila sa akin ng regular upang ako ay kumustahin Ipaaalam nilang lahat sa aking ang nangyayari sa bahay habang ako ay wala Bibigyan nila ako ng kuwenta ng pinagkagastusan nila mula sa aking ipinadadalang pera sa kanila 12
Mag iipon sila ng pera mula sa aking ipinadadala Gagastusin lamang nila ang pera na ipinadadala ko ayon sa aming pinagkasunduan Sa mga sumusunod ang mga problemang inaasahan kong maaaring harapin ng aking pamilya ay: Mapabayaan ang pag aalaga sa mga anak Hindi maasikaso ng mahusay ang aming bahay o lupa. Matukso ang asawa na maghanap ng ibang babae/lalake Magkaroon ng di pagkakaintindihan ang aking mga kamag- anak sa aking asawa o mga anak Kapusin sa pang gastos ang pamilya Pag-isipan: Mahalaga ang pakikipag-ugnayan o komunikasyon sa ano mang relasyon. Makatutulong kung mag-uusap kayo ng iyong pamilya tungkol sa iyong mga plano at sa inaasahan ng bawat isa. Sa ganitong paraan, maiiwasan ang mga di pagkakaintindihan tulad halimbawa ng isyu sa dalas o halaga ng sweldong ibabahagi sa pamilya o di kaya'y kung sino ang maiiwanang mag-alaga sa maliliit na anak. 13
2.4 Mga Motibasyon (Gumaganyak/Kadahilanan) at Kakayanan sa Pagiging Kasambahay Bakit ka pumasok na kasambahay? Ang maging kasambahay ay di madaling hanapbuhay. Handa ka kaya sa gawaing ito? Ano ang mga kakayanan mo na makatutulong upang magampanan mo ng maayos ang iyong mga tungkulin? BAKIT KA PUMASOK NA KASAMBAHAY? Lagyan ng tsek ang iyong sagot sa mga sumusunod na tanong. 1. Pumasok akong kasambahay dahil: Ito lamang ang aking alam na gawain Gusto kong makapunta sa siyudad Gusto kong malayo/tumakas sa aking asawa/pamilya Nahikayat lang ako ng aking kaibigan Gusto kong kumita ng pera para sa sarili/pamilya Gusto kong mapalapit sa aking pamilya o kaibigan na narito rin sa lugar na ito na aking pagtatrabahuhan Iba pang dahilan. Isulat: 14
2. Ako ay walang pag-aalinlangan na maging kasambahay. Oo Hindi Di sigurado 3. Ako ay: Sanay mawalay sa aking pamilya Di-sanay mawalay sa pamilya 4. Ako ay: Walang mabigat na karamdaman May taglay na sakit at di kayang magtrabaho ng mabibigat ANG IBIG SABIHIN NG IYONG MGA SAGOT? 1. Tanong #1: Karaniwan naghahanapbuhay tayo upang kumita ng pera pang suporta sa ating pamilya. Maaari ring ito ay para rin sa ating personal na kaunlaran. Kung may iba kang sagot maliban sa kumita, halimbawa upang makarating sa siyudad o mapalapit sa kaibigan, maaaring di buo ang iyong loob na maghanapbuhay at baka mabilis kang mainip at lumisan sa trabaho ng maaga. Importante na buo ang iyong loob sa pagpasok sa hanapbuhay na ito. 15
2. Tanong 2-4. Negatibo ba ang sagot mo dito? Ang mga sagot mo sa alin man sa tanong mula #2 hanggang #4 ay nagpapahiwatig kung ano ang nagbubunsod sa iyo upang maghanapbuhay at kung ano naman ang kalagayan ng iyong pangagatawan. Kung negatibo ang iyong mga sagot, kailangan mong suriin mabuti ang iyong desisyong maging kasambahay. Handa ka bang magsakripisyo o magkompromiso upang huwag muna bigyan ng pansin ang mga alinlangan mo o pakiramdam upang maghanapbuhay muna. Kung sa tingin mo ay kakayanin mo ito sa kabila ng iyong mga nabanggit na sagot? ANO ANG IYONG MGA KASANAYAN? Lagyan ng + o di kaya ay - ang sagot mo sa mga tanong. 1. Ako ay marunong: Magluto ng ulam at kanin Maglaba at Magplantsa Maglinis ng bahay Mamalengke Mag-alaga ng batam at sanggol Mag-alaga ng matatanda Marunong sumagot sa telepono at magsulat ng mensahe ng mga tumatawag Marunong mag estima ng bisita Marunong magsilbi ng pagkain kung may mga bisita Marunong gumamit ng washing machine 16
Marunong gumamit ng oven o gas range Marunong magbayad ng "bill" ng telepono, tubig at kuryente Marunong gumawa ng listahan ng mga bibilihin sa grocery at palengke Marunong mag enroll ng mga bata sa paaralan Marunong mag budget Marunong manahi o magsulsi ng mga sirang damit Marunong maglinis o mag de frost ng refrigerator Marunong maglinis at gumamit ng wasto ng aircon Marunong gumamit ng vacuum cleaner Marunong gumamit ng VCD o DVD ANO ANG IBIG SABIHIN NG IYONG MGA SAGOT? Bilangin kung ilan lahat ang + at - mo na sagot sa tanong. Kung ang iyong marka ay: 1 - 10 mas maging mahusay na kasambahay Nangangailangan ka pa ng supervision ng iyong employer Kailangan mo pang magsanay o mag-aral upang 11 - 15 magampanan ang iyong mga gawain bilang kasambahay. Kaunti na lamang n supervision ng iyong employer ang iyong kailangan. Ikaw ay may mataas na kakayanan upang Mataas na mataas na ang mga kasanayan mo at 15 - 20 maaaring ka ng iwanan ng iyong employer. Maaari rin maging supervisor ka ng iba mo pang kasamang kasambahay 17
2.5 Ang Mga Bagay na Pinahahalagahan Ko Anong mga bagay ang mahalaga sa iyo? Iba- iba ang mga bagay na pinahahalagan natin. Sa iyo maaring mahalaga ang lumaki ang mga anak na sanay sa hirap. Sa iba naman, maaring mas mahalaga na maiparanas sa anak ang lahat ng kaginhawan sa buhay. Kung ano ang pinahahalagahan natin, ito rin ang nagsisilbing dahilan o nag-iimpluwensiya sa ating mga aksiyon. Ilista ang 3 bagay na pinakamahalaga sa iyo. 1. 2. 3. Nagtutugma ba ang 3 bagay na ito sa iyong pangarap (bahaghari ng kinabukasan) at plano (mapa ng kinabukasan)? Kung hindi ito nagtutugma, pag-isipang muli ano ang dahilan. 18 1. K a 2. P d
3.1.Mga Tungkulin at Responsibilida Bilugan ang inyong sagot. 1. Kung hindi ko alam kung paano tatawagin ang aking employer, ako ay: a. Mananahimik na lamang b. Magtatanong sa aking employer c. Makikipagkwentuhan sa kapitbahay para makakuha ng impormasyon 2. Pag nagkita kami ng employer ko sa umaga pag gising nya o di kaya sa gabi pagdating nya mula sa labas, siya ay: a. Babatiin ko ng "Good Morning/Good Evening!" b. Di ko papansinin dahil baka mainit ang ulo c. Hihintayin kong maunang magsalita 19
3. May napakahalaga (emergency) akong dapat sabihin sa aking employer subalit sya ay may kausap. a. Hihintayin ko na lamang sila matapos mag-usap b. Sisingit ako sa usapan c. Hihingi ako ng permiso sa kanilang dalawa at magalang na tatawagin ang employer sa isang lugar upang ipa alam ang emergency 4. May dumating na tao na di ko pa kilala. Sya ay: a. Di patutuluyin b. Tatanungin ng ibat ibang impormasyon bago papasukin c. Tatanungin ng kanyang pangalan at sadya at di papapasukin hanggat di muna ipinagpapaalam sa employer. 5. May taong may dalang mensahe mula sa employer na nagsasabing may ipinakukuhang pera sa loob ng kwarto? a. Kukunin ang mensahe at ibibigay ang ipinakukuha b. Di muna patutuluyin at tatawagan ang employer upang ikumpirma ang mensahe. c. Patutuluyin muna ang tao habang tinatawagan ang employer 6. Gusto ng kaibigan mo na dumalaw sa iyo subalit wala ang iyong employer a. Sasabihan na lamang ang kaibigan na dumalaw kung nakahingi ka na ng permiso sa employer o kung nasa bahay ang employer b. Papapasukin sya sa bahay dahil di naman malalaman ng employer 20 7. K 8. A 9. K 10.
c. Pabibisitahin subalit sasabihang hanggang 15 minuto lamang ang dalaw. 7. Kung may tumawag sa bahay at wala ang employer. a. Isusulat ang mensahe at pangalan at telepono ng tumawag pati oras ng tumawag at sasabihang ipaaalam na lamang sa employer and mensahe b. Kakaibiganin ang tumawag at tatanungin kung paano nya nakilala ang employer c. Sasabihan ang tumawag na wala ang employer at saka ibababa ang telepono 8. Ang tamang paraan ng pagsagot sa telepono a. Hello? Sino ba ito? b. Hello? Sino to? Bakit? c. Hello? Residence po ito ni Mr./Mrs. ____. Sino po sila at sino ang gusto nilang makausap? 9. Kapag papasok sa kwarto a. Kumatok muna at magpaalam b. Pumasok dahil ikaw naman ay pinatawag ng employer c. Derecho lamang buksan ang pinto at sumilip muna kung may tao saka magpaalam 10. Binigyan ka ng pabango ng iyong employer a. Huwag tanggapin dahil hindi mo "type" ang pabango b. Tanggapin at magpasalamat c. Tanggapin at sabihing sana ay bigyan ka rin ng pulbos sa susunod. 21
SAGOT: 1. b 2. a 3. c 4. c 5. b 6. a 7. a 8. c 9. a 10.b ISULAT DITO (PARA SA MGA MAYROON NANG EMPLOYERS): Ang buong pangalan ng iyong Employer/s: ______________ Ang Kanyang Address: ______________________________ Telepono: _____________ Cell Phone: _________________ Address sa Opisina: Telepono: _____________ Emergency Numbers na Ibinigay nya sa iyo: 1. __________________________ 2. __________________________ 3. __________________________ Haba ng panahon ng pag-eempleyo/pagtatrabaho ayon sa kontrata o kasunduan sa employer: __________________ 22
: ) S R E Y O L P M E G N A P A L A W O N A M N O O R Y A M A G M A S A R A P ( O T D T A L U S I I A S A L U M S G A M I . Y A H A B M A S A K G N A L B Y A H U B P A N A H A H G A P G N O Y I I G N D R O C E R A N U A K A N P I a n n o a T s s e r d d A r e y o p m E g n l n a l a g n a P n a b u k a s a s a N _ _ _ 9 1
_ _ 9 1 _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 9 1
_ _ 9 1 _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 9 1
_ _ 9 1 _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 0 2
_ _ 0 2 _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 0 2
_ _ 0 2 _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 0 2
_ _ 0 2 _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 0 2
_ _ 0 2 _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 0 2
_ _ 0 2 _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 23
Ang iyong papel sa seguridad sa bahay. Isulat dito: Emergency Ang dapat mong gawin na ibinilin ng iyong employer May magnanakaw na nakapasok sa loob ng bahay May umaaligid sa inyong bahay May kumidnap sa isang miyembro ng pamilya May tumawag na nagsasabing pinakukuha ng employer mo 24 Telepono na dapat mong tawagan
ang inyong t.v. at DVD player Nagkaroon ng sunog sa katabing bahay May sunog sa loob mismo ng inyong bahay Biglang lumindol nang malakas Binaha ang buong bahay Tinamaan ng kidlat ang poste ng kuryente sa tapat ng inyong bahay 25
3.2. Paano Pauunlarin ang Kakayanan Bilang Isang Kasambahay? Mga Opportunidad o Pagkakataon Maging isang mahusay na kasambahay. Payamanin pa ang iyong kaalaman. Kung mahusay ka ng magluto baka gusto mong mag- aral pa kung paano magluto ng mga espesyal na pagkain hal. Magbake ng cake, magluto ng Chinese dishes, gumawa ng mga processed foods. O baka gusto mong mag-aral maging caregiver o di kaya'y physical therapist. Mas malaki ang kita ng mga kasambahay na maraming alam na "skills" o kasanayan. Di rin sila nalilimita sa bahay sapagkat maaari rin silang magtrabaho sa labas. Ang mga kursong nasa ibaba ay nasa listahan ng TESDA, isang ahensiya ng pamahalaan na nangangalaga sa pagpapalaganap ng pagsasanay na teknikal at vocational. Ito'y hango sa lista ng Women's Training Center ng TESDA. Mayroon kayang tumutugma dito sa iyong interes at plano? Lagyan ng tsek ang mga kurso na interesado kang matutunan. COURSES OFFERED1 Pre-Employment Skills Training (6 months) Dress making Food Processing 26
Gifts, Toys and Housewares Hotel Housekeeping and Guest Room Maintenance HRM - Food and Beverage Services HRM - Food Preparation Modular Courses (Monday-Friday, 8:00 a.m.-5:00 p.m.) Drafting and Cutting Basic/Block Pattern for Casual Apparel (20 days) Special Sewing Machine Operations (10 days) Meat Processing (7 days) Quality Guestroom Cleaning (10 days) Baking and Pastry (15 days) Cocktail Mixing (10 days) REQUIREMENTS 18-50 yrs. old must be High School Graduate must pass the qualifying exam and interview 2 colored 1" x 1" ID pictures _______________________ 1 27
Recruiter. Ito ay naging pangkaraniwan ng bukambibig ng mga gustong maghanap ng trabaho sa labas man o sa loob ng bansa. Dumarami na ngayon ang mga recruiters na naghahanap ng mga kasambahay na ipinapasok ng trabaho. Dumarami rin naman ang mga employers na lumalapit sa mga recruiters. Ikaw ba ay kasambahay na nagpatulong na sa recruiter? 4.1. Kilalanin natin sino ang tinatawag na recruter o mangangalap ng manggagawa? Pag nabanggit ang salitang recruiter o nangangalap ng manggagawa ano ang unang pumapasok sa iyong isip? 28
Subukang kwentahin: 1. Kung ang iyong buwanang sahod ay P2,000, ano ang pinakamataas na placement fee na maaring singilin sa iyo ng recruiter? 2. Ano naman ang pinkamataas na service fee na maaaring singilin sa iyo ng recruiter? Sagot: 1. Ang placement fee ay di dapat lumagpas sa 20% ng suweldo kaya ang pinakamataas na maaaring singilin ay P400. At ito ay maaari lamang singilin kung nagsimula na ang trabaho. 2. Ang service fee ay di dapat lumagpas sa 20% ng taunang sahod. Lagyan ng tsek ( ) kung naaayon sa batas at ekis (x) naman kung hindi. ____1. Nagre recruit ng mga kasambahay si Mr. Santos sa probinsiya. Di na nya kailangan ng permit dahil kilala naman siya ng mga kapitbahay. ____2. Si Gina, 15 yrs. Old, ay ni recruit ni Mang Serafin. Di na nagpaalam si Mang Serafin sa magulang ni Gina dahil malayo masyado ang tirahan nito. 29
____3. Bago lumakad and recruit papunta sa employer, nagbigay muna ng abiso ang DOLE Regional Office na pinanggalingan ng recruit sa DOLE Office na may sakop sa patutunguhan nito. ____4. Dapat sagutin ng employer and pamasahe ng kasambahay papunta sa bahay ng employer. ____5. Kailangang may kontrata bago lumakad. ____6. Ang sweldong nakasaad sa kontrata ay P3,000. Pagdating sa employer P2,000 na lamang kasi kinunan ng P1,000 ng recruiter. Sagot: 1. 2. 3. 4. 5. 6. x x x x 30
Lagyan ng tsek ang iyong sagot: 1. Kung ikaw ay may edad na 15 taong gulang at nais na magtrabaho bilang kasambahay, di mo na kailangan ng pahintulot ng magulang. Tama Mali Hindi sigurado 2. Kung ikaw ay may sahod na P700 kada buwan, may obligasyon ba ang iyong employer na bayaran ang iyong SSS? Mayroon Wala Hindi sigurado 3. Pinagtatrabaho ka ng iyong employer mula ika-6 ng umaga hanggan ika-8 ng gabi. Ito ba ay ipinagbabawal ng batas? Oo Hindi Hindi sigurado 4. Kinuha ka bilang kasambahay subalit ng nagsimula ka na, ikaw ay inilagay sa karinderya bilang serbidora ng iyong employer. Ito bay ay pinapayagan ng batas? Oo Hindi Hindi sigurado 31
5. Ang unang kontrata na binigay sa iyo ay sa loob ng 4 na taon. Ito ba ay legal? Oo Hindi Hindi sigurado 6. Di ka pumayag na magsimula ng trabaho ng walang pinipirmahang kontrata. Ikaw ba ay tama? Tama Mali Hindi sigurado 7. Gusto mo ay lingguhan ang pasahod sa iyo. Gusto naman ng iyong employer ay buwanan. Sino ang masusunod? Ikaw Siya Kayong Dalawa ay dapat (employer) magkasundo 8. Kung ikaw ay di pa nakatapos ng elementarya at nagtrabaho bilang kasambahay sa edad na 13 gulang, maari ka bang mag aral habang nagtatrabaho? Oo Hindi Hindi sigurado 9. Obligasyon ba ng iyong employer na bigyan ka ng malinis na kwarto at pahingahan? Oo Hindi Hindi sigurado 10.Gusto ng iyong employer na lalake na siya ay imasahe mo gabi gabi. Dapat ka bang pumayag kung di ka komportable sa gawaing ito? Pumayag Huwag Pumayag Hindi sigurado 32
11. Napansin mong kakaiba ang tingin sa iyo ng iyong employer na lalake at madalas ka nyang hawakan sa baywang at kamay. Naiilang ka na sa kanyang ginagawa. Ano ang gagawin mo? Wag Pansinin Kausapin Siya Magsumbong sa Employer at Ipaalam na Babae ang nasa loob mo Sagot: 1. Mali 2. Wala 3. Oo 4. Hindi 5. Hindi 6. Tama 7. Kayong Dalawa 8. Oo 9. Oo 10.Huwag Pumayag 11. Kausapin siya ALAMIN ANG IYONG MGA KARAPATAN BILANG KASAMBAHAY! 5.1 Ang Kontrata ng Trabaho (Employment Contract) Bagama't hindi nakaugalian, binibigyang halaga na ngayon ng pamahalaan ang pagkakaroon ng kontrata o kasunduan sa trabaho ng mga kasambahay. Ito'y para na rin sa pangangalaga ng kasambahay at ng kanyang employer. Kung walang nilalabag na batas, hindi mahirap ang magsagawa ng isang kontrata o kasunduan. 33
Basahin mabuti ang halimbawa na kontratang ibibigay sa inyo. 1. 2. 3. 4. 5. Sino-sino ang mga partido na tinutukoy sa kontrata? Ano ang mahahalagang impormasyon tungkol sa mga partido ang nakalagay sa kontrata/kasunduan? Anong mga karapatan at obligasyon ang nakasulat sa kasunduan na dapat tuparin ng kasambahay? Ng Employer? Kailan nagkaroon ng bisa ang kasunduan? Ano pang mahahalagang alituntunin ng kasunduan ang iyong napansin? Tandaan: Di dapat humigit sa 2 taon ang kontrata. Kailangan din itong muling pinag-aaralan kada ika 3 taon upang mapabuti pa ang mga hangganan at kalagayan (terms and conditions) ng pagtatrabaho. 5.2 Sahod, Benepisyo at SSS Lagyan ng tsek ang mga benepisyo na dapat matamasa ng isang kasambahay ayon sa batas: _____ 1. Lahat ng benepisyo sa SSS kung ang sahod ay P1,000 pataas _____ 2. Malinis na silid, pagkait at gamut na abot kaya ng employer _____ 3. Gastos sa pagpapalibing kung namatay ang kasambahay _____ 4. Pagkakataon makapag-aral kung di pa nakakatapos ng elementarya kung may edad 18 taon pabababa. _____ 5. Sahod na di bababa sa P5,000 kung naka 3 taon na ng pagtatrabaho sa kasalukuyang employer. 34
_____ 6. Allowance kung gusting magbakasyon. _____ 7. Pambili ng mga pasalubong tuwing magbabakasyon. _____ 8. Sariling t.v. at radyo sa kanyang silid. _____ 9. "Advance" o paunang sahod na di bababa sa 3 buwan. _____10. Pamasahe pauwi ng probinsiya tuwing ika -6 na buwan. Sagot: Ang #1 hanggang #4 ay sapagkat ang mga ito ay ayon sa batas. Ang iba ay di nakasaad sa batas subalit maaaring pag- usapan ng kasambahay at ng employer kung kailangan. GAANO MO KAALAM ANG IYONG MGA BENEPISYO SA SSS? 1. Batay sa iyong buwanang sahod, k'wentahin magkano ang: Employer's Contribution sa SSS? ______________________________ Employee's (sa iyo) Contribution? ______________________________ 2. Oo o hindi. Nagkasakit ka nuong Disyembre 2004. Nagsimula kang maghulog sa SSS nuong Marso 2003? Maaari ka na bang makakubra ng sickness benefit? _____________ 3. Tama o Mali. Tanging ang mga babaeng kasal lamang ang maaaring magtamasa ng maternity benefit. ___________ 4. Oo o hindi. Kung ikaw ay 65 taong gulang ay pwede ka pang magpa-miembro sa SSS. ____________ 35
Sagot: 1. Ang sagot dito ay makikita mo sa paghanap ng katumbas ng iyong salary bracket sa table of contribution na makikita sa Annex. 2. Hindi pa sapagkat kailangang mo ng di bababa sa 12 buwang kontribusyon bago ang semester ng iyong pagkakasakit. Kung nagsimula ka ng Marso hanggang sa Disyembre 2003 (semester before sickness) mayroon ka pa lamang na 9 na buwang kontribusyon. 3. Mali 4. Hindi na 5.3 Oras ng Trabaho, Pahinga at Bakasyon, At Iba Pang Karapatang Pinangangalagaan ng Batas Para sa Mga Kasambahay: Sabihin kung tama o mali: ________ 1. Bawal bawasan ang suweldo ng kasambahay ng wala syang pahintulot ________ 2. Bawal magpaalis sa kasambahay ng walang makatarungang dahilan kung may nakasaad na haba ng panahon ng pagtatrabaho sa kanyang kontrata. ________ 3. Bawal gamitin ang mga "organs" o bahagi ng katawan ng namatay kung walang pahintulot ng namatay o ng kanyang pamilya. ________ 4. Bawal na ilipat lipat siya ng trabaho kung ito'y wala sa kasunduan o kontrata lalo na kung ang trabaho ay labas na sa bahay. 36
Sagot: Tama ang sagot mula #1 hanggang #4. 5.4 Mga Universal na Karapatan Bukod sa mga batas sa ating bansa, may mga pangkalahatan o pandaigdigang karapatan, mga kinikilalang batayang karapatan na tinanggap ng halos lahat ng mga bansa sa buong mundo. Tinatawag itong pandaigdigang karapatan sa paggawa (universal labor rights) at mariing ipinatutupad kahit na ano pa man ang antas ng pag- unlad ng isang bansa. Alamin mo kung ano ano ito? Mga Mahahalagang Kumbensiyon Na May Kaugnayan sa Paggawa Pagtugmain ang Hanay A sa Hanay B sa pamamagitan ng paglalagay ng linya sa magkatugmang sagot: A B Bumuo ng Asosasyon Proteksiyon sa pagpapatrabaho sa mga bata sa mga mapanganib na gawain o trabaho Pagbabawal sa Pang-aalipin at Sapilitang Pagtatrabaho Proteksiyon nagwawakas sa pang- aalipin o slavery Pagkakapantay- Pantay Karapatan para sumali o magtayo ng organisasyon o unyon para mapangalagaan ang interes Pagbabawal sa Child labor Pag-aalis ng diskriminasyon sa trabaho dala ng kasarian, edad, lahi, relihiyon 37
BASAHIN MABUTI AT IBIGAY ANG IYONG REAKSIYON: Si Marina ay 23 taong gulang ng siya ay maging kasambahay kina Mr. And Mrs. Senen Fernandez. Siya ay lumapit para magpatulong sa isang recruiter para makapasok ng trabaho. Bago siya pumunta kina Mr. And Mrs. Fernandez ay pinapirma siya ng kontrata na may mga sumusunod na probisyon: 1. maglilingkod siya sa loob ng 2 taon 2. ang kanyang sahod ay P2,000 kada buwan na ibibigay tuwing quinsenas at katapusan ng buwan 3. maaari siyang magbakasyon sa probinsiya ng di hihigit sa 2 linggo kada taon subalit walang bayad 4. siya ay magtatrabaho bilang kasambahay kina Mr. And Mrs. Senen Fernandez ng San Fernando, Pampanga 5. Kung siya ay magkakasakit ay walang sasagutin ang kanyang employer sa gastos sa gamot o medisina Kung ikaw si Marina, pipirmahan mo ba ang kontrata? _________ May mga probisyon ba sa kontrata na sa tingin mo ay labag sa batas, o di makatarungan? ______________________________ Ano ito? Kung may pagkakataon ano sa mga probisyon ang dapat baguhin o idagdag? 38
Ano ano ang mga posibleng usapin na kinakaharap ng isang kasambahay? Paano mo ito hinaharap at nilulutas? Isa sa mga pinakamahalagang kasanayan mo bilang kasambahay ang lumutas ng mga isyu o suliranin sa trabaho. 6.1 Pagsasamantala(Exploitation), Pang-aabuso, Di- Makataong Kondisyon sa Trabaho Sa isang maliit na grupo pag-usapan kung nararanasan ang mga isyung ito. Magkasundo kung ano ang pinakamainam na paraan para ito ay malutas. Pumili ng isang tagapagsalita upang ibahagi ang sagot sa malaking grupo matapos ang 15 minuto: Pinakakain ng panis na pagkain Wala sa oras ang pagkain Tuloy tuloy na pagtatrabahong lumalagpas sa 10 oras Ikinakandado ng iyong employer ang bahay upang di ka makaalis Hindi ka pinapayagang lumabas o gumamit ng telepono para makausap ang pamilya 39
Pinatutulog ka sa isang marumi at magaspang na semento na walang kumot Umaabot ng 3 buwan bago ka sahuran Alila at busabos ang turing sa iyo Pinagtatrabaho ng lagpas sa 10 oras Mas maliit ang sahod kaysa nakasaad sa kontrata o sa pinagkasunduan Palaging naaantala ang pagpapasahod TANDAAN: • Pag-aralang mabuti ang sitwasyon. • Sa unang pagkakataon makaramdam ng exploitation o pagsasamantala, kausapin ng maayos ang employer o miyembro ng pamilya na gumawa nito sa iyo. Minsan, hindi rin nila alam na mali ang kanilang ginagawa. Ipaliwanag ng maayos kung ano ang hindi mo nagustuhan at ano ang epekto nito sa iyo.
Kung ito'y paulit ulit na ginagawa o kung nalalagay na sa panganib ang iyong pagkatao, buhay o kalusugan - magsumbong kaagad sa pinakamalapit na barangay, pulis o opisina ng DOLE. 6.2 Pangungulila Sa Pamilya Ang pangungulila ay bahagi na ng buhay ng mga kasambahay sapagkat nalalayo ka sa iyong mga mahal sa buhay. Sa kalaunan, matutunan mo ring ibsan ang pangungulila sa iyong pamilya. Bagama't mahirap, ito ay isa sa mga katotohanan sa pinili mong hanapbuhay. Paano maiibsan ang pangungulila sa pamilya: 40
Parating sumulat at hikayatin ang pamilya na ikaw ay sulatan. Kung mag pagkakataon sila ay tawagan o I-text Maglagay ng oras para sa sarili - manood ng sine, mamili o di kaya'y makipagkita sa mga kaibigan Pumili ng isang pagkakaabalahang bagong hobby - pananahi, paggawa ng jewelry, pag aaral mag gupit 6.3 Isyung Pampinansiyal / Usaping pananalapi Pagdating mo sa bahay: Subukang ilista paano mo ginagastos ang iyong sahod? Kabuuan ng Pinagkakagastusan kada buwan__________ Kabuuan ng iyong buwanang suweldo __________ Balanse (natitira) __________ Anong napansin mo sa iyong mga gastos? Mayroon ka bang maaaring tipirin pa? Paano at gaano ka kadalas nagpapadala ng pera sa pamilya? Paraan ng pagpapadala ng pera: Mamili sa mga sumusunod na sistema ng pagpapadala ng pera: 41
Uri ng Pagpa- padala ng Pera Domestic Telegraphic Transfer of bank transfer Speed Cash ng LBC Postal Money Order Bank to bank transfer 42 Mga Dapat Tandaan Maaari mong ipadala sa pamamagitan ng banko ang iyong remittance o pera at ito ay papasok sa bank account ng iyong pamilya. Kailangan na may bank account ang padadalhan mo. Mabilis ito (pagkatransfer ay matatanggap agad) May babayaran ka para sa serbisyo Halos lahat ng banko ngayon ay may ganitong serbisyo. Ipadala sa LBC ang pera na ihahatid nila ng "door to door" sa gusto mong pagbigyan Maaaring ipadala ang pera sa post office sa pamamagitan ng postal money order Kung madalas mo itong gagamitin, makabubuti na kumuha ka na at ang iyong pinadadalhan ng pera ng postal I.D. para mapadali ang transaksiyon. Mas mahaba karaniwang ang panahon bago matanggap ang remittance kumpara sa bank transfer at speed cash ng lbc. Mula sa iyong bank account papunta sa bank account ng iyong pagbibigyan ay maaari kang magsalin o mag transfer ng pera. Kailangan nyo pareho ng bank account. Angkop ba ito sa iyo?
Ugaliing palaging magtabi ng pera para sa biglaang pangangailangan o pang emergency. Kung maaari magbukas ka ng isang Savings account sa bangko upang masigurong ligtas ang iyong pera. 5.4 Pang-unang Lunas (First Aid), Kalusugan at Kaligtasan sa Trabaho (Occupational Safety and Health) Piliin ang tamang sagot: 1. Kung may may napaso sa kamay: a. Balutin ito agad ng malinis na tuwalya b. Palamigin at padaanan ng malinis na tubig sa gripo ang napaso c. Painumin ng tubig ang biktima 2. Kung nag-convulsion ang alagang bata: a. Piliting painumin agad ng tubig b. Lagyan ng matigas na bagay ang bibig upang di makagat ang dila c. Huwag pilitin buksan o lagyan ng anu man ang bibig 3. Kapag kinagat ng aso a. Patayin agad ang aso bago pa ito makakagat ng iba b. Hugasan mabuti ang lugar na kinagatan at lagyan ng antiseptic c. Lagyan ng maraming asin ang sugat 4. Kung may nakuryente a. Itulak palayo sa pinagmumulan ng kuryente sa pamamagitan ng iyong kamay Itulak palayo sa pamamagitan ng kahoy Itulak palayo sa pamamagitan ng metal na tubo b. c. 5. Kung nagdurugo ang ilong a. Paupuin ang biktima at payukuin b. Paupuin at ipatingala ang mukha c. Paupuin at takpan ang ilong 43
Tandaan Para Mas Maging Ligtas Ka at ang Inyong Lugar sa Sakuna: Maging maingat sa paggamit ng mga kagamitang de koryente o equipment. Huwag magsasaksak sa kuryente kung nakapaa o basa ang kamay/katawan. Kung humahawak ng maiinit na kaserola o kaldero gumamit ng pot holder. Mag gwantes kung naglalaba at gumagamit ng mga sabon at kemikal. Panatilihing tuyo ang mga sahig o daanan lalo na sa mga banyo na may tiles. Kung magbubuhat ng mabibigat huwag yumuko, umupo muna bago unti unting itaas ang dala. Ito ay para maiwasan mong mapwersa ang iyong likod sa pagbubuhat. Magtalaga ng mga lugar na paglalagyan ng mga kemikal o bagay na nakalalason. Dapat na ito ay di naabot ng mga maliliit na bata. Itaas ang mga kutsilyo, gunting at iba pang matutulis na bagay para hindi maabot ng mga bata. 44
7.1 Ipagmalaki Mo: Ikaw ay Marangal May 2 papel na ibibigay sa iyo -isang kulay pink at isang blue (bughaw). Sa pink na papel, isulat and 3 positibong bagay tungkol sa iyong sarili na gusto mong ipaalam sa iyong employer. Sa blue naman ay isulat ang 3 bagay na gusto mong ipaalam sa iyong pamilya. Matapos ito ay idikit ang pink na papel sa dingding at basahin ang iba ring nakapaskil na sinulat ng iba. Ang blue ay itatabi mo at kung may pagkakataon ay ipadala sa iyong pamilya. 7.2 Isang Hamon! May kasabihan: Di raw natin mababago kung saan papunta ang hangin. Subalit maaari nating maiakma ang takbo ng ating bangka sa hangin. Ganito ang buhay ng isang kasambahay. Marunong lumaban sa buhay. 45
46 Binabati ka namin, kasambahay. Dahil sa iyo, kakain sa oras ang aming pamilya. Malinis ang aming mga damit. Maayos naming daratnan ang tahanan. Makakatulog kami ng mahimbing. Alam naming naririyan ka, karamay palagi sa araw araw na pakikibaka sa buhay. Sana manatili kang tapat, masipag at may pagmamalasakit sa napili mong tungkulin. Sana makatulong din kami sa iyo. Sana ay umunlad rin ang iyong buhay. SALAMAT AT HANGAD NAMIN AY IYONG TAGUMPAY SA BUHAY!
CERTIFICATE OF PARTICIPATION KATUNAYAN NG PAGTATAPOS is awarded to ay ipinagkakaloob kay for her partipation in the Orientation for Domestic Workers held on para sa kanyang pag-dalo at pakikilahok sa Oryentasyon Para Sa Mga Kasambahay na ginananap mula ___________________________, _________________ (venue and address) Given this __th day of ___________, 200__ in _______________. Petsa at lugar ng pinagkalooban. ______________________ ______________________ 47
48 o M la m o A d 1 2 3 I m t m n ( o K
SA HAPAG KAINAN. Kung kabilang sa iyong gawain ang magsilbi (food serving) sa hapag kainan, narito ang ilang mga simpleng dapat tandaan: o Maging malinis sa pangangatawan. Itali o i-clip palagi ang buhok lalo na kung hahawak at magsisilbi ng pagkain. Maligo at magsuot ng disente at komportableng damit . o Ang karaniwang pagkain ng Pinoy ay maaring isilbi sa 3 bahagi o di kaya'y 2: 1. Una: Sopas o Sabaw. Karaniwan, isinasabay na ito sa kanin 2. 3. at ulam. Ikalawa: Kanin/Tinapay/Carbohydrates kasama ng ulam na gulay, karne o isda Ikatatlo: Matamis o Dessert (prutas o iba pang dessert). Paminsan minsan nagpapasilbi ng kape o tsaa matapos ang dessert. Iba-iba ang tradisyong sa mga pamilyang Pinoy. May mga mayayaman na mas maraming "meal courses". Kung ganito ang tipo ng pamilyang pinag ta trabahuhan mo, maganda na magpaturo kaagad sa iyong employer kung paano ang sistema ng paghahain ng pagkain ganun din ang pagsasaayos ng hapag (saan ilalagay ang mga kubyertos at baso). o Kaliwa o Kanan? Kung inaasahang isilbi sa bawat isa ang pagkain mula sa tray o serving bowl/plate, isilbi ito sa kaliwa. Bakit? Ito ay pabor kung "right-handed" o kanan ang dominanteng gamit na kamay ng kumakain. Mas madali nyang masasandok ang pagkain na isinisilbi mula sa kaliwa. 49
Subalit kung ang pagkain ay nakalagay na sa isang plato (ready to eat o pre plated) para sa bawat kakain, isilbi ito sa kanan. Ito ay dahil di na nya kailangan pang sumandok. Kung kukunin din ang mga "dishes" (plato at kubyertos) na tapos ng gamitin, kunin ito sa kaliwa. Ang lahat ng inumin ay palaging isinisilbi mula sa kanan. o Sino ang Uunahin? Kung may mga bisita, uunahin mo bigyan ang 1) Guest of Honor (sya ang pinaka mataas o importanteng bisita. Palaging itanong sa employer upang di magkamali). 2) Mga babaeng bisita 3) Mga lalakeng bisita 4) Ang maybahay na employer. 5) Ang lalakeng employer ang pinakahuli o Kailan dapat ligpitin ang mga plato at kubyertos? Hintaying matapos ang lahat bago ligpitin ang mga plato at kubyertos bago isilbi ang susunod na "course" o pagkain. Tandaan, kunin ito mula sa kaliwa. o Ganito ang hitsura ng isang pormal na table setting. Ito'y karaniwang makikita sa mga restaurant at pormal na kainan. Ang mga kubyertos ay ginagamit mula palabas hanggang paloob. Halimbawa ang malaking kutsara sa kanan ay para sa sabaw. Ang susunod na kutsilyo sa kanan naman at ang tinidor sa kaliwa pinakalabas ay para sa salad. Ang kutsilyo at tinidor sa pinakaloob sa kanan at sa kaliwa ay para sa "main course" at ginagamit panghiwa ng karne. Ang kutsarita at maliit na tinidor sa harap ay para sa dessert. Ang kutsarita para sa kape ay karaniwang kasama pag isinilbi ang kape. 50
MGA GAMIT SA BAHAY. Narito ang ilang mga karaniwang gamit sa bahay at ilang paalala sa paggamit sa kanila. Bilang isang pangunahing alituntunin, MAGING MAINGAT sa paggamit at ugaliing humingi ng permiso at tulong sa employer kung paano ito patatakbuhin at pangangalagaan. o Telepono - Ang mga telepono ngayon ay karaniwang may PIN (Personal Identification Number) o mga numero na magbibigay sa iyo ng access para makatawag ng long distance o overseas call. Ang PIN ay ibinibigay lamang sa may ari ng bahay. Ang mga local na tawag ay dina kailangan ng PIN. Ilista sa isang papel na malapit sa telepono ang lahat ng mga importantent numero sa opisina ng iyong employer, duktor, police station, fire department, hospital, eskwelahan ng mga bata, atb. Siguraduhing nakalapat na mabuti ang receiver sa telepono sapagkat hindi makakapasok ang tawag kung di maayos ang pagkalapat nito sa telepono. o Refrigerator - Mga dapat tandaan. Linisin o i-defrost kada linggo o mas higit pa kung makapal na ang yelo. May mga refs ngayon na no-frost ngunit kailangan pa ring linisin. Patayin muna ang ref. bago linisin Gumamit ng tubig at malambot na basahan upang punasan ang loob nito. Hugasan ang mga chiller at lagayan ng gulay. Para maalis ang amoy maglagay ng isang kutsarang baking soda sa tubig na panlinis at duon basain ang basahan na ipupunas sa loob ng ref. o Telebisyon Isara palagi Kung may remote control, gamitin ito sa paglipat ng channel o Isara kung di ginagamit. pagpalakas/pagpahin ng volume. 51
Kung may permiso kang manood, gawin ito pag tapos na ang trabaho sa bahay. Huwag i-todo ang volume upang di maka istorbo sa mga kasama sa bahay. o Oven o Micro Wave Oven Pag-aralan mabuti bago gamitin. Karaniwan mayroon itong dial o button para buksan. May dial din upang ma control ang temperatura. Kung may maamoy na sunog o makarinig ng putok, patayin agad ang oven at isara ang tangke ng gas o di kaya'y tanggalin sa pagka saksak sa kuryente. Ipaalam agad sa employer. o CD/VCD Player Maseselang gamit ito at di dapat gamitin kung di pa maalam at walang permiso. Makabubuting hintayin ang employer o iba pang kasama sa bahay kung gagamitin. o Washing Machine at Dryer Bago gamitin, pag-aralan mabuti at magpaturo sa employer I-tsek ang machine bago gamitin. Ilagay sa tamang lugar sa laundry area. Ang kurdon na isasaksak sa outlet ay di dapat nabababad sa tubig. Huwag pagsama samahin ang mga damit na ibaba ang kulay at laki (basahin ang tsapter tungkol sa paglalaba sa pahina __) o Smoke Alarm Ang mga malalaking bahay ay may smoke alarm - isang gamit na karaniwang nakadikit sa mga kisame ng bahay upang mag-alarma kung may usok na posibleng pagsimulan ng malaking sunog. Karamihan ay "battery operated" kaya itanong sa employer kung gaano kadalas dapat itong palitan. Huwag sisirain o paglalaruan. Kung mag-alarma ang smoke alarm, huwag mag panic. Sundan saan nanggaling ang alarm sapagkat ang usok ay umaakyat sa may pinakamalamit na smoke alarm. Kung nakitang may apoy, pag aralan kung saan ito nagmumula. Kung kayang patayin ang pinanggagalingan, gawin ito. Kung hindi, tawagin ang lahat ng kasama sa bahay at palabasin at kung may panahon pa tumawag sa fire department upang ipag alam ang sunog. Alertuhan ang mga kapitbahay. 52
Siguraduhing nakalabas lahat ng kasama sa bahay. Bilangin isa isa lalo na ang mga bata at huwag ihihiwalay sa iyo. o Fire Extinguisher Ang fire extinguisher ay napakahalagang gamit na makatutulong sa pagsugpo ng apoy. Kung mayroon nito sa inyong bahay, mahalaga na alamin paano ito ginagamit. Subalit dapat muna maintindihan ano at paano nagsisimula ang apoy. Ang apoy ay resulta ng isang "chemical combustion" o ang paghahalo ng tatlong mahalagang elemento: oxygen mula sa hangin, fuel tulad ng gasoline o kahoy at init o "heat" na maaring magmula sa friction (matinding init, pagkiskis, o apoy na galling sa ibang lugar tulad ng kalan o nag overheat na plantsa). Sa sandaling magsimulang masunog ang isang bagay, nagbubuga ito ng mga gas sa hangin na syang nakikita natin na apoy. Habang may apoy pinananatili nya ang init sa fuel kung kayat patuloy itong nasusunog habang mayroon ring oxygen sa hangin. May tatlong klase ng extinguisher at dito tubig ang pinaka madalas na gamitin. Kailan ito epektibo? Pagpuksa sa apoy gaya ng nasusunog na kahoy, papel o cardboard. HINDI ITO DAPAT GAMITIN SA SUNOG NA SANHI NG ELEKRISIDAD (electrical fire). Bakit, sapagkat ang tubig ay maaring maging conductor ng electrisidad at pwedeng maka-kuryente. Pinakakalat rin nyang lalo ang isang "inflammable liquid" (hal. Gasolina) na maaari lang magpalubha ng sunog. Ang isa pang klase ng extinguisher ay carbon dioxide na karaniwang nakalagay sa isang cylinder na metal. Kapag binuksan ang lalagyan o cylinder kumakalat ang gas sa hangin at dahil ang carbon dioxide ay mas mabigat kaysa oxygen, naitutulak niya palayo ang oxygen sa nasusunog na "fuel". Ito ay karaniwang ginagamit sa mga restaurant sapagkat ang gas ay di nakaaapekto sa pagkain. Ang mga karaniwang extinguisher naman sa mga bahay ay may dry chemical na foam o pulbos na gawa sa baking soda, potassium bicarbonate o monoammonium phospate. Nag de decompose ang baking soda sa init na 70degrees Celsius at 53
dito nag lalabas na ito ng carbon dioxide na tumutupok sa apoy. Tandaan. Ang fire extinguisher ay para lamang sa maliit na apoy. Mabilis itong maubos pero epektibo. Kapag malaki na ang apoy kinakailangan na ninyong tumawag ng bumbero. Sa mga fire extinguishers, may makikita kayong mga letra - A, B, C, D. Alamin ang ibig sabihin ng mga letra: Class A pampuksa sa mga ordinaryong apoy tulad ng nasusunog na kahoy, plastic o papel Class B pampuksa sa mga apoy na galing sa liquid tulad ng gasolina at grasa Class C ay para sa mga "electrical fires." Class D ay para sa mga nasusunog na metal. Hindi ito karaniwan. KUNG MAY MARKANG A, B AT C ibig lamang sabihin ay pwede sya sa lahat ng klase ng apoy. 54
WASTE SEGREGATION Narinig mo na ba ito? Simple lang ang ibig sabihin ng waste segregation. Pinaghihiwalay mo lamang ang mga organic o madaling mabulok sa mga di agad nabubulok. Nakatutulong ito upang maibsan ang malaki nating problema sa basura. Kapag may segregation, pinapadali natin sa mga basurero at mga taong nag rerecycle ang pagkuha ng basura. May mga lugar na na gumagawa nito halimbawa sa Marikina at Makati City. May color coding ding sinusunod. Pwede mong taliaan ng ibat ibang kulay na plastic straw ang itatapong basura upang malaman kung para saan ito. Narito ang isang halimbawa ng pagse segregate: Unang basurahan (may berdeng tali o kulay) PARA SA MGA NABUBULOK: o Tangkay ng gulay o Balat ng prutas o Bituka ng isda o Napanis na pagkain Ikalawang basurahan (may bughaw o blue na tali o kulay) PARA SA MGA DI AGAD NABUBULOK NA MAAARI PANG I-RECYCLE: o Bote o Plastic o Lata o Scrap metal 55
Ikatlong basurahan (may dilaw na tali o kulay) PARA SA MGA DI NABUBULOK NA MAHIRAP NA I-RECYCLE o Disposable diapers o Syringe na ginamit sa maysakit o Mga benda at plaster na ginamit sa sugat, etc. o Mga gamit na maaring pagmulan ng sakit o Upang di madumihan ang nalinis na magsimula sa itaas pababa, sa loob palabas. o Wag kalimutan linisin ang mga lugar na di gaanong nakikita - mga sulok, ilalim ng kama, upuan o cabinet. Masisiyahan ang iyong employer na umuwi sa bahay na malinis at maayos. MAG-RECYCLE. Maraming mga plastic na supot o container na maari pang magamit muli. Hugasan at patuyuin lamang ito ng mabuti at itabi ng maayos upang magamit na sa susunod. 56
Ang iyong papel sa pangangalaga ng seguridad sa bahay Mapamamahal ka sa iyong employer kung ipakikita mong may malasakit ka sa kanyang bahay at pamilya. Dahil pinagkatiwalaan ka nya na maiwan sa kanyang bahay, pahalagahan mo rin ang pagtitiwalang ito sa pamamagitan ng pangangalaga sa seguridad ng bahay. Mga Dapat Tandaan: Huwag iiwang nakabukas ang bahay. Madaling makasalisi ang mga magnanakaw na di mo namamalayan. Huwag magpapapasok ng di kilalang tao. Kahit na magpakilalang kamag-anak o kakilala ng iyong employer, huwag papasukin. Itawag agad sa employer. Kung magpilit tumawag agad sa pulis. Huwag magbibigay ng ano mang impormasyon ukol sa bahay o sa employer lalo na't di kilala ang nagtatanong. Kung naghahatid o sumusundo ng bata, turuan ang bata ng huwag sasama kahit kanino maliban sa iyo at sa magulang. Ituro sa kanya ang address at telepono sa bahay at sabihang pumunta agad sa pulis kung nawawala. Huwag ihihiwalay ang bata sa iyong tabi at paningin. Kung
sakaling ang bata o sinuman sa pamilya ay ma-kidnap, huwag mag panic. Tandaang mabuti ang mga mukha, sasakyan at iba pang pagkakakilanlan ng mga kidnappers. Ipagbigay alam agad ang insidente sa magulang/kapamilya at humingi ng tulong sa pulis. Humandang magbigay ng testimonya sa pulis kung kailangan. Importante dito na 57
58 matandaan mo ang eksaktong oras, lugar, mga taong nakasaksi, at impormasyon sa mga nangkidnap. Kung may pumasok ng pilit sa inyong bahay upang magnakaw, kunin ang mga kasama sa bahay at magtago sa isang silid na mahirap buksan at may telepono. Tumawag agad ng pulis at sa employer. Kung pagbantaan, huwag lumaban. Manatiling kalma. Mas mahalaga ang buhay ninyo kaysa ano pa man. Huwag magsalita o gumawa ng ano mang bagay na maaaring magtulak sa masasamang loob na kayo'y saktan. Huwag ipahalata na tinatandaan mo ang kanilang mga mukha, suot, pananalita at iba pang pagkakakilanlan. Tumawag sa pulis matapos matiyak na wala na ang mga nanloob. Gumawa ng listahan at kung maaari ay isaulo ang telepono ng police station, fire station at hospital na pinakamalapit sa inyo. Kung may sunog, ang una mong tungkulin ay mailigtas mo ang mga kasama mo sa bahay at ang iyong sarili. Tumawag agad sa bumbero at sa employer kung sila'y wala sa bahay. Kung may panahon, iligtas ang mga pinaka importantent gamit sa bahay. Kailangang handa ka sa anumang sakuna na maaaring mangyari maging ito'y bagyo, sunog, baha at anu pa man. • Makipag usap sa iyong employer kung ano ang mga dapat gawin sakaling may mangyaring sakuna at wala siya sa bahay.
TESDA Complex, East Service Road South Super Highway, Taguig Metro Manila Tel. (02) 8174076 TESDA Women's Center sa pareho ring address: Tel. Mayroon ring mga accredited TVIs (Technical Vocational Institutions) ang TESDA sa halos lahat ng probinsiya at rehiyon sa buong Pilipinas. Ito'y maaaring pambribado o mga pampamahalaang eskwelahan o sentro ng pagsasanay na nagbibigay ng pagsasanay. Pwede ka ring makipag ugnayan sa inyong munisipyo o siyudad. Ang mga pamahalaang lokal ay nagbibigay rin ng mga ganitong pagsasanay. Ang iba pang maaaring pagsanayan ay mga kolehiyo o unibersidad sa inyong lugar. 59
Ano ang SSS? Ang SSS o Social Security Sytem ay isang systema na pinapatakbo ng pamahalaan na nagbibigay ng proteksiyon at tulong pang pinansiyal sa mga kasapi at sa kanilang pamilya sa mga sandali ng kawalang- kakayanan o pagkainutil, kapansanan, panganganak, katandaan, pagkamatay at iba pang mga di inaasahang kalagayan. Maaari bang maging miyembro ang isang kasambahay ng SSS? Oo. Simula nuong Septiembre 1, 1993 ay ginawa nang sapilitan (compulsory) ang pagmimiembro ng mga kasambahay na kumikita ng P1,000 o pataas kada buwan. Kasama sa katawagang kasambahay ang mga nagtatrabaho mismo sa loob ng bahay, driver, gardener, cook, yaya, atbp. Paano magparehistro? 1. Kumuha ng SSS Personal Record Form (E-1), sagutan ito at ibigay (2 kopya) ng personal sa pinakamalapit na tanggapan ng SSS sa inyong lugar. Matapos kang magparehistro ay bibigyan ka na ng iyong SSS No. 2. Kung ikaw ay miyembro na, kumuha rin ng SSS Form E-6 Para sa Social Security ID. Isumite rin ito sa pinakamalapit na tanggapan ng SSS sa iyo. Kailangan din bang magparehistro ng iyong Employer? 1. Oo. Kailangan din niyang magparehistro. Gagamit naman sya ng Employer Registration Form (R-1) 60
2. Ang SSS Form R-5 naman o Contributions Payment Return ay ipinadadala kasama ng kanyang kontribusyon sa SSS ng kasambahay kada buwan. Itoy ibinibigay kasama ng pera sa alin mang SSS-accredited bank o sa Cahier ng SSS Head Office sa East Avenue, Diliman, Q.C. 3. Kinakailangan din ng iyong employer na magsumite sa SSS ng Form H-3 kada quarter o ika-tatlong buwan para ibigay ang report ng monthly contribution ng Kasambahay. 61
Magkano ang dapat bayaran sa SSS? Ang kasambahay at ang employer ay parehong may kontribusyon sa SSS. Tingnan sa naunang pahina ang katumbas ng inyong kontribusyon na nakabatay sa laki ng iyong suweldo:2 Ang kasambahay na nagpa-miembro sa SSS ay may karapatan sa lahat ng mga benepisyo, pautang, at iba pang pribelehiyo tulad ng ibang miembro. 2, 3 Benepisyo Sickness Para Saan Allowance para sa mga araw na di ka nakapag- trabaho Sino ang Maaaring Makakuha Maaaring makakuha kung: 1. di nakapagtrabaho dahil sa sakit at kapansanan ng di bababa sa 4 na araw. Magkano? Katumabas ito sa 90% ng kanyang average daily salary credit. Paano kwentahin ang average daily salary credit? 2. nakabayad na ng 3 buwan na kontribusyon sa loob ng 12 buwan bago sa semester na nagkaroon ng sakit. Ito ay makikita sa isang table. Ang bawat range ng contribution ay may katumbas na monthly salary credit. Hal. MGA BENEPISYO NG MGA MIYEMBRO NG SSS3 3. Nagamit na nya ang lahat ng sick leave with pay 4. May wastong paabiso sa SSS. Ito'y di na kailangan kung na-ospital kaagad ang miembro.3. Kung ang sahod ay pumapatak ng: Salary Range Monthly Salary Credit 1,000 - 1,249.99 1,250 - 1,749.99 1,750 - 2,249.99 2,250 - 2,749.99 2,750 - 3,249.99 3,250 - 3,749.99 3,750 - 4,249.99 4,250 - 4,749.99 4,750 - 5,249.99 1,000 1,500 2,000 2,500 3,000 3,500 4,000 4,500 5,000 62
Benepisyo Maternity Disability Para Saan Allowance sa mga babae (kasal man o hindi) na di nakapag- trabaho dahil sa pagsisilang o di kaya'y miscar- riage (nakunan). Para lamang sa unang 4 na panga- nganak. Isang uri ng cash benefit para sa isang miembro ng na disabled (totally o partially) Sino ang Maaaring Makakuha 1. Kailangang nakabayad ng di bababa sa 3 regular na kontribusyon sa loob ng 12 buwan bago ang semestre ng panganganak o miscarriage. 2. Nagbigay siya ng tamang abiso sa SSS sa pamamagitan ng kanyang employer. Gamitin and SSS Form B- 300A (Maternity Notification Form). 3. Maaari ring ibigay sa isang babae na nag resign o tumiwalag na sa trabaho kung nagbigay ng wastong abiso sa SSS ng kanyang pagbubuntis. 1. Kung nakaranas ng disability 2. Nakapagbayad ng di bababa sa 1 contribution bago ang semester ng petsa na nangyari ang disability. Magkano? Ito ay para sa 2 buwang katumbas na sahod kung ikaw ay normal na nagsilang at 3 buwan naman kung caesarean section ang panganganak. Ito ay 100% ng iyong average daily salary credit x 60 days para sa normal na panganganak at 78 days para sa caesarean. Pwedeng monthly pension (para sa mga nakapaghulog na ng 36 monthly contributions) o lump sum (para sa mga di umabot ng 36 monthly contributions) ang makuha. 63
Benepisyo Retire- ment Death Benefit 64 Para Saan Ito'y isang cash benefit para sa mga miembro na di na maaaring maghanap- buhay dahil sa katandaan. Ang mga sumusunod ay maaaring makakuha nito Cash o pera na ibinibigay sa mga naiwang benefi- ciaries Sino ang Maaaring Makakuha 1. 60 taong gulang at walang trabaho at nakapagbayad na ng 120 monthly contributions bago ang semester ng retirement 2. 65 taong gulang, may trabaho man o wala na nakapagbayad ng 120 monthly contributions bago ang semester ng retirement 2. 2. 65 taong gulang, may trabaho man o wala na nakapagbayad ng 120 monthly contributions bago ang semester ng retirement 2. Maaaring makakuha ang mga sumusunod na beneficiaries 1. Primary Beneficiaries - lehitimong mga dependent (asawa, anak)m o legally adopted na mga anak ng namatay na miembro 2. Kung wala ang primary beneficiaries, ang nakalagay na beneficiary ng miembro sa kanyang records sa SSS ang makatatanggap. Magkano? Maaaring makuha sa dalawang paraan: 1. monthly pension Maaaring makuha sa dalawang paraan: 1. monthly pension 2. (panghabang buhay na benepisyo ng retirido kung nakapagbayad siya ng 36 monthly contributions bago sa semester ng pagkamatay) lump sum (kung di umabot sa 36 contributions)
Benepisyo Employ- ees Compen- sation Program (EC) Para Saan Ang EC ay nagbibigay tulong sa mga manggagawa na nakaranas ng karamdaman o disabilidad dala o resulta ng trabaho. Ang mga benepisyo sa ilalim ng EC ay maaaring makuha kasabay sa ibang benepisyo ng SSS. Tanging ang employer lamang ang may contribution sa EC. Sino ang Maaaring Makakuha 1. Ang empleyado ay dapat nakarehistro sa SSS 2. Kailangang ang sakit, kapansanan ay sanhi o resulta ng trabaho 3. Naipaalam sa SSS ang sakit, kapansanan o kamatayan. Magkano? Temporary Disability o Sickness Benefit - 90% ng daily average salary credit Permanent total disability (pagkawala ng permanente ng 2 kamay o paa o paralysis) - buwanang pension sa loob ng 5 taon kung wala pang trabaho at 10% ng para sa bawat isa hanggang limang anak na dependent. Permanent partial disability (pagkawala ng 1 daliri, kamay, etc.) - buwanang pension tulad din sa total disability pero limitado sa bilang ng buwan na itinakda para sa ganitong kapansanan. Pagkamatay o Death Benefit -buwanang pension sa naiwang beneficiaries at 10% para sa bawat isa hanggang 5 dependent na anak. May karagdagang tulong din sa pagpapalibing na P10,000 para sa miembro ng pamilya na sumagot nito. 65
Benepisyo Para Saan Sino ang Maaaring Makakuha MEDI- CARE Ayon sa National Health Insurance Act ng 1995 inililipat na ng SSS ang pagpalakad sa medicare program ng mga miembro sa Phil Health. Para sa mga karagdagang impormasyon sumangguni o tumawag sa: PhilHealth at the City State Centre Bldg., 709 Shaw Boulevard, Barangay Oranbo, Pasig City , telephone number 637-9999 Bukod sa mga nabanggit na benepisyo ay pwede ka ring umutang sa SSS para sa mga sumusunod: Salary (Sahod) Calamity (Sakuna) Housing (Pabahay) Business (Pangnegosyo) 66 Magkano? Para sa personal care narito ang mga benepisyong maaring maibigay sa inyo ng PhilHealth Inpatient hospital care: • Room and board; • Services of health care professionals; Diagnostic, laboratory, and other medical examination services; Use of surgical or medical equipment and facilities; Prescription drugs and biologicals, subject to the limitations stated in Section 37 of RA 7875; & Inpatient education packages. Outpatient care: • Services of health care professionals; Diagnostic, laboratory, and other medical examination services; Personal preventive services; Prescription drugs and biologicals, subject to the limitations described in Section 37 of RA 7875; and Emergency and transfer services Tingnan ang table sa ibaba para malaman kung magkano ang benepisyo na maaaring makuha.
67 ) m t h . s t i f e n e b / h p . v o g . h t l a e h l i h p . w w w / / : p t t h ( h t l a e H l i h P a s a h u k a m g n o y n n i i r a a a m a n s t i f e n e B e r a c d e M d e i i f i n U g n A
Paano makokontak ang SSS? Bawat probinsiya at rehiyon ay mayroong opisina ng SSS. Alamin ang pinakamalapit sa inyo: NATIONAL CAPITAL REGION ALABANG Estrellita Bldg., #236 Montillano St., Alabang, Muntinlupa City Tel. Nos. 807-2607 to 08 * 807-9864 * 842-2610 Fax No. 807-2604 * 807-0600 Branch Head: Leticia G. Barbers ANTIPOLO Camina Bldg., Circumferential Road cor. M.L. Quezon, Antipolo City Tel. Nos. 650-7627 * 650-7628 * 650- 7629 * 630-6692 Fax No. 650-0663 Branch Head: Berlita F. Fabrero BACLARAN Diplomat Condominium, Roxas Blvd. corner Russell St., Pasay City Tel. Nos. 854-5696 * 851-3674 * 851- 3682 Fax No. 851-3678 Branch Head: Teresita L. Araos BINONDO Maritima Bldg., 117 Dasmariñas St., Binondo, Manila Tel. Nos. 243-6399 * 243-7219 * 243- 7236* 245-3186 to 87 Fax No. 243-2464 Branch Head: Elnora P. Montenegro CUBAO SSS Bldg., 600 EDSA, Quezon City Tel. Nos. 911-1864 * 921-2783 * 913- 7219 to 20 68 Fax No. 911-1191 Branch Head: Lorelei B. Solidum DILIMAN Members Assistance Center (MAC), East Ave., Diliman, Quezon City Tel. Nos. 921-0550 * 921-2810 Fax No. 921-0350 Branch Head: Elizabeth Reyes Cluster Head: AVP Alberto C. Alburo KALOOKAN Forward Group Bldg., 317 EDSA cor. Gen. Malvar St., Kalookan City Tel. Nos. 362-7626 * 366-7999 * 367- 2265 * 363-0382 to 83 * 330-7401 to 04 Fax No. 361-0670 Branch Head: Milagros L. Casuga MAKATI 1 355 ECC Bldg., Gil Puyat Ave., Makati City Tel. Nos. 890-1636 * 896-5719 * 896- 7134 * 890-4762 * 890-4706 Fax Nos. 890-4776 * 890-5232 * 896-7135 Officer-in-Charge: Johnsy L. Mangundayao Cluster Head: AVP Consolacion M. Cancio MAKATI 2 557 J.P. Rizal corner Sta. Lucia St., Makati City Tel. Nos. 897-4601 * 899-2916 * 899- 2213 * 899-3092 * 899-8755 Fax Nos. 899-2213 Branch Head: Ma. Lourdes T. Flores MALABON Jose C. Rampas Bldg., C-4 Road, Dagat-Dagatan, Malabon City
Tel. Nos. 287-5620 * 287-5459 * 287- 4025 * 287-5203 Fax No. 287-5235 Branch Head: Amelia U. Villamor MANDALUYONG Shaw Cinema Bldg., 46 Shaw Blvd., Mandaluyong City Tel. No. 533-9277 * 531-6461 * 534-1445 to 46 Fax No. 533-9533 Branch Head: Marciana A. Marquez MANILA YMCA Compound, 350 Arroceros St., Ermita, Manila Tel. Nos. 527-5433 * 527-5488 * 528-0694 * 528-0707 * 528-0709 Branch Head: Ma. Luz N. Barros MARIKINA 2/F Buenviaje Bldg., Marcos Highway, Marikina City Tel. Nos. 645-7667 * 645-8901 * 681- 6261 * 645-4070 Fax No. 645-5210 Branch Head: Calixta A. de Leon NOVALICHES Alfred Bldg., Quirino Highway corner 19 Nightingale St., Novaliches Tel. Nos. 937-4953 * 937-4955 * Fax No. 937-7417 Branch Head: Arthur O. Abary PASIG Chipeco Bldg., Meralco Ave. cor. Shaw Blvd., Pasig City Tel. Nos. 914-5040 to 44* 635-6243 * 635-5311 * 634-3942 * 634-7290 Fax No. 635-5978 * 634-7283 * 634- 7335 Branch Head: Josie G. Magana Cluster Head: AVP Melocina Deñina SAN FRANCISCO DEL MONTE Units 1 -3, Dela Paz Bldg., 930 Del Monte Avenue, SFDM, Quezon City Tel. Nos. 373-9907 to 10 * 374-6360 Fax No. 373-9906 Branch Head: Elpidio S. de Chavez SAN JUAN Glialcon Villas Bldg. 1, 128 F. Blumentritt Street, San Juan, Metro Manila Tel. No. 724-0684 * 721-5184 * 721- 5195 Fax No. 721-2686 Officer-in-Charge: Sonia S. Domingo TAGUIG Veterans Center, Taguig, M.M. Tel. Nos. 837-1639 Fax No. 837-1638 Officer-in-Charge: Salve B. Vizconde WELCOME Unit 2142 and 2144 Beta Bldg., Josefina corner España Blvd., Manila Tel. Nos. 781-0053 * 781-0042 * 781-0054 * 749-0858 * 781-0050 Fax No. 749-1149 Officer-in-Charge: Sarah M. Dizon NATIONAL CAPITAL REGION Representative Offices ANGONO Angono Municipal Hall Bldg., Angono, Rizal Tel. No. 295-4594 Officer-in-Charge: Estelita Melgar CAINTA Cainta Municipal Hall Bldg., Cainta, Rizal Officer-in-Charge: Florentino Alberva 69
LAS PIÑAS Las Piñas Municipal Hall Bldg., Las Piñas, Metro Manila Tel. No. 801-0921 Officer-in-Charge: Bonifacio Fabiosa MUNTINLUPA Muntinlupa Municipal Hall, Muntinlupa, Metro Manila Officer-in-Charge: Erlinda Ferrer PATEROS Pateros Municipal Hall, Pateros Tel. Nos. 643-6682 Officer-in-Charge: Ellen Bustamante SAN MATEO San Mateo Municipal Hall Bldg., San Mateo, Rizal TAYTAY Taytay Municipal Hall Bldg., Taytay, Rizal Tel. No. 286-2082 Officer-in-Charge: Edgardo Cadampog VALENZUELA 2/F Valenzuela Municipal Hall, Valenzuela, Metro Manila LUZON ALAMINOS (RIC) 2/F Pangasinan Savings & Loan Bank Bldg., 30 Quezon Ave., Alaminos, Pangasinan Tel. No. (075) 552-7372 Branch Head: Marina M. Quitlong ANGELES Angeles City Business Center Bldg., Nepo Mart Complex, Teresa Ave., Angeles City 70 Tel. No. (045) 322-0164 * 322-2984 Fax No. (045) 887-2775 Branch Head: Laura M. Mariano BALER Cordial Bldg., National Hi-way, Brgy. Suklayin, Baler, Aurora Tel. No. (042) 209-4261 Branch Head: Natividad Q. Aguirre BACOOR Goldrich Bldg., Malumot, Aguinaldo Highway, Bacoor, Cavite Tel. Nos. (046) 472-2318 to 19* 472- 2368 Fax No. (046) 472-2134 Branch Head: Virginia S. Cruz BAGUIO SSS Bldg., Harrison Road, Baguio City Tel. No. (074) 444-0362 * 444-2929 * 442-8073 Fax Nos. (074) 444-4882 Officer-in-Charge: Erlinda G. Viduya Cluster Head: AVP Luis V. Olais BALANGA Recar Commercial Complex Bldg., Zulueta St. cor. Capitol Road, Balanga, Bataan Tel. No. (047) 791-1329 Fax No. (047) 237-0738 Branch Head: Elizabeth R. Garcia BALIUAG AC Bldg., Doña Remedios Trinidad Highway, Baliuag, Bulacan Tel. Nos. (044) 673-1431 Fax No. (044) 766-1162 Branch Head: Antonina D. Ragua
BANGUED Seares Bldg., Rizal St., Bangued, Abra Tel. No. (074) 752-7476 Fax No. (074) 752-8170 Branch Head: Nancy M. Umoso BATANGAS Balmes Bldg., 42 C. Tirona St., Batangas City Tel. Nos. (043) 723-5185 * 723-3874 Fax No. (043) 723-0766 Branch Head: Corazon L. Balagbis BIÑAN Chua Commercial Bldg., San Antonio, Biñan, Laguna Tel. Nos. (049) 411-4861 * 511-6757 Fax No. (049) 411-4861 Branch Head: Wenceslao G. Virtucio Jr. BOAC Malapote Bldg., P. Del Mundo St., Malusok, Boac, Marinduque Tel. No. (042) 332-1872 Branch Head: Romarico B. Sotomango BONTOC A. Kiat-Ong Bldg., Lok-ong St., Poblacion, Bontoc Tel. No. (074) 602-1280 Branch Head: Abelardo C. Yogyog CABANATUAN Fajardo Bldg., Maharlika Highway, Cabanatuan City Tel. Nos. (044) 463-0691 * 463-3996 Fax No. (044) 463-3996 Officer-in-Charge: Vilma P. Agapito CALAMBA Sta. Cecilia Business Center II, National Highway, Parian, Calamba, Laguna Tel. No. (049) 545-1689 * 545-6860 Fax No. (049) 545-6859 Branch Head: Agaton M. Marqueses CALAPAN Bonifacio Drive, Ibaba, Calapan, Oriental Mindoro Tel. Nos. (043) 288-4523 * 288-5376 Fax No. (043) 288-5359 Branch Head: Nelson A. Ibarra CAMILING Julian Qui Bldg., Arellano St., Camiling, Tarlac Tel. Nos. (045) 934-0463 Fax No. (045) 934-0460 Branch Head: Monalisa C. Nardo CARMONA Luna-Salazar Bldg., 11130 JM Loyola St., Carmona, Cavite Tel. No. (046) 430-0960 Officer-in-charge: Ma. Victoria Antolin CAUAYAN Piedad Bldg., National Highway, Cabaruan, Cauayan, Isabela Tel. No. (078) 634-5286 * 652-2083 Fax No. (078) 634-5086 * 652-1215 Branch Head: Estrella R. Aragon DAET G/F, Ricasio Bldg., Carlos II St., Daet, Camarines Norte Tel. No. (054) 571-2764 Fax No. (054) 440-3140 Branch Head: Adelina A. Lique 71
DAGUPAN Philam Life Bldg., A.B. Fernandez Ave., Dagupan City, Pangasinan Tel. Nos. (075) 515-4597 * 523-4094 * 523-4932 * 522-8908 Fax No. (075) 522-0414 Branch Head: Ceasar P. Saludo GOA Rizal St., Brgy. Bagumbayan, Goa, Camarines Sur Tel. No. (054) 453-1386 Fax No. (054) 453-0260 Officer-In-Charge: Ariel Cicero B. Zantua IBA G/F Rhoi Bldg., National Highway, Palaminan, Iba, Zambales Tel. No. (047) 811-1008 Fax No. (047) 811-1009 Branch Head: Elena T. Camba INFANTA Derilo Bldg., Plaridel St., cor Balagtas St., Infanta, Quezon Tel. No. (042) 535-2707 Branch Head: Rolando C. Mendoza IRIGA CITY Cerillo Bldg., #272 National Highway, San Nicolas, Iriga City, Cam. Sur Tel. No. (054) 456-0876 Fax No. (054) 299-2530 Branch Head: Ariel Cicero B. Zantua SAN FERNANDO CITY, LA UNION FBR Bldg., Quezon Avenue, San Fernando, La Union Tel. No. (072) 242-5668 * 242-5812 Fax No. (072) 242-5813 * 242-5811 Branch Head: Josephine C. Abril 72 LAOAG RT Bueno Bldg., Don E. Ruiz St., Laoag City, Ilocos Norte Tel. Nos. (077) 771-4414 * 771-5305 Fax Nos. (077) 770-3113 Branch Head: Benjamin R. Lopez LEGASPI Morante Bldg., Imperial Court Subd., Legaspi City Tel. Nos. (052) 480-7076 * 480-7301 * 214-3449 * 214-3452 Fax No. (052) 480-7074 Branch Head: Elenita S. Samblero LIPA CITY AMR Business Center, Pilahan, Sabang, Lipa City Tel. No. (043) 756-7507 * 757-1365 Fax No. (043) 756-1953 Branch Head: Victoria A. Liwanag LUCENA Padillo Bldg., Enriquez St., Lucena City Tel. No. (042) 718-8626 * 373-6420 * 373-6421 Fax No. (042) 710-4240 Branch Head: Gregorio P. Asendido VISAYAS KALIBO Alfaro Bldg., Kalibo, Aklan Tel. No. (036) 268-4117 Branch Head: Isaias C. Leyson SAN JOSE DE BUENAVISTA SSS Bldg., Bantayan, San Jose, Antique Tel. No. (036) 540-8112 Acting Branch Head: Esteban L. Panes, Jr.
BACOLOD SSS Bldg., Lacson St., Bacolod City Tel. Nos. (034) 435-0161 * 433-1378 * 434-4749 * 433-2293 * 435-2797 Fax No. (034) 434-5130 Branch Head: Elvira B. Banico Cluster Head: AVP Cecilia P. Sabig BAGO CITY RTC Bldg., Justice Compound, Rafael M. Salas Drive, National Highway, Bago City, Negros Occidental Tel. Nos. (034) 61-910 * 461-0912 Fax No. (034) 732-8888 Branch Head: Socorro B. Ferrer BAIS CITY Panizales Bldg., Aglipay St., Bais City, Negros Oriental Tel No. (035) 402-3906 Fax No. (035) 541-5361 Acting Branch Head: Shiela G. Matias CALBAYOG Garalza Bldg., J.B. Avelino Ave., Calbayog City, Western Samar Tel. No. (055) 209-1198 * 209-3862 Branch Head: Ma. Socorro A. Ramirez ROXAS CITY DSIDC Bldg., Plaridel Street, Roxas City, Capiz Tel. No. (036) 621-4256 Fax No. (036) 621-0611 Acting Branch Head: Angelo O. Blancaver CATBALOGAN To Chip Bldg., Catbalogan, Samar Tel. No. (055) 251-5393 * 356-1052 Branch Head: Flordeliz M. Lluz CEBU Suarez Bldg., Gorordo Ave. corner Escaño St., Cebu City Tel. Nos. (032) 232-7520 * 232-7232 * 232-7165 Fax Nos. (032) 232-7236 Acting PC Head: Cynthia A. Zurbano Cluster Head: AVP Helen C. Solito DUMAGUETE Casocot Bldg., 86-C Hibbard Avenue, Dumaguete City, Negros Oriental Tel. No. (035) 225-6810 Fax No. (035) 225-4340 Branch Head: Edmund P. Gonzales ILOILO Maruja Bldg., Burgos St. corner Rizal St., Iloilo City Tel. Nos. (033) 338-1309 * 338-1307 Fax No. (033) 336-7814 * 509-7850 Branch Head: Raul A. Casiano KABANKALAN Zayco Bldg., Repullo St., Kabankalan City, Negros Occidental Tel. No. (034) 471-2224 Acting Branch Head: Victor M. Nicor LAPU-LAPU Venus Hotel, Barangay Pusok, Lapu- lapu City Tel. Nos. (032) 340-1886 * 340-8050 * 341-1004 Fax No. (032) 340-1060 Branch Head: Nelly P. Gaviola MAASIN Ampil Bldg., Abgao Maasin, Southern Leyte 73
Tel. No. (053) 570-8551 * 381-2119 Branch Head: Rodrigo B. Gregana ORMOC Victoria Bldg., J.P. Rizal Ave., Ormoc City Tel. No. (053) 255-5241 Branch Head: Mario V. Corro SAGAY CITY NNPAI Bldg., National Highway, Sagay City, Negros Occidental Tel. Nos. (034) 488-0112 * 488-0270 SAN CARLOS Uy King Poe Bldg., Locsin St., San Carlos City, Negros Occidental Tel. Nos. (034) 312-5422 * 312-2422 Fax No. (034) 312-5316 Branch Head: Preciosa K. Acuna TACLOBAN G/F, Philam Life Bldg., J. Romualdez St. cor. P. Paterno St., Tacloban City Tel. Nos. (053) 321-2278 Fax No. (053) 321-4310 Branch Head: Benjamin A. Pombo TAGBILARAN Orimaco Bldg., C.P. Garcia Ave., Tagbilaran City, Bohol Tel. Nos. (038) 501-7055 * 411-3934 Fax No. (038) 411-5477 Acting Branch Head: Gideon M. Robillos TOLEDO CITY Peñalosa St., Luray 1, Toledo City, Cebu Province Tel. No. (032) 322-5294 VICTORIAS Rainbow Mall, Osmeña Ave., Victorias City, Negros Occidental 74 Tel. No. (034) 399-2953 Fax No. (034) 399-2954 Acting Branch Head: Reynaldo V. Espinosa VISAYAS Representative Offices BILIRAN Municipal Office Bldg, Naval, Biliran Accounts Officer: Salvador Majait, Jr. BOGO Tan Bldg., San Vicente St., Bogo, Cebu Tel. No. (032) 251-2432 Officer-in-Charge: Joaquin Descartin BORONGAN c/o Governor's Office Provincial Capitol Bldg. Borongan, Eastern Samar Accounts Officer: Fernando Jaboli CATARMAN Basiasolla Bldg., E. Jacinto St., Brgy. Molave, Catarman, Northern Samar Tel. No. (055) 251-8069 GUIHULNGAN Municipal Bldg., Guihulngan, Negros Oriental SIQUIJOR Old Provincial Capitol Bldg., Siquijor, Siquijor Tel. No. (035) 480-9019 UBAY Ubay, Municipal Hall Poblacion 6315, Ubay, Bohol Officer-in-Charge: Edwin Latras
Narito ang ilan sa paraan upang magbigay ng first aid sa bahay4. Tandaan kung hindi sigurado sa sitwasyon, makabubuti na tumawag na lamang agad ng duktor o dalin sa ospital ang biktima. Kapansanan o Emergency First Aid Burns (Paso) 1. Palamigin at padaanan ng tubig sa gripo (10-15 mins.) 2. Lagyan ng cold compress (maaaring gumamit malambot na damit na may yelo sa loob) 3. Patigil ang pagdurugo kung mayroon. 4. Takpan ng sterile pad. 5. Tingnan ang paghinga at kalagayan ng biktima 6. Tanggalin ang mga relo, singsing, atbp. Pa bago magsimula ang pamamaga. 7. Kung sanhi ng kemikal, alisin ang lahat ng damit na nalagyan ng kemikal at patuloy na hugasan ang mata sa malinis na tubig. 8. Dalin agad sa duktor lalo na at second or third degree na ang pagkapaso o sunog sa katawan. Choking (May nakabara sa dinadaanan ng hangin sa lalamunan) 1. Kung di matanggal ng biktima ang nakabara sa daanan ng hangin sa bibig, tulungan ito na matanggal sa pamamagitan ng pagsuot sa daliri at pag hugot ng bagay na nakabara 2. Kung di mabara, paluin gamit ang palad ang likod ng biktima(sa pagitan ng shoulder blades) ng 4 na beses. 3. Kung di pa rin makuha, pahigain ang biktima. Ilagay ang heel ng isang palad sa tiyan tapat ng pusod at ipatong ang isa pang palad sabay malakas na idiin at itulak ang tiyan bago dahan dahan itulak ito pataas. 4. Kung ayaw pa rin gawin ang Heimlich Maneuver o mouth to mouth rescuscitation (tingnan sa ibaba paano gawin) / / : p t t h 4 75 4. Kung ayaw pa rin gawin ang Heimlich Maneuver o mouth to mouth rescuscitation (tingnan sa ibaba paano gawin) / / : p t t h 4 75 / d a t s r i f _ h p / h t l a e h y o n p / m o c . y o n p a b o g . w w w i i i l
Kapansanan o Emergency Convulsion (combulsion dala ng atake sa epilepsy o di kaya'y sobrang taas ng lagnat) Cuts and scrapes (hiwa at gasgas sa balat) Dislocation (nawala sa tamang ayos ang buto o joints) Dog Bite (kagat ng aso) 76 First Aid 1. Pilitin masalo ang biktima bago bumagsak upang maprotektahan ang ulo. 2. Huwag pilitin na buksan o lagyan ng kahit ano man ang loob ng bibig 3. Wag bibigyan ng kahit na anong inumin matapos ang convulsion. 4. Kung may mataas na lagnat, bigyan ng sponge bath. Punasan ng malamig na bimpo ang katawan at hayaang medyo basa ang katawan upang ito'y lumamig. 5. Dalhin agad sa duktor kung tumagal ng mahigit na 5 minuto ang convulsion o kung unang pagkakataon itong nangyari 1. Diinan ng malinis na tela ang lugar na may hiwa o gasgas upang patigilin ang pagdudugo 2. Hugasan ng tubig at sabon. Huwag kaskasin. Tanggaling ang ano mang dumi ng nasa sugat sa pamamagitan ng tubig mula gripo. 3. Lagyan ng antiseptic (hydrogen peroxide o betadine solution). 4. Lagyan ng gauze o benda lalo na kung may posibilidad na makaskas sa iba pang part eng katawan. 1. Huwag patagalin ang paghingi ng tulong mula sa duktor. 2. Huwag galawin ang joint. Lagyan ng suporta para di ito gumalaw. 3. Lagyan ng yelo upang mapigilan ang pamamaga o internal bleeding at pagkakaroon ng tubig sa parte ng joint. 1. 1. Hugasan mabuti ang kinagatan ng aso. 2. Lagyan ng antiseptic (hydrogen peroxide o betadine solution) 3. Kung may sobrang pagdurugo, komunsulta agad sa duktor. 4. Huwag patayin ang asong nakakagat. Obserbahan ng 10-14 araw kung may senyales ng itoy nababaliw o may kakaibang kilos.
Kapansanan o Emergency Drowning (nalunod) Electric Shock (nakuryente) Fainting (pagkahilo, pagkawala ng malay dahil sa kakulangan ng supply ng oxygen sa utak) First Aid 1. Tanggalin ang biktima sa tubig. 2. Ang pag ubo ay senyales na humihinga ang biktima. Iupo o iyuko siya upang matanggal ang tubig na nakakasagabal sa kanyang paghinga. 3. Kung hindi humihiga subalit may pulso pang nadarama, magsagawa ng mouth to mouth resuscitation (tingnan sa ibaba paano ito ginagawa) 4. Kung walang maramang pulso at di sya humihinga magsagawa ng CPR (tingnan sa ibaba paano ito ginagawa) 1. Tanggalin ang pinagmumulan ng kuryente mula sa main switch. 2. Kung di ito magawa, itulak ang biktima palayo sa kuryente gamit ng kahoy o material na nababalutan ng rubber. 3. Kung humihinga ang biktima, paupuin. 4. Kung hindi humihiga subalit may pulso pang nadarama, magsagawa ng mouth to mouth resuscitation (tingnan sa ibaba paano ito ginagawa) 5. Kung walang maramang pulso at di sya humihinga magsagawa ng CPR (tingnan sa ibaba paano ito ginagawa) 6. Kung high voltage ang kuryente, lumayo sa biktima (mga 18 metro ang layo) at tumawag agad ng duktor. 1. Kung ikaw ang nakararanas ng hilo ay umupo at ilagay ang ulo sa pagitan ng iyong mga tuhod. 2. Maaari ka ring umupo at itaas ang tuhod papunta sa may dibdib. 3. Luwagan o tanggalin ang mahihigpit na damit, sinturon sa taong nahihilo. 4. Itaas ang tuhod papunta sa may dibdib. 5. Paamuyin ng ammonia o smelling salts. 6. Kung di pa rin magkamalay, tumawag agad ng duktor. 77
Kapansanan o Emergency Food Poison- ing (pagkalason) Foreign Bodies in the Ear, Nose (nakapasok na bagay sa tainga o ilong) Severe bleeding 78 First Aid 1. Magpahinga ng mabuti. 2. Huwag kakain ng mga matitigas na pagkain (solids). 3. Uminom ng maraming tubig o fluids maliban sa tsaa, alak, kape, softdrinks. 4. Kumonsulta agad sa duktor kapag patuloy na sumakit ang tiyan at mayroong dugo na ang nilalabas na dumi Sa Tainga: 1. Paupuin ang biktima at ipakiling ang apektadong tainga upang lumabas ang insekto (kung ito man ang pumasok). 2. Kung di ito lumabas, kumonsulta agad sa duktor. 3. Huwag pilitin kunin at baka lalo mo lamang ito maitulak paloob at makapinsala sa tainga. Sa Ilong: Obserbahan kung mayroon mga simptomas na tulad nito: 1. Maingay o nahihirapang paghinga. 2. Pamamaga ng ilong. 3. May lumalabas na dugo sa ilong. 4. Huwag galawin ang ilong. Sabihan ang biktima na huminga sa pagitan ng bibig at dalhin agad siya sa duktor. 2. Kung di ito lumabas, kumonsulta agad sa duktor. 3. Huwag pilitin kunin at baka lalo mo lamang ito maitulak paloob at makapinsala sa tainga. Sa Ilong: Obserbahan kung mayroon mga simptomas na tulad nito: 1. Maingay o nahihirapang paghinga. 2. Pamamaga ng ilong. 3. May lumalabas na dugo sa ilong. 4. Huwag galawin ang ilong. Sabihan ang biktima na huminga sa pagitan ng bibig at dalhin agad siya sa duktor. Karamihan ng nosebleed ay kayang gamutin sa bahay ngunit ang iba ay maaaring simptomas ng iba pang sakit. 1. Paupun at payukuin ng kaunti ang biktima upang di pumasok ang dugo. 2. Sabihan ang biktima na huminga habang pinipisil ang ilong sa may ilalim lang ng matigas na parte ng ilong. 3. Huwag pasingahin ang biktima sa loob ng 24 oras pagkatapos mag nose bleed. 4. Dalin sa duktor kung di pa rin tumigil ang pagdudugo. Delikado ang malalakas ng pagdudugo sa mga malalaki at malalim na sugat. 1. Diinan o takpan ng malambot at malinis na tela o benda ang parteng dumudugo.
Kapansanan o Emergency Severe bleeding Snake bite (kagat ng ahas) Sunburn CPR (CARDIO- PULMONARY RESUSCITATION) First Aid 2. Para sa malalaking sugat, diinan ang mga gilid papunta sa gitna hanggang sa tumigil ang pagdurugo. 3. Kung braso o kamay ang nagdurugo, matapos takpan o diinan ay itaas ang bahagya. 4. Kung walang pagdurugo sa labas subalit kinakitaan ng shock (pamumutla, panlalamig) maaring may pagdurugo sa loob ng katawan. Dalhin agad sa duktor. Para makasiguro, ituring na ang lahat ng kagat ng ahas na makamanmdag. 1. Iwasan ang paggalaw ng madalas para di mabilis na kumalat ang kamandag, 2. Husagas sa tubig ang sugat at takpan ng benda. 3. Piliting mahuli ang ahas o di kaya'y tandaan ang hitsura nito. 4. Huwag lagyan ng tourniquet (mahigpit na tali) sapagkat baka maging sanhi lamang ito ng permanenteng kapansanan sa mga daliri. 5. Huwag mag panic sapagkat pinabibilis lamang nito ang pagkalat ng kamandag. 6. Tumawag agad ng duktor. Ang paglalagi sa ilalim ng araw sa matagal na panahon ay nagreresulta sa sunburn. 1. Maligo ng malamig na tubig. O di kaya' lagyan ng malamig na bimpo ang lugar na may sunburn. Maaari mong lagyan ng kaunting baking soda ang tubig para maiwasan ang pananakit. 2. Lagyan ng lotion ang balat para maibsan ang sakit. 3. Ang aloe gel o di kaya'y petroleum jelly ang karaniwang ginagamit sa sunburn. 4. Pwede ring bigyan ng acetaminophen (tylenon) o ibuprofen (Motrin) ang may sunburn para maalis ang matinding sakit. Huwag bibigyan ng aspirin ang mga bata. Ang CPR ay ginagawa para sa mga biktimang hindi humihinga at walang pulso. 1. Kailangan ng pormal na training o pagsasanay sa CPR bago gawin. Subalit kung talagang walang 79
Kapansanan o Emergency 80 First Aid 2. ibang maaaring gumawa nito na marunong, kailangan mo na ring magbigay ng CPR. I-tsek kung may pulso at pintig ang puso. Kung wala, gawin ang CPR. 3. Pahigain sa matigas at pantay na higaan. 4. Ilagay ang inyong gitna at palasinsingang daliri sa gitna ng tadyang sa ibabaw ng tiyan kung saan nagtatagpo ang buto ng inyong dibdib. Ilagay ang makapal na parte ng inyong palad. Ipatong ang isa pang palad sa ibabaw. Pagkabitin ang mga daliri. Ituwid ang inyong mga kamay at saka idiin sa may malapit sa buto sa dibdib palubog mga 4-5cm at mabilis na itaas. Ulitin sa bilis na 80 hininga kada minuto. 5. 6. 7. Tuwing makatapos ng 15 pagdiin ng palad, mag apply ng mouth-to-mouth resuscitation. Ipagpatuloy hanggang makaramdam ng tibok ng puso at paghinga. 7. Tuwing makatapos ng 15 pagdiin ng palad, mag apply ng mouth-to-mouth resuscitation. Ipagpatuloy hanggang makaramdam ng tibok ng puso at paghinga. 9. Kung bata, gumamit lamang ng isang kamay at idiin sa bilis na 100 beses na hininga kada minuto sa lalim na 3 cm at mag mouth-to-mouth resuscitation tuwing 5 compressions o pagdiin. Ang Mouth-to-Mouth Resuscitation ay para sa mga biktimang mayroong pulso pero di humihinga. 1. Pahigain ang biktima at tanggalan ng mga masisikip 9. Kung bata, gumamit lamang ng isang kamay at idiin sa bilis na 100 beses na hininga kada minuto sa lalim na 3 cm at mag mouth-to-mouth resuscitation tuwing 5 compressions o pagdiin. Ang Mouth-to-Mouth Resuscitation ay para sa mga biktimang mayroong pulso pero di humihinga. 1. Pahigain ang biktima at tanggalan ng mga masisikip na damit lalo na sa may leeg. 2. Tanggalin ano man ang bumabara sa paghinga. 3. Itaas ng kaunti ang ulo ng biktima sa pamamagitan ng pag lagay ng inyong palad sa kanyang noo. 4. Habang ginagawa ito pisilin ng pareho pa ring kamay ang ilong at hipan ang bibig. Kailangang tumaas ang kanyang dibdib habang ginagawa ito. 5. Kung ang biktima ay bata, gumamit ng mouth-to- nose resuscitation. Takpan bago hipan ang kanyang ilong at bibig ng iyong bibig. Hindi gaano kalakas na tulad sa matanda. 6. Kung may galaw na sa dibdib, ulitin. Gawing ng 4 na beses ng mabilis.
Kapansanan o Emergency Heimlich Maneuver First Aid Basics First Aid 7. Gawin sa bilis na 10 hininga kada minuto hanggang sa dumating ang duktor. Ginagawa ito upang maalis ang nakabara sa lalamunan ng isang biktima. 1. Patayuin ang biktima habang ikaw ay nasa likod. Payukuin siya ng kaunti. 2. Gamit ang nakasarang kamay, itulak paloob ang kamay sa may itaas ng tiyan malapit sa may gitnang buto ng dibdib para matanggal ang nakabara. Gawin ito ng 5 beses kung kailangan. 3. Kung bata o sanggol idapa siya sa iyong tuhod habang ikaw ay nakaupo. Sapuin ng kanang kamay ang kanyang dibdib at baba habang gamit ang kaliwang kamay ay paluin siya sa likod (gitna ng shoulder blades) ng 4 na beses. Huwag masyadong malakas. 4. Kung di pa rin maalis, pahigain at bigyan ng CPR - compression lamang muna bago mouth-to-mouth resuscitation. Mga Dapat Tandaan sa Pagbibigay ng First Aid 1. I-tsek ang mga sumusunod: 1.1. Daanan ng hangin - Siguraduhing walang nakabara halimbawa dila, bagay, atbp. 1.2. paghinga - kung di humihinga magbigay ng mouth-to-mouth resuscitation 1.3. Circulation - kung walang pulso, bigyan ng CPR 2. Kumilos ng mabilis. Bawat minuto ay mahalaga. 3. Huwag gagalawin ang taong may seryosong pagkabali sa katawan o likod. 4. Mag-utos sa ibang tao na tumawag ng duktor o ambulansiya habang nagbibigay ka ng first aid. 5. Huwag hahatakin ang damit sa isang biktimang nasunog. 6. Manatiling kalmado at kausapin ang biktima. 7. Huwag piliting painumin ng tubig ang isang taong walang malay o di kaya'y di pa gaanong may malay. 8. Huwag piliting gisingin ang isang walang malay na tao sa pamamagitan ng paghampas sa kanyang likod o pagyugyog. 81
Saan Hihingi ng Tulong: HOTLINES Tandaan at itabi ang mga numerong ito sapagkat maaaring kailanganin mo ito sa oras ng emergency: Ahensiya o Opisina Hotline/Telepono (Ang mga numerong ito ay sa Manila. Kung kayo ay nasa probinsiya, ilista rin ang katumbas na numero sa inyong lugar) Police 117 for emergency Fire Station Hospitals Tingnan ang naka-attach na mga hotlines DILG (Department of Interior and Local Government) kung may taong nanganganib ang buhay o ari-arian 117 DOH (Department of Health) Voluntary Blood Donation Hotline: 743-8301 loc 3125, 3126, 3127 • Disaster Management Unit Hotline: (632) 711-6075 / 711-6050 • Family Planning Hotline: (02) 5220176 / SMS 0917-8326756 82
Ahensiya o Opisina DOLE (Department of Labor and Employment) DOLE-BWYW (Bureau of Women and Young Workers) DSWD (Department of Social Welfare and Development) DOTC (Department of Transportation and Communication) CWC (Council for the Welfare of Children) SSS (Social Security System) TESDA (Technical Education and Skills Development Authority) Hotline/Telepono (Ang mga numerong ito ay sa Manila. Kung kayo ay nasa probinsiya, ilista rin ang katumbas na numero sa inyong lugar) Lunes hanggang Biyernes 7:00 a.m. to 7:00 p.m. (632) 5273460. 6th Floor, BF Condominium BuildingA. Soriano Avenue (formerly Aduana St.) corner Solana St., Intramuros, Manila • Tel. Nos. 5280089 5272558 5280119 5273514 5280092 5272488 (fax) 951-71-19 How to report missing children SMS Format: MC<space>Name of Missing Child<space>Name of Reporting Person and send to 09189333793 Taksing isnabero? Commuter Woes? Colorum Vehicles? Smoke Belchers? Victim of Transport Abuse? You may direct any inquiries to our administration line by calling 727-1710 or 723-8235 SMS : Type DOTC <your message> Then send to 2299 • Hotline : 7890 Hotlines: 743-83-75 / 781-10-39 / 740- 88-63 / 740-88-64 Child Help Intervention and Protective Service Unit 734-86-34 Sagip Batang Manggagawa Hotline: 527-35-13 Bantay Bata Hotline: 163 Child Rights Center, Commission on Human Rights Hotline: 927-40-33 Task Force on Child Protection, Department of Justice Hotline: 523-84- 81 Special Committee on the Protection of Children, Department of Justice Hotline: 525-16-80 924-7777 887-7777 83
84