"Sabi Nila at Ayon sa Amin: Lisod Sabton!" Ang mga Etnikong Estereotipo at Pansariling Estereotipo sa mga Cebuano at Waray sa Visayas State University Hilda A. Pedrera Visayas State University Romeo J. Toring, Jr. Visayas State University Leslie Anne L. Liwanag Visayas State University ABSTRAK Mula sa nakaraang pag-aaral nina Toring et al, natukoy na maituturing na multi-etniko at multikultural na institusyon ang Visayas State University sa Lungsod ng Baybay sa Leyte. Karamihang binubuo ng mga etnolingguwistikong grupong Waray at Cebuano ang populasyon ng institusyon. Ang saliksik na ito ay isang komparatibong pag-aaral sa mga etnikong estereotipo at pansariling estereotipo ng dalawang etnolingguwistikong grupo (pp.1). Sa pamamagitan ng minodipikang Katz at Braly na listahan ng mga katangian, nagawa ng papel na (1) magbahagi ng profile ng mga etnikong estereotipo at pansariling estereotipo ng dalawang etnolingguwistikong grupo, (2) matukoy ang uniformity indices, (3) matukoy ang pagkapositibo/ pagkanegatibo ng indices, (4) maihambing at mapag-iba ang kani-kanilang profile ng mga etnikong estereotipo at pansariling estereotipo, (5) maihambing at mapag-iba ang uniformity indices ng kanilang etnikong estereotipo at pansariling estereotipo, at (6) maihambing at mapag-iba ang pagkapositibo/pagkanegatibo ng indices ng kanilang etnikong estereotipo at pansariling estereotipo. Makabuluhan ang pag- aaral hindi lámang para mabatid ang pagkakaiba kung paano binuo ng dalawang etnolingguwistikong grupo ang kani-kanilang estereotipo at kani-kanilang pansariling estereotipo, ngunit para mailatag ang mga preliminaryong impormasyon na maaaring magdulot ng pagbatid ng mga puwersa sa mga natukoy na etnolingguwistikong grupo, at kalaunan, makabuo ng mas nagkakaunawaang komunidad sa VSU, ng mga mamamayan sa Lungsod ng Baybay, at ng mga naninirahan sa Probinsiya ng Leyte. Mahalaga ang pananaliksik upang makapag-ambag sa hanay ng mga modelong pag- aaral na maaaring pagbatayan ng iba pang multikultural na institusyon at lokasyon sa bansa. Mga Susing Salita: Visayas State University, Cebuano, Waray, Etnikong Estereotipo sa Pilipinas, Pansariling Etnikong Estereotipo HASAAN Tomo VI, Blg. 1 (2020) 1
INTRODUKSIYON Ang Visayas State University (dáting kilalá bílang VisCA) ay pampublikong institusyon ng lalong mataas na edukasyon sa Lungsod ng Baybay sa Probinsiya ng Leyte, sa kapuluan ng Visayas. Pinalalawak ang abót nito ng apat na eksternal kampus sa iba't ibang bahagi ng Leyte: ang College of Fisheries sa Tolosa Campus, College of Industrial Technology sa Isabel Campus, College of Environmental and Agricultural Technology sa Alangalang Campus, at College of Education and Agricultural Technology sa Villaba Campus. Ang pagkakahati ng Probinsiya ng Leyte ay karamihang binubuo ng mga Cebuano at ng mga Waray. Tinatayang binubuo ng mga Cebuano Leyteño ang 60% ng populasyon, habang tinatayang binubuo ng mga Waray Leyteño ang 40% ng populasyon. Nakahimpil ang probinsiyal na estado sa Baybay City, ang lungsod na kasalukuyang kinatatayuan ng VSU. Ang papel na ito ay isang komparatibong pag-aaral ng mga etnikong estereotipo sa dalawang pangunahing etnolingguwistikong grupo sa VSU. Sa mas espesipikong paraan, sa pamamagitan ng minodipikang listahan ng mga katangian nina Katz at Braly, nilalayon ng papel na maipakita ang mga sumusunod: (1) magbahagi ng profile ng mga etnikong estereotipo at pansariling estereotipo ng dalawang etnolingguwistikang grupo, (2) matukoy ang uniformity indices, (3) matukoy ang pagkapositibo/pagkanegatibo ng indices, (4) maihambing at mapag-iba ang kani-kanilang profile ng mga etnikong estereotipo at pansariling estereotipo, (5) maihambing at mapag-iba ang uniformity indices ng kanilang etnikong estereotipo at pansariling estereotipo, at (6) maihambing at mapag-iba ang pagkapositibo/ pagkanegatibo ng indices ng kanilang etnikong estereotipo at pansariling estereotipo. REBYU NG MGA KAUGNAY NA LITERATURA Katulad ng nabanggit sa unang bahagi ng papel, kinasangkapan ng pag- aaral na ito ang metodolohiyang binuo nina Katz at Braly, partikular na matatagpuan sa sanaysay na Racial Stereotypes of One-Hundred College Students (280-290). Nakalikha ng 84 na aytem na listahan ng mga katangian ang naturang mga may-akda na naglalarawan sa mga kaugalian ng 10 lahi/mamamayan batay sa paningin ng mga Amerikanong mag-aaral ng pamantasan, tulad ng Afrikanong Amerikano, Tsino, Ingles, Aleman, Irlandes, Italyano, Hapones, Hudyo, Turko, at Amerikano. Inilantad ng pag-aaral na ito na ang mga Amerikano, Aleman, at Ingles ay nakatanggap ng pinakapositibong katangian bílang lahi/mamamayan; samantalang ang mga Afrikanong Amerikano, Turko, at mga Italyano ay nakatanggap ng mga pinakanegatibong katangian. 2 "Sabi Nila at Ayon sa Amin: Lisod Sabton!" isang
Ginamit ang uniformity index na kinakalkula kung iláng katangian ang kinakailangan ng isang lahi/mamamayan para ang kabuoang frequencies ay tumumbas sa kabuoang bílang na kalahati ng mga pagpipilian ng mga kalahok. Inilahad din nina Katz at Braly na ang pinakamalilinaw na imahen sa isipan ng mga kalahok ay ang mga Afrikanong Amerikano, Aleman, at Hudyo; habang ang may pinakamalalabong pagsasalarawan ay ang mga Turko, Tsino, at Hapones. Sa pamamagitan ng mga metodolohiya nina Katz at Braly at alinsunod sa pag-aaral nina Mendoza, et al., nabuo ang sanaysay na pinamagatang Isog Ka?: Komparatibong Pananaliksik Tungkol sa mga Etnikong Estereotipo ng mga Cebuano at Waray sa Visayas State University nina Toring, Jr., et al., na tumutok sa kung ano-ano ang mga estereotipo ng isang etnolingguwistikong grupo sa isa pang etnolingguwistikong grupo sa Pilipinas. Napagtibay ng papel na ang mga kapansin- pansing katangian ng mga etnikong estereotipo ng mga Cebuano Leyteño ay ang pagiging affectionate/malambing/lovable, approachable/friendly, fun to be with, religious, values brotherhood/friendship, bright/matalino/wise, mahusay magsalita ng Ingles, polite/respectful, mabarkada/sociable, malambing magsalita, backbiting/ mahilig manlibak, at hindi mahusay magsalita ng Filipino/Tagalog; habang kapuna- punang mga etnikong estereotipo ng mga Waray Leyteño ay ang pagiging mahusay magsalita ng Filipino/Tagalog, isog/courageous/ palaban, adaptable/versatile/resilient, makuwento/talkative, adheres to "bahala na," mabilis magsalita, ambitious/competitive, frank/unpretentious, aggressive/fierce, isog moistorya/parang laging galít, their language is difficult to understand, at bad tempered. Napatunayan ng pag-aaral na kapuwa taglay ng mga Cebuano Leyteño at Waray Leyteño ang etnikong estereotipo ng pagiging confident at pagka-active sa social media. Natunghayan ding mas malinaw ang etnikong estereotipo para sa mga Waray Leyteño kompara sa mga Cebuano Leyteño; at nakitang mas positibo ang etnikong estereotipong Cebuano Leyteño, kompara sa mga Waray Leyteño na may mas negatibong etnikong estereotipo. Makabuluhang paksa sa araling panlipunan ang pag-aaral tungkol sa mga estereotipo. Kapantay ng kalahagahang ito ang pagsiyasat tungkol sa pansariling estereotipo lalo na sa mga tema ukol sa diskriminasyon ng mga pangkat na nabibílang sa minorya at pagtatatag ng mga etnikong katangian. Sa aklat na The Jewish Self- Image: American and British Perspectives, 1881-1939 ni Michael Berkowitz, sinuri ng may-akda ang mga salaysay at mga retrato ng mga hinirang na Hudyo. Inilarawan ng mga nakoletang kuwento kung paano hiniraya ng mga Hudyo ang kanilang "pagiging- Hudyo" sa kabila ng napakaraming diasporikong pangyayari o ang pagkalat ng Hilda A. Pedrera, Romeo J. Toring, Jr., at Leslie Anne L. Liwanag 3
kanilang lahi sa mundo. Bukod dito, isang kabalintunaan ang naging pakikipaglaban nila noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig dahil nakabuo ito ng isang buklod- ngunit-watak na etnikong identidad sa pamamagitan ng isang unibersal na relihiyon na pinagbabahaginan ng malalapít na komunidad sa loob at labas ng Israel. Nakakatawag-pansin din na napakapositibo ng mga katangiang inaangkin ng mga Hudyo para sa kanilang sarili - sa usapin man ng anyo o asal, na kabaligtaran ng mga Hentil na may negatibong pananaw sa kanilang sarili dahil sa "pagiging hindi sanitaryo at pagiging mahirap." Gayunpaman, naging kapaki-pakinabang para sa mga Hudyo ang pag-iral ng iisang etnorelihiyosong pakikibagay upang malabanan nila ang anomang trawmatikong karanasan matapos ang Holocaust, at habang nagkakaroon ng integrasyon sa Kanluraning kultura. Maraming dalubhasa sa buong mundo ang nagsasagawa ng sari-saring pag-aaral tungkol sa mga epekto ng pansariling estereotipo sa mga mag-aaral. Ayon kina Steele at Aronson, ang mga Afrikanong Amerikano na nakatatanggap ng mga negatibong estereotipo bílang kanilang katangian ay nakakuha ng mas mababang puntos sa mga diyagnostikong pagsusulit kompara sa mga Europeong Amerikano (pp. 797-811). Sa kabiláng banda, napatunayan ni Diekfuss na hindi masyadong mapanganib ang estereotipong "dumb jock" (tumutukoy sa karaniwang mababang akademikong kakayahan ng mga atleta), kompara sa panukala ng mga naunang pag- aaral dahil maaaring hindi magtugma ang kaugalian nila mula sa mga ipinataw na estereotipo ng iláng mga grupo. Ang parehong pag-aaral na binanggit ay nagpapakita ng magkaibang implikasyon ng pansariling estereotipo; ang naunang pag-aaral ay nagpakita ng negatibong kahahantungan ng mga estereotipo, habang ang sumunod na pag-aaral, bagamat hindi ganap na positibo, ay naglalantad ng hindi masyadong peligrosong epekto. Dahil dito, ang pagtanggap ng negatibong estereotipo bílang pansariling estereotipo ay nagdudulot ng masamâng epekto sa mga gawain ng mag-aaral. Kinompirma din sa mga pananaliksik nina Ford et al. (pp. 643-653) at Stroessner at Good ang mga hindi kanais-nais na konsekuwensiya ng mga estereotipo sa akademikong kakayahan. Tinalakay nina Balagtas et al. na mga mag-aaral sa Departmento ng Sikolohiya ng University of the Philippines - Diliman ang paksa tungkol sa mga estereotipo ng mga mag-aaral sa hindi pa nailathalang pag-aaral na pinamagatang You're not my (stereo) type: The Effects of Group Stereotypes and Humor Styles on the Perceived Academic Competence. Nagsagawa ang mga mananaliksik ng isang panlipunang eksperimento sa 90 estudyante upang malaman ang kaugnayan ng mga pangkatang estereotipo at mga estilo ng pagbibiro sa akademikong kakayahan. Lumalabas na mas mahusay 4 "Sabi Nila at Ayon sa Amin: Lisod Sabton!"
sa pag-aaral ang mga nabibílang sa "aktibista" na estereotipo kompara sa mga inuri bílang "conyo" at "atleta" na mga estereotipo. Gayunpaman, inamin ng mga may-akda na ang namumukod-tanging "aktibistang" katangian sa UP ay maaaring nakaapekto sa pagsagot ng sarbey. Datapuwat, ang pananaliksik na ito na sumiyasat sa kaugnayan ng parehong estereotipo at estilo ng pagpapatawa sa akademikong kakayahan ay nagpapahayag na ang pagiging matalino ay tunay na pansariling estereotipo ng mga estudyante sa loob ng UP. Inilunsad ang papel na ito mula sa naunang sanaysay nina Toring, Jr. et al., partikular na ang paggamit sa inisyal na mga nakalap na datos. May pagkakaiba ang disenyo ng pananaliksik ng grupo nina Toring, Jr. et al. mula sa pag-aaral nina Katz at Braly, gayundin sa tinaguriang "Princeton Trilogy," sa proseso ng pagkalap ng datos at sa kung paano nabuo ng isang etnolingguwistikong grupo ang kanilang pansariling estereotipo. Gayong nakuha ang hulma ng pag-aaral nina Mendoza et al., kinasangkapan ng papel na ito ang metodolohiya sa dalawang etnolingguwistikong grupo sa isa sa mga nangungunang agrikultural na institusyon sa Visayas. Bukod dito, minabuting magsagawa ng sarbey na kakatawan sa iba't ibang munisipalidad at lungsod sa Leyte na may konsiderasyon sa bílang ng mga laláki at babaeng kalahok sa pag-aaral. Katulad nina Mendoza et al, hindi nagamit ng naunang sanaysay ang nasabing mga datos na tungkol sa mga pansariling etnikong estereotipo. Samakatuwid, mas pinagtuonan lámang ng naunang pag-aaral nina Toring, Jr. et al. kung paano nabuo ang mga etnikong estereotipo ng isang namamayaning etnolingguwistikong grupo para sa isa pang nangingibabaw na etnolingguwistikong grupo sa Leyte. Sa pagkakataong ito, sinuri ng papel kung paano nabuo ang pansariling estereotipo ng isang etnolingguwistikong grupo, at mas napaigting na maihambing sa pagbuo ng pansariling estereotipo kaakibat ang etnikong estereotipong nilikha ng isa pang etnolingguwisitikong grupo. KAHALAGAHAN NG PAG-AARAL Makabuluhan ang papel na ito hindi lámang para malaman kung may pagkakaiba sa pagbuo ng estereotipo ng mga natukoy na etnolingguwistikong grupo at ang kani-kaniyang pansariling estereotipo, kundi upang mailatag din ang mga paunang impormasyon patúngo sa pag-unawa ng mga puwersang nakapaloob sa mga etnolingguwistikong grupong ito, sa paglikha ng mas nag-uugnayang populasyon ng VSU, o ng mga mamamayan ng Lungsod ng Baybay, o ng mga naninirahan sa Probinsiya ng Leyte. Mahalaga rin ang papel para makapagbigay ng modelong pag-aaral na maaaring maging huwaran ng iba pang multikultural na institusyon at lokasyon sa bansa. Hilda A. Pedrera, Romeo J. Toring, Jr., at Leslie Anne L. Liwanag 5
METODOLOHIYA Katulad ng nabanggit, kinasangkapan ng papel na ito ang bahagi ng datos mula sa naunang sanaysay nina Toring, Jr. et al. Nakuha ang nasabing mga datos nang atasan ang 100 mag-aaral ng VSU na maglista ng mga katangiang pinakamakapaglalarawan sa mga Cebuano Leyteño, at maging sa mga Waray Leyteño. Tinipon ang kasagutan ng inisyal na mga kalahok at isinaayos alinsunod sa alpabetikong pagkakasunod-sunod. Alinsunod kay Berreman (pp. 7-12), isinama ng mga mananaliksik ang mga katangian mula sa listahan nina Katz at Braly na itinuring na kapaki-pakinabang sa pag-aaral kung kayâ binuo ito ng 170 aytem (tingnan sa Appendix A). Sa pamamagitan ng talatanungang may 170 aytem, 50 Cebuano Leyteño at 50 Waray Leyteño na mga mag-aaral ng VSU, na hindi kabílang sa inisyal na 100 kalahok ng pag-aaral, ang inatasang pumili ng 20 kaugalian mula sa listahan na maglalarawan sa mga Cebuano Leyteño. Sinabihang maaari nilang isáma ang mga hindi nakalistang katangian na sa palagay nila'y maaari ding maglarawan sa mga Cebuano Leyteño. Matapos ang unang gawain, inatasan siláng isagawa ang parehong gawain para sa mga Waray Leyteño. Mula rito, inatasan ang mga mag-aaral na balikán ang mga napiling katangian ng mga Cebuano Leyteño at pinapiling muli ng 5 katangiang sa tingin nila'y maglalarawan sa mga Cebuano Leyteño. Inatasan siláng isagawa ang nasabing gawain para sa mga Waray Leyteño. Naiiba ang pagpili sa mga kalahok mula sa disenyo ng pag-aaral na nalikha nina Katz at Braly sa paraang bahagi din ng etnolingguwistikong grupo na sinusuri ng papel na ito ang mga mag-aaral ng VSU. Upang matiyak kung sino-sino sa kanila ang Cebuano Leyteño o Waray Leyteño, inatasan siláng tukuyin ang kanilang inang wika (mother language) sa nasabing talatanungan. Masusing pinag-aralan ang mga nakalap na datos mula sa mga talatanungan batay sa anim na pangunahing layunin ng papel na ito. Ipinapakita ng Pigura 1 ang presentasyon ng konseptuwal na balangkas para sa mga isinagawang pagsusuri. 6 "Sabi Nila at Ayon sa Amin: Lisod Sabton!"
Pig. 1. Konseptuwal na Balangkas Ang unang layunin ng papel na ito ay ang profiling ng mga etnikong estereotipo at pansariling estereotipo ng dalawang etnikolingguwistikong grupo. Para sa mga etnikong estereotipo, kinuha ang datos mula sa resulta ng pag-aral nina Toring Jr. et al. Para sa mga pansariling etnikong estereotipo, isinagawa ito sa pamamagitan ng pagtukoy sa nangungunang 12 katangian ng bawat grupo batay sa bílang ng frequency mula sa mga tugon na nanggaling sa naturang mga grupo. Ang pangalawang layunin ng papel ay ang pagtukoy sa uniformity indices ng dalawang etnikong estereotipo at pansariling estereotipo. Alinsunod kina Katz at Braly, makukuha ang komputasyon ng uniformity index ng isang etnolingguwistikong grupo sa pamamagitan ng pagbílang sa kabuoang frequency ng mga katangiang katumbas ng kalahati ng lahat ng pagpipilian ng mga kalahok (Katz at Braly 287). Kapag mas maliit ang uniformity index ng isang etnolingguwitikong grupo, mas malinaw ang Hilda A. Pedrera, Romeo J. Toring, Jr., at Leslie Anne L. Liwanag 7
estereotipo nito. Para sa uniformity indices ng mga etnikong estereotipo, kinuhang muli ang resulta ng naunang sanaysay nina Toring, et al. Para sa uniformity indices ng mga pansariling etnikong estereotipo, kinuha ang komputasyon batay sa sistemang binuo nina Katz at Braly. Ang pangatlong layunin ng papel ay ang pagtiyak sa pagkapositibo/ pagkanegatibo ng indices ng dalawang etnikong estereotipo at mga pansariling etnikong estereotipo. Sa pamamagitan ng isinagawang sistema ng naunang sanaysay nina Toring et al., inuri-uri bílang positibo, neutral, o negatibo ang 170 katangiang nasa talatanungan. Makikita sa Apendiks B ang mga inuring katangiang ito. Ang 12 katangian na bumubuo sa estereotipo at pansariling estereotipo ng bawat etnolingguwistikong grupo ay inuri bílang positibo, neutral, o negatibo katulad ng nasa Apendiks B. Makukuha ang komputasyon ng pagkapositibo/pagkanegatibo ng index ng bawat etnolingguwistikong grupo sa pamamagitan ng pag-subtract ng kabuoang bílang ng mga negatibong katangian mula sa kabuoang bílang ng mga positibong katangian. Samakatuwid, kapag mas malaki ang bílang ng pagkapositibo/ pagkanegatibo ng index, mas positibo ang magiging estereotipo nito. Ang pang-apat na layunin ng papel ay ang paghahambing at pag-iiba ng mga profile ng estereotipo at pansariling estereotipo ng Cebuano Leyteño at Waray Leyteño. Sa mas espesipikong paraan, isinakatuparan ang paghahambing at pag-iiba para malaman kung (a) ano-anong katangian ang pinagbabahaginan ng etnikong estereotipo at pansariling estereotipong Cebuano; at (b) ano-anong katangian ang pinagbabahaginan ng etnikong estereotipo at pansariling estereotipong Waray. Ang panlimang layunin ng papel ay ang paghahambing at pag-iiba ng uniformity indices ng dalawang etnikong estereotipo at ng dalawang pansariling etnikong estereotipo. Sa mas espesipikong lente, isinagawa ang paghahambing at pag-iiba para malaman (a) kung anong etnolingguwistikong grupo ang may pinakamalápit na pagitan ng uniformity indices ng etnikong estereotipo at pansariling estereotipo; (b) kung anong etnolingguwistikong grupo ang may pinakamalayòng pagitan ng uniformity indices ng etnikong estereotipo at pansariling estereotipo; (c) ano ang average uniformity index ng mga etnikong estereotipo; (d) ano ang average uniformity index ng mga pansariling etnikong estereotipo; at (e) sa pangkalahatan, ano ang mas may pinakamalinaw na etnikong estereotipo o pansariling etnikong estereotipo. Ang pang-anim na layunin ng papel ay ang paghahambing at pag-iiba ng pagkapositibo/pagkanegatibo ng indices ng dalawang etnikong estereotipo at ng dalawang pansariling etnikong estereotipo. Sa mas espesipikong paraan, isinakatuparan 8 "Sabi Nila at Ayon sa Amin: Lisod Sabton!"
ang mga paghahambing at pag-iiba para matukoy (a) kung anong etnolingguwistikong grupo ang may pinakamalápit na pagitan ng pagkapositibo/pagkanegatibo ng indices ng etnikong estereotipo at pansariling estereotipo; (b) kung anong etnolingguwistikong grupo ang may pinakamalayòng pagitan ng pagkapositibo/pagkanegatibo ng indices ng etnikong estereotipo at pansariling estereotipo; (c) ano ang average na pagkapositibo/ pagkanegatibo ng indices ng dalawang etnikong estereotipo; (d) ano ang average na pagkapositibo/pagkanegatibo ng indices ng mga pansariling etnikong estereotipo; at (e) sa pangkalahatan, ano ang may mas positibong etnikong estereotipo o pansariling etnikong estereotipo. MGA RESULTA AT DISKUSYON Ang mga Etnikong Estereotipo at Pansariling Estereotipo ng mga Cebuano Leyteño at ng mga Waray Leyteño Profile ng mga Etnikong Estereotipo at ng mga Pansariling Estereotipo Ang Etnikong Estereotipo at Pansariling Estereotipong Cebuano Leyteño: Ipinepresenta ng talahanayan 1 ang nangungunang 12 katangian ng mga Cebuano ayon sa paningin ng mga Waray na kalahok, gayundin ang nangungunang 12 katangian ng mga Cebuano batay sa paningin ng mga Cebuanong kalahok. Talahanayan 1: Mga Etniko Estereotipiko at Pansariling Etniko Estereotipikong Katangian ng mga Cebuano Leyteño Pinagtitibay ang naunang sanaysay nina Toring, Jr. et al., makikita sa talahanayan 1 na nakabatay sa tugon ng mga kalahok na Waray Leyteño na inilalarawan Hilda A. Pedrera, Romeo J. Toring, Jr., at Leslie Anne L. Liwanag 9
nila ang mga etnikong estereotipong Cebuano Leyteño sa sumusunod na mga katangian: active sa social media (n=14), affectionate/malambing/lovable (n=14), approachable/ friendly (n=12), mabarkada/sociable (n=10), fun to be with (n=10), malambing magsalita (n=8), confident (n=7), religious (n=6), backbiting/mahilig manlibak (n=6), values brotherhood/friendship (n=6), bright/matalino/wise (n=6), mahusay magsalita ng Ingles (n=6), hindi mahusay magsalita ng Filipino/Tagalog (n=6), at polite/respectful (n=6). Ipinakikita rin sa talahanayan 1 na kung ang tatanungin ay ang mga kalahok na Cebuano Leyteño, inilalarawan nila ang kanilang pansariling etnikong estereotipo sa sumusunod na mga katangian: active sa social media (n=22), adheres to "bahala na" (n=13), mabarkada/sociable (n=11), religious (n=10), adaptable/versatile/resilient (n=10), hospitable/welcoming (n=10), has close family ties (n=9), partygoer/ mahilig sa mga salusalo (n=9), backbiting/mahilig manlibak (n=8), approachable/friendly (n=7), values brotherhood/friendship (n=6), ambitious/competitive (n=6), at madiskarte/ resourceful/street-smart (n=6). Ang Etnikong Estereotipo at Pansariling Estereotipong Waray Leyteño: Ipinepresenta ng talahanayan 2 ang nangungunang 12 katangian ng mga Waray ayon sa paningin ng mga Waray na kalahok, gayundin ang nangungunang 12 katangian ng mga Waray batay sa paningin ng mga Cebuanong kalahok. Talahanayan 2: Mga Etniko Estereotipiko at Pansariling Etniko Estereotipikong Katangian ng mga Waray Leyteño 10 "Sabi Nila at Ayon sa Amin: Lisod Sabton!"
Pinagtitibay ang naunang sanaysay nina Toring, Jr. et al., makikita sa talahanayan 2 na nakabatay sa tugon ng mga kalahok na Waray Leyteño na inilalarawan nila ang mga etnikong estereotipong Cebuano Leyteño sa sumusunod na mga katangian: aggressive/fierce (n=22), parang laging galít/isog moistorya (n=18), their language is difficult to understand (n=9), mahusay magsalita ng Filipino/Tagalog (n=9), (n=8), mabilis magsalita (n=8), bad tempered (n=8), courageous/palaban/isog (n=8), active sa social media (n=6), makuwento/ talkative (n=6), adaptable/versatile/resilient (n=5), ambitious/competitive (n=5), adheres to "Bahala Na" (n=5), frank/unpretentious (n=5), at confident (n=5). Ipinakikita rin ng talahanayan 2 na kung ang tatanungin ay mga kalahok na Waray Leyteño, inilalarawan nila ang kanilang pansariling etnikong estereotipo sa sumusunod na mga katangian: their language is difficult to understand (n=18), mahusay magsalita ng Filipino/Tagalog (n=10), active sa social media (n=10), isog moistorya/ parang laging galít (n=9), mabilis magsalita (n=8), has sense of humour/palabiro (n=7), mabarkada/sociable (n=7), ambitious/competitive (n=6), confident (n=6), strict (n=6), not friendly/unapproachable (n=6), aggressive/fierce (n=5), madiskarte/resourceful/ street-smart (n=5), makuwento/talkative (n=5), sensitive (n=5), hindi malinaw ang pagsasalita (n=5), serious (n=5), at nagmumura/mamalikas (n=5). Uniformity Indices ng mga Etnikong Estereotipo at ng mga Pansariling Estereotipo Uniformity Indices ng Etnikong Estereotipo at Pansariling Estereotipo ng mga Cebuano Leyteño: Ipinakikita ng talahanayan 3 ang komputasyon ng uniformity indices ng etnikong estereotipo at pansariling estereotipo ng mga Cebuano Leyteño. Talahanayan 3: Komputasyon ng Uniformity Indices ng Etnikong Estereotipo at Pansariling Estereotipo ng mga Cebuano Leyteño Hilda A. Pedrera, Romeo J. Toring, Jr., at Leslie Anne L. Liwanag 11
Pinagtitibay ang naunang sanaysay nina Toring, Jr. et al., ipinakikita sa talahanayan 3 na ang uniformity index ng etnikong estereotipong Cebuano Leyteño ay 15.6. Ibig sabihin, kinakailangan ng mga estereotipikal na katangiang Cebuano Leyteño ng frequencies na aabot sa 15.6 para marating ang value na 250. Ipinakikita rin ng talahanayan 3 na ang uniformity index ng pansariling etnikong estereotipong Cebuano Leyteño ay 11.67. Samakatuwid, kinakailangan ng mga pansariling estereotipikal na katangiang Cebuano Leyteño ng frequencies na aabot sa 11.67 para marating ang value na 125. Ang diperensiya sa pagitan ng values na 250 at 125 ay batay sa diperensiya ng 100 kalahok na nagbigay ng kasagutan para mabuo ang etnikong estereotipo at ng 50 kalahok na nagbigay ng kasagutan para mabuo ang pansariling etnikong estereotipo. Uniformity Indices ng Etnikong Estereotipo at Pansariling Estereotipo ng mga Waray Leyteño: Ipinakikita ng talahanayan 4 ang komputasyon ng uniformity indices ng etnikong estereotipo at pansariling estereotipo ng mga Waray Leyteño. Talahanayan 4: Komputasyon ng Uniformity Indices ng Etnikong Estereotipo at Pansariling Estereotipo ng mga Waray Leyteño 12 "Sabi Nila at Ayon sa Amin: Lisod Sabton!"
Pinagtitibay ang naunang sanaysay nina Toring, Jr. et al., ipinakikita ng talahanayan 4 na ang uniformity index ng etnikong estereotipong Waray Leyteño ay 14.6. Ibig sabihin, kinakailangan ng mga estereotipikal na katangiang Waray Leyteño ng frequencies na aabot sa 14.6 para marating ang value na 250. Ipinakita rin ng talahanayan 4 na ang uniformity index ng pansariling etnikong estereotipong Waray Leyteño ay 17.4. Samakatuwid, kinakailangan ng mga pansariling estereotipikal na katangiang Waray Leyteño ng frequencies na aabot sa 17.4 para marating ang value na 125. Pagkapositibo/Pagkanegatibo ng Indices ng mga Etnikong Estereotipo at ng mga Pansariling Estereotipo Pagkapositibo/Pagkanegatibo ng Indices ng mga Etnikong Estereotipo at ng mga Pansariling Estereotipong Cebuano Leyteño: Ipinakikita ng talahanayan 5 ang komputasyon ng pagkapositibo/pagkanegatibo ng indices ng mga etnikong estereotipo at ng mga pansariling estereotipo ng Cebuano Leyteño. Talahanayan 5: Komputasyon ng Pagkapositibo/Pagkanegatibo ng Indices ng mga Etnikong Estereotipo at ng mga Pansariling Estereotipo ng Cebuano Leyteño Pinagtitibay ang naunang sanaysay nina Toring, Jr. et al., ipinakikita ng talahanayan 5 na ang pagkapositibo/pagkanegatibo ng index ng etnikong estereotipong Hilda A. Pedrera, Romeo J. Toring, Jr., at Leslie Anne L. Liwanag 13
Cebuano Leyteño ay 6. Ipinakikita rin ng talahanayan 5 na ang pagkapositibo/ pagkanegatibo ng index ng pansariling etnikong estereotipong Cebuano Leyteño ay 4. Pagkapositibo/Pagkanegatibo ng Indices ng mga Etnikong Estereotipo at ng mga Pansariling Estereotipong Waray Leyteño: Ipinakikita ng talahanayan 6 ang komputasyon ng pagkapositibo/pagkanegatibo ng indices ng mga etnikong estereotipo at ng mga pansariling estereotipo ng Waray Leyteño. Talahanayan 6: Komputasyon ng Pagkapositibo/Pagkanegatibo ng Indices ng mga Etnikong Estereotipo at ng mga Pansariling Estereotipo ng Waray Leyteño Pinagtitibay ang naunang sanaysay nina Toring, Jr. et al., ipinakikita ng talahanayan 6 na ang pagkapositibo/pagkanegatibo ng index ng etnikong estereotipong Waray Leyteño ay 0. Ipinakikita rin ng talahanayan 6 na ang pagkapositibo/pagkanegatibo ng index ng pansariling etnikong estereotipong Waray Leyteño ay -4. Komparatibong Pagsusuri Pagsusuri ng Ugnayan ng mga Etnikong Estereotipo at Pansariling Estereotipo Pinagbabahaginang Katangian ng Etnikong Estereotipo at Pansariling Estereotipong Cebuano Leyteño: Ang Pigura 2 ay isang Venn diagram na nagpapakita 14 "Sabi Nila at Ayon sa Amin: Lisod Sabton!"
ng nag-uugnayang katangian ng etnikong estereotipo at pansariling estereotipong Cebuano Leyteño. Pigura 2: Pagsusuri sa Ugnayan ng mga Etnikong Estereotipo at Pansariling Estereotipo ng mga Cebuano Leyteño Pinatunayan ng pagsusuri ng ugnayan ng pigura 2 ang sumusunod na mga katangiang pinagbabahaginan ng etnikong estereotipo at pansariling estereotipo ng mga Cebuano Leyteño: active sa social media, approachable/friendly, backbiting/ mahilig manlibak, mabarkada/sociable, religious, at values brotherhood/friendship. Pinagbabahaginang Katangian ng Etnikong Estereotipo at Pansariling Estereotipong Waray Leyteño: Ang Pigura 3 ay isang Venn diagram na nagpapakita ng nag-uugnayang mga katangian ng etnikong estereotipo at pansariling estereotipong Waray Leyteño. Pigura 3: Pagsusuri ng Ugnayan ng mga Etnikong Estereotipo at Pansariling Estereotipo ng mga Waray Leyteño Hilda A. Pedrera, Romeo J. Toring, Jr., at Leslie Anne L. Liwanag 15
Ipinakikita ng Pigura 2 na may 6 na magkakaparehong katangian sa mga etnikong estereotipo at mga pansariling etnikong estereotipo ang mga Cebuano Leyteño. Samantala, ipinakikita ng Pigura 3 na may 10 magkakaparehong katangian sa mga etnikong estereotipo at mga pansariling etnikong estereotipo ang mga Waray Leyteño. Kung paghahambingin ang dalawang etnolingguwistikong grupo, lumalabas na mas marami ang pagkakatulad ng mga etnikong estereotipo at ng pansariling etnikong estereotipo ng mga Waray Leyteño kompara sa mga Cebuano Leyteño. Paghahambing ng Uniformity Indices Ipinakikita ng talahanayan 7 ang paghahambing ng uniformity indices ng mga etnikong estereotipo at pansariling estereotipo ng dalawang etnolingguwistikong grupo, gayundin ang numerikal na diperensiya ng tinukoy na indices. Talahanayan 7: Paghahambing ng Uniformity Indices ng mga Etnikong Estereotipo at Pansariling Estereotipo ng Dalawang Etnolingguwistikong Grupo Pinatutunayan ng talahanayan 7 na mas malinaw ang pansariling estereotipo ng Cebuano kompara sa etnikong estereotipo nito. Samantala, mas malinaw ang etnikong estereotipong Waray kompara sa pansariling estereotipo nito. Ipinakikita rin ng talahanayan 7 na mas malápit ang uniformity indices ng etnikong estereotipo at pansariling estereotipo ng mga Waray kompara sa mga Cebuano. Paghahambing ng Pagkapositibo/Pagkanegatibo ng Indices Ipinakikita ng talahanayan 8 ang paghahambing ng pagkapositibo/ pagkanegatibo ng indices ng etnikong estereotipo at pansariling estereotipo ng dalawang etnolingguwistikong grupo, gayundin ang mga numerikal na diperensiya ng natukoy na indices. Talahanayan 8: Paghahambing ng Pagkapositibo/Pagkanegatibo ng Indices ng mga Etnikong Estereotipo at Pansariling Estereotipo ng Dalawang Etnolingguwistikong Grupo 16 "Sabi Nila at Ayon sa Amin: Lisod Sabton!"
Pinatutunayan ng talahanayan 8 na ang pansariling estereotipong Cebuano ay mas positibo kompara sa etnikong estereotipo nito. Samantala, ang etnikong estereotipong Waray ay hindi gaanong negatibo kompara sa pansariling estereotipo nito. Pinatutunayan ng talahanayan 8 na mas malápit ang etnikong estereotipo at pansariling estereotipo ng pagkapositibo/pagkanegatibo ng indices ng mga Cebuano kompara sa mga Waray. KONGKLUSYON Kung napagtibay ng naunang sanaysay nina Toring, Jr. et al. na ang mga katangiang bumubuo sa etnikong estereotipong Cebuano Leyteño ay active sa social media, affectionate/malambing/lovable, approachable/friendly, mabarkada/sociable, fun to be with, malambing magsalita, confident, religious, backbiting/mahilig manlibak, values brotherhood/friendship, bright/matalino/wise, mahusay magsalita ng Ingles, hindi mahusay magsalita ng Filipino/Tagalog, at polite/respectful, nagawa naman ng papel na ito na maidagdag ang mga katangiang bumubuo sa pansariling etnikong estereotipong Cebuano Leyteño tulad ng pagiging active sa social media, adheres to "bahala na," mabarkada/sociable, religious, adaptable/versatile/resilient, hospitable/ welcoming, has close family ties, partygoer/mahilig sa mga salusalo, backbiting/ mahilig manlibak, approachable/friendly, values brotherhood/friendship, ambitious/ competitive, at Bukod dito, kung napagtibay ng naunang sanaysay nina Toring, Jr. et al. na ang mga katangiang bumubuo sa etnikong estereotipong Waray Leyteño ay aggressive/fierce, parang laging galít/isog moistorya, their language is difficult to understand, mahusay magsalita ng Filipino/ Tagalog, mabilis magsalita, bad tempered, courageous/palaban/isog, active sa social media, makuwento/talkative, adaptable/ versatile/resilient, ambitious/competitive, adheres to "bahala na," frank/unpretentious, confident, at polite/respectful, nagawa naman ng papel na ito na maidagdag ang mga katangiang bumubuo sa pansariling etnikong estereotipong Waray Leyteño tulad ng their language is difficult to understand, mahusay magsalita ng Filipino/Tagalog, active sa social media, isog moistorya/parang laging galít, mabilis magsalita, has sense of humour/palabiro, mabarkada/sociable, ambitious/competitive, confident, strict, not friendly/unapproachable, aggressive/fierce, madiskarte/resourceful/street- smart, makuwento/talkative, sensitive, hindi malinaw ang pagsasalita, serious, at nagmumura/mamalikas. Napatunayan ng papel na ang etnikong estereotipo at pansariling estereotipong Waray ay may mas malaking bílang ng katangiang pinagbabahaginan. Hilda A. Pedrera, Romeo J. Toring, Jr., at Leslie Anne L. Liwanag 17
Samantala, ang etnikong estereotipo at pansariling estereotipong Cebuano any may mas mababang bílang ng katangiang pinagbabahagian. Napagtibay rin ng papel na mas malápit ang pagitan ng bílang ng uniformity indices ng etnikong estereotipo at pansariling estereotipong Waray. Samantala, mas malayò ang pagitan ng bílang ng uniformity indices ng etnikong estereotipo at pansariling estereotipong Cebuano. Sa pangkalahatan, ang mga etnikong estereotipo ay banayad na malinaw kompara sa mga pansariling etnikong estereotipo dahil natunghayan na ang pansariling estereotipong Waray ay mas malabo kompara sa mga esterotipo nito. Napatunayan din ng papel na malayò ang puwang sa isa't isa ng pagkapositibo/pagkanegatibo ng indices ng etnikong estereotipo at pansariling estereotipong Cebuano at Waray, na nagpapakita lámang na kapuwa ang etnikong estereotipo at pansariling estereotipo ng mga Cebuano ay mas positibo kompara sa estereotipo at pansariling estereotipo ng mga Waray. Sa pangkalahatan, mas positibo ang etnikong estereotipo kompara sa mga pansariling etnikong estereotipo. Sa pigura 5, kinakatawan ng x-axis ang uniformity index; kinakatawan ng y-axis ang pagkapositibo/pagkanegatibo ng index; samantalang kinakatawan ng mga súkat ng mga bilog ang mga bílang ng pinagbahaginang katangian ng mga estereotipo (itim na bilog) at ang kani-kanilang pansariling estereotipo (mga puting bilog). Pigura 5: Tatlong Dimensiyonal na Paghahambing ng Dalawang Etnikong Estereotipo at Pansariling Estereotipo Ipinakikita ng pigura 5 na ang mga etnikong estereotipo ng mga Cebuano Leyteño (C, puti na bilog) ay may mas malinaw na imahen, habang ipinahihiwatig na ang pansariling etnikong estereotipo ng mga Waray Leyteño (W, itim na bilog) ay may mas malabong imahen. Ang Cebuano Leyteño (C, itim na bilog) ay nagpapakita ng mas positibong imahen sa etnikong estereotipo, habang ang Waray Leyteño (W, puti na 18 "Sabi Nila at Ayon sa Amin: Lisod Sabton!"
bilog) ay nagpapahayag ng mas negatibong imahen sa etnikong estereotipo. Mas maraming bílang ang pinagbabahaginan ng mga katangian sa etnikong estreotipo ng mga Waray Leyteño (W, puti na bilog) at sa pansariling etnikong estereotipo (W, itim na bilog), kompara sa mas kaunting bílang na pinagbabahaginan ng mga katangian sa etnikong estereotipo ng mga Cebuano Leyteño (C, puti na bilog) at ng pansariling etnikong estereotipo (C, itim na bilog). Samakatuwid, ang etnikong estereotipo at pansariling etnikong estereotipo ng mga Cebuano Leyteño ay may mas malinaw at may higit na positibong tambalan, kompara sa tambalan ng etnikong estereotipo at pansariling etnikong estereotipo ng mga Waray Leyteño. Bagamat mas malabo at mas negatibo ang etnikong estereotipo at pansariling etnikong estereotipo ng mga Waray, nagpapakita naman ang tambalang ito ng pinakamaraming pagkakasundo ng mga katangian. TALASANGGUNIAN Balagtas, Danielle Ann, et al. "You're not my (stereo)type: The Effects of Group Stereotypes and Humor Styles on the Perceived Academic Competence." 2015. Department of Psychology, University of the Philippines, student paper. doi:10.13140/RG.2.2.30218.26563 Berkowitz, Michael. The Jewish Self-Image: American and British Perspectives, 1881-1939. Reaktion Books, 2000. Berreman, Joel. "Filipino Stereotypes of Racial and National Minorities." The Pacific Sociological Review, vol. 1, no. 1, March 1958, pp. 7-12. JSTOR, doi:10.2307/1388608 Diekfuss, Jed. The Dumb Jock: How Stereotype Threats Impact Student-Athletes' Standards of Academic Competence. 2012. The University of Wisconsin-Oshkosh. Master's thesis. digital.library.wisc. edu/1793/63058 Ford, Thomas, et al. "Coping Sense of Humor Red uces Effects of Stereotype Threat on Women's Math Performance." Personality and Social Psychology Bulletin, vol. 30, no. 5, May 2004, pp. 643-653. SAGE journals, doi:10.1177/0146167203262851 Katz, Daniel, and Kenneth Braly. "Racial Stereotypes of One Hundred College Students." The Journal of Abnormal and Social Psychology, vol. 28, no. 3, 1933, pp. 280-290. APA PsycNet, doi:10.1037/ h0074049 Mendoza, Jeanette, et al. "Comparative Study on the Ethnic Stereotypes of the Kapampangan, Ilocano and Tagalog Students of Tarlac State University." Typescipt. Toring, Romeo Jr., et al. "Isog Ka?: Komparatibong Pananaliksik Tungkol sa mga Etnikong Estereotipo ng mga Cebuano at Waray sa Visayas State University." Social Science Diliman, vol. 15, vol. 2, 2019, Steele, Claude M. and Joshua Aronson. "Stereotype Threat and the Intellectual Test Performance of African Americans." Journal of Personality and Social Psychology, vol. 69, no. 5, 1995, pp. 797-811. NYU, doi:10.1037/0022-3514.69.5.797 Stroessner, Steve and Catherine Good. "Stereotype Threat: An Overview." Adapted by R. Rhys. Reducing Stereotype Threat, 2011. Hilda A. Pedrera, Romeo J. Toring, Jr., at Leslie Anne L. Liwanag 19
20 "Sabi Nila at Ayon sa Amin: Lisod Sabton!"
Hilda A. Pedrera, Romeo J. Toring, Jr., at Leslie Anne L. Liwanag 21
22 "Sabi Nila at Ayon sa Amin: Lisod Sabton!"
TUNGKOL SA MGA AWTOR Si ROMEO J. TORING JR. ay nakapagtapos sa kolehiyo ng digring Batsilyer ng Sining sa Pilosopiya sa San Carlos Seminary College, Lungsod ng Cebu. Natápos niya ang kaniyang digring masterado sa Antropolohiya sa University of San Carlos (USC), Lungsod ng Cebu, na may tesis tungkol sa pagsusuri ng mga puwersa sa kalakalan ng isda sa Pasil, sa Lungsod ng Cebu na nailathala sa AghamTao Journal, ang opisyal na publikasyon ng Ugnayang Pang-Aghamtao, Inc., ang Anthropological Association of the Philippines. Bukod dito, naging bahagi din siya ng iláng kantitatibo at kalitatibong pananaliksik sa ilalim ng USC Center for Social Research and Education. Kadalasang pinagtutuonan ng kaniyang mga pag-aaral ang tungkol sa development anthropology, pagkain, kultura, urban communities, at digital landscape. Kasalukuyan siyang nagtatrabaho bílang isang full-time na instruktor ng Agham Panlipunan sa Department of Liberal Arts and Behavioral Sciences sa Visayas State University, Lungsod ng Baybay, Leyte. Si DR. LESLIE ANNE L. LIWANAG ay nagtapos ng digring Batsilyer sa Araling Filipino, magna cum laude, at ng digring masterado sa Araling Filipino sa Pamantasang De La Salle, Maynila. Sa edad lámang na 26, nakamit niya sa nasabing pamantasan ang digring doktorado sa Araling Filipino (na may espesyalisasyon sa Wika, Kultura, at Midya) na may disertasyon sa mga kontribusyon ni Isabelo de los Reyes sa Araling Filipino. Kadalasang tumatalakay ang mga sanaysay niya sa mga kultural na pag-aaral, Araling Filipino, at Pilosopiyang Pilipino, na ipinipresenta sa iba't ibang internasyonal at pambansang kumperensiya, gayundin ang paglalathala ng mga ito sa mga lokal at internasyonal na journal. Sa ngayon, isa siyáng assistant professor ng Department of Liberal Arts and Behavioral Sciences, Visayas State University, Baybay City, Leyte, Pilipinas. Si HILDA A. PEDRERA ay nagtapos ng digring Batsilyer sa Edukasyong Sekondarya medyor sa Filipino, magna cum laude, sa Visayas State University, Lungsod ng Baybay sa Leyte. Natamo niya ang digring masterado sa Edukasyon medyor sa Pagtuturo ng Wikang Filipino sa Cebu Normal University, Lungsod ng Cebu. Ang kanyang pagpupursigi sa parehong akademiko at di-akademikong gawain ang nagdulot upang matanggap niya ang Garbo sa Albuera Award sa taóng 2017 dahil sa pagiging inspirasyon sa kabataan sa lokal na antas. Nakadalo at nakapresenta siya ng mga pag-aaral sa iláng pambansa at pandaigdigang kumperensiya. Nagsilbi siyáng instruktor sa Filipino ng dalawang taon sa ilalim ng Department of Liberal Arts and Behavioral Sciences sa Visayas State University. Sa kasalukuyan, nagtuturo siya sa Visayas State University Integrated High School. Hilda A. Pedrera, Romeo J. Toring, Jr., at Leslie Anne L. Liwanag 23