Imprenta at Libreria ni J. Martine: P!aza Moraga 34-36, Calder6n de la Barea 108 at Estrande 7,'BimmdBk\ Ipinagbibili sa LIBBERIANG ito ang mga sumii.| sunod na aki^t sa wikang tagalog: Btlhay ni Aladino Biihay ni Jo86 Flores Alejandre at D. Luis Alnianzor Arturo, Lauro at Rosalio AmAng si ^esiis Abeeidarip Baldovino Beatria Beata Maria Bernardo Oarpio Bertong laseng Blanea Flor Babaying Samaritana Gabayong Tabla Gelira Gonde Urbano Grieelda Dama In^s D.a Mareela D> Maria sa Ahas Doee Pare" Dr. Jos6 Rizal Dr. Jo8d Burgos D. Diego at D.a Juana Edmundo Eliseo at ni Feliza Esopo Emilio Felizardo Fiele8 Amantes Florante at Laura Florentina Florifio Gonzalo de C6rdova Gnnlia Haring Asuero > > i Calabaza 8a\il at David Salomon Ibong Adarna Isabela Jacobina Jaime del Prado Jos6 Yendido Juan Baehiller Juan at Maria Juan Patay Juan Tinoso Juan Tamdd Juan Labuyo Julieta at Romeo Leopoldo Ludovico Landas na Tuntunin Ligaya sa Langit ^t Mnn Maria Mereed Manrique Ntra. 8ra. de Antipolo Pantinople Perpetua Prineipe Gimeno Orontis Igmidio 01ivero8 " >
Pit6ng Infante8 de Lan Proeeso Plus-Santorum S pangei Poneio Pilato Reina Mora Rodolfo Rodrigo de Yillas Santa Ana Eulalia Isabel Regina Sagrada Misa 8igesmundo Sofia, Teresa at Maura Santong si Moises Sueilo del Amor (eomedi Tablante de Rieamont Tatlong Niimero Tatlong Personas Tomds at Maria Totoo at Sinungaling Ulirdn ng Gabaitan Urbana at ni Feliza Yillarba Vivencio at Teofila > " > lung palaisip: Birabim knng sanlan taniaan -P- II >KI l:>^ . - -^'
N . eOMEDIA //fAi' iJ 3DE ROLANTE Y CLADDINA EN eUATRO AGTOS. I K A LAWA Q PAG KAL I M BAG MANiLA, 1917. IMPRENTA Y LIBRERIA J. MARTINEZ raliieroii lOS, Rfal hVV^\ \tmmi j Estraude IMmk P. Moraga %k't\ P,
"Boreal Studio" NI BENIGNO GdMEZ Daang JuaD Lnna Blg. 477, Binundoli, Maynila, S. Kung ibig ninyong magkaro6n ng maiinam at na. sa ayos na LARAWAN, ay magsadya kayo sa POTO- GRAPIANG it6 at kayo ay masisiyahan. HUWAG KAYONG PAHIKAYAT AGAD sa mga HALAGANG napakamura na itinatanggdp ng iba sa mga pagpapakuha ng LARAWAN, pagka't hindi kayo masisiyahang loob sa mga gagawin nila. Ang karamihan ng aming mga 8UKI na hanggd Dgayon ay tumatangkilik sa f^otograpiang ito ay siyang sa KABUTIHAN ng mga yaring MATIBAY na saksi LARAWAN dito sa amin. ^PN^^M>^^M^^"^ iPAGSADYAlN NINYO AT TlKMANl P. ^M
OOMEDIA DE ^,VK^^^ ^^^^%^. 4 EN eUATRO AGTOS MAYNILA, 1916 'IMPRENTA AT LIBRERIA -:NI:- J. MARTINEZ P. Moraga 34-85, V. Calder6n 108, Real 15^156 Int.. at Estraude 7, Binund^k.
Artng tunay ng Imprenta at Libreria ni J. Marttnez at dl maipalilimbdg ng 8ino man kung walft aiytog pahintnlot.
, OOIwlEIDI^ DE EOLAFTE Y CLAUDIlSrA EN eUATEO AGTOS ii^A.Nra-A. FH3RS01SrA.JES MOROS Lentimab, sultdn sa Turquia. OsTARie, prlneipe ande ng sultan. Mereida,- duquesa. Molasem; general sa hocb6. Oarip, eniba^ador. Loked, eonsej ero. Medigo. corchetes. Manga sundalo. GRISTIANOS PoLiM6jy, hari sa Francia. Mbnard, duqiie..^ Glaudina, auae ng (luque. R0L4NTE, general sa hocb6, Aemeio, consejero. Lkates, NiGEO, id. Manga sundalo. id. ACTO 1.^ Sala de los Gristianos Un- trono y cinco sillas. Salen Polimon, Menard Rolante, Nieeo, Leates y Aerieio. Polimdn, Tiaanghei sa tFono nang matang tumitig ang maling inasal nang morong balauis, it6 ang umaeay sa puso eo't dibdib idamay ang biihay anomang masapit. Cayd minatap^t itong eapisanan , nang inyong matant6 oh piling general, ang reinong Granada'i tabunan nang lumbay sabugan nang salot ninyong manga eaual. General Rolante'i gaaapln pagdaea soldado'i tipunin huag mag-aesaya, -
_ 4 - Todos. Rol. tunguhing madali ang reinong Granada tunauain sa hirap, - palad ang matird. Oatoto Nieeo aog siyang marapat Polim. sa taesll na sultan magsabi nang hangad. huag nang tapusin iyang pangungusap at ang aquing utos ang dapat magan^p, Pagdaea^ guipitin silang ealahat^n pa8uquin ang reinong ualang agam agam, sa ley nang guerra tayo'i masisinsdy Nieeo. Menard. ang linis at quintdb ay madudungisau. Oaealat sa lupa ang ingay nang gul6, ang hari sa Franciai ualang coasejero, damdamin ay dapat ang sugat na it6 hindi nalihhim inasal nang moro. Aerieio. Leates. Halos eamumulat galing sa pagpiquit sa sandaling oras dito ay naidiip, ay pumaspe dito ang morong balauls eulang pa sa edad si Polim6ng ibig, Di pa nababahao ang tinamong sugat Nieeo. titigan sa libro't nang ating matatap, sa may hauae nitong marangal na e^udad doon maquiquita nang matd nang lahat. Ang cap68 na isip at mahinang puso sa may hauae Dit6 ang mata'i nanlabo, nguni*t sa may bait na ahn mang piino laoad ay m^tuid Kindi na lilic6 Tayoi naliUe6 sa laead nang leyes baquit cay6 bag^'t doon mangangapit, matd'i naeadilat nating orientales ang linao at labo^ ating.nababatid. Cun ito*i asalin sa panahong ito nang alin mang hari sa bal&t nang muodo, anong uiuieain nit6ng pinaglilo, marahil ay paris nitong sinabi co. Polim. Ang ahn mang hari sa mundong ibabao
m- Rol. Polim" Menard. Polim. Nieeo. Polim. Todos. Polim. Todos* Polim. Nieeo. Aerieio. Menard. Leates" Polim. may sariling utos sa nasMsaeupan, ualang pageasira ang eapangyarihan ligao man saeali hindi masusumang. May eatotohanan sa ugaling moro nguni at sa Francia na lahing eristiano, eun ito4 asalin ang maguiguing dulo papait na lubhang mahiguit sa apdd. Tulad sa salaming ating namamaias ang pagvivictoria*i atin mang mayaeap, sa eabild naman ay mageaealamat at mamamansah^n eristal na huanag. Aeo nga ay haring inyong naquiquita sa eagustuhan co4 sino ang sasangd, eayong consejeros sa aquing espada ang tumangui rito'i lag6t ang hiningd, Hindi masusuay ang mahal mong utos nang natatalagang tap^t mong va8allos, ngunit sa timbangan nang ley sumun6d ang mag-embajada'i tila naaayos. Anong embajada, ugali nang mahal may eoronang sunong at may eetrong tangan, di mo naquiquita pamutol nang biihay sa aquing ealiud, - aming nalalaman. Baquit di sumun6d, ^^ - hindi tumatangui, ganapln pagdaea ang pamamayani, it6*i eataesildn sa utos nang ley masusun6d yata ang aquing sinabi. Mallng naahng tunay ang haring Pohmon lulutang sa piila eaming manga camp6n, sagapin na natin ang lamig nang hapon hanging palaypalay daU nang panah6n. Ang pag8un6d ngay6n ay maquiquilala ang hiling na tanto ganapin pagdaea,
isumpd sa tab^e it6ng pag-aadya at tul6y na hagean ang Oruz ng espada. Todos. Polim. Cami,i, alinsunod, salamat ea iny6 manga piling mahal, Menard na eatoto, ^ general Rolante at eonde Nieeo, bayaning Leates at bunying Aerieio. ;^.-^ng pag-asa*i labis sa dahds nang eanidy na di nangiogimi sa eampo nang auay tuiutan nang langit, Rol. ito*i nalululan Nieeo. sa dibdib eo't puso ang pagsasangaMng Sa lahat ay una ang aua nang langit sa balang paamp6n nang ta6s sa dibdib, Menard. ang malfal na lingap eusang natititie Aerieio. Leates. sa lahat nang oras lalo*t sa cacaliz. Labis na biyaya nit6ng nageueupeop Polim. Rol. sa ating eristiano lalot sa eahamoe, pagquiling ni Febo ea dagat lulub6g landasin ang gubat ninyong mananalot. Igayde pagdaea ang soldadong abay pagsieat ni Yenus tunguhin ang parang, piliting maeuha sa sue^b na sultan ang lahat nang saeop tuloy magbinyagan Paalam na eami oh haring Polim6n icao*i pumayapa't huag malingatong, hangang tumatay6 sa eampo nang leon ang ngalang Rolante, Todos, - ang Granada*i lip6L Polim. Vdnse todos y queda Polim6n Niyaeap nang puso ang pagealigaya sa tatamohing co na pagvivictoria, at ual^ nang hindi aquin ang Granada na ihahand6g co doon eay Glaudina. Ualang di pageapit ang pusong maiMp sa ihahand6g eong maligayang hiyas.
Mereida. - 1 - aquing aasahang di na maeaeate^t sa himaldng diosang bus6g sa liaanag. ^ Aguiog tutuDguhin maligayang quinta hirap idadaing sa mahal na diosa, upanding maisbdn ang ddlita't dusa sa sag6t na 60 niy6Dg si daudina. Sala de los moros. Jardin"=Sale Mereida. Dinayo nang lungc6t ang guiplt na biihay sa isang pag-idlip ac6 ay pinueao, 'profeta Apolo huag mong tulutang lasapln ang pait nit6ng agam-agam. Tunay nang ulila ac6 sa pagtitig nang quinamulatang amang nagtangquilic, linisan ni ina sa ubod nang sdguit at tunay nang isd ang eatauang quipquip. Uald nang matinding pasanln sa mundo nang isang babaing gaya nang lagay co, alangdn sa tua nang aming olimpo ualang nagmamahal \ah& co Saturnol Saan dudulangin nang imbi eong biihay cay6ng nangaual^ na aquing magulang, ual& na bantd co, uald nangang tunay at nag-iisa na ang aquing eatauan. Anopang gagauin nit6Dg nababaeod nang d^lita't siiquit sa bi5hay na cap6s gamitin na lamang nang mahinang loob dibdib ay susian sa maling pag irog. Libangln ang matd sa manga bulaelae sagapin ang bang6 nang manga adel^as, ualang ibang gam6t sa saqulm na hirap eun hindi nga it6 at ham6g nang perlas. Entra en el jardin. Ang manga elayeles, lirio^t manga rosal na nagbitin ngayon sa eanilang tangeay,
. - 8 - aqaiog pipitasi't gaganing aliuan sa Bh& eong btihay pa^apo nang lumbay. Coje las Sores y sale el Sultan un poeo distante. Sult Palad nang pagdating dito sa M&laga't inabot sa jardin ang talang Mereida, aquing duduluguing ihibie pagdaea ang hirap sa puso, Mereida. - sultan ang naquita. Paso ambos, de rodillas Mereida y reeibe al Sultan. La iMis. Sult. Magdapd sa yapae, - di bagay sa iy6. Mereida. na aeo'i luhuran sa oras na it6, ang dapat gumalang sa isang paris mo ang iahat nang hari sa baldt nang mundo. Libde man saeali daraquilang sultan ang labis na uieang inaemd sa biihay, di dapat damdamln nang ab^ng eatauan at laead na it6 sa mundong ibabao. Sult. Libaquin ang Yenus nang isang lalaquing tunay ang pag-ibig hindi mangyayari, titigan ang dibdib nang matang.diamante larauan mo't dildg siyang magsasabi. Naparito ac6 sa lupang Mdlaga na taglay sa puso aug tua't ligaya, an6 at eueuty^ sa manga planeta ^ na gaud nang langit na isang Mereida. Huag mong ieapit ang maling tagurl at di nararapat munti mang agkhi, aeo ang alipin ngayong bumabati Mereida eong poon ay maglualhati. Idampl sa pusong ae6 ay lingapin limusan nang aua ang aquing pag*guilio huag mong iualay sa iyong pagtingin dito sa Granada^i sultanang tauaguin.
m-'r - 9 - Mereida" Baqait naman gay6n daraqailang sultdn pinatdy sa niea ang abang eataaan, iay saliudng palad! mabunying Leatimar • (^ano't nilait mo? Sult, Mereida. Sult. Mereida. oo*t mangyayari nguoi^t sa eabild, Mereida ay tunay. Hindi*t namamali, - ^mali? jbalintunal ang pala*t pag-ingos ay mababandila sa lahat mong sdeop, Sult. =sultan ang may uiea. Itoi asahan mo t sa troaong ligaya nang aquing palaeio sa reinong Granada, ieao ay earbungeo't haydg na sultana na pipintnhuing isa ca sa diosa. Igagalang ca nga nang lahat eong saeop tul6y sasambahin nang aqaing pag-irog, dito sa Malagd'i ualang di susun6d at na sa ilalim nang mahal mong utos. Cayd marapatmg lauitan nang aua nang hindi maanod sa dusang babahd, aeoag lumulutang sa pagdaralitd sa oras na ito, Mereida. Sult. - umid yaring dila. Nahuli ang puso't hindi maeaiuas sa bat6-balamng dilang nagpahaydg, lingonin nang matA aeong tumatauag nang ta6s sa puso, Mereida. - sa ibd nang oras. ^ May tinanging oras sa pag-uusisa sae^ na tapusln itong ninanasa, ieao po*i iii^an sultang daraquila ang puso sib loob eusang ipayapa. Sult. Huag mong lisanin sa pag-aalangdn itong aquing dibdib ngay6ng namamaang,
- iO - Mbreida. halatain mo pong sueatin ang tanao sa dalauang puso sueat mong asahan Sujt, Binusdg nang tua ang aba eong dibdib sa nilas^p ngay6n eahit eaeamuntie, tunay na otimpo ang aquing narinig eahit ualang oo ang pag-asa4 labis. " Sa euadro nang dibdib nasulat ang dangal nang himalang dilig na aquin nang tunay, naghari sa puso ang ealiuanaga't binalot nang tua ang Granadang bayan. Sale Molas^m. Molasem. Ang tunay na galang liuanag ni F6bo sa aquing pagdating sa oras na ito, bayaning generai baquit naparito, Sult, Molasem. dahil sa balita, Sult. Molasem. - tapusin eun an6 Sabihan nang tauong aquing naririnig ay na sa parang na ang hocb6 nang franc6s, sa baga*i na itoi an6H manganganib tayo'i nababaeod nang talas nang caliz. Itong aquing utos ganapin pagdaea ngayon din bumahe sa reinong Granada, at bigiang igay^e ang isang litera dito ay dadalhin bueas nang umaga. Sult. Tanang generales^t ilang soldados mangagsi-abuloy sa anae ni Veou5, huag itatayong ang ganitong utos general Molas^m. Molasem. - ac6*i alinsunod. Sult. Molasem. Hindi co maeuro ang malaquing bagay eun an6ng gagauin nang mahal na sultan sa isang literang naguing eailangan ibaquit natitiguil? - ac6 po'i paalam.
Sult
Ostaric"
- 11 - Cahiina*t duinatiDg ang un6s aang sdquit di co dadamdamin ang ganitong bangis, hangang lumalayao sa eatidungang langit uald sa guoitA ang suedb na fraDC^s. Hindi sumasagui sa pint6 nang puso tumiguis sa eampo ang jnaraming dug6, eun saeali't tunay ang letrang malabo marami ring biihay ang masisiphayp. Aantayin lamang ang aquing htera na paglululanan dito eay Mereida, eampo nang soldados na maeaeasama nitong pag ooui sa reinong Granada. Sale Ostarie Tunay ang balita nang aming general nabaeds eng puso sa jarding aUuan, narito ang dibdib ualA aag larauan nang anae sa diMg Mereidang tanungan. Huag, hindi gay6n, uald nang pagsieat lumub6g eay ama ang masaydng sinag, niyaeap ang dibdib nang mahal na perlas ngunit ang hinagpis sa puso^i nagdanae. Aquin ang pagtingin sueat na sa matd aquin ang paglingap niyong si Mereida, narito ang saeslug jarding mahgaya aquiog nababaeds ang pad ni am^,. Ac6 ang naliuh aeo ang naiuang lumutang sa dusa ang abang eatauan, nasaan si ama ano't tatauagan namah ang bibig ualang tinatanao. Aantayin lamang yaong huHng oras lingapin si ama pagca*t aco*i anae, tipirln sa puso ang nasaulng palad eun di itatago ac6 nga ang suedb. Ac6 nga ang taesll at hindi ang iba, hindi naman lilo yaong si Mereida,
- 12 - aguin aog pag^big ngayoog oatitird lumayao sa diMgmiig tnnhal eong ama. Matir^ na ac6 sa sariling lagay matird na ac6 sa hullng pagtaDao, pumasoe sa jardla samiohln ang dangal niydng si Mereidang naghari sa biihay. Entra en el iardin y baja el tel6n Salen los ejercitos eristianos eomo de guerra. RoK Bagama't di uool ang tungo nang guerra linalas^p eo rin ang labis nang pael^, ganapln na natin utos nang monarea eubeubln ngayon din pint6 nang muralla. Pagdaea'i saltahin ang eanil^g euta, at ipag-uasaeang ipantay sa lupa, at ito'i panahong dapat ibandlla ang tapang at bangls sa manga euhild. Nieeo. It6 nga ang dapat gugulin ang tapang sinsay mao sa leyes siyang eautus^n, yamang nanto na'i hindi maurungan ieapit sa puso ang pagsasangatdng. Menard. Cun an6 ang 6rden geaeral Rolante Aer Lea* Rol. eaming guerreros mo ay ualang pagtangul, ang mga paraang gagauing mabuti aming inaantay, - manga samang easi. ^ Ibabao nang euta ay inyong pagmasddn soldadoi marami't uarii nag-aantay, atin nang saitahi't pagquiquitlang bilhay at saea pumasoe sa loob nang bayan. Todos. Rol.^ Di naeahiimot ang eamay nang frances magbub6 nang dug6 sa eampo nang baogis, lusubin na natin ang puertong mahigplt iuasde ang euta; Todos. - eami na*i aalis.
- 13 - Siguen avanzaclo Rolante, Nieeo, Menard, Aerieio y Leatea; 6yense ruidos de armas, y salen espan*ados Molas6m, Garlp y Loked. Los tres, Molas^m. it6 ang panahong magsangedp nang tapang Tayo ay napaBoe nang lilong binyagan gugulin ang dah^s na hangang may eanan Salen apresurados Nieeo, Leates y Aerieio Los eris. hindi maeueuhang cay6'i maeatanan. Los moros. Mali ang inasal manga hlong franc^s murallai einuboe sa gabing tahimie^ Molas6m. niyiirae ang dangdl at eampo nang leyes sinunong ang pi^la't naglaeo nang lait. Nieeo. Leates. Aerieio. Garip. Nieeo. Ang lahing eristiano'i hindi lumilimot sa nangageueubli sa matd nang Dios, na hari nang hari, - cami*i nagsasabog - si Apolo'i lub6s. - icao*i nalilinldng. nang habiling aral, Ang aua sa tauo, magtahdn balaqui6t. Aerieio. =di dapat ibilang si Plut6ng masungit sa averno4 htao, sa dagat nang ap6y do6Q nababagay. Loked. Gaming granadinos malinis ang dibdib, Leates. hindi nasisinsay sa laead nang leyes nang aming'^ro^ata, cay64 mangag isip espada'i tiUgan ilapat ang bibig Tantog inyong dioses ngay6n ay lalagpde sa dagoe nang caliz mangagsisihp^d, Losmoros. atin nang lusubin ang binyagang sueab Los eris. Jiuag nang buhayin Granada*i iuas6c, Pelean hasta dentro y sale Ostarie. Ostarie. Ang magul6ng ingay sigauan nang tauo manga lilong franc^8 nagsiloob dito,
- 14 - uaM sa guniM ang guinauang it6 nang haring Polim6n jprofeta Apolol V Sila'i hahanapin sa dillm nang gabl ang gagauing ilao ang aquing alfange, nang di mamihasa ang tagd oriente tiguisin ang dug6 sa eampo nang eierpe. Sale Oarip. Garip. Mabunying prlneipe tayo4 maguiguipit Ostarie, nang lilong eaauay, - itong aquin caliz hindi magsasaua sa suedb na franc^8. V6s adentro eon espanto. Lentimar, Leatimar tayo*i magagahia. Salen apresurados Eolante y Menard. Los doSi Isueo ang tab^e manga lilong moro nang di mangautds eayong granadino, Los moros. maii manga suedb sa ganit6ng eampo sa aming patalim bangedy cay6 rito. Ostarie. Ang namaliag isip di lahing eorona RoL Ostarie. tanang orientales na singao sa villa, sinuboe ang reino ualaag embajada an6 ang aeala, - tap68 ang Granada. Hindi mangyayari't may eablt na ulo ang aming eatauang narito sa eampo, ' malayo ang sabi, RoL - masusunod it6 sa apoy nang galit eayoi malilit6. Menard. Ostarie. Rol. Hindi maeueuhang cayo*i maeaiuas sa nangagngangalit na gut6m na furia8 tila natutulog ieao'i nangangarap di na mauatasan balang ipangusap. • Nang di lumalag6 ang eapalaluan sibasibin duque t huag nang tulutang ..J
Ostarie. Rol. Menard. Ostarie. Rol. Garip. Rol. Ostarie. Menard. Rol. Ostarie. Rol. Garip. Ostarie. Los eris. - 15 - maeuhang tumaeas, - iny6ng eatapusdn. ubusin mo Oarlp ang laeas at tapang. Pelean j^ paren. Anong iniisip manga lilo't suedb at di pa sumueo cay6 at pabinyag, hangarin ang langit at gloriang marildg, ilapat ang bibig puso co*i sinildb. Sa maling tinuran, - cay6 ang bahald sa aming patallm ualang magagaud titiguis ang dug6 sa tungtungang lupa ninyong malulupit na di mBgsasaua. Sa dlab nang gaiit nang baring Polimon aagos ang s6quit at cay6*i lalang6y sa dugong babahd, =hindi maluluoy ang sariling puso sa ningas nang ap6y. Ang bangis nang furias ea eampong patayan siyang inilampln sa aquing eatauan, hindi nalilihim bant6g na pangalan sa oras na it6 ngayo't matataeal. Ngayon maquiquita sa uieang nalihls sa aming alfange, v-tahda oh balauis, dadagsd nang laguim at pamuesdng caliz lalag6t nang biihay ninyong malulupit. Anhin ang salitd ganapin pagdaea - amin ang victoria, nang di nababalam, isigao ang viva, =mali palamara, tagump6y ay amin, - Iub6g ang morisma.
Gorehet. Mereida. - 16 ~ . Pelean hasta dentro y GoreHetes. jMahoma, Mahomal cami*i nilooban nang panique*t eabdg, cabayo*t ealabdo, malalaqui*t muntl ac6i siniearan euDdi nacatacbo*i ball ang baeuang. AquiDg hahanapin ang manga barbero hihirdm nang gunting, labasang piras^, eun siM'i maquita ay eaeapunin co. maeuhang bayabas magauang adobo lt6 ang ibjg co na sildi mag-auay, ang manga dalagai aquing aabangdn, at maraming naguas aquing masasamsdm ipatatabas eong-magauang salau^l ' At gayon din naman ac6 ay eueuha iba't ibang eolor sayang de paloma, bunt6't ealapating ualis nang calzada magaud eong baro na mangas perdida. H^, hd, earambola eami pala'i talo aeo'i aalis na at baed parito, yaong si Rolante na eamatang euago, bac& ahsin pa ang aquing pamasc6. Sale Mereida de MAlaga. I 4 Hindi co maeuro itong alinsangan sa tahanang eeldai eusang bumubuedl, nagdoop sa aquin !|ng un6s nang lumbay at ang aquing puso^ parang sinasaedl. Uarii binabake niy6ng maliemata saan man lumingap may balang umiua, may balang umusig, may balang sumira ang talas nang titig nang prineipeng abd. Tuma6s sa puso ieang alingaongao sa aquing pagtulog ang siyang pumueao, imulat ang isip, imulat ang tanao, uyamin nang hirap ang prineipeng mahaL )M
Salt' Sult. IWereida. Sult. Loked. Sult. Mereida Loked. Sult. Loked* Sult. Mereida 17 - Ano paog gagauiag itago sa dibdib ang Dariuling uiea nang iyong pagirog, iidug aquiDg pnso'i Dungao na sa titig naug inahal moDg ama, -- - lisaDin ang silid. Oh sintang Mereida itong alingaongao na piping maugong sa aquii bumueal, marahil aog frances nasoe nagtuluyan di nagembajada't niyurae ang dangal. Hindi itutulot nang ating profeta laeapln nang reino aug maling ligaya, eun ito ay tunay bue6d ea sandata tayo ay humayo ea templo ni Ala Tunay na olimpo niyong manga huris na binubueaUa nang linao na batis, binaui ang lungc6t eumalat sa dibdib nang aquing pag-asang hindi malalait. Sale Lokod. Daraquilang suitan tayo ^y napasoe general Rolanteng sa PraneiaM quilabot, ^sa6n mo iniuan? - iuiay dalang soldados? sa eampo Mal^ga eatulad ay salot. L6bong nagagutom ang naeaeaparis nang liloug Rolante, - Mereida eong ibig matird ca dito't di co matitiis, ^^di mo naquiquita prineipe Ostarie? Iniuan sa eampo, - quita'i lilisanin ac6 ay sasama't di co maaatim na di abuluyan sa eampo nang laguim ROLANTE 2 >
Sult. 18 - hindi mangj^ayari ang gabi'i madillm. Mereida. Sult. Mageaea-pangani b, - eaan matitira ngayon din ihatid doon sa Granada, oh bayaning Loked itong si Mereida aquing hahanapin ang ]ilong eabaea/ Mereida. Ang mabisang lason yata^ lalasapin Sult. Losdos. pag-aco*i iniuan - oh Mereidang guiho huag mong ieapit ang maling panimdim aeo ay paalam, - Alai easamahin. Si' van en <listintas puertas y sah.'ii [>oleainlo Acriri(> e()ntra Oari}). Aerieio. Ualang mas^isapit oh morong sueaban iyang eatauan moi hahalo sa bangody na apl nang caliz Garip. - hindi nalilinldug Aerieio. itong aquing isip ea mahng tinuran. leao ay magisip sa oras na it6 nang di ca masayang sumueo ca rito, ilapat isar6, ang bibig mo Iilo at di'ea lihgtas, Carip. - tap6s ang biihay mo. P<'i<'an hasta a<lenti'<" y sale ]>el(^an<l<> Nici"> c<>ntra \a^iv timar y /^>aren. ,
Sult. Sino ang nag-utos nitong easueaban manga ualang -leyes at ingat na dangal, at eun sa europa*i inyong namulatan ang gauang maeamd ngayon matataeal. Nieeo. Malayo ang gayon sa lahi nang Eranees^ Sult. Nieeo. suminsay sa utos, - gay6n pala4 baquit, maquiquilala mo't pagmasdAn sa caliz ninyong manga moro't doon mababatid.
19 ^ Sult, Coronai isueo oh sultan Leatimar elemento manding pumut6c na volcdn, ang aquing narinig 8a bibig moi nueal lupa'i mabaligtad malayo ang saysdy. Uala uang masabi eayat nalilitd Nieeo. ang bantdng malupit nit6ng tauong lilo titigan nang mata*t nag-aalipato sa ningas nang galit, - pui6l aog ulo mo. Prli^an hastti adentrn y sakMi pelrHndo lA^ates eontra Molasem. Moslasem. Oh binyagang suedb hihilig na tunay, Leates. sa lamig nang lupa ang iyong eatauan, eun ninanasa mong ieao ay mabuhay ngayondin sumueo, - mall tampalasan. Ititig sa langit ang hg^o mong matd iyong masisilip ang madlang ligaya, doon tumatah^n Dios nang lahat na lumaldng sa mundo. Molasem. -- tahdn palamara. (•un pipilitin mong umusb6ng sa puso ang naliligao mong nagbibirong any6, aquing puputu)^,n ang sabing palalo nang di sumasang^, caliz ang guiguip6. Ang dugo'i aagos ninyong manga tTanee^ Leates. sa iyong sinabi ieao ay mag-isip, baea naliiigao nitong pagsusuiit Molasem. ang aquing alt'ange^i hindi naiiiihis. Hindi na sisieat ang talang umaga cayo*i matatapos sa aquing sandata, ang isang minutoi alangang maeillia ali amin nang tunay ang lupang Granada. Leates.
20 -^ Pelean husta adentro, y salen peleaiulo llolante y Me- nanl eontra el siiltan y Ostario. Sult. Rol. Sult. Menard^ louulit co rio maoga eataesilaa nang baring Polimon sampong eayong eaual sinuboe ang reiiio sa eatabimiean at eami'i dinaya ninyo ngang sueaban. Hindi namamali ang aming moaarea samp6n ni Rolanteag dapat maquilala, ito'i nahabayag ioyong naquiquita ang (iayang gumaua niny6 niyong una. Reino'i sinubuean ito ang eaparis • sa aming guinauai magbayad sa caliz, an6*t magtataei dapat mong mabatid di pa nabababao ang sugat nang lupit. !to ang umaeay sa pusong nag alab nang baring nag utos at aming guinan^p eun sinisingil mo'i ang aming pangbayad ang di pumupuroi na dulo nang tabde. Di naman sasaua 16bong nagugutom nitong pagbubub6 nang dugong babalong, ninyong manga moro*t pilit ibabaon sa tutungang lupa eayong manga pu86ng Taaay eun mangyari nguai't sa eabilA Ostarie. ang lahat mong sabi ay mababandila, cayo*i mauubos daguitin nang dasta sa inyo ring dug<fi ialang6y na paua. RoL Sult. ubusin ang trauees tunauin sa dusa, Menard. it6 na ang oras nang inyoog ligaya Ostarie. eayoi matatapos palad nang matira. Huag nang tumiguil hangang may hininga Polean y salen al Mii.smo tienipo Nie'.eo y Leates, eontra , MoUiseni, Carij) y Loked, peleando. Rol. Los eris. Oabeubin ang moros nang di maeataeas. huag nang tulutang sila'i maealabas,
talasan ang mata soldadong maraMs Sult. Losmoros. hindi nalilinlang at aming talastas, Pelean al niiisino tienipo y rodeando los eristianos a los moros. Rol. Sult. Anong inaantay guipit na ang tay6 Lentimar, Lentimar, ^^bagait di sumueo? hindi nagbabauas ang tapang sa puso silai sibasibin Los moros. Ostarie. Nieeo* cami4 nacatay6. Piliting malaglag ang eanilang hanay. ualang magagaua't di maeatatanan eayong malulupit, Menard. Aerieio. Leates. cay6i uusiguin, ' - eali/ ang haharang ioyong eatapusAn. P(*lean y linyen los moros. UNA QUINTA. sale eiaudina. eiaud* Pusoi tumatahip at laguing gunitd ang dalauang bagay na gumagambala ang uua'i si ama tumungo sa digma Taed mapahamae ioh langit nang aua! At ang iealauang bilang bumabaeod sa aquing eatauan ang saganang lungc6t, itulot mo naua^maauaing Dios ang aquing dalangin maguing sanlang lub6s. Aeayin sa pangpang ng mahai mong lingap hocb6 ni Polimon victoria'i mayaeap, silang manga moro'i umaming mag binydg at,tuIoy manalig sa Dios nang lahat. Tangapin ang nasa nilang granadinos silang naliligao sa lahi nang Dios, sahurin ang liuEo tubig na pangbuhos nang maguing eristianos silang manga moros.
sale Polim. eiand. Polim. eiaud. Polim. eiaud. Polim. eiaud. Polim. - 22 - Idamit na eusa sa eatauaog hub ad nilang naiiligao 8a tuid oa iand^s ang aming doetrina sa diamantei tulad siyang nagtuturo sa gloriang marilAg. Dinguin nang tainga niiang granadino ang aquing dalangin sa oras na ito, at maguing mutya ngang tulad sa earbungeo ang pag.binyagan, - inagao ni Febo. Minaias nang laugit ang aquing pagdating sa iigayang quinta, duque8ang maningning, sa oras na itoi payapang tamohin ang ealigayahang tuang sapin sapin. Oo*t mangyayari ang pagpipitagan eundi mo soidado tunay eong maguiang, ang ibig sabihin aco*i namamaang parang nagcata6n ang sieat nang Arao. Malayong liinala ang nuedl sa bibig talagang qumu6a ang ditoi pagsapit, ieao na sa piling nang tronong mariquit tatanghaiiog reina, - malayo ^oh langit! (iBaquit baga gayon ang turing Giaudina? ang paris eong eauai handugan nang sinta, nang iguinagaian^ nitong boong Francia ^di isang pagiib^e mahal na monarea? Gaiiima't sisirin aug linao nang tubig uaiang masisim^t eun di ang pagiait, saan man iiingap ang matai ititig uaiang eatunayan, - hintay ca oh langit Magliintay Oiaudina, - huag nang ulitin iumub6g sa quinta ang aquing bituin"
i... inagao nang lupit parang narimarim ang uaiang eatulad na babaing taesil. Aquing pipilitin sa mabal na duqu6 na mapalutang din ang aquing pageasi, eundi co maeuba sa maamong aabi banda na ang liig sa aquing al£angd. Hihintayin lamang ang nagsipang gubat sa reinong Granada't iyong matatap, taesii na Glaudina ang di mo pagtang^p sa aquing pag ibig icao4 mauut68, Sayang nang dangal co pagbindi quinamt6iii sa aqui'i ieauit ang eanan mong cam4y, eapag di nangyari ang ganitong bagay ay ang mapapalit ang dalauang biihay. TELON Muralla de Gi'anada "Ioikk' esta Lentiiaar y Ins suyi)". Sult* Ostarie. Ca3'6 ay mag-isip eun anong marapat na mabuting lalAng sa liloug ealamas, ta\oi magagahis at uaid uang lunas guipit na ang reino*t ang muralla'i uasae. Cun sa ganang aquin daanin sa laldng itiyong ang guerra*t parang pag-aantay, nang mabuting oras at tayo'i maglaan maraming soidados, Los Tres.\ =ibangon ang dangal. Ostarie. A Humingi niing pases manga ilang lingo at saea ibaui itong paglililo, eun ating taiunin sa tadhanang eampo taesil na Poiimo*i putulm ang ulo Titigan nang tanang lahing musulmaneg ang masamang gaua ndang manga t'ranees, reino*i pplubuguin sa dagat nang saquit at saea itay6 ang templo nang dioses, Molas^m.. Ang hangdd nang puso sultan at prineipe aquing tutungeulin ang pamamayani,
Sult. Carip. Lokedv Molas^m. Loked. Ostarie. Wol. Los eris. Sult. - 24 - nang di mamihas ang taga orieute sa maliDg inasal pagsuboe sa gabi, Sild ay nagpunla nang lihls sa utos dapat na gapasin nit6ng aquing po6t, aquing hinihingi na ipahintulot sila'i paghanapin, - piguilin ang loob. Geoeral Molasem huag eang gahasa ang init nang puso'i ualang magagau6, isipin nga natm ang ieadudusta nildng mangd pusdng, ^ tunay aug aeala. Matuid po sultang isipin aog dapat na ating malalang ang lilong ealamas, at ang sa prioeipeng manga hinagangad ay nauueol ngang humingi nang tr^ua-s Tt6 rin ang aquing tunay na aeala ayunan nang lahat nang hindi madusta, eun sila'i umamin atiog magagaua ang balang ibiguin, uialuid ang nasa. Nguni't lalasapiu ang paela at pait nang bayang napueao sa pageaeaidHp, tayo ay dinaya nang sueab na t'ranees na ualang nagau^ it6ng ating cahz Ang talas nang isip isa ring bayani sa mabuting laMng daig pa si Marte, sa pagmamasaquit alangang masisi di pa nahuhulog ang tangang alfange, Salori apresunulos 1<>^ oristianos. Muralla'i eubeubln manga piling eaual at naritong lahat sila'i uapipisan, cayo*i matatapos , - bayaning generai, ang utos nang ley ating pamangeaan.
25 - Aquiiig hinihinging itiguil ang guerra labin limaug arao bilang na pahingd, ito*i sa Aleoran utos nang monarea hiadi mssusumang ah'n mang eorona. RoL Tunay ang sinabi eatoto eong hirang ea oras na it6 nang sultan Lentimar, aug pase sa guerra'i hindi nababaual at sa manga haring ating namulatan. Nieeo. Hindi masusumang ang utos nang leyes nguni't eay Polimon laetao ang matuid, malayong sumalang di sisihing pilit eun tayoi umuing ualang napagsapit. leao ang bahala sinabi co lamang ang huling sasapit, Rol. ==rsila'i aayunan, payapa na eayo daraquilang aultan hindi masisira ang pinag usapang. Aerieio. Hindi co maeuro itong paglalamas sa hiling nang moro*i eun ano't pumayag, Menard. eun sa ganang aquin hindi nararapat na maiurong pa at mabuting oras. Leates. Oh gen^rai namin ano po ang bagay Rol. at di pa bihaguin itong eapisanan, suminsay sa utos ieang eapintasan eay^ nga Leatee ieao ay marahan. Ostarie. General Mo^ksem pagdaeai iutos may pases sa guerra na bantay sa mo6g, Molas^m. ngayon mababatid nang lahat nang lingc6d Car. Lok. eami ang babala Sult. pagdaeai iraos. Rol. Nieeo. / Tunguhin ang parang eatoto Nieeo huag malilingat ang ating soldado lumagdy sa ayos lahat nang yasallo nang di nababalam, Todos. sun6d po sa inyd.
. - 2(J - Palaeio de los eristianos SEIS SILLAS Snle Polimon. Polim. Pueol uababalot nitong naglaiatang na alab nang galit ga di napupugnao, parang sinisilab sa maiing inasai nang duquesang taesii yaring abang biihay Hindi na niiingap ang eoronang sunong at aco*i iniuan nang babaing pusdng, dapat noiong asaban ang dueang babaiong sa aquing pag ibig eapag di umayon. leaoi quiquiiiquin nang bangis na utos piiit eaeaiungin ang 8quiQg pag-irog, eundi tatangapin ang aquing pagiuiiog uaia nang Glaudina't piiit matatapos. Tingna't mababasa ang baia nang puso na masidhiDg un6s sa inyo'i bubugs6, at eayoDg mag-ama sa iupa'i hahaio manga biihay ninyoi mangasisiphayo. Mabalino ca naDg aeo ay lingapin idamit sa puso na aeo'rguihuin, iiandi no ang trono eun mamarapatin ipaeoe sa dibdib ang ibig lasapin. Ito ang tadhana oh daudinang poon sa aquicg pag-ibig ngayong bumabaiong, at hiodi sa biro nangaling ang gay6n eun hindi ea pu3o ang pageadaluhong. Salen lo^ erit^tianos qu(*] yieiu'n de ;j:ueiTa. Todos. Tamohin nang hari ang eapeyapaan nang amiiig pagdating, - tayoi mftquinabang Polim. sa siiong Lang iangit nang mahabang biihay; ang inyong vjctoiia Rolante'i isaysdy.
Bol. Polim. Todos. Nieeo. Polim. Nieeo. Polim. Nieeo. Polim. - 27 - ^And ang nilayon? nang naguiguipit na oh haring Polim6n ang taga Granada sultan ay nauala't nang aming maquita ay nangapipisan sa tabing muralla. Sil6 ay guinipit naming ealahatdn ang nasa'i bihaguin ang suedb na sultan, sumigio nang pases aeoi natiguilan ang hininging treguas labing-limdng arao. MasamAng Rolante, masasamang saeop an6*t nagsibalie at di pa tinapos, victoria4 maeuha^t aug baya'i matupoe niyong manga moros, - sadyang aUnsunod. Nguni ay magnilay ang aming monarea may matd ang leyes pilit maquiquita eun tayo'i suminsdy eaealat pagdaea ang bul6ng bulungan sa lahi nang Francia Tayo ay lulutang sa dagat nang pait at maninimbulan sa eaiait-lait, lahat ay sisigao na oeeidentalea ang hari sa Francia*i ualang tanging leyes. Marahang ca eonde't hindi nalihgdo ang lahat eong utos may eapangyarihan, ian6 ang s&sabog? ^an6 ang lulutang? ang eaeutya eutya sa atin poong tanan. . Tayong tag& Francia matai napipiquit niyiirae nang paa ang laeed nang leyes, sinunong nang ulo ang pulang eaeapit naglac6 nang hiya ta} ong manga t'rane^s. Ang pusoDg guerreroi di dapat dungisan nang daya sa eampo't yao*i eapintasan, sa bagay marungis ang iyong palagay nang lahat eong utos - eundi mahugasan. Lilo*t tampalasan,
Menard. Polim. Aerieio. Rol. Pollm. Leates. Polim. Aerieio. Todos. Polira. - "28 - . ualang ibang dungis ang mahal mong utos eundi ang lumait sa nagsusumieap, - tiguil aquing dibdib ito'i eay daudina tiisin ang lupit. Di man tinatanong mabal na monarea ang isasagot co*i paris nang naquita, tunay nangang atin ang boong victoria eun ang aquing hangdd ang diningig nila.. Cundi pinayagang guerrai mageapases , di na sasapitin ang sising narinig, sa tubo sa Tilla'i doon naeaoapit laetao na ugaH, - Rolanteng balauis. Tunay ang sinabi ni Aerieiong mahal eundi sa pagsisi'i ualang magdaramdam, paris nanga ngayon nalait ang tanan . sa isang may sala lahat ay naramay. Guipit nangang tunay tanang granadino sa mabuting ayos nitong ating hoebo, nang lulusubin na yaong manga moro general Rolante'i sumansala rito. Di ito ang siyang palagay nang lahat sa malaquing gaht eami ay natadtad, sa lahat nang ito tayoi pasalamat ang hari't magulai^g, - ito nga ang dapat. Yamang narito na'i anopang gagauin antayin ang oras nilang manga taesil, ang may manga sugat na soldados natin dcH)n sa hospital sila ay'gamutin, ~ Ang pag-aalaga general Rolante loob at labis nitong ating eorte, at baea masuboe sa dilim nang gabi pagdating nang arao,
^ol. Polim. Ostarie. 9U ^:^dapat na masisi. Hindi itutalot nang may auang langit it6ng pageadasta sa saebdt na caliz, tayo'i sa eabild nang uieang panganib asahan p6 hari, ^ - ang pag asa^i labis. AGTO 2 ^' Sala de los Moros Salen Ostarie y Ooiehetes Napaluuging palad malie natang isip, balintunang raundo 8^quim na pag-ibig, huDgbang na dalita magdarayang titigi napaaqui*t an6 {aba mo Ostariel jA.baDg abang taat6! |aba ca ngang lubhA! na naguing-tangi eang lumitao sa lupa, sinong tataebuhang dapat eumalipga na duduluguing co t hihingan nang aua. Naninta, umirog, sumamba, gumalang, nagbatii, nagtiis, nagdusa, nagdamdam, natua, naalio, nagsaya^t lumayao, at eamatayan din ang eahihinatnAn. Dih si Merdda, sl Mereida'i 60, ang dahii nang tanang ealigaligan co, jay Mereida! lay! na sa iyoag iyo ang dangal at yaman nitong ating reinol Na sa jyong iyo puso't nasisilid apg puso ni ama't pusong eong ninibig, ano't sinaelao mo ang dalauang dibdib ' Mereida, Mereida, jan6ng laquing saquitl Ngalan moag Mereida'i guiniliu na bueod ni ama sa boong reinong nasasaeop.
, M Gorehet. ' Ostarie. Corchet" Saloii Lentimar. Ostarie* 30 siya co rin namang iniirog-iirog eaya di maturan ang na ea sa loob. Ostarie ay ano, sinong ama*t eaan at einong Mereida ang patutunguhan sinoug Hip6crate8 namang magbibigay sa eaguluhan mo nang eatahimiean. Ualang ua^a 60, liban eay Mereida si Mereidai baquit eiya ay eay ama ano't tatagboyan sa gauang pagsinta taeeil aeo taesil! ioh sa laquing dusal Eeeuehad sefiore3 que easo tan raro nitong mangyayari para el piibheo, eay gandang lalaqui nitdng aquing amo> eun pagmaeddng ngay6a tila maloloeo. Haliea Mereida't si amai lisanin lisauin si ama {tampalasa't taesil! malupit eang anie baquit iiruguin ang iniirog na nang ama mong guiho. <ri,SiQong gagayonin? di ieao rin tunay ieao ring sarili pagea't ang magulang, dapat quilalanin at biguiang pitagan at sa eaniya rin ang utang mong biihay. Oundangan nga lamang naturan eong ama. ang nacatataquip sa pinto nang sint^, aeua't hindi co masabi Mereida eun maeapapasoe apg puso nang iba. Otra eosa tiene y digna de sentir niyaring eaapihang guinaua sa aquin, naririto ac6't hindi lagundain at si Merida pa siyang tatauaguin. Lt*miijia]' M(MTida, ^IolastMn, (!ari]^ y LokiMl. Bunso co, Ostarie, - quinaca8ing ama, naquita na naman it6ng si Mereida,
-- 31 - Lentimar eundi namamali it6ng manga mata may saquit eang taglay, Mereida. Molasem. Garip. Loked. Ostarie. Lentimar. - eaya magsabi ca. Oiilay nang prineipe ang nagsasalita malayong sumaiang hindi may d^Iita, may eatotohanan ang eanilang uiea sa aquing eatauan bintang ninyo^ uala. Oun gay6n Ostarie itatadhana co sa tanang naritong tap6t eon yasallo, general Molasem, Uarip na eatoto at mabunying Loked ang bahalai eayo. Lumaead nga^ oadi't tunguhing madall yaong Franciang lupa ni FoIimong hari eunin ang corona*t sa manga paghingi pag-di ibmigay bugsuAng pighati. Tigmaquin sa hirap yaong tandng frances hangdng df ialay ang nasa co*t ibig, malaqui nang lubhang ipinagsisi^uip nang lo6b eo't puso sa manga balauis. Dito sa galit eo'i eundi 'masusubhdn nang gauang pagsueo gunauin ang bayan, gunauin ang lahat gunauin ang tanan, it6 ang bilin co bayaning general. Mereida. Sa aquing aedla'i malayong umayon ang hari sa Franciang sueabang Polimon, Molasem. yarlng aquing"tabac ang eiyang may tungeol nang pagpapasueo sa lahat nang pus6ng. Garip. leao ang may tungc6I, Oarip na masigla nang pagpaeoe ngayon sa reino nang Francia hingin mo sa hari ang eetro^t eorona eun hindi umamin pabughdn nang sigua. Paalam sa inyo*t ngayoedih lalaead sa parang na tayo magquiquitang lahat, eamataya't dusa dalamhati^t hirap ang easasapitan nang frances na lahat.
Loked. Molasetn. Ostarie. x\ng maoga soldados nama^i ihahanda 60, ang bihasang datiban sa digtna, hindi co man turan dati mong unaua bayaning Molas^m, Molasem. ang tungeol nang digma. Butihing Mereida't mabnnying Lentimar ibang ga§amitin ihanda't ilaan, Lentimar. 60 hayo ca na bayaning general nang hindi maguipit sa paroroonan.. leao naman bunso ngay6'i magpahayag nang saohi nang iyong dinadal^ng hirap, Ostarie. ualang ealiuagan amang nililiyag na isalaysay co ang sa pusoag hirap, Ang damd&m nang puso quinacasing ama ay ang hindi co po pagsama sa guerra Lentimar. ieao rin ang aquing inaalaala pagca*t ang isip co*i may eaguU eaog dala Pagtingin nang ama'i di maiaalis sa sinomang anae lalo na't may bait, eayd tinatangdp naman niyaring dibdib Ostarie. Gorehet. eay pageasasarap nang manga parunguit Ang mahal na sulta'i aquing lilisanin Mereida. Ostarie. abata Ourehetes sumama sa a^uin^^ ^antog mong general ngayoi hahabplin may nalimot ac6ng ibig ipagbilin. Lentimar. leao naman ngafon Mereida eong ibig parang tinatatap ang laman nang dibdib sa bagay nang sintang aquing ninanais sa eamahalan mo*i ibig eoag mabatid, May dibdib ca eayang ipageaeait pa sa abang bubay co nang asang ligaya, oh baea saeaiing hangad mo Mereida bago ca paeasal eun ac6'i patay na. Mereida. Baquit eayd gay6n ang bige&s nang sulit daraquiiang sultdn di co ninanais, :m
a3 - ang pasaquitaag ca (ibaquit ano baquit? balang uieain mo'i tunod na matulis. Tumitimong lahat sa lamdng co*t puso ang talas nang iyong panudldng palasd, ualang di nag-aiay nang pageasiphayo sa abang biihay eong amis na gugup6. Lentimar. ^^Amls ang biihay mo? Mereida^i pagbalio hugutin ang timo't napapaeong tinle, diyan sa biihay mo at abg hinanaqult iualay sa oras nang aquing paghible. Hindi gaudng biro eun sa ganang aquin ang naturang ieao'i mageaeahilahil at yaring buhay eo'i eun tat^lastasia hindi co sarlli't sa manga pag-guilio. Patotohanan mo't sa aquing pageintd biihay co eun minsan naman ay ual4 na, eun dili sa piling yapae mo Mereida bo6ng paghiingc6d itinatalag^. IMereida. * Salamat eun gayon daraquilang sultan dih hinanaquit ang aquing tinuran, cuQ hindi mistulang isang pagdaramdam sa lahat mong hirap na ipinageaysay. Gay^ nga ang sanhl nang ganit6ng hirap siyang ninanasa ngayong matalastds, at bae^ saealing ang maguiguing lunas ay hindi malayo'i; na sa aquing palad. Lentimar. Na sa iy6 6o't na sa iyong tunay Mereida. turan mo't nang aquin ngayong maalaman Lentimar.eun gay6n Mereida tayo ay paeasal pagdating nang hocb6, Mereida. -- ang bahala'i ieao. tel6n Quinta de los eristianos donde esta sola Glaiidina €Iaud. Saang himpapauid nalalagay eay^ aeo sa panahong it6 nang daht^, ROLANTE 3
Roi. eiaud. - 34 - guipit na biihay eoi eua mageabihira sasadlae ea isang pagea panganyaya. Ama eoi nangaeo sa raahal na hari nang 60 sa sinta't ipinageayari, di na siniyasat yaring aquing budhl itinagdang ag^.d ang 8ag6t na mall. Sa inahaog yaon ni amang naghain nang hindi eaniyang puso't ganang aquin.. ac6 naman ngayoa oh nagsisitingin ang di malalagmae eayd sa hilahil. PiHt na si ama'i hahanapin aeo sa sint^ng pinaeay ni Ponm6a dito sa tanang nangyari ay paano aeo na maealilihgt^s sa madlang simbuy6* Alangan eay ama't alang^n sa hari alangang pa 6o't alangang pa hindi, anopa't ang aquing ealagayan ngani ay natatalaga sa pagealugami. Sale Rolante un poeo distante. Mahgayang orBs iia sumasahsi si eiaudinang biihay nang aquing pageasi, at masasalaysay ang lalong mabuti nang siaimpang sintang namahay sa dili. Dapua^t paano ang aquing paglapit baea eaya siya'i magtaglay nang galit, di naman paya^n niyaring aquing dibdib eundi co sabihin taglay na pag-iblg. Yamang siyang haiiap nang abang puso co ngayong narito na*i lisiya pang magbago, hangang may pitagang madudulang aeo sa lupa'i eaeunin at iaaley co. Si Oupidong Dios aiag iniaalay sa templo nang iyong mahalagang asal, tano aeohg iyong eamue-ha rin naman an6*t ganit6 na ang iyang pag-galang. j.
Rol. eiaud. Rol. eiaiid. Rol. Gulad. RoL eiaud. Rol. 35 - . ^Quinucutya ac6? - iquinucutyd quita! imaligoy na isip, hindi daudina! maibig mo lamang sa aqui'i sueat na ang !ahat nang bagay magagaua co pa. Naparito aeo^t ang eaguinhauahan aug hanap eo't dili ang maeagalitan, eun eutyain quitai iauong ealangitan ang maeaeamtda co eundi eatnatayan? Matalas na lubba dlla mo'i pulpulin sa manga uinieang di co ibig dinguln, eun sa sarili mo'i nagsisinungaling sa aquia pa cay6 ay hindi mo gauin. Gaya magtahao ca, - ilangit! ^baqait gay6n? di mo ibig dinguin ang inilulungoy, eun ac6 maog ito ea titig mo'i lason ieao namai lunas linapitan ngayon. Nanunueso yata, - ay eiaudinang irog. di ea na naaua sa sinun6dsun6d, anong aua, ilag, - r,s^g lumbogluhog? dili iba't aeo may nasang maglingc6d, -- Hindi ca marunong pagsabihan yata an6*t hangan dito i quinucnyacutya, (:,di mo taato't aeong hinihingan aua paris mo rio namang nabiihay sa lupa. Baquit eaya ngayo'i linuluhuran mo at igumagalang nang labis sa tauo, eun smg naguing salai pagluhdd sa iyo uaiang ealiuagang yao'i taliedan co. Tant6ng di co alam sa ganitong dusa na ang pagluhod eo'i ieagalit mo pa, diyata't pagiuhod,
eiaud. RoK eiaud. RoK Giaud. Rol. eiaud. Rol. eiaud. / 35 - ^;tinatanong mo pa at an6 sa bagay may magagaua ca? Cun sa magagaua*i ualang uald ac6 pagsueo't pagsueo ang taglay ea iyo, eay^ para lamang itinatanong co hangad co*i masubhan ap6y nang galit mo. Hindi sa paglabdg nagbuhat nagmula ang bagay nang 8quing ipinag-uslsa eundi sa po6t mong lalong nagpalala nang pinapasan eong matinding d^lita. Oun'mamatay aco*t ieao ang dahilan sa iy6 ay hindi naman eailangan eaya ay abutin it6ng aquing puiial ieao ang pumatid nang biihay eong tangan. lyo yaring puso, iyo yarihg dibdib narito*t sugatan di co ieaeait, at ang ibabalong nadug6 sa 8aquit gauin mong b^lsamong panghugas sa galit. Se aparta eiaudinu y Rolante persigue. Mapipiht yata, - hintay, an6ng hint^y, ^diyata, diyata't di mo paquiquingan? ang aquing paglungoy ioaauay-auay nang eamahalan mong dapat na igalang. (^Toto6 na baga Glaudina eong guih'o qu]nayayarautan ang aquing pagdaing hayo*t isalong mo, - ^ang tangang patah'm? (jsaan isasalong sa eatauan co rin? Titigan mo t uae^s, - ioli tauong sueaban! an6*t sa harap co i magpapaeamatay^ sa sinasabi mo'i nang di ca paquingdn it6 ang gagauing ealapastanganan.
- '^^ - Ibigay mo*t din^iaa ang sandatang hauae at sa harap^n eoi magbiglang lumayas, eiaiiilina en -ddemAn <le sa^ar el punal Rolante lo BoK eun ang pagcapo6t di rin magbabauas ualang earampatang, so.stiene eiaud" di mo igagauad. Rol. eiaud. Rol. Aah's na aeo't iiuan na quita, huag moDg gayonin ac6 Giaudina ^at baqait? ibig mong, - iaba! langit iaba! di naeueulanga't nadadagdag^n pa. Isip eo'i eun eay^ sinansala noon ang eamatayan eong hindi napatuloy, ang oras cangina*i di na oras ngayon nang ealigaligan eundi ang hinahon. Uala na bantd eong hinahaea mandin eiaud. Rol. sa btihay co eundi ang irlng-iringin, sa bagay ibig pang ac6 ay sisihin marahil sinta eo't masisisi ca rln. Ang eamatayan eong handa na ean hindi napiguil nang iyobg auang paeunuari, ga panah6ng itoDg pagsisising mali dism dili ca na nagalit pang muli. Dinhan mo eun gay6a ang.punal na hauae eiaud. nang di ca mainip, ^" - di maipapayag baea eun iab6t ngay6n at igauad biglangbigld namang sa puso'i itarae. Maulit eang lubha sa tanang maulit dangan ang hang^d mo ngayon ay mamilit dih eangina pang eangina sa galit ipinagtabuyan quita't pinaaiis. An6't hangang dito^i sinusun6d 8un6d sinisintasinta't iniirog-irog, ^hindi ca aalis?
eiaud. Rol. eiaud. Rol. Giaud. Rol. eiaud. Rol. eiaud. 36 - - (i tinatanong mo pa at an6 sa bagay may magagaua ca? Cun sa magagaua'i ualang'uald ac6 pagsueo't pagsueo ang taglay ea iyo, eayd para lamang itinatanong co hangad co4 masublian ap6y nang galit mo. Hindi sa paglab^g nagbuhat nagmula ang bagay nang aquing ipinag-uslsa eundi ea poot mong lalong nagpalala nang pinapasan eong matindiog d^lita, Gun'mamatay aco*t ieao ang dahilkn sa iy6 ay hindi naman eailangan eaya ay abutin it6ng aquing puiial ieao ang pumatid nang biihay eong tangan. lyo yaring puso, iyo yaring dibdib narito't sugatan di co ieaeait, at ang ibabalong na dug6 sa saquit gauin moDg b^lsamong panghugas sa galit. Se aparta Claiidina y Rolante persigue. Mapipilit yata, - hintay, Bn6ng hint^y, ^diyata, diyata*t di mo paquiquingan? ang aquiDg paglungoy inaauay-auay nang eamahalan mong dapat na igalang. ^Toto6 na baga Glaudina eong guilio qu]nayay8rautdn ang aquing pagdaing hayo*t isalong mo, - ^ang tangang patalim? ^saan isssalong sa eatauan co rin? Titigan mo t uae^s, - joh tauong sueaban! an6't sa harap co i magpapaeamatay, sa sinasabi mo*i naog di ca paquingdn it6 ang gagauing ealapastanganan.
- 37 - Ibigay mo't diiilian ang sandatang hauae at sa harapdn co4 magbiglang lumayas, Olaudina en adem^n de saoar el puiial Eolante lo sostiene Bol. eun ang pagcapo6t di rin magbabauas ualang earampatang, eiaud. di mo igagauad. Rol. eiaud. Rol. Aahs na aeo't iiuan na quita, huag moDg gayonla ac6 daudina ^at baquit? ibig mong, - jab^! langit iaba! di naeueulanga't nadadagdag^n pa. Isip co*i euu eay^ sinansala noon ang eamatayan eoog hindi napatuloy, ang oras eangiea'i di na oras ngayon nang eahgaligan eundi ang hinahon. Uala na bantd eong hinahaea mandin eiaud. Rol. ea biihay co eundi ang irlng-iringln, sa bagay ibig pang ac6 ay sisihin marahil sinta eoH masisisi ca rin. Ang eamatayan eong handa na eun hindi napiguil nang iyohg auang paeunuari, ea panah6ng itong pagsisising mali disin dili ca na nagalit pang muli. Dinhan mo eun gay6n ang.puilal na hauae eiaud. nang di ca maiuip, "> - di maipapayag baea eun iab6t ngay6n at igauad biglangbigld namang sa puso'i itarae. Mauht eang lubha sa tanang mauHt dangan ang hang^d mo ngayon ay noamiHt dih eangina pang eangina sa galit ipinagtabuyan quita*t pinaahs. An6't hangang dito'i sinusun6d sun6d sinisintasinta*t iniirog-irog, ^hindi ca aahs? \
RoK Claud" Rol. eiaud. Rol. eiaud" RoK 38 - - huag eang mapo6't at ualaag sabi eang di co masusuo^d. Gandi ca aalls asaban mong ac6 - tiguil hang6a dito at yarlag pag ulit sa eamahalaa mo eahulihulihaag pamanhle sa iyo. ang siyang aalis Ito aag aapaldag capaquiaabaagda ang ayop-ayopia at ipagtabuyaa, eiaudiaa'i saeahag aagagalit ca maa ay aatatalaga aag aquiag eatauaa. Nguai't tulutaa moag macatagh6y muaa bago mo ilapat aag pagpaparusa, at iaahihingidg tauad sa eaaiya eundi ac6 ueol paquiharap6a pa. Iguiaalaag quita't siaamba aaag labis hangad co4 madangal sa manga pag-ibig, di co inaealang ang lamig nang tubig mauangqui sa apo'i nang aquing pag-ibig. Masar^p na sabing dapat eauihhan sa paiaigeasang iabi ang nunueal, damddm co4 ahg balang ipanudl6ng bagay palas6ng matamis nang pul6t-puquiotaa. Balaaiag mistulaag pang-aeay sa ildp nang alin mang baeal na puso sa tigds, isang panunuyo't ieang pangungusap labing-pit6ng aua ang maituiumbas. Pasusubaliang taauagin eunua ^anopang ibig mo? "- umid yaring dila cay6 hindi co na.ipagsasalita baea ang galit mo ay laloag lumald. Cay eaaua-auaag asal ai Rolaate magpaeailaa maag ang api ay api, at eun may lingap ca sa aquing pageasi lahat nang hirap co4 di na mangyayari.
39 ~ 8aleii Aerieio y Leates, iiu poeo distante y anibos armados^ Aerieio. Ang nasa co disin eatoto Leates, bunying si Claudina*i paghanaping pilit, at upan anaquin ang aquing pag-ibig sa mahal na yapae niya'i maihible. Leates. Sueat na ang minsang maipagsabi mo hinahalagah^n ang uieang eatoto, eay^ ipatuloy iyang tinutungo at paeaasahang ahnsunod aeo. Naririto, Aerieio. Leates. Aerieio. Leates. Aerieio. Leates. sino? . - itong hinahangdd ian^ug guinagatia? - sila'i nag-uusap ^sa an^Dg dabil^n? -- hindi co matatdp RoL tayo'i tumahimie parang maquimatydg. Tinatan6ng ac6 dili nga mangyari na di ca tugunln sa ipagsasabi, eun naeueutya man ac5 sa sarili pagtatapatdn ca pooug ^uinaeasi. eiaud. RoL Ang hand6g na sinta cay^*i mararapat sa piling nang iyoog mahalagang yapae, ^uala eang haiata? =halat^ jay paladl ^hanga ngay6n baga'i iyong hinahabag? Nahahalata o§ ang pag-api't gaiit eiaud. sa eristal mong mue-ha at hindi pag-ibig, ang paghalata mo yata'i di sa dibdib eundi bue-hin co pa ang 60 sa bibig RoL Bituing bumaba sa langit eun minsan Aerieio. Leates. 6 isang hiuaga ang sag6t mong iyan, inaayop-ayop ngayon ngayon iamang at ngayon ngayondin pinaligayahan. Ang 8ag6t na 60'i aquitt aagauin baquit eatoto co gay6n ang gagauin .
Aerieio. Leates. Rol. eiaud* Rol. eiaud. Rol. eiaud. Rol. Aerieio. Leates. eiaud. Rol. eiaud, Aerieio. - 40 - dahil sa pagsinta ang humihilahil, huag maduhambd't ieao ay magpiguil. Magpahanga ngayoi alangan din aeo sa nageaeasangdng pa hindi mo't 60, ac6'i nang uaU nang gugulin sa iyo na maraming 8ag6t saesi it6ng mundo. iAy palad! - ioh alio! at uald Rolanteng ibang maghahauae nang sa oay Glaudinang puso sa paghyag eundi ieao lam^ng, aquing eaydng lahat^ . - poong eoi salamat. Ang sino't alin man dapat na mainguit ea sardp nang uieang bigay sa pag-ibig lah manga euhila, =catotoi pag-isip ac6 man sa bagay ay dapat magaht. Tatdp mo na ngayoo ang aquing pag-irog; at pagmamahal eong malabis sa loob, poong sintd'i hangang hindi natatapos ang aquing hiningai di maealilimot. At di mapapaui hangang eamatayan at di mauauala mahal mong pangalan sa dibdib co*t puso'i parang naquiquintal, sa habang panah6n quita'i aasahan. Hintay manga |)us6ng tingnan mo Leates manga pag uusap nang manga balauls, tingnan mo eun ito'i hindi ieagalit nang isang para eong ngayo*i umiibig. Dala ni Rolante ang lahat nang tua at ac6*i naiuan sa pagdarahta, eataesildn pa nga ang iyong guinaua nang duduluguin co*i iyong sinansala. . Tmgnan mo eun ito i di aealang Hnsad sa paquiquisama tauong lilo't sue^b,
Leates. Aerieio. Leates. Aerieio. Leates. Aerieio. Leates. Aerieio. Leates. Aerieio. 41 - di mo na nagauang aeo'i biguiang lunas bageus idiniin sa dalita't hirap Uald ca pang turing tampalasang tauo ^an6ng ituturing dito gaua mo? at hindi nga baga itinuturing co iedo eun sa bagay aug lal6 pang lilo. Sueat palamara it^ug pagsusulit ieao bagd nama*i ualang pag-iisip at 8amp6 pa aeo'i ibig mong mabuHd sa di gauang tauoag para niyang nais. Ac6 eun sa bagay at umibig pala sa eanino pa mang iyong sinisintd, aasalin mo rin at hindi sasala eamaliang isip na aquiDg sinanga? Sinoma't eun hindi ac6 ang ibiguin paeaasahan mo't aquing papataln eahangalang isip dapat na putulin at hindi marapat sa dangal nga natin. Hatulan mo Hlo ang iyong eatauan itoi di paghatol na aquing tinuran at anopa it6 tauong tampalasan ibig mong sabihin yatai pangangaral. Asaha*t pag di co natupad ang nais sa eay CJaudinang poon nang pag-ibig, ualang pangyayaring hindi it6ng eahs mag aaeay ngayon nang maraming sdquit. . Sa lieong n?atuid at ganid na asal nang ac6 ay hindi ngayon mapuhunan at mapilit ac6ng siya ay patulan lilisaning bigla itong tampalasan. Nalls na sueat at iniuan ac6 oang manga sueabang pauang manga lilo^ ualang sinisinta at ualang eatoto na di ngayo'i aquin na maeaeatalo. Nalls na nagbigla at ang sapantaha ac6 sa caniya*i magugulat yata,
Polim. Menard. , Polim. 42 -^ eapag ang pag-irog sa aqui'i nauala ay maramiag biihay mapapaeganyaya. Anhin eong isipin ang naeararaan para nang pagsintang eahinahinayang, pagdi co na eamit ang mahal na cam6y biihay ni Rolante'i siyang eatapusan. SEGUNDA ESGENA .Sala de los eristianos I)()S SII.LAS m Salen Polimou, y Menard. Cayd co nihhim na paquius"pan ang mahal mong loob bunying duque Menard dahilan sa sag6t nang an^e mong hirang, ea hand6g eong sinta'i pauang paalangan. Sa paquiramdam co ay uaia sa loob, eaya nga at ga\6n ang manga panag6t, sa gayong samo co at niluhog-luhog hindi nabighani ang bun86 mong irog. Caya nga sa iyo ay tinatalastas bagay na gagauin sa mahal mong anae, eun saealing siya ay hindi pumayag (^aoong mararating nit6ng ating "usap? Sa bagay na ito bant6g na Pohm^n iyang iy6ng puso'i eusang ihinabon, at di mangyayari a^g hindi umayon ang anae sa isaog amang nag-aamp6n. Cuo ang aquiog nasa'i hirdi magagandp maguing-ama siya't aeo'i maguing anae, eun sa eah^hiyao aeoi ilalagae mabuti pa ngayoog bubay eo'i mautas. Sa bagay nang sinta at manga pag-ibig nasisira Meoard ang lalong matuid, toto6 t eun ating maeuha sa pilit susun6d di hindi mapait sa dibdib.
Menard. Polim. Menard. Polim. Rol. Nieeo. Polim. Rol. Polim. 43 - \ Oaya ang pangaeo'i huag patigasia at baea ang dulo'i sama ang marating, haring pinopo6n eun ang quing turing hindi magbabago saan man dumating. libig, iibig, siya at iirog, sisinta, sisinta, sueundd susunod, at sa pangaeo co4 pilit marardos itong iyong pita oh mooareang bant6g. Sa bagay eun gay6n aquia nang asahan, itanlm sa puso*t iyong maeaeamtdn, pag-hindi aangyari ang ganit6ng bagay sa aming dalaua'i may eahihinatndn. Pasasalamat co4 malabis na lubha sa tapat mong lo6b duqueng daraquila, eaya buc6d dito sa lahat mong uiea pipilitin co rin ang siya'i maaua. 8alen Rolante Nieeo. Daquilang Polimon sa lab^s nang reiao hindi birobiro aag dumagsang moro, at aatatalatag madlaag eampameato tayo't dih iba ang talagaag tungo. Niyaong masasaquim na taga Turquia dating eataniman nitong lupang Francia, eay^ aug loob mo ngayo'i magpasiya sa bagay na ito, - nang aming mataya. At nang tayt) nama'i di lubhang maguipit eun sumalaeay man yaong maluiuplt, di na sueat nating pagtae-han sa isip yaong manga morong lilo at balauis. Diyata't maeapal ang macacaham6c ^unay po monarea itong aqulng sagot na masusungabang sa ieatataeot sa dl birobirong negsidagsang tureos. Rolantei ieao rin aag may eatuageulan lumab^s sa digma nang morong eaauay,
Nieeo. Menard. Polim. Garip. Polim. Garip. Polim. - 44 - datiDg pangsalot ang tahae moDg taDgan sa alin maDg eaDeipo DaDg pagpapatayan. DatiDg Dagsasabog, datiDg nag-uaualat, datiDg mapag-uagui aug daogal mo't dahAs datiDg DgghahaDdog DaDg dalita^t hirap eaya Dga ieeo rin aDg siya eoDg atas. Magpuno sa hoeboDg dito ay aaUs at ieao Nieeo mag-ipon DaDg eabig, huag ua itayoDg aDg gaDitoDg nais ' at nang tayo naman ay hindi maguipit. Cun ganitoi yari haring daraquila ang lubos na iyoDg pageaeatiuala, aug puso mo't dibdib ay isapayapa at Darito eamiDg dapat magalaga. Sa bayan, sa moog, sa eetro't eorona sa lahat nang bagay tungeol sa eabaea, ngayon ma't dumating na lumusob sila loob mo Polimo'i huag mababaela. Paalam hari eong maeapaDgyarihan^ sa iyo*t sa duque at sa napipisan, aog ating soldados lipuuiDg tuuay na ipananalot sa lilong eaauay. Ac6 ay sasama sa paquiquihamoc nang di mamihasa ang sueabang tureos. eun minambrapat nang mahal mong loob ay matird ca na eatoto eong irog. Sale el embaja(ii'or moru. Palasdng inigeas ang siyaDg eaparis nang tuHn naog aming dito ay pagsapit, eagalangang hand6g na ipagsusulit ap6y na aabot ang ningas sa langit. ^At aD6 hiDdi Da ito mapupuguao, 5 hiudi na hiodi na eundi ibibigay ang lah-.t eong nasa, - eun gayon ay turan aba-tayo ngayoo sa laang lueluean.
~ 45 - Ang di nagbabauang mahigpit na po6t nang sultan Lentinaar na piino nang tureos siyang nagpabilin at siyang nag-utos sa daratning hirap pag hindi 8umun6d, Gayong bininyagan ay magsipamiii sa magandang plta ngay6Qg hinihingl" eorooai ialay nang di mangapaui manga biihay niny6 sa pagealugami. It6 ang pasabi't pabllin sa iny6 nang sultang quilabot nang tapang sa mundo eaya nga't eun hindi magsi-amin dayo ay paeaasahang lulub6g ang reino. Tataogayln nit6ng matalas na caliz sa hantungang hueay ang mapagsasapit, anopa't eun hindi masubhan ang galit ualang mabubiihay nang lah^t mong eabig. Buc6d eay Lentimar ang sueat isipin ang bdla nang aquing general Molasem, mabuti pang eayo'i pumayag sa hiling nang di mibandila dito ang hilahil. At iuauagay-uay sa lahat moog sac6p ang cue6ng pamatay nang saquiaa na salot, hindi tutugutan eun hindi maubos at malibing cay6ng lahat sa himutoe. Papaghahariin sa lahat mong eabig ang nangangalisag na poot at baogis at ang sisiluogang pinaeatahimie nang eatauan niny6i ang amin ding ealiz Cay6'i manganlong ma't sumllong na tanto sa lilim nang dasa at pageasiphayo, eundi idudulot ang iny6ng pagsueo 'bageiis mag-aalab ang sa tureong puao. Nang cayo*i hindi na mapugnao sa galit at mamues^ng lalo ang pagpapasdquit, ialay na ninyo ya6ng ninanais nang hindi na datnlng ang ca8aquitsdquit.
Polim. Garip. Polim* Garip. Polim. Garip. 46 ^ Anopa't eun hindi ensundin ang hillng nang daquilang 8ulta*t general Molas^m, Magsasalimbayan dito at aangil ang maraming bdlaat madlang patallm. Dusa/t eaeuna, sindae at bagabag, himutoe, pagtangis, luha at pag-iyag, ang saqult at boong ieapapahamae sa eatauan niny64 magtitipong lahat. Caya mangimi eang dito sumapit ang as6ag masangsang nang ganitong galit, at baea eun eayo*i siqulg na at guipit di na maeahinga, - tieumin ang bibig. Tieumin ang ulea, ^sbl bagay ang turing di ca pinapasoe nang gunita't laguim? eaming taga Franeia sa bills nang turing uaiang gunlgunl't di nahihilahil. Ibang bagay it6ng aquing sinasabi, sa anoman iya'i ualang mangyayari; baea eun dumagsa ang dusgng marami eay6'i ualang gauia eun di pagsisisi, At mangagsiluha nang eataeot-taeot saan man sumilong ay susueot sueot, at ualaag iluhang iba pa sa loob eun hindi ang taglay na pangingilabot Di ca pinupueao tjit6ng guniguni at nauiling lubha sa gauaug pagtangui, cuQ eayo'i mabalot naug dusang marami uala'nang gagauin euadi ang mageisi. Lahat nang saeop mo ang pararatangan sisisihi't saea iin|u9irigusan, yaon aDg may utos na amiug gampaLan niyaoag sultaa eoag maeapaagyarihan. Hanga nang eanginai hindi maeaalis ac6*t Dinipiguil nang habag na labis
Polim. Garip. Polim. Garip. Polim. Garip. Rol. Menard. Garip. Polim. Carip. Polim. Carip. 47 ^ sa eaabaabang iny6ng masasapit eua ditain na it6ng oras na mapalt. Habag ang umaeay nang aqaing pagsamo at panghihinayang sa binyagaog dug6, eua natitiguis na ngay6't nabubub6 sa eampong tadhana nang pageasiphayo. Gaya mahab^g ca daquilang Polini6n sa madlang saeop mo ngayong malilipol, manga biihay ninyo ang lirgapin do6n at haag ang amin, ibahin ang tueoy. Matay eong pilitlng sumagui sa isip eahit isang hilo nitong panganganib, lalo na't eaparis nang lahat mong sulit quinasa6apita*i bageus pagngingitngit. Uaya humayo ca, - ieao ang bahala hindi co mapilit cay6i masangsala tandaa*t ang duloag iny6ng mapapala sa pagtangiaing ito'i sus6a8usoag luha. Ang aming pagluha^i huag na isipin at ang b6hay niny6 aag alalahanin, sueat eang mag-isip, - huag nang magturing at eun dito'i uaiang pja£ong malalaguim. Sa paquiraaidam eo'i ieao ang may taeot eaya ca mauHt nitong eauungot, eun ang pagtingin co*i dito mahuhulog eayoi mah^ol na't paminsang masalot. Ang alaala eo'i na sa sa inyo rin cay6 ang mag-isip eua an6ng gagauin, ' ^t ang iyong turan sa sultaog nagbilin at sa general mo,. caini*i may patahm. Diyata at ito ang pamamangeaan, 00, huniayo ea, - sa aquing pagliaebang
Rol. Carip* Polim, Rol. Menard. Carip. Polim. - 48 - napiguil nang aua at parang nahamb^l maulit eang lubha namang pagsabihan. ^Diyata ang lagulm, ang sindde, ang taeot at ang sarisaring ipaghihimutoe, hindi eumasagui't hindi cumucut6g sa hiningd niny6ng ngayo^i matatapos. Ualang gunlgunl cay6 ni bahaguia, ualang lingon hngon nit6ng pag-uiuiea, bago*i darating na ngayo*t sasagasa ang ualang pitagang himut6c at luha. Di na iniisip it6ng mangyayari sa hiningA niny6 at daratnlng huli, nagsugumieat na sa aming allange ang talim sa in}6ng biibay na puputi. Huag ang ganitong dusa at sigalot ang iy6ng sabihin ngayon at iuDgot, eundi ang hirap pa nitong sangsinueob ang ihatld dito aeo'i ualang taeot. Magealubidlubid ang hirap at dusa, magearamay ramay it6ng boong Francia, magealagotlagot ang tangang hininga di paguiguitauin eayong taga Turquia. Ang lahat nang iyong sabing itinurlng masasayang lamang ualang mararating, ualang masasapit eun sa ganang amin eun hindi magdaang lahat sa patallm. Caya humayo ea'r ito'i siyang turan sa nagpaparitong sultan mong Lentimar, gayondin sa inyong bantog na general na di umaamin eaming bininyagan. Dito'i hindi naman eulang nang Ialaqui " na dating bihasa sa pamamayani, may manga handa ring pamuesang alfange eaya nga huag mong daanln sa sabi. ^Oayo ang bahala eun ayao pasauay ang eatauan ninyo'i siyang pagingatan,
Carip.
Polim,
Garip. Polim,
Olaud.
~ 49 - eun may gunitd rin eaming eataeutan di na mag-iisip nang ganit6ng bagay. Guerrang ual^ng hanga, guerrang susonsus^o, guerrang iialang imilat, giierrang patongpatong, guerra at guerra rin aog daratnin ngay6n sa hindi pagpayag niny6 at pag-ayon. Sa ano't anoman ngayon ang masapit cahima*t ang lupa'i siyang maguing langit, eun ea pita ninyo t matga iniisip ualang pangyayariog pumayag ang dibdib. Gaya humayo ea't maghintay sa eampo, oo't ihanda na ang puputling ulo, nagagayae eami at asahan niny6 itong pagsaealot nang buhay nang tureo. {<e van en distintas puertas y sale eiaiulina. Mulang si Rolante'i punong iniatas sa hoebong tutungo sa manga ealamas, ang pueo co*t dibdib ay di mapanatag sa gunitang baea siya'i mapahamae. Di naman maeuha sa hirap eong yari maeausap baga siya nang sarili, nang aquing maturan lamang at masabi ang nasa ni amang ibig na mangyari. Ang inauung6t na palagui ngayon ang aeo'i paeasal sa haring Polim6n, mangyayari eayang it6 ay malui6n nit6ng aquing dibdib ang mabisang lason. Cun sundin si amang paeasal sa h^ri sintang si Rolante ang magpipighati, matiis co eayang siyang malugami ang ilao nang aquing madilim na budhi. Sa ano't anomang bagay na masapit nang maeaealaban na manga drabes, KOLANTE 4
Sale Menard, eiaud. Menard. eiaud. _ 50 _ ga biihay eong it6 ay hindi naasa^uit huag lamang it6ng aquing iniibig. Gayd nga sa aquing lub68 na pageasi ualdng may halagd eundi si Rolante, na eahit pisanin ang madlang lalaqui binubuc6d siyang na sa dilidili. Ang sisingapsingdp na ama mo buns6 sa earalitaan dahil sa pangaeo, ualdng iba aeong mahiling humango liban na sa iyong mahabaguing puso. Inaanod mandin aeo't tinatangay nang matuling agos nang earalitaan, daLil sa pangaeong aquing nabitiuan sa mahal na haring cayo*i pafcacasal. At di baga it6'i uiea eo sa iyo at uala ring ibang daratnin ang tauo, tungc61 nabubiihay sa balat nang mundo^ eundi mag-asauang para nang hingl c6. Gaya ang puso mo buns6 ay igayde yayang ang nasa eo'i di mali sa hagap, amang pinopo6n ang hingi co4 tauad sa madldng uiea mo at ipinahayag. Malayong malayo sa puso eo't dibdib ang hasie nang mundong iyong ninanais,, saed na p6 ama irao eun sumapit sundin si Pohm6n sa nasa at ibig. Tipdn co*i yari na bunso co CJaudina amang pinopoon lubhang namali ca, eun.aeo ay iyong tinalastas muna natant6 mong it6*i hindi co pa pita. Pagtuturing mo na*t pagbieds sa labi pinipilit eanang langapin sa budhi, an6ng gagaum moi cahima*t aglahi hindi co malul6n itong iyong hingi.
Menard. eiaud. Menard. eiaud. Menard. eiaud. Menard, eiaud. Menard. eiaud. Menard. eiaud. 51 - Palibhasa'i hiadi nunueao sa loob hu8g patibayin ang gaait^ng sag6t, eailan ma'i ang iyong puso ay iirog umibig na ngayo't sa aqui'i sumun6d. Ama ang pageinta^i di naipipilit tunay it6 buns^^t aquing nababatid, ang nagtaboy nit6 at bilang naghatid ang luhog nang hari't manga pamamanhie. Dito'i hindi eulang nang dapat maplli may dangal, may ganda't manga anae bunyl siya na p6 amang ituro sa hari at huag na ae6. . - buns6i namamali. l^no pa ang iyo eayang hinihintay na maguing-asaua sa sangsinueuban, para nit^ng isang haring natuturan na Polimong bdlot nang eapangyarihan. Ydman man at dangal, eetro ma't eorona hindi hinahangad nang loob co ama, sa hinihiling mdng aco4 mag-asaua dini sa piiso eoi lubhang mslayo pa. Diyata't hindi ca susun6d sa aquin ama ang nasa mo'i hindi pinupuing, dapua't sa iy6ng manga hinihiling malayo sa lo6b at di maaamin, ^Tunay daudina? - tapat amang po6n tampalasang anae ibahin ang tug6n, anomang masapit susun6d ca ngay6n sa4ahat eong nasa at di mauurong. Mili sa dalaua tampalasang ande sa ica6'i sumunod 6 eaya mautds, ama sa banta co iya*i hindi dapat ipilit na dalhin ang di malalang^p.
- 52 - Anong eabigatan eaya naog sumuh6d Menard. eiaud. Menard. ngayo'i pagpilitang sa pueo'i ipaeoe hindi co maeaya't uald pa sa loob, saesl co ang gatas na iyong inut6t. eiaud. Ama'i ang di lieol eahima't sa anae hindi nararapat ngay6ng ipalang6p, Menard. ang iy6ng aralan tampalaea't suedb iy6ng eatauan mo, eiaud. Menard. =[oh nasauing palad! Maghimut6c ca ma,t anoman ang gauin ualdng mangyayari eun hindi ang aquin, magcahalobilo*t mageasapinsapin du3a*t eamatayan ac6 aog susundin. eiaud. Ay amang ama co baquit bagd baquit sintdng di co ndsa ay ipinipilTt, anong pangyayaring malangdp nang dibdib eahit eamatayang tunay ang masapit Mahangay habuUn sa camp6ng tadhana saie. geaeral Rolanteng aqulng minumutiya, at sasabihing co ang matinding b&Ia nang hari^t ni amang nagpaparalita. Aerieio. Ang sinag ni Febong lubhang maliuanag eiaud. iniaalay co sa baeas nang yapae, eun bf"gd*t sumi'-id sa tubig na alat ang eahuanagan siya co riog bayad. ^;Anong iy6ng^6yon mabunying Aerieio? Aerieio ang binhi nang dibdib ay ilulungoy co, na eun mangyayari sa eamahalan mo ang aquing pag-ibig eaya naparito Ualang ibang nasa ac6 sa panimdim eundi maihand6g ang aquing pag-guiliu, at eun matatap na saea co habulin ang hoebong lumabas sa eabaeang taesii. Caya sa ilahm niyarlng paglilingc6d ang aquing pag-ibig ang inihahand6g.
. - 53 - ang buntong hiningd ay naquiquisag6t pagpapaquilalang tunay na pag-irog. Ipagpatauad mo ang ganitong tueoy eiaud. at uala sa leob. . . =[Ay Glaudinang poon! Aerieio. ^diyata at iyong matitils ngayon " ang aquing pagsinta na lumungoylungoy. ]Ay abang abd co! an6ng laquing hirap, anong laquing dusa, an6ng samang palad. sa dinaing daing at luhang nanatde iDueod ca na poon ang di mahahabagl Halina guiliu eo't iydng eaauaan ang aquing pagsuyo. . =tauong tampalasan, eiaud. ^ ^ac6 ay an6 mo at aanyayahan? ligayang pangdugt6ng nang abd eong biihay. Aerieio. eiaud. Umilag ca ngayon hayo na't umilag tauong ualang bait na maquipag-usap, ac6 ay hindi pa tant6ng lumilingap guinaganit6 na ang manga pagtauag Ito ay talagang palayao na eapit sa eamahalan mo poon nang pag-ibig, eun quita^i patulan tauong ualang isip ac6 rin ang siyang lulub6g sa amis. Aerieio. eiaud. Pus6ng na b%baing eataeslltaesilan sa iyong guinaudng inasal sa buhay, paeanilayin mo't aquing tatapatdn nang sandt na gantmg lieol earampatan. Aerieio. Aquing hahabulin lamang it6ng hocb6 magpaeaingat ca pagdating co rito, pilit sisllabin ang tangang bdhay mo ea ap6y nang balang nag-aalimpuyo. It6'i tandadn mo't itanim sa isip huag mong limutin bHbaing malupit,
- 54 - sa iyong paghabiig sa aqui*i paglait natatunt^ng ca na sa tapdt na guhit, Sala de los moros. Salen I.entiinar y Merei<lii. Lentimar. Sa aquing acala*i lalong bumibigdt saqult ni Ostarie Mereida eong liyag, tungeol nasasaeop nang Turquiang eiudad ual^ nang m^dieong hindi naeahauae. Hindi rin mangyaring tamaan ang saquit nang anomang gam6t na iquinacapit, bageiis lumaiald eaya't yaring isip balisang balisa*t hindi matahimie. Mereida. Aling luha eaya ang di tatagaetae sa asal nang bunying prineipeng may hirap 6 baea anaquin ipinangingilag sa eamahalan mo ang gayong bagabag. Lentimar. j Ay i Mereidang po6n eun mageagayon man sa bagay di co na dapat ipagdamdam, anae matitiis ang isang magulang nangyayari yao*t siyang earaniuan. Ang ama ay hindi titiis sa bunso maliematang isip at lubhang malayo, at pitie man lam^ng oh gunitang biro di matatahedan ang dug6 nang pusp. Ito'i eun eaya mo yata itinuring talaga Mereidang pagsuboe sa aquin, Mereida. daraquilang sultan di sueat banguitin " Lentimar. ang ganito't di co hangad ang magtaesil. Mereida, Mereida, sa quilos mong iyan nahahalata eong may galit eang tangan, anong dusa ito Lentimar, Lentimar, saan ca tutungong hindi eamatayan.
5^-^ - 00 - Slnong di magdamdam at hindi mahapis Mereida. sa talas nang iyong binitiuang sulit, ano't susubuquin nang mahal mong dibdib di baga dapat mong tingndn si Ostarie. iLentimar. Mereida. aeo'i di nahingi na iyong lingapin, Lentimar, Lentimar,.,. TinitignAn siya't tinitingndn ca rin Lentimar. =poo*i patauarin eun may galit ca man sa na ipagturing, Oo dapat nangang tauad ang iiiihog _ Mereida. at nadusta mo na aeo at naayop, lay Mereida ayl... - ang hiningang cap6s JLentimar, dito ea hardp mo ngay6'i malalag6t. Upang maeaganti 8c6*t maeabayad sa namaling sabing di mo minasardp, Mereida. sa para co bagang isang imbi't hamae di eun maayop na'i liihog ang pamayad. Cun aeo'i mataas na para mong sultan at isang monareang maeapangyarihan, ang munting masabing salitang mahalay agad mapapalit nit6ng eamatayan. Nguni't aeong yari'i ualang magagaua baquit babai nai mahirap pa*t due ha, eahit pag uieaan nang isang daquila sueat nang papgganti ang lumuhaluha. Lentimar. \k.y Mereidang poon! itiguil sa bibig ang bigeds nang sabing palas^ng matiilis na nagpaeong lahat sa aba eong dibdib na di maiuasan... eay laguing pag-ibig ^ag'irog mo pala i ipieagmambhal ang ca8aquitsaquit na uieaeg mahalay na di malalangip sa puso ninoman siya mong sa 8quin ay pinapapaean. Mereida.
. - 56 - Sueat na Mereida itorg hinanaqult Lentitnar. Mereida. sueat nanga 6o*t iyo nang naisip, uala ca na yatang mauieang nias8qult eaya aeo'i di na ibig mong magsulit leao'i isang piiuo anong di pagsun6d lalo*t sa para eong iyong nasasaedp, ay proletang mahal - himalang alind^g Lentim^r. carangala*t lahat ngayo'i matatapos. Aedng yari ngayo'i hindi na Lentimar di na matatauiig nang tauag na sultan, ni itong Turquia*i hindi co na bayan at ang palaeio co*i ang taedang libingan. Di na susunungin ni it6ng eorona aanhin ang biihay eun uala nang sinta^ uala na ang anae, uala pang Mereida, mamat^y na aeoi lalong mabuti pa. CaquiIaqui)abot na sumpd moi sueat Mereida. tentiman eun ualdng Mereida ac6T)g matatauag, uala ring Lentimar .. - eun aeo ang lunas Mereida. ha)ica*t lumag6c nang aguing paglingap. Ac6 na ang siyang maturang mamatay eun ang magdurusa ang aquing Lentimar^ Lentimar. bahagharing uieang sa bibig mo'i nuedl gumuhit sa langit jSt sa aquing buhay Hahea na sinta, hahea na liyag. sa trono nang aquing pusoug tumata^ag,. dibdib co Lentimar ay dating maluag capag-naquita eang na ea paghihirap. Mereida. Lentimar. Diyata po6ng co .. Mereida. - manaiig eang tunay at eun naguing iba't di ieao na ieao, euan eun matiitong quitai pagbaliean
. . ~ 57 - Lentimar.eay sarap na uieang eatamistamisan. Ganda palibhasa'i siyang naguutos eumilos man lamang ay naealulugdd, mitiu nang salita't bumigeds nang sag6t naeapagbibigay luag niyaring lo6b. Baea may galit pa Mereida eong guiliu Mereida. eun aeo^i guiliu mo quita ay guiliu rin, haliea na sinta. . masaydng bituin Lentimar. natutungt6ng aeo sa eeleste Ed^n Ganito na lamang sa eapalaran co ang dapat luhuran nang tauo sa mundo, yaeapin mo poon. . . Mereida. alinsunod aeo, at tatalimahin ang lahat mong gusto. TERCERA ESGENA. SELVA KSalen lYolariie, Nieeo, Aerieio, Lcat<^"< y soldado"; eonio <le giiei'ra. RoK Dito na huminpil tayo at maghintay hocb6 nang hlong taesll na eaauay, ealasaguin niEy6 sa pagpapatayan ang tibay nang puso^t huag masisilao. It6 ang tangi eong ipinagbibilin sa iny6ng guerreros at sama eong angquin, hangang eumaeapdl ang eabaeang taesil ang laeas at tapang lalong pasiglahin. t)ati niny6ng batid naman at talastas Nieeo. ac6 eun ^a turco*i hindi nasisindae, bagama't sa bllang maraming di hamae sa tapang ay uala^t pauang manga duag:
Aerieio. Leates. Sale. eiaud. Rol. eiaud. Rol. eiaud. - 58 - It6'i hindi mo na sueat na sabihin eun sa aming pusoi natatah6 namin, marami sa bllang ang tureos na taesll ualdng mangyayari tungeol sa patalim. Di pa naeueuha ang maquipaglamas inaagapan na ang gauang pagtaeas, anoman ang eapal at ganitong lahat ualang masasapit eundi ang mautas. Di inalintana nang pageababai ang tinle at sueal sa bundoe na yari, pagnanasa lamang na maipagsabi easasapitan co oh sintang Rolante. Si eiaudina il6og aquing natatanao an^ng bagay eaya mahangay lapitan, ^baquit napuput6s nang pighati't lumbay ang mue-ha mo sintA, an6 ang dahilan. Tinahae ang sueal nang parang at yungib di inalintana ang madlang panganib, ang bagay na it6'i di mo na inisip sa eabuhayan mo ang mapsgsaeapit. Dito matataya nang mahal mong loob Rolante eong easi ang aquing pag iiog, sisisihin mo pa yaring paglalag6s na aquiQg nilamay sa sueal na tumoe. ^Sisihin ca po6n? maling sapantaha bagama't ipanhie sa langit ang lupa, eun tunay na it6*i^iy6Dg magagaua di ca masisisi eahit isang uiea. At sino sa lagay joh Rolanteng ibig! ang hindi tatahae anomang panganib, eahit sa salausan nang talim^nang caliz paghahanapin caH uusiguing pilit. At ipatatatap ang hingi ni ama sa haring Pohm6ng aeo'i mag-asaua, an6ng pangyayaring aquing maeaeaya ang bagay na it64 di co ibig siya.
3?ol. Rol. eiaud. Rol. Aerieio. Leates. Aerieio. Rol. eiaud. Aerieio. Nieeo. Leates. Nieeo. - 59 - Itong eay Olaudinang puso sa pageasi ualang nalululan eundi si Rolante, hindi na tatalab ang iilong alfange sa buhay co*t dahil sa iy6ng sinabi. Slno eaya po6ng di maliligaya sa tapat mong lo6b easi eong Olaudina, si Rolante nama't hangang may hininga sa mundo*i uala nang^babai pang iba. Uald eundi ieao, ieao aquing liyag ieao salaminan nang laliat eong hirap, ieao sa puso eo'i eapagea nabasag nadiirog sa aquin ang sangmaliuanag. Taiiibor adentro al soii de giierra. Yaon ay guimbai na. . . =:^hiiitay ca Rolante eiaudina eun dito'i an6ng mangyayari piguilin mo ac6 ay lalong malaqui ang eapanganiban buc6d sa pageasi. Aeerranse Aeririo y Leates a Rolante. Mabunying general di mo naririnlg ang tauag nang guimbal. . ^ huag eang manilg sa layao nang sinta't tayo'i maguiguipit ngayo'i hindi oras nang manga pag-ibig. Hayo na at aeo ay inyong easunod paglinisan ac6 biihay co*i natapos' Rolante eong sinta. . . :==^dibdib co*i sasabog sa pananaghili at sueal nang loob. Aerieio, Leates, an6ng bagay baga sa tay6 sa hoebo eayo'i nabalisa/ dahil sa general sinusundan siya aco*i nariritong pangalaua niya.
Rol. eiaud. Aerieio. eiaud. Leates.* Nieeo. Aerieio. Nieeo. Aerieio. Leates. . Rol. 60 - It6'i pangalauang pagtauag nang guimba!: nang tanang malupit na manga eaauay, easi eong Glaudina'i sandaling maghintay mamamatay aeo pag-iyong iniuan. leao lamang ngayon at uala nang iba ang linaebay rito*t hinang^d tiniea, saea nang palarin na quita'i maquita baquin tatahedan at iiuan mo pa. ^At an6ng ibig mong gauin pa sa iyo? huag eang sumag6t tampalasa't lilo, tayoi maguiguipit nang eabaeang hoeba di mageaeagayon naririto aeo- Leates ang dapat na ating asalin iuan it6ng hocbo*t sa hari'i sabihin,.^ manga ualang isip na easamang taesll an6 at ganit6 eaya ang gagauio. Sa ualdng halaga manga malulupit eayo ay hiodi na marunong magtaquip, ang lumay6 rito eahit isang piqult aquing tatambingang puputlang nang hig. Di ito'i lalaquing atin diog eapua, ano't di mataeb^n sa eamunting sira, ipapahamae pa baquit ai 6 eay^ at ang hiaahangad ay mapanganyaya. Tayo4 pa sa eampoH hintin ang ealamas ang pagea-inguit co. sa gauang pagliyag, mahiguit sa biihay... ::r^-bue6d na may galae general Rolante eay Glaudinang dil^g. Vuelven todo.s A sus In^ares. Batid mo na ngayon at naquita rito eun ualang mag utos na puno ang hocb6^ gul6't ualang husay, eaya tulutan mong aquing maihanay lamang ang soldado. L
. - 61 - eiaud. Diyata Rolante't mahal pa sa aquia BDg hoebo eaya Dga't siyang uunahio, eamahalan Dito*i sa puri ria natin eua mapanganyaya'i mahalay sa tingin. Aeo ay huag mong liaanin sa tltig eun Hsanin ca ma4 moli ring babahe, babaiug masamd. . Rol. eiaud. Rol. Aerieio. Leates. eiaud. Rol. eiaud. ^ ==babaing malupit eun datnan mo ac6i bangeay na malamlg. ^Baquit aquiag poon?. . . =00 manali^ ca baquit ang hiaagpis ngayong pangalaua sa biihay eo't puri ay miaahal mo pa ang eampo at hocb6 nang paquiquibaca. Danga't eatuirang lumagpde sa aquin Rol. ang lahat nang eisi^t manga uiuieain, eahit patongpatong na pageahilahii ang dumatiag dito*i di ca Hlisanin.
Aquiag eatungeulan sa lagay na ito ang pamamahala eaya payagan mo maihanay lamang ang dak hocb6 pag-ioiuan ngayo*i mamamatay ac6 Bitiui bitiui ang general namin eiaud. Aerieio. Leates. Nieeo. it6'i di paaah6n naag manga pag-guiliu eabima't panah6n nang pageahilahil eayoi pa sa tay6't huag manga lagulm. eiaud. Aerieio. i'ALy easinglRolante. . =cay sardp na tauag sa paninibugho aeo'i mauutas, huag mong iiuan... eiaud. Leates. =balang ipahayag m?\tibay na piiso nami*i mauaualat. It64 pangatI6 nang tauag nang eahamoe Rol. hintay ca eiaudina... eiaud. =Rolante eong irog ang aquiLg hininga*i pilit matatapos,
- 62 - DesDiayase en los bra/os <le Kolante. Rol. maghunos dili ca liuayuay ni Yenus. Taesil na babai... Aerieio. Leates. vozDENTRO.salacaying bigla ang hlong ealamas =iah! babaing euedb Nieeo. at huag tugutan eun hindi mautas manga soldados eoi huag malilingAt. Se avaiivsan los tren al mismu tiempo sin toear la mnsira liasti^ adentro, y daudina vue]ve en si f()nio atnr<lida. eiaud. Rol. eiaud. Rol. Itangol mo langit eami sa saeuna ang loob mo sintai huag masisira saan ieaeanlong ang biihay eong aba tingnan mo na itong pageapanganyaya. Salen peleando Aerieio, Ltnites y los soMados eontra Garip y Loked oon sus soldados. Aerieio. Leates. Loked. Carip. Di rin natitinag ang ating general 8amp6 ni Glaudinang babalng sueaban, babaing malupit di mo pa payagan tayo ay guipit na nang lilong eaauay. An6 at hindi pa eayo magsiiuhod sa tahm nang aming cahz na panalot, eapag nanatih sa tigas nang loob ang maguiguing dulo biihay ay matapos. ^Cami ay 8umuoi3? tieumin ang bibig, Aerieio. Leates. tingni ang dalauat di natitigatig^ yaring aquing piisong lubhang nagsisiquip igaganti co na sa morong balauis. Pelean y muere^n h>s soMa^los "listiaiios. Rolante. Puesd na ang eabig Giaudina'i titigan eiaud. RoK bitiuan mo ac6't nang masaelolohan, at aeo'i saan mo ilalagae naman sa aUn mang suioe dito'i manganlungan.
63 - Carip. Sulong rnaDga tureo't uala nang pagsaia Aerieio. Loked. Leates. Rol. Garip. Rol. Loked. Aerieio. tatamuhlo natin ang bo6ng victoria, tingnan mo Rolante tayo ay siqul na hulihin na sampuong babaing easama. Tayo ay uala nang magagauang tunay at puesd nang lahat ang soldadong abay, andng na sa loob mabunying general ay ating lusubin ang lilong eaauay. Cun cayd4 guipit na*i ano pang gagauio ualang guipfi lilo sa gquing patalim, yayang nagpipilit Oarip ay iipulin sala nang general eun eami'i mailing. Pelean todos mtnios Clau<lina, 3^ luiyen los nioros hasta adontro y vuelve Kolanto. RoL eiaud. RoL Gundi ca liligpit easing iniirog at abuluyan co ang paquiquihamoc, ualang ealang hindl tayo ay maayop na talunin nitong tampalasang tureos. Oo liayo ea na't ibangon ang dangal eundangan daudina't ieao ang dahilan hiadi malulupig nang lilong eaauay ang hoebo't atin din ngayon ang tagumpay> Salen peleando Nieeo eontra Molasem. Molasetn. leao ay hindi pa nag-iisip-isip sa capahamae|ing iyong masasapit, bangeay ay naghalang nanglahat mong eabig di ca pa sumueo sa harae eong caliz. Nieeo. Maling pagtuturing ang ac6'i sumueo tingnan mo*t quilanlin ang bat6 eong puso^ ito eailan ma*i hindi umaamo sa eampo nang guerra, quilanlin mong tanto. Pelean y paren. Molasem. Hindi co isa man magapi ang tigas nitong tampalasang aquiQg naealamas,
K^ Nieeo. Molasem. 64 - naquilala rno na ngayo't natelaetas ang lubliang bayaning pamatay eong tabae. Ang naquiquihamoc ualang ibang dala Nieeo. eun hindi mamatay 6 ang magvictoria, ieao ans; bahala eun ang iyong pita mapatid malag6t ang tangang hioinga. Pelean y ([iie<la a;j:arra<lo Molaseiu a los l)raz()S de Nieeo. El mistiio. Mabuti pa lilpng huag eang eumilos nang di ang buhay mo ngayon ay matapos Molasem. mahanga i maturarg bioioga^ malagot huag nang masabiog biiiag ng eahamoe. Nieeo. Biiiuan mo hlo bitiuan, bitiuan, abata sa eampo t tayo ay maglaban, huag eang magpilit nang hindi mamatay sa caliz eong ualang aua at pitagan. Molasem. • Oh saliuang palad na aquing narating oh eaaba-abang biihay na nairing, ang iyong nasapit aba mo Molasem ga mahal mong sultan!... Nieeo. =huag nang magturing. Saleii peleainln Uolante (*ontra (*ari]) y Loked. Garip. Loked. Rol. Nag-iiea ca na bayaning general ano't nagf ipi it eaya nang paglaban, ang maiaeapit mo iigayo't eararatnan sa hiodi pageueo i mapatid ang biihay. Hindi co ibig ngayon aug Bumag6t nang anomang bagay manga lilong tureos, sa balang nasa co*i sa ioyo ihand6g eamataya't hirap na eataeot taeot. Pelean y mneren los soUlados nioro.s^y salen Aerieio y Leates* Aerieio. Leates. Sulong at guipit na ang lilong eabaea at atin na ngayon ang boong victoria, m ' M
w . - 65 - Carip* tayo ay umilag ea tapgang espada naog liloDg general na ating eabaea. I^oked. Nag-iiea-iea ang lilo at taesil ang ealae-hang boebo natin ay sinupil, eapagea-nagpilit sa aquing patallm eayong lahat dito'i tutugpa sa libing. Hol. IN'lean todos has<ta adentro y nale Claiidiiia Ang maaliugao ngao na tabil nang sabi eiaud. naguing lobong saquim sa pamamayani, ea guitna nang eampo ang aquing Rolantd at nagpaquiialang nagbangon nang pdri. Mageabieabila^ naugaglulusutan ang nagsisitaeaB na morong aueaban, eaya nanganganib yarlng eaiooban na baea saeaiing dito'i maraauan. Nariringig co ua ang t'amang malaeds nang pagviv!ctoria nang easi eo*t liyag, eayd ang loob eo'i lubhang alapaap sa di birobirong morong tumataeas. En esta salt^n Carip y LoWd. Carip. iMabuting pandh6a eatoto eoug sintd mauuing bihag ang bunying du^uesa tunay at bsgaman natalo ang guerra may naguing eapalit dalagaug magandd. Abata duque§a sa Turquiang bayan at huag tumutol nang auoman lamang, abang abang dibdib, abang abang buhay aba't ang nasapit ang iniiiagan. Loked. Carip. Loked. eiaud. Inyong ipatauad sa lagay eong yari hua^ nang bihaguin,.., - hindi mangyayari, Carip. eiaud. [ay saiiuang pala^! tingnan mo Rolante itong napagsapit nang buhay eong imbl Laead na't nang hindi tayo ay abutin Loked. nang manga eaauay na lilo at taesil, ROLANTE 5 / ^^ka:,:
Oaud. Loked. Oaud. Carip. Loked. €laud. Carip. Loked. Carip. eiaud. Loked. Carip. Loked" eiaud. Carip. eiaud. Loked. eiaud. - 66 - ac64 huag niDyoag labhatig gahasain at eayo'i inahabag... - an6Dg ititingin. Gayong biniayagan ay hindi rumingap^ ga generai nami't inauiiing bihag, eami pa sa iy6 ngay6n ang mahabag eaya haliea na at biglang lumaead Mangaghunoe dili eayo at mahapis - siuong ualang isip, sa lagay eong ito ;. ang magpapatauad ea mahal mong diquit saan man iiagay ieao'i magagamit. Lalo sa pageinta at pagsuyong tunay iirog na pilit ang eino't sinoman, eaya aba-tayo at nang maialay ang diiag mong ito ea yapae nang sultan, jAy abang aba co! jay sa Iaquing hirap' lingunin mo langit ang dusta eong p^lad balang silungan co ay pageabagabag m iagay na it6 .. - tayo'i magluluat. Galadearin siya't nang tayo'i madali, pagsabi duquesa, Be^^sama 6 hindi, patauarin niny^ ang aba eong budhi, ual^ng pangyayari ang pita mo*t hingi. Abata earoto't ealadearin eiya nang di nag-uulit at daming uiea pa, bitiuan na niny6't ae6'i lalaead na eun gay6n ay hayo at magmadall ca. iky ahAug abd m6! Oiaudina ay s6an saan ca tutungong hindi eahirapan, Rolante ang aquing naeapit na bilhay paua bagang ieao ang naguing dahilan. Marami ca palang sasalitain pa uald at sa ngay6n ae6,i, lalaead na,
67 Garip. siutd eoog eatoto ay loagiiiadali ca baei magsihabol aag lilong eabaea. Saleii Kolant(\- Xict>o, Aerieio, L('at(^8 y los soMadoi^, y Mola^^em eoino c*Hiitivo. ?^oL Yayang ang tagumpay sa liloug ealamas nangyariDg naab(H natin at nayaeap ang bagay na ito'i ipagpasalamat sa may auang langit at lubhang malingap. Lub68 na biyayang dumating sa atin dapat ipagpuri ngayong sapinsapin, updng mamalagui sa ligaya't alio t^yong taga Francian sa tua'i buhayin. Nleeo. Calaquilaquihang biyayd sa p^Iad eatungeulan nating ipagpasalamat, lalo na*t nsgdiuang sa pa(][uiquilama8 na para nang ating nasapit na lahat. Aerieio. Cun maquiayon man yaring aquing budhi ay magsusumbong din pagdating sa haii, sino eaya ngaydn ang di mamalagui sa ealigayahang di hamae at munti. S-eates. Pagdating sa reino Rolante i pag-ingat at ang iy6ng Hhim aming ihahayag, iealiligayang hindi hamae-hamae nang hari ang ating ioouing bihag, Molas^m. Kol. Malaquing di hamae ang tu^*t ligaya nang nagsipanalo ngay6ng nagvictoria, bueod ac6 lamang diyata Mahoma tanging ang buhay co ang pinapagdusa. Plling mararahas na aquing guerreros magpaeiya cay6 nang na sa sa loob, luu^aead na tayong sa reinoi pumasoe oh magpahapon nang Arao ay Iumub6g. Hangid ilin nang piisong dito ay malagae dahil sa sinta eong hindi natatatap, saan ddeo eaya ito napalayas na tutunguhin co naog manga paghanap.
- 68 - Nieeo. Di na eailang^ng ei Febo*i eumisld sa linulubugang maalat na tubig, tayoi lumaead na't nang biglang eumapit taglayln nang lahat ang viva 8a bibig. Todos. Vivang dugt6Qgdugt6ngangreino ngFrancia Rol* mabiihay ang labat sa tua*t ligaya, Molas^m. ac6ng aeo lamaag sa ddhta't dusa siyang nalalagae ngay6ng nag-iisa. Rol. Cun ang iny^ng nasa'i lumaead na ngayon Todos. ac6 namang yari*i eusang umaayon, vivang ualang mulat, vivang 8U86n8us6n mabiihay sa tua ang haring Polim6n. Si* vaii t<)rl(;s nionos Rolante. Rol. Qainu8a nang aquing piiso ang malagae dito*t hahanapin ang easi co*t liyag, ang ioob eo t dibdib laguing tinatauag nang guoitdng baed siya'i napahamao. Sa lugar na itoi iniuan ang easi an6 caya*t uald jabd mo Rolante, eun mauala it6'i sinong maaisisi uala at aeo rin aeo ngang sarili. Ac6 ang malupit, aeo ang masama aeoug aeo 60, ac6 ang euhil^, ac6ng yari ngayoo ac6 paHbhasa ang hindi naquinxg sa nais niya*t nasa. Ay eiaudinang irog ay Glaudinang sinta sa6n ca naro6n ac61 narito na, alin mang hngapin niyaring manga mata uaia ang hanap co at bindi maquita. Kiiti'a en lii dei'eeha y sale en la izqnienla. UaU at uala rin aquing iSang nasu6t ibabd^t itaag nang guinalang bund6c yuogib na masueal at ahn mang siiloe hindi rin maquita ang easi eo't irog.
- 69 - Ito Dga Rolanteng biihay mong nasapit uala na, uala nang sueat maeaparis, daig mo pa ngayon sa pagcaca8dquit yaong linubugan nang Arao sa langit. Arao man sa langit lumub6g sa aquin ay di pa gayari hirap na babathin, hiling ni Glaudina'i eun iyong inamin di mapapahamae at mahihilahil. Aeo nga ang sueab aeo't dili ibd, aeo nga ang pusong at eun si daudina, sinunod sa hiling di napalamara ^slno ang euhila? idi ac6ng mag-isa! Aed ang malupit, ac6 ang sueaban, ac6 ang balauis ngayon pa nagdamddm, gaud mo Rolante'i pauang eataesilan sa easi moH sintang dapat na igalang. Dito co iniuan ang Venus nang diquit, dito rin nauala (?manaualat baquit? hindi mauauala ay easi eo't ibig ipaquiquita rin nang may auang langit. Hindi mauauala ^nahan si Olaudina? si eiaudina'i baquit hindi co maquita, dili eun sa bagay ngayon ay uala na, uala nanga 60 at napalamara. Oay6 ang may sala morong malulupit' sa naualang dil^g na nabd sa langit, paasahan niny6 na sa aquing gaht palilitauln co sa talas nang eah^. liuan co muna ang madlang hilahil dito sa naualang Glaudina eong guilio, yietoriang nanalo'i aquing hahabulin ang |;anang eatoto'i nang di may uieain.
70 ACT() 8r Sa!a de los eristianos Saltui Poliiiioii/ y Menanl. Polim. Pagdating nang hoebong na galing sa gueira bunying duque Menard na eatotong sinta, ang ipinag-usapa*i ating ganapin na na maeasal aeo sa eintang daudina. Oitya magpaeiya ang mahal mong loob sa bagay nang aquing ipinaglilingeod, Menard. ano eayang dapat na aquing isagot siya eaya baga'i may di pagcapo6t. Sa guinaua nitong sueaban eong anae Polim. Menard. umalis nagtanan na di co natatap, eatoto ay baquit at di ca mangusap diua ang hingi eoi iyong minabigat- Hindi sa ganito haring pinopoon ang bagay nang di co baga icatug6n, di mo natatanto ang guinaua ngayou pag-alis nang sueab na anae eong puaoug. Nasaliesie co na ea hinahaphanap ang binilogbiiog nang Franciang eiudad, hindi co isaman mabung6 ang sueab na eun ahng lup£?ang siyang linaead. Polim. Ang nangyaring ito ay lubhang magaan ^ _ gaano sa isang nageaeailangan, pageaeabihira'i sueat mong asahan ang maeaeatumbas ang ingat mong biihay. Menard. Maipararatang ang lahat sa aquin Polim. at masasabi nga ang ibig uieain, nguni't sa ioob co4 cahima*t basahin letrang natatala'i hindi sa pagtaesiL Diyata't hindi mo eaya natatatap eun saan naroon ang taesil mong anae, ^
Menard. Polim. Menard, Polim. Menard. Poiim. Menard. Polim. Menard* Polim. IWenard. Polim. Menard. Polim. Menard. Polim. ri mue-ha co sa iyoi di maihaharap eun babaguhin pa ang na ipangusap. ^,Ay di mo talaatas? - jhindi haring po6n! huag patibayin ang ganit6ng tug6n nang di ca mamatay. . - hindi nga Polim5ii, tampalasang duque baguhin ang tug6o <;Diyata at uala? - uala aquing hari, patitibayin mo yata ang aglahl sa aqain malupit. . - hindi 60, hindi, ang dibdib co mandi'i ibig na maguiai, Sa isinagdt mong manga uieang Iie6 (idiyata at uala? - 6o/uala nga po, pilit na hlitao tampalasa't dongo ang iquinanl6ng mo, - di co natatanto ^Di mo natatatap? =hindi haring ibig eay pusong na amd oh amang balauis, nauala ang ana" na hindi nalirip, lilitao, lilitao, lilitao na pilit. Oh magpagaua eang iba tampalaeaa gaya ni Ciaudidang dapat eong igalang eundi rin ganito ang ayos at inam hindi rin lihgtas aog bdhay mong tangao, Ang isa mong hlg, ang isang hininga ipapuputol eong maealabing-lima, at baea saealing may matitira pa ipasisim6t co sa po*6t eong dala.
- 72 Halen Kolante, Nieeo, Aerieio Leatee, y Molast'in ('"nnn eaiitiY^", RoK Ang tinamd naming pdlad sa eaauay at ang uu'i ngayong blbag na generali 8a mabal na yapae nang haring marangal ay inihahanddg eun may earampatan. Polim. Bunying si Glaudina'i di ninyd unaua eun sa alin daeo napatungong Idpa, magmuidng lumaead itdng inyong digma di co naquiquita't ditd. ay nauald. Aerieio. Nieeo. Leates. Oausap nang aming bantog na general - at na sa eandungan maluplt na tauo... hanap mong Glaudina'I eusang binimatay paglusob nang aming taesil na eaauay, Nieeo. Cun dangan sa harap nang haring daquila Polim. Rol. pinatay co itong dalauang euhila, nasaan Rolante huag mageaila an6ng pangyayering mailihim eaya. Gahit birobiro sa pu80*t panimdim di co magdgaua yatang di magturing, haring pinopooo sa isang mahhim na suloe sa parang, ay inihabilin. Matapos ang guerra't aquing pagbaliean Aerieio. uala na*t hindi co mabungobungoan, eundi dahil dito sa eapabayaan hindi mapupuesa ang lahat mong eaual. Maeaitlong hintong ealaba'i tumauag nang tugtog nang guimbal sa paquiquilamas^ dHratitigatig Rolante'i natinag hangang ea lumusob ang tanang ealamas. Leates. Anopa't nang eila'i magealayo mandin hindi co mauieang di pa taquip silim. iietog quisdp nang di namin abutin ang CHpahamacao sa ganitong dahii.
- 73 - Si eiaudina ngaydng iy6ng hinahanap nang eamahalaa mo oh haring marilag, isa aquing aeala'i dinala't nabibag niyong manga tureong sa guerra'i tumaeas. Nieeo. Di eaya mangyari haring daraquila sa nagtulistulis na ganitong dila, pagbataquin ngayo't ipaeo sa lupa nang itong sang Francia ay sumapayapa. leao man po hari sa eanilang asal ay hindi malayong di ipaglubugan, at di ipagbill nilang tampalasan eun may lihim ca pong ngayo'i masubuean. Polim. Suea't na Nieeo diyata't nabihag ang ilao nang aquing matang maliuanag, ieao rin Bolante, ieao tauong suedb sa diUm nang pdso'i magpapaliuanag. Nang dahil sa iyo taesil na Rolante natadtad nang sumpa eatauan nang duque, marapatin eaya eatoto eong eaei tapunan nang tauad aeo sa nanyari. Menard. Mabibiling lahat sa naturang eaual biihay man at puri 6 eapatauaran, aeo'i ualang dapat masisi sa bagay eun hindi ang aquing anae na sueaban. Cun baga saealing ang anae nang iba ay inaluluhan^ maualay sa mata, aeo'i buc6d tangi sa lahat nang ama ean mamatay siya*i bageus eong ligaya. Polim. Tingnan mo na itong iyong pageasueab dili ang ibig mo'i huag eong matangap, ang mahalna eamay nangbugt6ng mong anae Menard. sa/pagaydng bagay hari eo'i patauad. Nieeo. Di pa napapaui itong pagsisi^uip nang dibdib eo't boong lamang nagngingitngit sa dalauang taesil Aerieio't Leates may panahong eayo na mapagsasapit.
Rol. Polim* Rol. Polim. IMieeo. Polim. '^ 74 - HariDg aquing poon, - huag nang magluriog Aerido't Leates sungeban ang taeeil, at ihatid ngayon sa eulungang eareel sa ieatlong arao aag ulo*i putuHn. Ito ang bayad co sa uuing victoria ang ibAng nanalo tinatamoM fama, ioao nama'i hindi^t ea hand6g na saya ang c6tapat ngayon quitlan eang hininga. Napalunging palad sa abang aba co, aba mo Rolante tumutungong mundo, dibdib co4 magtiie at huag mabuy6 sa naturan ngayong isAng monarea mo. Gaanong gunauin it6ng boong Francia at ipagtangol co ang tangang hininga, Rolante, Rolante, nageaeamali ca pag ang iybng hari'i hindi quinilala. leao ay magtiis at anong gagauin baquit manga lilo at hindi pa daepin, itong si Eolante... -- panginoon namio biihay nang general ij6ng patausrin, Lubhang namamali ang eanilang suniboDg at pamamalita nang bintang na gayon, eun ualang Rolante sinong magtatangol nitong iyong reino.sa habang panahou. Ang taas nang iyong mayabong na bait at ang labay naman nang ma'aquing galit, pahintulutan mong mang)^aring madiiig nang tubig naug aquing daing at pamanhie. Huag eang sumisid sa paniniuala at agos nang sulsol nilang gauagaua, timbulaniu mo po haring daraquila ang tapat mong bait at mahai na aua. Hindi mangyayari ang ganitong bagay mamamatay siya ngayo*t mamamatay,
Nieeo. Polim. Nieeo. Aerieio. Leates. Nieeo. Polim. Nieeo. - iD - paglay6 sa hoebo nang isang general pagpapaquilalang isang eataesilan Oataesilan 60, di co inaalis ean ang hoebo sana'i natalo't nagahis. oapauganyayaang sueat raaisulit tingnan mo Poiimon may sisising iangit. Mny magsisiingos na natarang l^y, may magsisiirap at mangagsasabi, laay magsasalitang tungeol sa babai ' ualang di sasamong puso nang lalaqui. Cun ieao Polimdn haring natuturan may eoronang sunong at eapangyarihan^ naaalipin din nang sinta^t pag-galang, ^gaano pa eaya itong amiog lagay? Hindi quinucu3a ni tinatalaga paghabol sa parang nang bunying duquesa, sa inguit nang iyong consejong dalaua i^ano't si Rolante ang bibiguiaog sala? Aeo uari Nieeo'i ibig mong turuan mabunying Polimon di sa pangangaral, eun aeo nga*i di mo con66Jong naturan ano ang masaquit eun mamah ca man. Ang asal nang iyong eaual na eaharap hindi asal mahai euadi asal suedb, at eun may eamunting puring iniingat ang naquitang itu'i di isisiualat. Nieeong malupit sueat ang pagdusta eundangaH ea harap nang hariog daquila, dug6 mo sa puso'i aquing pinabaha, sundin niny6 ngayon balang magagaua. Dahilan sa dila ninyong malulupit taguilid ang Francia*t parang ualang eatig, ualang magtatangol sa iealalait, eun hlndi ang inyong panibughong inguit. Sueat na at huag muli pang magsaysay daquilang Polim6n ang hiningang tangan.
Polim. Nieeo. Polim* Nieeo. Aerieio" Rol. Nieeo. {Menard, Nieeo. - 76 - handog sa yapae mo at iniaalay at di co na hangad Dgayon ang mabuhay. Pagtindig Nieeo't sabihio aog sanhi, talastas co na pong bindi mababall ang iyong nasabing pagea-uieang hari, eaya ang dila co*i parang naquiquimi. Oo't eun dito rin sa Hlong general ang mahihiliog mo'i masisirang tunay, dito rin nga hari't ualang earampatan sisi eay Rolanteng ipinararatang. General nang tureo i di na mabibihag eun ualang Rolante sa aming nag-atas, narito*t tanungin ang morong eaharap eun sa panihala siya'i nalilingat. (^Hindi nalilingat? di nagalit ea pa nang bantain naming uui sa Praneia, at ang ej^rcito4 iiuang talaga nang maipagsumbong namin sa monarea. Si Niceo*i labis ang pagmamasaquit sa abang buhay co oh eatotong ibig, oh eatotong sinta ang pueo co*t dibdib damay sa hirap mo anomang masapit. Ang utos naog hari ang siyang ganapin dito eay Roiante ihatid sa eareel, sa timbangang isip ninyoi pagbaiaquin ang bigat at gaan nang hindi eumilmg. Itong Francia baga'i uaiang eonseiero isang mageaisip na eahima't sino, caya*t nangyayari ang iahat uang it6 ang sinsay na litos na sa ating reino. Gatiuaia aeoug ang tronong mataas ay na sa sa eauai ang ieaaangat, ^baquit eaya baga itong FranciaDg eiudad sa coDsejero8 din ngayon ay lalagpae? Hatol eay Rolante sa uuing victoria ang putlan nang uio sa guitna nang plaza>
Polim. RoL Nieeo. Polim. Rol. Polim. Menard. ^^7 - at ang ipioatoDg na matinding eala pagea uala nitong daqneea Oiaadina. It6ng malulupit itong manga pu86ng, siyang maglulubog sa haring Polim6n, naniuala ca po sa eanilang eumbong pagdamayin mo na eaming labat ngayon. Mundo'i tumatangis, panabo4 niniyae tumataebong Arao ay nagpapahayag, baya'i dumaraiog ley nangungusap na sa siniaising di earapatdapat. Sa po6t eong it6 ay uala nangang ley ang leing nasa eo'i daepin si Bolante, isilid sa odreei at ang magsasabi nit6ng sala niyai talim nang alfange. Ualang sira yaon eun siya pong hangad matang napipiquit nang Francia'i imulat, titigan Polim6n ang eahabaghabag dito sa nangyaring binigyang bagabag. Sumua6d sa hatol at hindi sumuay palibhasa^i hari ang may ealooban bangis nang matuid ay nilapastangan di inalaala ang ealiuanagan Hari co, hari co, dioguin ang matuid ang nasasaelauan nang isang pag-ibig, ay di masusupii at di magagahis nang eapangyarihan nang alin mang leyes. Di ang laelao ngayon ay aeo nga pala mahanga^i tapusia ang eaniyaog hininga, dati mo ring haogad ang ganitong pita eaya ang biihay co4 itinatalaga. Hayo na*t ilaead ang lilo't balauis t^yo namaa duque*i dapat na mag-isip, nang gagauing bagay sa anae mong ibig sa ieaeueuha sa moroog malupit. Op at isamang eulungin sa eareel it6ng uuing bihag,
suaiama sa atnin Aerieio. Molas^m. aeoi Buinusunod sa anomaDg dahil Polim. hayo na at huag marami pang turing, Nieeo. Manga raalulupit, manga tauong suedb manga di marunong lumingo't lumingap^ sa paquiqui8ama pag-ingat, pag-ingat at sa aquing galit eayo'i masisilab. Cayo ay uala nang inaapl-apf sa lagay na ito eundi gi Rolante, * ang Koianteng ito'i sa pagcalalaqui tangulan nang lahat nit^ng ating eorte. Sala de los moros. Apareee, uii .sillon eu douUe esta Uslarie put?irado. }jcritirnar Mereida y el mMieo en tres' silla^ sentado". y O)rcheto8 eii pie. Lentimar. Mabunying m^dieong buhat sa Italia, buc6d na pamanhie sa eaiae han niya, hauaean ang pulso naug ande eong sinta upanding matatap aag saquit na dala. Matay eong isiping itanong ang sanhi Mereida. nang dinadalitang hirap at pighati, ang sag^t ea aquin ay ualang palagui eun hindi ang lumbay siyang nauauari. Pinipilit lamang^itong lagay niya huag mahaiata nang eaniyang ama, nguni*t sa masld co*i hindi na maeaya 8aquit sa eatauan ngay6ng dinadala. Medieo. Ipahintulot na nang ^oilang dibdib na aquing matangnan pulso naog may 8aquit^ ac6*j susanod na ngay6n at laiapit upanding ihulog ang aua nang langit. Se aeerea, el mediee^ y tonui auibas luanos. Gorehet. Cun itoi tamaang mabuti nang gamot at mapagaliag mo balitang D. Balot, :M 'k
~ 71) - at mapalabas mo hauging ua sa tuetoe marahii ang reinoi aangis sa ut6t. Levanta el inedieo y eHtira lae mauo?^ tle l.entimar A la eseena Medleo. Sa paquiramdam co*i lubha nang mabigat ang dsmddm nang iyong buns^ng liniliyag, ang cat6g nang pulso ang nagpapahayag na mag-abot diling dumating nang bueae, Sa bagay taho mo ang naguiguiBg damdamL Lentiman Medieo. Lentimar.saan biihat it6ng naguiguing dahilan Medieo. Lentimar. Medieo. masasabi eaya euu hindi co aMm, gahng sa pagsintang di maturanturan, Pagsinti eanino. - di co nababatid ito ang bueod eong di maipagsuHt eaya tanungin mong hhim ang may saquit hangang ang hininga'i di pa napapatld. Lentimar. Cun gayon ay aquing tatanungin agad huag eang mageait aa pagsisiyasat, ^sino aquing bunso sa turquiang eiudad ang sinisintA mong ipinaghihirap? Ostarie. Nageaeamali ca amang pinopoon Lentimar. Ostarie. uald sa puso co ang itinatanong, aeo'i ualang damdam. - huag eang magbangon di naman maeaya ang eatauan ngayon. Talagang qdinusa ang magpahingalay eaya nabihihg sa eamang hihigan, nguni't eun sa sinta ang magnigning-damdam ualang uala aeong taglay sa eatauan. Lentimar. Matimpi eang lubha bunsong sinislnta Ostarie. sa pagsiei^aBat nang eabutong ama euu sabihing uala ang hirap eong dala hindi masasaui sa ating profeta. Lentimar. Ostarie* Lentimar. Diyata at uald. - uala amaog guilio, mabunying m^dieo ayao ring magturing^
80 - utang eo naDg loob na quiquilaIaDiQ ieao aug tumanoDg nang uaguiguiDg dahil. Mereida. LubbaDg matiuginiD aug aDoa ea anae anae ay gayondin naoiaa sa paglingap, sa paquiraDadam co ay iubhang mabigat eayaH naglihiman sila nang pag-usap X C'u8ang lalapitau nang upang malining Lentimar.mabunying m^dieo bayo't siyasatin, eabiman at sino itong guioiguilio ipaeueuha co t nang siya^i gumaling. Meretda. Lentimar.doon nga nagbuhat itong naguing damdam Sa bagay pagsinta aog naguing dahilan at itong paghipga'i di mabubueasan euQ ang iniirog ay di maialay. Mereida. Lentimar. Mereida. maaua ca ngayon mabunying m^dieo, oDiyata at gay6nV... - \6o, Mereida co! at baea saeaiing magsabi sa iyo nitong naiibig sa loob nang reino. medieo. Gorehet. 6o't sa reeetai isulat moog tunay, Cun gayon ay aeo ang tatanong naman halagang sieolo piso aog ilagay at may salapi rin itong amiog sultan, Medieo. lisang qui86p na't di liUbang oras tugt6g nang plegaida sa biihay mong hauao pag sa aquiQg tanong hindi ca nagtapat mahhbing ca nang ualang sala bueas. Huag mong piUtiu ang pageaeaila at itong damdam mo ay aquing unaua, ang isang pagsintang sa puso'i umiua ieamamatay mo ang di masaiita. Ostarie. Sino ca sa madlang sinasambang dioses na naeatatalastas nang iihim sa dibdib, ang pageaeailai gailin co mang tiqui8 hindi mangyayari*t iyong mababatid.
. - 81 - Nang ij6Dg matatdp eua sino sa reino ya6ng si Mereidang icamamat6,y co, siyang pinopo6n ni ama sa reino do6n nga nangaling ang naguing saquit eo. Cun sa pagtitipid ay maninir^ ca Medieo. ualdng di pagsayad ang inyong hininga, daraquilang sultan.. =M^dico4 hintay ca Ostarie. Medieo. iy6ng ipatauag ^sino ang Mereida? Lentimar. Si Mereidang bunso? baquit baga baquit sa ganit6 lamang tiquis eang nageait, cuD ito ay agad na ipinagsulit, bindi ca na sana lubhang nagcasaquit. ^Meieida ay ano? - amdng minamahal Ostarie. huag mong putulin yaring alang-alang, Mereida. sueat maeahanga ang pagtitinginan, Ostarie. Mereidai lingapin ang daquilang sultan. Ama'i itulot mo at huag piguilin ang hinahangad mo. . =bun86ng guiniguilio, Lentimar. aeo ay huag mong palutanglutangin sa agos nang luha, Mereida'i sagutln. Ang ililingap mo sa aquin nang bo6 do6n mo ilingap sa may dusang buns^, Mereida ang iyong sa eay amang puso sa iba'i huag nang iUngap isuyo. Ostarie. Sar^p nang paglingap nang anae sa ama Medieo. ang ama sa anae naman ay lalu na, Mereida. lingapin Ostarie ang mahal mong pita piht mapapatid ang iyong hininga. Cun aeo sa iyo naman ay maeasal ang mangungulila ang ama mong mabal, lentimar.hindi poong sinta ualang easiraan saquit ni Ostarie gumaling na lamaing. ROLANTB ft
- 82 ~ Corchet. Itd ang eatuang mangyayari ngayon ama ang nagbayo't anae ang lalamon, parang putosul6t na na sa bungbong hindi naeaeain eun hindi isulong. Medico" Daraguilang suMi huag mag aglahf sa buhay nang anae na mag ab6t dili, at sinabi co nang oras ay mumunti nang eapahamaean at pagealugami. Naquiqaiusap man ito nang mahusay at talastas niny6ng malaeds na tunay, hindi ninyo tah6 ang lagay nang biihay daig ang eaparang hipang buh6c lamang. Lentiman Bunso co, bunso co, di pa nanganganib aog tigas nang iy6ng pagtangul sa dibdib^. Mereida ay ano Mereida ay baquit at di mo ganapin ang na ipagsulit. Ostarie. Huag maniuala sa m6dicong bady^ ualdng saqult aeo Mereida, Mereida, ang eamatayan eong parang naquiquita eundi hlingapin ang hiling ni ama. Medieo. Huag maniuala duquesang marangal at talagang ito'i dalang alang-aiang, Mereida. sa aquing pagdulog inyo nang asahan aabutin tul6y ang eaniyang eamay. 8e aeena Mereida^ tonia la inauo <lr Ostarie y estira. Mereida. Ostarie. Diyata Ostarie ang piiso eong hain, tinatanguihdn mo*t hindi tatangapin, ang eamay ni ama4 una mong dampotin saea mo isun6d itong ganang aquin. Malubhd mong buhay dapat na mauna Mereida. Ostarie. Mereida. siyai maiuan ma*i maeahahabol pa pagea't malaeas din eaya haliea na. hindi eatuirang mahuli si ama, Ostaric" Buesan mo ang palad at ieapit tuloy, sa tuang quinamtan ang eatauang lo6y> :..^
- hii - > tila nanariua at maeababangoa ieao aquing anaa ay paano ngayon. Lentiman Sa biyayang hand6g nang ating prot'eta ipagpaealamat ang pag-galing niya, mabunying m^dieo sa aquing eorona, humingi nang ibig at natatalaga. "~ Gundi matalinong lubha ang natauag at lubhang bihasang sa pulso'i humauae, ang saquit na'lihim nitong aquing anae piht na darating sa pageapahamae. Gorehet. Caming lahat ngayoi naniniuala na sa earunungan mo at pageabihasa, nguni ay madalas na nachichirifa ang manga sati mo't gam6t na lahat na. Ostarie. Ang inagldhi ma'i hindi pa eatulad nang aquiDg eatauan sa biglang paglaeas, ano naman eayaog aquing ibabayad sa loob ni amaog tumingio sa anae. Hedieo. Ang lahat nang ito*i sa langit nagmuld at siyang may hulog nang madlang biyaya, ac6 naman ngayon sultang daraquila babaiing na muna sa Itahang Mpa. Ostarie. Diyata nga ama*i iypng minagaling mapayapa ac6*t'icao'2 mahilahil, Lentimar.hindi sintang bunso at para ring aquin itong lagay ninyo nang espoeang guilio. Dili binuhay ca nang Dioa Mereurio at ang eatauan mo1 siyang linalang co, na naguing^prineipeng lumitao sa mmido nagbuhat sa puso niyaring pageatauo. Cun sa bagay ngayon ieao ay aeo rin guilio mong Mereida ay aquin ding guilio, at ang hilahil mo ay hilahil eo rin parang nitong iyong saquit na dinating.
- 84 - - . Salen Oarip, Lok^d y daudina. Garip. Sa hantungang ydpae riang daquilang sultan mariquit na bihag ay iniaalay, Lentimanano't di easama ang inyong general Loked. napalit sa aming duquesang eaaebay. Cami ay naguipit sa paquiquilama8 Lentimar. eaya nga at siya^i inauuing bihag nang lilong eaauay... - manga tauong sueab cay64 may mue-hd pang sa aqui*i humar^p. Nadalumat ninyo ngay6n at naatim sa manga eabaea'i iuan si Molas^m, eundi napag-isa it6 manga taesil bagay na nangyari'i di sueat marating. Aanhin co it6ng bihag na du^uesa dito baga4 ualang magandang Mereida, libutin mo ngayon Francia at Turquia nag-iisa itong linie ha ni Ala. Sa ganda, sa dilag, sa inam, sa diquit sa ayos, sa hubog, sa quilos, sa tindig, tingnan ninyo, tingnan, eundi taga langit ang easing esposa nitong si Ostarie Amang iniirog ang poot mo'i eueat natalo ang guerrai sa masamang palad, may panahon ania*t mahaba pang oras na ipaniningil sa binyagang sueab. Ito ang marapat amang pinopo^n at huag mapoot sa lahat nang eampon, Lentimar.sinong di magngingit Mereida sa gayon Ostarie. Mereida. sa inasal nitong manga lilo't pu8ong. Humayo ca Oarip ngayon din lumaead huag pahbanin eihit munting oras turan eay Polimon ang naroong bihag papalitin nitong duquesang marilag. Garip. Sa aquing tinamong mura at paglait pilit babayaran nang sueabang frances,
- 85 - 8ila ay eusuaod 6 eayai si Oarip bangeay nanga ac6 nilaDg mamamasid. Loked. Ngay6n masusun^d niyaring ealooban eiaud. ang lahat nang bala sa lilong binyagan, pag hindi umamin sa hingi nang sultan piilang tinam6 eo'i eapalit ang biihay. Uala naug eaparis ang pageaaba co sa palad nang tanang babai sa mundo, jay Rolante! jayl ang may sala nit6 diii iba't ieao sa dusang tiuamo. [)staric" Ama itong bihag na lubhang butihin huag na po ngayong isilid sa eareel, at sa eelda nitong esposa eong guilio ipagsama niya^t eaueausapin. Hereida. It6 rin Ostarle sana ang tuturan eun mamarapatin nang daquilang sultan^ Lentimar.ang gaj6n ay hindi maguing eailangan buneo co Ostarle at piling manugang. Hindi co maeayang dalhin sa panimdim bagay na nang yari ngayon eay Molasem, mulang arao ito nang pagcahilahi| nang sueabang frances, di aeo titiguil. Guerrang ualang niulat, guerrang ualang hanga guerrang patongpatong, guerra, guerra, guerra guerra hangang ae6*i may tangang hininga, dahil eay Molas^m na binihag nila, ESGENA SEGUNDA Sala de los eristianos Salen Acricio/y Leates eon espada/ Aerieio* Di mo dinaramdam eatoto Leates gaua ni Nieeong sa ati'i paglait, do6n pa*i ibig nang sumabog nang galit dangan na sa harap ni Pohm^ng ibig.
Leates. Nieep. Aerieio. Leates. Nieeo. Aerieio. Leates. Nieeo. Aerieio. - 86 - Biniguiang bagabag ang payapang dug6 niyaong tampalaea^t siyang nagpacul6, di co papayagan ang taesil na puso eundi mabayaran itong pagsiphayo. Ito ri*t di iba eatoto eong hirang ang saquit sa pueong aquing dinaramdam, sa paglait nitong liioH tampalasan singiiing ibayad ang eaniyang biihay. 8ale iSieeo eon ejspa<la. Naririto itong dalauang balauis 4 na pinagtiiman nang dala eong galit, eonua ay hindi eo sila nababatid parang tatantoin ang lihim ea dibdib. Tanauin Leates at iyong titigan itong maghahatid nang andue-hang buhay, sa caliz eong hauae at may balang eamay mabuti't naquitang ngayo4 napalaran. Anong bagay eaya taesil na Nieeo sa harap nang madla cami4 nilait mo, laon nang adhieang itanong sa iyo di ca namamalas eundi ngayon dito. Natanong pa ninyo itong eataesilan at paquiquisamang eatampalasanan, doon pa'i eundanga't sa haring harapan laon nang quinain cay6 eapg libmgan. Ngay6n mo na ^auin maglililong isip ang lahat nang balang ualang masasapit, . iquinapopo6t pa niyang iyong dibdib ang taugan mong biihay ngayoi mapapatid. Nang cay6 ay hiudi parahan nang iba sa balat nang Mpa manga palamara, pag ingatan ninyo ngayo^t ibubug^, itong eamatayan nang aquing espada Pelean y pareii. Di natin masah6 ang laeds nang taesil ang mahanga'i ngayon siya ay lisanin.
Leates. Nieeo. Aerieio. Nieeo. Leates. Nieeo. Aerieio. Leates. Nieeo. RoL I - 87 - 6o't di malayong ang ating marating ang eapahamaea't dito ay mairing. Manga binhing sibol sa singao nang samd anong na sa isip at inaaeala, ealupitan ninyong ibinabandila mapuputol ngayon sa balat nang lupa. Sueat tampalasan itong bueang bibig eun ayao masabi huag magbalauis, dili gumaua ca naman eun may inguit ^mainguit sa sama ang may pag-iisip? Hindi, hindi*t ito'i eun eaya niuiea sa ugali ninyo aco*i nahihiya, magdamdam ca nitoi di mo guinagaua Aerioio ang hlo ay putlan nang dila. Peleau y huyen lot^ dos y queda Ni<-eo. Hindi co nasun6d ang bala nang dibdib at nangaeataeas yaong malulupit, hahabulin co ri't hindi tatahimie hangang sila'i di co maputlan nang liig, Gureel eu doude estii Rolanti^ preso. Uald na, uaid nang mahlgpit na dalhin sa biihay nang tauo para nitong aquin, ang eahgayaha't victoriang dinating ay ang naguing-ganti ang eulungang eireel. Sino sa sangmundo ang maeaeamue-hd matay eoag tinibangia tila uaiang-uala, sa 4^P^t abuting ligaya at tua naguing hangd't diilo ay pagdarahta- Rolante ay and ang iyong gagauin ang hatol nang hari bagd ay suayln, eun mageapagayo'i mahalay sa aquin at matuturan pang sueaban at taesil. Ang ipinalangap na ito sa dibdib bagama't hiodi co malagoe nang pait, tiuiis linul6n inaring matamis ang eaniyang hatol at pagpapasaquit.
Saie Nieeo. Rol. Nieeo. Rol. Nieeo. Rol. Nieeo. Rol. Nieeo. 88 - ^Maeisi eaya sa tinamoDg palad aDg siDoma't aliD? hiadi ;ata dapat, Polim6D, Polim6D, mata mo'i imalas sa pagtitipid co {oh saliuaDg palad! Ado paDg gagauiD sa DaDgyariug hatol DaDg ualaDg pagtiogiog daquilaDg PolimoD^, matiis co Daua't huag maguiug leoD sa galit eoug labis sa bala Daug pusoDg. Gatoto RolaDte .. - eatoto eoDg liyag aDg rejas DaDg eareel Da lilo at sueab, eusaug isasabog Dgayo't iuauasde at tayoDg dalaua'i magbiglaug lumayas. Huag eatoto go - iyoDg pabayaaD, tayo'i masasaui sa ^ariug maraDgal mapusoDg maD tayo'i laloDg eamaliaD aog utos DaDg puDoug ieao ay hatulau. DaugaD at hiodi co maquitlaDg hiDiDga sa harap uaug hari aog liloDg dalaua, DitoDg pagsusumboDg Dila eay eiaudiua pagdamay co disiu iy6Dg Daquilala. Naquilala co ua aug tapat moDg hagap at sa aquiDg dibdib uama'i Dalililimbdg, caya*t aDg larauau uaDg iyoDg pagliDgap isiuasalamiD co sa gauitoDg hirap. Nguui aug buc6d eobg ipiDamamauhie sa eamahalao mo eatoto eoDg ibig, aDg Datatap moDg eiaudiua eoug laDgit paghaDapiD mo riD sa paraDg at yuugib. sa balita mau lamaDg ay matatap Da cuD eaaD lupa siya ualalagae, bueod sa madla moug pagdamay sa hirap quiDiquiIaIa co aug. loob moDg tapat. Gatoto, aDg pusoi eusaug ipayapa at aeo'i uaritoDg susuDod sa nasa,
- 89 - hindi pa panahoDg masueunod yata maquitlan naDg buhay dalauang euhil^. Nagealamas eami nilang tampalasan nang di maeasahol biglang nagtaebuhan^ bue6d pa sa roon si Claudina nsman paghahanapin co sa labas nang bayan. Matingining langit eahimanauari Roh ang habag sa aquin mangyaring idampi, at ang aquing irog eun nalulugami mabihisan naua ang dalang pighati. Rolante, Rolante, oh haring Polimon eahirapang ito, taesil na panahoo, baquit ea lihm mo ay pinasisilong hunghang na dalita at hindi itaboy. Oh lihis na hatol oh maling pagsunod! oh sinsay na atas, oh laetao na utos, binata mo't baquit dili ang naayop ieao na di bagay sa paghihimutoe. Nilangap eo it5ng maeulong sa eareel ang lahat nang bagay malalangap co rin" ngani*t si Glaudina eun na sa hilahil sa sino't alin man ay eueunin co rin. Sala de los eristianos. Dos silla^s y ^alen Polim6n, Menard, Aeriuio y Leates. Polim. Anoman ang aquiag gauing pagtitipid namamaguitan din ang galit at ngitngit, at hindi mangyaring hindi mababatid Menard ang anae mo na dito'i umalis. Si Rolaijte't ieao na masamang ama ay nageaeaalam na bindi sasala, sa nangyaring itoi magpaeaingat ca ang maeaeapalit ang iyong hininga. Menard. Sa buhay eoi ualang hindi magagaua maipararatang ang ibig mauic&,
- 90 - palibhasai di mo taroe sa aeala ang pagdaramdam co... Polim. Aerieio. =sucat na cuhil6. 60, may damdam ca eun sa haring harap pageatalieod mo nama'i nagagalae, paiibhasa eayoi nageaeasabuat Polim. Leates. . ito nga aag siyang palagay nang lahat. Gundi nga ganito ay mababalisa ang isaog magulang sa anae na sinta, lalo*t nauauslang para ni Glaudina di matatahimie... Polim. Menard. ang taesil na ama. Manga malulupit na nagpaparatang sa poot ang hari i pioaglalatang, ay may panahon ding tayo*i huhueuman at ang gauang ito*i iayong babayaran. Sa ganitoM ualang malay yaiiog dibdib Polim. Aerieio. Leates. Menard. uala ca ngang naalay palibhasa'i ibig, pageaeana mo'i pagaaeay galit sa isang masama dapat ipagngitngit. Manga tampalasaH maranal na budhl uala nga pong malay marangal na hari, ibig mo pa yatang puso eo'i magpingqui sa pageaeaila't pagpapaeunuari. Polim. Leates. Polim, Menard. nayari at sueat biikay co sa sulsol, Caya huag ca nang muli pang tumug6n nilang maeuhila na dalauang pusong nguni t hiadi ito lamang ang panahon. Sali^ el embaja(l<)r luoro- Carip. It6'i pangalauang bilang na pagharap sa eamahalan mo Polimong mataas, aco4 ibiautos sa Turquia4 nagbuhat na maguing tungeol cb ang paquiquiu8ap. Nagdala nang bilin nang a^uing monarea humarap sa iyo't maguing embajada,
Politti. Garip. Polim* Oarip. Polim. - 91 - aoo ang ibig mo hayo't ipagbadya tanang eabagayan nang aquing mataya Sa anoman ito'i pauang masu8un6d mabuti ria naman ang tayoi lumueloe, at baea uieain ninyong manga tureos uala eaming leing taglay na inimpoe. Sieiitanse ainboe. Sa dalauang nasang hiogi nang gran sultang quilabot sa mundo na pinagtatae-han, bago nalis doon sa Turquiang bayan ipinasaulo ang madlang tuturan. May manga mdquinang paeand ang tureo sa labas nang tanang babaeahing reino, may binubong tanso't baeal na piraso at may eortadillang pamatay sa tauo. May pang ualat naman nang palaeio't moog at ualang murallang hindi isasabog, lalang nang mdquina'i siyang nag uutos eun susuhan doon ay dito puputoe. Ualang iba, oo't ngayon ay mumulan sa galit na dala nang sultan Lentimar, pag-di mo sinunod itong eahilingan siyang pageagunao nitong iyong bayan. Oaya nga ganito ang manga pabilin nang tanang s^babing aquing pinagturing, ang duqueea ninyo't ang geneial namin eun baga't ibig mo ngayo'i pagpalitin. Sa hangad na ito eun caya*i sumuay aba nitong Ffanciang sa dugo'i lumtang madlang apare joi dala nami^t laan na siyang pupugnao nitong iyong bayan. Caya magpasiya ang mahal mong loob ieao baea4 baquit at tuing papaaoe, dito sa liarap co eami'i ttnataeot ang lahat nang yao'i di co masusunod.
Carip. Leates. Garip. Aerieio. Garip. Leates. Garip. Aerieio. Polim. Garip. - 92 - Oahit may m6quinang cay6 ay paeana eami'i may tabae ding dapat na manira, at sa dahas namin ^di ninyo unaua nang sa unang guerrang eayo'i naeabanga? Bagama't nasa eong pumayag na tiqui8 dahii eay Giaudinang ligaya co*t langit, iuurong co nat susubuquing tiqui8 manga pataeot mong ualang masasapit. Ang amin ay amin sueat eaog umasa at sampo nang inyo ngayo^i eueunin pa, eueunin ang aming mahal na duquesa at ang ipapaUt tahm nang espada. Nguni*t hindi, hindi, nang huag mabalam at mabalie agad ang du^uesang mahal, sa easabiean eong siya ay matanao ipapayag eo nang eamii magpalitan. Siya ay umasa't umaasa aeo pageauieang hari di na mababago, eun gayon jiy dapat pasalamat eayo at hindi tumangui sa bagay na ito. Aua rin sa inyo ang aming pagsunod pusong, taeeil, hlo, huag eang sumagot, eundi mo ibig utae mo'i sumabog, ea sangsang nang aqaing natitimping poot. Lubhang lapast^pgan sa harap nang hari hayo at umalis.. - Polimoi mag-uari manga consejero8 aralan mo ngani nang hindi ang biihay nilai manga paui. Sintabi sa hari tindig palamara durog ang ulo mo sa uupang silla, pagbiguiang dangal ang aming monarea * huag may eumilos sueat na, sueat na. Caya ibigay na ang aming general nang hindi ang Franeia*i Iumub6g magunao^
Politn. Leates. Aerieio. Carip. Aerieio. Polim. Carip. Leates. Molas^m. Polim. Carip* Aerieio. - 93 - magbibigay loob Aerieioi samahan biDgia ang eapalit sa oaDilang sultao. Leates ay euba sa e^reel aDg bibag at nang eayo ngayo'i agad maealaead, aDg pueo eo'i dating banda sa pagtupad sa anomang utos nang baring mataas. Cun ac6 ang siyang masusanod lamang biodi magaganap ang ganitong bagay, general na bibag bindi ibibigay at eueunin co pa ang du^uesang mabal. Aeo i hindi lamang maeatangui ngayon at na ipa-oo nang haring Polimon, riguni at sa dila nitong embajador puso eong malamig ay pinapag-ap6y. Tauong sinungaling .. - tauong tampalasan, sinoman ay huag may lumapastangan dito sa barap co nang hindi mamatay at mautAs ngayon... - mapalad ca bungbang. Saleii Leates y Molasem. Narito ang bihag na ipinaeuba sabibin ang dahii mabunying monarea^ (aba co*t si Garip ay narito pala) ano eayang &angbi.,. =Qgayo'i sumama ca. At umuui ngayon sa Tarquiang bayan sapageat ang hingi nang mahal mong sultan ang eapua bihag amiog pagpalitan minatapat /C0 rin at ibig co naman. Caya lumaead ca Acricio4 ibatid at sa sulta'i eunin duguesang eapalit, paEiam sa lian... - sampo niyaring dibdib tayoi lumaead na sa nasang masapit.
. - 94 - Polim. Pa>apa na duqiie ang mahal mong buhay Leates. eua mabalie dito aog anae mong hirang, eun ito'i sa ealiz natin pinaraan ualang aabuting pagsaealitaan. Menard. Sa guinauang ito nang taesil eong anae PoHtn. sapilitan ngayoLg siya4 magbabayad, dito sa galit mo'i eun maguiguing dapat aeo na ang siyang humihiegin^g tauad. Sala de los moros., Leirtiman Isang guniguniog anaqui pangarap ang naguisnan nitong na sa dusa't hiiap^ sa aba co langit itong naguiog palad ipioagealoob nang bunso eong anae. Ang eamatayan eong caquilaquilabot narito at aeoi eusaog dumudul6g, hauae ang patalim at inihahandog quitlin ang buhay co Oetarie na irog. Ostarie, Ostarlc,-Mereida, Mereida, nangasaan eayo sa ganitong dusa, tingni si Lentimar at naeaealong na nitong eamatayan, Mereurio, Maboma. Tanay eaya ito, oo't eay Ostarie nagmula ang aquing dusa at panganib, si Mereida naman eaya ay calaquip 00, baquit hindi, jdy sa Iaquing fiaquit! .Guieban mo, guiebanmo, sa ganitong dusa guieban si Lentimar, Ostarie, Mereida, dahilan sa inyo sa inyong dalaua eaya mapapatld ang tangang hininga. 8alen Osiarlo, Merei<la y Corc}ietes. Ama*i pahagquio mo ang anae sa eamay Ostarie. Mereida. gayon Hn eun dapat ang iyong manugang Gorehet. aeo naman ngayoi sa pundilo lamang nguni*t baea aeoi iyong maiputan. ..i^
^i^m^r Lentitnar. Ostarie. mereiaa. - 95 - Salamat Ostarie, bunso co Mereida di na maglalaong tayo*i magsasama, at lubhang madalas sumurot sa mata aog eamatayan eong parang n£quiquita. Ayon at tingnan mo mdlasin Ostarie mabangis na matai pinapanglilisie, maghintay ca muna at huag lumapit may tuturan lamang sa ande eong ibig. Ay bunso co, bunso../ - amang pinopooti, Mereida may hindi iealihngatoDg yaring aquing dibdib sa nasapit ngayon nang sintang magulang tsesil na panahon. Baquit sinaelao mong magea isang sinta^ magea-isang puso sa isang Mereida, ang dalauang budhing loob na mag-ama na nageaeasaeay sa pighati't dusa. Ang saquit ni ama*i galing din sa aquiii Mereida, Mereida, tingni ang hilahil, ualang ibd eamieg dapat na sisihin eundi ang dilag mong naghari sa amin. Nasoe eang nagtuloy sa piiso ni ama at sinagasaan yaring ealoloua, di eana naalis at tuloy nanira sa eapua biihay ngay6ng mapapaea. Ac6i naglumutang sa ligaya*t aliu at si ama nama*i ang napailalim, sa hirap at dusa, esposa eong guilio siya'i iaaho*t aquing sisisirin. ustarie, usiane, marapai; nga naman hanguia sa hirap ang mahal na sultan^ sapagea't marahil ieao ang dahilan nang dinadalita niyang eahirapan. Para nang pagtingin at; pagmanasaquit nang nararatay ca sa matinding hapis,
^ 98 - nagmamaeaaua sa eanitang dioses tumiDgin sa iyo*t upang matahimie Lentimar. Lubbang masasarap lasang ninanamnam nang irog eong bunso at sintang manugang, ang sa bibig nila ngayong bumubueal pag-ganti sa aquing loob na pautang. Sueat sa magandang puso ninyo*t loob anomang hirap co*i dapat nang magam6t at sa eatunayan bahao nangang lub6s ang bilis nang lilong guniguning taeot. Salen Aerieio, Molaseiii, Garip y Loked. Aerieio, Narito na ngayon at iniaalay hingi nang sugo mo daraquilang sultan, ang eapalit nito i eabilinbiiinan ipahatid ninyo't huag na mahban. Lentimar. Oo at ngayondin, humayo ca Loked bihag na duquesa sa Francia'i ihatid, dalauang soldado4 ipagsamang piht nang may mautusan sa anomang ibig. leao na may dala ay sumabay naman sa paglaead nila... lalong eatuiran ang mauna aeo't hintain sa parang at agauin ngayon ang du^uesang mahal. Sintabi sa madld't susundin ang utos Aerieio. Loked" Molasem. ang eapatauaran &y ipagealoob, . nang mahal na sultan sa palad eong eapos na naguing talunan nang hiong eahamoe. Lentimar. Molas^m, Molas^m, sa tapat mong dibdib ang pagmamahal co*i dating na sisihd, huag magpighati nitong pageaamis at may ibang arao na ieabibihis Ostarie. Cun ang pageaapi sa alin mang eampo ang pamamangeaan ninomang guerrero, di sa eatapangan nilang nananalo eundi sa utos din nang palad nang tauo.
- 97 - Ang nangatatalo'i di sa earuagdn eundi sa lihis dmg jalad nang sinoman, ang pagea-aba mo bayaning general ang lahat nang dioses ang may ealooban. Gaya ang uiea eo'i huag na manimdim sa paiad mong itong nasapit Molasem, may soldados tayo at hasang patalim na ipagbabaui sa binyagang taesil. Mereada, Arg palad nang tauo^i siyang nasusun6d" at eahit sa biihay naeapag uutos, espag-tadhana na'i pilit malalagbt 6 maapi eaya sa paquiquihamoc. Carip. eorehet. Tayo ay mag-isip nang laloug mabuti ang naabang piiri'i dapat manghiganti, at mababaui rin sa arao na hull eaual moi bihasa't bayaning lalaqui. Dito at dito rin eayol magtatacb6't Lentimar. Ostarie. magmamadalian nang pag-uui rito, saea eaeabihing napuesd na eayo manga tagd lamo*t ualang apdong taua. Oaya ilaan na ang tadhanang laoad sa tulin nang ating matalas na tabde, papanalamini^t piliting masind6c ang puso nang madlang bininyagang sueib. . Isabog sa eampo hangang may eamlmting na dugo sa pasOng sueat patitiin manga poot ninyo ay papagalabin hangang di mapugnao ang eabaeang taesiL Tayo ay hindi pa lubhang nagagahol may arao pa nama't mahabang panahon, at di mauubos ang naritong eampon sa pagealugami (:baquit di bumangon?
Tatayo't aangdt saea matitindig tataas tutunghan at mapagmamasid, titingna't mamasdan at mapagsisilip sa eampo ang ating nagbabagang caliz. ROLANTE 7
- 1)8 - Molasem* Aquing ibabangon anonaang maiating^ hindi tatahimie ngay6n si Molasem, eiindi ang iMha nang aquing patalim ang hinibga nilang taga Franciang taesil. Hangang aco*i uala sa tadhanang htieay di mapapayapa yaong Franciang bayan, at palulubuguing ang tinutuntungan ea guerra at guerrang ualang eatapusan. TERCERA E8CENA. Kelva y sale Aerieio Wm os}>a<la en la maiK". Aerieio. 4 Cun aealain co sa sariling bi^hay ang mangaglalaead na sino t sinoman^ ualang ibang landds na pamumulusan eun hindi nga rito eaya aabangan. Siling maghahatid ngayo't magdadala sa iniirog eong duguesa Olaudina, di co papayagang dumating sa Francia eahit ieamatay aagauln sija. Sa alin mang suloe ay manganganlungan nang di maino nang nangagdaraan, at dito na ngayon eusang aabangan ang ninanasa eong Glaudinang earietan. Salen Cian*lina, Loked y dos sol<la<l<>s arina<Ins. Loked. Himalang alind6g na eaaliualiu" hiraman nang sinag nang manga bituin, isang palamuti nangiangit sa ningning pagluhog co ngayo'i iyong marapatin. Sapagea't sa iyong mahalagang sinag naduhng ang aquing matang nagmamalas^ eaya di mangyari namang di lumiyag ang puso co ngayon sa iyong liuanag.
eiaud. Loked. Aerieio. Loked. Giaud. Loked. Aerieio. Loked. Aerieio. Loked. Aerieio. ™ 99 - Gun aco*i apihi't iualay sa ampon an6ng sisiluogan sa pagealingatong, uala na banta co uala easing poon at sa eamataya'i pilit mababaon. Cun ihahatid mo*i laead nang madali nang di nag-aantay si Polimong hari, diyata du^uesa't itong ualhati sasariHnin mo ngayong iooui. Sinisinta uari nitong maghahatid ang aquing Giaudinang himala nang diquit, ang eagandahan mong sinipi sa huris nang aming profeta'rdi magdalang hapis. Sa aquing pagsuyo't hinalihalinghing sa aquing pag-irog at dinaingdaing, eun may galit ca man poon sa pag guiho sa oras na ito*i dapat mong pauiia. Tunay na uiea eong yaring ealoloua ual^ng masasabing nagtatangang ibd, eundi ang diiag mo't masaganang gand^ na siyang earugtong nang tangang hininga. Tayo'i lumaead na*t nang hindi maglaon hintay sintang irog, hintay easing poon, sa tamis nang daing at manga paglungoy ay baea pa aeo ang maualan ngayon. Dadaluhungin eong bigla itong laesil sa ina nang diUg sa sinasalamin, sa taia sa Francia sa aming bituin ibinabauai eong huag may gumiho. Sino eang malupit, sino eang pangahas magbabaual nitong handog eong pagliyag^ ac6, ac6 pui^ng mata mo*i ilingap ieao tampalasan ang siyang lumayas. Aed ang lumayas sa ganitdng gandd ha nacabubu66g titigan nang matk, paanong pageapit sa asal mong daM buc6d sa eaauay nitong aming pdtria.
Loked. Aerieio. eiaud. Aerieio. Loked. Aerieio. Loked. Aerieio. Loked. eiaud. Aerieio. Loked. Aerieio. eiaud. Loked. - 100 - ^Maibabaual mo eaya aog pageasi sa isang ninibig na para eong yari? na maililigtds sa dalang alfange ang piiri at dangal nang isang babai. Ang sinansala mong daiog co*t pag-galang sa oras na ito4 iyong babayaran, di mo man sabihin tauong tampalasan ualang sala ngayong di ca mamamatay. Ang cut6g nang puso*i itong masasapit hilahil na naman at malaquiag saquit, peong iniirog huag eang manganib, umilag ca pus^ng^aeo ang iibig. ^leao ang iibig dini eay Glaudina? - ^tatanungin mo pa? nang ieao ay hindi mapatdang hininga layas, hayo alis!.. tunay eaya ito... - hlo paiamara. Cun ang iyong nasa^i mapatdan nang biihay sa aquing espadai ualang easiraan, daratoin mong pilit tauong tampalasan ang guhit na hanga niyong eamatayan. Matingining langit ac6 poi itang61 sa bantang mahalay nitong manga pi song sapagea't ang quilo3 ni Aerieio ngayon • ang eusang pag-aba sa naeaeaulong, Woro'i haliea na't iuan si Aerieio, Olaudina ay ano ang sinalita mo, ano't ibig mo pang talastasin lilo uald eang halata ang ibig ay aeo. leao ang na sinta ^ano ang espada, ualang eatungeulang matld nang hininga, nang gaya mo lilong suc6b, palamara hiodi gayon lilo... - naquilala mo na. 'M
Aerieio. eiaud. Aerieio. eiaud. Loked. Aerieio. Loked. eiaud. Loked. eiaud. Loked. eiaud. Aerieio. eiaud. Aerieio. eiaud. - 101 - QuiIos mong masamd sa aquing pageasi itatang61 nitong tangan eong alfange, ieao nga Acricio*i alam co nang dati cap6s eun sa tapang sa pamamayani. Gaya pala eami'i inabangang tiquis may masamang tangea at aealang lihis, mahanga*i guiliuin ngayon ang naghatid huag ang para mong lilo at balauis. Pinalaqui mo pa ang loob nang pusong ito'i hindi biro at tapat na tugon, eundanga't sa laeas aco*i magagahol, aquin nang sariU ang pagsinta ngayon. Sapaea at aco*i pinupuripuri nang aquing Olaudinang sintang quinaca8i halina poon co.., =hindi mangyayari at aagauin co sa pagcalalaqui. Morong tampalasan... - ohtaesil... - oh sueab, pu5o'i lubusin mo ngayon ang pag-lingap Aerieiong malupit .. =at Aerieiong uslae abatayo poon eun aeo ang hyag. <• Umilag ca lilo't huag pamangeaan ang aquing nauieang nagmula sa volcan, niyaring pagngingitngit... - dili eun sabagay ^ aeo ang hangad mo jah! morong 8ucaban> Ay morong malupit oh morong euhila aeong yari*i saan natutuntong eaya, -- dili nayayapae sa nuve nang tua nang aquing daudina... =:icao na masama.
Aerieio ei.aud. Loked. eiaud. Aerieio. eiaud. Aerieio. Loked. eiaud. Aerieio. Glaud. Aerieio. Loked. Aerieio. Loked. Aerieio. Loked. Aerieio. - 102 - Baquit masama na may dila pang suahil na hindi marunong mag-ingat nang lihim, itong pag-ay6p moi siyang pinapapel, di eun mageagayon, ieao na ay aquin. Umilag ca pusong, - aeo ang lalapit ieao pa ang lalong ulopong na ganid, taesil na babai at morong malupit dina maeabata ang apoy sa dibdib. Ang paglapastangan sa ganitong dilag biihay mo euhila'i siyang ibabayad, pagtatangol ninyong aquing namamalas sa puso co*i narang masidhing eamandag. Damay eaya langit ac6 nang paglungoy langit nang sama mo*i ang ningas nang apoy, babaing malupit, ieao morong pusoug sa alab nang galit cayo*i igagatong. Cami ay malapit na mapanganyaya sa poot nang liio ngayong nagbabala, nang hindi mapiguil ang bala eong nasa pupuesain co na ang morong euhila. Abata du^uesa't lumaead sa reino, ieao ang lumayas 6 iuan ang ulo, at itong duque8a ay malagae dito matalas eong tabaip ngayon ang eamtan mo, i'elean v lmv<* el iiioiN" v vin>lvi' Aeriein. Claudina4 ai\opa ang na sa sa loob ieao eaya bagai may di pa pagsunod sa aquing pagsinta at linuhog luhog na itmatangis sa ijong alindog. Guipit na lagay mo sa ganitong ilang paeaisipin mong ualang pageueunan, eaya't ang pagsamo*t euiKirino titingnan ngayon mangyayari ang pilit sa ayao.
. . - 103 - Gaya sabihin mo ang na sa sa loob eiaud. Aerieio^i ilagan ang asal na hayop, sueat sa bantain ang ganitong ayos dapat mo na sana dising ieataeot Mataeot at baquit sa anong dahilan Aerieio. eiaad. Aerieio. dahil sa nasa mong di co maayunan an6*t ang pagpilit eaya'i ilalagay eundi mangyayari sa sinomang ayao. eiaud. Gahabagan aeo tumutungong langit sa maling adhiea nang hlo t balauis, eaya bagubin mo ang tigas nang sulit nang di mo na datnin ang banta eo't nais- Aerieio. leao eaya poo'i di pa nahahabag sa paghalinghing co at tinauagtauag, hahea na irog... eiaud. -- huag eang mangahas nang asal na lieong di earapatdapat. Diyata nga baga*t di mo tatanauin ang aquing pagsuyo at diuaing daing, malayo sa puso... Aerieio. eiaud. Aerieio. - ay babaiog taesil maeunat mong sagot ngayo'i papaenitin, Aamin 6 hiodi mamili eang agad ang aquing pa^suyoi magdaang maluag, 6 ang uasasarang pinto nang paghngap isasabog ngayon nitong aquing laeas, Ang ganito'i baquit eaya aasalin dahil sa hindi mo pagamin sa aquio tatap mo^a pala*i baquit pipilitin ang ayao umibig. €iaud. Aerieio. eiaud. - iibig ca taesil. Aerieio. €Iaud. Aerieio. Umilag ca pusong, umilag ca hunghang silsungaban quita't ipaghahampasan, babaing malupit.
~ 104 ^ eiaud. - Aerieiong sueaban ang ingat eong piiri'i huag mong dangisao. Itangol mo langit ang aba eong palad sa lilong ulupong na eumaeamandag, tauong ualang apd6, tauong mapangahas nageaeamali ca .. Aerieio. eiaud. Aerieio. - ualang mali sueab. Diyata at aeo'i hindi mo susundin hindi nga, hindi nga, tampalasa't taesil, ang eatigasan nro ngayo'i su6ubuquin at sa aquing laeas nasa eo'i eueunin. Aeci6n dv agarrar, al niismo tienipo ataja Nieen <*on espada Nieeo. ^Aerieiong maluplt oh sueab na loob ilay6 sa isip iyang asal hayop, di ca na nagbigay bageiis pang naglubog sa puri nang eapua lalaquing nmirog. Bitiu tampalasa't ieao ay mahiya sa oras na ito4 paba6n sa lupa, nang hindi maramay ang iyong eapua sa eahalayhalay ngayong ninanasa. Aerieio. Nieeo. ^\ Sino eang pangahas, sino eang aalis nang aquing aeaiang narini sa dibdib, oh baea eaya ca nangahas lumapit inuudyuean ca narg m8laquing inguii Sa guinauang it6 Nieeong sueaban alangang ibayad aog ingat mong biihay piiri nang duquesang iyong ihahapay gagamutin nitong iyong eamata^an. Cun ieao ay hindi alisin sa lupa ang tanang la{aqui'i hahaua sa sama, at ieao ang buc6d na maeasisira eaya mamatay ca tauong solopiea. eiaud* Itulot mo langit ang magandang palad dito eay Nieeong eaham6c nang suedb
Aerieio* Nieeo. eiaud. Aerieio. Nieeo. eiaud. Aerieio. Nieeo. Aerieio. Nieeo. Aerieio. Nieeo. Aerieio. Nieeo. eiaud. Aerieio. Nieeo. Aerieio. Nieeo. Aerieio. eiaud. Aerieio. - 105 - ang iyoDg sumpain sa pageapahamae ang iyong eatauan... =ito*i siyang dapat. Pageamalupit mo'i mageaeadulo na huag eang manganib mabunying Claudina> pag*asa eo'i labis. =00, umasa ca ang puri mo'i aqui't sampong buhay niya* ]Vlean y (*(>je a Aeririo en los dos brazos. Gauin mo ang ibig mabunying duquesa dito sa euhila t tau(}ng palamara, abata't ihatid sa ating monarea eun dodn dadalhin aco*i di sasama. Sasama ca pus6ng, sasama ca taesll aco*i dito mo na utasi*^ patayin hindi mangj?ayari't sa hari dadalhin lubhang eahiyahiyd .• - mahihiya't baquin. It6*i earangalan nang para mong suedb ac6 ay dito na maturang mautas, hiadi mangyayari eundi ca ihar^p sa ating monarea eaya hayo laead. At ihahatid ca sa haring Polimon eaya nga Aericio*i huag nang tumutol, di co masusunild mamatay man ngay6n lalaead eang piht tampalasang pus6ng. Ac6 ay dito na maturang mautds liiadi mangyayari .. - paanong paglaead ang dalauang paa'i di halos mabuhat, baquit matulin ea eun sa pagsusueab. Pu86ng na babai matabil eang lubha ngayong gapiis aeol uala nang magaua> eanina'i uala eang tah^n nang pagiuha saea ngayon nama'i uiea ca nang uiea.
Nieeo, Aerieio. Nieeo. Aerieib. Lentimar. - 106 - Sueat na Aerieio at tayo'i lumaead dito na utasin at huag ihardp, sa hariag Polimou .. ^ -- mauht ca sueab baquit eaya ac6 ay quinacaladcad. Sala de los moros. I)t>s sillas y sale ei suitaii. Guniguning ualang paguitanang luha m dibdib eo't'puso nang easasagasa, at pinapalaguing hindi nauauald ang eamatayan eong darating na yata. Patungo ea salas pasa laberinto sa geneialife doon man at dito, hangang sa Alambra*i oa8un6d8un6d co it6ng eamatayan, Mereurio, Mereurio. Mauutas aeo jay Apolo, ay, ay! matinginiug Ala aco*i eaauato, bunying Tabalgante at Saturnong mahal eapos eong paghinga ay iyong dugtungan. Dahil eay Mereida, eay Mereida*] 60 nagbuhat na lahat ang hirap eong it6 eundi si Ostarle ang nagtam6*t ac6 uala nang daquilatig Lentimat sa mundo/ Maeapangyarihang dahds na pagsinta varas moi laganap sa tamaaog mata, naeapaghimasoe at naeahatol ca sa dalauang puso namiog mag-aama. Gundi ca naghari sa dalauang dibdib nang aquing pag-ibig at sa eay Ostarie, di mageaeagayoh naman ang hioagpis sa tapat mong puso para nang nasapit. jAy! hindi rin gayon baquit sisisihin dih marunong eang mili nang magaling,
- 107 - ayos na eataua't butihing butihin dili ang iba ma'i maeahihirang din. Para nang pagpili nang puso mo't dibdib dito eay Mereidang himal^ nang langit, tanging ibiuueod sa lic-ha nang dioses na pinaeabusog sa ganda at diquit. Sino ang nagtam6 sa ganitong alio dili baga aeo, 60 nga aeo rin, pagca*t si Ostarie na anae eong guilio na sa pag-ibig eoi doon napasalin. En esta saleii Oatari3, Mereida, e'orohetesi y \u" s<)l(la<l">s. Ostarie. Amang pinopoon baquin baga baquin mue-ha mo'i naputos nang madlang hilahil, Mereida. at ito ay eahit hindi man sabihin dapat mahalata ninomang titingin. Corchet. Ngayon naniuala lamang ang loob co na di mageaparis aog mata nang tauo, ang tingin sa sulta*i di eaparis ninyo eun hindi bilasa itol nalalang6 Lentimar. Bunso co Ostarie, Mereida, Mereida, 60 may dalita aeong dinadala, inyong namamalas ang ganitong dusa ang eamatayan eoi parang naquiquita. Eto naH naritp ngayong dumarating maeaitlo nangang nadulog sa aquin, niyayaya aeong tumungo sa libing eaya ang sagot eoi eayo ang hintayin. Gun'ibig na ninyong aeo ay sumama ualang easiraan Ostarie, Mereida, narito, narito, at titigan nila tinatagnan aeo hintay ca, hintay ca. Narito na bunso aeo ay bitiuan inaabot aeong eauitin nang eamay, na sa ealiua co, Ostarie ay tingnan sinusunod aeo saan maa lumagay.
Ostarie. Mereida. Corchet. - 108 - Umilag nang munti do umilag at mamaya lamang aeoi sasama na^ aquiDg isasalin lamang ang eorona dito eay Ostarie at sa eay Mereida. Hindi nga malayo ay amang ama co sa hirap mong dala maguing dulo'i ito cahima*t dulangin nang tauo sa mundo ualang mapipihng maeaeaparis mo. Pinaeabusog mo aeo at piouspos nang lingap na hindi maeayang ipasoe, sa ealae han nitong boong sangsinueob at napatabon ca sa dusa't himut^e. Mangyayari eayang eigao mo'i marinig sa lagay na yaon ay inis eang inis, anoman ang laeas niyang iyong voces sa euhilang tainga ay hindi sasapit. Ama ay natutong tumanao sa anae sa itiningin mo sino ang papatas binuhat ang mundo't siyang iguinauad at di pinayagaug anae ay maghirap. Sinong ama yaon, ang ama eong ibig ang di nagpabaya dito eay Ostarie ang naguing ama eoi pumiH sa langit ganito na lamang amang mamamasid. Totoo*t maramiiig magandang ugali sa loob nang mundo eahit hindi hari, eapag sa ea.tauan ay maglulugami iquinacait din sa balang hihingi Sino ang eaparis ni ama sa lupa sinong mapipili eayol magsalita, ay Mereidang poon... . - Ostarie ang luha pahiri't gauin mo balang magagaua. Hombre, hombre, que requisito8 de moda nang paglalambingang aqumg naquiquita,
109 ~ sardp na pagmasdan nitong mag-asajia lalo't earitlosaDg para ni Mereida. Lentimar. Huag magpighati bunsong quinacasi at aeo'i uala nang dusang masasabi ean eahar^p eayo at ang diUdili ualang nasa eundi yaeaping mabuti. Halina sa trono bunsong guiniguilio at itong diadema'i aquing isasalin sa ulo niyaong esposa mong guilio tunay na sultanaDg sueat quilaianin. At pipintuhuin nitong boong Tarquia sapaea at aco4 tantong matanda na, hiadi tumatangui ang anae mong sinta Ostarie. Mereida. at gayondin naman itong si Mereida. Sientanst' Ostarie y Mereida. Lentimar. Ang ulo mo bunso'i aquing puputungan nang eoroua nitong pageabunying sultan dapat quilalanin nitong eaharian na pintuhuin ca nang lahat nang eaual. Los sold. Lentimar.sampo naog esposang ealoob nang dioses, Los sold. gayon din ang amin sultanang ibig eoreliet. baquit di iviva naman si Gorehetes. Vivaag ualang hanga ang sultang Ostarie Vuelven todos d la esrehia. Ostarie. Lentimar. Sapagea tapos na amang guiniguilio at naubos muaa ang boong pagtingin, hinaeot sa puso't dmala sa aquin ang duDgoy co naman ay iyong tangapin. Taran aquing bunso't hindi masisira Ostarie. lilong guniguni'i huag sumagasa, at aeo'i sandaling iuan mong payapa nang paqaiquiusap sa dalauang mutya. ^Sino ama yaon sino ang eueuha? sinong mangangahas sa iyong hininga,
- 110 - ang saquit mong itoi aquin nang quilala di iba't galing din ito eay Mereida. Ama ay eun gayon di sueat puingin sa hirap mong ito quita'i gagantihin, yamang iniirog muli mong tangapin ang ibinigay mong esposa sa aquin. Upang sa hirap mo4 siyang maguing luna& eun mainom itong eay Mereidang dilag, para nang balsamong nag silbing panghugas. niyaong daeong una nang aeo'i maghirap. Gaeing pinopoon si ama'i lingapin para nang paglingap nang aco*i bihisin, at ang iguinamot di baga ieao rin ieao rin eay ama ang dapat tumingin. Mereida. Oo, esposo eo't lalangapin co na ang apdong mapait na lalo sa mirra ano ang gagauin pagtiis Mereida nguni*t itong bagay di dapat maeaya. Ostarie. Saguipin sa hirap ang aquing magulang tingnan mo ang anyo't mistula nang bangedy Mereida" aquing pipiliting abhtin ang eamay Lentimar.tapos na Ostarle ang aba eong buhay. Ostarie. Mereida. Ostarie. Naano si ama... - namatay Ostarle anong hirap itong pahatid nang dioses,- ay ama eong poon ^iaugang sa mapatid ang buhay mong hauae paua rin pag-ibig. Pauang pagmamahal at pauang pagirog ang aquing naquita sa tapat mong loob, sa munting bayad eo'i tuloy nang tinapos ang tangang hininga . Mereida. - ay ealunoslunos. Nang nasapit nitong marunong magmahai Ostarie. ay amang ama co ito'i huling arao, sa pagmamahal mong di co nabayaran ang eapaht ngayo'i isang muadong buhay.
.,^. - 111 ~ Ostarie. Hindi na titiguil sa paquiquilamas at hahanapin eong biihay ay mautas, maramay sa iyo amang nililiyag ay Mereidang poon eay eahabag-habag. Itong napagsapit ni amang nagpala Ostarie ang sugat nang hindi lumald, huag mong tinagui't nang di manariua sa pangbihinayang sa nspanganyaya. Salen apresurados Mnlaseiii, ('arip y Loked. Los Tres* Ostarie. Ano ang nasapit nitong aming sultan ang soldadoa natin ang ihandang tunay, at ating bihaguin ang balang binyagan iramay eay amang napatddn nang buhay. Ang bangeay nang sultan ay eapagealibing guerrang ualang hinto ngayon ang gagauin> at ieao Mereida*i sumama sa amin Mereida. ito'i siyang ueol... Todos. - guerrang ualang tiguiL ACT() 4/^ Sala de los Cristianos Saleii Poliint'"]!, MriiaiNl y Lt'ates. Polim. Itoi taedang arao nang nayaring hatol sa lilong pupiStlin ni Rolanteng pus6ng, at di mangyayaring ngayo4 mauurong masangsang eong poot na halos mag-apoy. leao naman duque ay eatatauag din sa aua nang langit at manga pagtingin, upandin ang iyong bunsong mairoguin payapaiig sumapit dito at dumating. Baea ang isip moi naealigtas ca na ea daratning hirap hindi pa, hindi pa^ hangang uala itong butihing duqesa hig mo*i eatapat nang isang espada.
Menard. Leates. Menard. Polim. Leates. Polim. Menard. ^ 112 - Aeae na malupit anae na masama tingni aeong ama ngayong na paguitna, sa taias nang lalong masaelap na uiea at nagtulistuiis namang pagbabala. Sapagea't sa labat aeo'i masisisi dito sa madld nang bagay na nangyari^ may earampatan nga marangal na duque na paghanapan ca sa anae mong easi. Sa pag-alis ngayon nang bunsdng duquesa mangyayari eayang tanungin ang iba, sa banta co*i iiindi at ieao na ama ang maeatatatap... - sueat palarpara, (iSa bagay taho mo nang bago umalis nagsabi sa aquin... eun hindi mo batid at di easapaeat sa ganitong nais ano't sa anae mo*i di ca natigatig. Mabuti pang siya ay dumating ngayon nang di ca masama eay Rolanteog pus6ng, ito ang tadhanang arao nang paghatol sa eaniyang ulo, Leates, paroon. Han>uin ang Ulo sa eulungang eareei ituloy sa plaza*t ang ulo'i tagpasin, nang di mamihasa ang sino mang taesii na nangagbubudhl nang Hhis sa aquin. Paalam mouarea't susundin ang hangad hayo na at 3cao*i magbiglang lumaead, ang mahulihan eong magbantang magsuedb sa sino't sinoma'i agad mauutas. Dahii sa guiraua nang anae eong pu86ng na sa sa timbangan ang aquing eaueol, at pinapagningaB loob ni Polimon sa galit at balang ualang easing gayon.
Leates. Polim. Holante. Palim. Leates. I 113 Saleu 1.4>atea y Kolaiite eomo sent<^neiado Narito na hari ang bunying general itul6y sa plaza at qi|[itlan ng buhay, hindi tnmatangui aeoDg hinatulan bagaman at ualan^ bahid easalanan. An6 ang gagauin palad eo'i magtiia sa bituing hdlo^ sa iy6 ng langit, oun ito ang siyang dapat eong masapit di tinatanguihan hari eo'i mag^isip. Pagbulayin mo po eahit sa sarili ang pinapapasang hirap eay Rolante^ eun aeo'i may sala dapat na mangyari ang aoomaH hindi dapat na magsisi. Nguni at eahima't aninong maturan ualang mababaeas sa aquing eatanto, at ang eatapus^n na hktol mong big4y ay hindi malangap ng abd eong buhay. Ac6'i narito na sa eusang pagsundd at eulang na lamang tab^e ay mahule^, dini sa lilg eo't lilo ay'mapiigot nguni at lisiy^ ang hatol mo't utos. Maeupeupiog langit sa iy6ng pagtingia ealoloua't biihay ay inihahain, ieio na p6'i siyang bah6,Ia sa aquin eatapusang uira^i (ising panguiguiguil.) Sue&b ua Leates at masamang eamp6ii an6 at hindi mo ganapin ang hatol, luhod na Rolante ng di aeo ngayon maramay sa iyoog daratolng lingatong. En esta K>ilen Loked y dos soldadon. Tac8i1 na coD8ejoDg iydng mutusan Da pinapaghatid sa aming general, du^uesang dald eo'i inagao ea daan 8amp6ag eami'i ibig alisan ng buhay. ROLANTE 8 ^^
. - 114 - Ito'i eun eaya co ipinatalaetas Dg di mo uieain mg Bult^n eo'i sueab, at hindi marunoDg na maquipag-usap ng bagay sa isang punong saeddl taas. Labis eong mauieang yaong tampalasam sa eaniyang hari ay ualaog pitagan, eun ito'i marunong magmehal sa buhay eueat maguniting ieao po*i igalang. Polim. At sino ca ngayong aaral sa aqaiQ an5 ang isip mo di co nalilining, tingDi ito Menerd at Rolanteng taesil pageaeaganitol sa inyo nangaling. Duqueng ualang apd6 eundi itinulot ang pag-alis dito ng anae mong irog, mahusay na pisi ng aquing pagluhog hindi magugulo't mageasieot-sieot, At di mo talastas eun saan dinald ng taesil eong eampon ang bunying duquesife sa pagtataebuhan ng lahat eong sama ng oras na yao'i nahbang ang mat^. y Loked* X Hindi 00 naquita eun saan tumungo Polim. easabihdn dati cay6 ea pagtaebo, at eun may lo6b ca disin sa sultdn mo di mo raaiuan ang utos sa iy6. Gun para nga nit6ng cay6 ay matanong: dili pagtabo rin aFg maitutug6n, 6 ang matuid mong na sa loob ngayon ang cay6 ay hindi marunong humabol. At talagang eayoi hahabulin lamang lalo na sa guerra at pagpapatayan, ngayondin Leates, bunying duque Menard si Aerieio*! inyong hanapin sa parang. Ualan,!^ pagimrunau yaring pagnginitugit Menard na sueaba't Rolanteng balauis, lilong eatiuala na pinapaghatid nasaan, nasaan, ang dalang eapalit.
Leates. Rolante. Polim. Roiante. Polim. Leates. Polim. fe 115 - 'i Taesil na Leates dili aag utos co paghanaping higU lilong si Aerieio, baqu{t hang^ng ngay6n cay6 ay narito masasamang saeop oh euhilang mbro. Hindi co matatap ngayon ang pagsunod sa mahal na hari namiog nag*uutoS) eun iiuan co na ngayon ang pagpugot dito eay Rolante't eami'i pa sa bundoe, Pighati na naman ang aquing nadngig sa buhay na ab^ ng easi eo't ibig, ang boong may sala nito'i si Leates ' eun baquit hindi pa tinagpas aog liig. Dili eun patay na'i di co napaquingan ang siimbong nang moro eay Chiudinang buhay, matinding daiitang ualaug eatapusan sa easi co*t sintai nageapisanpisan. |Ay! eiaudinang poon ibig co pa ngayon datnan mo na nitong aeo*i nababaon, ng hindi masiei sa iyoog lingatong . at pagdaralitang nageasusonsuson. Daguilang Polimon baquit di pa subhan ang poo*t mo't galit sa dugo eo't buhay, hininga'i narito at iniaalay iutos nang bigiang aeo'i ipapatay. Huag magmadaii't baea ang isip mo maealiligtas ca sa bagay na it6, aco*i aliusunod at hinihingi co nang boong pagluhog na putlan ng ulo> Anong hinihintay Leates na 'sueab ang aquing pagsunod hari nagagayae, nguni't ang bueod eong hindi natatatap eun alin ang aquing uunahing dapat, Sa pagpugot ogayon at pagpasayungib gaanong magdaan ea taesil na iiig, ang talas nang iyong tabae na panabig saea si Acrieio*i paghanaping pilit.
- 116 - Leates. Huag ieagalit monarea eong bantog at ito ay hindi sa di co pageunod, pag-aantabay eo sa mabal mong utos eaya nababalam ang aquing pagpugot. Oaya nga Rolante pagsisi ng sala sa oras na ito'i tuloy lumuhod ca, Rolante. di anhin na lamang ang tangang hininga malagot na bigla ngayon at mapaea. Aba nanununghay na mata ng langit sa is^ng aliping puputlan ng liig, sa malaong sanga ng iyong pagibig ang mga sala co do6'i nangangapit. Upaog^maearating sa nasang matamo na pays^ang bayan ang ealoloua co, at di ninanais na eahabagan mo ang nananalanging puputldn ng ulo. Hindi easiraang buhay o6'i mapaui eun siyang adhiea ng mahal na hari at di na tututol bagatnan at mali ang nangyaring ito sa palad eong saui. Sa pag-ibig dahil quiquitldng hininga an6 ang gagauin ^ili magtiis ca, eun ieararangal nitong boong Francia hu9g na sirai't utos ng monarea. Hayo na Leates sundin mo ang hatol Francia ay paalam, paalam Pulim6n, matiis co naua't huag maguing leon piiso eong lalangap ng masidhing hatoL Arviou (le dar tajo Leatep, al niispao tiempo salen Nieeo y ('landina, y Aerieio eonio cautivn. eiaud. Si Rolante itong natanao sa plaza tindig casi*t irog hahalinhan quita, Rolante. mangilag ca poon sa bunying monarea, eiaud. parusa sa iyp damay ang hininga.
- 117 - Aquin tinutubus oh mooaieang mahal sala ni Rolante nit6fig aquing bubay sa anoman ngayong naguing eaealanan patauari't ac6*i siyang parusahan. Polim. Sueat na Giaudina't baea yaring dibdib Bumabog sa iyong inasal na gdnid, Menard. ualang puring anae na lilo't balauiB lalo ca ngang dapat putldn nang liig. Di pa na nang^ayaritig iyong naeueuha eiaud. IFenard" Polim. sa isang magulang ang maquipagquita, unang dinamayan itong sumisinta at ang itutubos ang lyong hininga. Ay ama eong poon ito*i ipatauad at nayuyuraean ng sinta ang lahat, alis tampalasan aco4 ualang anae lalo na't para mong isang manunueab. Aco4 lalong dapat masaetan sa loob sa inas"! ngayon nang anae mong irog, nguifi*t tinipid co ang udioe nang poot ^agama't sa init aco*i matutupoe Sa pagmama8aquit na aquing naquita lilitao na aco4 iiruguin niya, ibig eong mabatid mahal na daudina gaua ni Aerieiong lilo't palamara. etaud. Labis sa btih^ay co ang pasasalamat dito eay Nieeo't aco4 na iligtas, sa bantang masama ni Aerieiong sueab dito sa puri co na iealalagmae. iWenard. Polim. eiaud. Mno naman ngayon sala ni Rolante? taesU na anae eong ualang munting puri, inuusig m6 pa?... - paghinahon duque. Inahihingi co nang tauad sa lahat Polim. buhay ni Kolante... - hiedi nararapat,
- IIH - inuusiea co*i di pa nalulutas isinisiesie mong pilit ang pagliyag- Magpapaeunuaring bahatulan siya at ipaquiquitll ang tangang hiningd, nang lalong malub6s at mageahalaga ang pagtingin ngayon sa aquing pagsinta, Nieeo. Sira rin nga palang lahat ang matuid Leates. eapagea sa tauo*i nasoe ang pag-ibig nanindig na naman yaring pagngingitngit sa balang iquilo8 nang babaing ganid. Menard. Sa tuituina'i eun ganitong asai Polim. ang maquiquita co sa anae na-hungh^ng, hingi co sa haring itong tampalasan iramay sa lilong paquitian nang buhay. May gaUt ca diuque yata sa pagdating nang anae mong irog at mapapaaquin, Menard. hindi gayon hari*t sa gaua nang taesll aeo sa dangal mo'i hinditaaeatingin. Polim. Pus6ng na anae co .. ,^ ^ duque ay paghunos at namamanhie na yaring aquing loob, Claudina*i sabihi't ibig eong matalos gaua ni Aerieiong tampalasa't hayop. eiaud. Sa paglaead naming uala ngang balisa nitong maghahati*J na narito pala, pagdating ea parang hinarang pagdaea ni Aerieiong pusdng aco*t ang easama. Totoo't malabis ifong pagtatangol doon^sa sueaba'i hindi naeasahol, madlang ea^^ama eo'i nagsilayas dooa, aeo ang nalagae sa pagealingatong. Dito na minulan nang sueab na dili' ang bantang ihapay ang ingat eong puri, sa aua nang langit na lubhaiig maiaqui nang gagambalain may isang nag-uagui.
Polim. l-eates. Rolante. Aerieio. Polim. i-eates. Aerieio. - 119 - Sumaeiolo't aeo^i hinango sa hirap saea ang €spada'i bumugd nang guidlat^ si Nieeo hari ang siyang nagligtas dini sa puri eo't Aericio*i nabihag, Leates hayo na at daihin ang pusong ihatid ea plaza at patain tuloy, huag mo oang hintin ang anomang tutol at ito ang eiyang parusa eong hatol. Hayo't ealaeearin, ealadeariog agad, ealadearin itong tampalasa't sueab, ^anong hinihintay?... - Aerieio ay iaead baea pa sa iyo aeo ang maharap. Di na malulumbay yaring abang dibdib .eay Giaudinang sintang buhay na nasapit^ pu86ng na Aerieio, tumutungong iangit ang aba sa aqtiin huag ipageait. An6 ang gag^in oh iisiyang palad sa pag-iimbot mo nitong maiing hangad, dapat eang magtiis nang pageapahamae sa eagagauan mo buhay mauutas, Gundi sa aeala't nasang eamalian na maihapay co pnring iningatan, liindi masasapit ang maquitlang buhay sa oras na ito. . - ianong hinihintay? Na baquit Leates ang baiang iutos hindi mo mabigia ng ayong pagsunod, diua ang ibig moi sa iyo mahulog ang lahat eoug baia tampaiasang ioob. n (i^Hangad mo ang gayon?... - hindi haring mahal, iuhod na Acricio*t saiai pagsisihan, ang abang paiad co saan man iiagay ay cumiquilala nitong easalanan.
Leates. eiatHt. eiaiHl. Polim. OaiKl. - 120 - Patauad PolimoD, patauad RDlante patiuad GlaudiDa at Menard na duque, patauad Leates, Nleeoug bayani itong 8i Aerieio at arao ng huli. I^^mpooiog langit ang tulong mo'k aua huag ipagealt sa buhay eong aba, patauad Aerieio at ang aquing amba ea lifg mo ngay64 lalagpde na bigla. Uio ni Acricio*i tagpas na't nangyari;, ^baquit di isunod naman si Rolante? ang eapahamaean nang sinta eo't easi di co tutulutan anomaDg mangyari, Mauna na aeo ngayong ipapatay daraquiIaDg hari... ~laquing eataesilan nang manga qui{08 mong ipinatatanao sa aquin Glaudina... - ^ano ang dahilan? Buebd ca na bagang mayroong Rolante 8a aqui*t sa ama*i ipin8gmalaqui, at dito 8a Francia4 uala nang lalaqui pangalaua nitong iyong guinaeasi. Cay ama*t sa hari di co maguing eala ang eapangahasang dito ay naquit^, pagea^t ang pagtingin sa ieang pagsinta quinararamayan pang tangang hininga. Ang isang pag-irog sa aming babai aeuan sa inyo na manga lalaqui, nguni't eun sa aquin ang maiaasabi eahit yaring buhay damay co sa eaai. Natanao ang sintang puputlan ng liig ano't di co gauin ang paginamasa^uit, ieao po ama eo't haring nagagalit sa labat nang ito*i dapat na magisip. Na eun si Rolante hininga'i maquitil anopang halaga nang aquing pagtingin^
P&Iim* eiaud. PoHm. eiaod. Rolante. eiaud. - 121 labhang lapaiBtangaa cuq ieao'i magturing talas nang sagot mo'i aquiQg 6U8ubuquiQ. Gahit si Rolante, aeo ma't sinonlan &a iyo isa ma^t di maquiquinabangv tumbas sa gaua mong eaiapaetanganan ngayondin Leates quitran mo nang buhay. Iraramay 'aeong puputlao nang ulo, 00' t siyang yaring hatol co sa iyo, salamat Polimon at iying bigay mo na eamatayan co ay naguiog Paraiso* Unahia Leates yaring aguing buhay, saiamat Polimo't iyong hinBtuian, sinta eong Rolante ang haring marangal tayo nang dalaua'i eusang hinatuian. Sa nangyaring ito yaring pagtitipid magpapahalatd naog volcan eong galit, diyata Polimo't iyong matitiis eaming ualang salai puputlan nang liig, Aeo'i guinayoa na*t eusang hinatulan bindi po tumutol nang anoman iamang, bago'i ang bubat mong naguing easaianan- hindi mauatasan sa dalang t^umpay. Na eun aebl uala*t lumayd sa hocb6 sinong mag-uutos sa manga soldado, sa lahat nang yaon eun naguing sala co hindi tamatangiai at siyang hatol mo. Nguni baquit naman itong si Glaudina^ aanhin Roianteng aeoM mabuhay pa, baea sa pagpilit nang hari't ni ama aco4 mapahamae sa hindixo sinta. Can tapat sa puso itong pag-irog mo na para nang aquing pagguiliu sa iyo, di eun mageasabay na mamatay ri^o magpahaogang langit mag-esposo tayo. Baquit hahangariag aco4 mabuhay pa euu ieao Rolante*i mauaiay sa mata,
. - 122 - di mahangay ngayon tayo*i mageaeama Rolante. magearamayramay quitlan nang hininga: Polim. tlaiang i^uiailoB ang dalauang sueab dini sa puso co eundi ang eamandag^ al sa aquing dug6 ay doon eumalat eaya nga Leates patain mong agad. eiaud. Rolante. Nieeo. 'Aeo ang unahin.,. - aeo na Leates, daguilang Polimon ieao po*i mag-isip, iyo ngang tanauin ang manga matuid, nang di maguing saui sa utos nang langit. Ang alin mang leyes ay may pahintulot at sampo nang langit ay nageaealoob, mamili ang tauo sa gauang pag-irog hindi binabaual at bugous pang utos. ' Lahat ay mayroong eapahintulutan, lalaqui't babai na sa maibigan, hindi nasasaelao nang eapangyarihao pumutol sa sinta cahima*t magulang. Di co mang pabihin hari*i iyong batid sintai sumisira nang laead nang leyes, pagea't sa ninirog ay ualang matuid para nang lingapin yaong iniibig. Hindi po malayong bueas maeaiaua uieam nang lahal^na naeatataya, dinaan sa pilit sinta eay Olaudina na ayao*i dinahas hang pageamonarea. Polim. Taesil na Nieeo ang magandang loob na pinatanao mo*t mabuti eang saeop, iyong sinindihan nang uieang pag-ayop at sa buhay mo rin ngayon ay tutup6c. Sapaea monarea'i anong naguing eulang, at alin aog maling nagaua sa bayan, yayang may ieip ca at eapangyarihan ang bagay na ito'i di dapat hatulan. Nieeo.
Polim. Nieeo. Politn. Nieeo* J - 12;; - Aeo'i -isang eondeog eibol din sa Francia eaya para lamang nagbibigay mata, at ang easiraan naiig iyong eorona ay easiraan diirngayon nang iahat na. Nahihiya aeong bueahin ang bibig at baea po ieao ay magdalang galit, ang lahat nang iyong manga minatuid ay nagpapalubha sa alab eong galit. Gatuiran hari na ipagsalita ang itinututol eun hindi lisiya, hayo't ipatuloy ang nais mo*t nasa ang tanang eatuiran nang mapag-unaua. Di baga Lari co ang bunying du^uesa iyong iniibig na maguing esposa, sa bagay na ito*i di namimili ca para nang pagpili naman niyong iba. leao baga hari nama'i mapipilit ang mahal mong puso sa iba't umibig, na sa sa duquesa ang boo mong isip di gayon din naman aug sa ibang dibdib. Uala nangang ibang dapat na masunod sa bagay nang sinta*t manga paglilingeod, eun hindi ang atin na sarihng loob ano't hahatulan ang ayao umirog. Cun sumapit eaya ang balitang ito sa maeatatantong iba't ibang reino, ^dih mauiuieang ang manga consejo sa reino ng Francia'i pauang ualang tuto. Puno'i nasisinsay sa lihis na laead, pupugay nang ulong di earapatdapat, baquit nahihilig ea isang pagliyag diyata*t uala nang umaeay sa landas. Cun nalulubog na sa pula't siphay6 may ealabanan naog ang ulo4 matayo, sinabi co lamang eahit patain po susunod sapagea't quilala eang puno.
. - 124 - Ang bagay na ito*i sueat at sinabi leao rin po'i siyang maeapangyayari, sa puso eo'i ualang bagay na mabuti eundi ang mamatay lilong si Rolante. ** Polim. Sino sa narito ang maeasusuay nang balang ibig co... - Polimong marangal^ Nieeo. masusunod mo po tanang eagustuhan nguni at ilihim sa lahat nang bayan. Naroon ang pula*t naroon ang lait, naroon ang sira sa dangal nang franc^, at hindi mumunti ang pupulang bibig sa pina-iral mong lumagtao na ieyes. Ang mabuti nito ngayon ay taeutin ang bunying duquesa*t ng aco4 guiiiuiD^ ualang masusunod na sinoma't alin sa oras na ito eun hindi ang aquin. Polim. Hayo na Leates at putlao nang uio - hindi iyan lilo,, Leates. Rolante. Polim* Leates" eiaud" tapos ca duguesa../ / . itong st RoIante4 siyang unahin mo patauarin eonde. - Polimou eong ibig, - quita'i naririnig Rolante. eiaud. Glaudina, Glaudina... ^ huag maghinampol buhay mo'i ibalie^ ealadearin itong babaing malupit at iuang mamatay .. Polim. eiaud. ' Poiimon eong ibig Polim. Iniibig aeo ay baquit Glaudina eahi t sa harap eo ang hauae mo*i iba, ang aquing Rblante'i di co mababata mapatdan nang buliay... eiaud* - lilo t palamara. Menard. Rolante. Salamat langit eo't ang amis nk buhay muling nanumbalie sa abang eatauan,
- 125 - Olaud. pataaad ama co sa naguiguing ealaug dala nang pighating aqQing dinaramdam. Loob mo Polimon ngayo*i magpasiya, PoHm* ea aqui*t sa eonde .. - eayo ay ligtae na eiaud. Polim. ^ eiaud. Polim. daud. Rolante. cun4inatangap mo ang aquing pagsinta, tiodig na Rolante... - sagntin mo mnna. Sagot na hangad po eaya i maeailan tinugon na quita ngayon ngayon lamang, ieao ang bahala sa pin^psapan, tind'ig na Rolante na easi eo'l buhay. Ang ibinigay mong buhay co at palad eiaud* Rolante. ang bubay na di rin sasapitin bueas, baquin Rolante co... - at di mo talastas ang bigay mong tip^ ea haring mataas. Langapin co ngayon putlan ca ng ulo, eiaud" Rolante" oo, mabuti pa't huag ang ganito, eiaud. Polim, may siotang naturan di na Olaudina co eun di eay Polimon... - d^^y Polimong ano? Yayamang ang iyong nasai naganap bayaning Nieeo't duquesa Giaudina, aeo namang yari^i magpapaquilala ng na sa loob>co at dingiguin nila. Magmula na ngayon Rolantei ialis dito cav Glaudina ang iyong pag-ibig, Rolante. anong hirap it6 tumutungoug langit ang aquing pag-ibig puputuliog pilit. Nieeo. Leates* Ibauai aug sintang mahal sa loob co para ring naiansag sa aquin ang mundo" lalong eamatayan sa paquiramdam co ang oasapit ngayon ng sintang eatoto. Mabuti nga lilong iea^^ ay baualan at ng aeo'i siyang maea ibig naman "\
- 126 - Menard. ang loob co*t dibdib sa eapangauiban ngayo*i naealasap ng eatahimiean. Poltm. Loked. eiaud. leao naman moro*i maealalaead na, hindi co maiuian ang bunying duquesa daquilang Polimon diyata po baga ipapapasan mo ang lahat ng dusa. Polim. Cun ang mangyayari ang lahat ng iyo eiaud. Polim. eiaud. aeo naman eaya ngayon ay paano, tunay nga po't buhay ang ibinigay mo an^ eapaht nama*i dusang ualang dulo. Ito4 pa^]|bin mo't siya eong hgaya na maemulutias sa hirap at dusa, eun gayon din lamang daquiiang monarea ipaquitil na pong muli ang hininga. Polim. Ang hinihiling moi lalong eamalian eiatid. Polim. sapagea't hindi nga naparurueahan, aog sinomaH aiing ualang easalanan gayon paia'i baquit eami'i hinatulan. Sueat sa nasa co ang dapat masunod at di ang sa iyong maoga isinagot, ang aquing tadhanang iyong isaloob pagdatmg ng bueas eamay moi iab6t. ESCENA SE(1UN1)A ^o^- Sala de los moros. Molas^m. Baea may eulang pa sa baon at armas hangang naririto eayoi magsiyasat, sapaea't tuloy na itong ating laead sa ealae-hang Francia sa paquiquiiamas. Daraanan lamang it6ng mag-asaua sa labas ng baya*t eiyang biHn nila sa eaquif ng loob ng bunying sultana naquisanib tuloy eumama sa guerra.
Carip. Loked. Molas^m. Todos. Rolante. i^. - 127 - Sueat na damdamiu ni Mereidang mahal buhay na nasapit nitong si Leatinar, at sinoman yata ay manhihinayang sa mabuting loob na manga patanao. Cua minsa'i uala ng eagarang tumingin &a anae na sinta itong sultan natin, hangang sa nalagot buhay ay maquitil ipinaquiquita'i manga pag-guiliu rin. Ito nga sa bagay ito't dili iba ang nagugunita sa tuituina, at bihibibirang oras na sumala na hindi pagquilos na sa alaala. Sa hirap ng loob ng sultang Ostarie naaeala tuloy gubatin ang iTanees, at dito ihanap ng lunas na bihis ang eaniyang pusong natiguib sa saqmt Caya ang nasa eong nangyari sa loob ngayon din jalacad at di mauudlot, itong ating iioebo hirang eong soldados, pagdating sa Francia*i isabog ang poot Sala de los eristianos May pighating buhay na eahabag-habag lumul6n ng hindi sueat na malangap, dito sa narating na pageapahamae mabuti pa ngayong aeo ay mautas. Gun mamatay aeo^t buhay ay mapatid di na lalasapin ang hirap at 8aquit, matang naeatitig siyang pisisilip sa silongng sinta baquitdi maduquit. Nang di na maquita si Claudinang poon sa piling eandungan ng haring Pohmon, ano at hindi pa maramay na ngayon ang abang buliay co sa sintang pinutoL
Q 7^ Nieeo. Rolante. - 128 - leao ang may eala eatoto Nieeo BE gautoDg birap na napag&apit co, at ang ibioigay na sa paglingap mo bageuB eamatayan ngayon nang buhay co. CuQ aco*i hindi na einaguip mong tunay sa bumueeong galit nang haring marangal, di aeol lubos nang ngayo'i natiuasay sa bayang payapa*t ual4 nang dinamdam. Payapa na sana aeo't nahihimbiDg ea isang hbingan di anong gagauiu, ang bari at itong si Glaudinaog guiliu di na maquiqu ta sila mai easaHn. Tiognan mo pa*t itong aua mong nangyari hilagaang tungo nang hirap eong iui, at baguioDg mesasal na lalong matindi nitong pagdurusang nug86 eay Rolante. Ito ang napala ito aog naeamit ng puso eong busog sa pagmamaeaquit, jaj! eatotoDg irog baeahia sa dibdib natatalang letra ng aquing pag-ibig. Bubuesa^t Dg iyong maquilalang buo eun may eataesilang bahid na nahalo, ng oras ua yaon ang mahal moDg any6 di co matitiga*t mata'i naoglalabo. Pugutan eai aquiug matitiis enya na ieao'i bayaan *ua pagdaralita, sa gayon Rolante di mapapayapa at oapagnangyari ang dugo'i babaha. Wiuamagaling pang aeo ang mauna at eun maDgyaybri tayo ng dalaua, eaya ang inisip na guiuaua co na ang ieagagaht ng ating monarea. Naquilala co na ang tapat mong dibdib patauad eatotoH sa aulsoi ng 8aquit, eumueulong dugo'i di naeapag-isip dabilan sa aintang sa aqui'i inalia.
129 - PiDapanatiling ac<S'i binaualan ^ sa siritaog di saeop nang eapangyarihan, saan piaaiiis^t yaong eatuiran nang nagmunaeala nitong eagagauan. An^e man at sino 6 eaya allpin ^ huag nang mabagay matulad sa aquin, laetao ea ugali ahsi't piguihn pagsintdng naturan nang sinoma't ahn. Gayd ea adhie^ nang mahal na hari eamahalang lahat di na pinag-uari f:a aquiDg pagirog at mga pagb6ti di co malalangdp it6ng gauang maii. Cun ang eamataya'i magaang maBunod Sak. Oaud" lalo na't hari co ang "iyang mag-utos, nguni't eun ang pu8o*i huhubd^ng pag-irog patauad Pohmo*fc di co mala!ag6c. Inagao na pilit nang aquing pageasi ang maeausap ca einta eong R6lante, ang na sa loob mo ngayoi ipagsabi eun ano ang dapat na gauing mabuti. Hah'ea irog co, baquit umaasim ang mahal mong mue ha*t sa ano ang dahil? Rolante. lumayo ca ngayoH huag eausapin baea maqaita ca ng hari mong guiiio. Na euu d"to nama'i abutin eang mata ng iniirog mong daquilang monarea, natuloy at sueat na quitl6ng hininga aeong hnisan mo sa mga pagsinta. eiaud. ^Linisan eang ano? maling pagsueulit Rolante. ea dibdib co4 ualang ibang nksisihd, eundi ang puso mo magsabi ang langit na naeatatatap ng aquing pag-ibig, ^Tatanungi^t ano? dati ng quilala ang pagmamahal mo sa aquing pagainta^ at di ngayon lamang naman naquiqxuta ang iyong pagtingin sa ating monarea, AOLANTE 9
, '^ 130 - At ea eatunayai ean hindi pa gayon baquit nanasaing ulo co*i maputol, di ang eatuturan itoi iyong buIboI pagca*t ang dibdib mo4 dibdib ni Polimon Cahima*t aglahi di dapat isipin ang bagay na ito sa buhay eong angquin, dangan itinurong ganito ang gauin ni PoIim6ng iyong sintang guiniguilio. Tpinagduro mo ang lahat eong dangal di pa minatamie ang ganitong bagay, iniutos mo pang aeoi quitUng buhay ng iyoog Polimong pinaeamamahaL At eun ito'i hindi hangud mo sa aquiB dili eaharap ca ug aeo'i daratnin ng bagede ng tabde at uloi puputlin an6*t eay Polim6n di mo sansalain. Salamat Nieeo at eun hindi ieao buhay co4 tapus na ulo ay napugay at 8i eiaudina nga ang siyang nag alay sa Polimdn niyang maeapangyarihan. Aanhin mo ngayong aco*i lingapin pa sa iagay co*i di ca sueat maguing reina, ang bagay sa aquin doon sa pastora si Polimo'i tingnan sapageat monarea. eiaud. Diyata^t eulang pa ang aquing pag-ibig at tatampohan mo'*ay sa laquing saquit, monarca*t magulang, eatauan at dibdib , niualang halagd sa pagmamasaquit. Naguing eatanlm eong lahat sa pagsinta nang oras na yaon at magsalita ca, di co pinayagang masilid ang ibd sa puso eong iy6 magpaualang hang^, Cay sar^p na uiea iy^ng ibininhi tumubo sa iyong masasayang labi, ito*i eun sa turing nguni't eun sa budhi yaong si PoIim6ng marangal na hari. Rolante.
eiaud. Rolante. eiaud. Rolante. eiaud. Roiante. eiaud. Rolante. 6ALK Menard. leiaud. 1 Menard. - 131 - Aquia ang pag-irog, aquin ang pagtanaa aquin ang paglingap eun iyong tuturan, nguni't tanang ito'i siyang iaalay sa dibdib ng bunying Polimon mong mahal Minamahal mo nga aeo sa pangaeo at mga pagtinging niuangqni sa biro eaya nga*t sa bagay ngayong pagsiphayo nang iyong Polimo'i di ca cnmiquibd. Hayo ca na hayo't aeo^i pabayaan sa ganitoog hirap tua mo rin naman, ang aco*i maquitang alis^n nang buhay ng iyong Polimdng pinaeamamahal Di co hinahanap ang iyong pagtingin bayaan na ac6*t an6 ang gagauin, hayo ca na hayo... - [ay Rolanteng guiiiu! 81 Polimo^i sijang dapat modg tauaguin. Huag aeong yari... - ang buhay mo ibig eundi man pang-una*i pangalauang langit balang uieain mong biro*i naglalagquit at ea eay Polim6n lahat naniuiquit Di gayon Rolante... - baquit Claudina, paglait mong it6'i di co na maeaya, yari na yari na at sa guhit na ang eamatayan eong iny6ng maquiquita. UaU eang gunit^ Olaudina sa gayong malabis na bala ng haring Polim6n, narito na nama't naquiquipag-ulong dito eay Rolanteng sa puso ay lason. Gun it6 ma'i baual ng bunying monarea di dapat ipoot ng mahal eong am^, 6o't ang mag-ingat lalong mahalaga sa daratning sisi bueas maealau^
eiaud. Rolante. eiaud. Rolante. eiaud. Nieeo. Rolante. Nieeo. eiaud. Menard. saie Polimon. _ 132 - Hiudi sa eaualang pitagan ama co ang maituiug6n ngayon sa harap mo, loob co*i pilitin sa sinta mabu^o eun bangeay na aeong tanghalin ng tauo Ang bingi ng iyong ama'i siyang sundin ieao ay maeipag mag utos sa aquin, nguni't sa loob co ay hindi maamin paglingap ea iyo ang na sa paoimdim. Baqu:t di ihain sa haring Polimdn sa aqui'i malayong ito'i magcagay6n, oh tapat na pusong labis na iuming6n itong ei Olaudina sa naquita ngayon. May masaelap eayang dusa pang matindi para nang nasapit ngayon ni Rolante, ininls sa sinta ang pagcalalaqui sumunod at hindi munti ma*i tumaogui. Sa tuituiaa eun mabasa ito sa pojas ng isip, eatoto Nieeo, ipinanginginig ng boong laman co dito sa nangyari r\a napagsapit co. At eun hindi lamang tunay na monarea ang naturaug saeop dapat eumilala, dih itutulot Nieeo, Glaudina, aeuan ang Francia ngayon eun Francia pa Aalinsunurin s&an man humangan at ito ay hindi dapat pabayaan, sasama rin aeo.., - ^^^ama ay paalam at baea ang hari aeoi eagahtan. Susundan co itong tampalasang anae at baea na naman maisip iumayas, aeo at aeo rin ang eahabag-habag sa sisi ng hari na ipalalangap. Nauala na naman at di naquiquita Menard, duque Menard, itong si Ciaudina,
- 1.33 - Menard. eagagaling dito daquilang monarea at siniyasat co sa pagaasaua. Polim. Menard. Polim. # Anong itinugong nayari sa loob para rin nang una ang isinasagdt, taesii ca ngang amang ualang maeaayos eaya di mapilit an^e sa pagBun6d* Paano na naman ang tip^n mo sueab Menard. cay6 na po hari aog siyang mag-usap at sa pangaeo mo na saedal nang tigas Polim. tila ang ibig mo ieao'i maeaealas. Cun sa bagay hari ito ay totoo Menard. Polim. at ang mag-usap na'i eayo nang anae co, di eun gayon pala ay uala rin aeo bagay eay Olaudina sintang tinutungo. Nangyari ang bueas ng tipan sa aquia Menard. nitong iyong anae na eami'i easaiin, baquit eaya ito ngayo'i babaguhin eundi sa sulsol mo mag-ingat ca taesil. Hirap mo rin ito pag hindi pumayag paeasal sa aquin ang pusdng mong anae, at ang eatunaya'i matatanto bueas ang easasapitan ninyong manga sueab. Itong mangyayari sa aquing hininga, ay tingnan mo naman, tingnan mo daudina pag di ca pumi|yag sa haing pagsinta bubuhatan aeong sinulsulan quita. eiaudina, Oiaudina, ang iyong lingapio ang abang buhay eong eahilahilahil, ang tanang nangyari't di co nalilining eun ano't madalas ibuhat sa aquin. arnia<l<>s. Ostarie. Ang hoebo'i hindi na hinintay dumating Mereida eong poon pagea't di maamin,
. - 134 - . sa reiuong Turquia aeo'i magupiiing dahilan eay amang buhay na narating. Mereida. At sino ang hindi malunos sa iumbay sa gayoDg nasapit nang daquilang sultan, eun magunita co ang quinasapitan niyayaya aeong lumusong sa hueay. Ostarie, At alin Mereida puso namang anae sa lagay na ito ang mapapanatag, at einong magulang eaya ang papayag, isang sinisinta sa aqui'i igauad. Paglag6e na tunay piniguil sa buhay at sa isang anae inialay lamang, minalialaga pang aco*i siyang tingnan at'di alintana yaoog eamatayan. j Ay amang ama eo! sinong magpapaia nang para nang iyong pagtinging daquila^ masira ang mundo't mauli pa yata uala nang paris mo na maeagagaua. Sa pagnanasa eong quita'i mabayaran ang asauang einta^i inialay naman, di mo rin tinangap ang ibinibigay at siya ring sanhi nang i^uinamatay. Mabuti pang di co nasabi ang gayou buhay pa si ama disin hangang ngayon, nguniH ang hiningang aquing hinahabol sa manga binyagan ay ipadudugtong. Cun hindi mangyari asahan mo ama tayo ay diyan din ngayo*i mlagquiquita, ay Mereidang poon... ^ Oetarie eong sinta Mereida. ang hayin eong 8ag6t ang buntong hininga. Aeo nga ang hiadi ibig na malingat sa mata nang iyong amang napahamae, at sa puso niya ay ieinalalae yaring aquing anyong inaaring perlas
- i:j5 - ^ Pagtingin sa iyo'i laiong minalaqm eaya aeo namal liiudi na tumanguing maguing esposo ca sintang guinaeaei na hangang abutin nang arao na huii. Ang mirrang masaelap pina-oohan din ang bagay na hindi sueat eang lasapin, pag ilag eong huag bagang mangulimlim ang pagmamahalang daig ang salamin, Cun dahil sa aquin ay mageaealamat ang eristal ng inyong pagsaeamang tapat, uiea eo'i aeo na ang siyang mautas nang lumagui itong tinginang masar^p. Sa puso mo4 eahit aninaguio co man ang linis at quindng nang pag-iibigan, ang naquiquita co*t tantong namamasdan ietra ring malinis nang iyong pagtanao^ Gaya't sa gaua mo na pagpapasunod ^a aqui't pagtingin sa ama mong irog, yaring buhay co man ang siyang ihandog di maitutumb6s sa tapat mong loob, Haliea na sintang marunong tumingin lunas na mabisa sa madlang hilahil, oun uala eang damdam oay amang naratiiig tatlo mang buhay eo'i Iag6t na marahii. l:]ii <'sta saleii Molasem. Cari{), i.oked y soMartoH (M)m'' "U' guerra. MoIasem" Ostarie. Handa na pong lahat... - Molasem na bantog loob co sa iyo'i lubhAng nalulug6d, sa dunong mo ngayon na umalinsunod sa ieang naturang punong nag-uutoa. Itong laead natin tuloy na sa Francia at tayo'i huag nang magpaembajada^
Mereidd. IHolas^tn. Carip. Loked. eorehet. Ostarie. - 136 - eaya ang bilin co sa paquiquib8ca dagdagan ang inyong eatapanga't sigla. At huag din namang hihinto ang lahftt sa paquiquibaca at paquiquilama8, itoi di caila*t ioyong natatatap buhay nang ama co singilin ang dapat. 8a eaayauan eong magunitang tunay labis na pag-ampon at pagp^palayao ng mahal eong amAng sultang si Leatiaiar, eaya yaring biihay siyang iraramay. Dapat na mesaetan ang anae sa ama at uala na itong sueat maeapara, ang isa sa mundong maguing pangalaua di na mangyayaring mageapangatlo pa. Dati eong quiIalaog magmahal sa anae ang d8quilang Bultan naming napahamae,^ eun aeong aeo na*i hindi napanatag gaano pa itong bunsong liniliyag. Mauiuiea ngayong hanapin na tuloy itong eamatayan sa pageaeagayon at magsilbing lunaa sa ating lingatong ang aliuang buhay nang binyagang puBoiig Isa pa sa una'i dapat na singilin inutang nang Eraneiang paghamae sa atin ibangong magpilit anomang marating sa panahon ngayoii dangal na iniring. Ang lahat nang bagay ngayoi malulubos- ang pagpapa8aquit sa iilong eahamoe, at panahon nangang sueat na mahulog ang eanilang biihay sa taugan eong poot Susunod na aeong aayon sa lahat na nangagbabala sa binyayang sueab, * sa aquing espadang malutong na broas pagtag6 sa sabao malulusao agad. Ngayon ay sapagea't talastas na nila ang talagang tungo nitong ating guerra,, ^
_ i;;7 - sinomang may taeot ngayon at pangamba magsabi na rito at huag sumama. At hindi co hangad ang maraming bilang Mereida. Todos. nabg maeaeasama sa paqaiquilaban, sueat na ang isang eatimbang ng siyam at huag anglibong ualang eabuluhan. Ngayon dio lalaead tayo at papasoe sa lupa ng Francia*t tayo'i mananalot, magpasiya eayong lahat at 8umag6t sumusunod eaming pauang ualang taeot. Sala de los eristianos. (/uatro sillas, dos a la par de la eseena y Kks otros <l(>s al lado del rey Salen Polimon eon espada y punal; Mi'uard, CIaiidina y l.eates eun e^spada menos Ciandina. Polimon. Aiao na talagang ito ang hinirang* ng mahai moag anae buaying duque Menard na itinadhana ang eaniyang dangal reinang quiquilanhn nitong Franciang bayan. eiaud. Ualang di susunod nama't quiquilaia ea lahat eong saeop eaya nga Glaudina, tangapin na ngayon ang haing pagsinta nitong si Polimong maguing esposa ca. Nageaeamali ca marangal na hari sa lubhang mgt|)ait na pagtataguri, ano ibinigay ang gayong pagbati sa di mo eaayos at di mo eauri. Menard. Maglualhati ea buns6ng iniirog gamitin sa dibdib ahg gauang pagsunod. at ang iyong eamdy ngayon ay iabot sa haring Pohm6*t ea tiono4 lumoeloe. Leates. Ang panalangin eo'i huag na tangapin sinta ng monarea't ac6 ang guiliuin, eun 81 eiaudina nga'i maguing reina namiB bdhay co*i handa na at laan sa libing.
Polimon. eiaud. Polimon. Olaud^ Polim. - 138 - Na eun tangapin mo Glaudina eong hayag aug aquing pag-ibig na iguinagauad, eun quitang dalaua'i mageaisang palad ay reina eang tunay dito^i^matatanyag, Matamis pa baga ea loob mo eaya na aeo'i mahiya sa con8ejong madU, at saea tanauing sa sinta'i maaba bago'i isang haring lubhang daraquila. Gaya pinopoong hgaya ng dibdib salaming mahnao ng aquing pag^ibig, hahna't ang iyong eamay ay ieauit dini eay Pohm6n,,. - namamaling isip. ^Namamah po6n ang quita*i guihuin hindi nga Claudina*t tapat -eang eambahin nang lahat eong sseop .. - di bagay sa aquin. ang iyong adhiea... - poon co ay baquin. (;un eulang saeah sa uiea mong dangal di mo naman ito maguing easiraan, sueat na sa gandang iy6ng tinatagldy mabibih eahit pitong eaharian. Ang igalang quita ngayo*t pintuhuin hindi mo rin sueEtt ibaual sa aquia, baquit eaya't di co siyang pipihin ang naquiquilalang mabuti't magaling. Cun sa earamihang babai sa lupa ang aquing mapih ay isang masama, ieao na m"rahil siyang mag-uiuiea ae6 sa pagsinta ay napanganyaya. Baquit eaya ngayong ieao ang hinirang ng aquing pag-ibig ay pageaeaitan, eaya madali nang iabot ang eamdy at aeo'i tauaguing esposo mong tunay.
daud. Polimon* eiaud. Polim. eiaud. Polim. eiaud. - 1^9 - Cua sa bagay hari ang iyo pong sabi ang dapat mamiU lamang ang lalaqui, di lalong marapat sa aming babai bumirang ea mundo ng maguiguing easi. Sapagca*t eun eamii mapilitan yata sa isang pagibig na di quinucu8a, para nang eay amang bilang na adhiea madalas mangyari ang mapanganyaya. Cun maeirang minsan ang Ingat na puri sa lilong asaua na di ^uinaeasi, maimamatuid namin ngang babai sa pilitang ainta'i ito ang mabuti. Cun ang isang bueal na mga pag-iiog ay natatangay din ng matuling agos, nang capahamaca*t puri*i naluiub6g di lalo ang isang pilit ea pag-sunod. Diyata't ang sagdt ay pamamangeaan 00, dapat hari*t ieao po'i magnilay, baquit eay RoJante sinta*i ibinaual batid mo nang siyang aquing eaeintahan. Tunay po't hindi co dapat maialis umirog aa aquin ang balang may nais, ngUDi*t sinsay naman sa tanang matuid na pilitin aep sa hiadi co ibig. ^^^^"^' Labis ang pagdusta sa iui eong dangal hindi gayou hari maling agam-agam, utos palibhasa nitong eatuiran at baual ng langit pagdi-isinigao. Sinabi co lamang ngayon ang nangyari nang ibinaual pong sinta eay Rolante, sapagea't ieao rin ang siyang nagsabi di sueat putulin ang isang pageasi. Hindi nga at sino ang maeasasaeop na aquing taglain ngayon ang pag-irog, ang hari na lamang pala ang masun^d pagsinta nang \W\ putlin na sa ioob.
. - 140 - Menard. Leates. Tila susunod na aug anae eong guiliu matigds na sag6t diua'i babaguhin, eapag-nageagayon loh babaing taesill aeo sa buhay mo ang eiyang quiquitil. Cun gayo'i halina*t eamay mo'i ieauit Polim. sa uhio eong puso sa aua mo^t bihis, at hinihintay eang ngayon ay mapanhie ^ sa talagang trono nang aquing pag-ibig. Abot na easi co... - huag lapastangan eiaud. Polim. (^ea bagay hindi mo hangad na paeamtan sa aquin ang iyong mahalagdng eam^y? ito ea loob eo'i malayo pang tunay. eiaud. PoHm. iPipilitin mandiu yaring pagngingitngit tangaing paminsan ng paepae ng galit, at ilipad ngayoa nang hinibie-hibie ang aquing pagsinta i maraan sa galit.) ^Diyata po6n co?. - malayo pang lubhd eiaud. ang pag aasaua dini sa gunita, ang galit sa puso*i umaapao nauga duque8a sa sagdt ieao aog bahala. Polim. Rlenard. eiaud. eiaudina'i haliea't siimunod ca ngayon eun ipaeaeasal aeo eay Polim6n, ihanda na am^ ang aquing eabaong at patain na po . Polim. ^tampalasa't pus6Qg, ^Diyata't hindi ca aamiog gumihu eiaud. iruiiiu. aamin eun aeoi lUeao na sa libing, oh ualang pitagang babaing magturing ang eatigasan mo ngayoi 8usubuquin. Tingnan cu eun Minong ngayo'i masusun<H' sa iyong pagtangui at sa aquiDg poot, mih sa dalaua ang ieio i mabalot nitong eamatayan 6 eaya umirog.
. - 141 - An6 at hindi ca Bumag6t oa bigld babaing malupit .. ^ sa uieang gahaea Ciaud" hindi nangiagilag buhay ma'i mauala, ihahampas quita sa tuntungaiig lupa. Polim* eiaud* Menard. loob mo*i paglub^g daquilang Polim6n, \ (Gamatayan dia nga ang hangad co ngayon) at susunod eiya sa pita mo*t layon pag-hindi nangyaii ulo mo*i naputoL eiaud* Menard. loob mo*i paglub^g daquilang Polim6n, \ (Gamatayan dia nga ang hangad co ngayon) at susunod eiya sa pita mo*t layon pag-hindi nangyaii ulo mo*i naputoL Polim. Tunghl mga iangit ang gaaitong bantA eiaud. aling eatuiran ang may utos eaya, eundanga't eay ama aeo'i naaaua itong ei Poiimo*i eusa eong sinadya. Menard. Can ieao na anae di maeatitingin ang ibai lalo na*t sueat mong halatin^ ga galit naog hari ay easipingsiping nitong eatauan co ang payapang libing, Aog panganganib po amang iniirog eiaud. dili earampatang itira sa loob, isang ualang sala'i hindi napapasoe nitdng eahatulan at lihis sa utos. ' Menard. eiaud. Sa bagay hindi ca susunod sa hiling jay ama eoag poon! aeo'i patauarin, baquit si Rolanteng aquing guiniguiliu ay may hinanaquit sa nangyaring dahii. Uutasin quita anae na eueaban hinapang aug loob buoyiog duque Meoard di lamang auliin co i mabalitang bangeay aeo eay Rolanteag easi co at buhay. Ang iyong sioadyang puso sa pag ayop Polim. magpangayo'i di pa eaya napapasoe, nang aquing pamanhie at manga pagluhog bueod sa ama mo na may dalang poot Nang di mo na datnin itong eamatayan at matinding bala nang ama mong hirang.
c 142 - maglualhati ca langlt uiyaring bubay iabot ea aquin ang garing moug eamay. eiaud. Hindi mangyayari*t eun sa pageautas ang hiliingin mo po nanayag ang palad, at di nangingimi*t ang buhay eong hanap isang eamatayang tanghalin nang lahat. Kn ('>ta siUen Rohintr v Nieeo, anilH->s a]'ina"l"" Rolante. Polim. eiaud. Menard. Nieeo. Tauad ang hingi co daquiiang monarea^ ^ano ang dahila^t dito'i nagbalie ca? Rolante eong easi .. - li!o*t palamara duque'i isalong mo ang tangang espada. Rolante* Tiqui8 iamang aeong naghihinanaquit dito eay Olaudinang ligaya eo't langit, sa hari't magulang di ipinanganib ang uieang malutong na Rolanteng ibig. Mag-ut09 ca poon... eiaud. =anomang earatnan nang buhay eo t dito'i utasin mang tunay. ng poon eong ama*t ng.haring marangal sueat sa harap mo buhay eo'i maparam, Polim. Pinasasaquit pa'uari itong loob taesil na Rolante baquit mo linimot, mahigpit eong biling huag nang umirog dito eay Olaudina.. Rolante. di 00 masusunod. llingin mo ang buliay hingin na ang lahat eunin ang balang na't aquing ipapayag, huag lamang itoog tunay eong pagliyag ang putulin ngayon... Polim. =tampalasa't sueab Oatapusaa ito nang iyong hininga
. - 143 - I>a punala<la a R<rlanto y daudina n'cit)e rl g<->li>e- huling pag ibig co Dgayo'i dinating na baea namao ngayon Rolante eong sinta ang pagmamahal eoi di pa naquiquita. eiaud, Masarap sa aquin itong napagsapit huag lang ang iyong buhay ang mapatid. pahimaeas co nang eamay mo*i ieauit pataiiad ang eala tumutungong langit. Ci\i' eii inia <lo las siUas: i\v. 1a i'srena. Nangatal ang piiso .. Polimon. Rolante. Mleiiard. Nieeo. Leates. Rolante. ay (laudinang buhayl sasabog ang dibdib. - eay eapahamaean nang nangyanng ito .. Eraneia [ay! Francia jayl baquit eamii di pa magearamay ramay. !vni(l(".s .!(' ariuas adiMitiM y snleii Ostai'ie Mer(n"la y Molaoem, ("arip, lj.)ke'l, ("orrlH-tes y soldados eoniu luasae ang baya*t puesain ang lahat Ostarie. Los moros. tapos na ang Francia't lulub6g sa hirap., Polimon. manga malulupit laquing panunueab ang guinaua ninyong pagpasoe sa eiudad. r.usob manga eaual .. - liindi na titiguil eami sa guinaua nitong manga taesil ito'i dili co na naman iisipin eun may dalang taeot aeo sa panimdim. Los Grist. Ostarie.
Rolante. - 144 - Pi4eaii todo>; luusta adentro y queda Rolanto. lOh napanganyayang dilag ni daudina at pinaghiluman nang eangmundong dusa, ang eamatayan mong gaua ng monarea hindi iyo*t aquin, ^baquit mo quinuha? leao ang tumangap ng iuang mabillB pufial ay sinahod ng mahal mong dibdib. ngayong mapagdan eang buhay poong ibig sinoman ay ualang macapagmasaquit. i^no baquit uala? ang hariog PoHm<Sn ^si Polimo^i ano? ito ang pumutol, aaea ni ang amai di maeapa dugtong jay abang aba mo! daudina eong poon. Ang hinanaquit co nang nabubuhay ca marilag na perla't mutyang mahalaga, ngayon napag uari't tantong naquilala ang tunay at uagas na iyong pagsinta. Patauad irog co sa pageaeamali, di mo nariringig yata yaring bah, ang itinangol mong parang bahag-hari sa ulap ng 8aqu t taoauin mong muh. Saan r^tutungo't eangino hihingin ang sinag nang iy.DUg paglingap sa aquin |di ea na huoiuma daudina eong guiliol at aco*i hindi mo ngayon ay tugunin. ^Patay ca na baga? 60 nga at patay iohl haring Polimdn di na nahinayang dito ea marilag lumubog na Arao sa ealaehang Francia*i eahaliling ilao. Narito ang pusong iyong hinihingi narito at eaha, (aba't namainali! danga't ang gumay6n ay tunay eong hari at eundi ang Francia*i balot sa pighati.
~ 14;-) _ Tingoi at patay ay pagmamahal din aag iiaqu^'qaita co jahl Rolanteng taesil, binabanguit mo pa bdgo ay nangaling sa sueab mong pii o eun eayA naratlng. Siilen pt'h^ando Molasem, Carip eontra Nieeo. Nieeo. Mola^sem. Garip. Rolante. Dito sa pagloob na iny^og guinaua sa bayarig nang Francia mga maeuhUa, ang Hihat pang saquit ngayon ay dadagsd at ang mga buhay ninyo'i mapupuesd. Ibang arao it6 mga sinuogaling it6 ang tadhanang orag naag pagquitil, sa hininga ninyo... - ang eatotong guiliu, aabuluyan co sa eabaeang taesil. Langit ano eaya para rin ng una ang mapagsasap t yata nitong guerra, n idala, na aeoag iuang si Glaudiaa nguni t si Nieeo ay napag-iisa. Huling oras ninyo mga morong sueab Molasem. hanga nang eangina quita'i hinahanap at ang tagumpay mo ang pageapahamae dahil eay daudiaa eueunin eong lahat. RoIante% Nasaldng ria^'naman ang siigat ng puso Nieeo. eatoto Ni^eo, Polimo*i mageuro [ay eiudinang sintd! - ang iy6rig siphayo sa taesll na moro^i sisingiliag bu6. ROLANTE 10
- 14() Pelean todos ha.sta adentro y salen pelea<lo" Menard y Leate" eontra Mereida, TiOked y soldados moros. Mereida. Menard. Mga guerreroe co*i puesain aag f ranees daquilang sultaea ang mahal mong diquit, eahinahinayang eun dito'i maamis at pagdudungauin niyong tanang houris. Loked. Leates. Mereida. Itong buhay ninyo ang alalahanin pagealipol nila*i talastas na namin, aa tangang espada*i matatanto nalia ang maguiguing dulo ninyo't mararating. frlean y Dinere Arerri<]a m la otra ^illa de lu e.se^na y paren. Mereida. Loked. Menard. Paalam Mereurio ang aba Qong palad ang aming sultana ngayo4 napahamae, an6 eayang muehang aquiag ihaharap sa suMag Ostarie, - ang cayo*i tumaeas. Dating mapsgtangol eayo sa pagtacb6 Loked. Leates. sueat ang sahtA tampalasa^t lilo, lubhang mahihiin eayong mga moro eapagnababanguit ^ong gaua ninyo^ Loked. Atin ng patain easama eong paua silang mga liloDg masasamang dila, Menard. alam namin eayong matapang sa bantd at pagtaeb6 naman ang matuling gaua. Leates.
147 Pelean liasta adeiitro y salen Ostarie. Ostarie. Sa e alae liang hocb6i saan man ilingap aog dalauang inata'i di co namamalas, si Mereidang poon, langit na mataas bangeay na narito, (ay esposang liyag! Sinong ualang habag at puring guerrero ang Dsgpanganyayang niitol sa buhay mo, mga lilong iranees jay amang ama eo! pagtiogin sa iyo*i naguing sanhi nito. Narito ua amd't aquing ninanamamnam ang sarap nang iyong mga pagmamahal, na higuit sa tamis ng pulotpu1quiotan at hangad mong tayo*i mageadamay-damay I ky Mereida'i baquit! (jdi ugali mo na? paghihlmutoe co nang dahii eay amd, earamay eang bueeid naluha ang matd <ian6 eaya ngayo^t di ca humuhuma? leao pa ang lalong nagulol ng antae sa una eong dusang eay ama'i nagbuhat, Lentimar, Mereida, ay dustk eong palad pinapangulila sa pageapahamae. Cun cay6 iiy patay at buhdy man £c6 para ring naualay sa mata ng mundo, eun gsyondin lamang magsama na tayo at ang eamatayan ay hahanapin co. Jin esta salen Molasem, Cari}), Loked y lo" soldado^ Gamatayan yata ang dumarating na Ostarie. LosTres* daraquilang sultdn... Ostarie. - abat eayo pala
_ 148 ^ ilarito ang bangeay ng inyeng sultana - ang ooga eabaea. LesTres. at sinong pumatay?.. Ostarie. Gatimbang na eaya ng esposang ibig ang lahat ng biihay nilang mga frances, ^at an6 sa inyong mga pageamasid dito si Mereida'i may maeaeaparis? Molasem. Ostarie. Molasem. 6oH baDgeay naman ngayong naririni eatu'ad nang iyong sintang quinacasi. Liban eay Claudina*i eiyang masasabi di ang iyong bihag na pinalit dini, Ostarie. LosTres. ualang nangaDgahas eun sa iayong eaual, Ostarie. At sino sa inyo ang nanampalasan sSi puring guerreroi ipinagbabaual' matol sa babai eaya pagingatan. Aeo ang quiquitil sa inyong hininga eapag-inugali ang asal ng ibd, para ng guinaua sa aquing Mereida \ay easi eo't irog! .. Los Tres. gunauin ang Francia. >aIoii ]>n'^i])irad('s PoIimf>ii, ISIenard (A'ates y \o^ soldados^ eomo de guerra. Polimon* Ostarie. Guipiting madali ang hoebong eaauay buc6d na tanong co Polimong marangal, ^sino sa lahat mong ualang apdong eauai natay sa sultana? .. Menaird. ^ quilanliH si Menard, Ostarie. . "Menard. Ostarie. (^leao ang nangahas?. . ^ tunay ooH aeo oras mo nang hanga sa balat ng mundo.
~ 149 - at di ipapayag sa taesil mong ulo tagpasiu ng iba eundi Dg eamay co. Peleari y riiiden los eristianos. Los Crista, Patauarin eami daraquilang sultdn Ostarie, samsamin ang armas mga piling eaual at ang lilong duque*i eahit Pumueo man tauad na bigay eo i quitlan din ng buhay. Nang di mamihasa s^'nomang lalaqui ng paquiquibaca sa isarg babai, na naeadudusta sa puring bayani dug6 i ipaiuom Loked sa a'fange. Loked. Haliea, maddli*t ualang tutoltutol at ito ay huling oras mo na pueong, Menard, aco4 sumusunod eun gayon ang hatol Ostarie. [ay guiniguiiiu co! lay easi eong poonl Narito na ama*t dumating ng lahat dumating na 60 ang iyong paglingap, masdan si Mereidang na sa isang pa!ad at sinarili co ang hanga ng hirap. Ang hinagpis lamang na -galing eay ama di co na masaho at hindi maeaya, hinabulan pa nga nitong si Mereida ang dalitang ito' laba co Mahoma! Mauli pa eaya ang eanilang buhay eun aquing lipulin lahat nang binyagan, hindi na banta co ang gamot na lamang ang eamatayan co4 paghanapin naman. Salen apreauradoi Rolante y ?siceo armados. Narito ang sultd*t ang ealae hang hocb6 Nieeo. Rolante. aquing lulusubin eatoto Nieeo,
. - 150 - labu at si Menard puputlan ng ulo! at naritong biiiag hari^t coDsejero. Masdan mo Poiimon aog ca8aquitsaquit hampas na parusang ealoob ng langit, dih sa gaua mong di na pinag-isip nageadamaydamay bayan mo at edbig. Tlngnan mo ang dilag na eagalang galang nitong si Olaudinang quinitlan ng buhay, tingnan mo ang iyong tampalasaug eamay buhay ay maraming nageadamaydamay. Meoard baquit ngayon hindi wlo mahingi puso ni eiaudina't isubo sa mali, di sa pagpilit mo sa di nagagaui buhay moi eapalit ngayong mapapaui. leao naman sultdn ay baquit nangahas lumusob sa bayang ualang halaphalap, eatuturan uari nang pagsisiyasat ibig mong iumaban at di pa pabihag. Ostarie. ^Ac6 ay pabihag? tingui ang alfange Rolante. ean eayo'i lipoi na siyang magsasabi, ang isip mo yata'i sa eampo nang sierpe muling magagaua ang maeapanghuli. Nieeo. (,kt hindi su^mod eayo eay Polimon? Ostarie. Rolante. eatungeulan namin itong pagtatangol, Ostarie. eun gay6n sAma eong manga piling le6n muling sibasibin - ang dalauang pu86ng. Los Moros. Pelean y mueren los soldados moro" y pareii. Puesd na ang moro.,. Rolante. N ieeo. Ostarie. ~ 6o*t nalaguinlin manga piling sama huag maninimdim
- 151 " Los moros. bubky po sa guerra eua ang loob namin Rolante. Ostarie. lay Olaudiaang irog!.. =iayl Mereidang guiliu. Itong pageauala nang bubay mo ibig pilit babayaran nilang manga franc^s, 5o't handa naman itong aming caliz sa pagsingil ninyo i tagpasin aog liig. Rolante. Holasem. Ano't nababata daraquilang sultan paghahamon ngayon ng manga binyagan, ^ieeo. / lalong naiinip itong aming eamay li sa di pagsasauang eumitil nang buhay. {olante. Tiagnan mo Polim6n, Menard pag-isipin ang hampds ng langit na inyong dinating itoi eay Glaudinaog lahat ay nangaling dahil sa aeala ninyong pauang linsiL ^olim. Iniibig c6 nang lisanin ang reino danga't ilalaqui nang loob naog moro, huag mong gayonin aeong monarea mo magbata't magtiis nang hirap na ito. Gayonditi ang duqueng puputlan ng liig )staric. .oked. baquit hindi mo pa pinapatay Loked, sa paquiquihamoc ninyo ay gumibie uutasin co na,.. iieeo. =icao ang maamis. .oked. iieeo. lolante. )staric. Pasdng... =tampalasan... - mabuti Nieeo itong eataesilang gaua sa harap co at pagpatay naman sa aquing consejo ang eapallt ngayon lahat ninyong ulo.
. ~ 152 - Pelean todos y paroii. Ostarie. Rolante. Ostarie. Taesil na bioyagan, easi eong Mereida eayo ang balau^'s poon co Oiaudiaa, ang naualang buhay nang aquirig esposa idugtong mo ngayon... - tangap ang eapada. Rolante. Baquit baga poon di ca na nagsulit at nababatd mo aeo sa paghibie, diyata Mereida't itong si Os arie sa harap na ito'i iyong matitiis. Ostarie. Taesil na binyagan eayo'i siyang dahil nitong pageamatay nang espoaang guiliu, sa inyo rin naman ngayon sisingilin manga hdsang tabae ang pamayad namin Rolante. Ostarie. Rolante. Ostarie. Rolante. Ostarie. Rolante. Ostarie. Rolante. ^Diyata at gayon?... 6o't manalie ca, Mereida ay hintay . - at ieao daudiaa abatd sa eampo .. :c-ay natatalaga pu36ng na binyagan... - morong palamara. Bangon na Mereida't ualang aalayan nang tatamubin eong victoria at dangal, CiaudiDa*i huag eang magtamp6 sa buhay at tangapin itong hain eong tagumpay. Ostarie. Rolante. ^Tagumpay na an6?... Ostarie. Rolante. - itong tatamuhin
- 153 - balang sinabi mo4 may aeay na hangin Ost. Rolante. tatangay sa inyo hangan papauirin at maquiquita mo.., Ost. ^ - tapat eaya guiliu. ^Tunay nga bagang patay ca Mereida? ^baquit naman di ca mangusap Olaiidina? atioi nang duluhan itong pagbabaea Rol. Nieeo. Molasem. 6o*t nang matapos ang inyong hininga. Pelean y riuden Ioh moros. Ualang magagaua eami sa dahas mo Ost. LosMoros.at sumusueo nang bihag ninyo't talo, IRoI. ligtas na Polimon itong Franciang reino at sampo ni Menard ama nang guiliu co. Pagtihdig na sulta't sampong iyong saeop Ost. bueod ang dusa co pinasan sa loob, aeo ay gayondin balang isang quilos isang pagdaragdag lay Mereidang irog! Rol. Tapos na ang lahat.., Ost. =::tapo8 ang Turquia. , Rol. Ost. eay PoUmo'i tu^... - at sa aqui*i dusa Rol. nagulDg sanhi nito... Ostarie. =bilang na may daM Rol. )staric. si Olaudinang po6n .. - saea si Mereida. \o\. )staric. Sadn co na naman hahanapin eaya ang biihay mo po6ng nahimbing sa uala, ^
154 - Rol. Ostarie. Rol. nang una'i nabihag sa turqmaDg lupa eaming naeabihag ay nabihag din nga. ^ Nageaiea tayo ea ddlita sultan Ostarie. <5o*t nageauangis sa pigbating pasdn, si Olaudinang irog ang tinatangisan Rol. Ostarie. ang sanhi iiang hapis eay Mereida naman Rol. Ostarie. Rol. Ostarie. Polimdn, Polimdn, di mo na inisip Lentimar, Lentimar, ang abang nasapit di na natasahan ang uieang may galit ang quinahinatna'i dusang ualang patid. Rol. Anopang gagauin.., Ostarie. - 60 anopa nga Rol. Ostarie. Rol. tayo'i manird nang dalaua sa luha, yayang ang hirap eo'i eay ama nagmula at sa aquin naman sa haring daquila. Ostarie. Rol. Ostarie. Inalis sa puso pag-irog ni ama at sa aquin nama'i hari ang gumagd, tayo'i mageaparis palad nageaisa ^ Rol. nag-isa ring palad Mereida't Olaudina. Caya eun lasot man ang aquing eatauau sa piling mata mo Polim6ng marangal, ini-aalay eong muli ang tagumpay na tinam6 ogayon sa mga eaauay. Sampo ni ^ieeo eun maguiguing dapat Nieeo. Polimon. salamat sa inyo't ang hingi eo'i tauad, bayaning Rolante haliea't yumaeap dito sa hari mo... RoJ" Nieeo. Los Grista. - ac6'i tumutupad magdiuang ang lahat... - viva itong Francia
.jMM... - 155 - Ostarie. Los moros. viva si Rolante ngayon nagvictoria Los erist. magsisusnod nainan tayong taga Turquia, viva si Polimon vivang ualang hangan. Polimon. Madlang consejero3 sa estrado't sala buhatin ang bangeay duquesa*t sultana, at pagealibing eayong taga Turquia saea pabinyagin... Todos. - ito ang maganda.
Mga mahalagang aklat Dieeionario Ingles-Espanol-Tag'Alog, ni fromo G. Galderon. 80- periodieo .... Papel satinado . . ,,. P 6.50 " 4.50 Dieeionario Ingles-Tagalo ni H. L6pez Dieeionario Manual de terminos eomunes Espanol - Tagalo ni Rosalio Serrano Focabulario Tagalo - Gastellano ni D. E . " 0.50 " 1.50 Fernandez . . Toeabulario Pilipino - Ingles ni Eusebio T . ,, 0.40 ... Daluz . Toeabulario Tagalo - Gastellano - Ingles eon partes de Grramatiea y t'rases usuales ni D. E. Fernandez at S. G. Galderon . A.ng mahusay na pkraan ng paggamot sa mga maysaquit ayon sa aral ni Tissot .Uedieinas Caseras eii tagalo ni Fr. Pernando de Sta. Maria ..... iklat ng Pagluluto ni K. Ignaeio . ranungan ng Bayan ni Areadio C. (Tingeo (iramatikang Kastila at Tagalog, tomo 1, " 0.80 " 0.50 " -3.00 " 1.50 1.50 " ,. 1.00 ni Rosendo Ignaeio " 1.20 WMMM^^ Ang mga aklat na ito ay ipinagbibili sa mga Libreria ni J. Martinez, Plaza Moraga blg. o4-8G, Plaza Calder6n blg. 108 at Real (Intramuros) blg. 15:1-155, Mayniln.