Gara | Mga Pilipino sa Párang 27 Mga Pilipino sa Párang: Kalabaw Bilang Pambansang Sagisag ng Paggawa Filipinos in Meadow: Carabao as a National Symbol of Labor Airalyn Gara Ateneo de Manila Junior High School agara@ateneo.edu Abstrak Sa sinaunang komunidad, tinitingnan ang kalabaw bilang isang mahalagang salik sa matagumpay na pagsasaka. Itinuturing itong imahen ng kasaganaan hindi lamang dahil sa taglay nitong laki at kalusugan ngunit dahil sa kasipagan nito sa paggawa. Ito ang hayop na maaasahan sa bukid at katuwang ng magsasaka sa paglinang ng kaniyang lupain. Gayunpaman, sa pagdating ng mga mananakop na Español, nagbago ang ganitong pagtingin dahil itinuro sa mga sinaunang Pilipino na ang kalabaw ay isang mangmang at sunod-sunurang hayop lamang sa bukid na pagbubungkal lamang ang nalalaman. Ginagamit na larawan din ang atrasadong kalabaw sa akdang Si Tandang Basio Macunat upang ihalintulad sa mga indio na hindi dapat magkamit ng edukasyon. Ipinakikita ng papel na ito na sinikap baguhin ng mga manunulat at dibuhista ang kolonyal na pagtinging ito sa mga kalabaw gamit din ang mga akdang pampanitikan. Mula sa ipinakilalang pasibong kalabaw ng mga Español, binuhay ng mga makasining ang mga kalabaw na nagagalit, gumaganti, at naghihimagsik. Gayundin, inilalarawan dito ang parehong kalagayan sa paggawa ng mga kalabaw at magsasaka, at kung paanong sinasalamin ng imahen ng kalabaw ang kalagayan ng mga magsasaka sa agrikultural na pamumuhay. Dahil dito, nagkakaroon ng dalawang magkaibang pagturing sa kalabaw bilang pambansang hayop ng Pilipinas. Sa huli, maglalantad ang papel ng mga punto kung paano sinisimbolo ng kalabaw ang pagkakakilanlan ng mga Pilipino sa industriya ng agrikultura at dualistikong pagtingin sa agrikultural na pamumuhay ng bansa. In ancient communities, the carabao was viewed as an important factor in successful farming. It was considered an image of prosperity not only because of its size and health but also because of its diligence in labor. This is the animal that can be relied on in the farm as the farmer's helper in cultivating his land. However, with the arrival of the Spanish conquerors, this view has changed because ancient Filipinos were taught that the carabao was a foolish and submissive animal that only knew how to plow the field. The image of the backward carabao was therefore seen in the text Si Tandang Basio Macunat only to compare the animal to indios who should not have access to education. This paper shows that writers and artists tried to change this colonial view of carabaos with the use of literary works. From the introduced passive carabao by the Spaniards, artists revived carabaos that were angry, retaliatory, and rebellious. Likewise, this paper describes the sameness of the situation of carabaos and farmers in the production line, and how the image of the carabao mirrors the farmers' situation in agricultural livelihood. As a result, there exist two different views of the carabao
Gara | Mga Pilipino sa Párang 28 as the national animal of the Philippines. Ultimately, this paper will expose points on how the carabao symbolizes the identity of Filipinos in the agriculture industry and a dualistic view of the country's agricultural way of life. Mga Susing-salita kalabaw, pambansang sagisag, paggawa, magsasaka, agrikultura, piyudalismo, dualistikong pagtingin carabao, national symbol, labor, farmers, agriculture, feudalism, dualistic view Tungkol sa May-akda Si Airalyn Gara ay nagtapos sa Pamantasang Normal ng Pilipinas bilang Cum Laude noong 2019 sa kursong Batsilyer sa Edukasyong Filipino na may Sertipiko sa Pagtuturo ng Nakatatandang Mataas na Paaralan (Senior High School). Siya ay nasa ikatlong taon na sa pagtuturo ng Filipino sa Ateneo de Manila Junior High School. Kasalukuyan din siyang kumukuha ng Masterado sa Panitikang Filipino sa Pamantasang Ateneo de Manila. Interes niyang pag-aralan ang kulturang popular, mga usapin ukol sa kababaihan, at mga akdang pampanitikan ng mga Waray.
Gara | Mga Pilipino sa Párang 29 Mahalagang bahagi sa pagtatatag ng pagkakakilanlan ng bansa ang pagkakaroon ng mga pambansang sagisag na kumakatawan sa mga mamamayan at komunidad nito. Layunin nitong "pagkaisahin ang mga mamamayan sa pamamagitan ng pagbuo ng mga pasalita, biswal, at natatanging sagisag, at [i]sulong ang pagiging makabayan" (tingnan ang "Importance of National Symbols"). Kaya naman, malaking bagay ang pagtatatag ng mga imahen at simbolismong magpapakilala sa bansa sa global na komunidad, bagay na mahirap mabuo sa Pilipinas sapagkat "may obsesyon ang lipunan natin sa mga imahen at larawan, sa mga panlabas na kaanyuan" (Yapan). Nariyan ang pagiging makilatis ng mga Pilipino sa katangian ng anumang ipakikilala sa ibang bansa bilang kinatawan ng Pilipinas. Isang halimbawa rito ang pagiging mainit sa mata ng mga Pilipino ng taunang patimpalak sa pagandahan na Miss Universe. Kabilang sa pinakainaabangang bahagi ng patimpalak ang national costume competition at laging hinihintay ng mga Pilipino ang imahen at katangian ng bansa na itatampok ng pambato. Sa naganap na ika-69 taon ng Miss Universe noong Mayo 2021, humakot ng maraming komento ang naging pambansang kasuotan ni Ms. Universe Philippines Rabiya Mateo. Marami ang nagpahayag ng negatibong mga komento dahil sa kakulangan ng simbolismo sa kaniyang kasuotan na hango sa pambansang watawat ng Pilipinas. Inirampa niya sa patimpalak ang kulay asul at pulang mga pakpak at mayroon siyang tatlong gintong bituin na gaya sa larawan ng watawat. Gayunpaman, marami ang hindi natuwa sa hindi niya pagsusuot ng headpiece na bahagi ng orihinal na larawang dapat niyang isuot sa patimpalak bilang simbolismo ng araw sa watawat. Isang aspekto lamang ang ganitong pangyayari sa labis na pagpapahalaga ng mga Pilipino sa larawan at mga sagisag ng bansa. Labis tayong nakatali sa mga imaheng itinatag upang bigyan ng pambansang pagkakakilanlan ang kapuluan at nagnanais tayo ng hustisya sa tuwing hindi ito naipakikilala nang maayos sa mas malawak pang komunidad. Maliban sa labis na pagkahumaling sa pagandahan at pagiging mala-bayani ng mga beauty queen, kilala rin ang Pilipinas bilang isa sa mga nangungunang bansang nagpapaluwas ng mga manggagawang Pilipino o Overseas Filipino Workers (OFWs). Sa usapin ng paggawa, OFW ang pinakamalaking produktong iniluluwas ng Pilipinas. Mula sa artikulo ni Rolando B. Tolentino na "Bakit Nila Tayo Ginaganito? Panitikan at Diaspora" (2007), inilahad niyang "mula 1906 hanggang 1946, may 150,000 Pilipino ang nagtungo sa Estados Unidos (244). Sa pagitan naman ng 1965 at 1984, may 630,000 na ang nagtungo sa parehong bansa" (245). Lumobo ang bilang na ito dahil naging bahagi ng ipinatupad na pambansang kaunlaran ni dating pangulong Ferdinand Marcos ang sistematikong pagpapalabas sa manggagawang Pilipino na patuloy pa ring tumataas hanggang sa kasalukuyan. Batay sa resulta ng isinagawang sarbey sa mga OFW noong 2019, umabot na sa tinatayang 2.2 milyon ang bilang ng mga OFW na lumalabas ng bansa sa pagitan ng Abril hanggang Setyembre 2019 - at 96.8 porsiyento nito ay binubuo ng mga Overseas Contract Workers (OCWs) o iyong may umiiral pang kontrata sa ibang bansa, samantalang ang natitirang 3.2 porsiyento ay mga walang kontrata. Lumalabas na dalawa sa bawat limang OFW o 39.6% ay kabilang sa elementary occupations. Nasa 18 porsiyento naman ang nagtatrabaho bilang service at sales workers. May 12.2 porsiyentong plant and machine operators; 8.7 porsiyentong technicians and associate professionals; 8.5 porsiyento ng mga propesyunal; at 8.1 porsiyento ng craft and related trade workers. Dahil sa malaking populasyon ng mga manggagawang ito, ang ipinadadala nilang pera sa bansa ang bumubuo sa 11 porsiyento ng kabuoang Gross Domestic Product (GDP) ng Pilipinas noong 2018 - dahilan para ituring silang mga "makabagong bayani." Nahihilig
Gara | Mga Pilipino sa Párang 30 ang mga Pilipino sa ganitong pagbibigay ng sagisag sa mga imaheng itinuturing na may malaking papel sa pagkakakilanlang Filipino. Ang mga nakikitang mahalagang elemento sa buhay ng mga Pilipino at identidad ng bansa ay binibigyan ng pangalan at mataas na pagturing. Kaya naman, bagamat may mga opisyal nang pambansang sagisag ang Pilipinas ay isinusulong pa rin sa kongreso ang Panukalang Batas blg. 3926 o An Act Declaring The National Symbols of the Philippines upang gawin pang opisyal ang pagkakaroon ng pambansang awit, bayani, sayaw, ibon, isda, hayop, dahon, prutas, pagkain, kasuotan, tsinelas, at bahay. Kabilang sa nabanggit na mga hindi opisyal na pambansang sagisag ang kalabaw bilang pambansang hayop na may malaking ambag sa pagsasaka at sa agrikultura ng bansa sa pangkalahatan. Ngunit kung ang layunin sa pagtatatag ng mga pambansang sagisag ay makabuo ng pagkakaisa sa bansa, isang balintunang ang mismong pagturing sa mga ito ang naghahati sa pananaw ng mga Pilipino dahil sa magkakaibang karanasan at paniniwala ukol dito. Hindi ito nalalayo sa pagtingin sa kalabaw bilang isang pambansang hayop sapagkat may nagtutunggaling pagturing dito bilang isang mahalagang karakter sa lipunang Filipino. Ang dualistikong pagtingin dito ang naglalagay sa alanganing sitwasyon ng pagtanggap sa kalabaw bilang pambansang sagisag ng bansa. Pagpupunla ng Pananaw: Kalabaw sa Si Tandang Basio Macunat Isa sa mga pinakaunang nobelang nailimbag sa kasaysayan ng bansa ang akdang Si Tandang Basio Macunat (1885) ni Fray Miguel Lucio y Bustamante na inilathala sa wikang Tagalog. Nakilala ito sa larangan ng panitikan dahil sa dalawang dahilan: una, dahil sa anyo nitong kaiba sa mga akdang nailathala rin noong ika-19 siglo gaya ng mga awit at korido, at ikalawa, dahil sa nilalaman nito ukol sa pagtingin ng mga Español sa kalabaw at edukasyon ng mga indio sa panahon ng kanilang pananakop sa bansa. Itinuturing itong isang protonobela dahil bagamat isa itong mahabang prosa na may mga tauhan, diyalogo, at tagpuan ay wala naman itong itinatampok na kuwento. Nahahati ang protonobela sa anim na kabanata at may paunawa sa mga mambabasa sa simula nito. Gumamit dito ang manunulat ng unang panauhan sa pagpapakilala niya sa matandang kaibigang si Gervasio Macunat na tinawag na Tandang Basio na mula sa Tanay, at umikot ang buong akda sa kanilang mga pag-uusap. Ang naging sentro ng buong protonobela ay ang naging pinakamainit na usapan ng prayleng karakter at ni Tandang Basio ukol sa pagtatamo ng edukasyon at pag-aaral ng wikang Español (Castila) ng mga gaya niyang indio. Pinanindigan ng huli na kapahamakan lamang ang maidudulot ng pagtungo sa lungsod at pag-iwan sa nayon upang mag-aral. Upang mapatunayan ang paninindigang ito, isinalaysay niya ang isang kuwentong nagmula sa manuskrito ng kaniyang yumaong ama ukol sa buhay ng isang pamilya. Maliban sa panimula at pangwakas na bahagi ng protonobela, ang iba pang mga kabanata nito ay tumatalakay na sa nasabing kuwento. Nagsimula ito sa pagsasalaysay ni Tandang Basio tungkol sa naging buhay ng pamilya nina Prospero (Proper) na isang indiong ipinaluwas sa Maynila ng kaniyang amang si Don Andres Baticot (Cabesang Dales) dahil sa kagustuhan nitong siya ay magtamo ng edukasyon sa lungsod. Bagamat hindi ito sinang-ayunan ng kaniyang panganay na anak na si Felicidad Baticot (Pili) at ng kanilang kura-paroko (Padre Cura), itinuloy pa rin ng ama ang pagpapaluwas kay Proper, kaisa ng kaniyang maybahay na si Cabesang Angi, dahil sila ay naniwalang ang pagtatamo ng edukasyon ang magbibigay sa anak at sa kanilang
Gara | Mga Pilipino sa Párang 31 buong pamilya ng mas maayos na buhay sa hinaharap. Sa unang bahagi ng kuwento, sina Proper at Pili ay sinasabing mabubuting Kristiyano at may mabubuting kalooban kahit na nakaririwasa sila sa buhay. Ngunit nagbago ang pag-uugali at paniniwala sa buhay ni Proper nang makapag-aral siya sa Maynila. Pagbalik sa kanilang nayon, siya ay naging maluho, mapagmataas, hindi na tumutulong sa kaniyang ama sa paggawa sa bukid, nahilig sa panliligaw, at hindi na rin nagsisimba. Sa mga gawaing ito nagsimula ang kawalan niya ng interes sa pag-aaral at iba pang mga trahedya sa kanilang pamilya, higit na lalo ang kaniyang pagkakalubog sa utang. Dahil dito, si Proper ay nakulong at napilitan ang kaniyang mga magulang na ipagbili ang kanilang mga ari-arian sa pag-asang magbabago ang kanilang anak kung ito ay makalalaya. Sa kabila ng mga sakripisyong ito, sila ay nabigo dahil hindi na nagbago si Proper. Sa katapusan, pumanaw ang mag-asawang Cabesa pati na rin si Pili dahil sa sama ng loob sa sinapit ni Proper at ng kanilang pamilya. Sa ganitong gana, mainam nang pagtutuonan ng pansin kung papaanong itinuring ang kalabaw bilang manggagawang hayop sa buong akda, dagdag pa sa kategorya ng pagiging indio ng mga tauhan. Mainam na mabigyang-diin ang pagturing sa kalabaw (calabao) sa akdang Tandang Basio bilang mahalagang karakter din. Makikita sa mga pahayag sa loob ng protonobela na tinitingnan ang kalabaw bilang hayop na nakatali sa sakahan at hindi maaaring umalis. Ang mga kalabaw rito ay inaalagaan upang makasama sa pagsasaka. Maghapon ang mga itong nagtatrabaho sa bukid, umaasa lamang sa mga nagmamay-ari dito upang makakain, namamatay kapag napabayaan, at ibinebenta kapag nangangailangan ng pera ang may-ari. Samakatuwid, ang mga kalabaw sa protonobela ay maaasahan, masunurin, at masisipag sa paggawa ngunit itinuturing na pasibo, mangmang, at aliping dapat magpakahirap sa pagtatrabaho. Ngunit hindi lamang sa kalabaw nais makita ng mga Español ang mga katangiang ito. Ipinakikita sa Tandang Basio ang paniniwala ng mga Español na ang mga indio ay dapat mamuhay gaya ng mga kalabaw na hindi maaaring magkaroon ng ibang gawain liban sa pisikal na paggawa, hindi maaaring mahiwalay sa kanilang nayon o pinanggalingan, at hindi maaaring makapag-aral. Binibigyang-diin ng akdang ito na ang indio ay isang kalabaw at ang dalawang ito ay may magkaparehong buhay kung kaya't hindi dapat magkahiwalay. Alinsunod ito sa isinulat ni Bustamante na, "Ang mga tagalog, ang mga indio baga, aniya, na humihiualay caya sa calabao, ay ang cadalasa,i, naguiguing masama at palamarang tauo sa Dios at sa Hari" (16). Makikita sa pahayag na ito ang ginawang pagdadahilan sa akda upang hindi mag-aral ang mga indio - ang mga indio o Tagalog diumano na lumalayo sa lugar na kanilang kinagisnan upang mag-aral ay kadalasang nakalilimot sa mga aral ng simbahan at utos ng Diyos dahil sa mga nalalaman sa lungsod. Manipestasyon din nito ang mga pahayag na nakapaloob sa protonobela kung saan paulit-ulit na kinumbinsi ng Padre Cura si Cabesang Dales na huwag paluwasin sa Maynila si Proper upang hindi mapasama o maligaw ng landas, gaya ng kaniyang salaysay nang unang beses niyang nakipag-usap sa Kabesa, "Dahilan dito sa inyong asal, ang nangyayaring cadalasa,i, natutunao lamang ang inyong salapi, at ang mañga anac ninyo,i, ualang ibang pinag-aaralan sa Maynila, cundi mañga capillohan, casalauolaan, capalamarahan, at iba,t, iba pang masasamang ugali" (26). Sa mga sumunod na bahagi ng akda ay aakalaing nagtagumpay ang Padre Cura sa kaniyang layunin dahil sa kaniyang mahabang pangungumbinsi. Gayunman, hindi nito napigilan ang pangarap ni Cabesang Dales na pag-aralin ang anak sa Maynila. Kahit na ganito gayunman ang mga sumunod na tagpo sa protonobela, ang pangkalahatang mensahe naman nito ay nakasandig sa kolonyal na paniniwala ng mga Español dahil nang
Gara | Mga Pilipino sa Párang 32 bumalik si Proper sa kanilang bayan ay ipinakita ang pagbabago sa kaniyang pagkatao. Iyon ang ginamit na bahagi ng akda upang bigyang-diin ang pagturing sa mga indio na hindi dapat sila mangarap na makapag-aral o magkaroon man lamang ng idea na lumuwas tungong lungsod dahil sila ay para lamang sa bukid, gaya ng mga kalabaw. Dahil sa nilalaman ng protonobela, naging lunsaran ito ng iba't ibang pagsusuri ng nobela sa Pilipinas at naging impluwensiya sa mga pag-aaral sa buhay ng mga Pilipino sa iba't ibang panahon sa kasaysayan ng bansa. Kabilang si Delfin Tolentino, Jr. sa mga kritikong nagsuri ng akdang ito sa kaniyang pag-aaral na The Indio as Other: Orientalism in Tandang Basio Macunat (1994). Sa usapin ng pagbasa, inilahad niyang "dapat tingnan ang Tandang Basio bilang akdang tutol sa umuusbong na diskurso ng mga sumisikat na illustrado" (357) noong panahon ng mga Español. Maaaring sabihin na dahil sa dumaraming bilang ng mga Pilipinong nakakapag-aral noong panahong iyon, ginamit na instrumento ang protonobela upang panatilihing mangmang ang iba pang Pilipinong walang kakayahan ngunit may kagustuhang makapag-aral. Makikita rito ang dalawang esensiyal na tinig: ang tinig ng mga Español sa katauhan ng Padre Cura na nagbibigay ng babala sa mag-asawang Cabesa ukol sa pag-aaral ng kanilang anak, at ang tinig ng mga indio sa katauhan ni Tandang Basio na mahigpit na ipinagbabawal sa mga anak ang pag-aaral ng wikang Español. Bagamat sila ay dalawang magkaibang lahi at may dalawang magkaibang estado sa lipunan, kapwa naman silang naninindigang dapat hindi magkamit ng mataas na edukasyon ang mga Tagalog. Samantala, mas mabigat ang impluwensiya ng mga linyang nagmula sa mismong Tagalog gaya ng sinabi ng matanda na "Ang castila, aniya,i, castila, at ang indio ay indio" (16). Mababatid sa kaniyang pahayag na tanggap na ng mga gaya niyang indio ang estado ng kanilang buhay at sila na mismo ang nagpapatupad nito. Ganito rin ang paniniwala ni Tolentino na ipinahayag niya sa kaniyang pag-aaral na "Ang indio ay pinalilitaw na tinutukoy ang sarili bilang indio bagamat ang katotohanan ay itinakda na siyang indio ng kaniyang kolonisador sa pamamagitan ng diskursong nagpapanatili ng kaniyang estado bilang "obheto" at pinatitibay ang kaniyang imahe[n] bilang kakaiba[ng uri]" (361). Kung gayon, ang mga indio ay nagiging kalabaw na nakatali sa kanilang pinanggalingan at nananatiling mangmang. Sila ay pinahihintulutang matuto ng mga batayang kaalaman sa buhay gaya ng pagdarasal, pagbabasa, pagbibilang, pangangahoy, at iba pang ukol sa paghahanapbuhay, tulad ng isang kalabaw na natututong magtrabaho sa bukid. Makikita rin sa ginawang pag-aaral ni Cris Lanzaderas, guro at mag-aaral ng University of the Philippines-Los Banos, ukol sa mga tula ni Ed Lapiz na pinamagatang Sa Gulugod ng Kalabaw, Mga Tula ng Bulacan, 1928-1997 (2020) na kakikitaan ng iisang turing ang indio at kalabaw. Ang pamagat ng koleksiyong ito ay gumamit ng salitang "kalabaw" na tumutukoy sa mga manunulat na magsasaka ng Bulacan. Ang nilalaman ng mga tula sa koleksiyon ni Lapiz ani Lanzaderas ay batay sa mga tema ng "bayan, pakikipagkapwa, kalikasan, pananampalataya, at iba pa" (13) ng mga magsasaka. Ibig sabihin, ang mga indio o maralitang Pilipino ay makikita at makikilala na rin sa imahen ng kalabaw. Sa ganitong pagtingin, makabuluhang dalumatin ang paglalarawan sa kalabaw sa iba't ibang panitikan ng Pilipinas at kung paano ito nagkakapareho at naiiba sa pagturing sa kalabaw sa protonobela. Matatagpuan sa susunod na mga bahagi ng papel na ito ang konteksto ng ilang panitikang tumutukoy at may kinalaman sa kalabaw.
Gara | Mga Pilipino sa Párang 33 Kasaganaan ng Butil: Kalabaw sa mga Bugtong Sa sinaunang komunidad, sikat ang mga bugtong na ginagamitan ng talinghaga at nangangailangan ng kamalayan sa kapaligiran upang lubos na maunawaan. Madali itong naipakalat sa pamamagitan ng pagbabatuhan ng idea ng mga sinaunang tao at naipamana rin sa kasalukuyang henerasyon sa pamamagitan ng pagkukuwento, paglalathala, at pagbabasa ng mga nailimbag na aklat. Ipinakikita rito ang karanasan ng mga tao sa pang- araw-araw na pamumuhay, kaya sa pamamagitan ng bugtungan ay nakapagpapalitan ng danas at pagtingin sa paligid ang mga tao. Kabilang sa mga ito ang sumusunod na bugtong ukol sa pagturing sa kalabaw: 1. Magkaibigang nagkapalitan Ng damit na kasuotan Damit sa baka'y may kaluwagan Ang kaniya naman ay ay kakiputan. 2. Mangga itong may kalakihan Mabilug na mabilog sa katabaan. Madilaw kapag nahinog na Maasim-asim kung hilaw pa. 3. Hayop na mataba Mamutuk-mutok ang damit na pangluksa. 4. Dalawang patukod-langit, Apat na patukod-lupa, Dalawang pagaspas, Isang pamaspas. Makikita sa unang tatlong bugtong na inilalarawan ang kalabaw bilang malaki at mataba. Lagpas sa pisikal na anyo, ang taba na tinutukoy sa mga bugtong na ito ay simbolismo ng kasaganaang dala ng hayop na ito dahil sa angking kasipagan sa pagbubungkal ng lupa sa bukid. Dahil dito, nagiging malusog ang kalabaw kaya hindi na nagkakasya ang damit gaya ng ipinakikita sa una at ikatlong bugtong. Inihambing ang laki nito sa baka sa unang bugtong upang maipakita sa mga mambabasa na` gaano man kalaki ang baka ay nahihigitan pa ito ng kalabaw at walang nakapapantay sa kasipagan nito sa paggawa na dahilan ng masaganang kalusugan nito. Ginamit naman sa ikalawang bugtong ang imahen ng Carabao Mango, isang uri ng mangga sa Pilipinas na ipinangalan sa hayop na kalabaw dahil sa taglay nitong laki, bilang pahiwatig sa sagot. Mahusay na nagamit dito ang paglalarawan sa prutas dahil kilala ito sa napakalaking anyo kung ihahambing sa mga pangkaraniwang mangga - isa pang manipestasyon sa kasaganaang dulot ng kalabaw. Ang pagkakaiba lamang sa ikatlong bugtong ay ang paggamit sa salitang "pangluksa" na maaaring tumukoy sa pagkabigo, sakit, at iba pang negatibong panlarawan sa mabigat na damdamin. Mula rito, maaari nang matalakay ang iba't ibang dahilan sa likod ng "pagluluksa" ng kalabaw kung saan pumapasok na rin ang nosyon ng nakapapagod na buhay nito sa bukid. Kaugnay nito ang ikaapat na bugtong na naglalarawan sa kalabaw na nasa bukid. Ang unang linya nito ay tumutukoy sa dalawang mahahabang sungay, ang ikalawang linya ay tumutukoy sa apat na paa, ang ikatlong linya ay tumutukoy sa karitong hinihila ng kalabaw, at ang huling linya
Gara | Mga Pilipino sa Párang 34 ay ang taong humahampas sa kalabaw upang magpatuloy ito sa paglakad. Ipinakikita ng bugtong sa mga mambabasa nito ang larawan ng isang kalabaw na nagbabanat ng buto sa bukid. Ang mga natalakay na bugtong ay bahagi ng katutubong tradisyong may mataas na pagturing sa kalabaw bilang hayop na masipag at masagana dahil sa pagbubungkal ng lupa umiikot ang trabaho nito. May pagpapalang dulot ang pagmamay-ari ng hayop na ito sapagkat may kasaganaan itong naibibigay dulot ng kasipagan sa paggawa. Dahil sa mga katangiang ito, malaki ang naitutulong ng kalabaw sa mga magsasakang kumakayod sa bukid bilangpangunahing hanapbuhay. Ngunit sa pagdating ng mga Español, nagbago ang ganitong mabuting pagtingin sa kalabaw. Sa halip na ituring na pagpapala ang kalabaw ay itinuring itong sumpa dahil sa pagkakatali nito sa bukid na nakaimpluwensiya sa dating magandang imahen nito. Ganito ang ipinakitang karakter ng kalabaw sa akdang Tandang Basio na pasibo lamang sa mga pangyayari at nakadepende ang buhay sa magiging desisyon ng may-ari nito. Dahil sa mga bagong kaisipang dinala ng mga mananakop, ang kapita- pitagang hayop ay naging simbolismo ng kamangmangan at pagiging sunod-sunuran sa nagmamay-ari nito, na siya namang matatagpuan sa iba pang panitikan. Kapakinabangan ng Kalabaw sa Mito Kabilang din sa mga tradisyong oral ng sinaunang panahon ang mga mitong nagmula sa iba't ibang panig ng bansa na naglalahad ng mga kuwento hinggil sa mga makapangyarihang nilalang. Nagpatuloy ang pagpapalaganap ng pasalindilang panitikang ito hanggang sa pagdating ng mga mananakop at hanggang sa kasalukuyan kung saan bahagi pa rin sila ng pinag-aaralang karunungang bayan. Isa sa mga mitong Bagobo na sininop ni Laura Watson Benedict at isinama sa koleksiyon ng mga karunungang bayan sa Pilipinas ang "Why the Bagobo Likes the Cat" na tungkol sa panlililo ng isang leon sa matandang lalaki upang makain ito, ngunit siya ang naisahan ng tao sa dulo ng kuwento. Bagamat ukol sa pang-iisa ng matanda sa leon ang tuon ng mito, may iba pang karakter na hayop sa kuwento kung saan nagrereklamo ang mga ito sa paraan ng pagtrato sa kanila ng mga tao. Kabilang sa mga hayop na sumang- ayon na kainin ng leon ang matanda ay ang mga kalabaw sa bukid. Nang magtagpo ang matanda at ang mga hayop, agad sumagot ang isa sa mga kalabaw ng "Tama! Kainin mo siya, Leon, dahil palaging nakasakay sa aking likuran ang mga tao at nilalatigo ako" (100, isinalin sa Filipino para sa proyektong Sandaang Salaysay). Mula rito, makikita ang kalagayan ng mga kalabaw sa bukid. Taglay pa rin ng mga kalabaw ang katangian ng kasipagan sa paggawa ngunit mas binigyang-diin ang kanilang hinaing sa paraan ng pagtrato sa kanila ng mga tao. Masasabing may kahalintulad ang mga ito sa alagang kalabaw nina Cabesang Dales sa akdang Tandang Basio sapagkat ang mga ito ay katuwang sa pagsasaka at pinagtatrabaho sa bukid at bagamat hindi nabanggit na nilalatigo ang mga kalabaw sa protonobela, ibinebenta pa rin sila gaya ng ginawa ni Proper sa isang kalabaw upang ipambayad sa kaniyang mga utang. Lumulutang sa dalawang magkaibang akdang ito ang paghihirap sa pagtatrabaho ng mga kalabaw at ang pagpapahirap naman ng mga nagmamay-ari sa kanila upang patuloy silang kumilos. Samakatuwid, walang pagpipilian ang mga kalabaw kundi ang magtrabaho nang magtrabaho sa bukid upang maging kapaki- pakinabang sa mga tao, at makatitikim sila ng pananakit kung magkataong hindi sila maging masipag sa paggawa. Gayundin, makikita sa kapalaran ng mga kalabaw na ang
Gara | Mga Pilipino sa Párang 35 kanilang buhay ay umiikot sa paggawa sa kamay man ng totoong nagmamay-ari sa kanila, o sa bagong may-aring makabibili sa kanila kung sila ay ipagbili sa anumang dahilan. Kaparusahan ng Kalabaw sa Alamat Bantog ang mga alamat sa panitikang Filipino dahil sa mayamang bersiyon ng mga kuwento tungkol sa pinagmulan ng iba't ibang bagay sa mundo. Mula sa mga alamat na nagpasalin-salin sa mga dila sa magkakaibang panahon sa kasaysayan, nagbago na ang porma ng pagpapakalat at nilalaman nito - nasa anyong pasulat at nakalathala na, at may ibang turing na rin sa kalabaw mula sa magandang imahen nito sa sinaunang panahon. Isa sa mga nakalimbag na alamat sa kasalukuyang panahon ang Alamat ng Kalabaw (2009) ni Segundo Matias Jr. tungkol sa isang masipag na binatang umibig sa isang napakagandang dalaga sa kanilang nayon. Bagamat maraming babae ang humahanga sa binatang si Kalay dahil sa kaniyang kasipagan, tanging si Mara lamang ang nakapagpaibig sa kaniya. Naging masugid na manliligaw ng dalaga si Kalay kaya't nahulog din ang loob ni Mara sa kaniya. Lingid sa kanilang kaalaman, gayunman, ang kaibigang kapre ni Mara ay lihim na umiibig din sa dalaga. Kaya bago pa man ang araw ng kanilang kasal, nagtapat din ang kapre ng pag-ibig kay Mara ngunit tinanggihan siya nito dahil sa nauna nang pag-ibig kay Kalay. Dahil sa kabiguan, ginamit ng Kapre ang pagmamay-ari nitong bolang ginto, kung saan niya nakukuha ang kaniyang kapangyarihan, upang gawing isang hayop na itim na may mahahaba at malalaking sungay si Kalay. Upang mapatunayan ang kaniyang pag-ibig sa binata, hiniling ni Mara sa bolang ginto na gawin siyang nilalang na kagaya ni Kalay, at mula noon ay nakilala ang dalawa bilang ang mga unang kalabaw. Sa isang banda, may magandang wakas ang pag-iibigan nina Kalay at Mara dahil sila ay nagkasama pa rin sa kabila ng pagbabago ng kanilang mga anyo. Ngunit sa kabilang banda, ipinakikita rin ng alamat na kaparusahan ang pagiging kalabaw. Gaya ng kalabaw sa Tandang Basio, itinuturing din ang kalabaw sa alamat na ito bilang masipag na nilalang. Kung babalikan ang pamumuhay ni Kalay bilang isang tao, siya ay inilarawan sa simula pa lang bilang masipag, may matipunong pangangatawan, at masugid na manliligaw ni Mara. Nagawa niyang bungkalin ang kaniyang pagmamay-aring malawak na lupain at tinamnan niya iyon ng palay. Kaya naman, siya ang may pinakamaraming ani tuwing panahon ng anihan. Maliban pa sa masipag nitong pamumuhay, nanilbihan din si Kalay sa pamilya ni Mara upang makuha nito ang loob ng dalaga. Samakatuwid, ipinakita ni Kalay ang mga katangian ng isang kalabaw sa sakahan: masipag at maaasahan sa trabaho sa bukid, kung kaya't madaling nakuha ang loob ng nagmamay-ari nito. Siya ay larawan ng isang huwarang magsasaka na mahusay na gumagawa sa kaniyang bukid. Samantala, taglay naman ni Mara ang panloob at panlabas na kabutihan at kagandahan ng nasabing hayop. Walang anumang nabanggit na sapat na dahilan upang gawin silang mga hayop; gayunman, ang hindi pagsukli sa pag-ibig ng kapre kay Mara ang tanging naging dahilan nito upang parusahan ang nag-iibigan at gawin silang mga kalabaw. Maituturing itong sakuna sa buhay ng dalawang nag-iibigan sapagkat emosyon lamang ang pinairal ng kapre nang gawin iyon sa kanila at makikita sa katapusan ng alamat na nagsisi ito sa kaniyang nagawa. Dahil dito, mababatid na hindi karapat-dapat ang dalawa sa sinapit nilang kapalaran gayong namuhay naman sila nang mabuti. Maliban pa sa hindi patas na kapalaran ng magsing-irog na Mara at Kalay, isang balintuna ring isang kapre ang nagbigay ng kaparusahan ng pagiging kalabaw sa kanila.
Gara | Mga Pilipino sa Párang 36 Sa kasaysayan, ang konsepto ng kapre (cafre) ay dinala sa Pilipinas ng mga Español kung saan ginamit ito upang ilarawan ang mga sinaunang katutubong Negrito dahil sa kanilang maiitim na balat gaya ng mga itim na Aprikano. Ang kapre samakatuwid ay nagmula sa imahen ng mga Negrito o mga katutubong Pilipinong ipinalaganap lamang ng mga Español upang pamahalaan ang mga ito. Kaugnay ito ng inilahad nina Paolo Miguel Vicerra at Jem Javier sa naging pag-aaral nilang "Tabi-Tabi Po: Situating The Narrative of Supernatural in the Context of the Philippines Community Development" (2013) na: Ramos's 1990 categorisation is based mainly on the abilities and the physical attributes of the creatures. Most of them have attributes that are non- or superhuman. The kapre has a part of his body that is horse, the manananggal has wings, and the sizes of the giants and the elves. The ones with human attributes like the witches are portrayed as not very pleasant to look at. These creatures represent the spirit of the environment. They give physicality for the spirits so that they can be made concrete and instil images that can evoke "pure fear" instead of banal na takot. The identified creatures entrenched in folklore are important to the community where they 'exist' to act as a social control: "... the beliefs in these creatures can be useful in embodying the content of education and can serve as an internalized brake on conduct" (Ramos 1971a: 180). Having the concept of power acknowledged is an effective means of maintaining the conduct of the community and holding the people back from going against tradition, which translates into a breach of the metaphysical contract. (5) Sa pamamagitan nito, nakokontrol ang paniniwala ng mga tao at maging ang nilalaman ng mga itinuturo sa paaralan at simbahan. At kung babalikan ang nilalaman ng alamat, may mahalagang papel na ginampanan dito ang kapre na nagbigay ng parusa kina Kalay at Mara. Malinaw na ipinakikita nitong hindi dapat ginagalit ang kapre na kaugnay na rin ng marami pang naratibo ng katatakutan ukol sa nasabing nilalang. Makikitang kaugnay ang ganitong pagtingin ng impluwensiya ng mga Español at ng kanilang dinalang Kristiyanismo sa bansa. Kung pagbabatayan gayunman ang pagsisimula ng konseptong ito at titingnan sa perspektiba ng mga Pilipino, ang kapre ay nagmula sa imahen ng mga katutubong Pilipino. Kaya naman, isang malaking balintuna na ang masisipag na taong gaya nina Kalay at Mara ay isinumpa ng kapre o ng kapwa rin nila Pilipino. Sa ganitong lente rin ay makikita ang unti-unting pagbabago sa pagturing sa kalabaw. Mula sa pagiging biyaya sa sakahan, sa puntong ito ay ginawang parusa ang pagiging kalabaw sa mga tao. Batid pa rin ang ganitong paraan ng pagturing sa kalabaw hanggang sa kasalukuyan at mapapalalim pa ang pagtalakay ukol dito sa mga susunod na bahagi. Katapangan ng Kalabaw sa mga Tula Noon pa man hanggang sa kasalukuyan, madaling nakukuha ng mga tula ang loob ng mga Pilipino dahil sa taglay nitong talinghaga at/o sa anyo ng mismong tula na dala ng sining ng makata. Maliban pa sa kasiningang taglay ng mga tula, ipinakikita rin nito ang mga tunggaliang nakapaloob sa bawat panahon kung kayâ't may malaking gampanin ang mga tula sa diskursong panlipunan. Gayundin, nakapaloob sa mga tula ang mga boses na hindi pangkaraniwang naririnig o itinatampok, gaya na lang ng boses ng mga hayop.
Gara | Mga Pilipino sa Párang 37 Isa si Eugene Evasco sa mga manunulat na binigyang boses ang mga hayop sa kalipunan niyang Isang Mabalahibong Bugtong: Mga Tulang Pambata (2012), tungkol sa mga pusa bilang matalik na kaibigan ng mga tao. Datapwat mga pusa ang tuon ng mga akdang nakapaloob dito, may isang tulang pumapaksa sa tinig ng isang kalabaw na pinamagatang "Ang Kalabaw at ang Pusa." Sa akdang ito, nagpapalitan ng karanasan ang kalabaw at ang pusa, at ipinakikita dito na hindi pantay ang pagturing sa dalawang hayop dahil ang isa ay napaparusahan kahit maaasahan sa trabaho, samantalang ang isa ay hindi nakatutulong sa paggawa ngunit hindi nasasaktan dahil mas malapit ito sa tao. Ang hayop na unang nabanggit ay ang kalabaw na masipag magtrabaho sa lupain at hindi nagrereklamo sa mga inuutos sa kaniya ng amo. Detalyado ang paglalarawan ng tula sa kalagayan ng kalabaw sapagkat inisa-isa nito ang pang-araw-araw na buhay ng hayop sa bukid. Narito ang sipi ng ilang taludtod mula sa tula: Lupain ay sinusuyod kahit binti ay mangatog. Kinakalyo, aking batok; buto ko'y lumalagutok. Ako ay babad sa init...(126) Inilalahad ng mga napiling taludtod ang pangkalahatang kalagayan ng mga kalabaw. Gaya ng kalabaw sa Tandang Basio at sa iba pang naunang akdang binanggit, ang imahen ng hayop sa tulang ito ay masipag sa paggawa, masunurin, at maaasahan. Gayunman, romantisado ang ganitong pagtingin sa mga kalabaw sapagkat hindi napapansin ang nakapapagod nilang buhay sa bukid. Makikita sa mga taludtod sa itaas na hindi lamang serbisyo ang ibinibigay ng mga kalabaw kundi sakripisyo para sa mga tao. Sa kabila ng masipag na katangian nito, makikita rin sa linyang "Minsang ako'y napahinto, natikman ko ang latigo" (126) na ang pag-iral ng hayop ay umiikot lamang sa paggawa at wala nang ibang dahilan - gaya ng kalabaw sa mito na walang ibang mapagpilian kundi ang magtrabaho upang hindi makatikim ng pananakit. Ang mga nabanggit na paglalarawan sa danas at paghihirap ng mga kalabaw ay bunsod pa rin ng impluwensiya ng mga Español. Gayunman, dahil sa atrasadong pagturing sa hayop na ito at paghahambing dito sa mga Pilipino, nagkaroon na ng pagsisikap ang ilang mga manunulat na baguhin na ang imahen ng kalabaw sa panitikan. Isa si Jim Pascual Agustin sa mga nagpakilala sa ibang imahen ng kalabaw na ipinakilala niya bilang palabang karakter sa tulang "Si Taft sa Kalabaw" (1995). Masasabing ang nilalaman ng tulang ito ay pasaring sa mga Americano dahil sa paggamit nito ng pangalang "Taft" - isang mahabang kalsada sa Maynila na ipinangalan mula sa dating pangulo ng Estados Unidos na si William Howard Taft. Sa simula pa lang ng akda ay ipinahihiwatig na ng manunulat na isang pagbabalik-tanaw ang gagamitin niyang paraan ng pagsusulat dahil sa paglalarawan ng isang tagpo kung saan nakasakay si Taft sa kalabaw. Isinalaysay ni Agustin sa unang saknong ang layunin niya sa pagsusulat na bagamat luma na ang paksa ng kaniyang tula, hindi naman ito dapat kalimutan at sa halip ay dapat pang balikan sapagkat tumutukoy ito sa buhay ng mga Pilipino noong panahon ng hayagang pananakop ng mga Americano. Binibigyan ng kapangyarihan ng manunulat ang sarili na kontrolin ang pagkilos ng kalabaw sa larawan sa pamamagitan ng pagpapalingon dito kay Taft at sa pagpapakita ng matinding emosyong matatagpuan sa mga mata ng hayop. Makikita sa sipi
Gara | Mga Pilipino sa Párang 38 ng mga huling saknong ang pagnanais ng kalabaw na ipadama ang kinikimkim na galit sa Americano, at pagnanais na mapaalis na ito sa kaniyang likuran: Mapapaso si Taft sa titig ng kalabaw at kusang bababa kahit hirap na hirap, kahit kabisado na ng kanyang puwit ang hugis ng likod nitong kalabaw. Kung hindi bababa si Taft ay mag-aalma ang kalabaw, ititilapon ang susun-susong taba. At saka wiwika o mangangarap man lamang ng unang salitang bibigkasin pagkatapos ng mahabang katahimikan. (461) Matatagpuan sa mga linyang ito na matagal na ang naging pagtitiis ng kalabaw mula sa pang-aalipin sa ilalim ni Taft. Mula sa masamang karanasang ito ay ipararamdam sa kaniya ng hayop ang bagsik nito upang tuluyan siyang mapaalis. Masasabing nagbabago na rito ang imahen ng kalabaw sapagkat mas napapalalim na ang pagpapakita sa kalagayan ng hayop, at may persepsiyon na rin na kaya niyang lumaban at gumanti sa mga taong nanakit sa kaniya. Pagbabagong-mukha ng Kalabaw sa Maikling Kuwento Kaugnay ng tula ni Agustin ang pagturing sa kalabaw sa maikling kuwentong "Walang Panginoon" ni Deogracias A. Rosario. Gaya rin ng mga naunang pagturing sa kalabaw, ang hayop din sa akdang ito ay unang ipinakitang nakatali lamang sa bukid at katuwang sa pagsasaka ng nagmamay-aring binatang si Marcos, ngunit dito ito ay minamahal ng amo. Ang buong kuwento ay umiikot sa pagsasalaysay ng mga dahilan sa likod ng sukdulang galit ng binata sa mayamang asenderong si Don Teong. Dahil ang asendero ang dahilan ng lahat ng paghihirap sa buhay ng pamilya ni Marcos at pagkamatay ng kaniyang mga minamahal, nagpatong-patong ang pagkamuhi ng binata sa matanda na dahilan upang mabuo ang isang plano. Sa labis na kagustuhang tuldukan ang kasamaan ni Don Teong, sa loob ng dalawang linggo ay gabi-gabi sinaktan ni Marcos ang pinakamamahal na kalabaw sa anyo ng mayamang asendero. Sa pamamagitan nito, pinag-alab niya ang galit ng alagang hayop upang sa matanda ito gumanti. Isang araw, pinakawalan niya ang alagang kalabaw at hinayaang suwagin si Don Teong na naging dahilan ng kamatayan nito. Mapapansing napakalaki ng pagbabagong ipinakita sa pagturing sa kalabaw sa kuwentong ito sapagkat nagkaroon na ito ng pagkakataong kumilos at ipahayag ang damdamin. Kung sa mga naunang akda ay nanatiling pasibo at alipin ang kalabaw, may malakas na imahen na ang hayop dito. Kung ang kalabaw sa Tandang Basio ay nagsilbing manggagawang- bukid at nakisabay lamang sa desisyon ng mga tauhan, ang kalabaw sa kuwentong ito ay nakapagpapasya na at kaya nang gumanti sa inaakala nitong nagbigay sa kaniya ng pasakit. Ang hindi matatakasang kapalaran ng kalabaw, gayunman, ay ang pagkontrol sa kaniya ng tao gaya ng pagkondisyon ni Marcos sa alaga upang magalit kay Don Teong at
Gara | Mga Pilipino sa Párang 39 suwagin ito. Nagawa maghimagsik ng kalabaw dulot ng ibinigay na pananakit ng sariling amo. Mula sa mga akdang natalakay, makikita ang mga katangian ng kalabaw na paulit-ulit na isinasalaysay at inilalarawan. Nariyan ang pagiging masipag, matiisin, at maaasahan sa pagtatrabaho. Gayunpaman, ipinakikitang ang mga ito ay inaalipin pa rin dahil sa pagiging pasibo, mangmang, at sunod-sunuran. Sa pamamagitan ng panitikan, naitala sa kasaysayan ang sinapit ng kalabaw mula sa pagkakatali sa bukid at pagsasailalim sa kontrol ng mga tao. Ngunit sa kabila ng mga paghihirap, sa mga huling akda ay matutuklasang higit pa sa pag-aararo sa bukid ang serbisyong maibibigay nito at may kakayahan din itong lumaban kung ito man ay umabot na sa hanggahan ng kaniyang pagtitiis. Samakatuwid, ipinakilala sa atin ng mga naitalang panitikan ang kalabaw bilang hayop na may katangiang gaya ng sa tao. Kaya naman, hindi nakagugulat na naging bahagi na ng kulturang Filipino ang paniniwalang ang kalabaw ang pambansang hayop ng Pilipinas dahil sa katangian at kilos nitong maaaring makita sa ugali at gawi ng mga mamamayan mismo. Ang Kalabaw Bilang Pambansang Hayop Habang ipinakikita ng iba't ibang panitikan ang magkaparehong turing sa kalabaw at magsasaka sa usapin ng agrikultura, makikita naman sa kulturang Filipino ang patuloy na pagpaparangal sa mga kalabaw sa anyo ng mga pagdiriwang. Lalong napatitingkad ang kahalagahan at magandang imahen ng mga kalabaw dahil sa mga pista at pagdiriwang tungkol sa kanila at sa mga magsasaka, na parehong may malaking papel na ginagampanan sa pamumuhay sa iba't ibang panig ng bansa. Isa sa makukulay na taunang pagdiriwang na ito ang Kneeling Carabao Festival sa Pulilan, Bulacan na nagaganap sa araw ng kapistahan ni San Isidro Labrador, ang patron ng mga magsasaka, bilang pagpaparangal sa nasabing Santo at sa pagkakaibigan ng mga kalabaw at magsasaka. Sa araw na ito, itinatampok sa kalsada ang mahigit 20 makukulay na kalabaw at mga karitong dinisenyuhan ng mga prutas, gulay, bulaklak, at iba pang mga pananim na nagpapakita ng mayamang pagsasaka. Dinidisenyuhan ang mga kalabaw mula sa iba't ibang mga barangay at tinitiyak ng mga magsasaka na ang kanilang kasuotan ay maganda at makintab. Ang kanilang mga karwahe ay pinapalamutian ng mga produkto mula sa kani-kanilang mga barangay. Sa pagtatapos ng parada, lumuluhod sila sa harap ng karamihan at sa harap ng simbahan bilang pagbibigay-pugay, pagpapasalamat sa, at ibayong paghingi ng masaganang ani. Kahalintulad din nito ang Pahiyas Festival sa Lucban, Agawan Festival sa Sariaya, at Mayohan Festival sa Tayabas, Quezon; Kangga Festival sa Mogpog, Marinduque; at Bariw Festival sa Nabas, Aklan; na pare-parehong ipinagdiriwang bilang pagpaparangal kay San Isidro Labrador. Samantala, mas binibigyang-pansin naman sa Carabao Festival ng Gandara, Samar ang pagpapasalamat sa mga kalabaw. Ang mabilis, sabay-sabay, at masiglang pagsayaw ang nagdudulot ng paghanga sa karamihan ng mga manonood. Inilalarawan ng nasabing pista ang mga kultura, tradisyon, at pamumuhay sa Samar. Isinasagawa ang pagdiriwang na ito bilang pagkilala sa kalabaw na tumutulong sa mga tao sa kanilang bukid at nagbibigay ng gatas para sa keso ng Gandara, na isang katutubong keso. Sa makukulay na kasuotan, kumikilos ang mga tao bilang mga kalabaw, tagak, mga manggagamot, at mga tagabaryo upang ilarawan ang buhay sa sakahan. Patunay ang ganitong mga selebrasyon
Gara | Mga Pilipino sa Párang 40 sa mataas na pagkilalang ibinibigay ng mga tao, lalo na sa mga lalawigang may malawak na sakahan, sa malaking papel at ambag ng mga kalabaw sa kanilang pamumuhay. Higit pa sa ugnayang makikita sa pagitan ng mga kalabaw at mga tao, sa usapin man ng katangian at aliw na naibibigay sa kapistahan, salamin ang ganitong kultura sa mabuting pagturing ng maraming Pilipino sa pagsasaka bilang esensiyal na sektor ng bansa at sa mga kalabaw at magsasaka bilang mga pangunahing instrumento sa patuloy na pagbibigay ng pagkain at kabuhayan sa mga mamamayan. Dahil dito, napagtitibay ang matagal nang pinaniniwalaang kaisipan na ang kalabaw ay pambansang hayop dahil laganap din ang pagkilala rito sa iba't ibang rehiyon. Isang mahalagang punto rin sa usaping ito na mas naikikintal sa isip ng mas maraming Pilipino ang larawan ng kalabaw bilang pambansang sagisag dahil sa mga tekstong tahasang nagsasabi na ito ang pambansang hayop ng Pilipinas. Hindi nakalulusot sa mga tao ang paggamit dito bilang paksa ng mga vlog at blog, mga negosyo, magasin, at mascot. Kabilang ang mga YouTube vlogger sa mga nagiging impluwensiyal para mapakalat ang paniniwalang kalabaw ang pambansang hayop ng bansa. Sa isang bidyong ipinaskil sa YouTube na pinamagatang "National Symbols of [sic] Philippines," ipinakilala rito ang kalabaw bilang pambansang hayop. Inilarawan ito bilang malakas na hayop na katuwang sa pagsasaka, nakabubuhat ng mabibigat na bagay, at hayop na sinasakyan na rin mga ng tao bilang isang uri ng transportasyon. Ganito rin ang mababasang pambungad sa isang blog na pinamagatang "[Vigan] Carabao Painting: Karbo Festival 2011" kung saan inilahad na ang kalabaw ay isa sa mga pambansang sagisag ng Pilipinas. Makikita naman sa mga disenyo ng negosyong Teepublic na hindi rin nalalayo sa ganitong pagturing sa kalabaw bilang pambansang sagisag ang paniniwala ng mga may-ari nito. Kabilang sa kanilang mga inilalakong produkto ang mga damit, tasa, at face mask na may larawan at deskripsiyon ng kalabaw bilang pambansang hayop ng Pilipinas, na napapanahon bilhin bilang pagdiriwang sa Buwan ng Wika. Samantala, kaiba rito ang artikulo ng pandaigdigang magasin na Tatler. Sa paggunita ng ika-122 anibersaryo ng Kalayaan ng Pilipinas, inilathala ang "National Symbols of The Philippines: A Quick Look In Time For The Independence Day 2020" kung saan itinampok ang mga opisyal at hindi opisyal na pambansang sagisag ng Pilipinas. Isa ang kalabaw bilang pambansang hayop sa listahan ng mga hindi opisyal na pambansang sagisag at inilarawan ito, ang kalabaw o water buffalo, bilang ang "Philippine farmer's most valuable asset" (Co). Inilahad dito ang katangian ng pagiging malakas at masipag na kailangan sa pagsasaka at ibinida rin ang iba't ibang produktong naibibigay nito gaya ng gatas at karne. Lumilitaw sa artikulong ito na nakikita ang halaga ng kalabaw bilang katuwang na hayop nakatali lamang ang buhay sa bukid. Ang mga katangiang ito ang pangunahing katangiang nakita rin sa pagsusuri ng mga panitikang nabanggit na sa unahang bahagi ng papel na ito. Nagagamit din ang imahen ng kalabaw bilang pigura ng isang samahan, gaya ng paghango sa larawan nito ng Philippine Daily Inquirer (PDI) para sa kanilang maskot na si Guyito. Unang naisapubliko ang larawan ni Guyito noong 1985 (ngunit wala pang pangalan) bilang bahagi ng komiks na A. Lipin ng mandidibuho ng PDI na si Jess Abrera. Naging opisyal itong maskot ng Junior Inquirer noong 1996 sa ilalim ng pangalang "Guyito," na nakakuha naman sa atensiyon ng maraming Pilipino. Mula noon hanggang sa kasalukuyan, nagsisilbi ang maskot ng PDI bilang "nagsasalitang kalabaw" na tagapagbalita at kritiko rin ng mga isyung panlipunan. Mula sa mga katawa-tawang pangyayari at personalidad hanggang sa mga sensitibong usapin, nagsisilbing tinig si Guyito na
Gara | Mga Pilipino sa Párang 41 nagbibigay ng matatalas na suri para sa buong pahayagan. Dahil dito, isa siya sa mga kinagigiliwang karakter mula sa komiks at nagiging tinig din ng malayang pamamahayag sa bansa. Gayunman, hindi na bago sa larang ng pamamahayag ang paggamit sa kalabaw bilang simbolo ng protesta at hindi si Guyito ang kauna-unahang karakter na kalabaw sa pahayagan na nagsilbing boses ng naaaping mga Pilipino. Unang nakilala sa bansa ang lingguhang magasing Tagalog na Lipang Kalabaw na kinapapalooban ng mga mapang-uyam na artikulo ukol sa mga usaping politikal. Lumaganap ito sa bansa sa loob ng tatlong magkakaibang panahon. Una itong nailimbag mula 1907 hanggang 1909 sa gabay ng patnugot na si Lope K. Santos, at tumalakay ito sa mga isyung pampolitika, panlipunan, at isyung kultural ng panahon. Ang karikatura ng mga tanyag na personalidad noong panahong iyon ang dahilan sa pagiging kontrobersiyal ng nasabing magasin, kaya naipasara ito noong 1909. Muling binuhay ni Santos sa ikalawang pagkakataon ang magasin mula 1922 hanggang 1924, at tinawag na itong Bagong Lipang Kalabaw na may hangaring muling atakihin ang burukrasya sa bansa, ngunit muli itong naipasara dahil sa isang kasong libel na isinampa laban dito kaugnay sa isang eskandalo ng Philippine National Bank. Mula 1947 hanggang 1948, bilang huli, ay muli itong binuhay ngunit sa mas maikling panahon lamang. Bagamat hindi na muling nakapagbigay ng serbisyo ang magasin na Lipang Kalabaw, nag-iwan naman ito ng tatak sa kasaysayan ng komiks at pamamahayag dahil sa natatangi nitong mga elemento. Una na rito ang paggamit nito ng salitang "kalabaw" sa pamagat na sumisimbolo sa pagiging malaki. Kung dadalumatin naman ang salitang "lipa" sa pamagat, ito ay nangangahulugang punongkahoy na madahon at mabalahibo. Dinagdagan ito ng salitang "kalabaw" upang magbago ang kahulugan nito tungo sa pagiging "malaki" at "madahong puno." Ipinahihiwatig kung gayon ng pang-uring "kalabaw" ang pagiging "mas malaki" o "mas mataas," at sa kasong ito, ng mga Pilipino kaysa sa mga Americano na makikita rin sa pabalat na karikatura ng magasin. Makikita sa pabalat pa lamang halimbawa ang malaking ulo ng Pilipinong nagwawagayway ng watawat ng Pilipinas sa boxing court ng mga Americano. Positibong pang-uri dito kung gayon ang kalabaw. Ikalawa, gumamit din ang nasabing publikasyon ng mga salita at dibuhong may dalawang tono at/o kahulugan upang malayang makapamuna sa pamahalaan nang hindi gaanong nagiging mabigat ang pagtalakay. Isa sa mga halimbawa nito ang byline na "Gamot sa Magagalitin at Malulungkot" na maaaring isang pagtatangkang baguhin ang imahen ng "Bagong Lipang Kalabaw" mula sa unang pagkakalimbag nito habang itinatago ang tunay na intensiyon nitong muling maging kritiko ng gobyerno. Sa pamamagitan ng kakaibang paraan ng pagpapahayag, naipakita ng magasin ang tapang sa pamumuna sa pamahalaan noong panahon ng mga Americano at nabigyan din ang mga Pilipino ng kauna-unahang mukha ng kalabaw na hindi na inaalipin at sunod-sunuran lamang sa sakahan, bagkus ay isang kalabaw na paulit-ulit na tumatayo sa kabila ng mga pagpapasara dito ng kaaway. Mula sa mga katangian ng kalabaw na ipinakita ng mga pahayagan, makikita ang pagkakaiba sa imahen ng kalabaw sa mga ito at sa akdang Tandang Basio dahil hindi na ito ang pasibong hayop na nasa bukirin lamang; ito ay may tinig at kakayahan nang tumuligsa sa gobyerno at tao. Ang Lipang Kalabaw at imahen ni Guyito sa PDI ay ibang- iba sa larawan ng kalabaw na kilala ng mga Pilipino mula sa impluwensiya ng mga Español dahil ito ay marunong nang lumaban. Mapaghimagsik na ito gaya ng matapang at palabang
Gara | Mga Pilipino sa Párang 42 kalabaw sa maikling kuwento ni Rosario at tula ni Agustin. Sa ganitong gana, mainam nang tanungin: pambansang hayop nga ba ito ng bansa? Binigyang-diin ni Reinerio A. Alba sa opisyal na website ng National Commission for Culture and Arts (NCCA) sa ilalim ng In Focus: Official National Symbols of the Philippines (2009) na hindi kabilang sa mga opisyal na pambansang sagisag ng Pilipinas ang kalabaw. Maliban sa pambansang watawat at pambansang awit (Lupang Hinirang) na nakapaloob sa Batas Republika blg. 8491, mayroon lamang apat na pambansang sagisag ang Pilipinas: Sampaguita bilang pambansang bulaklak at Narra bilang pambansang puno alinsunod sa Proklamasyon blg. 652 ni Gobernador Heneral Frank Murphy (1934); Agila bilang pambansang ibon alinsunod sa Proklamasyon blg. 615 ni dating pangulong Fidel V. Ramos (1995); at Perlas bilang pambansang hiyas alinsunod sa Proklamasyon blg. 905 ni Ramos (1996). Kung ganoon, masasabing isang kuwentong-bayan lamang ang pagiging pambansang hayop ng kalabaw na nadala na sa mga paaralan kung kaya't pinaniniwalaan ito ng karamihan sa mga Pilipino hanggang sa kasalukuyang henerasyon. Kung babalikan ang mga nangyari sa bansa noong panahon ng mga Español mula 1565 hanggang 1898, relihiyon at simbahan ang naging sentro ng buhay ng mga Pilipino. Nagkaroon ng mga pagbabago sa paniniwala at paraan ng pamumuhay ng mga sinaunang Pilipino mula nang maipakilala sa kanila ang relihiyon, at nanaig ang kagustuhan nilang gawin ang mga bagay na ikalulugod ng Diyos. Kaya naman, ang binanggit na pahayag sa protonobela na "Ang mga tagalog, ang mga indio baga, aniya, na humihiualay caya sa calabao, ay ang cadalasa,i, naguiguing masama at palamarang tauo sa Dios at sa Hari" (16) ang paksang inikutan ng buong akda at ito rin marahil ang dahilan ng pag-usbong ng paniniwalang kalabaw ang pambansang hayop ng Pilipinas. Naitimo sa isip ng mga sinaunang Pilipino na hindi sila dapat maghangad ng edukasyon upang hindi maging masama sa Diyos. Nagkaroon ng pananaw na ang kalabaw at mga maralitang Pilipino, partikular na ang mga magsasaka, ay may parehong uri ng pamumuhay dahil sa kanilang estado sa lipunan. Sila ang nagsisilbing pangunahing puwersa sa paggawa kaya dapat silang manatili sa bukid sa kabila ng mga suliraning kaakibat nito. Ayon sa Bureau of Agricultural Statistics (2012), ang sektor ng agrikultura ay binubuo ng tinatayang 12 milyong katao na bumubuo sa 33 porsiyento ng lakas-paggawa ng bansa. Mahigit 50 porsiyento naman ng mga mamamayan ay nasa mga probinsiya at kanayunan, at ang karamihan ay mga magsasaka pa rin at mangingisda. Pinatutunayan ng datos na ito na may malaking populasyon ang bansa na patuloy pa ring nakatali sa sakahan at nananatiling atrasado ang pamumuhay. Sa kabila ng impluwensiyang dala ng mga Español, gayunman, ay patuloy pa ring umiiral ang magandang imaheng nabuo ng kalabaw dahil sa katangian nitong kapaki- pakinabang sa agrikultura ng bansa. Batay sa artikulong "Filipino farmers - a dying breed?" (2013), ang Pilipinas ay nakapag-eksport ng 2.45 milyong toneladang bigas noong 2010 kaya itinuring itong pinakamalaking bansang eksporter ng bigas sa buong mundo sa taong iyon. Samantala, kabilang ang pagsasaka sa maliliit na sektor na pinagmumulan ng 12.3 porsiyento ng Gross Domestic Product (GDP) ng bansa mula sa nangungunang mga produktong niyog, bigas, mais, at tubó - manipestasyon ng sipag ng mga magsasaka at kasama nitong kalabaw sa bukid. Dahil sa mga ito, mayroong dualistikong pagtingin sa kalabaw na namamangka sa pagitan ng pagturing dito mula sa perspektiba ng mga Pilipino at ng mga mananakop na may malaking papel na ginagampanan sa usapin ng pagiging pambansang sagisag nito. Gayunman, walang batas na nagsasabing pambansang hayop
Gara | Mga Pilipino sa Párang 43 ang kalabaw. Ang ganitong paniniwala at ilan pang mga impluwensiyang naidulot ng mga Español at ibang mananakop ay unti-unti nang binabago at iwinawasto sa kasalukuyan. Ngunit lumipas man ang daan-daang taon, marami man ang naging mga pagbabago, nananatili pa rin ang mahusay na paggawa sa bukid ng mga kalabaw at idinidikit pa rin ito sa imahen ng mga Pilipino, higit ng mga magsasaka. Nagiging mas makabuluhan ang imahen at papel ng mga ito sa patuloy na pagpapalakas ng agrikultura at pangkalahatang pag-unlad ng bansa. Kaya naman, mas lalo ring hindi mapaghihiwalay ang magkaparehong pagturing sa mga ito gaya ng patuloy ring paniniwala ng mga Pilipino sa pagiging pambansang sagisag ng kalabaw. Iwasto man ang nakasanayang paniniwala o hindi ukol sa pambansang hayop ng bansa, hindi na talaga maiiwasang isulong ang ganitong pagturing sapagkat napakalaki na ng ginagampanang papel ng kalabaw sa pagpapaunlad ng buhay ng maraming Pilipino. Gayundin, hindi maitatanggi na malaking bahagi na ang kalabaw sa mahabang kasaysayan ng pagpapaunlad at pagbabago sa agrikultura ng bansa na nagsimula pa noong unang panahon. Pagbubungkal ng Kalabaw sa Agrikultura Dahil sa malawak na lupain at klimang tropikal, kabilang ang Pilipinas sa mga nangungunang agrikultural na bansang nagluluwas ng mga lokal na produkto mula sa 30 milyong ektaryang lupaing itinuturing na agrikultural. Umaasa ang bansa sa sektor ng agrikultura na may maliliit pang sektor para sa patuloy na pagpapaunlad ng ekonomiya nito. Bunsod nito, nangangailangan ng malaking bilang ng mga manggagawang maaaring maglinang sa mga lupain at sakahang pinagmumulan ng mga ikinakalakal na produkto sa loob at labas ng bansa. Kaya noong 2012, tinatayang nasa 5 milyong magsasaka na ang nagsasaka sa 9.7 milyong ektarya o 30 porsiyento ng kabuoang sukat ng bansa at nakapag-ambag ng 46 porsiyento sa kabuoang trabaho sa nakalipas na 15 taon. Mula sa mga datos na ito, makikitang ang malaking populasyon ng mga magsasaka ang isa sa mahahalagang salik sa likod ng matagumpay na agrikultura ng bansa - masisipag na magsasakang nagbubungkal at naglilinang ng mga lupain. Ibig sabihin, hanggang sa kasalukuyan ay makikita pa rin ang manipestasyon ng impluwensiyang Español sa larawan ng mga indio o magsasakang nakatali sa bukid at masigasig sa paggawa na gaya ng kalabaw. Hindi nakapagtatakang ganito pa rin ang paraan ng pamumuhay ng karamihan sa mga itinuturing na indio ng mga Español sapagkat umiiral pa rin hanggang ngayon ang suliranin ng piyudalismo na dinala sa bansa at pinagtibay ng mga mananakop. Batay sa isinaling bersiyon ng Lipunan at Rebolusyong Pilipino (1970) ni Amado Guerrero, nagmula sa mga Español ang kolonyal at piyudal na uri ng lipunan kung saan naghahari ang uring panginoong maylupa, mga opisyal na Español, mga ordeng Katoliko, at mga lokal na pinunong sunod-sunuran sa mga ito. Umusbong ang piyudalismo bilang moda ng produksiyon kung saan ang pangunahing puwersa sa produksiyon ay ang mga magsasaka at lupang binubungkal nila, at ang mga katangian ng relasyon sa produksiyon ay ang pang-aapi at pananamantala sa kanila ng mga panginoong maylupa. Makikita ang manipestasyon nito sa malalawak na lupaing pagmamay-ari ng iilang panginoong maylupa na hindi nila mismo binubungkal, bagkus ay ipinabubungkal sa mga magsasaka sa pamamagitan ng mataas na upa sa hacienda. Dahil nakasentro sa iilan ang kapangyarihan, nanatiling atrasado ang pamumuhay ng mga tao, higit lalo ng mga magsasaka, at nagiging
Gara | Mga Pilipino sa Párang 44 sunod-sunuran sila sa mga among panginoong maylupa na gaya ng mga kalabaw sa Tandang Basio. Dahil sa ganitong katangian ng agrikultura sa Pilipinas, nagkaroon ng matinding suliranin sa kabuhayang nakasentro sa mga bukirin na dahilan ng paghihirap ng mga Pilipino. Detalyado itong inilahad sa isinaling akda ni Guerrero kung papaano pinalawak ang mga lupain sa bansa sa pangunguna ng mga Español: Noong 1570, inumpisahang pagsama-samahin ng mga kolonyalistang Espanyol ang mga nilupig na baranggay, at ginawang mas malalaking administratibo't pang-ekonomyang yunit na tinatawag ng engkomyenda. Ang mga engkomyenda, na malalawak na lupain, ay ibinigay ng hari ng Espanya sa mga kolonyal na upisyal at mga ordeng Katoliko kapalit ng kanilang "kapuri- puring serbisyo" sa paglupig sa mga katutubo. Noong siglong 1600, unti- unting pinawi ang sistemang engkomyenda ng lokal na administrasyon nang maging posible nang magbuo ng mga regular na probinsya, at pagkaraang maitatag na ng sitemang iyon ang malawakang pribadong pagmamay-ari ng lupa ng mga kolonyalista. Habang kunwari'y nangangalaga ang mga engkomyendero sa kapakanang ispiritwal ng mamamayan, nangulekta sila ng tributo, nagpatrabaho nang sapilitan at sapilitan din nilang pinagsundalo ang mga katutubo. Basta na lamang nila pinalalawak ang lupaing ibinigay ng hari, inaagaw pati ang lupang nililinang na ng mamamayan, at sa pamamagitan ng sapilitang pagpapatrabaho ay nakakapagpabungkal sila ng mas malalawak na lupain. Madaling nagawang lupang pang-agrikultura ng mga kolonyalista ang mga lupang nahawan sa gubat dahil sa pagtotrosong kailangan ng iba't ibang proyekto sa konstruksyon. (20) Ngunit hindi natapos ang piyudalismo sa pag-alis ng mga Español sapagkat pinasidhi pa ito ng mga mananakop na Americano. Sa pagdating ng Estados Unidos sa bansa, mas lalo ring naging mabigat ang kalagayan ng mga magsasaka sapagkat ginawang mas mababa ang halaga ng paggawa at ng mga materyales. Ayon kay Guerrero, "Ang pyudalismo [sic] ay pinasisigla at pinananatili ng imperyalismong EU para mapamalaging naghihirap ang malawak na masa ng mamamayan, supilin ang pinakamalaking uri, ang uring magsasaka, at manipulahin ang atrasadong kalagayan ng bayan nang sa gayo'y makakuha rito ng murang paggawa at murang hilaw na materyales" (68). Ang nabanggit na naratibo ng kalagayan ng mga magsasaka ay nararanasan pa rin hanggang sa kasalukuyan dahil sa ugnayang panlabas ng bansa. Gayundin, nagsisilbi pa ring pinakamalawak na uri ang mga magsasaka dahil sa malawak na lupaing agrikultural ng bansa at hindi natatapos ang mga usaping may kinalaman sa kanilang pamumuhay. Samantala, patuloy na yumayabong ang imahen ng kalabaw at pag-uugnay rito sa mga salitang may kinalaman sa paggawa. Sa naging pag-aaral ni Sergey B. Klimenko na "Speaking about Humans in Animal Terms: Animal Metaphors in Tagalog," inisa-isa niya ang iba't ibang ekspresyon kung saan ginagamit ang imahen ng kalabaw: The carabao (kalabaw) has strong connotations with hard work on one hand (kayod- kalabaw, trabahong-kalabaw), and laziness, on the other (lakad-kalabaw), and also strength (malakas pa sa kalabaw), shamelessness or physical insensitiveness (balatkalabaw), haughtiness (hayop pa sa kalabaw), and dirtiness (dumumi na parang kalabaw). (8) Lumalabas sa kaniyang pag-aaral na kalabaw ang imahen ng hayop na pinakagamitin sa usapin o tema ng paggawa, lalo ang ekspresyong "kayod-kalabaw" na tungkol sa paggawa
Gara | Mga Pilipino sa Párang 45 ng taong nagpapakahirap upang mabuhay. Maliban sa gamit bilang ekspresyon, nagiging panlarawan na rin ito sa estado ng buhay. Madalas itong gamitin sa paglalarawan ng mga maralitang Pilipinong ubos-lakas sa pagtatrabaho gaya ng mga magsasaka. Ginamit sa salitang ito ang kalabaw na puno ng kasaganaan, maaasahan, at masunurin sa paggawa - mga katangiang idinidikit din sa mga magsasaka bilang mga uring bumubuhay sa buong lipunang Filipino. Samakatuwid, ang kalabaw ay nagiging salamin kung paano titingnan ang mga magsasaka; anuman ang pagturing sa hayop ay nagiging pagturing din sa uring ito. Dahil dito, nagkakaroon din ng dualistikong pagturing sa mga magsasaka gaya ng kung paano inilarawan ang kalabaw sa mga panitikan. Nakaugat sa kasaysayan ng bansa ang paghihirap ng mga magsasaka. Nagsimula ang mga ito sa pagkakatali nila sa mga lupaing kanilang nililinang, na pagmamay-ari naman ng mayayamang panginoong maylupa. Nagkaroon ng relasyong piyudal ang mga panginoong maylupa at mga magsasaka sa pamamagitan ng "pagkikil ng uring panginoong maylupa sa uring magsasaka ng napakataas na upa sa lupa, sa porma ng pera o produkto" (Guerrero 89). Bagamat lumipas na ang hayagang pananakop, sa paglipas ng maraming administrasyon ay wala pa ring nagbabago sa ganitong kalagayan ng mga magsasaka. Pareho pa rin ang hinaharap nilang suliranin, ngunit nagbago lamang ito ng anyo. Sa katunaya'y mas lalo lamang nalilimot ang kalagayan nila at ng agrikultura ng bansa at mas dumarami pa ang mga salik ng kanilang paghihirap. Sa inilabas na opinyong "Palaging pagod at palaging hirap: The story of the Philippine farmer" (2020) ng Rappler sa panulat ni Maeca Czarina Pansensoy, nagbalik-tanaw siya sa nakaraan ng mga magsasaka at nagbigay ng sulyap sa posibilidad na hinaharap ng mga ito. Batay sa artikulo, mahigit 30 taon nang hindi naipatutupad ng pamahalaan ang pangako nitong tunay na reporma sa lupa at bumaba pa ang badyet dito mula sa 0.44 bahagdan ng GDP noong 1988-1991 hanggang sa 0.15 bahagdan na lamang ng GDP sa taong 2010-2016. Samantalang sa kasalukuyan, mas lalong lumalala ang suliranin sa agrikultura dahil sa tugon ng gobyerno na Batas Republika blg. 11203 o Rice Tariffication Law na dahilan ng pagbagsak ng presyo ng mga bagong aning palay. Dahil sa mababang taripang umaabot sa 35 porsiyento, tatlong milyong tonelada ng bigas ang inaangkat ng malalaking korporasyon kaya naiisaalang- alang ang mga lokal na ani ng bansa. Dahil dito, napipilitan ang mga magsasaka na ipagbili ang mga bagong aning palay sa mas murang halaga na pitong piso kada kilo. Laganap din ang malawakang pangangamkam sa mga lupain ng mga magsasaka. Sa inilabas na balitang "Farmers point to Villars in land-grabbing and ejectment of Norzagaray farmers" (2021) ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), lumilitaw ang nasabing suliranin sa pangangamkam sa 75.5 ektaryang lupain ng mga magsasaka sa Sitio Compra sa Norzagaray, Bulacan. Ito rin ang suliranin ng mga magsasaka mula sa Alyansa ng Magbubukid sa Bulacan (AMB) kung kaya't nagsagawa sila ng protesta sa harap ng city hall ng San Jose Del Monte Bulacan. Nagsilbi itong kilos ng samahan upang kondenahin ang ilegal na demolisyon at pagpapaalis sa mga magsasaka sa lupang kanilang sinasaka sa lungsod. Kaugnay rin ang mga ito ng makasaysayang 28 araw na hunger strike ng 55 magsasakang naglakad ng 1,700 kilometro mula sa Sumilao, Bukidnon patungo sa Maynila sa loob ng 60 araw upang bawiin ang kanilang 144-ektaryang lupang ninuno mula sa San Miguel Corporation noong 2007.
Gara | Mga Pilipino sa Párang 46 Hindi na bago ang ganitong mga suliranin sa kabuhayan ng mga magsasaka dahil sa malawakang pagpapatayo ng mga gusali at kumbersiyon ng mga lupain upang maging komersiyalisado. Bunga nito, nagdurusa ang mga magsasaka dahil sa dumaraming pahirap sa kanilang pamumuhay, at ito ay isang mahabang naratibong nagsimula nang dumating ang mga mananakop. Sa kabila ng pagdurusa ng mga magsasaka sa loob ng mahabang panahon, hindi ito gaanong napapansin ng karamihan ng mga Pilipino, at hindi rin napahahalagahan ang malaking papel na ginagampanan nila para sa bansa. Ngunit nagkaroon ng malaking pagbabago sa pagturing sa mga magsasaka nang magkaroon ng pandemya at isailalim ang buong bansa sa lockdown. Nang ipagbawal ang paglabas sa kani-kaniyang tahanan at tumigil ang mga gawain sa maraming sektor, ayuda ang tanging inasahan ng maraming maralitang Pilipino. Kabilang sa mga ipinamigay na ayuda ang kilo-kilong bigas na ipinamahagi sa bawat pamilya at nagsilbing tanging mapagkukunan ng pagkain sa loob ng ilang buwan ang mga magsasaka. Dahil sa pangyayaring ito, tumaas ang pagturing at pagpapahalaga ng mga tao sa mga magsasakang bumubuhay sa ekonomiya at buhay ng bawat Pilipino. Muling nabigyan ng pansin ang kalagayan ng nasabing sektor. Ang magagandang katangian ng kasipagan, pagiging maaasahan, at masigasig sa paggawa ng mga magsasaka at kalabaw ang dahilan ng pagpapahalaga sa kanila ng mga Pilipino. Gayunpaman, hindi nagbago ang kani-kanilang buhay. Bagamat batid ng lahat na mga magsasaka ang nagpapakain sa buong bansa, atensiyon at simpatiya lamang ang nakukuha nila sa mga tao at walang tiyak na aksiyong naibibigay upang mabigyan sila ng nakabubuhay na sahod at/o ng sariling lupa. Laganap ang mga papuri sa kanila sa mga libro at paksang pinag-aaralan sa paaralan, at sa kabila ng pandemya ay pilit na pinaplano ang pagdaraos ng mga pagdiriwang at kapistahang may kaugnayan sa kalabaw at pagsasaka upang makapagbigay ng aliw sa mga turista, at dumarami pa rin ang mga kuwentong ibinabandera sa mga dayuhan ngunit atrasado pa rin naman ang pagturing sa kanila. Mga magsasaka ang itinataas sa pedestal sa mga kuwento ukol sa pamumuhay ngunit nasa laylayan naman sila ng lipunan sa tunay na buhay. Sa panahong ito, itinuturing pa ring isang mababang uri ng trabaho ang pagsasaka: minamaliit ang mga magsasaka sapagkat maaaring hindi sila nakaabot ng mataas na edukasyon, maging ang mga magsasaka na sa mahabang panahon ay iginagapang sa pag- aaral ang kanilang mga anak upang hindi maging gaya nilang magsasaka ay hindi umaangat ang buhay, at marami-rami na rin ang naghahanap ng trabahong malayo sa lupa o bukirin. Samakatuwid, ang pagturing sa mga magsasaka bilang "mga gulugod ng ekonomiya" ay isang romantisadong pananaw at pawang gloripikasyon lamang sa kanilang uri sapagkat nababalutan ng matatamis na salita at papuri ang masaklap nilang pamumuhay. Pagsibol ng Pambansang Pagkakakilanlan Ang magandang imahen ng kalabaw sa sinaunang komunidad ay nalamatan sa pagdating ng mga kolonisador. Dahil sa impluwensiya ng mga ito at pagpapakilala ng mga bagong paniniwala, unti-unti ring nagbago ang mga gawi ng mga sinaunang Pilipino, kabilang na ang paraan ng pagturing sa mga kalabaw at magsasaka. Upang mapagtibay ang paghahari at kontrol sa mga Pilipino, nariyang ginamit ang panitikan sa panahong iyon upang maipalaganap ang mga bagong paniniwalang ipinayakap sa bansa. Kabilang sa mga panitikang ito ang akdang Si Tandang Basio Macunat. Sa protonobelang ito unang binigyang-diin ang estado ng mga indio sa lipunan, at nagmarka sa kasaysayan ng
Gara | Mga Pilipino sa Párang 47 panitikan ang mga kalabaw dahil sa atrasadong imahen nito. Kalaunan ay ituturing din ang mismong kalabaw bilang pambansang hayop ng Pilipinas. Sa pamamagitan ng kapangyarihang taglay ng mga namumunong kolonisador, pinalawig ang paghahati-hati sa mga lupain at pinairal ang sistemang piyudal na mas lalong nagpahirap sa buhay ng mga magsasaka. Gaya ng kalabaw sa maikling kuwento ni Rosario, ang mga magsasaka ay naging halos kalabaw sa bukid na napasailalim sa kontrol ng mga makapangyarihang taong pinagkakautangan nila ng loob - ang mga panginoong maylupa. Hindi ito nalalayo sa tinalakay na kalagayan ng kalabaw sa iba't ibang panitikan ng Pilipinas kung saan ang hayop ay sinasaktan at nakararanas ng pasakit sa paggawa upang maging kapaki-pakinabang sa amo. Nagtatrabaho ang kalabaw kapalit ng pagkain o kabuhayan upang mabuhay. Makikitang gaya sa kapalaran ng mga kalabaw, ang buhay ng magsasaka ay umiikot sa lang din sa paggawa at sila ang mga itinuturing na mangmang na kalabaw sa kasalukuyang kultura. Maliban pa sa mga ito, lantaran na rin ang pangangamkam sa kanilang mga lupain at pagpapalayas sa kanila sa kanilang mga bukirin. Kaya naman, kahit wala nang mga lantarang nananakop sa bansa sa kasalukuyang panahon, makikita pa ring nananatiling malapiyudal na lipunan ang Pilipinas at makikita ito sa pagturing sa kalabaw. Napakahaba na ng naratibo sa kalagayan at pagtingin sa kalabaw at mga magsasaka. Gayunman, walang iisang pagturing ang nangingibabaw ukol sa mga ito sapagkat nakaugat na sa kasaysayan ang mabubuting papel ng kalabaw sa lipunang Filipino na naimpluwensiyahan lamang ng mga mananakop. Bagamat may malaking epekto ang nasabing kolonyal na impluwensiya sa paraan ng pagtingin ng mga Pilipino, sinikap naman itong baguhin ng mga manunulat ng panitikan upang muling ipakita ang perspektiba at pagkakakilanlang Filipino sa imahen ng kalabaw. Ang dualistikong pagtingin dito at sa mga magsasaka kung gayon ang nagpapaalala sa ipinamanang kaugalian ng mga mananakop, at ng subersiyon dito ng mga Pilipino. At dahil nga sa mayamang karanasan ng kalabaw sa kasaysayan at sa naiaambag nito sa agrikultura, hindi malayong marami ang manindigang ito ay isa na sa mga pambansang sagisag ng bansa. Mga Sanggunian Agustin, Jim Pascual. "Si Taft sa Kalabaw." Burol sa San Roque/ Si Taft sa Kalabaw/ Tubig- Alat sa Ating mga Mata/ Saltwater in Our Eyes/ Litel Mis Pilipings, Philippine Studies, vol. 43, no. 3, Ateneo de Manila U, 1995, p. 461. Alba, Reinerio. "In Focus: Official National Symbols of the Philippines." National Commission for Culture and Arts, NCCA, 28 Agosto 2009, "Bagong Komik Lipang Kalabaw." Strip, 16 Pebrero 2011, Bayliss, Clara Kern, et al. "Why the Bagobo Likes the Cat." The Project Gutenberg EBook of Philippine Folk-Tales by Clara Kern Bayliss, Berton L. Maxfield, W. H. Millington, Fletcher Gardner, Laura Watson Benedict, Project Gutenberg, 10 Pebrero 2004, pp. 98-100,
Gara | Mga Pilipino sa Párang 48 Co, By Ryanne. "National Symbols Of The Philippines: A Quick Look In Time For The Independence Day 2020." Tatler, Tatler Philippines, 10 Hunyo 2020, philippines. Evasco, Eugene. "Ang Kalabaw at ang Pusa." Isang Mabalahibong Bugtong: Mga Tulang Pambata, Philippine Humanities Review, vol. 14, no. 2, U of the Philippines, 2012, p. 126. "Filipino Farmers - A Dying Breed?" The New Humanitarian, 26 Pebrero 2013, Guerrero, Amado. 1970, PILIPINO. "Lipunan at Rebolusyong Pilipino." Academia.edu, Guquib, Edmar. "[Vigan] Carabao Painting: Karbo Festival 2011." Edmaration, 17 Mayo 2011, Hermoso, Christina. "Feast of San Isidro Labrador." Manila Bulletin, 15 Mayo 2021, "House Bill No. 3926." Congress of the Philippines, tinanggap 17 Pebrero 2014, "Importance of National Symbols." World Trends Home, 27 Marso 2019, symbols. Kilusang Magbubukid ng Pilipinas. "Farmers point to Villars in land-grabbing and ejectment of Norzagaray farmers." Peasant Movement of the Philippines, 19 Enero 2021, "Kneeling Carabao Festival." The Philippines Today, 13 Mayo 2021, Lanzaderas, Cris. "Balagtas in the Poems of Sa Gulugod ng Kalabaw: Mga Tula ng Bulacan (1928-1997)." Malay Journals, vol. 32, no. 2, 2020, pp. 10-22. Matias, Segundo Jr. Alamat ng Kalabaw. Lampara Publishing House, Inc, 2009. "National Symbols of Philippines." YouTube, 25 Mayo 2020, New Agriculturalist. "Country profile - The Philippines." New Agriculturalist, Abril 2012, "Official Gazette." Republic Act No. 7307, Congress of the Philippines, 27 Marso 1992, Pansensoy, Maeca Czarina. "Palaging pagod at palaging hirap: The story of the Philippine farmer." Rappler, 19 Oktubre 2020,
Gara | Mga Pilipino sa Párang 49 Project Gutenberg. "The Project Gutenberg EBook of Si Tandang Basio Macunat by Fray Miguel Lucio y Bustamante." Project Gutenberg, 4 June 2005, "Rabiya Mateo on Miss Universe 2020 national costume competition: 'I did my best'." Rappler. com, 14 Mayo 2021, Reddy, Jagdish. "Agriculture In Philippines - Faming, Major Crops." Agriculture Farming, in-update 12 Mayo 2021, farming-major-crops. Santos, Ana. "The Sumilao farmers, a decade after they marched for their rights." Rappler, 15 Oktubre 2017, after-march. Santos, John, at Torres, Karmina. Bugtong. Quezon City, Aklat Ani Publishing and Educational Trading Center, 2000. Teepublic. "BnW: Kalabaw Mask." Teepublic, bnw-kalabaw. Tolentino, Delfin Jr. "The Indio as Other: Orientalism in Tandang Basio Macunat." Philippine Studies, vol. 42, no. 3, Ateneo de Manila U, 1994, pp. 352-362. Travel to the Philippines. "Carabao Festival 2015." About Travelling the World, carabao-festival/. Travel Festival." to festival/. the Philippines. "Samar Version of Carabao Vicerra, Paolo Miguel, at Javier, Jem. "Tabi-Tabi Po: Situating The Narrative of Supernatural in the Context of the Philippines Community Development." Manusya: Journal of Humanities, vol. 16, no. 2, Brill, 01 Enero 2013, mnya/16/2/article-p1_1.xml. Villagracia, Janine. "Make no mistake, Guyito IS a carabao - and he talks." Lifestyle.Inq, Philippine Daily Inquirer, 28 Agosto 2014,