4 Edukasyon sa Pagpapakatao Kagamitan ng Mag-aaral DEPED COPY Ang aklat na ito ay magkatuwang na inihanda at sinuri ng mga edukador mula sa mga publiko at pribadong paaralan, kolehiyo, at / o unibersidad. Hinihikayat namin ang mga guro at ibang nasa larangan ng edukasyon na mag-email ng kanilang puna at mungkahi sa Kagawaran ng Edukasyon sa action@deped.gov.ph. Mahalaga sa amin ang inyong mga puna at mungkahi. Kagawaran ng Edukasyon Republika ng Pilipinas i All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Edukasyon sa Pagpapakatao - Ikaapat na Baitang Kagamitan ng Mag-aaral Unang Edisyon, 2015 ISBN: _____________ Paunawa hinggil sa karapatang-sipi. Isinasaad ng Seksiyon 176 ng Batas Pambansa Bilang 8293: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anumang akda ng Pamahalaan ng Pilipinas. Gayon pa man, kailangan muna ang pahintulot ng pamahalaan o tanggapan kung saan ginawa ang isang akda upang magamit sa pagkakakitaan ang nasabing akda. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang patawan ng bayad na royalty bilang kondisyon. Ang mga akda/materyales (mga kuwento, seleksyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand names, tatak o trademarks, palabas sa telebisyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa aklat na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagtibay ng isang kasunduan ng Kagawaran ng Edukasyon at Filipinas Copyright Licensing Society (FILCOLS), Inc. na ang FILCOLS ang kumakatawan sa paghiling ng pahintulot sa nagmamay-ari ng mga akdang hiniram at ginamit dito. Hindi inaangkin ni kinakatawan ng tagapaglathala (publisher) at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Br. Armin A. Luistro FSC Pangalawang Kalihim: Dina S. Ocampo, PhD DEPED COPY Mga Bumuo ng Kagamitan ng Mag-aaral Consultant: Mga Tagasuri at Editor: Irene C. de Robles, Erico M. Habijan, at Fe A. Hidalgo, PhD Joselita B. Gulapa Mga Manunulat: Felamer E. Abac, Gina A. Amoyen, Jesusa M. Antiquiera, Henrieta A. Bringas, Grace R. Capati, Maria Carla M. Caraan, Rodel A. Castillo, Rolan B. Catapang, Isabel M. Gonzales, Noel S. Ortega, Marilou D. Pandiño, Adelaida M. Reyes, at Portia R. Soriano Eric S. de Guia, Fermin M. Febella Jr., at Randy G. Mendoza Mga Tagaguhit: Mga Tagapagtala: Gregorio T. Pascual at Bryan R. Simara Mga Naglay-out: Gregorio T. Pascual at Elizabeth T. Soriao-Urbano Punong Tagapangasiwa: Joselita B. Gulapa Pangalawang Tagapangasiwa: Marilou D. Pandiño Inilimbag sa Pilipinas ng ____________ Department of Education-Instructional Materials Council Secretariat (DepEd-IMCS) 5th Floor, Mabini Bldg, DepEd Complex Office Address: Meralco Avenue, Pasig City Philippines 1600 (02) 634-1054 at 634-1072 Telefax: E-mail Address: ii All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Yunit I Pananagutang Pansarili at Pagiging Mabuting Kasapi ng Pamilya DEPED COPY 1 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Aralin 1 Lakas ng Loob Ko, Galing sa Pamilya Ko Hunyo. Unang araw ng pasukan. Balik-eskuwela ang mga mag-aaral. Bilang mag-aaral, naranasan mo na ba ang magpakilala sa harap nang may lakas ng loob at di nahihiya? Paano mo ipinakikilala ang iyong sarili sa iba? Magagamit mo ang lakas ng iyong loob sa pagharap sa iyong guro at mga kamag-aral sa simula ng klase. Kayang-kaya, di ba? Alamin Natin Basahin ang kuwento. DEPED COPY Roniel M. Lakasloob ang Pangalan Ko! Umpisa na naman ng klase. Nakagawian na ng mga guro sa paaralan na maging maayos ang unang araw ng pasukan. Siyempre, inaasahan na ang bawat mag-aaral ay kilala ang bawat isa. Si Roniel ay bagong lipat lang na mag-aaral sa klase ni Bb. San Pablo kaya siya ang unang tinawag upang magpakilala. Roniel: Magandang umaga sa inyong lahat lalo na sa ating guro na si Bb. San Pablo. Ako ay si Roniel M. Lakasloob. Galing ang pangalan ko sa pantig ng mga pangalan ng aking mga magulang na sina Roda at Daniel Lakasloob. Ako ay siyam na taong gulang; isinilang ako sa Lungsod ng Marikina noong Hunyo 5. Ang paborito kong asignatura ay Matematika; mahilig akong magbasa ng mga kuwento tungkol sa mga bayani ng ating bansa. Malakas ang aking loob na sumali sa mga patimpalak lalo na sa pagsulat. Ang paborito kong kasabihan ay "ang batang matatag at 2 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
may lakas ng loob, ganda ng buhay ay di-matitibag." Ito ang ipinamulat sa akin ng aking mga magulang. DEPED COPY Guro: Magaling, Roniel. Binabati kita sapagkat matapang mong naipakilala ang iyong sarili sa harap ng mga bago mong kaklase. Nagpapakita ito ng katatagan at lakas ng iyong loob. Roniel: Maraming salamat po sa inyo, ma'am. Ito po ang turo sa akin ng aking nanay. Hindi daw po dapat ikahiya ang sarili lalo na kapag wala namang ginagawang masama. Guro: Nais kong makausap ang iyong mga magulang. Maaari mo ba silang papuntahin sa Lunes sa paaralan sa ganap na ika-siyam ng umaga? Roniel: Opo, ma'am. Ipararating ko po sa kanila ang inyong kahilingan. 3 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Sagutin at gawin ang sumusunod: 1. Ilarawan si Roniel. Alin sa mga katangian niya ang nagpapakita ng katatagan ng loob? Isa-isahin ito at patunayan. 2. Papaano hinangaan ni Bb. San Pablo si Roniel? Isalaysay ito sa klase. 3. Bilang mag-aaral, papaano mo ipakikilala ang iyong sarili ng may lakas ng loob at may katatagan sa harap ng maraming tao? 4. Magtala ng mga dahilan kung bakit mahalaga ang pagiging totoo at may katatagan ng loob sa pagpapakilala ng sarili. DEPED COPY 5. Sa iyong palagay, bakit gustong makausap ng guro ang mga magulang ni Roniel? Magbigay ng sapat na batayan. Isagawa Natin Gawain 1 1. Pumikit nang ilang sandali at magkaroon ng maikling repleksiyon sa sarili. 2. Isipin mo ang iyong mga natatanging kakayahan o talento. Halimbawa: Nakatutugtog ng ukulele. 3. Isipin mo rin ang iyong mga kalakasan. 4 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
4. Sa iyong talaang papel, punan ng mga salita ang mga pangungusap na ito: "Ako ay si _____________________. Ang ilan sa aking natatanging kakayahan o talento ay ang mga __________________________. Ang mga kalakasan ko naman ay _______________________." Gawain 2 1. Magkaroon ng pangkatang gawain. Pumili ng lider. 2. Ibahagi sa pangkat ang iyong mga naisip nang magkaroon ng repleksiyong pansarili sa unang gawain. Ibahagi mo rin ang papel na ginagampanan ng iyong pamilya sa mga natatanging kakayahan o talento at kalakasan na iyong tinataglay. Kasabay ng pagbabahagi ay ipakita ito sa iyong pangkat. DEPED COPY 3. Sa pamamagitan ng lider, buuin ang mga naibahagi ng mga kasapi ng pangkat gamit ang balangkas sa ibaba: Pangalan Mga Natatanging Kakayahan Kalakasan Papel na Ginagampanan ng Pamilya 5 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Isapuso Natin 1. Sa mga narinig na ulat mula sa iba't ibang pangkat mula sa A - C, isulat ang sumusunod sa venn diagram: a) sa bahaging titik A, ang mga natatanging kakayahan o talento at kalakasan mula sa pangkat A; b) sa bahaging titik B, ang mga natatanging kakayahan o talento at kalakasan mula sa pangkat B; c) sa bahaging titik C, ang mga natatanging kakayahan o talento at kalakasan mula sa pangkat C; at d) sa gitna, ang pare-parehong natatanging kakayahan o talento at kalakasan ng lahat ng pangkat. DEPED COPY A B C Ang aming pare-parehong natatanging kakayahan o talento at kalakasan. 2. Bilang mag-aaral, papaano mo naipakikita ang iyong mga natatanging kakayahan o talento nang my lakas, katatagan, o tibay ng loob lalo na sa harap ng maraming tao? 6 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Tandaan Natin Sa buhay ng isang mag-aaral, ang katangian at natatanging kasanayan ay isang regalo mula sa Maykapal. Ibinigay ito ng Diyos kung kaya't dapat natin itong pagyamanin at paunlarin. Ang kakayahan ng isang tao ay natatangi. Hindi ito itinatago at ikinahihiya sapagkat ang ibang tao ay nangangailangan ng mga katangiang ito. Halimbawa, ang isang tao na mahusay sa pagsayaw ay di makasasayaw kapag walang mahusay na makagagawa ng isang tugtugin. Ang isang mahusay na mang-aawit ay di makaaawit kung walang isang mahusay na kompositor o manunulat ng awit. Ang lakas, katatagan, at tibay ng loob ay lubhang kailangan upang mapaunlad ang isang katangi-tanging kakayahan. Ito ay ipinakikita upang maitama, mapabuti,at mapaunlad ang kakayahan, kung kinakailangan para maabot ang kahusayan. DEPED COPY Isabuhay Natin 1. Ang Buwan ng Nutrisyon ay isinasagawa tuwing sumasapit ang buwan ng Hulyo. Sa pamamagitan ng inyong guro, magkaroon ng isang munting palabas hinggil sa Buwan ng Nutrisyon gamit ang inyong mga katangi-tanging kakayahan. Maaaring gamiting lunsaran ibinigay ang halimbawang palatuntunan. 2. Pumili ng gusto mong bahaging gagampanan sa palatuntunan. Isulat ang iyong pangalan sa bahaging napili. 7 2. Pumili ng gusto mong bahaging gagampanan sa palatuntunan. Isulat ang iyong pangalan sa bahaging napili. 7
Halimbawa: PALATUNTUNAN Pambungad na Panalangin ____________________________ Pambansang Awit ____________________________ Mensahe ng Punongguro ____________________________ Mga Natatanging Bilang DEPED COPY DEPED COPY a. __________________________ b. __________________________ c. __________________________ Pangwakas na Pananalita ____________________________ Pangwakas na Panalangin ____________________________ 3. Pagkatapos ng palabas, itanong sa sarili/pangkat ang: a. Naging masaya ba ako/kami sa aking/aming ipinakita at ibinahaging gawain/talento/kakayahan sa aming palabas? b. Papaano ko inalis ang kaba sa aking mga ipinakitang talento sa palabas? 8 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Subukin Natin Sa sagutang papel, lagyan ng kaukulang tsek (ü) ang pinaniniwalaang pahayag. MGA PAHAYAG TAMA MALI 1. Ako ay may kakayahang akin lamang sapagkat iba ako kung ikokompara sa aking mga kamag-aral. 2. Mahalaga na maipakita ko sa aking mga kaibigan, kamag-aral, magulang, at kapitbahayan ang aking kakayahan upang malaman ko ang mga dapat ko pang paunlarin. DEPED COPY 3. Ang lakas ng aking loob at katatagan ay aking ginagamit sa pamamagitan ng pagtanggap ng mga mungkahi at paalala mula sa aking kapuwa. 4. Hindi ako nahihiyang ipakita na magaling ako sa anumang bagay kaya ayokong pinipintasan ang aking mga ginagawa. 5. Nakauunawa ako kapag itinatama ng mga tao ang aking mga nagawang mali dahil mapabubuti at maipakikita ko ang aking natatanging kakayahan. 9 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Ang katatagan at lakas ng loob ay nabigyan ng katuparan sa iyong sarili. Humayo ka at ipakita ang mga ito gamit ang natutuhan mo sa iyong buhay. Binabati kita! Handa ka na sa susunod na aralin dahil nasa iyo na ang katatagan upang labanan ang mga pagsubok sa pag- aaral. DEPED COPY 10 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Aralin 2 Pagiging Matiyaga: Uugaliin Ko! May kasabihang "Kapag may tiyaga ay may nilaga." Ito ay nagpapatunay na ang pagsusumikap ng isang indibidwal ay makakamit kung may ibayong pagpupursigi at tamang adhikain sa buhay. Alamin Natin Basahin natin ang talumpati ni Dr. Noel Garcia sa isang palatuntunan. DEPED COPY Pagiging Matiyaga, May Dulot na Biyaya "Ako ay nagmula sa isang dukhang pamilya. Ang aking ama ay isang karpintero at ang aking ina ay tumatanggap ng labada upang matulungan ang aking ama sa mga pangangailangan naming walong magkakapatid," panimulang paglalahad ni Dr. Noel Garcia sa harap ng mga mag-aaral ng Paaralang Legarda sa Sampaloc, Maynila. Si Dr. Garcia ay naanyayahan ng mga guro sa naturang paaralan upang magbigay ng inspirasyon, sa pamamagitan ng kaniyang mga karanasan, sa mga mag-aaral na may nakamit na karangalan sa Araw ng Pagkilala. Tuwang-tuwa si Dr. Garcia sapagkat muli niyang masisilayan ang paaralang pinagtapusan at maibabahagi niya sa mga natatanging mag-aaral ang kaniyang mga naging karanasan upang maabot ang tagumpay na kaniyang tinatamasa ngayon. Pagkakataon na rin niyang muling makita ang kaniyang mga guro sa elementarya. 11 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
"Natatandaan ko pa noon," ang pagpapatuloy ni Dr. Garcia, "sabik na sabik ako sa bawat araw na ako ay papasok sa paaralan. Dahil kami nga ay mahirap, madalas na wala akong baong pera, bagkus ay ipinagbabalot ako ni Nanay ng kaunting kanin at kung anuman ang natirang ulam namin. Alam ko na tinitingnan ako ng mga kamag-aral ko sa tuwing bubuksan ko ang aking baon ngunit hindi ko na lamang sila pinapansin. Ang mahalaga ay hindi ako nakakaramdam ng gutom habang nagkaklase." "Ang gamit kong kuwaderno ay pinagsama-samang pahina ng ginamit ko nang nakaraang taon. Matiyaga kong pinagsama- sama ang mga pahinang wala pang sulat, tinahi at nilagyan ng takip upang hindi mapansin ng aking mga kamag-aral na ito ay luma." "Kupasin ngunit malinis ang ginagamit kong uniporme at DEPED COPY sapatos na matiyaga kong inihahanda sa araw-araw." "Ang gamit naming ilawan ay isang gasera na isinasabit ni Tatay sa haligi ng aming maliit na bahay. Pinagtitiyagaan kong gawin ang aking mga takdang-aralin at proyekto sa liwanag nito," ang nakaaantig-damdaming kuwento ni Dr. Garcia. "Malayo-layo rin ang paaralan mula sa aming tahanan. Ang mga kamag-aral ko na nakatira sa malapit sa amin ay sumasakay papunta sa paaralan. Nagtitiyaga akong maglakad papunta at pauwi mula sa paaralan sapagkat wala akong pamasahe," pagpapatuloy ni Dr. Garcia. "Sa kabila ng aming kahirapan, sinikap kong hindi lumiban sa klase. Pinagbuti ko ang pag-aaral sapagkat alam kong ito lamang ang paraan para makamit ko ang aking inaasam na tagumpay." "Nang dumating ang araw ng pagtatapos, laking ligaya ko at 12 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
ng aking mga magulang sapagkat ako ang nanguna sa pangkat ng mga magsisipagtapos." May himig pagmamalaking dagdag ni Dr. Garcia. "Naipagpatuloy ko ang aking pag-aaral sa sekondarya at kolehiyo sa tulong ng mga nagbigay sa akin ng scholarship. Bukod doon, nagtiyaga rin akong magtrabaho sa isang maliit na kainan bilang tagapagsilbi pagkatapos ng aking klase upang may pandagdag sa araw-araw na gastusin. Madalas na ilang oras lamang ang aking tulog dahil sa pag-aaral ng mga leksiyon, lalo na kapag may mga pagsusulit, dahilan upang makakuha ako ng matataas na marka," ang sabi pa ni Dr. Garcia. "Ngayon, ako ay isa nang manggagamot na naglilingkod sa mga mamamayan. Nagbunga ang ginawa kong pagtitiyaga sa aking pag-aaral. Sana, ang aking karanasan ay magsilbing inspirasyon sa inyong lahat. Pakatandaan ninyo na napakahalaga na makapagtapos sa pag-aaral. Ito ang makatutulong sa inyo upang magtagumpay. Pagsumikapan ninyo at pagtiyagaan kung anuman ang mayroon kayo ngayon. Gamitin ito para sa magandang bukas," ang panghuling pananalita ni Dr. Garcia. DEPED COPY Sagutin at gawin ang sumusunod: 1. Ano ang tampok na pag-uugaling ipinakita ni Dr. Garcia habang siya ay nag-aaral? 2. Basahin mo ang bahaging magpapatunay na siya ay matiisin, matiyaga, at matatag ang loob. 3. May maganda bang ibinunga ang pagiging matiyaga ni Dr. Garcia? Patunayan. 13 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
4. Sa iyong palagay, nakapagtapos kaya ng pag-aaral si Dr. Garcia kung hindi siya naging matiyaga? Patunayan. 5. Ikahihiya mo ba na ikaw ay mahirap at mawawalan ka pa ba ng pag-asa na umunlad sa iyong paglaki? Pangatwiranan. Isagawa Natin Gawain 1 1. Paano makatutulong sa iyo ang pagiging matiyaga kasama ang katatagan ng loob sa oras ng pangangailangan o crisis? DEPED COPY 2. Sa isang malinis na papel, magtala ng mga pangyayari sa iyong buhay na nagpapakita ng kahalagahan ng pagiging matiyaga bilang isang mag-aaral. Gawain 2 1. Bumuo ng tatlong pangkat. Pumili ng magiging lider sa bawat pangkat. 14 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
2. Ang lider ay bubunot sa kahon ng metacard na may nakasulat na tema tulad ng: pagiging matiyaga •	pagiging matatag ang loob •	pagtanggap sa katotohanan 3. Gumawa ng iskrip na nagpapakita ng kahalagahan ng nabunot na tema. Gamiting batayan ang pangyayari sa buhay ni Dr. Garcia. Isadula ito sa harap ng klase. 4. Pagkatapos ng pagsasadula, maaaring magbigay ng komento ang ibang pangkat. Isapuso Natin DEPED COPY Nasa ibaba ang mga simbolo na nagpapahiwatig ng pagiging masipag, matatag ang loob, at matiyaga. Pumili ng isa na ilalagay mo sa pinakamataas na antas ng baitang at ang iba naman ay sa pangalawa at ikatlong baitang. Isulat ang sagot sa iyong kuwaderno. Masipag Matatag ang loob Matiyaga 15 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Bumuo ng maikling talata tungkol sa simbolong iyong napili at ipaliwanag kung bakit mo ito inilagay sa una, pangalawa, at pangatlong baitang. Tandaan Natin DEPED COPY Ang pagiging matiyaga kasama ang tatag ng loob ay isang napakagandang ugali na dapat mahubog sa isang batang katulad mo. Ang katangiang ito ay malilinang kung palagi mo itong isasagawa. Maraming matagumpay na tao tulad ng ating pambansang bayani na si Dr. Jose Rizal, na sa kabila ng pagmamalabis ng mga dayuhan sa kaniyang pagkatao ay naging matatag sa paraan ng pagsusulat ng mga libro at inihayag ang kalabisang ginawa ng mga dayuhan sa mga Pilipino. Sa kaniyang pagkakakulong sa Dapitan ay naging matatag siya at hindi sumuko sa laban para makamit ang inaasam na kalayaan. Nariyan din ang ating mga guro, mga doktor, at iba pang propesyonal na nakatapos ng kanilang pag-aaral dahil sa kanilang pagiging matiyaga. Sila ay nagsisilbing modelo sa atin. Ang iba sa kanila ay maaaring mahirap ngunit hindi ito naging hadlang. Kahit na totoong sila ay kapos sa salapi at mahirap makapag-aral, tinanggap nila ito nang taos sa puso at hindi ito naging hadlang para sila ay magsikap. Gamit ang kanilang katatagan ng loob at tiyaga naging maganda ang kanilang buhay. 16 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Ang pagiging matiyaga at matatag ang loob ay maaaring magawa ng isang batang tulad mo. Halimbawa, ang isang batang matiyaga ay nakagagawa ng kaniyang mga takdang gawain at iba pang proyekto upang makakuha ng mataas na marka. Natatapos niya nang mahusay at madali ang mga gawaing nakaatang sa kaniya sapagkat isinasabuhay niya ang pagiging matiyaga at may tatag ng loob. Isabuhay Natin Pag-isipan: Bilang mag-aaral, ano ang karanasan mong nagpapatunay na ikaw ay naging matiyaga? Ano naman ang naging bunga nito sa iyo? DEPED COPY A. Gamit ang template sa ibaba, isulat sa iyong kuwaderno ang iyong mga karanasan na nagpapakita ng pagiging matiyaga at sa katapat ay ang mga bunga nito. Karanasan sa Pagiging Matiyaga Bunga 17 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
B. Gumawa ng pangako ng pagiging matiyaga bilang mag- aaral at bilang mabuting kasapi ng pamilya. C. Sumulat ng isang gawain sa bahay na maaari mong maisagawa nang higit na mahusay kung ikaw ay magbibigay ng sapat na oras at magpapamalas ng pagtitiyaga. Halimbawa: pagliligpit ng mga kalat at pag-aayos ng mga gamit sa bahay Subukin Natin Lagyan ng tsek (ü) ang patlang kung nagpapakita ito ng pagtitiyaga at ekis (û) kung hindi. Isulat ang sagot sa iyong kuwaderno. DEPED COPY ______ 1. Hinintay nina Joeven at Erika si Renante sa Plasa Mabini kahit na lampas na sa takdang-oras ng kanilang usapan. ______ 2. Pinipilit tapusin ni Pearl ang pagsagot sa takdang- aralin kahit na ito ay may kahabaan. ______ 3. Itinapon na lamang ni Mariz ang may punit na damit sapagkat ayaw niyang manahi. ______ 4. Patuloy pa rin ang ginagawang pagtulong ni Grace sa kanyang kamag-aral na si Nikki kahit madalas itong hindi nakatatapos sa gawain. 18 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
______ 5. Isa-isang pinulot ni Nica ang mga butil ng natapong bigas dahil alam niyang mahalaga ito at wala silang sapat na salapi para ipambili ng sobra. ______ 6. Sumingit sa pilahan ng pagkain sa kantina si Evan dahil nagugutom na siya. ______ 7. Tumutulong si Jomer sa kanyang kuya na mag-ipon ng tubig tuwing hapon sapagkat iyon lamang ang oras na may tubig ang kanilang gripo. ______ 8. Ihiniwalay ni Maricar ang pahina ng kanyang kuwaderno na wala ng sulat at tinahi ito upang magamit pa niya sa susunod na pasukan. ______ 9. Nanatili sa loob ng paaralan si Mayan kahit may isang oras na ang nakaraan pagkatapos ng kanilang klase upang hintayin ang pagdating ng kanyang ina na susundo sa kaniya. DEPED COPY _____10. Nanonood sa telebisyon ang kapatid ni Manuel. Sapagkat oras na ng programang gusto niyang panoorin ay bigla niyang inilipat ang channel sa programang iyon. Binabati kita! Lubos mong naunawaan ang napag-aralan natin tungkol sa kahalagahan ng pagiging matiyaga. Maaari ka nang tumuloy sa kasunod na aralin. 19 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Aralin 3 Pagkamatiisin, Kaya Kong Gawin! Kung ikaw ay malagay sa isang sitwasyon na kinakailangan kang magtiis, makakaya mo kaya? May kasabihang, "Kapag maikli ang kumot, matutong mamaluktot." Ito ang ating aalamin sa araling ito. Alamin Natin Basahin natin ang kuwento ni Willy tungkol sa kaniyang pag- aaral. DEPED COPY "Ako ay isang mag-aaral sa ikaapat na baitang sa Paaralang Maunlad sa lalawigan ng Aurora. Pangarap ko ang makapagtapos sa aking pag-aaral kaya titiisin ko ang mga paghihirap na dapat kong harapin. Hindi ko iniisip kung may mga bagay na dapat kong gawin kahit na mangahulugan ito ng ibayong paghihirap." "Ang aming lalawigan ay palaging dinadalaw ng malalakas na bagyo. Paborito kaming pasyalan ng mga ulan at hangin. Tinitiis namin ang paglakad sa mapuputik na daan lalo na kung tag-ulan at ang paglangoy sa baha kung tumataas ang tubig sa ilog kahit ito ay delikado at hindi dapat gawin o tularan." "Ang aming tahanan ay nasa kabila ng isang tulay. Isang araw, sa hindi inaasahang pangyayari, ang tulay ay nasira ng bagyo. Hindi kaagad naisagawa ang pagsasaayos sa tulay na ito sapagkat marami pang higit na kailangang unahin lalo ang naapektuhan ng bagyo. 20 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
"Dahil dito, araw-araw akong naglalakad paikot sa kabilang baryo makarating lamang sa paaralan. Hindi ako lumiliban sa klase kahit basa na ang aking sapatos sa pagtahak sa daang may baha o putik. Ang palagi kong iniisip ay ang pangarap kong makapagtapos ng pag-aaral." "Isang araw, napansin ng aking guro na tila ba pagod na pagod ako at pawisan nang dumating sa paaralan. Nalaman niya na nasira ang tulay na malapit sa amin. Kaagad gumawa ng sulat ang aking guro upang maipakiusap sa kinauukulan ang agarang pagkukumpuni ng tulay." "Hindi naglipat-buwan, nagawa na ang sirang tulay at muli itong nagamit ng mga naninirahan sa aming lugar. Laking pasasalamat ng lahat ng aking kapitbahay sa naisagawang pag-aayos ng tulay." DEPED COPY Sagutin ang mga tanong: 1. Papaano ipinakita ni Willy na siya ay isang batang mapagtiis? 2. Ano ang natuklasan ng guro ni Willy? 3. Ano ang naging daan upang maipagawa ang tulay sa lugar nina Willy? 4. Kung ikaw si Willy, magagawa mo bang tiisin ang katulad ng mga naranasan niya? Patunayan. 5. Maglahad ng mga karanasan na magpapakita ng pagtitiis sa iyong buhay bilang mag-aaral. 21 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Isagawa Natin Gawain 1 Basahing mabuti at suriin ang mga sitwasyon. Magtulong- tulong na alamin ang tamang desisyon na gagawin sa bawat sitwasyon. Gamitin ang Tsart ng Paggawa ng Desisyon sa pagsagot sa mga tanong. Gawin ito sa iyong kuwaderno. Halimbawa: Nais mong bumili ng usong laruan dahil lahat ng kaibigan mo ay mayroon nito subalit kulang ang pera mo. Ano ang gagawin mo? DEPED COPY Tsart ng Paggawa ng Desisyon Suliranin Kulang ang perang pambili ng laruan Tunguhin Makabili ng usong laruan Maaaring Gawin Pros (+), Cons (-) Humingi ng pera sa magulang + Makokompleto ang pambili Masisira ang badyet ni Nanay Manghiram ng pera sa kaibigan + Makokompleto ang pambili Maghintay na makompleto ang perang pambili mula sa inipon Baka hindi ko mabayaran + Makokompleto ang pambili - Hindi agad magkakaroon ng usong laruan Desisyon Kokompletuhin ang pambili ng usong laruan mula sa inipon Dahilan Puwede naman akong mang- hiram muna ng laruan habang hindi pa ako nakabibili 22 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
1. May palatuntunang gagawin sa inyong paaralan. Miyembro ka ng isang pangkat ng mananayaw. Nagkasundo kayo na bibili o magrerenta ng costume. Subalit ayon sa iyong magulang, kung gagawin ito ay babawasan nila ang baon mo. Ano ang dapat mong gawin? 2. Papunta kayo ng kaibigan mo sa parke upang manood ng palabas. Bago ka payagan ng nanay mo, inutusan ka niya na bumili ng tinapay sa panaderya. Pagdating mo roon, napansin mo na napakahaba ng pila. Kung maghihintay ka ay posibleng magsimula na ang palabas bago ka pa makabili. Ano ang dapat mong gawin? Gawain 2 DEPED COPY 1. Bumuo ng limang pangkat. 2. Basahin at suriing mabuti ang sitwasyon na ibibigay ng guro. Bigyan ito ng mabuting desisyon bago gumawa ng anumang hakbang. 3. Ilarawan ang inyong kasagutan sa pamamagitan ng paggamit ng iba't ibang uri ng tsart. 4. Susukatin ang inyong ginawa gamit ang rubrics. 23 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Rubrics Pamantayan 3 2 1 Pagsusuri Natukoy ng mga mag-aaral ang sumusunod: suliranin, tunguhin, at maaaring gawin upang makapag- desisyon nang tama Natukoy ng mga mag- aaral ang dalawa sa sumusunod: suliranin, tunguhin, at maaaring gawin upang makapag- desisyon nang tama Natukoy ng mga mag-aaral ang isa sa sumusunod: suliranin, tunguhin, at maaaring gawin upang makapag- desisyon nang tama DEPED COPY Desisyon Nakapagbigay ng tamang desisyon at makabuluhang dahilan kung bakit ito ang kanilang napagpasyahan Nakapagbigay ng tamang desisyon at dahilan kung bakit ito ang kanilang napag- pasyahan Nakapag- bigay ng tamang desisyon Ipinakitang Pagpapa- halaga Malinaw na naipakita ang pagpapa- halagang ginamit ng pangkat Naipakita ang pagpapa- halagang ginamit ng pangkat Hindi naipakita ang pagpapa- halagang ginamit ng pangkat 24 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Isapuso Natin Marami na tayong nabasang kuwento tungkol sa mga taong nagsipagtiis upang mabuhay at magtagumpay. Isa na rito ang bayaning si Andres Bonifacio. Bata pa lamang siya ay kinailangan na niyang magtiis upang maalagaan ang kaniyang mga nakababatang kapatid. Gumawa siya at nagtinda ng iba't ibang bagay tulad ng pamaypay at baston upang sila ay may makain. Sa isang bond paper, gumuhit ng isang puso. Sa loob nito ay gumawa ng isang sulat para sa isang taong alam mong nagtitiis para sa iyo. Sabihin mo sa kaniya kung ano naman ang maaari mong gawin upang masuklian ang ginagawa niya. Maaari mong gawing halimbawa ang nasa ibaba. Ipadala ito sa kaniya. DEPED COPY Halimbawa: Mahal kong Nanay, sanang ko magpasalamat sa ginagawa mong pagtitiis na hindi magmeryenda upang makabili ako ng bagong damit. Nais po Para masuklian ko po ang iyong kabutihan, ako po ay lagi nang susunod sa mga ipinag-uutos mo. 25 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Tandaan Natin Ang pagiging matiisin ay isang katangian na dapat taglayin ng isang bata upang siya ay magtagumpay. Sa pagiging mapagtiis, magagawa niya ang mga bagay na akala niya ay hindi niya kayang gawin. Dahil siya ay nasanay sa mga simpleng bagay upang makamit ang kaniyang mithiin, magiging higit na madali para sa kaniya ang pag-abot sa tagumpay. Ikaw, bilang isang mabuting mamamayan ay malaki pa ang magagawa kung pauunlarin at isasabuhay mo ang iyong pagiging matiisin. Dapat mong matutuhang magtiis upang iyong makamit ang iyong mga nais. Tulad ng kasabihang binasa natin, "Kapag maikli ang kumot, matutong mamaluktot". Darating din ang araw na ang lahat ng iyong pangarap ay iyong makakamit, matuto ka lamang munang magtiis. DEPED COPY Isabuhay Natin Mag-isip ng isang bagay o pangyayari na hindi mo tiniis ngunit kaya mo naman sanang tiisin. Batay sa pangyayaring ito, sumulat ka sa iyong sagutang papel ng isang pangako na pipilitin mo itong tiisin para sa iyong ikabubuti. Noon ay hindi ko kayang tiisin na _______. Ngayon ay nangangako akong gagawin ko ang aking makakaya upang maging mapagtiis at gawing ________ para sa aking ikabubuti. 26 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Subukin Natin Sagutin sa iyong kuwaderno ang sumusunod na mga tanong: Ano ang dapat mong gawin kung... 1. mainit ang sikat ng araw, subalit oras na ng pagpila para sa seremonya sa Watawat ng Pilipinas 2. kaunti na lamang ang ulam na paghahatian ninyo ng iyong mga kapatid. Gusto mo pang kumain 3. nabasa ng ulan ang kama mo kaya kinakailangan kang maglatag at humiga sa sahig Basahin ang tseklis sa ibaba. Lagyan ng tsek (ü) ang hanay ng iyong sagot. DEPED COPY Paminsan- minsan Lamang Ginagawa Laging Ginagawa Hindi Ginagawa Pag-uugali 1. Nananatiling nakatayo at hinihintay ang hudyat para lumakad na papunta sa silid-aralan. 2. Nakapaghihintay na maluto ang pagkain kahit gutom na. 3. Pinagtitiisan kung ano lamang kagamitan ang mayroon sa bahay. Binabati kita sapagkat naunawaan mo ang kahalagahan ng pagiging matiisin. Ngayon, handa ka na para sa susunod na aralin. 27 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Aralin 4 Magiging Mapanuri Ako! Ang pagiging mapanuri sa mga naririnig na balita sa radyo o nababasa sa pahayagan ay makatutulong sa tamang pagpapasiya. Ang salitang mapanuri ay tumatalakay sa pagiging masiyasat sa mga bagay na bago sumang-ayon ay nasusuri ng lubos para mapagpasiyahan ng buong pagpapahalagang desisyon. Paano kaya natin dapat suriin ang mga balitang ating napapakinggan sa radyo o nababasa sa pahayagan? Makaaapekto ba ito kung mali ang impormasyon na ating naihatid sa ating kapuwa? DEPED COPY Alamin Natin Suriin ang kuwento. 28 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Ang Balita ni Tatay Nato Isang umaga, nakikinig ng balita sa radyo si Mang Nato. "Magandang umaga, mga kababayan! Ito na naman po ang RACC Balita, Nagbabalita Ngayon!" "Naitala kahapon na dalawampu't apat na bata na may gulang na walo hanggang sampu ang nakagat ng aso sa bayan ng Salvacion.	Ito	ay	ayon	kay	Dr.	Jacob	R.	Platon	ng	Veterinary	Office." "Kung hindi ito maaagapan, maaari itong ikamatay. Pinag- iingat ang mga mamamayan lalo na ang mga bata." "Pinakikiusapan din ang mga may-ari ng aso na maging responsable sa kanilang mga alagang hayop na pabakunahan ng anti-rabies at itali ang mga ito upang hindi makadisgrasya." DEPED COPY Nabahala si Mang Nato sa napakinggang balita sa radyo. Kinausap niya ang kaniyang mga anak. Binigyan niya ang mga ito ng babala tungkol sa rabies na dala ng kagat ng aso. "Ano po ang dapat naming gawin kapag nakagat ng aso, Tatay?" tanong ni Anika sa ama. "Anak, dapat ay sabihin kaagad sa magulang o sinumang kasama sa bahay na komunsulta na agad sa doktor para malapatan ng paunang lunas." "Salamat po, Tatay Nato," sabi ni Anika. 29 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Sagutin ang sumusunod na tanong: 1. Ano ang natutuhan mo sa kuwentong iyong nabasa? 2. Nagkaroon ka na ba ng pagkakataong hindi ka naniwala sa balitang iyong narinig sa radyo o nabasa sa pahayagan? Ipaliwanag ang dahilan. 3. Paano mo masasabi na ikaw ay nagiging mapanuri sa mga balitang naririnig mo sa radyo o nababasa sa pahayagan? Ipaliwanag. 4. Naranasan mo na ba na tama ang iyong pagkakaintindi sa balitang iyong narinig o nabasa? Magbigay ng halimbawa. DEPED COPY 5. Kung ikaw ang bata sa kuwento, susunod ka ba sa paalala ng iyong tatay ukol sa balita niyang napakinggan? Pangatwiranan. Isagawa Natin Gawain 1 Isulat sa mga kahon ang mga balitang iyong napakinggan sa radyo o nabasa sa pahayagan. Ikategorya ito sa Magandang Balita o Mapanghamong Balita. Gawin ito sa iyong kuwaderno. 30 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Magandang Balita Mapanghamong Balita DEPED COPY Sagutin ang mga tanong sa ibaba at kompletuhin ang pangungusap na nasa loob ng kahon. Gawin ito sa iyong kuwaderno. 1. Ano-ano ang mga balitang tumatak sa iyong isipan noong nagdaang araw na masasabi mong Magandang Balita o Mapanghamong Balita? 2. Paano mo nasabi na ang mga ito ay magandang balita o kaya ay mapanghamong balita? Kung ang mga balita ay tungkol sa mga negatibong bagay, ang gagawin ko ay __________________________ dahil naniniwala ako na ___________________________. 31 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Gawain 2 Mini Presscon 1. Dahil alam na ninyo ang mga mapanuring pamamaraan sa pagtuklas ng katotohanan sa mga balitang napakinggan sa radyo o nabasa sa pahayagan, kaya na ninyong magplano ng isang pagtatanghal o palabas para maipakita ang inyong mga natatanging kakayahan tungkol sa simpleng pagbabalita. 2. Bumuo ng tatlong pangkat. Pag-aralan ang tsart sa ibaba. Pangkat Gawain/ Kakayahan Kakayahan sa pagbabalita Bumubuo sa Pangkat I Mahuhusay sa pagsasalita DEPED COPY Isang anchor o tagapagbalita Magagaling sa pagsulat II Kakayahan sa pagsulat ng balita III Magsusulat ng simpleng balita Magsusuri ng balita Kakayahang magsuri ng balita Manonood na magsusuri ng balita at magtatanong sa magiging epekto nito Gawain 3 Pagtatanghal Ipakita ang inyong napagkasunduang palabas o pagtatanghal at pagkatapos ay sagutin ang mga tanong. 32 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
1. Ano ang masasabi ninyo tungkol sa pagbabalitang isinagawa sa unahan ng unang pangkat? 2. Naipakita ba ng inyong mga kamag-aral ang lakas ng kanilang loob sa pagtatanghal? Patunayan. 3. Pansinin naman natin ang ikalawang pangkat na sumulat ng balita. Tama ba at nasa ayos ang kanilang isinulat na balita? Patunayan. 4. Paano naman nasuri ng ikatlong pangkat bilang manonood na ang kanilang nasaksihang balita ay may positibo o negatibong epekto sa mga manonood? Patunayan. DEPED COPY Isapuso Natin Ngayon alam mo na ang pagiging mapanuri sa impormasyong narinig sa radyo at nabasa sa pahayagan. Narito ang dart board, saang numero mo mailalagay ang iyong sarili sa pagiging mapanuri? Lagyan ng puso ang napiling numero. Gamitin ang inihandang larawan ng guro. 33 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
1-5 Hindi nasuri nang maayos ang mga balita na narinig sa radyo o nabasa sa pahayagan 6-10 Medyo nasuri ang mga balita na narinig sa radyo o nabasa sa pahayagan 11-15 Nasuri ang mga balita na narinig sa radyo o nabasa sa pahayagan 16-20 Nasuri nang buong puso at pag-iisip ang mga balita na narinig sa radyo at nabasa sa pahayagan Tandaan Natin Bawat tao ay may kaniya-kaniyang pananaw at opinyon sa balitang naririnig sa radyo o nababasa sa pahayagan. Ang pagiging mapanuri sa naririnig o nababasa ay nagpapakita lamang ng masusing pag-iisip. DEPED COPY May mga balita na nagbibigay ng tamang impormasyon upang lalong mapalawig ang kaalaman ng mga nagbabasa o nakikinig. Subalit mayroon din naman sa paraang paninirang puri. Ang ganitong klase ng pagkakasulat o paglilimbag ay itinuturing na isang libelo. Ayon sa Artikulo 353 ng Binagong Kodigo Penal ng Pilipinas, ang mga elemento ng libelo ay ang: 1. pagbibintang ng isang kahiya-hiyang gawa o kalagayan sa iba; 34 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
2. paglalathala ng mga bintang; 3. pagkakakilanlan ng taong dating tanyag na nalaos; at 4. pagkakaroon ng masamang hangarin. Ang sinumang tao na magsulat, maglathala, mag-eksibit, o maging sanhi ng anumang paninira ay magiging responsable. Hindi lahat ng balitang naririnig o nababasa ay totoo. Ito ay dapat na may kongkretong ebidensiya at may patunay. Ang pagsusuri sa isang narinig o nabasang balita ay dapat na may batayan. Ang pagiging mapagmatyag at mapanuri sa balita ay tumutulong sa atin para makuha, malaman, at maunawaan natin ang tamang impormasyon. DEPED COPY Isabuhay Natin Bigkasin nang may lakas, sigla, at damdamin ang tula sa ibaba. Mapanuri Ako Mapanuri ako sa aking pinakikinggan Balita man o sabi-sabi lamang O anumang pinag-uusapan Dapat kong suriin at pahalagahan. Hindi ikinakalat ang anumang usapan Na walang patunay o ebidensiya man 35 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
'Wag nang ihatid sa iba para di-makasuhan Upang maayos ang tunay na balitaan. Ang mabuting pagninilay sa katotohanan Hatid ay saya at di demanda ang patutunguhan Kaya dapat lamang na mapanuri sa napakinggan Tamang impormasyon ilabas nang tuluyan. Pagkatao mo'y babantayog sa katotohanan Kung tamang impormasyon ang iyong ipahayag Mapanuri ako sa bawat minuto at oras Dahil iyan ang salamin ng pusong busilak. Bumuo ng pangako tungkol sa pagiging mapanuri sa narinig na balita sa radyo o nabasa sa pahayagan. Isulat ito sa isang malinis na papel. DEPED COPY Halimbawa: Ako, si ________________________ ay nangangako at naniniwalang mahalagang pag-iisipan kong mabuti at susuriin muna ang balitang aking narinig o nabasa bago ko ito paniwalaan upang hindi magdulot ng kalituhan. Dahil dito ay magiging mapagmatyag ako sa katotohanan para sa pagkakaaroon ng maayos na pamayanan. Magiging modelo ako ng tamang pagsusuri ng balita, para sa totoo at walang pinapanigan kundi ang katotohanan lamang. Gabayan nawa ako ng Poong Lumikha. ________________________ Lagda ng Mag-aaral 36 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Subukin Natin Lagyan ng tsek (P) ang bilang na tumutugon sa mapanuring pag-iisip batay sa balitang napakinggan sa radyo o nabasa sa pahayagan at ekis (û) kung hindi mo ito nabigyan ng mapanuring pag-iisip. Gawin ito sa iyong sagutang papel. ______ 1. Naipaliliwanag ko nang maayos at may kompletong detalye ang balita ukol sa bagyo. ______ 2. Nababasa ko ang isang balita tungkol sa kabataan sa Pilipinas. DEPED COPY ______ 3. Naikokompara ko ang tama at mali sa aking nabasa sa pahayagan. ______ 4. Naiisa-isa ko ang mga tuntunin sa pakikinig ng radyo. ______ 5. Naisasagawa ko ang sunod-sunod na pamantayan sa pagbabasa ng balita. Mahusay ka! Naipamalas mo ang iyong mapanuring pag-iisip. Binabati kita. Patuloy mo itong paunlarin. Maaari mo itong ibahagi sa kapuwa nang may mapanuring pag-iisip. Sapagkat natapos mo nang may mapanuring pag-iisip ang araling ito, maaari ka nang tumungo sa susunod na aralin. Handa ka na! 37 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Aralin 5 Sa Maayos na Kaisipan, May Tamang Pagninilay Ang pagtanggap sa opinyon ng iba o paggalang ay makatutulong upang lumawak ang ating pananaw. Maaari nating buksan ang ating isipan sa pagtanggap ng pananaw ng iba. Alamin Natin Halina at ating suriin ang usapan ng dalawang mag-aaral. Jessa, nakapanood ako kagabi sa telebisyon ng palabas tungkol sa digmaan. Bong, iyan ba ang napanood mo kagabi? Hindi ka ba natakot sa pinanood mo? Marahas ang ipinakita ng pinanood mo. DEPED COPY Jessa, hindi naman. Kaso pag gabi na napapanaginipan ko ang aking pinanood. Napanaginipan ko nga na ako ang nabaril. Naku! Bong. Ang payo ko sa 'yo huwag ka nang manood ng palabas na may karahasan. Tingnan mo at napapanaginipan mo pa! Salamat, Jessa, sa iyong payo. Ngayon alam ko na 'yong magiging epekto ng panonood ng karahasan. Walang anuman, Bong. Lagi mong tandaan na masayang manood ng walang karahasan. Sige na, tawag na ako ni Ama. Paalam. 38 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Sagutin ang mga tanong: 1. Tungkol saan ang pinag-uusapan ng dalawang bata sa larawan? 2. Nakatulong ba kay Bong ang kaniyang napanood sa telebisyon? Ipaliwanag. 3. Paano ito nakaapekto sa kaniyang kaisipan at damdamin? 4. Kung ikaw si Bong, gagawin mo ba ang sinabi ni Jessa? Pangatwiranan. 5. Itala ang iyong huling napanood sa telebisyon. Ano ang naging epekto nito sa iyong damdamin at kaisipan? Ipaliwanag. DEPED COPY Isagawa Natin Gawain 1 Punan ang loob ng hugis ng iyong mga napanood sa telebisyon. Paano nakaaapekto ang mga ito sa iyong kaisipan at damdamin? Gawin ito sa iyong kuwaderno. 39 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Gawain 2 1. Bumuo ng limang pangkat. 2. Magtala ng mga impormasyon ng inyong napanood sa telebisyon. 3. Masusi ninyo itong pag-aralan at pumili para sa isang dula- dulaan. Sundin ang template sa ibaba. 4. Mula sa kahon ay sumulat ng simpleng script. 5. Pumili ng mga artista at direktor mula sa script ng inyong pangkat para sa inyong palabas. DEPED COPY Programang Napanood Aral Hamon 1. 2. 3. 4. 5. 40 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Isapuso Natin Nadaragdagan ang iyong karanasan sa pagkakaroon ng bukas na isipan sa tulong ng media tulad ng radyo, pahayagan, at telebisyon. Ano ang nasa isip mo nang pinagsama-sama ang iyong karanasan sa napanood mong balita o programa sa telebisyon. Itala ang mga ito sa kahon A, B, at C. Sa loob naman ng puso, itala ang kabutihang dulot ng iyong napanood sa telebisyon na pumukaw sa iyong damdamin. Gawin ito sa iyong kuwaderno. DEPED COPY 41 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Tandaan Natin Malaki ang epekto ng programa sa telebisyon na maaaring nakatutulong o nakasasama sa manonood. Ang pagkakaroon ng bukas na isipan ay nagdudulot sa isang manonood ng tamang pagproseso ng pag-iisip sa kaniyang napanood. Suriing mabuti ang mga programang ipinalalabas sa telebisyon bago paniwalaan. Ang Lupon sa Pagrerepaso at Pag-uuri ng Sine at Telebisyon o Movie and Television Review and Classification Board, dinadaglat na MTRCB, ay ang ahensiya ng pamahalaan ng Pilipinas na responsable sa regulasyon ng telebisyon at pelikula, pati na rin ang sari-saring uri ng de-bidyong midya, na makikita at/o ikinakalakal sa bansa. Itinatag ito noong 1985 sa bisa ng Atas ng Pangulo Blg. 1986 sa ilalim ng pamahalaan ni dating Pangulong Ferdinand E. Marcos. DEPED COPY Ang MTRCB ay nasa ilalim ng Tanggapan ng Pangulo. Binubuo ito ng isang tagapangulo, isang pangalawang tagapangulo at tatlumpung (30) kasapi ng lupon, na manunungkulan nang isang taon. Kasalukuyang gumagamit ang MTRCB ng dalawang sistema ng pag-uuri: isa para sa mga pelikulang ipinalalabas sa mga sinehan sa Pilipinas at isa naman para sa mga programang ipinalalabas sa telebisyon. Ang pagkakaroon ng bukas na isipan sa mga pangyayari ayon sa iyong napanood ay tumutulong sa atin na makapagpasiya nang matibay at tama. Ang tamang gabay at patnubay ng mga magulang sa mga bata ay kailangan. Nasa atin na ang pagsunod upang hindi tayo mapahamak. 42 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
Isabuhay Natin Pag-isipan mo ang tanong na ito: Nakatutulong ba ang mga programang napanood mo sa iyong pagpapasiya pagkatapos mo itong suriin? Pangatwiranan. Gumawa ng tatlong simpleng poster sa temang "Kaya Kong Maging Mapanuring Manonood, Bukas ang Isip sa Tamang Gawi at Asal." Ipapaskil ito sa bulletin board upang makahikayat ng mga mag- aaral na magkaroon ng mapanuring pag-iisip at tamang pagninilay tungkol sa balita at programang napapanood DEPED COPY Subukin Natin Gumuhit ng araw ( ) sa bilang ng mga sitwasyon na may bukas kang pag-iisip at ulap ( ) naman kung hindi mo ito naisagawa nang may bukas na pag-iisip. Itala ito sa iyong kuwaderno. _______1. Nakapanood ako ng programang walang karahasan sa telebisyon. _______2. Inililipat ko nang estasyon kapag may ipinalalabas na malalaswang panoorin. 43 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.
_______3. Naiisa-isa ko ang mga taong may magandang pagganap sa teleserye. _______4. Natutuwa ako kapag may magandang balita ang programa sa telebisyon. _______5. Naipaliliwanag ko nang maayos sa harap ng aking kamag-aral ang nangyari sa programang aking pinanood. Binabati kita sa iyong kahusayan! Tagumpay mong naipakita ang iyong pagkakaroon ng bukas na isipan. Patuloy mo itong paunlarin. Maaari kang muling magpaunlad ng kaisipan sa susunod na aralin. Kayang-kaya mo yan! DEPED COPY 44 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office.