BAB IV ADEGAN KALIMAH KEDALING AMBEK DINA KUMPULAN NASKAH DRAMA SUNDA JEBLOG PIKEUN BAHAN PANGAJARAN GUNEMAN DI SMA Dina ieu bab didéskripsikeun sababaraha hal anu patali jeung adegan kalimah kedaling ambek anu ditalungtik tina (1) pilihan kecap, (2) wujudiah, (3) papasingan, (4) adegan kalimah jeung (5) bahan ajar kalimah kedaling ambek dina drama pikeun bahan pangajaran guneman di SMA. 4.1 Data Kalimah Kedaling Ambek dina Kumpulan Naskah Drama Sunda Jebog Tina panalungtikan adegan kalimah kedaling ambek dina naskah drama Sunda Jeblog, data anu dihasilkeun aya kana 365 kalimah kedaling ambek. Sangkan leuwih jéntré, ieu di handap diébrhkeun sababaraha contona. 001. Abdi ogé teu sieun sanaos kedah dibérok! (R/139/4) 002. Abong aing jalma sangsara! (B/89/24) 003. Abong biwir teu diwengku siah! (B/87/11) 004. Aéh-aéh, naha ari bareng ngabaso ka asup nyéléwér kitu? (B/54/15) 005. Aing apal kana kasatiaan pamajikan sorangan! (A/13/9) 006. Aing aya di dieu lain kahayang! (A/33/26) 007. Aing ayeuna rék males pati! (D/174/24) 008. Aing geus teu butuh ku itungan waktu! (A/33/36) 37
009. Aing geus teu butuh ku sora-sora nu geus taya gunana! (A/33/36) 010. Aing kapaksa! (A/33/32) 011. Aing keur ngidam! (R/100/4) 012. Aing mah can sugema saméméh nyiksa ieu ungkluk! (R/100/23) 013. Aing mah éling ti baheula ogé! (R/98/23) 014. Aing mah henteu ngabohong Ulis! (B/89/16) 015. Aing mah rék ngajar deuleu, lain rék liwar! (B/53/11) 016. Aing rék balitungan! (D/174/24) 017. Aing rék mandi heula. (B/72/17) 018. Aing ukur hayang panggih jeung jalma nu dipikanyaah ku aing. (A/33/36) 019. Akang nu téga salingkuh jeung randa eusleum! (R/98/24) 020. Aki... leupaskeun panangan abdi! (R/101/25) 4.2 Pilihan Kecap Kedaling Ambek Pilihan kecap anu dipaké ku urang Sunda ngawengku basa lemes, basa loma jeung basa kasar. Dumasar kana hasil analisis data, kapanggih aya dua pilihan kecap anu dipaké dina ngedalkeun ambek nyaéta (1) basa kasar jeung (2) basa lemes. 4.2.1 Kedaling Ambek Basa Kasar Basa kasar nyaéta ragam basa anu dipaké dina situasi ambek, atawa dilarapkeun ka sato. Dumasar kana hasil analisis data, kapanggih aya 361 kalimah 38
kedaling ambek (98,90%) anu ngagunakeun pilihan kecap basa kasar. Sangkan leuwih jéntré bisa diilikan conto dina data ieu di handap. No Kode Kalimah Kedaling Ambek 1 (311) Tah Si Kuwu, siga nu enya haat mangnyieunkeun imah ka aing, padahal keur nutupan kawirang, ngarah rusiahna ku aing teu diuar-uar. (B/89/33) 2 (046) Boa ngahaja silaing mah ngarah déwék ka serang setruk? (B/62/20) 3 (226) Na teu meunang mun aing ceuceub ka jalma nu geus ngahina kolot aing sorangan? (A/33/32) 4 (270) Pantes wé, najan Si Kuwu totomplokan gé, da ngarasa kahutangan budi ku aing. (B/70/13) 5 (303) Silaing téh kudu bisa milah-milah, mana nu kudu di tulis, mana nu entong. (B/63/7) 4.2.2 Pilihan Kecap Kedaling Ambek Basa Lemes Basa lemes nyaéta ragam basa anu umumna dipaké nyarita ka saluhureun atawa kanu can wawuh. Tina hasil analisis data, kedaling ambek anu maké pilihan kecap basa lemes, ngan aya 4 kalimah (1,09%). Kalimah kedaling ambek nu maké basa lemes ditétélakeun ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (001) Abdi ogé teu sieun sanaos kedah dibérok! (R/139/4) 2 (020) Aki... leupaskeun panangan abdi! (R/101/25) 3 (290) Sakali deui kantunkeun abdi nyalira, Ki! (R/103/9) 4 (291) Sakali henteu, salawasna heunteu...(R/103/2) 39
4.3 Wujudiah Kalimah Kedaling Ambek Wujudiah kalimah kedaling ambek disawang tina unsur-unsur kalimah dibagi jadi tilu rupa nyaéta (1) kecap, (2) frasa, jeung (3) kalimah Dumasar kana hasil analisis data, ieu tilu wujud kalimah kedaling ambek kapanggih tiluanana. 4.3.1 Kalimah Kedaling Ambek Wangun Kecap Kalimah kedaling ambek wangun kecap nyaéta kalimah kedaling ambek anu disusun ku hiji kecap. Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 34 kalimah kedaling ambek wangun kecap (9,32 %). Sangkan leuwih jéntré ieu di handap diébréhkeun sababaraha kalimahna.. No 1 2 4 5 Kode (022) (037) (054) (082) Kalimah Kedaling ambek Alus, alus....! (R/97/18) Bangsat! (B/55/23/6) Cicinglah! (E/216/2/1) Duruk....! (R/138/18) 4.3.2 Kalimah Kedaling Ambek wangun Frasa Kalimah kedaling ambek wangun frasa nyaéta kalimah kedaling ambek anu diwangun ku dua kecap atawa leuwih anu henteu prédikatif, sarta nyicingan hiji fungsi dina kalimah atawa runtuyan kecap. Dumasar kana hasil analisis data, kapanggih 30 kalimah kedaling ambek (8,23%). Sangkan leuwih jéntré ieu di handap diébréhkeun sababaraha kalimahna. No 1 2 3 Kode (094) (135) (259) Kalimah Kedaling ambek Euh aing mah! (D/165/31) Indung manéh? (A/45/14) Nu waras! (A/29/18) 40
4.3.3 Kalimah Kedaling Ambek Wangun Kalimah Kalimah kedaling ambek wangun kalimah nyaéta kedaling ambek anu diwangun ku runtuyan kalimah nu mangrupa klausa. Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 301 kalimah kedaling ambek wangun kalimah (82,47%). Sangkan leuwih jéntré ieu di handap diébréhkeun contona. No Kode 1 2 3 4 5 Kalimah Kedaling ambek 001 Abdi ogé teu sieun sanaos kedah dibérok! (R/139/4) 005 Aing apal kana kasatiaan pamajikan sorangan! (A/13/9) 006 Aing aya di dieu lain kahayang! (A/33/26) 007 Aing ayeuna rék males pati! (A/174/24) 008 Aing geus teu butuh ku itungan waktu! (A/33/36) 4.4 Papasingan Kalimah Kedaling Ambek Kalimah kedaling ambek bisa dipapasing-pasing dumasar kana lengkep- henteuna kausa pangwangunna. Tina hasil analisis data, kapanggih dua wangun kalimah dina ieu panalungtikan nyaéta (1) kalimah sampurna jeung (2) kalimah teu sampurna. 4.4.1 Kalimah Sampurna Kalimah sampurna nyaéta kalimah anu sakurang-kurangna diwangun ku hiji jejer jeung hiji caritaan. Kalimah sampurna anu ka panggih tina hasil analisis data aya 127 kalimah kedaling ambek (34,79%). Kalimah sampurna dibagi jadi dua nyaéta (1) kalimah sampurna susunan baku (normal) jeung (2) kalimah sampurna susunan balik (invénsi). 41
4.4.1.1 Kalimah Sampurna Susuna Baku (Normal) Kalimah sampurna susunan baku anu kapanggih, jumlahna leuwih loba ti batan kalimah susunan balik. Jumlah kalimah sampurna susunan baku dina kalimah kedaling ambek aya kana 114 kalimah kedaling ambek (31,23%). Ieu di handap aya sababaraha kalimahna. No Kode Kalimah Kedaling Ambek 1 (017) Aki... leupaskeun panangan abdi! (R/101/25) 2 (016) Aing rék balitungan! (D/174/24) 3 (020) Aing rék mandi heula. (B/72/17) 4.4.1.2 Kalimah Sampurna Susunan Balik (Invési) Kalimah sampurna susunan balik nu kapanggih tina analisis kalimah kedaling ambek aya kana 13 kalimah kedaling ambek (3,56%). Sangkan leuwih jéntré ieu di handap aya sababaraha kalimahna. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (079) Dituturkeun ku aing mah! (B/53/9) 2 (166) Kumaha ieu téh? (D/163/28) 4.5.1 Kalimah teu Sampurna Kalimah teu sampurna atawa disebut ogé kalimah minor nyaéta kalimah anu diwangun ku kecap, frasa, atawa klausa kauger. Kalimah teu sampurna anu 42
kapanggih tina hasil analisis data ngawéngku 238 kalimah kedaling ambek (65,21%). Sangkan leuwih jéntré ilikan sababaraha kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 022 Alus, alus....! (R/97/18) 2 055 Cicing! (R/111/21) 3 082 Duruk....! (R/138/18) 4.5 Adegan Kedaling Ambek Adegan kalimah kedaling ambek mangrupa susunan gumulungna unsur- unsur fungsional anu ngawangun kalimah kedaling ambek. Adegan kalimah anu kapanggih tina analisis data didasarkeun kana analisis adegan kalimah kedaling ambek ditilik tina lengkep henteuna klausa, nyaéta (1) adegan kalimah sampurna jeung (2) adegan kalimah teu sampurna. 4.5.1 Adegan Kalimah Sampurna Kalimah sampurna nyaéta kalimah anu disusun sakurang-kurangna ku hiji jejer jeung caritaan. Kalimah sampurna dibagi dua nyaéta (1) kalimah sampurna susunan baku (normal) jeung (2) kalimah susunan balik (invéris). 4.5.1.1 Adegan Kalimah Kedaling Ambek Sampurna Susunan Baku Kalimah sampurna susunan baku (normal) nyaéta kalimah sampurna anu jejerna miheulaan caritaan (J-C). Dumasar kana analisis data anu kalimah 43
sampurna susunan baku boga sababaraha pola. Pola-pola éta ditétélakeun ieu di handap. 1) Pola Jejer-Caritaan Ieu kalimah diwangun ku jejer jeung caritaan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSB fi fi J + C Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku diwangun ku kalimah dasar anu adeganana jejer jeung caritaan. Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 28 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku (7,67%). Sangkan leuwih jéntré, ilikan sababaraha kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah Kedaling Ambek 1 (010) Aing kapaksa! (A/33/32) 2 (011) Aing keur ngidam! (C/100/4) 3 (016) Aing rék balitungan! (D/174/24) 4 (017) Aing rék mandi heula. (B72/17) 5 (021) Aki-aki nurustunjung! (C/104/26) Data séjénna ébréh dina nomer data: (060), (074), (075), (087), (092), (093), (095), (108), (130), (167), (174), (189), (194),(196), (234), (235), (239), (256), (261), (268), (297), (357), (362). 44
2) Pola Jejer-Caritaan-Udagan Ieu kalimah diwangun ku jejer, caritaan, jeung udagan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSB fi fi J + C + U Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku diwangun ku kalimah dasar anu adeganana jejer, caritaan, jeung udagan. Dumasar kana hasil analisis data, kapanggih 16 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku (4,38%). Sangkan leuwih jéntré, ilikan kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (014) Aing mah henteu ngabohong Ulis! (B/89/16) 2 (020) Aki... leupaskeun panangan abdi! (R/101/25) 3 (041) Anjiiiir sia manéh, wani-wani ka uing? (E/215/29) Data séjénna ébréh dina nomer data: (024), (061), (085), (088), (107), (131), (144), (170), (177), (193), (223), (310), jeung (363) 3) Pola Jejer-Caritaan-Katerangan Ieu kalimah diwangun ku jejer, caritaan, jeung katerangan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSB fi fi J + C + K 45
Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku diwangun ku kalimah dasar anu adeganana jejer, caritaan, jeung katerangan. Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 38 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku (10,41%). Sangkan leuwih jéntré ditétélakeun sababaraha kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (001) Abdi ogé teu sieun sanaos kedah dibérok! (C/139/4) 2 (006) Aing aya di dieu lain kahayang! (A/33/26) 3 (013) Aing mah éling ti baheula ogé! (R/98/23) Data séjénna ébréh dina nomer data: (005), (008), (009), (012), (015), (018), (019), (025), (029), (030), (086), (127), (168), (169), (150), (152),(154), (155), (156), (164), (190), (191), (195), (220), (272), (299), (302), (303), (311), (312), (317), (355), (356), (358), jeung (359) 4) Pola Jejer-Caritaan-Caritaan Ieu kalimah diwangun ku jejer, caritaan jeung caritaan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSB fi fi J + C - C Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku diwangun ku kalimah dasar anu adeganana jejer, caritaan, jeung caritaan. 46
47 Dumasar kana hasil analisis data, kapanggih 1 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku (0,27%). Sangkan leuwih jéntré ilikan sababaraha kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (047) Boa saréréa nganggap aing owah, nganggap aing sarua gélona. (B/89/25) 5) Pola Pola ieu kalimah diwangun ku jejer, caritaan, udagan, jeung katerangan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSBfi fi J + C + U + K Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku diwangun ku kalimah dasar anu adeganana jejer, caritaan, udagan, jeung katerangan. Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 1 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku (0,27%). Sangkan leuwih jéntré ilikan kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (192 ) Manéh kudu ngajawab sakur pananya di (R/117/16) imah!
6) Pola Jejer-Katerangan-Caritaan Ieu kalimah diwangun ku jejer, katerangan, jeung caritaan. Adeganna bisa digambarkeun saperti ieu. Kal SSB fi fi J+K+C Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku diwangun ku kalimah dasar anu adeganana jejer, katerangan, jeung caritaan. Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 1 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku (0,27%). Sangkan leuwih jéntré ditétélakeun sababaraha kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (007) Aing ayeuna rék males pati! (D/174/24) 7) Pola Katerangan-Jejer-Caritaan Ieu kalimah diwangun ku katerangan, jejer, jeung caritaan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSB fi fi K + J + C Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku diwangun ku kalimah dasar anu adeganana katerangan, jejer, jeung caritaan. 48
Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 12 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku (3,29%). Sangkan leuwih jéntré, ilikan sababaraha kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (023) Angger di urang mah, maén bal téh maké leungeun. (E/196/11) 2 (027) Apan ti tadi gé aing téh rék ka pasar! (B/73/5) Data séjénna ébréh dina nomer data: (059), (076), (078), (276), (278), (289), (293), (349), (361), jeung (365) 8) Pola Pola ieu kalimah diwangun ku katerangan, jejer, caritaan, jeung katerangan deui. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSB fi fi K + J + C + K Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku diwangun ku kalimah dasar anu adeganana katerangan, jejer, caritaan, jeung katerangan. Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 4 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku (1,10%). Sangkan leuwih jéntré ditétélakeun sababaraha kalimah ieu di handap. 49
No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (052) Ceuk Ceu Emin kamari, Akang kaperego pisan keur ngabaso jeung Guru Mimin! (B/54/13) 2 (100), Gara-gara sia, aing ditundung ku salaki! (R/125/11) Data séjénna ébréh dina no data: (138) jeung (143). 9) Pola Ieu kalimah diwangun ku katerangan, konjungsi, jejer, jeung caritaan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSB fi fi fi fi K + Konj + J +C Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku diwangun ku kalimah dasar anu adeganana katerangan, konjungsi, jejer, jeung caritaan. Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 2 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku (0,55%). Sangkan leuwih jéntré, ilikan kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (109) Memang bener buukna panjang, imah urang cétna biru, deukeut warung nu cétna héjo, tapi indung urang tara ka hotél! (A/32/16) 2 (201) Meunggeus, tong ngaléok deui ka dinya! (D/152/7) 50
10) Pola Ieu kalimah diwangun ku caritaan, konjungsi, jejer, jeung caritaan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSB fi fi C + Konj + J + C Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku diwangun ku kalimah dasar anu adeganana carita, konjungsi, jejer, jeung caritaan. Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 1 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku (0,27%). Sangkan leuwih jéntré, ilikan kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (123) Heueuh ngarti aing gé, tapi manéhna nyebut-nyebut ngaran indung aing! (A/29/34) 11) Pola Ieu kalimah diwangun ku konjungsi, jejer, caritaan, jeung katerangan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSB fi fi Konj + J + C + K 51
Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku diwangun ku kalimah dasar anu adeganana konjungsi, jejer caritaan, jeung katerangan. Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 3 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku tina (0,82%). Sangkan leuwih jéntré, ilikan sababaraha kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (181) Lamun pamingpinna geus teu boga ajén diri, rék dikumahakeun atuh nasib ieu nagara? (D/154/23) 2 (182) Lamun silaing kumawani nyarita teu uni, mangka silaing ogé bakal milu dibérok! (D/140/5) 3 (314) Tapi éta leungeun nini lesotkeun, kuring rék balik... (B/60/9) 12) Pola Pola ieu kalimah diwangun ku katerangan, jejer, caritaan, udagan, jeung katerangan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSB fi fi K + J + C + U + K Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku diwangun ku kalimah dasar anu adeganana katerangan, jejer, caritaan, udagan, jeung katerangan. 52
Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 1 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku (0.27%). Sangkan leuwih jéntré, ilikan kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (034) Ayeuna kula rék ngarebut kakawasaan tina leungeun andika. (D/183/11) 13) Pola Ieu kalimah diwangun ku caritaan, konjungsi, jejer, caritaan jeung katerangan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSB fi fi C + Konj + J + C + K Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku diwangun ku kalimah dasar anu adeganana caritaan, konjungsi, jejer, caritaan, jeung katerangan. Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 3 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku (0,82%). Sangkan leuwih jéntré, ilikan kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (090) Enya, tapi aing rudet ku kalakuan manéh. (A/26/27) 2 (126) Heueuh, tapi sirah aing nu nyerina, unggal poé kudu nambahan eusi pabéasan. (B/71/26) 3 (273) Pantes wé, najan Si Kuwu totomplokan gé, da ngarasa kahutangan budi ku aing. (B/70/13) 53
14) Pola Ieu kalimah diwangun ku caritaan, konjungsi, jejer, caritaan, udagan, jeung katerangan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSB fi fi C + K + J + C + U + K Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku diwangun ku kalimah dasar anu adeganana caritaan, konjungsi, jejer, caritaan, udagan, jeung katerangan Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 1 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku (0,27%). Sangkan leuwih jéntré, ilikan kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (091) Enya..., karék kapikir ayeuna, Ema téh teu mikanyaah kuring sakumaha kuduna hiji indung ka anak.... (A/24/14) 15) Pola Jejer-Caritaan-Panglengkep Ieu kalimah diwangun ku jejer, caritaan, jeung panglengkep. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSB fi fi J + C + P 54
Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku diwangun ku kalimah dasar anu adeganana jejer, caritaan, jeung udagan. Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 1 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku (0,27%). Sangkan leuwih jéntré titénan kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (165) Kula teu butuh ku dongéng! (D/183/28) 16) Pola Ieu kalimah diwangun ku konjungsi, jejer, caritaan, jeung katerangan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSB fi fi Konj+ J + C + K Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku diwangun ku kalimah dasar anu adeganana konjungsi, jejer, caritaan, jeung katerangan. Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 2 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku (0,55%). Sangkan leuwih jéntré titénan kalimah ieu di handap. 55
No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (137) Jadi manéh téh méré sakujur awak manéh ka salaki aing! (R/97/32) 2 (313) Tapi aing teu narima dipitnah salingkuh jeung Si Kadés! (R/124/23) 17) Pola Jejer-Caritaan-Katerangan jeung Jejer-Caritaan-Udagan Ieu kalimah diwangun dua klausa. Klausa ka hiji diwangun ku jejer, caritaan, jeung katerangan. Klausa ka dua diwangun ku jejer, caritaan, jeung udagan Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSB fi fi J + C + K - J + C + U Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 1 kalimah kedaling ambek sampurna susunan baku (0,27%). Sangkan leuwih jéntré, ilikan kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (169) Kuring teu paduli rék disebut gering rék disebut naon waé gé, na saha nu bisa ngahalangan kanyaah kuring ka nu jadi indung? (A/47/7) 4.5.1.2 Adegan Kalimah Kedaling Ambek Sampurna Susunan Balik Kalimah sampurna susun balik (invénsi) nyaéta kalimah sampurna anu jejerna tukangeun caritaan (C-J). Dumasar kana anaalisis data anu kaasup kana 56
57 kalimah sampurna susunan baku boga sababaraha pola. Pola-pola anu kapanggih éta ditétélakeun ieu di handap. 1) Pola Caritaan-Jejer Ieu kalimah diwangun ku caritaan jeung jejer. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSIfi fi C+J Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan balik diwangun ku kalimah dasar anu adeganana caritaan jeung jejer. Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 7 kalimah kedaling ambek sampurna susunan balik (1,92%). Sangkan leuwih jéntré ditétélakeun sababaraha kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (079) Dituturkeun ku aing mah! (B/53/9) 2 3 (166) (301) Kumaha ieu téh? (D/163/28) Siksa wé, Pa Kadés! (R/111/19) Data séjénna ébréh dina nomer data: (318), (329), (330), jeung (331) 2) Pola Caritaan-Jejer-Udagan Ieu kalimah diwangun ku caritaan, jejer jeung udagan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu.
Kal SSIfi fi C + J + U Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan balik diwangun ku kalimah dasar anu adeganana caritaan, jejer, jeung udagan. Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 1 kalimah kedaling ambek sampurna susunan balik (0,27%). Sangkan leuwih jéntré ditétélakeun sababaraha kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (111) Hayang dicabok ku aing, sia téh? (A/29/30) 3) Pola Caritaan-Jejer-Katerangan Pola ieu kalimah diwangun ku caritaan, jejer, jeung katerangan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal SSI fi fi C + J + K Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek sampurna susunan balik diwangun ku kalimah dasar anu adeganana caritaan, jejer, jeung katerangan. Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 5 kalimah kedaling ambek sampurna susunan balik (1,37%). Sangkan leuwih jéntré, ilikan kalimah ieu di handap. 58
No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (333) Teu sudi teuing aing kudu boga maru! (R/97/8) 2 (240) Naon hartina urang kumawula ka raja anu geus teu boga harga diri, komo bari diémbohan ku bodo! (D/153/24) Data séjénna ébréh dina nomer data: (046), (269), jeung (214). 4.5.2 Adegan Kalimah Kedaling Ambek teu Sampurna Adegan kalimah teu sampurna nyaéta kalimah anu diwangun ku kecap, frasa, atawa klausa kauger. Adegan kalimah teu sampurna boga sababaraha pola, ieu di handap urang tétélakeun. 1) Pola Caritaan Ieu kalimah diwangun ku caritaan hungkul. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal TS fi fi C Kalimah di luhur bisa dibaca yén kalimah teu sampurna ngan diwangun ku kalimah dasar caritaan hungkul. Dumasar kana hasil analisis data, kapanggih 105 (28,77%) kalimah kedaling ambek teu sampurna pola kalimah caritaan. Sangkan leuwih jéntré bisa dititénan sababaraha kalimah kedaling ambek teu sampurna pola caritaan. 59
No Kode Kalimah kedaling ambek 1 022 Alus, alus....! (R/97/18) 2 055 Cicing! (R111/21) 3 082 Duruk....! (R/138/18) 4 099 Gandéng. (A/26/8) 5 134 Indit!!! (R/124/26) Data séjénna ébréh dina nomer data: (003), (022), (036), (037), (038), (039), (040), (064), (065), (066), (067), (068), (069), (070), (071), (072), (073), (080), (083), (084), (094), (101), (110), (112), (113), (114), (115), (116), (117), (118), (119), (122), (128), (129), (135), (136), (141), (145), (148), (158), (162), (172), (173), (178), (179), (185), (186), (187), (188), (197), (199), (202), (205), (211), (212), (227), (228), (229), (230), (231), (232), (233), (234), (244), (249), (250), (251), (252), (254), (258), (259), (270), (284), (263), (264), (265), (266), (274), (287), (288), (294), (295), (298), (300), (309), (316), (320), (322), (324), (327), (334), (335), (336), (337), (339), (343), (345), jeung (353) 2) Pola Caritaan-Katerangan Ieu kalimah diwangun ku caritaan jeung katerangan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal TS fi fi C+K Pola di luhur bisa dibaca yén kalimah kedaling ambek teu sampurna diwangun ku kalimah dasar anu adeganana caritaan jeung katerangan. 60
Dumasar kana hasil analisis data kapanggih 68 kalimah kedaling ambek teu sampurna (18,63%). Sangkan leuwih jéntré ditétélakeun sababaraha kalimah ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (004) Aéh-aéh, naha ari bareng ngabaso ka asup nyéléwér kitu? 2 (032) Ari teu boga pikir rangkepan téh, bodo téa, lin? (D/153/7) Data séjénna ébréh dina nomer data: (026), (028), (033), (035), (042), (045), (048), (049), (050), (051), (053), (057), (077), (089), (103), (104), (106), (120), (121), (125), (133), (142), (146), (147), (149), (157), (163), (171), (175), (180), (200), (204), (206), (207), (208), (209), (210), (215), (216), (217), (219), (224), (305), (307), (321), (323), (325), (328), (338), (342), (350), (360), (225), (226), (238), (245), (253), (257), (262), (267), (271), (276), (277), (283), (289), (292), jeung (296) 3) Pola Caritaan-Udagan Pola ieu kalimah diwangun ku caritaan jeung udagan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal TS fi fi C + U Kalimah di luhur bisa dibaca yén kalimah teu sampurna anu diwangun ku caritaan jeung udagan. 61
Dumasar kana hasil analisis data, kapanggih 45kalimah kedaling ambek teu sampurna (12,33%). Sangkan leuwih jéntré bisa dititénan sababaraha kalimah kedaling ambek teu sampurna ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (043) Béjakeun ka sakabéh nu aya di luar! (A/33/36) 2 (056) Cik atuh mikir sia téh, Isah! (B/71/11) Data séjénna ébréh dina nomer data: (043), (051), (056), (096), (097), (098), (063), (132), (140), (151), (153), (159), (161), (176), (173), (176), (184), (203), (237), (241), (242), (246), (247), (248), (255), (260), (281), (304), (306), (308), (315), (326), (332), (346), (348),(351), (326), (332), (346), (348), (351), (354), jeung (364). 4) Pola Caritaan-Udagan-Katerangan Pola ieu kalimah diwangun ku carita, udagan, jeung katerangan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal TS fi fi C+U+K Dumasar kana hasil analisis data, kapanggih 5 kalimah kedaling ambek teu sampurna (1,10%). Sangkan leuwih jéntré bisa diilikan kalimah kedaling ambek teu sampurna ieu di handap. 62
No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (081) Diwejek siah ku aing! (B/55/24) 2 (221) Na ari manéh, Ésih, timburu téh kamalinaan teuing. (B/53/11) Data kalimah séjénna: (285), (286), (347), jeung (222). 5) Pola Caritaan-Katerangan-Udagan Pola ieu kalimah diwangun ku carita, katerangan, jeung udagan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal TS fi fi C+K+U Dumasar kana hasil analisis data, kapanggih dina aya 1 kalimah kedaling ambek teu sampurna (0,27%). Sangkan leuwih jéntré bisa ilikan kalimah kedaling ambek teu sampurna ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (044) Beunang ayeuna mah siah, badog! (R/136/25) 6) Pola Katerangan-Caritaan-Udagan Pola ieu kalimah diwangun ku katerangan, caritaan, jeung udagan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal TS fi fi K+C+U 63
Dumasar kana hasil analisis data, kapanggih 3 kalimah kedaling ambek teu sampurna (0,82%). Sangkan leuwih jéntré bisa diilikan kalimah kedaling ambek teu sampurna ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (183) Lebah dieu cupetna pikiran ilaing mah. (A/11/31) 2 (290) Sakali deui kantunkeun abdi nyalira, Ki! (R/103/9) 3 (035) Bakal leuwih laluasa ngahéroan Si Iswari! (R /125/4) 7) Pola Pola ieu kalimah diwangun ku katerangan, caritaan, udagan, jeung katerangan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal TS fi fi K + C + U + K Dumasar kana hasil analisis data, kapanggih 1 kalimah kedaling ambek teu sampurna (0,27%). Sangkan leuwih jéntré bisa dititénan sababaraha kalimah kedaling ambek teu sampurna ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (031) Ari tadi pabuburit, rék nanahaon salaki aing nganjang ka gogobrog manéh? (R/97/13) 64
65 8) Pola Katerangan- Konjungsi-Caritaan Pola ieu kalimah diwangun ku katerangan, konjungsi (kecap panyambung), jeung caritaan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal TS fi fi K + Konj + C Dumasar kana hasil analisis data, kapanggih 1 kalimah kedaling ambek teu sampurna (0,27%). Sangkan leuwih jéntré bisa diilikan kalimah kedaling ambek teu sampurna pola katerangan caritaan ieu di handap. No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (124) Heueuh saréréa gé apal, tapi lain hartina urang bisa ménta hal-hal anu teu saluyu jeung kanyataan nu geus aya. (A/11/33) 9) Pola Katerangan-Caritaan Ieu kalimah diwangun ku katerangan jeung caritaan. Adeganna bisa digambarkeun saperti kieu. Kal TS fi fi K + C Dumasar kana hasil analisis data, kapanggih 9 kalimah kedaling ambek teu sampurna (2,73%). Sangkan leuwih jéntré bisa dititénan sababaraha kalimah kedaling ambek teu sampurna ieu di handap.
No Kode Kalimah kedaling ambek 1 (058) Éh, ari silaing naha bet kalah ngacapruk ngomong téh. (A/25/3) 2 (062) Da sia mah teu nyaho lalakonna, Érté. (B/70/13) Data kalimah séjénna: (102), (139), (146), (213), (275), (279), jeung (341). 4.6 Ambahan Bahan Ajar Kalimah Kedaling Ambek di SMA Pangajaran basa jeung sastra Sunda mangrupa hasil tina sawangan yén basa Sunda téh mangrupa alat komunikasi pikeun masarakat pamakéna. Komunikasi basa, diwujudkeun ngaliwatan maké basa lisan (ngarégépkeun, nyarita) jeung tulisan (maca, nulis) anu disebut kaparigelan basa. Kaparigelan basa anu ngawengku ngaregepkeun, nyarita, maca jeung nulis boga pancén sorangan-sorangan. Kaparigelan ngaregepkeun mangrupa kagiatan nyangkem jeung maham wacana lisan ngaliwatan prosés ngadengékeun lambang-lambang sora omongan. Nyarita mangrupa kagiatan nepikeun pesan (pikiran, rasa, jeung kahayang), sacara lisan. Maca mangrupa kagiatan maham jeung nyangkem wacana tinulis dina bacaan. Nulis mangrupa kagiatan nepikeun pesan (pikiran, rasa, jeung kahayang). Ieu panalungtikan bisa dipaké pikeun bahan ajar anu patali jeung aspék nyarita atawa gueman di SMA kelas XII, museur kana kaparigelan nyarita, ngawéngku kana SKKD (Standar Kompetensi-Kompetensi Dasar). SK-na nyaéta mampuh nyarita pikeun ngedalkeun eusi pikiran, rasa, jeung kahayang dina 66
wangun paguneman, panata acara, mingpin sawala, sawala atawa seminar, jeung biantara. KD-na nyaéta paguneman (ngaragakeun drama). Tuajuanna ieu pangajaran nyatéa pikeun ngaronjatkeun kamampuh siswa waktu ngalakukeun campur gaul di masarakat. Sacara praktis, ieu bahan pangajaran bisa ngajadikeun siswa nyaho jeung bisa maké basa anu luyu jeung tatakrama basa atawa bisa milih jeung milah pilihan kecap waktu ngedalkeun omongan, nyaho pamakéan undak usuk basa dumasr kana lemes-loma-kasar basa anu digunakeun boh keur sadirieun atawa jalma séjén waktu ngalakukeun komunukasi. Sacara téoritisna, siswa bisa dibekelan kamampuh anu patali jeung pangaweruh kabasaan nyaéta kumaha wujudiah wangun omongan anu dikedalkeun, jeung papasingan kalimahna. Bahan ajar mangrupa salasahiji hal anu penting pisan dina pangajaran. ku kituna, bahan ajar anu rék diajarkeun ku guru ka siswa kudu dijieun dina wangun silabus, rarancang pangajaran, jeung évaluasi, anu engkéna jadi léngkah- léngkah pikeun guru dina ngalakukeun pangajaran. 67
4.6.1 Silabus Mata Pelajaran Satuan Pendidikan Kelas/Semester Nama Sekolah Standar Kompetensi Kompetens i Dasar Materi Pokok 1 12.2.1 Ngaraga- keun drama atawa pagunema n 2 Drama 68 SILABUS : Bahasa dan Sastra Sunda : SMA/MA : XII/2 : SMP Negeri : Mampuh nyarita pikeun ngedalkeun eusi pikiran, parasaan, jeung kahayang dina wangun kagiatan paguneman, panata acara, mingpin sawala, sawala atawa seminar, jeung biantara Indikator 3 • Bisa nyebutke un wangena n drama jeung unsur- unsurna. Bisa nyebutke un drama kalawan bener. eusi Bisa nyebutke un maksud eusi jeung wangun tiap omongan nu aya dina drama. Bisa Pengalama n Belajar 4 • Siswa bisa nyebutk eun wangen an drama jeung unsur- unsurna . • Siswa bisa nyebutk eun eusi drama kalawa n bener. Siswa bisa nyebutk eun maksud eusi jeung wangun tiap omonga Jenis tagihan 5 Tugas kelompo k Tugas individu Penilaian Bentu k Instru men 6 Ngara gakeu n/lisa n Contoh Instrumen 7 Pék ragekeun drama Randu Jalaprang karya Tatang Sumarsono ku kelompok hidep! Tiap kelompok diwangun ku 12 urang, pikeun merankeun tokoh- tokohna!. Uraia n Alokasi Waktu 8 3 jam pelajaran (1Xperte muan) ngaragak Sumber /Bahan/ Alat 9 Tata Basa Sunda Kiwari Kamus Undak Usuk Basa Kamus Umum Basa Sunda
eun drama kalawan hade. • Bisa nyebutke un pilihan kecap kedaling ambek anu dipaké dina drama, kalawan nyébutke un undak usukna. éta Bisa nyébutke un wangun kalimah kedaling ambek. n aya dina drama. • Siswa bisa ngaraga keun drama kalawa n hadé. • Siswa bisa nyebutk eun pilihan kecap kedalin g ambek anu dipaké dina éta drama, kalawa n nyébutk eun undak usukna. nu Siswa bisa nyébutk eun wangun kalimah kedalin g ambek. 69
4.6.2 Rarancang Pangajaran RENCANA PELAKSANAAN PEMBELAJARAN (RPP) Nama Sekolah :SMA Mata Pelajaran :Bahasa Sunda Kelas/Semester :XII/2 Alokasi Waktu : 3x lawungan (6 jam pelajaran) I. Standar Kompetensi Mampuh nyarita pikeun ngedalkeun eusi pikiran, parasaan, jeung kahayang dina wangun paguneman, panata acara, mingpin sawala, sawala atawa seminar, jeung biantara. II. Tujuan Pembelajaran Sabada ngalakukeun kagiatan pangajaran, dipiharep sangkan siswa bisa: nyebutkeun wangenan drama jeung unsur-unsurna; maham kana téks drama atawa paguneman anu diragakeun; maham maksud eusi jeung wangun tiap omongan nu aya dina drama; 70
ngaragakeun drama kalawan hadé;
nyebutkeun pilihan kecap kedaling ambek anu dipaké dina éta drama, kalawan nyébutkeun undak usukna; nyébutkeun wangun kalimah kedaling ambek tina tiap omongan. III. Kompetensi Dasar 12.2.1 Ngaragakeun drama atawa paguneman IV. Indikator Bisa nyebutkeun wangenan drama jeung unsur-unsurna. Bisa nyebutkeun eusi drama kalawan bener. Bisa nyebutkeun maksud eusi jeung wangun tiap omongan nu aya dina drama. Bisa ngaragakeun drama kalawan hade.
Bisa nyebutkeun pilihan kecap kedaling ambek anu dipaké dina éta drama, kalawan nyébutkeun undak usukna. Bisa nyébutkeun wangun kalimah kedaling ambek. V. Materi Pokok A. Teks Drama (Terlampir) B. Drama 71
72 Drama nyaéta wacana anu midangkeun carita atawa lalakon ku paguneman (dialog), diajangkeun pikeun diragakeun ku pamaén (aktor) dina pagelaran. Unsur-unsur drama: 1. candraan biasana aya di awal babak. Eusina nerangkeun kaayaan latar, suasana, kajadian, caritaan, jeung palaku; 2. pertélaan palaku ku cara nataan ngaran jeung katerangan ngeunaan palaku 3. babak mangrupa hal anu ngabagi-bagi karangan drama; 4. paguneman mangrupa kalimah atawa omongan langsung ti para palakuna anu diucapkeun silihtempas. 5. Prolog jeung épilog mangrupa babagian drama anu aya di awal jeung di ahir carita. C. Kedaling Ambek dina Drama Paguneman mangrupa bagian anu penting dina drama, malah mah jadi ciri drama. Tina paguneman urang bisa mikanyaho eusi caritaan drama, omongan naon anu keur dibahas, sarta urang gé bisa nyaho kumaha kaayaan jalma anu keur nyarita. Paguneman téh réa rupana, aya paguneman anu nuduhkeun kedaling bungah, nalangsaan, atawa ambek. Paguneman kedaling ambek biasana sok aya dina eusi drama, utamana waktu carita drama ngalaman konflik. Kedaling mabek téh nyaéta omongan atawa caritaan anu kedal dina wangun lisan, timbul lantaran rasa keuheul,
teu panuju, teu dihargaan, jeung sajabana. Lentongna na gé biasana osok leuwih tarik. Lolobana mah diwangun ku basa kasar, contona/ Manéh mah gedé wadul! Kecap manéh kedaling ambek anu ngagunakeun basa kasar. Kecap manéh téh numutkeun undak usuk basana téh nyaéta manéh (basa kasar)-manéh (basa sedeng)-anjeun (basa lemes)-sia (basa kasar pisan). Tapi teu salawasna kitu, aya ogé kedaling ambek anu teu ngagunakeun basa kasar, biasana diébréhkeun ku cara ngomong dua, nyungkun, malah mah aya ku ngomong seukeut. Conto: Énjing-énjing teuing atuh angkat ka sakola téh, sok ayeuna mah tungguan di luar kelas. Basa anu dipaké ngomong dina kalimah di luhur kawas sopan, kecap éta téh mangrupa salasahiji ébréhan tina kedaling ambek anu di samunikeu. Ku kituna, dina ngaragakeun drama atawa ngalakukeun paguneman urang kudu bisa maham kana eusi basa atawa omongan, nepi ka henteu salah napsirkeun, nu kuduna kaluar kedaling ambek, ari nu dilakukeun kedaling nalangsa. D. Undak usuk basa Undak usuk basa atawa tatakrama basa téh jadi hiji sistem ngagunakeun ragam basa (hormat-teu hormat) anu raket patalina jeung kakawasaan, kalungguhan, kaakraban, jeung kontak antara 73
panyatur jeung pamiarsa katut jalma anu dicaritakeun. Wangun undak-usuk basa Sunda téh dibagi jadi tilu rupa. Ieu di handap ditataan hiji-hiji. a. Basa lemes Basa lemes nyaéta ragam basa anu umumna dipaké nyarita ka saluhureun atawa kanu can wawuh. Ékspresi ragam lemes (hormat) téh bisa katitén wujudna dina wangun lisan, pasémon, rengkuh jeung peta sarta lentong. Contona: 1. Abdi mah bade wangsul wéh, daripada kieu mah. 2. Iraha atuh sumpingna Pa Kadés téh, barudak tos ngantosan lami. b. Basa Loma/wajar Basa wajar nyaéta ragam basa anu dipaké dina situasi biasa digunakeun kababaturan anu geus loma. Conto: Kuring mah rék balik wéh, lami pisan atuh. c. Basa kasar Basa kasar nyaéta ragam basa anu dipaké dina situasi ambek, atawa dilarapkeun ka sato. Conto: Ari teu bérék mah montong nyanggupan baréto téh! E. Papasingan Kalimah Dumasar kana lengkep henteuna unsur klaus pangwangunna kalimah dibagi jadi dua nyaéta: 74
1. kalimah sampurna kalimah sampurna nyaéta kalimah anu diwangun ku sakurang- kurangna hiji jejer jeung hiji cartan. Contona/ Urang/ulin J C 2. kalimah teu sampurna Kalimah teu sampurna nyaéta kalimah anu diwangun ku kecap, frasa, atawa klausa kauger. Contona: Indit! VI. Media dan Sumber Pembelajaran 6.1 Media Pangajaran Naskah drama 6.2 Sumber Pangajaran Buku Tata Basa Sunda kiwari Kamus Undak Usuk Basa Sunda Kamus Umum Basa Sunda VII. Desain Pembelajaran 7.1 Pendekatan Pembelajaran Pendekatan kompetensi Pendekatan kontekstual Pendekatan kompetensi komunikatif 75
7.2 Metode Pembelajaran Metode langsung 7.3 Tehnik Pembelajaran Téhnik papancén Téhnik latihan VIII. Langkah-langkah Pembelajaran 8.1 Persiapan (10 menit) Guru jeung siswa silih tanya. Ngondisikeun siswa pikeun ngalakukeun kagiatan pangajaran. Siswa dibéré motifasi. Apersepsi. 8.2 Kegiatan Inti (50 menit) Guru ngajelaskeun matéri ajar paguneman atawa ngaragakeun drama kalayan singket jeung mundel. Siswa mairan matéri ajar anu geus ditérangkeun. Guru nyadiakeun naskah drama anu kudu diragakeun ku siswa di hareupeun kelas. Siswa dibagi jadi sababaraha kelompok pikeun ngaragakeun paguneman tina naskah drama nu geus disadiakeun Siswa ngaragakeun drama kalawan ucapan, lentong, wirahma jeung réngkak/peta anu merenah. 76
Siswa nyebutkeun pilihan kecap anu dipaké dina éta drama, kalawan nyébutkeun undak usukna.
Nyébutkeun wangun kalimah tina tiap omongan. 8.3 Kegiatan Penutup (10 menit) Siswa jeung muri nyimpulkeun matéri nu geus dibahas. Siswa dibéré kasempatan keur nanya. Ngayakeun postés Ngajelaskeun kagiatan pangajaran anu saterusna Mungkas pangajaran. IX. Penilaian 9.1 Lisan 1. Pék ragakeun drama Randu Jalaprang karya Tatang Sumarsono ku kelompok hidep! Tiap kelompok diwangun ku 12 urang, pikeun merankeun tokoh-tokohna! 9.2 Tulisan 1. Pék tuliskeun kedaling ambek naon waé anu aya dina éta drama! 2. Pilihan kecap naon waé anu dipaké dina éta drama? Tuliskeun undak usuk basana! 3. Éta kedaling ambek kaasup kana kalimah naon? Tuliskeun polana! 9.3 Kinerja Evaluasi dilaksanakeun sapanjang kagiatan diajar-ngajar lumangsung. 77
Sasaran Basa Kedaling (éksprési) Eusi Aspek a. Ucapan (Artikulasi) b.Lentong wirahma, randegan) a. Téhnik pidangan b. Réngkak/peta c. Dangdanan* a. Ngajiwaan eusi b. Napsirkeun eusi (Tekenan, Kriteria Jentré Merenah Alus/lancar Saluyu Alus/sopan Ngajiwaan Paham Jumlah Kacindekan peunteun: Alus : 90-100 Meujeuhna: 70-89 Kurang : 50-69 9.3 Unjuk Kerja Siswa bisa maham eusi drama anu diragakeun, siswa bisa ngaéksprésikeun ragam gunéman kalayan bener, siswa bisa ngajiwaan watek tokoh nu diragakeun. 9.4 Portofolio Guru mariksa hasil tugas siswa, jeung méré niléy saluyu jeung katangtuan anu geus ditetepkeun. . X. Evaluasi Pancen! 78 Skala 5-20 5-20 5-10 5-10 5-10 5-15 5-15 35-100
1. Pék ragakeun drama Randu Jalaprang karya Tatang Sumarsono ku kelompok hidep! Tiap kelompok diwangun ku 12 urang, pikeun merankeun tokoh-tokohna! 2. Pék tuliskeun kedaling ambek naon waé anu aya dina éta drama! 3. Pilihan kecap naon waé anu dipaké dina éta drama? Tuliskeun undak usuk basana! 4. Éta kedaling ambek kaasup kana kalimah naon? Tuliskeun polana! 4.6.3 Évaluasi Pangajaran Kedaling Ambek Évaluasi mangrupa alata nu diguakeun pikeun mikanyaho hasil-henteuna diajar siswa, anu dilaksanakeun pikeun nyumponan rupa-rupa tujuan anu patali jeung prosés diajar. Évaluasi kudu dilakukeun dumasar kana tujuan anu kudu dihontal. Évaluasi anu digunakeun dina pangajaran kedaling ambek nyaéta maké tés lisan jeung tulisan. Tés lisanna nyaéta ngaragakeun drama. Tés tulisanna nyaéta ngajawab pananya nu mangrupa uraian. Pancen a. Lisan 1. Pék ragakeun drama Randu Jalaprang ku kelompok hidep! Tiap kelompok diwangun ku 12 urang, pikeun merankeun tokoh-tokohna! b. Tulisan 1 Pék tuliskeun kedaling ambek naon waé anu aya dina éta drama! 79
2. Pilihan kecap naon waé anu dipaké dina éta drama? Tuliskeun undak usuk basana! 3. Éta kedaling ambek kaasup kana kalimah naon? Tuliskeun polana! 80