Purwakanti nyaéta padeukeutna sora kecap dina ungkara kalimah, bagian-bagian kalimah, atawa réndonan kecap-kecap; utamana dina puisi. Perenahna bisa ngaréndéng dina sakalimah atawa sapadalisan (rantayan), bisa ogé ngaruntuy dina antar padalisan (runtuyan). Rupa-rupa purwakanti Purwakanti pangluyu Purwakanti pangluyu téh nyaéta purwakanti anu aya dina saungkara atawa sapadalisan, lain purwakanti antarungkara atawa antarpadalisan; jadi mangrupa purwakanti rantayan. Pangna disebut pangluyu, duméh nyaluyukeun sora atawa wianjana dina kecap-kecap. Contona: diteuteup ti hareup sieup (eu, eup) disawang ti tukang lenjang (a, ang) ditilik ti gigir lenggik Purwakanti maduswara Purwakanti maduswara nyaéta purwakanti anu murwakanti sora vokalna. Contona: Kokoro nyoso malarat rosa (o,o;a,a) ambek nyedek tanaga midek (e) kapipit galih, kadudut kalbu (i,i;u,u) lalaki langit lalanang jagat (a,i;a,a) Purwakanti cakraswara Purwakanti cakraswara nyaéta purwakanti anu timbul lantaran aya sora-sora vokal anu patukeur tempat dina kecap anu padeukeut atawa saungkara. Contona: hirup-hurip anjuk hutang ngumbar napsu Purwakanti laraspurwa Purwakanti laraspurwa téh nyaéta purwakanti anu murwakanti engang atawa wianjana awal kecap, boh rantayan boh runtuyan. Conto laraspurwa wianjana: 1. Cing cangkeling manuk cingkleung cindeten (tina kakawihan) 2. Laut kidul kabéh katingali (tina guguritan) 3. Kembang bodas buah bunder (tina wawangsalan) Conto laraspurwa engang: 1. palataran pasini pati 2. sakadar sabrang salayan 3. nu nyaksrak ngaruksak kaniaya mamalana manjang ngabanding ngaranjing ngambah jagat duriat nyaliara ngaraksuk kamanala
Purwakanti larasmadya Purwakanti larasmadya teh nyaeta purwakanti anu dumasar kana perenahna aya di tengah- tengah ungkara antarpadalisan. Jadi mangrupa purwakanti runtuyan. Contona: Sok hayang nyaba ka Bandung Sok hayang nyaho nanjakna Sok hayang nanya nu pundung Sok hayang nyaho nyentakna Purwakanti laraswekas Purwakanti laraswekas nyaéta purwakanti anu murwakanti engan tungtung, boh dina kecap- kecap anu saungkara (sapadalisan) boh dina kecap-kecap antarpadalisan (di tungtung padalisan). Jadi, anu jadi patokanana téh perenahna. Contona: Pecat sawed bati ewed tengah dalu ngan hanjelu mo humandeuar ku kadar teu rék lumpat ku nu ngupat Purwakanti mindoan kawit Purwakanti mindoan kawit nyaéta purwakanti anu muncul lantaran aya kecap anu dipindo (dibalikan) deui dina awal padalisan atawa awal ungkara. Anu jadi patokanana téh nyaéta perenahna éta purwakanti. Contona: Lain bangban lain pacing, lain kananga kuduna. Lain babad lain tanding, lain ka dinya aduna Purwakanti mindoan wekas Purwakanti mindowan wekas nyaéta purwakanti anu muncul lantaran aya kecap anu dipindo (dibalikan) deui dina tungtung padalisan atawa ungkara. Contona: Kaseuseueuran istrina sok hayang ginding teu diturut ka carogé maling-maling carogéna keur goréng ulaheun ginding samping goréng bajuna teu maké kancing. purwakanti mindoan kecap Purwakanti mindoan kecap nyaéta purwakanti anu muncul lantaran malikan kecap dina kalimah, tapi hartina béda. Purwakanti mindokecap sarua jeung diapora. Contona: Hujan ngaririncik, kawas méré kila-kila yén bakal hujan cisoca. Awakna nu ngalangkang katojo cahaya bulan purnama, teu weléh ngalangkang dina kongkolak panon. Purwakanti margaluyu Purwakanti margaluyu téh nyaéta purwakanti anu timbul lantaran aya kecap dina tungtung padalisan, dina puisi anu dibalikan deui dina awal padalisan sapandeurieunana. Contona:
Sukingki haté sukingki sukingki paselup bungah Bungah kagiridig simpé Simpé awak talipurna talipurna manjing sirna sirna ringkang nu sakujur sakujur kadua rasa sumber: Pangajaran sastra Sunda (Budi Rahayu Tamsyah) Gaya basa nyaéta rakitan basa (kalimah) anu dipaké sangkan bisa nimbulkeun pangaruh (éfék) anu leleb karasana ka nu maca atawa nu ngadéngékeun, ku jalan ngabandingkeun hiji barang jeung barang séjénna. Gaya basa, ceuk istilah séjén, mangrupa plastis-stilistik , nyaéta lamun dipaké nyarita atawa dilarapkeun dina kalimah, éstu matak jadi mamanis basa, écés témbrés beunang rasa basana. Kawas basa Indonésia, dina basa Sunda ogé aya sababaraha gaya basa, contona: ngupamakeun (similé) nya éta ungkara basa anu ngabandingkeun atawa ngumpamakeun barang nu geus disebut saméméhna jeung barang deui. Biasana ngagunakeun kecap kawas, siga, cara, saperti, lir, ibarat. Conto: Ronaldo lumpatna tarik pisan kawas peucang Ari manéh gawé téh ngan saré waé kawas si Kabayan Usep mah siga bapana, awakna jangkung badag lalandian (métafora) nya éta ungakara basa anu mapandékeun barag kana barang deui nu mibanda sipat nu sarua. Contona: musim ayeuna Persib "maung bandung" palatihan urang prancis rhoma irama "Si raja dangdut" boda nak nu sarua penyanyi mijalma (personifikasi) nya éta ungakara basa anu mapandékeun barang paéh kana barang hirup. Contona: bulan milu nyaksian pasini urang duaan tangkal kalapa gugupay ka para pamayang nu keur ngambah sagara rautan (eufimisme) nya éta ungkara basa nau dipaké pikeun ngaganti kecap séjénna nu patali jeung sopan santun atawa kapercayaan. Contona: tuang putra téh kirang pisan dina matematikana ulah ngautan thing bisi aya urang leuweung ngasor (litotés) nya éta ungkara basa anu ngagunakeun kecap nu lalawanan hartina jeug nu dimaksud pikeun tujuan ngasor . contona: mangga atuh dituang, namung kieu di dieu mh réncangna gé saaya-aya jang,yeuh kanggo ngagaleuh baso rarahulan (hiperbol) nya éta ungkara basa anu ngaganti kecap ku kekecapan anu kaleuleuwihi atawa pamohalan. Contona: si gayus mah jalma beughar, duitna gé dikarungan étah awak, meni sagedé gajah
kadalon (pleonasme) nya éta ungkara basa anu ngagaunakeun kekecapan nu sabenerna mah teu perlu digunakeun deui sabab geus karagum dinakandungan harti kecap nu saméméhna. Contona: naék ka luhur geura jang kuring ngadéngé ku ceuli sorangan silib-sindir (alégori) nya éta ungkara basa nu ngagunaken sababraha gaya basa sarta gumulung jadi hiji ngawangun ungkara anu maksudna dibalibirkeun. Contona: kembang anu mankak dina ati kiwari ligar maruragan, kumargi akang sulaya tina subaya ngarempak tetekon sinatria, mipit kembang di taman sari nu sanés. mindoan (repetisi) nya éta ungkara basa nau diwangun ku cara ngucakeun kecap- kecap sarua sababaraha kali pikeun maksud leuwih ngantebkeun maksudna. Contona: ngajak uli néng mira mh matak ook duit. Ningali baji haradé haying meuli baju, nngali kantong hayang kantong, ningali ..... Ocon (metanimia) nya éta ungkara basa kekecapan anu geus ilahar sarta anu dipaké pikeun nuduhkeun idéntitas hiji barang. Contona: Jang,pangmeulkeun kapal api Kamari kuring nigali rhoma irama Raguamn (sinekdok) aya dua nya éta gaya bagsa raguma sagemblengna pikeun sabagian (totem properte) jeung gaya basa raguman sabagian pikeun sagemblengna (pars pro toto) contona: Indonesia juara piala dunia 2022 Di kampungna aya 50 suhunan sumber: Pangajaran sastra Sunda (Budi Rahayu Tamsyah) Wikipedia.org