TANAH HAK KITA DOKUMENTASI 11 PEMETAAN KOMUNITI KAMPUNG ORANG ASLI 1
> > > > > > > > > > > > > > TANAH HAK KAMI Dokumentasi Pemetaan Komuniti 11 Kampung Orang Asli Penyelidik/Penulis Rizuan Tempek Sinui Pai Nanek Sengik (SPNS) Pereka Bentuk Julya Oui Editor Faisal bin Mustaffa Penerbit PUSAT KOMAS Tel/Fax: +603-79685415 komasjj@pc.jaring.my 1
> > > > > > > > > > > > > > Table of Contents Pendahuluan Proil Kawasan Kampung Chang Sungai Gepai Proil Kawasan Kampung Bukit Terang Proil Kawasan Kampung Sandin Proil Kawasan Kampung Sat Proil Kawasan Kampung Tisong Peta 11 Kawasan Komuniti Orang Asli Proil Kawasan Kampung Sungai Bil Proil Kawasan Kampung Tidung Proil Kawasan Kampung Sungai Teras Proil Kawasan Kampung Gerhus Proil Kawasan Bukit Ganggai Proil Kawasan Pos Bersih 2 3 15 28 32 40 54 65 77 87 98 113 119 128
PENDAHULUAN Tujuan utama penghasilan Buku Pemetaan Komuniti ini adalah untuk merekod proil dan memaparkan Peta Komuniti 11 Wilayah Tanah Adat (kampung) yang telah terlibat dengan projek pemetaan komuniti. Pemetaan Komuniti adalah cara yang digunakan untuk mengenalpasti sempadan Wilayah Adat 11 kampung yang terlibat dengan projek ini. Peta Wilayah Tanah Adat hasil Pemetaan Komuniti adalah bahan rujukan dan bahan bukti yang penting semasa kes mahkamah, proses rundingan, dialog, perbincangan dan surat-menyurat yang berkaitan dengan kes tanah Orang Asli. Masalah tanah Orang Asli berlaku sejak Malaysia belum dikenali sebagai Malaysia lagi. Ketika sekitar tahun 1870-an, Perang Sangkil telah berlaku. Sangkil ialah nama yang diberikan oleh Orang Asli untuk pengganas dan penjahat dari kalangan orang Mandailing dan orang Rawa. Pada era tersebut, Sangkil telah menyerang penempatan Orang Asli. Golongan yang tua diseksa dan dibunuh, golongan lelaki muda ditangkap dan dijual kepada pembesar Melayu untuk dijadikan hamba abdi dan golongan wanita muda pula ditangkap dan dijual kepada pembesar Melayu untuk dijadikan gundik dan bahan pemuas nafsu. Harta benda dalam penempatan Orang Asli yang diserang dan dijajah pula dirampas atau dimusnahkan. Orang Asli yang takut dengan serangan Sangkil meninggalkan kawasan Tanah Adat untuk mencari kawasan penempatan baru yang lebih selamat dan sukar ditemui dan dijejaki oleh Sangkil yang biasanya lebih jauh ke dalam hutan. Oleh itu, Tanah Adat yang ditinggalkan bersama dengan sumber-sumber yang ada menjadi milik Sangkil dan pembesar Melayu pada ketika itu. Ketika musim Darurat Malaya (1948-1960), beribu-ribu Orang Asli telah dipindahkan dari kawasan Tanah Adat mereka dan telah ditempatkan dalam kawasan penempatan semula untuk mengelakkan Orang Asli bekerjasama dengan Parti Komunis Malaya (MCP). Ini bukan sahaja menyebabkan Orang Asli kehilangan Tanah Adat malah banyak Orang Asli yang kehilangan nyawa akibat pelbagai jenis penyakit. Ini adalah kerana sistem pengurusan skim pemindahan semula diimplementasikan oleh Jabatan Orang Asli (Department of Aborigine Affairs) yang tidak terlatih, kawasan penempatan semula yang tidak bersih, tiada 3
sistem penjagaan kesihatan yang baik, suasana dan persekitaran penempatan semula yang jauh berbeza dengan penempatan asal yang menyebabkan tekanan, trauma dan rasa panik yang terlampau. (John D. Leary, Violence and the Dream People: The Orang Asli in the Malayan Emergency 1948 - 1960) Selepas Kemerdekaan Malaya, Orang Asli masih dikawal oleh JHEOA. Tanah Adat Orang Asli masih diceroboh, dirampas dan dibangunkan oleh dan untuk orang luar sewenang-wenangnya tanpa izin dengan makluman awal, bebas dan telus . Akta Orang Asli iaitu Akta 134 langsung tidak memberikan jaminan dalam hal pengiktirafan Tanah Adat. Menurut akta ini, kawasan yang diduduki oleh Orang Asli hanya dimiliki secara Lesen Penempatan Sementara Temporary Occupation License (TOL). Bermula sekitar tahun 2009 pula, Orang Asli dikejutkan dengan Dasar Pemberimilikan dan PembangunanTanah Orang Asli. Dasar ini secara langsung menaikan hak Orang Asli ke atas Tanah Adat. Antara kandungan dasar ini ialah, ia menyatakan bahawa setiap ketua isi rumah Orang Asli hanya akan diberikan tanah seluas 2 hingga 6 ekar atau kurang untuk lot perumahan dan pertanian (yang tertakluk kepada budibicara dan kemampuan Kerajaan Negeri masing- masing) yang secara jelas menaikan hak Orang Asli dalam mengamalkan pemilikan tanah secara adat. Dasar ini juga menyatakan lot perumahan dan pertanian sahaja, ia tidak menyatakan zon perkuburan, zon tadahan air, zon dusun, zon memburu, zon hutan dan zon-zon lain yang sangat penting dalam sesebuah Tanah Adat Orang Asli. Selain itu, dasar ini dengan jelas juga menyatakan bahawa Orang Asli tidak boleh membawa kes pencerobohan Tanah Adat ke mahkamah untuk menuntut keadilan. Hasil Perjuangan SPNS Pada sekitar tahun 2003 hingga 2005, telah berlaku pencerobohan Kawasan Tadahan Air Kampung Chang Sungai Gepai di mana terletaknya satu-satunya empangan komuniti yang menyalurkan sumber air ke Kampung Chang Sungai Gepai. Pihak Perbadanan Pembangunan Pertanian Negeri Perak (PPPNP) dan Kampung Poh Plantations mahu menjalankan Projek Tanaman Kelapa Pandan dan Kelapa Sawit di kawasan tersebut. Penduduk Kampung Chang Sungai Gepai dan juga SPNS telah bekerjasama membuat laporan polis, menghantar surat bantahan rasmi, terlibat dengan sessi dialog dengan pihak-pihak berkenaan dan membuat kenyataan-kenyataan media berkenaan dengan isu ini. Akhirnya, projek tersebut dihentikan atas bantahan oleh penduduk Kampung Chang Sungai Gepai. Jika projek tersebut diteruskan, kesan-kesan yang akan berlaku ialah pencemaran dan keracunan satu-satunya sumber air penduduk Kampung 4
Chang Sungai Gepai kerana penggunaan baja dan racun serangga. Selain itu, kawasan sejarah, dusun dan perkuburan mungkin telah dimusnahkan jika projek ini diteruskan. Projek Taman Botani Negara dan Projek Cari Gali Sumber Air Bawah Tanah berlaku pada tahun 2007 di Wilayah Tanah Adat Kampung Chang Sungai Gepai. Projek ini dibantah kerana tiada izin dengan makluman awal, bebas dan dan telus. Kerja-kerja pembersihan kawasan yang dijalankan secara tiba-tiba oleh syarikat pemaju projek telah memusnahkan tanaman dan sumber-sumber alam yang penting untuk penduduk Kampung Chang Sungai Gepai. Sekali lagi Penduduk Kampung Chang Sungai Gepai dengan SPNS telah membuat laporan polis, sessi dialog dengan pelbagai pihak contohnya pihak pemaju projek dan JHEOA, menghantar surat bantahan rasmi dan membuat kenyataan-kenyataan media. Atas desakan dan bantahan penduduk Kampung Chang Sungai Gepai, projek tersebut ditangguhkan dan semasa Perak bertukar kerajaan selepas Pilihanraya Umum ke-12, projek tersebut dihentikan secara rasmi dan kawasan yang diceroboh dikembalikan kepada penduduk Kampung Chang Sungai Gepai. Selain itu, di Pos Jernang, Sungkai, Perak. Hasil daripada latihan membangun masyarakat yang dijalankan oleh SPNS, penduduk Pos Jernang telah berjaya memberhentikan pembalakan yang telah dijalankan di kawasan Tanah Adat mereka yang telah berlarutan sejak tahun 70-an lagi. Penduduk Pos Jernang telah menghantar surat bantahan rasmi, berunding/berdialog dengan badan-badan/ agensi-agensi yang berkenaan dan akhirnya membina benteng yang diperbuat daripada kayu besar (barricade) untuk menghalang pembalak dari memasuki kawasan Tanah Adat Jernang. Tindakan membina benteng terpaksa diambil kerana pihak JHEOA dan pihak Jabatan Hutan langsung tidak mengendahkan dan tidak mengambil serius bantahan dan tuntutan penduduk Pos Jernang. Penduduk Kampung Sungai Tisong, Sungkai, Perak telah menuntut balik kawasan Tanah Adat mereka yang telah dibangunkan sebagai kawasan rekreasi oleh orang luar. Kawasan tersebut dituntut kerana walaupun pihak yang membangunkan kawasan tersebut menjanjikan bahawa penduduk Kampung Tisong akan turut mendapat faedah jika kawasan tersebut dibangunkan sebagai kawasan rekreasi, namun janji tersebut hanyalah janji manis semata-mata. Kes pembalakan yang telah berlaku di Pos Gedung, Bidor, Perak pada sekitar tahun 2002 hingga 2004 telah memusnahkan sumber-sumber semulajadi dan tanaman penduduk di Kawasan Tanah Adat Gedung. Penduduk di sini hanya dibayar pampasan RM30 untuk pokok petai yang telah mengeluarkan 5
hasil ribuan ringgit. Penduduk Pos Gedung tidak puas hati dengan penipuan tersebut. Penduduk Pos Gedung telah bekerjasama dengan SPNS untuk menghasilkan memorandum yang telah diserahkan kepada wakil Menteri Besar Perak pada masa itu. Selain itu, penduduk juga telah berunding dengan pihak- pihak berkenaan secara berdikari. Hasil usaha tersebut, pembalakan telah dihentikan. Kesimpulannya, Orang Asli bukan menolak pembangunan tetapi pembangunan tersebut tidak mengikut aspirasi dan keperluan Orang Asli. Pembangunan- pembangunan seperti pembalakan, pembukaan pusat rekreasi, projek cari gali air bawah tanah, taman botani berpagar dan pembinaan pusat penternakan babi langsung tidak membawa sebarang manfaat dan faedah kepada Orang Asli dalam apa jua bentuk. Malah, pembangunan-pembangunan ini hanya memusnahkan sumber-sumber alam dan tanaman kami. Tambahan pula, pembangunan sebegini hanya akan menambahkan lagi kadar kemiskinan Orang Asli yang memang sudah sediakala bangsa termiskin di Malaysia. Dalam bahagian pertama buku ini, kita akan didedahkan dengan latar belakang Projek Pemetaan Komuniti. Dalam bahagian kedua, metodologi yang digunakan oleh SPNS untuk menjalankan Projek Pemetaan Komuniti dijelaskan. Dalam bahagian ini, kita akan menyelami proses-proses yang telah digunapakai ketika bekerjasama dengan komuniti 11 kampung tersebut ketika Projek Pemetaan Komuniti dijalankan. Dalam bahagian ketiga pula, Kita akan melihat proil 11 kampung yang terlibat dengan Projek Pemetaan Komuniti ini. Proil tersebut merangkumi sejarah lisan yang diwariskan dari generasi ke generasi, isu yang pernah dan sedang berlaku dalam 11 kampung tersebut, tindakan-tindakan yang pernah diambil oleh 11 kampung tersebut untuk menyelesaikan isu-isu yang dihadapi dan tuntutan- tuntutan 11 kampung ini. Kita juga akan melihat 11 peta komuniti yang telah dihasilkan dalam Projek Pemetaan Komuniti. Buku ini diterbitkan oleh SPNS dengan kerjasama Pusat KOMAS dan penaja kewangan oleh Konrad-Adeneur-Stiftung (KAS), Jerman. > >>> >> 6
LATARBELAKANG PROJEK Latarbelakang Projek Pemetaan Komuniti Tanah Adat Orang Asli Orang Asli Semai di tempat-tempat di mana Projek ini dijalankan mengenali kawasan kami sebagai Nengrik atau Wilayah Adat atau Tanah Adat. Perkataan 'kampung' dan konsep 'kampung' mula digunapakai setelah pihak luar mula campur tangan dalam pentadbiran Nengrik Orang Asli yang pada asalnya bersifat autonomi. Walaupun begitu, Orang Asli masih mengekalkan konsep Wilayah Adat untuk mengenali sempadan antara kawasan kampung kami dengan kampung-kampung lain yang bersempadan/berjiran dengan kampong kami. Namun, mengenali Wilayah Adat secara minda tidak cukup. Wilayah Adat penting untuk digambarkan secara lukisan iaitu lengkap dengan skala, tanda arah utara, petunjuk dan sebagainya. Atas kesedaran ini, SPNS telah mula belajar Pemetaan Komuniti seawal tahun 90-an. Pada tahun 2002, SPNS telah mula menganjurkan Latihan Pemetaan Komuniti yang pertama.Ketika itu, cara pemetaan komuniti yang digunapakai ialah Survei dengan Kompas dan Pita Pengukur. Survei bermaksud tinjauan/ kaji selidik. Perkataan survei biasanya digunakan ketika pemetaan komuniti berbanding dengan tinjauan. Pada tahun 2005, SPNS dengan kerjasama Pusat KOMAS telah menganjurkan Pemetaan Komuniti yang meggunakan teknik GPS dan GIS. Wakil JOAS/PACOS Trust telah hadir bersama sebagai jurulatih pemetaan pada ketika itu. Terdapat juga beberapa Latihan Lanjutan Pemetaan Komuniti yang telah dijalankan selepas itu. Kampung-kampung Orang Asli yang telah menyertai latihan ini adalah dari sekitar Perak. Namun, ada juga kampung Orang Asli dari Selangor dan Pahang yang terlibat dalam latihan ini. Selepas beberapa siri latihan, SPNS secara berdikari telah menjalankan pemetaan komuniti. Hasil inisiatif ini, 11 pemetaan komuniti telah dijalankan dalam tempoh tahun 2005 hingga tahun 2009. 7
Pengenalan Sinui Pai Nanek Sengik (SPNS) SPNS ialah Organisasi Berasaskan Komuniti (Community Based Organisation) yang ditubuhkan oleh Komuniti Kampung Chang Sungai Gepai. SPNS adalah singkatan Bahasa Semai untuk 'Sinui Pai Nanek Sengik' atau dalam Bahasa Malaysia Hidup Baru, Bersatu Hati atau dalam Bahasa Inggeris New Life in Unity. SPNS berpusat di Bidor, Perak, Malaysia. Idea, usaha dan perjuangan untuk menubuhkan SPNS bermula sejak tahun 1986 oleh pengasas SPNS iaitu Tijah Yok Chopil. Organisasi ini diberi nama SPNS secara rasmi pada tahun 1995 oleh komuniti Kampung Chang Sungai Gepai. Inisiatif ke arah penubuhan SPNS dimulakan dengan penubuhan kelas tadika, kelas tambahan dan kelas celik huruf untuk kanak-kanak, remaja dan golongan dewasa di Kampung Chang Sungai Gepai. Tujuan jangka panjang ialah supaya ilmu tersebut bukan sahaja digunakan untuk membaca, menulis dan membantu pencapaian di sekolah tetapi membangkitkan kesedaran bahawa ilmu tersebut boleh digunakan untuk membantu komuniti Orang Asli. Selain itu, hasil penubuhan kelas-kelas tersebut, kadar keciciran berkurangan, tahap pencapaian akademik di sekolah meningkat dan remaja-remaja serta golongan dewasa yang tidak pernah bersekolah di sekolah formal telah berupaya untuk membaca dan menulis. Selepas beberapa tahun, SPNS menjalankan aktiviti lain untuk meluaskan skopnya. Antara aktiviti tersebut ialah projek-projek menjana ekonomi seperti penternakan ayam kampung dan penanaman sayur. Selain itu, SPNS juga menubuhkan kelas tadika dan kelas tambahan/kelas celik huruf di beberapa kampung lain. Kini, selain Kampung Chang Sungai Gepai, kampung-kampung yang mempunyai tadika/kelas tambahan komuniti ialah Kampung Sungai Bil, Slim River, Perak, Kampung Sungai Teras, Trolak, Perak, Kampung Gesau, Ulu Slim, Perak, Kampung Musuh, Jalan Pahang, Tapah, Perak dan Kampung Tekir, Labu, Negeri Sembilan. Selain itu, SPNS menjalankan aktiviti yang berbentuk bengkel yang biasanya berkenaan langsung dengan Orang Asli seperti Bengkel Hak Tanah Adat, Bengkel Kepimpinan dan Pengorganisasian/Membangun Masyarakat, Bengkel Kesedaran Undi, Bengkel Hak Asasi, Bengkel Kepentingan Pendidikan dan sebagainya. 8
SPNS juga mengambil tanggungjawab utama dalam penubuhan Jaringan Kampung Orang Asli Perak (JKOAP). Inisiatif ini bermula ketika persediaan Hari Orang Asal Sedunia 2003 bertempat di Kampung Chang Sungai Gepai. Oleh itu, SPNS bukan sahaja terlibat secara aktif dalam membantu dan bekerjasama dalam program dan aktiviti yang dijalankan oleh JKOAP malah Jaringan Kampung Orang Asli di negeri lain. Pada 17 Mac 2010, SPNS telah bekerjasama dalam persediaan dan seterusnya Penyerahan Memorandum Membantah Dasar Pemberimilikan Tanah Orang Asli kepada Menteri KKLW bertempat di Putrajaya yang mana seramai kira-kira 4000 Orang Asli hadir untuk penyerahan memorandum tersebut. SPNS juga telah dipilih sebulat suara sebagai urusetia untuk Jaringan Kampung Orang Asli Semenanjung Malaysia. SPNS juga terlibat dalam forum-forum dan aktiviti-aktiviti berkenaan dengan Orang Asal sama ada di Malaysia dan di peringkat antarabangsa. SPNS didaftarkan di bawah ROB dengan nama SPNS Communication (perkhidmatan pengurusan) pada bulan Ogos tahun 2005. SPNS juga terlibat dalam hal rundingan dan penyelarasan jika kampung- kampung lain dalam Jaringan menghadapi masalah pencerobohan Tanah Adat. Dalam hal ini, SPNS akan memperkuat dan mempertingkat keupayaan orang kampung dalam hal penulisan surat formal, cara-cara berunding dengan pihak-pihak berkenaan dan pemaju, cara membuat laporan polis dan tindakan- tindakan lain supaya orang kampung faham dengan isu yang berlaku dan mengambil tindakan berlandaskan kefahaman yang jelas dan kemampuan mereka. SPNS mempunyai struktur pentadbiran yang ringkas disebabkan oleh sumber tenaga dan sumber kewangan yang amat terhad. Kini, terdapat (9) sembilan orang guru dan (3) tiga orang pentadbir / pengatur masyarakat yang berkhidmat dengan SPNS. 9
1. 2. PROSES PEMETAAN METODOLOGI PEMETAAN KOMUNITI YANG DIIMPLENTASIKAN OLEH SINUI PAI NANEK SENGIK (SPNS) Resource person / jurulatih pemetaan dijemput untuk menjadi tenaga pengajar untuk latihan pemetaan. Kampung-kampung Orang Asli dijemput untuk menyertai bengkel ini. Kriteria penyertaan latihan pemetaan komuniti ialah; a. Majoriti atau semua penghuni kampung tersebut sedar dan serius untuk menjalankan pemetaan komuniti. b. Sebelum bengkel tersebut, orang kampung harus bermesyuarat di peringkat kampung masing-masing untuk berbincang dan memilih secara peserta-peserta latihan pemetaan yang layak kerana peserta tersebut yang akan menjadi wakil komuniti masing-masing dalam segala hal yang berkenaan dengan pemetaan komuniti. c. Komuniti Orang Asli yang terlibat dengan pemetaan komuniti diingatkan untuk memilih peserta seperti kriteria berikut: i. Wakil dewasa/warga emas yang arif/peka dengan hal-hal sejarah kampung dan isu-isu di kampung, ii. Wakil belia/remaja yang berkemahiran menulis dan membaca supaya senang untuk merekod data jika pemetaan komuniti yang sebenar dijalankan di kampung mereka, dan iii. Wakil wanita yang aktif dalam komuniti. Ketika bengkel pemetaan, aktiviti-aktiviti berikut akan dijalankan: a. Penerangan berkenaan dengan jenis-jenis peta yang wujud. b. Penerangan khas berkenaan dengan peta komuniti. Peta komuniti ialah peta yang dihasilkan oleh komuniti sendiri dengan menggunakan peralatan dan perisian iaitu teknologi yang sama atau hampir sama yang digunakan oleh jabatan pemetaan. c. Penerangan berkenaan dengan alat yang digunakan untuk menjalankan survey 10
d. e. f. g. (tinjauan) iaitu Sistem Penentukedudukan Global (Global Positioning System - GPS). Latihan praktikal cara-cara menggunakan GPS dengan betul. Peserta diberikan GPS dan diajar langkah-langkah penggunaan GPS yang betul dari mula hingga akhir. Latihan praktikal tersebut dijalankan sehingga semua peserta mengambil bahagian dan benar-benar berupaya menggunakan GPS dengan betul. Petunjuk utama yang membuktikan peserta sudah mahir mengelolakan GPS dengan betul ialah peserta sudah pandai mengambil waypoints (titik lokasi) dan merekod waypoints tersebut dengan betul di dalam GPS dan di atas kertas survey. Kawasan yang dipilih untuk tujuan latihan ini biasanya kawasan perumahan atau kawasan pertanian yang berdekatan dengan tempat berbengkel. Penerangan berkenaan dengan perisian yang digunakan untuk menjalankan pemetaan komuniti iaitu GIS. GIS ialah singkatan untuk Geographic Information System atau dalam Bahasa Malaysia Sistem Maklumat Geograi. Nama perisian GIS yang digunakan ialah ArcGIS yang mengandungi ArcMap dan ArcCatalog. Latihan praktikal cara-cara menggunakan GIS dengan betul. Peserta diajar langkah demi langkah untuk memuat turun data (waypoints) yang telah dikutip dari GPS ke dalam komputer. Perisian DNR Garmin akan digunakan untuk memindahkan waypoints dari GPS ke dalam komputer. Waypoints tersebut kemudian akan digunakan untuk memplot kawasan yang telah disurvey di dalam perisian ArcGIS. Proses mempelajari GIS sangat teknikal dan rumit. Wakil komuniti yang berminat mempelajari GIS biasanya mengambil masa lebih daripada satu latihan untuk membiasakan diri, membina keyakinan dan berupaya menggunakan perisian ArcGIS. Apabila peserta sudah siap menjalankan kesemua proses yang terlibat dalam latihan ArcGIS, peta yang telah dihasilkan akan dicetak. Para peserta juga akan didedahkan dengan konsep peta lakaran. Orang Asli mengenali Wilayah Adat masing-masing secara peta minda. Maksudnya, sempadan Wilayah Adat dan zon-zon di dalam Wilayah Adat memang tersimpan dalam rekod pemikiran komuniti terutama golongan warga emas. Pengetahuan berkenaan dengan sempadan Wilayah Adat dan zon-zon di dalamnya diwariskan dari generasi terdahulu ke generasi seterusnya. Secara ringkas, salah satu 11
proses dalam Pemetaan Komuniti ialah mengekstrak peta minda ini kepada peta lakaran yang seterusnya peta lakaran akan dijadikan Peta Wilayah Adat h. Komuniti dengan bantuan teknologi GPS dan GIS. Untuk latihan praktikal peta lakaran, biasanya peserta yang terlibat akan dibahagikan kepada kumpulan mengikut kampung masing-masing. Golongan warga emas/dewasa biasanya akan menggambarkan bentuk, susunan dan kedudukan Wilayah Adat di atas kertas A0 (kertas mahjong) manakala golongan muda akan membantu melakarkan peta Wilayah Adat dan zon-zon di dalamnya. Kemudian, mereka akan diminta oleh penyelaras bengkel untuk membentangkan peta lakaran tersebut. Pada akhir bengkel, peserta akan diminta untuk membawa peta lakaran tersebut pulang ke kampung masing- masing dan menambah baik peta lakaran yang telah dihasilkan ketika latihan. Peta lakaran ini akan digunakan sebagai rujukan jika kampung tersebut serius untuk menjalankan pemetaan komuniti di kampung mereka. i. Sesi yang penting juga ialah sesi tindakan lanjut. Dalam sesi ini, kampung- kampung yang menyertai bengkel akan mencadangkan tarikh-tarikh yang sesuai untuk menjalankan pemetaan komuniti di kampung masing-masing. 3. Proses Pemetaan Wilayah Adat Komuniti. Proses ini berlaku hasil daripada bengkel yang dijalankan dan hanya akan dijalankan jika wakil-wakil komuniti telah bersetuju menentukan tarikh untuk menjalankan pemetaan Wilayah Adat Komuniti yang sebenar. a. Sekurang-kurangnya dua orang jurulatih dari SPNS akan ke kampung yang b. telah bersetuju untuk menjalankan pemetaan Wilayah Adat. Bengkel ulangkaji akan dijalankan pada hari pertama untuk mengimbas kembali dan mengulangkaji bahagian penting iaitu langkah penggunaan GPS dengan betul, langkah mencatit maklumat yang perlu direkod dalam kertas survey dengan betul dan merujuk peta lakaran komuniti yang dihasilkan semasa latihan terdahulu. Peta lakaran komuniti ini sangat penting kerana peta lakaran inilah yang digunakan sebagai rujukan untuk kawasan Wilayah Adat yang akan disurvey. c. Komuniti yang terlibat dalam Pemetaan Komuniti ini akan dipecahkan kepada 12
d. e. f. g. dua (2) kumpulan. Kumpulan ini biasanya diberi nama kumpulan A dan kumpulan B. Ketua akan dilantik untuk kedua-dua kumpulan ini. Penyertaan sama rata golongan tua, dewasa, belia/remaja dan wanita diwajibkan dalam kedua-dua kumpulan tersebut. Jumlah keluasan kawasan yang bakal disurvey juga akan dipastikan sama rata. Jurulatih akan meminta ketua kumpulan masing-masing untuk menentukan titik/tempat kedua-dua kumpulan berpecah (Point of Compass - POC) dan titik/tempat untuk bertemu kembali. Pada pagi berikutnya, jurulatih akan meminta ketua kedua-dua kumpulan untuk memeriksa peralatan yang wajib dibawa iaitu GPS, kertas survey, pen, pensel, pemadam, bateri ekstra, cat, berus cat, makanan, ubat dan sebagainya. Jika semuanya sudah lengkap. Kedua-dua kumpulan akan mula menjalankan survey. Waypoint yang pertama akan ditandakan sebagai 000 atau lebih dikenali sebagai POC (point of compass). Begitulah seterusnya, 001, 002... hinggalah ke titik terakhir di mana kedua-dua kumpulan bertemu. Semua waypoint yang dikutip akan disimpan dalam GPS dan dicatit dalam kertas survey. Lokasi di mana waypoint tersebut dikutip juga akan dicatit dalam kertas survey. Selain itu, perkara penting berkenaan kawasan tersebut juga akan dicatit. Contohnya jika kawasan tersebut ada sejarah lisan berkenaan dengan harimau atau kawasan dusun durian. Ini adalah untuk memudahkan peserta mengingati semula lokasi tersebut jika perlu dirujuk dan jika ada kesilapan ketika data dimasukkan dalam ArcGIS. Jika kawasan Wilayah Adat tersebut luas, pemetaan komuniti akan mengambil masa beberapa hari. Data-data / waypoints yang telah berjaya dikutip akan diserahkan kepada SPNS. Wakil SPNS yang mengelolakan bahagian GIS akan menggunakan data tersebut untuk menghasilkan draf peta Wilayah Adat kampung-kampung yang terlibat. Selepas draf pertama terhasil, wakil-wakil komuniti akan dimaklumkan. Satu tarikh akan ditentukan untuk pertemuan bagi membincangkan draf pertama peta Wilayah Adat tersebut. Jika ada point-point (titik-titik) yang tersasar, maka, jurulatih atau pengelola GIS akan meminta kerjasama komuniti tersebut untuk kembali ke kawasan tersebut untuk mengambil semula waypoint kawasan tersebut. Draf kedua akan dihasilkan dan proses yang sama akan diulang, 13
h. i. sehinggalah komuniti betul-betul berpuas hati dengan peta Wilayah Adat yang dihasilkan. Peta yang lengkap akan mengandungi semua maklumat yang dikutip semasa survey, tanda arah utara, legend (petunjuk), skala, logo SPNS, nama kampung, nama wakil/ketua AJK Pemetaan, nama orang-orang yang menjalankan survey dan sebagainya. Satu salinan peta akan dicetak dan diberikan kepada orang kampung. Salinan digital pula disimpan oleh SPNS. Selain itu, maklumat tambahan yang perlu dikutip untuk melengkapkan Peta Wilayah Adat ialah proil kampung. Maklumat yang diperlukan untuk proil kampung termasuklah; i. Jumlah penduduk (termasuk wanita, lelaki, warga emas, remaja dan kanak-kanak) ii. Tanaman yang diusahakan iii. Sumber alam semulajadi yang masih ada iv. Sejarah kampung dan sejarah-sejarah penting lain yang pernah berlaku di kampung sama ada lisan atau sejarah bertulis v. Kemudahan asas yang ada (dan tiada) vi. Kronologi isu-isu yang berlaku di kampung vii. Surat-surat aduan/bantahan/permohonan yang pernah dihantar kepada pihak-pihak berkenaan viii. Surat-surat yang pernah diterima daripada pihak-pihak berkenaan ix. Gambar-gambar lama/ buku sejarah/ surat-surat lama / warta perizaban / watikah pelantikan batin (jika ada) x. Keratan akhbar (jika kes atau isu pernah diterbitkan dalam mana-mana akhbar) xi. Laporan polis yang pernah dibuat oleh penduduk kampong xii. Dokumen-dokumen lain yang berkenaan dengan kampung 14
PROFIL KAWASAN KAMPUNG CHANG SUNGAI GEPAI, BIDOR, PERAK Peta Sebenar - Sila rujuk pada lampiran 15
SENARAI NAMA PENDUDUK KAMPUNG CHANG SUNGAI GEPAI, BIDOR, PERAK 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. Man bin Badai Rosenah binti Ah Yen Masran binti Man Rasyida a/p Man Malean a/p Man Jelly a/l Man Bah Jessy a/l Man Bah Jefe a/l Man Yok Ken a/l Bah Chai Salasiah a/p Man Bah Izam a/l Yok Ken Bah Radika a/l Yok Ken Yam a/p Badai Lona a/p Yok Dau Kairull bin Esa Julaina binti Man Laiyana a/p Kairull Mat Epen a/l Yok Senggah Fadiah a/p Ahmed Famiza a/p Mat Epen Mihjian a/l Mat Epen Fareza a/l Mat Epen Zuren a/p Johar Iezal a/l Fareza Faizal a/l Mat Epen Wak Jak a/p Bah Alok Izah a/p Faizal Masrim a/l Che Ton Rokiah a/p Yeok Rapat Samoni a/p Masrim Benett a/l Masrim Bakree a/k Bah Shadat Saiah a/p Masrim Asybel a/l Bakree Suhaimi a/l Pejajah Norita a/p Masrim Magdalina a/p Suhaimi Felix a/l Suhaimi Bah Derita a/l Ranchi Rosita a/p Bah Yong Yit Maori a/p Bah Derita Wak Timang a/p Bah Derita Sahari a/l Bah Long Chu Lailinda a/p Bah Kang Emelly a/p Sahari Jones a/l Sahari Bah Axnes a/l Sahari Wak Ri bt Nambon Yok Jelimok a/l Bah Raga Mohamad Nazri a/l Bah Raga Bah Hais a/l Bah Raga Hani a/p Bah Raga Zubaidah a/p Bah Raga Hamidah bt Bah Raga Saiabadi a/l Bah Churai Rohani a/p Chu Rosen a/l Saiabadi Roslaini a/p Saiabadi Jalil a/l Chong Yik Rosepida a/p Bah Yong Yit Bah Cundang a/ Jalil Bah Tata a/l Jalil Wak Enga a/p Jalil Bah Rizal a/p Jalil Shazzy a/p Jalil Rizzy a/l Jalil Saraida a/p Jalil Zera a/l Zakaria Salmiah a/p Yok Sungkop Zack Daniel a/l Zera Yok Sunkop a/l Yok Nieley Taoi a/p Rata Arezul a/l Junit Saloma a/p Yok Chopil Tijah a/p Yok Chopil Abri a/l Yok Chopil Bah Yong Yit a/l Yok Lengan 78. 79. 80. 81. 82. 83. 84. 85. 86. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 87. 88. 89. 90. 91. 92. 93. 94. 95. 96. 97. 98. 99. 100. 101. 102. 103. 104. 105. 106. 107. 108. 109. 110. 111. 112. 113. 114. 115. 116. 117. 118. 119. 51. 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 61. 62. 63. 64. 65. 66. 67. 68. 69. 70. 71. 72. 73. 74. 75. 76. 77. 16 Johari a/l Bah Yong Yit Ruslan bib Bah Selindah Marja a/p Bah Yong Yit Wani binti Ruslan Baseri bin Ruslan Khairil a/l Ruslan Zamrol bin Ruslan Leha a/p Bah Kerabal As Saharrudin a/l Zamrol Norasira a/lp Zamrol Zafrul Ikwan a/l Zamrol Yusni a/l Sunkop Suria a/l Bah Jaee Feby Elaine a/p Yusni Seman a/l Chuoh Simah binti Chetom Fazli a/l Seman Elly Sonia a/p Seman Henry a/l Seman Bah Mat a/l Yok Ridih Wak Rugi a/p Halap Bah Nasri a/l Bah Mat Bah Gi a/l Halap Ridah a/p Bah Mat Julia Juliana Did a/l Bah Yong Yit Senah a/p Bah Mat Sikha a/p Did Suzan a/p Did Demen a/l Did Juni a/l Ah Yen Ainun a/p Bah Selindah Rosen a/l Juni Yani a/p Juni Loji a/p Yee Suhaime a/l Unyet Tpah binti Bah Toyok Sahrul a/l Suhaime Sahlis a/l Suhaime Sahmil a/l Suhaime Tisa a/p Suhaime
120. 121. 122. 123. 124. 125. 126. 127. 128. 129. 130. 131. 132. 133. 134. 135. 136. 137. 138. 139. 140. 141. 142. 143. 144. 145. 146. 147. 148. 149. 150. 151. 152. 153. 154. 155. 156. 157. 158. 159. Jamari a/l Bah Bot Rosnah a/p Bah Toyok Jamal a/l Jamari Roziana a/p Jamari Mohammad Zambri a/l Jamari Bah Toyok a/l Yok Lengan Wak Teh a/p Ahyem Jumi a/l Bah Toyok Risam a/l Bah Toyok Liana a/p bah Toyok Larry a/l Bah Toyok Bah Dani bin Bah Cheh Norasiah a/p Bah Toyok Deric a/l Bah Dani Noraini a/p Bah Toyok Suraini a/p Surkardi Hery a/l Surkardi Ja'afar a/l Bah Mandong Asma binti Ahmad Ziana a/p Ja'afar Yok Ujuk a/l Bah Alock Rozimah a/p Ja'afar Suhairy a/l Yok Ujuk Bah Juri a/l bah Kassim Marina a/p Ja'afar Jumaidi a/l Bah Juri Vicher a/l Yok Baba Roziah a/p Ja'afar Sakina a/p Vicher Shahira a/p Vicher Ahmed a/l Umar Draman anak Putat Serian binti Ahmed Izzat Brooklyn anak Deraman Isaac a/l Ahmed Asiah binti Alang Ikmal a/l Isaac Ilysarisma a/p Isaac Ilyka a/p Isaac Ilyzaimi a/l Isaac 160. 161. 162. 163. 164. 165. 166. 167. 168. 169. 170. 171. 172. 173. 174. 175. 176. 177. 178. 179. 180. 181. 182. 183. 184. 185. 186. 187. 188. 189. 190. 191. 192. 193. 194. 195. 196. 197. 198. 199. Main bin Ahmad Wak Timah a/p Kebam Laila a/p Main Mazi a/l Main Azlin a/p Main Chu bin Badai Salama binti Ahmed Lela binti Chu Wak Saimoi a/p Chu Bah Rizan a/l Chu Bah Arzuna a/l Bah Kassim Aniza bt Chu Shadira a/p bah Arzuna Elisri a/l Bah Arzuna Bah Asam a/l Bah Sambu Tuna a/p Bah Merdi Wak Mirra a/p Bah Asam Wak Lida a/p Bah Asam Aniza a/p Bah Asam Idarisma a/p Bah Asam Kei Ying a/l Bah Asam Muhaja a/l Bah Merdi Wak Ramah Amija a/l Muhaja Muhaini a/p Muhaja Daidah a/p Muhaja Mansur a/l Bah Merdi Mazuan a/l Mansur Mazizen a/l Mansur Wak Nin Kiboy a/l Mansur Ramli a/l Bah Tanduk Saharian a/p Bah Merdi Ager a/p Ramli Lia a/p Ramli Cilia a/p Ramli Bah Merdi a/l Bah Yee Wak Mek binti Umor Hariman a/l Bah Merdi Anuar a/l Bah Merdi 17 200. 201. 202. 203. 204. 205. 206. 207. 208. 209. 210. 211. 212. 213. 214. 215. 216. 217. 218. 219. 220. 221. 222. 223. 224. 225. 226. 227. 228. 229. 230. 231. 232. 233. 234. 235. 236. Mah a/p Bah Merdi Suami Wak Jerangkeng bt Bah Yu Bah Rembang bin Taye Bah Ti a/l Bah Rembang Rosli bin Rembang Siria a/p bah Rembang Bah Turi a/l Bah Rembang Rizen a/l Bah Rembang Rihenna a/p Bah Rembang Jasaman a/l Bah Rihan Wak Ani bt Bah Simpan Wak Lia a/p Jasaman Bahari a/l Bah San Liza a/p bah Rembang Imei Iben a/l Bahari Nellysi a/p Bahari Yok Manda a/l Yok Ri Wak Kiah a/p Yok i Bah Manja a/l Yok Ri Ijid a/l Yok Ri Bah Toyam a/l Bah Pehong Wak Milo a/p Yok Ri Momin a/l Bah Toyam Ejad a/l bah Toyam Dimensi a/l Bah Toyam Ringhan a/l Sneoi Azma a/p Ringhan Jumidah a/p Bah Ringhan Samuel a/l Ringhan Jony a/l Ringhan Jarinam a/p Ketnit Semon a/l Jony Gening a/l Jony Jasuah a/l Bah Ringhan Wak Ajex a/p Bah Tungtung Norlina a/p Jasuah
237. 238. 239. 240. 241. 242. 243. 244. 245. 246. 247. 248. 249. 250. 251. 252. 253. 254. 255. 256. 257. 258. 259. 260. 261. 262. 263. 264. 265. 266. 267. 268. 269. 270. 271. 272. Bah Kassim a/p Taye Wak Long a/p Bah Tanduk Bah Jura a/l Bah Kassim Julia a/p bah Kassim Markus a/l Bah Kassim Nelmi a/l Bah Kassim Bah Enchu a/l Bah Cheng Bidah a/p Rahin Erni Nadia Fariza a/p bah Enchu Bah Simeon a/l Bah Enchu Bah Seltos a/l Bah Enchu Ngah a/l Yeok Rapat Saadiah bt Yok Chopil Nisah a/p Ngah Kamil a/l Ngah Eddy Daniel a/l Ngah Georgy Lai Zuraini a/p Ngah Ashley Evelyn Lai Sudin a/l Bah Bandok Marta a/p Bah Kantet Allen a/p Bah Sudin Almeno a/l Sudin Amy Alisa a/p Sudin Esah bt Trus Samad a/l Rahin Azahay bin Rahin Jimat a/l Yeok Rapat Zurini a/p Bah Kikir Firza a/l Jimat Farizan a/l Jimat Firna a/p Jimat Saad bin Yok Tah Toh Wak Luyah a/p Yeok Rapat Yusni a/p Saa Bah Dim bin Yok Tah Toh 273. 274. 275. 276. 277. 278. 279. 280. 281. 282. 283. 284. 285. 286. 287. 288. 289. 290. 291. 292. 293. 294. 295. 296. 297. 298. 299. 300. 301. 302. 303. 304. 305. 306. 307. Keretina a/p Yoon Le Poh Dymmarisyna a/p Bah Dim Ereyien a/l Bah Dim Vincent a/l Bah Dim Bah Bandok a/l Bah Rintau Jimi a/l Enging Wak Anim a/p Bah Bandok Fatend a/l Jimi Fazri a/l Jimi Azery Asra a/l Zainal Abidin Tinea a/p Yok Tah Toh Aidy Arizy a/l Azery Asra Yeok Rapat a/l Yeok Rang Midan a/p Ah Sang Inah a/p Yok Rapat Wak Icha a/p Yepk Rapat Diza a/p Yeok Rapat Bah Rimin a/l Yok Tah Toh Aslina a/p Salleh Melanie a/p Bah Rimin Mizal a/l Bah Rimin Rizal a/l Bah Rimin Ong Kak Wah Rogaayah bt Yeok Rapat Ong Chiew Kee Ong Chiew Kuan Ong Chiew Chen Ong Chiew Yi Bah San a/l Bah Ranchi Timah a/p Yok Yah Toh Haniza a/p Bah San Bah Ram a/l Bah San Bah Lam a/l Bah San Yok Tah Toh a/l Kril Bah Ajid a/l Yok Tah Toh 18 308. 309. 310. 311. 312. 313. 314. 315. 316. 317. 318. 319. 320. 321. 322. 323. 324. 325. 326. 327. 328. 329. 330. 331. 332. 333. 334. 335. 336. 337. 338. 339. 340. 341. 342. 343. 344. 345. 346. 347. 348. Bah Sali a/l Yeok Rapat Vhiew Teck Lee Idora a/p Bah Sali Izzat a/l Bah Sali Ieliz a/p Bah Sali Idona a/p Bah Sali Ali bin Rahin Norisa a/p Bah Simpan Lydiawati bt Ali Ramlee a/l Long Misah a/p Saad Maria Eza a/p Ramlee Sarif a/l Bah Mandong Piah A/p Tok Mua'a Amerul a/l Sarif Azrul a/l Sarif Jahaya bin Yok Keh Sepi a/p Bah Mandong Wak Lee Bees binti Jahaya Rosli a/l Bah Mandong Mun bt Salleh Rosdi a/l Yee Moriani a/p Harun Atam a/l Harun Jasni a/p Harun Nadiayana a/p Harun Shaim a/l Harun Amjan a/p Bah Mandong Amin a/l Ah Hai Bah Emi a/l Bah Daud Bah Dumex Jamal a/l Bah Mat Norsiah a/p Ah Hai Huzaira a/p Jamal Junaidi a/l Jamal Yentty a/p Bah Masak Jamil a/l Bah Long Yati a/p Ubong Ina a/p Jamil Bah Jamal bin Jamil Norlina a/l Jamil
349. 350. 351. 352. 353. 354. 355. 356. 357. 358. 359. 360. 361. 362. 363. 364. 365. 366. 367. 368. 369. 370. 371. 372. 373. 374. 375. 376. 377. 378. 379. 380. 381. 382. 383. 384. 385. Dhia Zulaikha a/l Jamil Dimas Inderawan a/l Jamil Nili a/p Deraoh Dines Arven a/p Ubong Dian a/p Bah Long Cammelia Amdi Dharma Amdi Ammel Amdi a/l Bahaman Benh-Ji Amdi a/l Bahaman Bah Basri a/l Bah Long Nia Deya a/p Razak Bah Long a/l Asen Wak Moi a/p Bah Grun Bah Aluan a/p bah Long Hashim a/l Bah Long Sobiah a/p Bah Long Norliza a/p Bah Seren Yak Bah Sham a/l Bah Boklay Rozila a/p Ubong Ayulen Azarela Bah Alang a/l Kulop Wak Riong a/p Chulok Mat a/l Salin Lira a/p Bah Alang Zaki a/l Zakaria Long Fieda a/p Zaki Aiyu Rebecca a/p Zaki Yeok Rentang a/l Bah Grun Minah a/p Umor Rizuan a/l Tempek Robiah a/p Tempek Radi a/l Tempek Rajis a/l Tempek Rasyidah Bt Tempek Dexter Azlan a/l Kedek 386. 387. 388. 389. 390. 391. 392. 393. 394. 395. 396. 397. 398. 399. 400. 401. 402. 403. 404. 405. 406. 407. 408. 409. 410. 411. 412. 413. 414. 415. 416. 417. 418. 419. 420. 421. 422. 423. 424. Marina Bt Selindah Amizaidi a/l Azlan Bah Selindah a/l Nambon Wak Ri Bt Halap Zamri a/l Bah Selindah Ellana a/p bah Selindah Ricky a/l Bah Selindah Syahiah Syaika binti Ramli Amin a/l bah Mandong Sumah a/p Hatta Felix Ocean a/l Amin Najeri a/l Amin Norshahila Bt Basni Angah bin Busu Azizah a/p Amin Rima a/p Angah Rubi a/p Angah Chek Mah a/p Renjok Uda a/l Bah Simpan Liman a/l Bah Simpan Roslina a/p Bah Simpan Ain a/l Bah Simpan Rahimah a/p Bah Simpan Alun a/l Yok Tah Toh Semah a/p Bah Selindar Zarul a/l Alon Marlin a/p Alon Han Mara a/p Yok Niki Bah Ngah a/l Bah Perhit Nonek a/l Komin Anurat a/p Kerai Maimon a/p Yok Nonek Leha a/p Yok Nonek Gaya a/p Yok Nonek Marian a/p Yok Nonek Nisah a/p Yok Nonek Yuwana a/p Yok Nonek Norkarizam a/l Yok Nonek Ridzuan a/l Yok Nonek 19 425. 426. 427. 428. 429. 430. 431. 432. 433. 434. 435. 436. 437. 438. 439. 440. 441. 442. 443. 444. 445. 446. 447. 448. 449. 450. 451. 452. 453. 454. 455. 456. 457. 458. 459. 460. 461. 462. 463. 464. 465. Norashikin a/p Bah Jehor Lya Nazira Bah Jong a/l Bah Mandong Mariah a/p Yok Niki Zainal a/l Bah Jong Bah Kamil a/l Bah Jong Saidin a/l Joni Selulia a/p Bah Jong Suzellika a/p Saidin Zahari a/l Yee Lai Lee Ming Laila a/p Zahari Riske a/p Zahari Yohanes a/l Zahari Rahel bin Zahari Yusuh a/l Bah Nuken Mela a/p Peram Yusnan a/l Yusuh Eddy a/l Yusuh Jein a/l Peram Bah Awan a/l Rahin Dony a/p Badai Alia a/p Bah Awan Dinieyen a/l Bah Awan Divien a/l Bah Awan Dimaz a/l Bah Awan Hashim a/l Chuoh Sakora a/p Chu Lotter a/l Hashim Lydia a/p Hashim Badai a/l Konchoh Ajai a/l Chu Kutong a/l Yok Walok Ramah a/p Yee Wak Anne a/p Kutong Wak Key a/p Kutong Saadi a/l Kutong Azroy a/l Kutong Rgina a/p Kutong Rade a/l Kutong Ramlan a/l Kutong
466. 467. 468. 469. 470. 471. 472. 473. 474. 475. 476. 477. 478. 479. 480. 481. 482. 483. 484. 485. 486. 487. 488. 489. 490. 491. 492. 493. 494. 495. 496. 497. 498. 499. 500. 501. 502. 503. 504. 505. 506. Nurul Huda a/p Meruang Bah Risal a/l Ramlan Rokiah a/p Junan Bah Yed a/l Bah Sama Ane a/p Denas Johan a/l Bah Yed Elis a/p Bah Yed Eliza a/p Bah Yed Hisham a/l Bah Yed Denas a/l Yee Rokiah a/p Yok Walok Zamri a/l Denas Rosiah a/p Denas Rohana a/p Denas Husi a/p Denas Jali a/l Kenamoi Emelia a/p Denas Jemilah a/p Jali Dahalin a/l Jali Rahim a/l Jali Habin a/l Jali Bah Idok a/l Uda Chernak a/l Uda Husin a/l Uda Bah Jehor a/l Bah Achong Aida a/p Nonek Bah Nazril Long a/l Saleh Jinah a/p Bah Perhit Noraini a/p Long Edon a/l Long Roslan a/l Long Ali a/l Long Sabran a/l Aalap Rozi a/p Panjang Niah a/p Sabran Nadia a/p Sabran Naniya a/p Sabran Nasriq a/l Sabran Atan a/l Rahin Ahmad a/l Yok Keh 507. 508. 509. 510. 511. 512. 513. 514. 515. 516. 517. 518. 519. 520. 521. 522. 523. 524. 525. 526. 527. 528. 529. 530. 531. 532. 533. 534. 535. 536. 537. 538. 539. 540. 541. 542. 543. 544. 545. 546. Risa a/p Panjang Sainie a/p Ahmad Bah Rika a/l Ahmad Bah Tem a/l Ahmad Wak Ayi a/p Ahmad Bah Kairil a/l Ahmad Ellyla Fenisa a/p Ahmad Masuin a/p Ahmad Fais a/l Rohejan Bah Ibrahim bin Long Normah a/p Bah Mat Lisa a/p Bah Ibrahim Sina binti Bah Ibrahim Bah Ramli bin Bah Ibrahim Shaiq Nazrin Azroy a/l Bah Ibrahim Han Achu a/p Rahin Mazrie a/l Bah Biot Harry a/l Bah Biot Azlinza a/p Bah Biot Saila a/p Bah Biot Haira a/p Bah Biot Syaira a/p Bah Biot Hamizam bin Rani Mastura a/p Bah Biot Atalia Natasha a/p Hamizam Dahil bin Yok Chopil Ramlah a/p Sahid Rosnita bt Dahil Noraini bt Dahil Rimizia a/p Dahil Nobazi bt Dahil Ramli a/l Bah Selindar Zuze a/p Hassan Aliq a/l Ramli Alex a/l Ramli Belce a/l Ramli Azhar a/l Bah Toyok Ana a/p Kechik Azwan a/l Azhar Maya a/p Azhar 20 547. 548. 549. 550. 551. 552. Fiza a/p Azhar Rosli a/l Tempek Ngah Nora a/p Bah Linju Roynizam a/l Rosli Ros Ezra Hanny a/p Rosli Raynis a/p Rosli
PENGENALAN DAN SEJARAH KAMPUNG CHANG SUNGAI GEPAI, BIDOR, PERAK Penduduk Kampung Chang Sungai Gepai ialah dari suku kaum Semai iaitu salah satu dalam etnik Senoi. Chang Sungai Gepai dan Wilayah Adat Pos Gedung ialah permatang dan begitu juga dengan Wilayah Adat Pos Jernang. Kampung Chang Sungai Gepai dinamakan oleh penduduk yang terawal menetap di Kampung ini sempena dengan nama dua iaitu batang sungai Sungai Gepai dan Sungai Caag (Chang) yang terletak di dalam kawasan kampung ini. Caag bermaksud Cabang dalam bahasa Malaysia. Orang luar (yang bukan Orang Asli) yang masuk ke kampung ini tidak biasa menyebut Caag lantas Chang. menyebut Oleh itu, dari situ lah wujudnya panggilan Kampung Chang. Kampung terletak Batang Padang di Perak Selatan, kira-kira 5km dari pekan Bidor. Kampung Chang berjiran dan berkongsi sempadan dengan dua lagi Kampung iaitu Kampung Kuala Senta dan Kampung Sandin. Sempadan di antara Kampung Chang dengan Kampung Sandin ialah permatang Senat dan Gandu manakala sempadan di antara Kampung Chang dengan Kampung Kuala Senta ialah Sungai Gelpeh. Sempadan di antara Wilayah Adat Kampung Chang di Daerah Sebelum kemasukan dan campurtangan dalam pentadbiran autonomi Kampung Chang Sungai Gepai, Kampung Chang Sungai Gepai dikenali oleh penduduk pasak (asal) sendiri sebagai Nengrik Caag atau Tanah Adat Caag. Nengrik bermaksud wilayah. Nengrik Caag sempadan mempunyai yang dengan Nengrik lain seperti yang telah dinyatakan dalam perenggan di atas. Di dalam terdapat Nengrik Caag spesiik, yang zon-zon yang telah dikenalpasti dan diwariskan secara turun temurun iaitu zon kampong zon pertanian komersial, zon perkuburan (penep), zon pertanian sara diri (cetnet), zon tadahan air (pendeg), kawasan hutan dara (darat), kawasan keramat (ne'enduk) dan sebagainya. Walaupun sistem guna tanah di zon-zon ini mungkin mengalami sedikit perubahan akibat pengaruh luar dan peredaran zaman, namun adat istiadat sistem guna tanah turun temurun masih kekal dan masih kuat diamalkan. Oleh itu, dakwaan orang luar yang mengatakan sistem pertanian Orang Asli jelas (genei), 21
memusnahkan sumber alam adalah salah. Ini kerana, dalam amalan kami, walaupun berbentuk pertanian 'berpindah randah', sistem ini hanya dilaksanakan di dalam wilayah kami sendiri. Logiknya ialah sesuatu kawasan yang telah digunapakai/diusahakan untuk pertanian dalam satu tempoh masa tertentu harus digilirkan untuk memastikan tanah tersebut tidak 'mati' dan kesuburan tanah tersebut 'sembuh' ketika dalam tempoh penggiliran atau tempoh 'berpindah randah'. Menurut perkongsian tua Kampung Chang. Nengrik Caag memang telah lama wujud. Sejak generasi tertua ini lahir, mereka memang sudah ada di ini telah pun sini. Maksudnya, Nengrik wujud sebelum bermulanya pemerintahan Kesultanan Melayu pada abad ke-15. lisan warga Jumlah penduduk di Kampung Chang Sungai Gepai menurut banci yang dijalankan oleh orang kampung sendiri pada bulan Oktober 2010 ialah lebih kurang 552 orang. Ini tidak termasuk keseluruhan warga Kampung Chang Sungai Gepai yang menetap di luar Kampung Chang Sungai Gepai kerana komitmen kerja dan perkahwinan. 22 SISTEM PENTADBIRAN Menurut generasi berumur di Kampung Chang Sungai, pada tiada masa dahulu, sistem kepimpinan Tok Batin di Kampung Chang Sungai Gepai. Kampung ini dipimpin oleh sekumpulan orang tua yang fasih dan arif dalam hal hukum adat, adat resam, budaya dan sebagainya. Golongan tua ini dinamakan mai raknak. Dalam golongan mai raknak ini biasanya terdapat seorang ketua atau pemandu kumpulan tersebut. Mai raknak memimpin sebagai sebuah kumpulan dan bukan sebagai individu yang mempunyai kuasa mutlak untuk membuat keputusan bagi penduduk di bawah jagaan mereka seperti sistem kepimpinan Tok Batin yang diamalkan sekarang. Antara mai raknak terawal yang memimpin Kampung Chang Sungai Gepai yang masih boleh diingati oleh orang kampung ialah Atuk Mertak dan Atuk Mawai. Seperti yang dijelaskan tadi, mai raknak ini tiada pangkat Tok Batin kerana pada masa itu Kampung Chang Sungai Gepai ditadbir sepenuhnya secara autonomi. Setalah kemasukan pengaruh luar dalam sistem pentadbiran Kmapung Chang Sungai Gepai, baru wujud sistem Tok Batin. Antara beberapa Tok Batin yang masih diingat nama mereka ialah Penghulu Mangut, Penghulu Renjok, Penghulu Ahmed, Penghulu Bandok
dan yang terkini Penghulu Ngah a/l Yeok Rapat. Beliau dipilih hasil undi yang dijalankan di kalangan penduduk Kampung Chang Sungai Gepai. Nama timangan penghulu/Tok Batin/ ketua kampung ini diperoleh setelah pihak luar seperti Melayu dan British mula campurtangan dalam kehidupan dan sistem pentadbiran Orang Asli. KEMUDAHAN ASAS Pada tahun 1968, Projek Rakyat termiskin dilancarkan di Kampung Chang Sungai Gepai. Pada masa itulah bermulanya penduduk kampung daripada dilarang menjalankan pertanian pindah/ pertanian bergilir balik. Penduduk Kampung Chang Sungai Gepai diberikan sebuah rumah papan tersusun untuk setiap keluarga. Rumah tersebut wujud hingga kini tetapi sudah reput kerana sudah berusia lebih daripada 40 tahun. Pada tahun 1969, benih getah kahwin dan kelapa diberi oleh JHEOA kepada penduduk Kampung Chang Sungai Gepai. Pada tahun 1998 dan 1999, getah kahwin tersebut ditolak dan digantikan oleh tanaman kelapa sawit. Kini kelapa sawit tersebut diuruskan oleh penduduk Kampung Chang Sungai Gepai secara berdikari. Pada tahun 1987, Jabatan Kesihatan telah memberikan bantuan paip PVC. Orang kampung telah menyalurkan air bersih dari bukit ke kampung. Walau pun begitu, tidak 23 semua penduduk mendapat air kerana tekanan air yang tidak kuat. Orang kampung inisiatif sendiri untuk telah mengambil membeli polypipe dan PVC tambahan, tangki dan enjin untuk memperkuat tekanan air dan memastikan sekurang-kurangnya hampir semua penduduk menikmati bekalan air yang cukup. Bekalan air kerap terganggu kerana paip kerap dipecahkan oleh pemilik / penternak babi. Taukeh tersebut mendakwa bahawa jajaran paip tersebut berada di dalam kawasannya. Jajaran paip telah dialihkan dan ini menyebabkan tekanan air bertambah lemah. Tekanan air yang tidak cukup dan paip yang selalu pecah menyebabkan enjin selalu mengalami kerosakan. Kini, orang kampung tidak lagi menggunakan enjin disebabkan oleh faktor tersebut. Pihak Pejabat Daerah pernah menawarkan untuk membantu menyalurkan bekalan air tetapi dengan syarat penduduk kampung membenarkan Projek Taman Botani Negara dan Projek Cari
Gali Sumber Air Bawah Tanah diteruskan di kawasan air terjun yang merupakan zon ne'enduk (kawasan keramat) Kampung Chang. Orang Kampung Chang tidak setuju dan menolak tawaran tersebut. Pada tahun 1987 juga, tabika KEMAS dibuka di Kampung Chang Sungai Gepai. Kelas tabika tersebut terbuka untuk kanak-kanak dari Kampung Chang Sungai Gepai dan Kampung Chang Baru. Kelas tersebut masih berjalan hingga kini. Pada tahun 1989, Kampung Chang Sungai Gepai diberikan bekalan elektrik oleh Lembaga Letrik Negara (LLN) yang kini dikenali sebagai TNB. Pada tahun 1993, sekolah kampung yang dibina pada tahun 1962 oleh JHEOA dijadikan asrama untuk pelajar Orang Asli yang berasal dari pedalaman tetapi bersekolah di pekan Bidor. Pada tahun 1993 juga, tiang telefon mula dipasang dan seterusnya beberapa keluarga telah melanggan talian tetap. Namun, atas sebab kerosakan yang kerap dan revolusi telefon mudahalih, talian tetap tidak lagi digunakan di Kampung Chang Sungai Gepai. Pada tahun 1998, rumah PPRT diberikan kepada beberapa keluarga. Kualiti bahan iaitu papan yang digunakan amat rendah. Rumah- rumah tersebut sudah reput manakala saiz rumah tersebut amat kecil dan tidak sesuai jika sesebuah keluarga tersebut mempunyai ramai ahli. 24 Pada tahun 2009, beberapa keluarga terpilih diberikan rumah batu PPRT. Namun, ramai yang berusaha sendiri untuk membina rumah yang selesa untuk didiami sama ada rumah adat (yang diperbuat daripada buluh, bertam, rotan dan kayu-kayu hutan), rumah papan dan rumah batu. Selain terdapat kemudahan klinik bergerak dan perpustakaan desa dan wii (internet tanpa wayar). itu, TANAMAN YANG DIUSAHAKAN Tanaman komersial yang terdapat di Kampung Chang Sungai Gepai ialah Kelapa Sawit. Kelapa Sawit Fasa 1 adalah seluas 100 ekar. Kelapa Sawit Fasa 2 pula seluas 120 ekar. Manakala Getah yang ditanam secara rawak oleh penduduk kampong dengan konsep milik keluarga/individu jumlahnya seluas kira-kira 50 ekar. Durian yang ditanam di beberapa kawasan dusun dan kawasan rumah pula kira-kira 200 pokok. Selain itu, terdapat tanaman sara diri yang masih diamalkan iaitu Ubi Kayu, Ubi Keledek, Keladi, Jagung, Terung, Kacang Panjang, Kacang Kelisa, Kundur, Pandan, Serai, Pokok Kulip, Daun Bengmong. . Selain itu, pokok buah-buahan juga turut ditanam. Pokok buah-buahan yang ditanam di Tanah Adat Chang Sungai Gepai ialah rambutan, kelapa, koko, limau, rambai, langsat, larah, sentul, mangga, mempelam, cupu, cempedak, nangka, jering, manggis, betik, pinang.
Tumbuhan berunsur perubatan yang ditanam di sekitar kampung ialah Cadak, Berkoog, Penuleh, Selboog, Tabar Bujaag dan sebagainya. SUMBER ALAM Tumbuhan Wilayah Tanah Adat Kampung Chang Sungai Gepai masih kaya dengan sumber alam. Tumbuhan dituai, dikutip dan diproses secara tradisional untuk pelbagai tujuan seperti membuat rumah, makanan, senjata, jerat dan perubatan. Beberapa jenis tumbuhan yang digunakan untuk membuat rumah ialah buluh, bertam, kayu-kayu berteras seperti mahang, ngencar dan setou. Beberapa tumbuhan untuk tujuan perubatan termasuk bertam, ben genar, ben bakoh, sumbe dan ben calun. jenis Manakala beberapa jenis tumbuhan yang 25 biasa menjadi sumber makanan ialah ber'as, dekoh, perah, larah, sempak darat, kerdas, kuwak dan reboog. Antara tumbuhan yang dilarang untuk disentuh/dimakan ialah tentej, pelek kenrok, ri'is kenrok kerana tumbuhan ini beracun. Haiwan Haiwan hutan sudah lama menjadi sumber makanan berprotein utama untuk penduduk Kampung Chang Sungai Gepai. Antara haiwan hutan yang biasa diburu dan dijerat sebagai sumber makanan ialah babi hutan, pelbagai jenis tupai, rau, sabat, betnot, hareg dan poos. Selain itu, haiwan yang hidup dalam air juga ditangkap, dipancing dan dibubu untuk tujuan makanan juga. Antaranya ialah ikan tengas, ikan selak, ikan eg heell, ikan selog, ikan bageh, ikan teramis, ikan limbat, ikan kaciw dan ikan bujug. ISU KAMPUNG CHANG SUNGAI GEPAI Kampung Chang Sungai Gepai tidak terkecuali daripada masalah tanah. Antara masalah tanah yang berlaku di Kampung Chang Sungai Gepai ialah pengambilan tanah oleh syarikat / individu untuk tujuan perladangan dan penternakan. Beberapa kawasan dalam Wilayah Tanah Adat Kampung Chang Sungai Gepai telah diambil untuk pertanian/perladangan kelapa sawit, durian, getah dan sayur. Terdapat dua tempat penternakan babi telah dibina di dalam
Kawasan Wilayah Tanah Adat Kampung Chang Sungai Gepai sejak tahun 70-an lagi. Salah satu tempat penternakan babi tersebut telah memusnahkan kubur lama dan juga mengganggu jajaran paip yang menyalurkan air dari hutan ke Kampung Chang Sungai Gepai. Kedua-dua tempat penternakan babi ini menyebabkan pencemaran Sungai Gepai kerana najis babi dilepaskan ke sungai oleh taukeh dan pekerja tempat penternakan babi tersebut. Selain itu, Kes Kawasan Tadahan Air Senat telah berlaku pada sekitar tahun 2003 hingga tahun 2005. Pihak Perbadanan Pembangunan Pertanian Negeri Perak (PPPNP) telah menolak 350 ekar Kawasan Tadahan Air Senat untuk tujuan pertanian Kelapa Sawit. Keluasan kawasan keseluruhan yang hampir ditolak mengikut fasa tersebut ialah 1200 hektar. Jika projek tersebut diteruskan, maka empangan komuniti, kubur- kubur lama, sumber hutan dan tanaman / dusun lama dalam kawasan Tadahan Air Senat sudah tentunya musnah. Menurut kerajaan, kawasan ini ialah kawasan Tanah Kerajaan Negeri Perak yang telah diberimilik kepada PPPNP. Tapi secara adat, kawasan ini ialah zon Tadahan Air Chang Sungai Gepai (zon Pendeg). Kes Taman Botani Negara dan Projek Cari Gali Sumber Air Bawah Tanah telah berlaku sekitar tahun 2007 hingga 2008. Projek ini melibatkan kawasan air terjun / kawasan tadahan air yang juga merupakan zon ne'enduk (kawasan keramat/suci) dan zon tadahan air di dalam Wilayah Tanah Adat 26 Kampung Chang Sungai Gepai. Jika projek ini telah diteruskan, maka kawasan ini sudah tentunya telah dipagar, tanaman dimusnahkan dan nilai-nilai budaya yang wujud/diamalkan di kawasan ini pupus. TINDAKAN YANG TELAH DIAMBIL Kawasan yang telah diambil oleh individu dan syarikat untuk tujuan perladangan/pertanian dan penternakan sukar untuk dituntut kembali kerana sudah lama menjadi milik mereka. Orang tua dan penduduk Kampung Chang Sungai Gepai pada masa itu digertak dan dikotak-katikkan dengan undang-undang dan akta-akta yang dicipta oleh pihak kerajaan untuk menyerahkan tanah kepada pihak luar. Kes Tadahan Air Senat telah selesai pada tahun 2005 di mana pihak PPPNP telah menyerahkan kembali tanah kepada pihak Kerajaan Negeri Perak dan projek tersebut telah dibatalkan kerana penduduk membantah dengan menghantar surat rasmi/bantahan bertulis yang dihantar kepada pihak-pihak yang menjalankan projek, pertemuan dan mesyuarat dengan pihak-pihak berkenaan dan juga kenyataan akhbar yang telah dibuat oleh penduduk Kampung Chang Sungai Gepai. Kes Taman Botani dan Cari Gali Sumber Air Bawah Tanah telah dihentikan pada sekitar tahun 2008 kerana pada masa itu Perak telah beralih kerajaan. Tapak Projek seluas 500 ekar telah dikembalikan kepada penduduk Kampung Chang Sungai Gepai
TUNTUTAN KAMPUNG CHANG SUNGAI GEPAI Wilayah Tanah Adat yang telah dinyatakan dan ditandakan dengan jelas secara pemetaan komuniti diiktiraf sewajarnya sesuai dengan kehendak penduduk Kampung Chang Sungai Gepai. Pihak dan kerajaan mengamalkan menghormati sewajarnya Deklarasi Hak Asasi Orang Asal Sedunia apabila berurusan dengan Orang Asli di Wilayah Tanah Adat Kampung Chang Sungai Gepai. Tanah-tanah di dalam Wilayah Tanah Adat yang telah diceroboh dikembalikan kepada penduduk Kampung Chang Sungai Gepai. Sebarang Projek dan keputusan tidak boleh dipersetujui, diberikan dan dijalankan tanpa izin dengan makluman awal, bebas dan telus oleh penduduk Kampung Chang Sungai Gepai. 27
PROFIL KAWASAN BUKIT TERANG, KAMPAR, PERAK Peta Sebenar - Sila rujuk pada lampiran 28
PENGENALAN DAN SEJARAH KAMPUNG BUKIT TERANG, KAMPAR, PERAK, MALAYSIA Nama asal Kampung Bukit Terang ialah Kampung Cebak Manjar. Kampung Cebak Manjar diambil namanya sempena nama Sungai Manjar. Keseluruhan penduduk di kampung ini adalah berbangsa Semai. Terdapat kira-kira 400 orang menetap di Ini merangkumi Kampung Bukit Terang. golongan warga emas, dewasa, remaja dan kanak-kanak. dengan gunung yang terdapat di sini. Cermor tersebut ialah berkenaan dengan Gunung Relau. Secara ringkasnya, Cermor ini mengatakan bahawa terdapat seorang tua iaitu salah seorang penghuni asal di sini mahu membuka ladang atau berlau dalam bahasa kami. Apabila orang tua tersebut mula melakukan kerja berlau, dia telah ghaib begitu sahaja tanpa sebarang kesan. Orang kampung telah mencari tapi gagal menemui beliau. Oleh itu, kawasan tersebut telah dinamakan Gunung Relau. Kampung Bukit Terang terletak di Daerah Kinta di Perak Tengah, kira-kira 2km sahaja dari pekan Kampar. Pada masa dahulu, sebelum Kampar dimajukan dan dijadikan sebagai sebuah pekan yang pesat membangun seperti sekarang, kami mengenali kawasan ini sebagai Batang Tunggang. Orang tua di Bukit Terang masih ingat bahawa kawasan ini pada waktu itu adalah hutan rimba. Oleh itu, kami memang sudah menetap di sini sebelum pekan Kampar diwujudkan lagi. Salah satu lagi Cermor yang ada ialah Cermor Bujang Melaka. Sebelum kawasan ini dinamakan Bujang Melaka, ada seorang pemuda yang bernama Bujang Melaka telah masuk ke kawasan ini untuk mencari rezeki. Pemuda telah ghaib di kawasan tersebut. Penduduk kampung telah mencari Bujang Melaka siang dan malam namun gagal menemuinya. Oleh itu, nama tempat tersebut dinamakan sempena mengingati Bujang Melaka. Kampung-kampung Orang Asli lain yang terdapat di kawasan ini ialah Kampung Badak Berendam dan Kampung Lembah. Satu lagi kampung yang terdapat di kawasan ini ialah Kampung Bakousit. Sebenarnya nama asal kampung ini ialah Kampung Semambu. Nama kampung ini diambil sempena dengan Rotan Semambu yang terdapat banyak di kawasan tersebut pada masa dahulu. Di kawasan Tanah Adat Bukit terang terdapat banyak legenda atau Cermor yang berkenaan Satu lagi Cermor yang ada di kawasan ini ialah Bah Gerau. Nama ini diberi nama sempena seekor monyet yang selalu muncul di kawasan tersebut. Apabila orang masuk ke kawasan itu, monyet tersebut akan menggoyang pokok- pokok di kawasan tersebut. Monyet tersebut ialah penunggu di kawasan tersebut. Jika orang yang masuk ke kawasan ini terjumpa monyet tersebut maka orang itu akan jatuh sakit. Mairaknak halak telah menjalankan upacara untuk mengubati dan memulihkan kawasan tersebut supaya kawasan tersebut tidak keras dan penduduk di sini boleh 29
masuk mencari rezeki tanpa rasa takut dan ngeri. Selepas upacara perubatan dijalankan, barulah monyet tersebut ghaib dari kawasan tersebut. Oleh itu, nama tersebut dinamakan Bah Gerau. Selain itu, sebenarnya banyak lagi cerita Cermor yang terdapat di kawasan tersebut. Tiga Cermor ini hanyalah sebagai contoh dan rujukan sahaja. SISTEM PENTADBIRAN Pada masa dahulu, sebelum campurtangan pihak luar dalam hal ehwal kampung kami, kami tiada system tok Batin atau penghulu seperti yang telah diwujudkan hingga ke hari ini. Kami hanya mengenali pemimpin tersebut sebagai ketua kami atau ketua kampung. Pemimpin dipilih oleh penduduk berdasarkan ciri-ciri kepimpinan dan yang paling penting pengetahuan dan pengalaman dalam hal budaya dan adat resam penduduk Kampung Bukit Terang. Salah satu ciri yang paling penting ialah ketua tersebut mempunyai ilmu dan kemahiran untuk menjalankan upacara penyembuhan penyakit dan menjalankan pelbagai upacara Adat dan budaya termasuk dalam hal membuka tanah untuk pertanian (berselai). Orang tua yang paling awal memimpin kampung ini ialah Tok Kurak. Beliau memimpin sebelum adanya campurtangan orang luar dalam pentadbiran Orang Asli di sini. Ini diikuti oleh Penghulu Bah Gor. Beliau dilantik ketika pemerintah Melayu dan British sudah cempurtangan dalam kehidupan kami Orang Asli di sini. Selepas beliau meninggal dunia, beliau telah digantikan oleh Batin Tok Enggeok. 30 Apabila berakhirnya zaman pemerintahan Batin Tok Enggeok, beliau telah digantikan oleh Batin Bah Sam. Beliau masih lagi menjadi Batin untuk kampung kami hingga ke hari ini. KEMUDAHAN ASAS Bekalan elektrik pula diberikan pada sekitar tahun 1992. Kami diberikan bantuan paip PVC dan paip besi dan kami telah menyalurkan sendiri punca air dari Ulu Sungai Manjar ke rumah- rumah yang terdapat di kampung kami pada sekitar tahun 1994. Jalan berturap telah diberikan pada sekitar tahun 2000. Bantuan rumah papan PPRT fasa I diberikan pada sekitar ini mempunyai satu bilik dan bersaiz kecil. Hanya 5 keluarga mendapat bantuan rumah PPRT tersebut. tahun 1998. Rumah Bantuan rumah separa batu/papan PPRT Fasa II diberikan sekitar tahun 2000. Rumah ini mempunyai dua (2) bilik. Rumah ini bersaiz lebih besar sedikit daripada rumah PPRT Fasa I. Hanya dua (2) keluarga mendapat bantuan untuk Fasa II ini. Bantuan rumah batu PPRT Fasa III diberikan pada sekitar ini mempunyai mempunyai dua (2) bilik. Hanya tiga (3) orang sahaja yang mendapat bantuan ini. tahun 2007. Rumah Bantuan pengangkutan disediakan untuk kanak-kanak bersekolah. Van membawa pelajar berulang-alik dari kampung ke sekolah.
Kemudahan asas yang belum cukup ialah rumah PPRT. Permohonan telah dibuat dan pihak berkenaan menangguhkan permohonan kami dengan alasan menunggu belanjawan seterusnya. Kami juga telah memohoan bantuan paip poli (polypipe) untuk menggantikan paip PVC dan paip besi yang telah rosak/pecah. TANAMAN YANG DIUSAHAKAN Tanaman utama untuk tujuan komersial yang diusahakan oleh kami ialah getah, petai dan durian. Selain itu, tanaman sampingan yang turut ialah Larah, Rambai, kami usahakan Rambutan, Manggis, Langsat, Cempedak, Nangka, Pisang, Tebu, Ubi Kayu, Tongkat Ali, Kacip Fatimah, Pengkeras, Leng'am, Selbog, Rotan Manau dan sebagainya. Keluasan kawasan yang kami usahakan ini adalah lebih kurang 500 ekar. Namun, keluasan ini cuma kawasan yang diusahakan sahaja. ISU KAMPUNG BUKIT TERANG Pada sekitar tahun 2005 - 2006, Kampung ini pernah menghadapi isu dengan pihak Majlis Agama Islam Perak (MAIP). Pihak MAIP mahu membuka tanah untuk projek perladangan kelapa sawit di kawasan kampung dan kawasan Tanah Adat Bukit Terang. Pihak MAIP telah menjalankan kerja sukat. Ketika kerja- kerja sukat ini dijalankan, AJK Bukit Terang telah memberhentikan mereka dan mendesak mereka untuk berbincang dengan AJK Bukit Terang kerana mereka telah menceroboh kawasan Wilayah Tanah Adat kami tanpa izin dengan makluman awal, bebas dan telus. 31 TINDAKAN YANG PERNAH DIAMBIL AJK Bukit Terang telah mendesak dan menuntut pihak penceroboh untuk berjumpa dan berbincang dengan kami. Ekoran daripada tuntutan dan desakan tersebut, kami mula dilibatkan dan aktif mengutarakan bantahan dan cadangan dalam beberapa perjumpaan antara MAIP, JHEOA, ADO dan wakil-wakil Kampung Bukit Terang. Ada juga perjumpaan yang dihadiri oleh setiausaha Menteri Besar Perak pada masa itu. Atas bantahan penduduk Kampung Bukit Terang, pihak MAIP telah memulangkan tanah tersebut kepada pihak Kerajaan Negeri Perak. Lantas, projek tersebut telah dihentikan hingga ke hari ini. Selain pihak-pihak berkenaan, penduduk Kampung Bukit Terang juga telah menghantar surat-surat bantahan dan surat-surat tuntutan untuk mendapat hak milik tanah kekal di rezab Orang Asli Bukit Terang. berjumpa dengan TUNTUTAN KAMPUNG BUKIT TERANG Kami tuntut Tanah Adat kami dirizabkan secara kekal dan diwartakan dalam pelan. Kami putuskan secara sebulat suara bahawa itu yang paling penting. Jika tanah sudah diiktiraf, kemajuan dan pembangunan lain yang kami rasa sesuai dan wajar akan menjadi mudah diatur dan dibincangkan.
PROFIL KAWASAN KAMPUNG SANDIN, BIDOR, PERAK Peta Sebenar - Sila rujuk pada lampiran 32
SENARAI NAMA PENDUDUK KAMPUNG BEN NYEGG/SANDIN, JALAN BRUSEH, BIDOR, PERAK 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. Bah Sedan a/l Sambow Sabri a/l Bah Sedan Dilah a/l Minggu Hartini a/p Bah Sedan Nicholas a/l Dilah Yok Sendiri a/l Sambow Dahalan a/l Sianek Kaedah a/p Kebam Ani a/p Dahalan Azman a/l Dahalan Fazara a/p Dahalan Mahani a/p Dahalan Nizam a/l Dahalan Bah Ansur a/l Dahalan Lela a/p Bah Seman Atek a/l Bah Ansur Sambri a/l Yok Pel Saliza a/p Dahalan Shamsul Azri a/l Samri Bah Sari a/l Bah Tener Tijah a/p Bah Alon Fazely a/l Bah Sari Hais a/l Bah Sari Rosidah a/p Bah Sari Rojani a/l Bah Sari Ezuan a/l Bah Sari Bah Meruwang a/l Bah Hari Wak Ninan a/p Bah Siang Murni a/p Bah Meruwang Aishah a/p bah Meruwang Kerenmok a/p Bah Meruwang Mahani a/p Mat Soney a/l Yok Tinggi Anisa a/p Bah Meruwang Bah Jemin a/l Kebam Zaleha a/p bah Meruwang Nazri a/l Bah Jemin Nadia a/p Bah Jemin Peter a/l Tasi Rani a/p bah Meruwang Erbeen a/l Peter Sapika a/p Peter Ramos a/l Peter Din a/l Kalok Wak Eja a/p Kenamoi Suryat a/p Din Sharin a/l Kebam Winabar a/p Yok Baba Amir a/l Sharin Sarina a/p Sharin Aman a/l Kasim Eton a/p Yok Baba Jeman a/l Aman Epol a/l Aman Rozana a/l Yok Baba Kisen a/p Kenamoi Sabrina a/p Rozana Bah Osman a/l Bah Chai Sadariah a/p Bah Achong Yok Lim a/l Kenamoi Razak a/l Kenamoi Salmah a/p Kenamoi Anuar a/l Kenamoi Bah Gat a/l Kenamoi Bah Enit a/l Osman Haniff a/l Bah Jehor Yok Degil a/l Bah Senureh Wak Numan a/p Bah Chalit Mimah a/p Yok Degil Bah Win a/l Kebam Wak Tuwin a/p Bah Hari Milah a/p Yok Baba Rozidah a/p Yok Baba Mazlan a/p Yok Baba Faizul a/l Bah Win Tamil a/l Bah Perhit 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 77. 78. Wak Kempal Bah Kenek Bah Chekman a/l Kebam Manaf a/l Kimbah Wak Edah a/p Bah Chai Bah Esal a/l Manaf Bah Esa a/l Manaf Azlia a/p manaf Wak Senret a/p Lepot Bah Chai a/l Bah Achong Bah Akit a/l Bah Chai Bah Dif a/l Bah Chai Kassan a/l Bah Chai Wak Mis a/p Bah Achong Wak Selimut Yok Azhar a/l Kenamoi Lini a/p Lamcham Jili a/p Azhar Bah Arif a/l Yok Degil Anin a/p Kebam Rohana a/l Bah Arif Julia a/p Bah Arif Rohani a/p Bah Arif Bah Alok a/l Bah Gemok Wak Sambil a/p Sambow Han Sedia a/p Bah Alok Yok Menang a/l Bah Alok Ari a/l Bah Alok Singgah a/p Bah Alok Sharah a/p Bah Alok Bah Adi Alet Faizal a/l Mat Epen Wak Jak a/p Bah Alok Izah a/p Faizal 79. 80. 81. 82. 83. 84. 85. 86. 87. 88. 89. 90. 91. 92. 93. 94. 95. 96. 97. 98. 99. 100. 101. 60. 61. 62. 63. 64. 65. 66. 67. 68. 28. 102. 103. 29. 104. 105. 106. 107. 108. 109. 110. 111. 30. 31. 69. 70. 71. 72. 73. 74. 75. 76. 32. 33. 34. 35. 36. 33
PENGENALAN DAN SEJARAH KAMPUNG SANDIN, JALAN BRUSEH, BIDOR, PERAK Kampung Ben Nyegg merupakan kawasan penemuan Bijih Timah yang seterusnya telah menjadikan kawasan ini kawasan perlombongan Bijih Timah. Menurut cerita generasi terdahulu yang telah diwariskan secara turun temurun secara lisan, pada sekitar tahun 1827, di kawasan Gunung Tangkai Cermin iaitu gunung yang terdapat di kawasan Ben Nyegg adalah tempat tinggal seorang lelaki tua yang bernama Tok Bersih. Nama asal Kampung Sandin ialah Kampung Ben Nyegg. Orang luar tidak pandai menyebut Ben Nyeeg lebih mengenali dan menamakan kampung ini sebagai Kampung Sandin. lantas Kampung sebuah perkampungan Orang Asli suku kaum Semai. Kampung Ben Nyegg terletak kira-kira 5 kilometer dari pekan berhampiran iaitu pekan Bidor. Menurut banci yang dijalankan oleh penduduk Kampung Sandin sendiri, terdapat 111 orang penduduk yang telah lama menetap di kampung itu. Sandin adalah Pada suatu hari, dia mencari rotan untuk dijual bagi membayar hutang pada Orang Melayu. Ketika dia sedanag dalam perjalanan dengan anjing peliharaannya, anjingnya meluru ke satu kawasan dan menyalak dengan bersungguh-sungguh. Tok Bersih bergegas untuk melihat apa yang sedang disalak oleh anjingnya. Dia mendapati anjingnya sedang menyalak kerana terjumpa sesuatu di atas Kampung Ben Nyegg ini mendapat nama tersebut kerana kawasan tersebut terdapat banyak Ben Nyegg. Ben Nyegg adalah perkataan dalam Bahasa Semai yang merujuk kepada sejenis daun yang digunakan semasa upacara Sewang. Terdapat banyak sejarah di kawasan Kampung Ben Nyegg. Salah satunya ialah di kawasan 34
tanah. Benda yang dijumpai itu sebenarnya ialah Bijih Timah. Dari situ lah mulanya penemuan Bijih Timah di kawasan tersebut. Berita penemuan mula tersebar luas dan akhirnya kawasan tersebut menjadi kawasan perlombongan Bijih Timah. Sungai Tuah pula merupakan kawasan yang dinamakan kerana pekerjaan Lombong Bijih Timah pada tahun 1909. Di Sungai Tuah juga mereka telah menemui berlian yang menyerupai izikal seorang bayi manusia. Namun kini Kampung Ben Nyegg lebih dikenali sebagai Kampung Sandin. Perkataan Sandin ini diwujudkan oleh Orang Melayu namun bagi masyarakat Orang Asli sendiri, mereka lebih mengenali Kampung Sandin sebagai Kampung Ben Nyegg iaitu nama asal kampung ini. SISTEM PENTADBIRAN Ketika zaman pemerintahan Raja Alang, Kampung Ben Nyegg dijaga oleh Penghulu Bah Pinang. Beliau dilantik oleh pihak British. Setelah zaman pentadbiran Bah Pinang selesai, beliau digantikan oleh Penghulu Bah Alang. Selepas Penghulu Bah Alang Meninggal dunia pula, pihak British melantik Yok Silang sebagai Ketua Kampung untuk menjaga Kampung Ben Nyegg. Beberapa tahun selepas itu Yok Silang meninggal dunia dan pihak British melantik Chalit sebagai Ketua Kampung. Sekitar tahun 1950, Penghulu Kumban pula mengambil alih menjaga kampung menggantikan Penghulu Chalit yang telah meninggal dunia. Beliau juga dilantik oleh pihak British. Pada tahun 1989, Penghulu Baba dilantik oleh JHEOA menjadi Ketua Kampung untuk menggantikan Ketua Kampung yang sebelumnya. Seterusnya pada tahun 1994, Penghulu Dahalan mengambil alih menjaga kampung sehinggalah sekarang. TANAMAN YANG DIUSAHAKAN Kampung ini masih mengusahakan tanaman komersial dan tanaman sara diri. Sila rujuk jadual di bawah antara beberapa contoh tanaman komersial dan sara diri yang masih diusahakan oleh penduduk kampung ini. Bil. Jenis Tanaman Keluasan Anggaran/ Jumlah Pokok Anggaran 1. Getah 2. Durian 3. Rambutan 4. Ubi Kayu 5. Jering 6. Petai 7. Rotan Manau 8. Rotan Bantang 9. Pisang 10. Padi Bukit 200 Pokok 100 Pokok 300 Ekar 150 Pokok 50 Pokok 50 Pokok 2 Ekar 3 Ekar 35
SUMBER ALAM YANG ADA Tumbuhan Banyak jenis tumbuhan yang tidak ditanam, tumbuh dalam hutan di Wilayah Adat dan masih menjadi sumber yang penting untuk penduduk Ben Nyegg sama ada untuk tujuan makanan, bahan asas untuk pembuatan senjata pemburuan, perkakas rumah, rumah, dan sebagainya. Antaranya ialah beltop (bertam) yang biasa digunakan untuk membuat atap rumah, dan dinding rumah kerana tumbuhan ini menyejukkan walaupun ketika cuaca panas terik. Selain itu, batang bertam juga boleh dibuat raga, bubu dan joran. Salah satu lagi tumbuhan pelbagai guna juga ialah buluh. Kami menggunakan buluh sebagai bahan asas untuk pembuatan 36 rumah tradisional, sumpitan, ranjau, pelbagai jenis jerat, tombak, bahan api, dan sebagai makanan (pucuk rebung). Selain itu, banyak lagi tumbuhan yang berguna di sekitar Wilayan Adat kami. Selain tumbuhan, haiwan juga masih menjadi sumber yang penting untuk kami pernduduk di sini. Haiwan-haiwan ini menjadi sumber makanan (protein) untuk penduduk di sini. Sila rujuk jadual di bawah untuk mengenalpasti antara haiwan-haiwan yang masih menjadi sumber yang digunakan oleh penduduk di sini.
Sila rujuk jadual di bawah untuk mengenalpasti antara haiwan-haiwan yang masih menjadi sumber yang digunakan oleh penduduk di sini. Bil 1. Jenis haiwan Babi Kegunaan Makanan Burung Puyuh 32. 33. 34. 32. 33. 34. Ulat Langkap 2. 3. 4. 2. 3. 4. Beruk Kera Makanan Makanan Makanan 35. Ikan Tengas 36. Ikan Kelah 37. Ikan Limbat 5. Tupai Makanan 38. Ikan Seluang 6. 7. 8. 9. 10. 11. Tikus hutan Biawak hutan Tenggiling Landak batu Landak raya Pelanduk Kijang Rusa Burung Kuang Burung Denak Helang Burung Tiung Tupai terbang Kelawar Buluh Burung Kecil Musang 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. Kungkang 22. Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan 39. 40. 41. Ikan Sebarau Ikan Tilat Labi-labi Kura-kura Katak Temburu Katak Batu Burung Kawan Pelanduk Bulan Burung Tugud Burung Katok Ikan Berucat Ikan Layis Ikan Tunag 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55. 52. 53. 54. 55. Udang Batu 23. Gegerok Ular Sawa 24. Makanan Makanan 56. Ulat Bayas 57. Siamang Ular Tanah 25. Makanan 58. Biawak Sungai Ular Pucuk 26. Makanan 59. Pelanduk Kecil 27. Tikus Kedakan Makanan 60. Kumbang Langkap Burung Kuit 28. Makanan 61. Katak Mengkak Burung Pungguk 29. 30. 31. 29. 30. 31. Lang Tampi Makanan Makanan Makanan Pusing Tali 62. 63. 64. Kelawar Gugup Tengas Daun 37 Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan
ISU DI KAMPUNG BEN NYEEG Orang luar dari kampung yang berdekatan iaitu Kampung Poh telah menceroboh Wilayah Tanah Adat penduduk Kampung Ben Nyegg seluas 20 hektar dan mereka telah menanam pokok sawit kelapa pada bulan Julai 2009. Penduduk telah kampung cuba menghalang perkara tersebut namun penceroboh tidak tersebut mengendahkannya. Malah kami pula diminta untuk memberikan surat daripada pihak kerajaan sebagai bukti yang mengesahkan bahawa tanah itu tanah orang kampung. Ini adalah satu penghinaan ke atas sistem pemilikan Tanah Adat Orang Asli. Sepatutnya orang luar wajib menghormati bahawa kawasan ini adalah kawasan Tanah Adat Ben Nyegg yang telah diwariskan dari generasi ke generasi sejak turun temurun dan tidak bersikap biadap dengan meminta surat pengiktirafan sebagai bukti. Tambahan pula, Orang Asli memang menuntut pengiktirafan tetapi pihak kerajaan yang tidak pernah mengambil untuk mengiktiraf tanah kami secara sah dan kekal. sebarang tindakan Dalam hukum adat Orang Asli, walaupun terbukti secara kawasan bertulis adalah milik orang lain, tetapi jika berada di luar Wilayah Adat, ia tetap dikira sebagai menceroboh kawasan orang lain. tersebut tidak 38 Selain itu, tempat di mana Getah FELCRA ditanam sekarang dahulunya merupakan kawasan penempatan kami dan juga tempat kami menanam durian dan petai. Kami diminta berpindah dan tanaman kami ditolak dan d i m u s n a h k a n kesemuanya. Kini semuanya sudah tiada. Malah kami dituduh pernah hasil mencuri Getah tersebut apabila berlakunya kehilangan hasil Getah. Hasil hutan iaitu petai dan rotan yang tinggal bakinya pun kami terpaksa kongsi dengan penduduk Kampung Poh. Selain itu, ada beberapa kawasan dalam Wilayah Adat kami yang telah diusahakan untuk pertanian dan penternakan ikan oleh petani Cina. Wilayah Tanah Adat ini juga hampir dibalak tetapi kami telah membuat bantahan. Pada tahun 2010, pihak pembalak telah mula keluar masuk dari kampung kami untuk meninjau kawasan dalam Wilayah Adat kami yang dirasakan sesuai oleh dibalak mereka. Pendek kata, Wilayah Tanah Adat kami memang giat dibangunkan tetapi sama sekali bukan untuk kami. Bagaimana kami hendak menyokong agenda pembangunan pihak luar jika pembangunan ini langsung tiada sebarang manfaat tetapi menambahkan lagi kadar kemiskinan dan kehilangan budaya, adat resam dan identiti kami yang berkait secara langsung dengan Wilayah tanah Adat kami.
TINDAKAN YANG TELAH DIAMBIL Antara tindakan yang pernah dan biasa kami ambil ialah berjumpa dengan pihak yang menceroboh kawasan Wilayah Tanah Adat Ben Nyegg dan membantah secara lisan aktiviti pencerobohan yang sedang dan telah dijalankan oleh mereka. Kami menegaskan yang kawasan yang diceroboh ialah kawasan dalam Wilayah Tanah Adat Kampung Ben Nyegg. Kami juga pernah menghantar surat rasmi kepada untuk membantah pembalakan yang hampir dijalan di dalam kawasan Wilayah Tanah Adat kami. pihak-pihak berkenaan 39 TUNTUTAN KAMI Kami tuntut supaya Wilayah Tanah Adat yang telah kami kenalpasti dengan jelas, diiktiraf sewajarnya, dengan kadar segera. Apabila Wilayah Tanah Adat kami diiktiraf, kejadian pencerobohan Wilayah Adat dapat dibendung dengan berkesan. Wilayah Tanah Adat amat penting bagi kami meneruskan adat, budaya dan identiti kami sebagai penduduk Kampung Ben Nyegg. Wilayah Tanah Adat juga merupakan sumber dan punca kami bergantung hidup.
PROFIL KAWASAN KAMPUNG SAT, JERNANG, PERAK Peta Sebenar - Sila rujuk pada lampiran 40
SENARAI NAMA PENDUDUK KAMPUNG SAT, RPS JERNANG, SUNGKAI, PERAK, MALAYSIA Saliha a/p Angkeh 1. Ami a/l Inat 2. 3. Yok Razali a/l Inat 4. Saiful a/l Inat 5. Alias a/l Inat 6. Rosmadi a/l Bah Hiror 7. Wak Aden a/p Etah Wak Lina a/p Rosmadi Wal Laini a/p Rosmadi Wak Mesa a/p Rosmadi Wak Inda a/p Rosmadi Rani a/l Yok Ingin Han Pehleh Azwan a/l Rani Rosni a/l Yok Gelantok Han Gundul a/p Jani Suraimi a/l Rosni Syaiera a/p Rosni Yok Etah a/l Yok Luhow Han Dah a/p Yok Mapah Ida a/p Yok Etah Yok Ron a/l Yok Etah Bah Are Yos a/l Yok Etah Amir Zakri a/l Yok Etah Diana Sofea a/p Yok Etah Zaidi a/l Yok Etah Ameng a/l Yok Etah Suhardi a/l Jamal Minah a/l Kaluchau Hardimin a/l Suhardi Bah Singgah a/l Bah Chanoi Bayah a/p Senayan Balqis a/p Bah Siinggah Ovisah a/p Yok Mapah Alek a/l Bah Dahara Jamal a/l Alang Ami a/l Jamal Aby Boney Eina a/p Jamal Surina a/p Jamal Sira a/p Jamal Zarina a/p Jamal Yok Awut a/l Yok Mapah Bah Anho a/l Bah Bintang Han Tikum Ansorin a/l Bah Anho Han Tambah a/p Ansoren Bah Rosli a/l Ansoren Yok Mapah a/l Bah Baleh Han Sunkou a/p Yok Berense Yok Rudi a/l Yok Mapah Deris a/l Yok Mapah Zairi a/l Jamal Yok Angkeh a/l Bh Meram Han Lambong a/p Bah Puchu Yok Raman a/l Yok Angkeh Han Ton a/p Yok Berense Ping Bah Riza a/l Yo Raman Roslan a/l Yok Raman Yok Deli Han Cini a/p Yok Raman Irwan a/l Yok Raman Azman a/l Yok Raman Zainal a/l Yok Keralol Han Sati a/p Yok Pensok Aj a/l Zainal Rozi a/l Zainal Suwarti a/l Zainal Yok Dani a/l Zainal Wak Arisa a/p Zainal Yok Mena a/l Yok Ingin Limah a/p Bah Chanol Kilas a/l Yok Ganchor Serah a/p Yok Angkeh Syaisa a/p Kilas Yok Pensok a/l Ped'ed Rudi a/l Yok Keralol Kisyan a/p Mesin Pipi a/l Rudi Wak Intan a/p Rudi Hashimah a/p Rudi Asis a/l Rudi Amisah a/p Rudi Edryna a/p Rudi 85. 86. 87. 88. 89. 90. 91. 92. 93. 94. 95. 96. 97. 98. 99. 100. 101. 102. 103. 104. 105. 106. 107. 108. 109. 110. 111. 112. 113. 114. 115. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. Yok Ingin a/l Bah Poi Han Leh a/p Yok Mapah Rohana a/p Yok Ingin Yok Talib a/l Yok Ingin Jainah a/p Yok Ingin Sabri a/l Yok Gelentok Eda a/p Yok Raman Yok Hanchong a/l Yok Gelentok Evini Yusnita a/p Sabri V.Row a/l Bah Moonlai Han Salman a/p Yok Ingin Saharin a/l V.Row Diman a/l Bah Prat Han Inti a/l Bah Hwa Ayie a/l Diman Maslia a/p Diman Suraidapisa a/p Diman Agusman a/l Diman Bah Raya a/l Yok Penjel Salmah a/p Yok Keralol Juwati a/p Bah Raya Hadi a/l Bah Raya Hanisah a/p Bah Raya Hasmah a/p Bah Raya Bah Menik a/l Jampek Kenady a/l Bah Anho Wak Chek a/p Yusnum Wak Prety a/p Kenady Wak Nina a/p Kenady Bah Jaimi a/l Kenady Kaluchau a/l Petlat Han Timun a/p Yok Angkeh Wak Rokuan a/p Kaluchau Suwandy a/l Kaluchau Wak Lingan a/p Kaluchau Bah Danny a/l Kaluchau Kin Katok a/ Yok Dong Rosnah a/p Bah Manang Bah Dokrie a/l Yok Apak Jurina a/p Yo Apak Maslala a/p Yok Apak Inat a/l Bah Mang 8. 9. 10. 11. 12. 51. 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61. 62. 63. 64. 65. 66. 67. 68. 69. 70. 71. 72. 73. 74. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 116. 117. 118. 119. 120. 121. 122. 123. 124. 125. 126. 127. 128. 76. 77. 78. 79. 80. 81. 82. 83. 84. 75. 41
129. 130. 131. 132. 133. 134. 135. 136. 137. 138. 139. 140. 141. 142. 143. 144. 145. 146. 147. 148. 149. 150. 151. 152. 153. 154. 155. 156. 157. 158. 159. 160. 161. 162. 163. 164. 165. 166. 167. 168. 169. 170. 171. Siah a/p Yok Penjel Salelah a/p Yok Awut Yok Awi a/l Yok Awut Jinasa a/p Yok Awut Suraidah a/p Yok Awut Bah Chanol a/l Bah Anho Dumak a/p Tersul Along a/l Bah Chanol Bah Rajeman a/l Bah Chanol Bah Iman a/l Bah Chanol Diana a/p Bah Chanol Rosila a/p Bah Chanol Yok Choai a/l Yok Angkeh Han Penajeh a/p Bah Anho Bah Jedi a/l Bah Choai Musi a/p Yok Budak Susila a/p Yok Choai Kantoha a/l Yok Choai Nordin a/l Yok Choai Bah Kunan a/l Yok Choai Sapura a/p Yok Choai Jali a/l Yok Mapah Melor a/p Bah Chanoi Daon a/l Jali Nassri a/l Jali Nozan a/p Jali Saira a/p Jali Yok Kelnyel a/l Meram Han Palas a/p Yok Linai Seidin a/l Yok Penjel Juhari a/l Yok Ganchor Han Jenny a/p Yok Budak Asrul a/p Juhari Tolen a/l Juhari Masera a/p Juhari Mohamad a/l Senayan Wah Chuek a/p Yusnum Jaznita a/p Mohamad Yok Dewan a/p Sani Esiah a/p Periman Sani a/l Yok Lapi Mileh a/p Yok Sendal Jefri a/l Sani 172. 173. 174. 175. 176. 177. 178. 179. 180. 181. 182. 183. 184. 185. 186. 187. 188. 189. 190. 191. 192. 193. 194. 195. 196. 197. 198. 199. 200. 201. 202. 203. 204. 205. 206. 207. 208. 209. 210. 211. 212. 213. 214. 215. Helmi a/l Sani Yok Adidas a/l Sani Yok Adi a/l Sani Arin a/l Sani Senayan a/l Petlat Baleh a/l Rasah Halimah a/p Senayan Hamidah a/l Senayan Bah Rosli a/l Ansorin Edyna a/p Radi Ludik a/l Petlet Zainab a/p Hiror Zaridah a/p Jali Yusnum a/l Yok Hwa Wak Jek a/p Bah Nur Suna a/p Yusnum Bah Minsa A/L Yusnum Wak Hani a/p Yusnum Bah Kosong a/l Ahmad Sara a/p Kool Rizal a/p Bah Kosong Ahmad a/l Sekoi Haba a/p Yok Mele Boy a/l Ahmad Joha a/l Ahmad Rohana a/p Ahmad Zaimi a/l Ahmad Lina a/p Ahmad Bah Kool a/l Yok Hwa Han Sinyu a/p Cholek Laila a/p Bah Kool Norliana a/p Bah Kool Rohana a/p Bah Kool Roni a/l Bah Kool Ridzuan a/l Bah Kool Bah Aga a/l Lamchami Han Menjed a/p Chanol Bah Agil a/l Bah Aga Wak Aliet a/p Bah Aga Han Kennorasyileen a/p Yok Berense Rojes a/l Yok Tuwoi Bah Naihok a/l Yok Tuwoi Depeel a/l Yok Tuwoi Bah Jeroi a/l Yok Tuwoi 42 216. 217. 218. 219. 220. 221. 222. 223. 224. 225. 226. 227. 228. 229. 230. 231. 232. 233. 234. 235. 236. 237. 238. 239. 240. 241. 242. 243. 244. 245. 246. 247. 248. 249. 250. Kalina a/p Jamal Yok Atan a/l Sani Suwita a/p Yok Tuwoi Andiran a/l Yok Atan Yok Chun a/l Bah Hiror Wak Anah a/p Yok Ganchor Wak Nibu a/p Yok Chun Shafarina a/p Yok Chun Nila a/p Yok Chun Bah Ahin a/p Yok Chun Bah Im a/l Yok Chun Bah Seman a/l Bah Set Han Sita a/p Gelentok Sinar a/p Bah Seman Yusri a/l Bah Seman Yustiga a/l Bah Seman Diana a/l Bah Seman Dina a/p Bah Seman Rosinah a/p Bah Seman Zahari a/l Yok Angkeh Nor a/p Mapah Ansi a/l Zahari Bah Chong a/l Zahari Acan a/l Zahari Norlia a/p Zahari Gelemuk a/p Zahari Silysiimy a/p Zahari Tifiny a/p Zahari Era a/p Zahari Ain a/p Zahari Naisa a/p Zahari Nateriah a/p Zahari Rosli a/l Senayan Han Legedod a/p Sani Airie a/l Rosli
PENGENALAN POS JERNANG, SUNGKAI, PERAK oleh orang tua dahulu dan diwariskan hingga ke generasi terkini. Menurut Cermor tersebut, pada ketika itu, terdapat sebuah penempatan Orang Asli di kawasan yang kini dikenali sebagai Wilayah Tanah Adat Sat yang telah dimasuki oleh harimau. Maka, harimau itu menetap di situ buat sementara waktu untuk memburu dan makan penduduk di situ. tahun Jernang ditubuhkan sekitar Pos 1981. Pos Jernang terdiri daripada lima (5) kampung yang digabungkan dalam satu Pos dan Pos ini hingga kini dikenali sebagai Pos Jernang. Namun, setiap kampung masih mempunyai wilayah Tanah Adat dan pentadbiran dan sejarah masing-masing yang masih dikekalkan dan diamalkan hingga kini. Kampung-kampung yang terdapat dalam Pos Jernang ialah Kampung Ras, Kampung Sat, Kampung Tidung, Kampung Kejau dan Kampung Gamus. PENGENALAN DAN SEJARAH KAMPUNG SAT, RPS JERNANG, SUNGKAI, PERAK Penduduk kampung Sat sebenarnya berasal dari Kampung Sungai Jerjak tetapi telah dipindahkan ke penempatan yang sekarang ini dikenali sebagai Kampung Sat. Kawasan Sat ini mempunyai Cermor yang tersendiri yang telah dikongsikan secara lisan Akhirnya cuma tinggal sebuah keluarga terdapat sahaja. Apabila mereka sedar harimau sedang memburu mereka, keluarga tersebut melarikan diri dan bersembunyi untuk mengelakkan diri daripada dihidu dan dijumpai oleh harimau tersebut. bersembunyi, mereka Ketika mereka mengintai harimau tersebut yang sedang minum air dari sebatang sungai. Harimau itu berkata,"Eng ngot Teu Sat, besat lauk, niknij ha besat lauk". Pada zaman dahulu manusia dipercayai memang memahami bahasa haiwan termasuklah harimau. Harimau tersebut mengeluh kerana dia sudah habis makan semua binatang dan manusia yang ada di kawasan itu. Biasanya selepas menghabiskan semua binatang dan manusia di suatu tempat, harimau akan pergi ke tempat lain untuk memburu binatang dan manusia untuk dijadikan makanan. 43
Keluarga tadi tidak lari dari tempat tersebut kerana harimau telah meninggalkan tempat itu. Selain Sungai Sat, nama-nama tempat lain yang dinamakan oleh harimau ialah Gunung Sangil, Gunung Mengkuk, Gunung Banlag, Batu Beu, Batu Berhaha, Sungai Prah, Sungai Sungkai dan Sungai Bah Gadig. Oleh itu, dalam sejarah/Cermor Orang Asli kebanyakan nama Gunung, Bukit, Sungai dan sebagainya dinamakan oleh harimau. Maka, dengan itu, mereka menamakan tempat itu sebagai Nengrik Sat sama dengan nama sungai yang telah diberikan oleh harimau tadi. Nama Kampung Sat dikekalkan hingga ke hari ini daripada Cermor tersebut. Dalam banci yang telah dijalankan oleh penduduk Kampung Sat sendiri pada 44 tahun 2010, Kampung Sat mempunyai 250 orang penduduk yang terdiri dari 50 kelamin. SISTEM PENTADBIRAN Antara Batin yang terawal pernah mentadbir dan Kampung Sat ialah Bah Sendai a/l Yok Terilong. Batin sebelum itu tidak diingati namanya. Selepas Batin Bah Sendai meninggal dunia, beliau telah digantikan oleh Yok Penjel a/l Yok Nek. Selepas Batin Yok Penjel meninggal dunia, beliau telah digantikan pula oleh Batin Bah Anho a/l Bintang yang masih berkhidmat hingga ke hari ini. KEMUDAHAN ASAS Bantuan rumah PPRT yang pertama yang diberikan kepada orang kampung melalui pihak JHEOA ialah rumah Papan PPRT. Melalui skim tersebut, 7 orang telah diberikan rumah. Kerja-kerja membina rumah tersebut dimulakan pada 15 September 1998. Pada 8 Julai 2008, 22 rumah batu PPRT telah mula dibina dan telah disiapkan pada 20 Ogos 2009. Kemudahan sekolah rendah untuk penduduk di Pos Jernang dibina pada tahun 1987. Sekolah ini menyediakan pendidikan untuk darjah 1 hingga darjah 6.
Kampung ini tiada kemudahan jalan berturap. Jalan yang ada hanya jalan pembalakan. Jalan ini licin pada musim hujan dan berdebu pada musim kering. Buat masa ini, jalan ini hanya ditabur dengan batu oleh kontraktor kelapa sawit untuk memudahkan lorinya keluar masuk membawa hasil kelapa sawit. Itupun hanya untuk jalan tertentu yang digunakan untuk laluan lorinya. Penduduk Kampung Sat menyalurkan bekalan air dari hutan ke rumah dengan bantuan poli paip oleh pihak JHEOA. Punca sungai yang digunakan ialah Ulu Sungai Chayar. Air ini mula disalurkan pada tahun 2000. Kerja-kerja untuk menyalurkan bekalan elektrik mula dijalankan pada 8 Mei 2009 dan telah siap dan mula dipakai oleh penduduk Kampung Sat pada 3 Januari 2010. Terdapat juga Tabika yang dibina berdekatan dengan Sekolah Kebangsaan RPS Jernang. 45 Tiada kemudahan pengangkutan disediakan yang untuk murid-murid Pos bersekolah di Sekolah Kebangsaan RPS Jernang. Ibubapa menggunakan motosikal sendiri untuk menghantar anak-anak mereka ke sekolah. Bagi yang tiada kenderaan, mereka terpaksa berjalan kaki. Jernang Terdapat juga kemudahan klinik di Kampung Sat. Doktor dan jururawat datang ke Kampung kemudahan Sat perubatan bagi penduduk Kampung Sat dengan kekerapan sekali dalam tempoh dua bulan. untuk menyediakan Doktor dan jururawat dari Hospital JHEOA Gombak juga datang Pos Jernang sekali dalam setahun untuk pemeriksaan kesihatan penyakit-penyakit seperti tuberculosis (TB), denggi, malaria dan sebagainya. Di Kampung Sat, terdapat 17 buah rumah tradisi yang dibina oleh penduduk Kampung Sat sendiri.
TANAMAN YANG DIUSAHAKAN Berikut adalah banci tanaman yang diusahakan oleh penduduk Kampung Sat. Banci ini telah dijalankan oleh penduduk Kampung Sat sendiri. Jenis Tanaman Jumlah keluasan anggaran TSK Kelapa Sawit (bantuan RISDA dan JHEOA) 646 hektar Pokok Getah keluasan 750 ekar Pokok Petai Pokok Durian 30000 pokok dengan 10000 pokok 10000 pokok Pokok Langsat 200 pokok Pokok Pisang Pokok Rambutan Pokok Pinang 2000 pokok 3000 pokok 100 pokok Pokok Duku Pokok Larah 20 pokok 1000 pokok Pokok Cempedak Pokok Kelapa Pokok Rambai 20 pokok 50 pokok 150 pokok Pokok Cupuk 300 pokok SUMBER ALAM Selain daripada tanaman yang diusahakan, Wilayah Tanah Adat Kampung Sat juga kaya dengan sumber alam semulajadi yang digunakan untuk pelbagai tujuan seperti makanan, perubatan dan upacara tradisi, bahan mentah untuk membuat rumah, kraftangan, senjata, jerat, dan sebagainya. Berikut adalah beberapa contoh tumbuhan dan haiwan yang terdapat di dalam Wilayah Tanah Adat Kampung Sat yang masih digunapakai untuk tujuan seperti yang telah dinyatakan tadi. 46
Tumbuhan Bil Jenis Kegunaan 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Jehuk Mahang Jehuk Kemirai Jehuk Selaruk Jehuk Mengoloh Jehuk Mendahari Jehuk Belukau Jehuk Meranti Jehuk Merbau Jehuk Asam Lod Jehuk Tampuk /Pokok Mahang /Pokok Kemirai /Pokok Selaru Membuat papan mimpi Membuat rumah Membuat rumah dan kulit untuk ubat Membuat rumah dan ubat Membuat tiang dan belantik Membuat rumah Membuat rumah Membuat tiang rumah Membuat ubat batuk Membuat rumah dan daun buat tempat letak makanan Membuat rumah dan buat ubat Membuat rumah dan belantik Membuat ubat dan buah dimakan Membuat rumah dan kayu api Membuat tiang rumah dan dan dibuat rempah masakan Membuat tiang rumah dan belantik Membuat lantai, dinding dan atap rumah. Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan /pokok buah durian daun Makanan Makanan /buah durian pasai Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan /Pokok Mengoloh /Pokok Mendahari /Pokok Belukau /Pokok Meranti /Pokok Merbau /Pokok Asam Gunung /Pokok Tampuk 11. 12. 13. 14. 15. /Pokok Piyor Jehuk Piyor Jehuk Semaran Jehuk Lansir Jehuk Sepat Jehuk Kulip /Pokok Semaran /Pokok Lansir /Pokok Sepat /pokok tulip Jehuk Wol Awat Jehuk pelêk keledang Jehuk Pelêk Bangkong Jehuk Pelêk Sempak Jehuk Pelêk langsat Jehuk Pelêk tajam Jehuk Pelêk prah Jehuk Pelêk canggud Jehuk Pelêk berangan Jehuk Pelêk kerdas Jehuk Pelêk cupu Jehuk Pelêk manggis Jehuk Pelêk Relop Jehuk Pelêk Pepele Jehuk Pelêk Hu Jehuk Pelêk Ngel Jehuk Pelêk sempak selak Jehuk Pelêk sempak pasai Jehuk Pelêk jis Jehuk Pelêk Kabag Jehuk Pelêk terhek Jehuk Pelêk Getor Jehuk Pelêk Kerayung 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. /pokok Wol /Buluh /pokok buah kelidang / pokok buah bangkong /pokok buah dur /pokok buah langsat /pokok buah tajam /pokok buah prah /pokok buah canggud /pokok buah berangan /pokok buah kerdas /pokok buah cupu /pokok buah Manggis /pokok buah Relop /pokok buah pepele /pokok buah hu /pokok buah ngel /pokok buah jis /pokok buah kabag /pokok buah terhek /pokok buah Getor /pokok buah kerayung 47
Haiwan Bil Jenis 1. Menhar /Babi Hutan 2. Pehong /Kijang 3. Tajuk /Ular 4. Kak Tegas /Ikan Tengas 5. Kemor Nyop /Ulat Buluh 6. 7. 8. 6. 7. 8. Karox /Katak Puru 9. Hel /Siamang 10. Danem /Jelutong 11. Cep Kuow 12. Kak Kelah /burung kuang /Ikan Kelah 13. Kak Sot /Ikan Kasot 14. Kak Selak /Ikan Daun 15. 16. 17. 18. Kadap Seeng Becog Angeu /Berudu /Katak Pejejet /Kancil /Rusa 19. Dog /Beruk 20. Cep Hubuy /Burung Hantu 21. Gerper / kelawar 22. Cek Sen ngoh /Harimau 23. Cep Tereg /Burung enggang 24. Cenabeh /kekah 25. Cep Punei /burung 26. Perog Dag /Ladak batu 27. Bah Sebuk / Kelubuk 28. Kayek / kancil bulan 29. Kemor salak /ulat salak 48 Kegunaan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan
ISU KAMPUNG SAT Pembalakan Masalah pembalakan dijalankan sejak tahun 1982 hingga sekitar tahun 2004 dan terpaksa dihentikan kerana bantahan dan benteng yang dibina penduduk Pos Jernang. Pembalakan telah dijalankan di kawasan Tanah Adat kami tanpa izin dengan makluman awal, bebas dan telus. Oleh itu, Tok-tok Batin Kampung dan penduduk kelima-lima kampung dalam Pos Jernang telah membantah pembalakan tersebut Antara kesan pembalakan ialah kawasan Tanah Adat kami musnah. Sumber mata pencarian kami pun musnah disebabkan kayu-kayu balak yang ditebang menimpa pokok petai, durian dan pokok-pokok hutan lain yang kami jadikan sumber pendapatan dan juga sebagai sumber makanan. itu, sumber air untuk kegunaan Selain harian kami pun tercemar. Kami terpaksa menggunakan air yang keruh untuk minum, mandi, memasak, cuci kain dan pinggan mangkuk. Di samping itu, hidupan sungai seperti ikan, labi-labi dan katak yang menjadi sumber makanan telah berkurangan secara drastik. Kawasan perkuburan nenek moyang kami juga turut musnah ditolak oleh jentolak. Kubur keramat nenek moyang kami juga turut musnah, kawasan dusun buah-buahan kami juga turut musnah akibat daripada pembalakan ini. 49 Udara di kawasan kampung kami juga turut tercemar dengan habuk-habuk dari lori balak yang berulang-ulang alik mengangkut kayu balak keluar dari Tanah Adat kami. Jalan yang diguna oleh mereka untuk berulang- alik tengah-tengah kawasan perkampungan kami dan membahayakan nyawa orang kampung kami lebih-lebih lagi kanak-kanak. terletak di Satu lagi insiden yang berlaku pada sekitar tahun 2003 ialah kes pembalak beramai- ramai merogol seorang remaja perempuan dari Kampung Sat. Perbuatan tersebut melanggar bukan saja adat dan budaya Orang Asli malah kelakuan jenayah yang tidak dapat dimaafkan. Kelapa Sawit Penduduk RPS Jernang sangat tidak puas hati dengan projek penanaman semula Kelapa Sawit di RPS Pos Jernang. Pada tahun 1998 penanaman fasa 1 dan fasa 2 telah dijalankan dan fasa 2B adalah pada tahun 1999 dan 2000. Keluasan keseluruhan kebun Kelapa Sawit ini adalah seluas 646 hektar dan ada sebahagian dari kawasan ini telah dimusnahkan untuk membuat jalan. Dalam projek penanaman semula Kelapa Sawit ini terdapat 224 orang peserta dan 41 peserta dari Kampung Ras sendiri dan selebihnya peserta dari kampung-kampung lain dalam Pos Jernang dan menurut pihak JHEOA, terdapat 11 orang peserta dari kampung lain dari luar Pos Jernang, tetapi
apabila penduduk kampung dan juga peserta sawit meminta penjelasan mengenai peserta luar 11 orang itu, tuntutan kami untuk langsung tidak mendapatkan penjelasan diambil peduli oleh pihak RISDA dan juga JHEOA sehingga sekarang. Tanaman Kelapa Sawit kami diurus oleh pihak RISDA, JHEOA dan pihak sub- kontraktor. Pengurusan pihak ini langsung tidak membawa keuntungan kepada kami penduduk RPS Jernang, malah kami tidak terperinci pernah dibentangkan secara mengenai jumlah hasil jualan setiap bulan, jumlah tan, resit jualan, nisbah agihan untuk pihak-pihak pengurus dan peserta, baja, racun dan tabung tanam semula. Kini, kami di Pos Jernang hanya diberi dividen sebanyak RM300.00 untuk setiap bulan. Nilai ini memang tidak mencukupi untuk kami menyara keluarga dan dengan keadaan ekonomi masa ini di mana kenaikan harga barang berlaku dari semasa ke semasa. Tambahan pula, kami penduduk di RPS Jernang tiada pendapatan lain selain daripada hasil sawit. Kami sudah tidak dapat bergantung kepada hasil hutan seperti rotan, buluh dan pelbagai sumber lain kerana sudah hampir habis musnah semasa pembalakan dijalankan di kawasan Tanah Adat kami. Ada pun jarak sumber-sumber yang masih ada sangat jauh dari kawasan kampung dan mengambil masa untuk kembali pulih seperti sediakala. 50 Projek Cari Gali Air Bawah Tanah Pada sekitar tahun 2007, Syarikat Pengkaji Kualiti Air telah mengunjungi kampung kami dan dengan angkuhnya mengarahkan penduduk Kampung Ras untuk berpindah ke tempat lain bagi memudahkan pemaju ini menjalankan kerja-kerja kajian mereka, tetapi penduduk Kampung Ras berdegil untuk tidak pindah ke mana-mana kerana kami masih sayang Tanah Adat kami dan kebun-kebun kami seperti kebun getah, durian, petai, padi, jagung, dan ubi kayu yang sebenarnya sisa-sisa yang tertinggal selepas Projek Pembalakan yang lalu. Punca semua masalah di atas adalah kerana kami tidak diiktiraf sebagai Orang Asli di Malaysia dan kerana Wilayah Tanah Adat kami yang kami kenalpasti dengan jelas tidak diiktiraf seperti yang kami tuntut dan berulang kali kami suarakan selama ini. TINDAKAN YANG PERNAH DIAMBIL Berkenaan dengan isu pembalakan, pelbagai tindakan telah dibuat penduduk kampung laporan polis, surat aduan termasuklah kepada pihak JHEOA, DO, dan juga beberapa badan kerajaan dan bukan kerajaan seperti SUHAKAM, Kementerian Kemajuan Luar Bandar dan Wilayah serta kami telah membina benteng untuk menghalang taukeh balak dari memasuki ke kawasan Wilayah Tanah Adat kami. Atas usaha kami yang tidak kenal jemu, aktiviti pembalakan berjaya kami hentikan sekitar tahun 2004. Kami penduduk RPS Jernang berharap agar pihak Kerajaan Negeri Perak terus menghentikan daripada memberi kelulusan pembalakan di
Wilayah Tanah Adat RPS Jernang kerana ia langsung tidak memberikan sebarang faedah kepada kami malah hanya kemusnahan yang memudaratkan lagi nasib kami. Berkenaan dengan TSK Kelapa Sawit, kami pernah terlibat dalam beberapa kali perbincangan dengan pihak-pihak RISDA dan JHEOA berkenaan dengan isu Kelapa Sawit ini. Antara perkara yang pernah kami bangkitkan ialah pembayaran dividen yang nilainya amat sedikit dan juga tempoh pembayaran yang amat lambat iaitu dalam 10 bulan hingga setahun sekali, berkenaan dengan hutang yang kami sendiri tidak tahu apa maksud hutang tersebut dan kenapa kami dikatakan berhutang, dan soalan pokok dan soalan yang paling utama iaitu siapakah sebenarnya tuan kepada TSK Kelapa Sawit ini. Soalan- soalan tidak dijawab oleh pihak RISDA mahupun JHEOA. Ini jelas menunjukkan bahawa Projek TSK Kelapa tersebut biasanya 51 Sawit Jernang ini tidak bermanfaat untuk kami penduduk RPS Jernang. Selain itu, kami juga pernah menghantar surat rasmi untuk membangkitkan dan menyoal perkara yang sama. Kami juga telah menuntut beberapa perkara seperti; kami diberikan latihan untuk menguruskan Kelapa Sawit termasuklah dalam hal jualan, pembahagian keuntungan, permodalan semula tabung) dan sebagainya. Ini adalah untuk membolehkan kami memegang dan menguruskan sendiri TSK Kelapa Sawit ini. Tuntutan tersebut juga tidak dilayan. (duit Setelah kami membuat tindakan di atas, tindakan pihak RISDA dan JHEOA ialah membayar dividen RM300 sebulan kepada setiap peserta TSK Kelapa Sawit Jernang. Nilai tersebut masih tidak memadai. Balu yang kematian suami (yang pernah menjadi peserta TSK langsung tidak dibayar dividen. ini)
TUNTUTAN KAMPUNG RAS Kami Ahli Jawatankuasa Bertindak RPS Pos Jernang bersama-sama dengan penduduk Orang Asli RPS Pos Jernang, Sungkai menuntut pengiktirafan hak-hak kami sebagai masyarakat Orang Asli/ Orang Asal di Malaysia, seperti: 52
(1) (2) Menuntut pihak Pegawai Daerah, Pejabat Tanah dan Daerah Batang Padang dan juga Pejabat Daerah Negeri Perak, Pengarah RISDA, Pengarah JHEOA Batang Padang dan juga Pengarah JHEOA Malaysia, untuk segera membatalkan segala aktiviti pencerobohan oleh mana-mana syarikat atau pemaju di atas Wilayah Tanah Adat kami. Pencerobohan ini tidak pernah mendapat izin dengan makluman awal, bebas dan telus oleh kami Orang Asli Kampung Sat yang merupakan penduduk asal di sini sejak dari zaman nenek moyang kami lagi. Menuntut RISDA Daerah Batang Padang dan juga RISDA Malaysia, dan mana-mana pihak yang berkaitan dengan tanaman Kelapa Sawit kami supaya membatalkan semua kontrak yang telah diluluskan kerana sistem pajakan yang dibuat tiada persetujuan dari kami masyarakat Orang Asli dan peserta ladang sawit. Sistem pajakan ini jelas gagal membela kami dari segi penambahan pendapatan malah menambahkan lagi tahap kemiskinan kami. 53 (3) (4) (5) Menuntut pengiktirafan sewajarnya untuk Wilayah Tanah Adat kami yang telah kami kenalpasti secara pemetaan komuniti. Pihak kerajaan mestilah mewartakan Wilayah Tanah Adat tersebut sebagai tanah rizab Orang Asli yang sah. Memberikan latihan dan tunjuk cara kepada masyarakat kami Orang Asli cara-cara menjaga, menguruskan tanaman TSK Kelapa sawit sehinggalah cara menjual, membahagi keuntungan dabn permodalan semua. Langkah ini penting supaya kami dapat berdikari dan tidak bergantung kepada orang lain seumur hidup. Pihak kerajaan dan wakil-wakil yang berkenaan dengan pembangunan Orang Asli harus sentiasa turun padang membuat tinjauan dan perbincangan telus untuk memastikan janji-janji yang dibuat telah ditunaikan kerana sebarang permasalahan yang timbul juga adalah ekoran tindakan kerajaan serta wakil/jabatan yang tidak mahu turun padang sehingga menyebabkan janji hanya tinggal janji tetapi masalah kami tidak selesai tahun berganti tahun.
PROFIL KAWASAN KOMUNITI KAMPUNG TISONG Peta Sebenar - Sila rujuk pada lampiran 54
SENARAI NAMA PENDUDUK KAMPUNG SUNGAI TISONG, SUNGKAI, PERAK, MALAYSIA 1. Tekwek Yok Jerempai a/l Yok 2. Kerat Lekin a/l Yok Kerat Wak Pinah a/p Yok Kerat Bah Saipal a/l Yok Kerat Wak Sayiang a/p Yok Kerat Bah Lai a/l Yok Kerat Yok Jamin a/l Bah Nukoh Wak Ngah a/p Yok Was Wak Ramah a/p Yok Jamin Murni a/p Yok Jamin Yok Toboy a/l Yok Jamin Yok Insen a/l Yok Jamin Yok Latif a/l Yok Was Han Saerah a/p Yok Nanong Aditif a/l Yok Latif Acha Satnasammi a/p Yok Latif Osman a/l Yok Arang Han Segielok a/p Yok Bulan Yok Sabatian a/l Yok Osman Bah Marko a/l Yok Osman Suraya a/p Yok Osman Kachei a/l Yok Kerat Han Lisam a/p Yok Selno Rudi a/l Tindan Sisah a/p Bah Senagak Rusi a/l Rudi Han Ambun a/p Rudi Han Ambi a/p Rudi Han Langeh binti Awang Yok Ee a/l Bah Cheh Bah Rani a/l Bah Cheh Bah Almi a/k Bah Cheh Han Haida a/p Bah Gon Lan a/l Bioh Berancng Han Tuhim a/p Yok Sarau Man a/l Lan Jurida a/p Lan Bah Sopian a/l Lan Bah Zuraidi a/l Lan Azura a/p Lan Han Atag a/p Lan Bah Juwahir a/l Bah Saaid Han Seed a/p Yok Jawot Sehaya a/p Yok Juwahir Bah Adoni a/l Bah Juwahir Bah Ramse a/l Bah Juwahir Bah Aziab a/l Bah Juwahir Kalib a/l Yok Tem Marina a/p Yok Juwahir Yok Nan a/l Yok Milun Han Addes a/p Bah Nukoh Syaharol a/l Yok Nan Yok Titek a/l Yok Pan Han Diri a/p Yok Jawot Han Lel a/p Yok Lasey Jamilah a/p Yok Titek Yok Dumis a/l Yok Titek Han Buang a/p Yok Titek Han Rita a/p Yok Titek Han Parisa a/p Yok Titek Han Enang a/p Yok Titek Alberto a/l Yok Titek Yok Kelab a/l Yok Titek Yok Lalis a/l Yok Titek Arel a/l Yok Titek Alip a/l Yok Abas Han Intan a/p Yok Titek Yok Kerat a/l Yok Sarat Ben Bush a/p Yok 70. 71. 72. 73. 74. 75. 76. 77. 78. Razali a/l Bah Gon Sukeri a/l Bah Gon Yok Amin a/l Bah Cheh Rasni a/p Yok Kerat Ananias a/p Yok Amin Daniel a/l Yok Peranek Han Rasiah a/p Yok Tem Anif a/l Daniel Yok Sabah a/l Yok Nanong Han Jeng a/p Chupak Bah Alang a/l Yok Sabah Jaling a/l Yok Sabah Han Bibah a/p Yok Sabah Bah Iba a/l Yok Sabah Arman a/l Yok Salek Marina a/p Yok Sabah Yok Sarip a/l Yok Sabah Han Suria a/p Yok Was Samuel a/l Yok Sarip Sarudin bin Bah Dayang Han Kenun a/p Yok Pang Yok Geroh a/l Sarudin Ayu a/p Sarudin Lisa a/p Sarudin Donny a/l Sarudin Umieliza a/p sarudin Yok Peranek a/l Yok Song Han Parik a/p Yok Was Yok Rahim a/l Yok Peranek Han Agi a/p Yok Peranek Bah Haris a/p Yok Peranek Sahrizal a/l Yok Peranek Ranaloda a/l Yok Peranek Ika Suraya a/p Yok Peranek Jennis a/l Yok Chabok 37. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 79. 80. 81. 82. 10. 11. 12. 46. 47. 48. 49. 50. 13. 83. 84. 85. 86. 87. 88. 89. 90. 91. 92. 93. 94. 95. 96. 14. 51. 52. 15. 16. 17. 18. 53. 54. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61. 62. 63. 64. 65. 66. 67. 68. 69. 97. 98. 99. 100. 101. 102. 103. 104. 55
105. 106. 107. 108. 109. 110. 111. 112. 113. 114. 115. 116. 117. 118. 119. 120. 121. 122. 123. 124. 125. 126. 127. 128. 129. 130. 131. 132. 133. 134. 135. 136. 137. 138. 139. Han Ciku a/p Yok Riek Monica a/p Jennis Bah Luat a/l Jennis Robbyka a/l Jennis Jeffri a/l Jennis Bah Minday a/l Bah Woolah Wak Uji a/p Yok Belek Tachak a/l Yok Tekwek Wak Aley a/p Lahgoh Yok Cempak a/l Tachak Han Rani a/p Tachak Bah Joseb a/l Tachak Yok Pencen a/l Kuras Yok Selam a/l Yok Reik Han Perom a/p Yok Lasey Han Milan a/p Yok Selam Wak Maria a/p Yok Selam Lilly a/p Yok Selam Anny a/p Yok Selam Ajimi a/l Yok Selam Wak Nora a/p Yok Selam Han Cadang a/p Yok Lasey Yok Selem a/l Yok Cherop Han Dee a/p Bah Alah Han Podan a/l Yok Riek Laiding a/l Yok Selem Ruding a/l Yok Chabok Han Laise a/p Yok Selem Bah Kalin a/p Ruding Bah Sewadi a/l Yok Kulu Han Saora a/p Bah Atis Han Penulih a/p Bah Sewadi Bah Elli a/l Bah Sewadi Bah An a/l Sewadi Wak Tampoi a/p Bah 140. 141. 142. 143. 144. 145. 146. 147. 148. 149. 150. 151. 152. 153. 154. 155. 156. 157. 158. 159. 160. 161. 162. 163. 164. 165. 166. 167. 168. 169. 170. 171. 172. 173. Sewadi Bah Ahong a/l Tok Selem Kimasintono a/p Yok Lasey Bah Alah a/l Ongel Han Sengrik a/p Sukor Han Taran a/p Yok Tem Yok Mengah a/l Yok Tekwek Linda a/p Yok Song Norin a/p Yok Mengah Tok Wira a/l Yok Mengah Yok Daud a/l Yok Mengah Wak Poja a/p Yok Mengah Matias a/l Yok Mengah Ainun a/p Yok Mengah Bah Ajis bin Labu Wak Hihoi a/p Bah Achik Bah Hawila a/l Bah Selibah Han Samariah Bt Tok Yem Dahalan a/l bah Susu Ida a/p Tindan Miha a/p Dahalan Wahid a/l Yok Dut Juliana a/p Tindan Serina a/p Wahid Han Den a/p Yok Pang Marzuki a/l Tindan Mazlan a/l Tindan Yok Belek a/p Yok Sarau Han Bebe a/p Bah Alah Wak Kent a/p Yok Belek Han Tangkep a/p Bah Ajis Rosli a/l Halim Yok Mojes a/l Halim Shamsiah a/p Halim Han Harina a/p Halim 56 174. 175. 176. 177. 178. 179. 180. 181. 182. 183. 184. 185. 186. 187. 188. 189. 190. 191. 192. 193. 194. 195. 196. 197. 198. 199. 200. 201. 202. 203. 204. 205. 206. 207. 208. 209. 210. Wak Roma a/p Halim Bah Bahrum bin Bah Ajis Han Kerap a/p Bah Cheh Bah Roy a/l Bah Bahrum Wak Arni a/l Bah bahrum Aizat a/l Bah Bahrum Aizat Hakimie a/l Bah Baharum Bah Am a/l Halim Siti a/p Yok Sunak Apit a/l Bah Am Rossidie bin Yok Kelah Han Normah a/p Bah Nukoh Juliana a/p Rossidie Remmy a/l Rossidie Hassan a/l Bah Nukoh Timah a/p Yok Teni Marsah a/p Hassan Wak Hamulia a/p Hassan Wak Kawel a/p Hassan Bah Gesat a/l Hassan Anita a/p Hassan Laju a/l Yok Kang Kang Han Cin Chin a/p Yok Salak Yok Boneng a/l Yok Put Nila a/p Yok Salek Bah Asmi a/l Yok Boneng Yok Mirin a/l Yok Rindok Han Dook a/p Yok Seloop Mini a/p Yok Mirin Zainal a/l Yok Song Bah Yeos a/l Bah Cheh Munah a/p Yok Sunak Atira a/p Bah Yeos Ismail a/l bah Nukoh Ros a/p Yok Sunak Bah Aming a/l Ismail Bah Gabriel a/l Ismalil
211. 212. 213. 214. 215. 216. 217. 218. 219. 220. 221. 222. 223. 224. 225. 226. 227. 228. 229. 230. 231. 232. 233. 234. 235. 236. 237. 238. 239. 240. 241. 242. 243. 244. 245. Bah Malkia a/l Ismail Din a/l Yok Sunak Julika a/p Din Robin a/l Din Han Selina a/p Yok Was Rina a/p Yok Jamin Hassian a/l Yok Jamin Hamsal a/l Yok Laju Halimah a/p Yok Sunak Bah Jinas a/l Hamsal Konteng a/l Yok Sunak Han Ramah a/p Yok Chabok Wak Raie a/p Konteng Han Isabella a/p Konteng Winner a/l Konteng Vines a/l Konteng Han Relooi a/p Yok Sempoh Saemah a/p Yok Was Rohana a/p Yok Osman Bah Susan a/l Yok Was Yok Hehet bin Yok Ahat Ibrahim a/l Yok Arang Han Sejoi a/p Yok Chupak Yok Ben a.l Yok Salek Yok Khamis a/l Yok Salek Yok Arip a/l Yol Salek Tok Dumi a/l Yok Salek Amud a/l Ibrahim Relahit a/l E.Hat Han Kampok a/p Yok Dusun Rosaidah a/p Yok Arang Rasni a/l Yok Arang Yok Arshad a/l Yok Arang Sammy a/l Bah Cherop Han Kenjip a/p Yok Chupak 246. 247. 248. 249. 250. 251. 252. 253. 254. 255. 256. 257. 258. 259. 260. 261. 262. 263. 264. 265. 266. 267. 268. 269. 270. 271. 272. 273. 274. 275. 276. 277. 278. 279. 280. 281. 282. 283. 284. Han Naspay a/p Sammy Yok Jany a/l Sammy Han Rohni a/p Sammy Han Nurhalisa a/p Sammy Bah Khai a/l Sammy Rahmat a/l Yeok Bek Wak Sham Bt Yok Mirin Rasidah a/p Rahmat Martini a/p Rahmat Marvela a/p Rahmat Billy Obit a/l Rahmat Naftali a/l Rahmat Rashid a/l Rahmat Sakura a/p Bah Nukoh Bah Leaky a/l Rashid Yok Sunak a/l Yok Rindu Han Lalaw bt Tikkwek Kalsom a/p Yok Sunak Yok Talib a/l Yok Sunak Osman a/l Yok Sunak Kebai a/l Bah Duol Han Melayu a/p Yok Tigo Sarudin a/l Bah Nukoh Han Arjuna a/p Bah Nukoh Yok Titik a/l Bah Nukoh Nehcei a/l Bah Nukoh Dollah a/l Yok Sunak Han Derup a/p Yok Song Amus a/l Dollah Samri a/l Dollah Noraini a/p Dollah Normala a/l Dollah Eden a/p Dolah Aidie a/p Dollah Bah Selibah a/l Bah Ajis Han Ulen a/p Yok Jawot Shima a/p Bah Selibah Bah Cerah a/l Bah Selibah Han Serdak a/p Bah 57 285. 286. 287. 288. 289. 290. 291. 292. 293. 294. 295. 296. 297. 298. 299. 300. 301. 302. 303. 304. 305. 306. 307. 308. 309. 310. Selibah Bah Sinar a/l Bah Selibah Bah Entoi a/l Bah Selibah Bah Puteh a/l Bah Rantau Han Gelisah a/p Yok Mirin Azri a/l Bah Puteh Azrisyaira a/p Bah Putreh Joreka a/l Bah Puteh Eliveto a/l Bah Puteh Wak Maresa a/p Bah Puteh Bah Tista a/l Bah Puteh Ayob a/l Bah Song Aminah a/p Yok Sunak Yok Manaf a/l Ayob Lina a/p Ayob Amirul a/l Ayob Yok Gedas a/l Yok Mirin Han Lekup a/p Bah Cheh Wak Kawil a/p Gedas Mary a/l Gedas Han Angit a/p Gedas Yok Bangkas a/l Gedas Azeman a/l Bah Taleb Han Chehob a/p Yok Kelah Levis a/l Azeman Levisa a/p Azeman Zuhaidi a/l Azeman
PENGENALAN DAN SEJARAH KAMPUNG SUNGAI TISONG, SUNGKAI, PERAK Kampung Sungai Tisong merupakan sebuah penempatan Orang Asli dari suku Kaum Semai. Kampung Sungai Tisong terletak kira-kira 10 kilometer dari Pekan Sungkai. Kampung Sungai Tisong mempunyai dua (2) kawasan penempatan. Penempatan yang pertama dikenali sebagai Kampung Sungai Tisong. Nama Kampung Sungai Tisong berasal dari cerita lama . Menurut cerita lama yang dikongsikan dari generasi ke generasi, pada zaman dahulu, harimau suka memburu manusia untuk dijadikan makanan. Ada sebatang anak sungai tempat harimau memakan mangsa yang telah dibunuh. Biasanya, selepas memakan mangsa, rambut mangsa tersebut akan dimuntahkan kembali oleh harimau kerana rambut tidak dapat dihadamkan. Dalam bahasa Orang Asli Semai, Sog ialah rambut. Oleh sebab terdapat rambut manusia yang dimuntah oleh harimau di tepi anak sungai tersebut, sungai tersebut dinamakan Sungai Sog atau lebih dikenali dalam Bahasa Semai sebagai Teaw Sog. Oleh itu, hingga kini Orang Asli menamakan tempat ini sebagai Teaw Sog atau Tisog. Tetapi orang luar lebih mengenali kawasan ini sebagai Tisong kerana mungkin tidak pandai menyebut nama tempat tersebut dengan betul. Manakala penempatan yang kedua dikenali sebagai Kampung Camol yang sekarang lebih dikenali sebagai Kampung Limau. Nama kampung ini berasal dari nama orang tua yang bernama Yok Camol. Menurut cerita yang dikongsikan secara turun temurun, Yok Camol merupakan seorang yang Halak (handal, kuat, mempunyai kuasa ghaib dan boleh menyembuhkan orang yang sakit). Yok Camol memberitahu kawan-kawannya bahawa dia pernah menuntut ilmu Halak namun kawan- kawannya tidak pernah mempercayai kata- kata Yok Camol. Oleh itu, kawan-kawannya telah mencabar untuk menguji kehandalan yang kononnya dimiliki oleh Yok Camol itu. Yok Camol bersetuju dan pada suatu hari, dia bersama kawan-kawannya pergi ke satu tempat yang mempunyai pokok-pokok tinggi dan besar. Salah satu pokok ialah pokok Chah. Yok Camol memanjat pokok Chah itu dan meminta kawan-kawannya menyumpitnya dari bawah. Puas kawan-kawannya yang juga merupakan penyumpit yang handal menyumpit Yok Camol namun sedikit pun tidak mengena Yok Camol. Kawan-kawannya terus menyumpit sehingga habis kesemua peluru batang damar yang ada namun masih tidak kena pada Yok Camol. Setelah itu, Yok Camol pun turun dari pokok dan menemui kawan-kawannya. Maka, mereka percaya bahawa Yok Camol benar-benar Halak. Dari itulah wujudnya nama Kampung Camol. 58
Manakala nama Kampung Limau diperoleh dari kisah yang dulunya kawasan itu ditanam dengan Pokok Limau yang sehingga kini masih wujud. Bukti yang mengukuhkan bahawa Kampung Sungai Tisong adalah kawasan penempatan Orang Asli ialah terdapat kubur-kubur lama nenek moyang iaitu kubur Yok Ladak, kubur Yok Malo, kubur Ajok Cangkat, dan kubur Yok Gulai. Mereka merupakan Orang Asli yang terawal tinggal di kawasan Kampung Sungai Tisong. SISTEM PENTADBIRAN Sebelum sistem Batin diperkenalkan di kampung-kampung Orang Asli, Kampung Sungai Tisong tidak mempunyai penghulu. Kampung ditadbir dan dijaga oleh golongan orang tua (mai raknak) yang arif berkenaan dengan hal-hal hukum adat, budaya, adat resam, sebagainya. Pengetahuan tersebut diturunkan dan dikongsikan dengan penduduk kampung di bawah jagaan golongan mai raknak tersebut. Kemudian, apabila pemerintah Melayu dan British mula campurtangan dalam pentadbiran autonomi Kampung Sungai Tisong, penghulu kampung yang pertama dan yang masih diingati pernah menjaga Kampung Sungai Tisong ialah Panglima Dalam atau nama sebenarnya Bah Bejes. Beliau menjaga Kampung Sungai Tisong pada tahun 1930- an. kepercayaan dan 59 Tugas beliau diambil alih oleh Yok Rindok pada tahun 1941. Yok Rindok ialah menantu Bah Bejes. telah Selepas meneruskan pentadbiran kampung pada tahun seterusnya. itu, Penghulu Lengwak Ini diikuti oleh Batin Ueh atau dikenali juga dengan nama Bah Tigak. Kemudian pada tahun 1951, Batin Yok Melek telah mengambil alih kepimpinan kampung daripada Batin Ueh. Pada tahun 1980, Batin Yok Minin telah dilantik sebagai Ketua Kampung untuk menggantikan Batin Yok Melek yang sudah tua. Batin Yok Minin masih menjaga Kampung Sungai Tisong sehingga sekarang. KEMUDAHAN ASAS Di Kampung Sungai Tisong terdapat lima (5) buah Rumah PPRT (rumah papan, jenis Melati) yang diberi dan dibina pada tahun 1991. Selain itu, terdapat 22 buah rumah batu PPRT. Rumah batu PPRT fasa I diberi dan siap dibina pada tahun 2008 dan fasa II pada tahun 2009. Rumah-rumah ini diberikan oleh pihak JHEOA. Kampung Sungai Tisong mempunyai jalan tar yang dibina pada tahun 1996.
Terdapat juga bekalan elektrik yang telah dibekalkan pada tahun 2003 oleh pihak TNB. Dewan orang ramai dan surau telah dibina sekitar tahun 1989 dan 1990. Surau tersebut tidak digunakan oleh orang kampung kerana tiada yang beragama Islam. Tabika KEMAS pula dibina pada sekitar tahun 2005. Tabika ini masih beroperasi hingga hari ini dan tenaga pengajar terdiri daripada dua orang wanita Orang Asli yang beragama Islam. JHEOA telah memberikan bantuan paip poli dan orang kampung sendiri telah menyalurkan bekalan air yang berpunca dari Sungai Tigor yang terletak di dalam kawasan Tanah Adat Kampung Sungai Tisong. 60 Van kenderaan pengangkutan untuk membawa pelajar berulang alik dari kampung ke sekolah. disediakan sebagai TANAMAN YANG DIUSAHAKAN Tanaman komersial utama yang masih dikekalkan dan diusahakan oleh penduduk Kampung Sungai Tisong ialah getah. Selain itu, tanaman lain yang masih giat dijaga dan diusahakan ialah petai, durian, jering, rambutan, langsat, mangga dan macang. Keseluruhan kawasan yang yang diusahakan dan dikekalkan dengan tanaman ini adalah kira-kira 300 ekar. Selain itu, terdapat juga tanaman getah bantuan JHEOA untuk 25 peserta Kampung Sungai Tisong. Tanaman getah ini seluas 100 ekar dan setiap peserta mendapat 4 ekar.
Tumbuhan Bil Nama tumbuhan 1. Galuug (Gaharu) 2. 3. Petai Rotan Bantang 4. Rotan Semambu 5. Rotan Manau 6. 7. Durian Perah 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. Sela'ut 18. 19. Kuwak Lempos, Ngol, Jai, Mamok, Cah, Buluh Sumpit 20. 21. Daun durian Ben Bakoh 22. Ben Calun 23. Ben Sareek 24. Ben Genar 25. Ben Batuuk 26. Selak Selboq 61 Kegunaan Kulitnya digunakan untuk membuat bulang untuk dipakai ketika upacara sewang. Makanan / jual Bahan membuat rumah / jual / perkakas rumah Bahan membuat rumah / jual / perkakas rumah Bahan membuat rumah / jual / perkakas rumah Makanan / jual Makanan / umpan untuk ikan dan tupai / ramuan untuk masakan. Pantangnya ialah tidak boleh dibakar dengan kulitnya. Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Pinggan daun, daun yg digunakan sebagai alas untuk masakan dalam buluh kerana baunya wangi dan membangkitkan selera Pinggan daun, daun yg digunakan sebagai alas untuk masakan dalam buluh kerana baunya wangi dan membangkitkan selera Buah dimasak dan dimakan, pucuk diulam Tumbuhan yang biasa tumbuh dalam kawasan Pabel. Digunakan sebagai perubatan tradisional Digunakan dalam pancur semasa upacara sewang gelap Digunakan dalam pancur semasa upacara sewang gelap Digunakan dalam pancur semasa upacara sewang gelap Digunakan sebagai daun ketika menjalankan upacara cenagoh Digunakan dalam pancur semasa upacara sewang gelap Digunakan dalam pancur semasa upacara sewang gelap
Haiwan Bil Nama Haiwan 1. Ikan Kelah Ikan Tengas 2. 3. Ikan Baung 4. Ikan Lanor 5. Ikan Kadag 6. Ikan Selak 7. Ikan Rug 8. Ikan Kasot 9. Ikan Limbat 10. Ikan Keli 11. Ikan Bakap Ikan Kebug 12. 13. Ikan Kakdap 14. Katak Jerai 15. Katak Tabek 16. Katak Lapoi 17. Katak Sempoh 18. Katak Nyon 19. Gelpil Kura-kura 20. Labi-labi 21. Kooh 22. Seel 23. Ikan Tilat 24. Ikan Belangwoit 25. Udang 26. Betnot 27. Lotong 28. Sabat 29. 30. Bungar 31. Tawoh Tenyek 32. 33. Ngensek 34. Musang 35. Tawen 36. Cekok 37. Jajok 38. Seker 39. Kar 40. Peroog Cengul 41. Peroog Jantug 42. Peroog Coi 43. Peroog Candat Kegunaan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan 62 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61. 62. 63. 64. 65. 66. 67. 68. 69. 70. 71. 72. 73. 74. 75. 76. 77. 78. 79. 80. 81. 82. 83. 84. 85. 86. 87. Peroog Lengos Peroog Keraleh Peroog Cemal Peroog Boog Peroog Cukah Peroog Tacak Peroog Papoh Peroog Sarik Peroog Karak Peroog Senut Peroog Luak Peroog Cenor Peroog Pangkeh Peroog Kekes Peroog Sabat Peroog Hor Peroog Teu Peroog Kisang Kancil Napeh Mor Rusak Burung Enggang Burung Kahku Burung Dekug Burung Kangkuwoit Burung Kot Burung Yat Burung Balik Burung Belingan Burung Punai Burung Haweh Burung Peger Burung Kuang Burung Merbah Burung Carees Burung Cepcap Beruang Burung Tiung Biawak hutan Relai Selik Selarah Kebug Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan
IISU KAMPUNG SUNGAI TISONG Aktiviti Pelancongan Aktiviti pelancongan Kuala Sungai Tisong yang tercetus pada tahun 1995 ialah satu masalah bagi kami. Orang luar telah datang dan mengambil kawasan itu dan menjadikannya sebagai tempat pelancongan tanpa meminta kebenaran daripada Ketua Kampung dan penduduk kampung. Perkara ini sama sekali tidak menggembirakan penduduk dan Ketua Kampung kerana pembukaan tempat pelancongan ini langsung tidak memberi sebarang keuntungan kepada kami, malah Tanah Adat kami telah diceroboh dan diambil oleh orang luar. Namun, tapak pelancongan tersebut telah dirampas kembali oleh orang Kampung Sungai Tisong hasil daripada perbincangan antara penduduk Tisong dan penceroboh kawasan tersebut. Kawasan pelancongan Air Panas Sungai Kelah pada asalnya ialah perkampungan Orang Asli Sungai Tisong yang telah diambil oleh pihak FELDA. Tempat ini kini menjadi terkenal di mata pelancong sama ada dari dalam dan luar tetapi bagi kami tiada faedah dan keuntungan sama sekali. Sejarah, legenda dan sumber hutan serta biodiversiti yang terdapat di kawasan air panas kini bukan lagi milik penduduk kampung. Ia telah dirampas oleh orang luar. Oleh itu, kami tidak mahu perkara seperti ini berulang lagi kepada kami komuniti Kampung Sungai Tisong. Orang kampung juga dikenakan bayaran jika mahu masuk ke kawasan ini. Pada masa dahulu, orang kampung kami akan minta kebenaran dari roh nenek moyang jika masuk ke kawasan air panas ini. Biasanya, tujuan kami masuk 63 ialah mandi di air panas ini. Tujuan kami mandi di situ ialah untuk menyembuhkan pelbagai jenis penyakit sama ada dalaman dan luaran. Pengambilan Tanah oleh Perbadanan Pembangunan Pertanian Negeri Perak (PPPNP) Tanah yang kami kenali sebagai kawasan Sungai E'uk telah diceroboh oleh pihak PPPNP. Tanah yang bakal diambil ialah seluas 500 hektar. Pencerobohan ini bermula pada April 2009. Kami mula sedar bahawa pencerobohan sedang berlaku apabila kami ternampak pekerja luar sedang menolak dan membersihkan kawasan tersebut. Dalam masa seminggu kerja penolakan, 30 hektar telah dibersihkan. Oleh sebab bantahan lisan dan bantahan bersurat, kerja-kerja tersebut telah dihentikan. Pada 29 April 2009, wakil dari pihak PPPNP telah datang dan berunding dengan penduduk kampung mengenai pengambilan kawasan tersebut namun penduduk kampung tidak bersetuju sama sekali. Pada awal tahun 2010, pihak PPPNP sekali lagi membangkitkan isu ini dengan menulis surat dengan perkara "PERTIKAIAN TUNTUTAN KE ATAS TANAH LOT 15164 DAN LOT 15165 SELUAS 202.37 HEKTAR DI SUNGAI KLAH, MUKIM SUNGKAI, DAERAH BATANG PADANG". TINDAKAN YANG TELAH DIAMBIL Penduduk Kampung Sungai Tisong telah berjumpa dengan pihak PPPNP ketika mereka sedang menjalankan kerja-kerja
pembersihan kawasan. Penduduk Kampung Sungai Tisong telah mengusir mereka kerana kerja-kerja yang dijalankan di atas Wilayah Tanah Adat Kampung Tisong tidak mendapat izin dengan maklumat awal, bebas dan telus oleh penduduk Kampung Sungai Tisong. Selain itu, penduduk Kampung Sungai Tisong telah menghantar surat bantahan rasmi berkenaan dengan perkara ini. Pihak PPPNP dan JHEOA telah memanggil orang kampung ke Ipoh untuk bermesyuarat. Mesyuarat ini adalah antara wakil Kampung Sungai Tisong dan JHEOA, PPPNP dan wakil Kerajaan Negeri Perak. Hasil mesyuarat ialah pihak agensi dan pihak Kerajaan Negeri mahu membuat tinjauan semula ke kawasan yang dianggap kawasan Tanah Adat ini. Namun, orang kampung enggan memberi kerjasama kerana kawasan tersebut telah dinyatakan dengan jelas adalah kawasan Tanah Adat Tisong. Tanah Adat Komuniti Malahan, Peta Kampung Tisong telah dihasilkan untuk membuktikannya. 64 TUNTUTAN KAMPUNG SUNGAI TISONG Aktiviti pelancongan di Kuala Sungai Tisong dihentikan hasil bantahan komuniti Kampung Sungai Tisong. Kami harap ia dihentikan terus dan tidak disambung lagi kerana aktiviti ini tidak menguntungkan kami. Pengambilan tanah oleh PPPNP dibatalkan terus kerana pengambilan tersebut dibuat tanpa izin dengan makluman awal, bebas dan telus oleh penduduk Kampung Sungai Tisong. Wilayah Tanah Adat Kampung Sungai Tisong yang sempadannya telah jelas dikenalpasti komuniti Kampung Sungai Tisong segera diiktiraf sebagaimana kehendak kami supaya kami boleh menggunapakai Tanah Adat kami untuk pelbagai tujuan yang kami anggap sesuai dan tidak membawa kemusnahan kepada alam sekitar, biodiversiti, budaya, sejarah dan untuk tujuan pembangunan mengikut kemampuan kami sendiri dan sebagai warisan untuk generasi kami yang akan datang.
PETA 11 KAWASAN KOMUNITI ORANG ASLI 65
68
69
71
75
PROFIL KAWASAN KAMPUNG BIL Peta Sebenar - Sila rujuk pada lampiran 77
SENARAI NAMA PENDUDUK KAMPUNG SUNGAI BIL, SLIM RIVER, PERAK 1. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61. 62. 63. 64. 65. 66. 67. 68. 69. 70. 71. 72. 73. 74. 75. 76. 77. 78. 79. 80. 81. 82. 83. 84. 85. Noor A/P Dollah Daniel Ashraf A/L Azri Nur Danra Ashira A/P Azri Bah Yudas A/L Husin Han Yeeh Ridi A/L Katak Ramas A/P Banjing Zaimi A/L Ridi Aphien A/L Ridi Zaizan A/L Ridi Alang Rina A/P Ngah Man Ezrayuwel A/L Zaizan Jony A/L Ridi Noreda A/P Razali AzwaN A/L Jony Yok Achin A/L Sempak Misom A/P Hilai Jeffri A/L Yok Achin Rostam A/L Yok Achin Jurina A/P Yok Achin Kamrizal A/L Yok Achin Sabarina A/L Yok Achin Erni A/P Yok Achin Atin Mantai Erefan Afian A/L Atin Salim A/L Yok Achin Faridah A/P Budoi Surianti A/P Salim Hasliza A/P Salim Hairi A/L Salim Ena Safarina A/P Salim Hasmirulnizam A/L Salim Arau A/L Piat Esah A/P Gas Roslan A/L Arau Arman A/L Arau Man A/L Tiga Mah Binti Arau Parizan A/L Man Elen A/L Man Haikal A/L Man Salim A/L Banjing Wak Mi A/P Adam Husaini A/L Salim Wak Nana A/P Salim 78 Bah Juhamat A/L Chong Ha Lisham A/P Bah Selik Azrul Nizam A/L Bah Juhamat Sarah A/L Bah Juhamat Sabrina A/L Bah Juhamat Nan A/L Mansari Lunjak A/L Kasim Asrie A/L Nan Norfarizan A/P Nan Fauzi Ayu A/P Nan Eales A/L Udin Earen A/L Ramlan Murni A/L Nan Yunas A/L Mazlan Delisha A/P Mazlan Nosduen A/L Bah Nosa Noriyah A/P Nan Norsuriana A/P Nosduen Samberi A/L Nana Jeszieca Martica A/P Titoi Riarecca A/P Samberi Han Lusah A/P Bah Juing Suman A/L Bah Selik Rosnah A/P Bah Selik Saimen A/L Bah Selik RosniTa A/P Bah Selik Ramli A/L Nan Azura A/P Dollah Amirul Zakina A/P Bah Selik Emily Rebem Anak Motek Lina A/P Bah Selik Lidya Febriani Anak Rebem Nancy Diyyana Anak Rebem Evy Evanesency Kuwek Anak Rebem Rasiah A/P Duyong Nini Nalisa Azri A/L Satun 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 86. 87. 88. 89. 90. 91. 92. 93. 94. 95. 96. 97. 98. 99. 100. 101. 102. 103. 104. 105. 106. 107. 108. 109. 110. 111. 112. 113. 114. 115. 116. 117. 118. 119. 120. 121. 122. 123. 124. 125. 126. 127. 128. 129. Bah Denis A/L Ramli Wak Dina Kristina A/P Bah Denis Jussa A/L Katak Rosmah A/P Yok Dali Elijah A/L Jussa Norina A/P Jussa Erwin A/P Jussa Marina A/P Jussa Roslan A/L Jussa Sumi A/P Rengau Wanda A/P Roslan Nordiana A/P Jussa Anthony Bin Dimis Ajis A/L Sengking Maimun A/P Punggah Amy A/P Ajis Fazira A/P Ajis Intan Amyra A/P Ajis Wak Yeh A/P Asa Junainah A/P Punggah Karim A/P Punggah Rosli A/L Punggah Bah Anis A/L Ajis Suban A/L Yok Ulat Baniseha A/P Atep EzAm A/L Suban Eien A/L Suban Dollah A/L Ali Katak Maimun A/L Kenih Zairi A/L Dollah Hapizi A/L Dollah Shapizan A/L Dollah Erna Emelda A/P Dollah Shakira A/P Dollah Itzahamirza A/L Dollah Suhaina A/P Senajan Agelia A/P Itzamirza Nazri A/L Nasib Ata A/P Dudok Sharizal A/L Nazri Kemen A/L Nazri Zira A/P Nazri Manan A/L Lucheh Rozana A/P Nasib
130. 131. 132. 133. 134. 135. 136. 137. 138. 139. 140. 141. 142. 143. 144. 145. 146. 147. 148. 149. 150. 151. 152. 153. 154. 155. 156. 157. 158. 159. 160. 161. 162. 163. 164. 165. 166. 167. 168. 169. 170. 171. 172. 173. 174. Gloriya A/P Manan Ezal A/L Manan Melin Ann A/P Manan Sabrine A/L Nasib Wanum A/P Acheh Shahariel A/L Sabrinie Ali Katak A/L Baris The Bt Aon Alice Eze Dapiza Bt NaSib Nasib Bin Chula Saamah Bt Ali Katak Ronald Alison Bin Nasib Raynold Arieson Bin Nasib Pinang A/L Yok Nai Sempat A/P Gas Faizul A/L Pinang Mas Niza A/P Pinang Sheren A/P Pinang Serina A/P Pinang Zambri Diana A/P Pinang Filin Shera A/P Pinang Hapis Norlela A/P Pinang Lungkai A/L Chumpat Azim Sem Alia A/P Lungkai Kamis A/L Chula Tuah A/P Pinang Noraini A/P Pinang Bah Ehsi A/L Bah Dewi Norhaliza Sulaiman Bin Baek Rohana A/P Gaharai Andreas Bin Sulaiman Agi Bin Sulaiman Azie A/P Sulaiman Aiza A/P Sulaiman Azlin A/P Sulaiman Salip A/L Katak Rubi A/P Gaharai Aidah A/P Salip Mastura A/P Salip 175. 176. 177. 178. 179. 180. 181. 182. 183. 184. 185. 186. 187. 188. 189. 190. 191. 192. 193. 194. 195. 196. 197. 198. 199. 200. 201. 202. 203. 204. 205. 206. 207. 208. 209. 210. 211. 212. 213. 214. 215. 216. 217. 218. Anisa A/P Salip Izzad A/P Salip Johan A/L Yok Ulat Noni Bt Hikang Ezzat A/L Johan Salim A/L Katak Rita A/P Gaharai Elveshose A/L Salim Zakheus A/L Salim Carel A/P Salim Haiz A/L Salim Chan Kin Chai Indon A/P Tiga Chan Sing Long Chan Sing Chew Chan Wai Yoke Chan Wai Yan Tiga A/L Baris Rahim A/L Tiga Jali A/L Tiga Saleh A/L Tiga Keng A/P Jelatok Sidah A/P Katak Norhayatie A/P Kamis Noreen A/P Kamis Ridzuan A/L Kamis Norhaidah A/L Kamis Denis William Napitululu Daninia A/P Dennis William Rozen A/L Kamis Liha A/P Yok Melayan Rina Ramalia A/P Rozen Salbiah A/P Yok Ulat Taisin Bin Jitun Floranikanee A/P Taisin Flooranee A/P Taisin Floorrianee A/P Taisin Fanee A/P Taisin Ismail Bin Banjing Sarimah A/P Katak Fauzi Bin Ismail Anuar Bin Ismail Maimunah A/P Bah Jul Shanti A/P Anuar 79 219. 220. 221. 222. 223. 224. 225. 226. 227. 228. 229. 230. 231. 232. 233. 234. 235. 236. 237. 238. 239. 240. 241. 242. 243. 244. 245. 246. 247. 248. 249. 250. 251. 252. 253. 254. 255. 256. 257. 258. 259. 260. 261. 262. 263. Sharil Bin Ismail Timah A/P Sani Elyana A/P Shahril Norparizan A/P Ismail Razifman Bin Mamat Natieza A/P Razifman Norazizan A/P Ismail Suhardi Bin Suan Suhairul A/L Suhardi Bok A/P Chundong Rosmawati A/P Shaari Eddy A/L Uda Mat Renen A/L Eddy Andriana A/P Eddy Alang A/L Sabak Melah A/P Ngah Lebo Nazlan A/L Alang Nadia A/P Alang Sallehudin Bin Saaban Salina A/P Duyong Izamizuan A/L Sallehudin Izlyn A/P Sallehudin Marta A/P Sallehudin Atep A/L Katak Salmah A/P Getang Hanip A/L Atep Helmi A/L Atep Halil A/L Atep Azizah A/P Karim Hakim A/L Halil Mazlan Bin Ismail Wak Jahat Mia A/L Mazlan Lan A/L Mazlan Yunus A/L Ngang Rohani A/P Ismail Wak Aireen A/P Yunus Bah Alif A/L Yunus Joha A/L Duyong Zabidah A/P Katak Seoia A/P Joha Inderra A/P Joha Mayllisa A/P Joha Mahamad A/L Katak Rahimah A/P Bah Taleb
264. 265. 266. 267. 268. 269. 270. 271. 272. 273. 274. 275. 276. 277. 278. 279. 280. 281. 282. 283. 284. 285. 286. 287. 288. 289. 290. 291. 292. 293. 294. 295. 296. 297. 298. 299. 300. 301. 302. 303. 304. 305. 306. 307. 308. Rizan A/L Mahamad Herman A/L Mahamad Linda A/P Mahamad Nita A/P Mahamad Marina A/P Mahamad Amzani A/L Bah Imam Jumi A/P Duyong Ziezik A/L Amzani Daniel A/L Amzani Moses A/L Amzani Maarkus A/L Amzani Yusman A/L Titoi Meera A/P Narayanasamy Aggyleen A/L Yusman Mayvian A/P Yusman Yusmica A/P Yusman Yulien A/L Yusman Meram A/L Duyong ASmah A/P Titoi Edwin A/L Meram Eddy A/L Meram Andy A/L Meram Zaidi A/L Meram Jastin A/L Meram Yusof A/L Duyong Kalsom A/P Bihun Normalieza A/P Yusof Kispi A/L Yusof Nezuan A/L Yusof Izaidi A/L Yusof Norunawaniza A/P Yusof Intan Sahira A/P Yusof Bidin A/L Tiga Shamsiah A/P Arau Norsella A/P Bidin Lin A/L Bidin Nia A/L Bidin Saidah A/P Chula Norbaayah A/P Titoi Kamariah A/P Titoi Semi A/L Mansor Rosnah A/P Titoi Bah Gadi A/L Gerik Rozaidi Dors A/L Bah Gadi Rozaireen Dors A/P Bah 309. 310. 311. 312. 313. 314. 315. 316. 317. 318. 319. 320. 321. 322. 323. 324. 325. 326. 327. 328. 329. 330. 331. 332. 333. 334. 335. 336. 337. 338. 339. 340. 341. 342. 343. 344. 345. 346. 347. 348. Gadi Rozaiminda Dors A/L Bah Gadi Rozaiqiuza Dors A/P Bah Gadi Rozaivianza Dors A/L Bah Gadi Rozaifella Dors A/P Bah Gadi Mazinah A/P Titoi Ahmad A/L Yusof Fezuan A/L Ahmad Casey A/L Ahmad Allin A/P Ahmad Rene A/L Ahmad Deneto A/L Ahmad Amran A.L Titoi Ramlah A/P Bah Ai Bah Remon A/L Amran Farizan A/P Amran Roney A/L Amran Nordina A/P Amran Rahim A/L Jason Zaliha A/P Titoi Ripsun A/L Rahim Riyan A/L Rahim Andry A/L Rahim Edda A/P Rahim Amila A/P Rahim Sharif A/L Acher Rubiah A/P Pinang Shaharabi A/L Sharif Shaizan A/L Sharif Suriah A/P Sharif Emin A/L Sharif Mize A/L Sharif Henry A/L Titoi Jurimi A/P Sudin Ferrariany A/P Henry Bah Lan A/L Duyong Zalina A/P Mat Iznaz A/L Bah Lan Jossi A/L Bah Lan Maeria A/P Bah Lan Tomig A/L Bah Lan 80 349. 350. 351. 352. 353. 354. 355. 356. 357. 358. 359. 360. 361. 362. 363. 364. 365. 366. 367. 368. 369. 370. 371. 372. 373. 374. 375. 376. 377. 378. Roslan A/L Nasib Rojina A/P Gaharai Naisa A/P Roslan Zemi A/L Roslan Lamleha Bin Satun Izan Bt Nasib Norleyana A/P Lamleha Tiah A/P Sabak Edmund Ross Williams Hunt Clive Allen Williams Hunt Aniz Suraya Bt Amani Williamzs Hunt Raja Khairina Bt Ahmad Kamil Raja Atirah Bt Ahmad Kamil Chep A/P GaS Jasmi A/L Yok Ulat Hadi A/L Yok Ulat Rogayah A/P Yok Ulat Nor Asmah A/P Yok Ulat Leha A/P Yok Ulat Julia A/P Bah Aban Edwad Lee Williams Hunt Vanessa Williams Hunt Allyssa Williams Hunt Sam A/L Alang Nora A/P Yok Chopil Danny A/L Sam Bellin A/P Sam Ejoy A/L Sam Norita Bt Amani Williams Hunt Mohd Aiman Bin Mohd Sani
PENGENALAN DAN SEJARAH KAMPUNG SUNGAI BIL, SLIM RIVER, PERAK, MALAYSIA Kampung Orang Asli Sungai Bil ialah sebuah perkampungan Orang Asli yang terletak di bahagian selatan Daerah Batang Padang di Perak Selatan. Jumlah keseluruhan penduduk kampung ini adalah seramai 379 orang yang terdiri daripada 193 orang lelaki dan 186 orang perempuan serta 101 kelamin. Kampung ini didiami sejak turun-temurun dari zaman nenek moyang kami iaitu sebelum kedatangan pihak luar seperti Raja-raja Melayu, British dan sebagainya. Kesan peninggalan sejarah Bristish masih ini, contohnya wujud sehingga ke hari laluan kereta kuda yang terletak di tengah- tengah kampung dan tambaknya yang masih jelas kelihatan hingga ke hari ini. Kampung Sungai Bil terletak antara dua buah bandar iaitu 19km dari utara Tanjung Malim dan 14km dari Slim River. Kampung ini amat mudah dimasuki kerana terletak di tepi sepanjang jalan yang menghubungkan Tanjung Malim dan Slim River. Kampung ini terbahagi kepada 3 bahagian iaitu bahagian A - Sungai Bil kecil yang keluasannya lebih kurang 160 ekar , bahagian B - Kawasan penempatan yang keluasannya lebih kurang 16 ekar dan bahagian C - Hilir Sungai Bil yang keluasannya lebih kurang 150 ekar. kedatangan Sebelum pihak nama British, asal kampung ini ialah kampung Orang Asli Selat Kota. Semasa darurat, penduduk kampung ini telah dikumpulkan dan dipindahkan oleh pihak kerajaan ke kawasan baru yang berhampiran kampung Orang Melayu Sungai Bil atas faktor keselamatan. Setahun kemudian, kami berpindah semula ke kampung asal dan nama baru iaitu Kampung Orang Asli Sungai Bil telah diberikan. Pada tahun 1961-1965, pihak kerajaan telah mendirikan 9 unit rumah, klinik kesihatan, dewan, asrama, sekolah. kolam ikan dan 32 anak tangga simen yang masih digunakan hingga ke hari ini tetapi ada juga yang terpaksa dimusnahkan kerana pembinaan rumah baru. 81
SISTEM PENTADBIRAN Berikut ialah senarai nama Batin yang mentadbir Kampung Sungai Bil dengan kerjasama penduduk Kampung Sungai Bil dari awal dahulu hingga ke masa ini. Kedudukan Nama Tahun Pertama Moyang Panglima Rakit Kedua Ketiga Keempat Kelima Keenam Bisai Gantung (Tapong) Agok a/l Tapong Katak a/l Baris Dollah a/l Ali Katak 1963 - 1979 1985 - 2010 KEMUDAHAN ASAS Berikut ialah senarai kemudahan asas yang telah diterima oleh penduduk Kampung Sungai Bil. 6. 10 batang - Bantuan lampu tiang. 1. 01 Unit Dewan Serbaguna. 7. 01 - Sumbangan pembayaran pembinaan bangunan (Tadika Aslidika). 2. 20 unit rumah melati lama. 8. 01 - Gelangang sepak takraw. 3. 06 unit rumah skim mesra rakyat. 9. Jalan naik taraf kampung. 4. Bekalan elektrik - TNB ( berbayar ) 10. 03 Unit Perumahan Penambahan dari PPRT. 5. Bekalan air - Lembaga Air Perak (berbayar ) 11. 06 Unit Tandas Curah dari Kementerian Kesihatan. TANAMAN YANG DIUSAHAKAN Bil Jenis Tanaman Keluasan 1. 2. 3. 4. 5. Kebun Getah Kahwin Kebun Getah Lama Bercampur Dusun Buah-buahan Kebun Kelapa Sawit Keseluruhan kawasan 63 ekar 145 ekar 3 ekar 211 ekar 82
SUMBER ALAM Tumbuhan Kampung Sungai Bil juga masih bergantung kepada sumber alam untuk kelangsungan budaya, adat resam, jatidiri dan untuk kegunaan harian yang lain. Bil Jenis Makanan Kegunaan Bahasa Semai Bahasa Melayu 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. Bil 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. Bil Gale Tilak Gaq Telei Dekoh Berangan Perah Jerink Betar Kerdas Buah kapas Terhuk Bekui Takeb Jadong Terap Ubi kayu Keledek keladi Pisang Bangkong Berangan Perah Jering Petai kerdas Pelek Kapas Terhuk Bekui Takeb Jadong Terap Jenis Tumbuhan Kegunaan Bahasa Semai Bahasa Melayu 1. 2. Keik Mahang lew 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. Keik bertam Choyk seni / choyk ceber Choyk sega mas keik bayas Bembran Selak tepas Cencop Telei darat Keik sempak Keik cempedak Keik Nangka Keik biyok Pokok Mahang Buluh Perkakas rumah Perkakas rumah/makanan/senjata/ kraftangan Kraftangan/perkakas rumah Pokok bertam Rotan seni / rotan ceber Tali pengikat / Kraftangan Rotan sega mas Pokok bayas Bembran Daun tepas Cencop Pisang darat Pokok durian Pokok cempedak Pokok nangka Pokok biyok Pengikat / karaftangan Makanan / perkakas rumah Kraftangan Atap / perkakas rumah Atap / perkakas rumah Atap / perkakas rumah dan makanan Buah dimakan Buah dimakan Buah dimakan / makanan Buah dimakan 83
Haiwan Bil Jenis Haiwan Kegunaan Bahasa Semai Bahasa Melayu 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. Sex lek ( menhar ) Kak tew Puk denak Ciyap Dog Pa'as Tabe'eg Tejik Sawa Kancil Kijang Perog Kus Kurak Chok Kucik Musang Kaik Kelawar Gerek Babi hutan Ikan sungai Ayam hutan Burung Monyet Labi-labi Katak air Ular sawa Kancil Kijang Tupai Landak Kura-kura Anjing Kucing Musang Kaik Kelawar Biawak Makanan / jual Makanan / jual Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Ternakan Ternakan Makanan Makanan Makanan Makanan ISU DI KAMPUNG SUNGAI BIL Bil Isu 1. Rintis oleh Jabatan Hutan di dalam kawasan Tanah Adat Orang Asli Sungai Bil 2. Pengambilan Tanah Adat Orang Asli Sungai Bil oleh beberapa orang penduduk Kampung Melayu Sungai Jurong. 3. Pengambilan kawasan dalam Rizab Orang Asli Bahagian B Kampung Orang Asli Sungai Bil oleh pihak Kampung Orang Melayu Sungai Bil. 4. Pengambilan tanah oleh pengusaha sawit berbangsa India dalam kawasan Tanah Adat Orang Asli di Cebak Sungai Bil 5. Pembesaran/Pelebaran jalan oleh Jabatan Kerja Raya yang melibatkan pegambilan tanah segelintir penduduk kampung. 6. Pengambilan kawasan untuk pembahagian tanah lot kepada pemohon bukan Orang Asli, dalam kawasan Kampung Orang Asli Pecah Batu Sungai Bil. 7. Penyukatan dan pembinaan laluan kabel elektrik oleh Tenaga Nasional Berhad dalam kawasan Tanah Adat. 84 Tarikh/Tahun 1960-an 1960-an 1990-an 2004 Awal 2002 2006
TINDAKAN YANG PERNAH DIAMBIL Tindakan yang pernah diambil oleh penduduk Kampung Sungai Bil ialah menghantar surat bantahan rasmi kepada pihak-pihak yang menceroboh kawasan Tanah Adat kampung Sungai Bil. Penduduk Kampung Sungai Bil juga pernah bermesyuarat dengan pihak-pihak berkenaan mengenai isu pencerobohan yang pernah berlaku namun tiada penyelesaian yang konkrit telah diambil oleh pihak kerajaan berkenaan dengan isu-isu ini. Selain surat bantahan, penduduk Kampung Sungai Bil juga pernah menghantar surat rasmi untuk memohon bantuan-bantuan seperti penyambungan jalan berturap, pembinaan gelanggang sepak takraw, membaikpulih dewan orang ramai, tandas dan mesin pemotong rumput. 85
TUNTUTAN KAMPUNG SUNGAI BIL Pihak Kerajaan harus mengiktiraf Wilayah Tanah Adat Kampung Sungai Bil yang telah ditandakan dengan jelas dalam Peta Wilayah Tanah Adat Kampung Sungai Bil oleh pen- duduk Kampung Sungai Bil. Pihak Kerajaan harus meminta izin dengan makluman awal, bebas dan telus jika mahu menjalankan sebarang bentuk projek di atas Wilayah Tanah Adat Kampung Sungai Bil. Pihak Kerajaan melalui agensinya iaitu Peja- bat Tanah Daerah harus tegas dalam memas- tikan kawasan Wilayah Tanah Adat Kampung Sungai Bil tidak diceroboh. Kawasan dalam Wilayah Tanah Adat yang telah diceroboh haruslah dikembalikan dan jika itu mustahil, harus digantikan dengan kawasan baru yang ditentukan oleh penduduk Kampung Sungai Bil. 86
PROFIL KAWASAN KAMPUNG TIDUNG Peta Sebenar - Sila rujuk pada lampiran 87
SENARAI NAMA PENDUDUK KAMPUNG TIDUNG, RPS JERNANG, SUNGKAI, PERAK 1. 67. Kemeriya a/l Yok Lapik 33. Sayah a/p Yok Lapik Tanor a/l Chukin 2. 3. 4. Wak Apat a/p Bah Kulok Rosejati a/p Tanor Cinta a/p Tanor 34. 35. 36. Rosse a/l Dahalan Jalina a/p Dahalan Najib a/l Dahalan 68. 69. 70. Masita a/p Bah Terangan Bah Ronnie a/l Kemeriya Asima a/p Kemeriya 5. 6. 7. Wak Sabariya a/p Tanor Jameri a/l Tanor Bah Kazan a/l Bah 37. 38. 39. Rahim a/l Dahalan Arry a/l Dahalan Talip a/l Yok Lapik 71. 72. 73. Suhaina a/p Kemeriya Asrol a/l Kemeriya Yok Kuilang a/l Yok Meruang 40. Han Semol a/p Yok Sagong 8. Norita a/p Tanor Berense 74. Timah a/p Bah Bong 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. Bah Khaizal a/l Bah Kazan Hussin a/l Yok Suman Siah a/p Yok Kelok Kartini a/p Hussin Helmi a/l Hussin Juliza a/p Hussin Ismanzaidi a/l Hussin Irwan a/l Hussin Zahrizan a/l Hussin Ludek binti Selirang Yok Tenoi a/l Yok Champor Han Boi a/p Rindu Suria a/p Yok Tenoi Jantan a/l Yok Tenot Rohana a/p Yok Tenot Yok Sharif a/l Yok Tenot 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. Julie a/l Mat Talip Yok Seri a/l Talip Salim a/l Talip Noris a/p Talip Has Su Warai a/p Talip Said Amrie a/l Talip Yok Geri a/l Talip Faizal a/l Dahari Zaini a/p Talip Faril a/l Faizal Rasib a/l Yok Tontang Han Uni a/p Orai Arni a/p Rasib Zamadi a/l Rasib Seman a/l Achong Fatimah a/p Bah Dayang Bah Zamri a/l Bah Cheul Rani a/l Tanor 75. 76. 77. 78. 79. 80. 81. 82. 83. 84. 85. 86. 87. 88. 89. 90. 91. Era a/p Yok Kuilang Yatim a/l Yok Kuilang Sayin a/l Yok Kuilang Bah Samping a/l Yok Kuilang Tontang a/l Momok Tahir a/l Yok Sendrap Wahab a/l Tanor Surina a/p Tahair Bah Yadi a/l Wahab Alib a/l Bah Dayang Lita a/p Bah Ri Wak Nuda a/p Alib Bah Sukrai a/l Alim Mikedylan a/l Alib Yok Sehak a/l Bah Rakil Han Gelige a/p Asim Najiha a/p Yok Sehak 25. 26. Chundai a/l Selirang Han Chntup a/p Yok 59. 60. Han Merah a/p Seman Fakry a/l Rani 92. 93. Rekh a/p Yok Sehak Asim a/l Terangan 27. Wong Bah Rakil a/l Yok Arang 61. Bah Silang a/l Bah Senagak 94. 95. Han Hot a/p Lakiseh Johan a/l Bah Bong 28. 29. 30. 31. 32. Bah Samsi a/l Bah Rakil Han Jaya a/p Bah Rakil Rosasnan a/l Bah Rakil Dahalan a/l Bah Ong 62. 63. 64. 62. 63. 64. 65. 66. Timah a/p Yok Lapik Han Sida a/p Bah Silang Han Sira a/p Bah Silang Ruslan a/l Bah Silang Daim a/l Bah Silang 88 96. 97. 98. 99. Norsainaliza a/p Bah Muning Naim a/l Johan Nasaizan a/p Johan Juli a/l Bah Muning
100. 101. 102. 103. 104. 105. 106. 107. 108. 109. 110. 111. 112. 113. 114. 115. 116. 117. 118. 119. 120. 121. 122. 123. 124. 125. 126. 127. 128. 129. 130. 131. 132. Nita a/p Juli Bah Muning a/l Bah Chunkai Zamri a/l Bah Muning Alai a/l Bah Muning Khairulfali a/l Bah Muning Hayati a/p Bah Muning Orat a/l Baleh Han Sayen a/p Yok Saman Ramina a/p Orat Yok Demas a/l Orat Suzana a/p Orat Soiar a/p Orat Rodi a/l Orat Yok Rawi a/l Bah Dol Norisa a/p Orat Azrol a/l Yok Rawi Seting a/l Yok Rawi Noraina a/p Yok Rawi Jabu a/l Bros Han Su a/p Yok Tong Nordiana a/p Jabu Khairul Ewanzie a/l Jabu Saina a/p Jabu Alang a/l Tanor Han Yet a/p Yok Tenot Suhimi a/l Alang Bah Pujie a/l Alang Amelia a/p Alang Bah Cheh a/l Awang Ramlah a/l Awang Yok Selasa a/l Bah Ratin Yok Nazrin a/l Bah Rajin Denver a/l Bah Cheh 133. 134. 135. 136. 137. 138. 139. 140. 141. 142. 143. 144. 145. 146. 147. 148. 149. 150. 151. 152. 153. 154. 155. 156. 157. 158. 159. 160. 161. 162. 163. 164. 162. 163. 164. 165. 166. 167. 168. Bah Zai /al Bah Cheh Haslan a/l Bah Cheh Wak Julina a/p Bah Cheh Budin a/l Yok Saman Wak Seliwat a/p Arang Maida a/l Budin Jumian a/l Budin Junab a/l Budin Shamira a/p Budin Han Sabana a/p Budin Karena a/p Budin Bah Sinu a/l Bah Bong Jamilah a/p Yok Lapik Saidah a/p Bah Sinu Yok Rafi a/l Talip Amirul a/l Bah Sinu Bah Nenan a/l Bah Sinu Ashrf a/l Bah Sinu Jamli a/l Dahari Latian a/p Dahalan Jarizal a/l Jamli Azwan a.l Jamli Jubir a/l Tindan Sabia a/p Din Izzati Shamimi a/p Jubir Nurisa a/p Jubir Din a/l Bah Hup Mah a/p Katap Bah Rahim a/l Din Asa a/p Din Zairi a/l Din Jina a/p Din Lina a/p Din Azemi a/l Din Emka a/p Din 89 169. 170. 171. 172. 173. 174. 172. 173. 174. 175. 176. 177. 178. 179. 180. 181. 182. 183. 184. 185. 186. 187. 188. 189. 190. 191. 186. 187. 188. 189. 190. 191. 192. Bah Malot a/l Bah Bong Gerak a/p Chundai Khairol a/l Bah Malot Jasni a/l Bah Malot Han Asnita a/p Bah Malot Samani a/l Bah Malot Han Haslina a/p Bah Malot Kuras a/l Chukin Wak Manding a/p Bah Dayang Bah Dil a/l Kuras Jeny a/p Kuras Bah Remi a/l Kuras Bah Rupi a/l Kuras Julianaza a/p Jali Yok Seladan a/l Yok Sengrap
PENGENALAN POS JERNANG Pos Jernang ditubuhkan pada sekitar tahun 1981. Pos Jernang terdiri daripada lima (5) kampung yang digabungkan dalam satu Pos dan Pos ini hingga kini dikenali sebagai Jernang. Namun, setiap kampung Pos masih mempunyai wilayah Tanah Adat dan pentadbiran dan sejarah masing-masing yang masih dikekalkan dan diamalkan hingga kini. Kampung-kampung yang terdapat dalam Pos Jernang ialah Kampung Ras, Kampung Sat, Kampung Tidung, Kampung Kejau dan Kampung Gamus. PENGENALAN DAN SEJARAH KAMPUNG TIDUNG Kampung Tidung ialah salah sebuah kampung yang terdapat dalam Pos Jernang. Semua penduduk di kampung ini berbangsa Semai kecuali seorang penduduk lelaki berbangsa Iban berasal dari Sarawak yang telah berkahwin dengan wanita di Kampung Tidung. mangsa-mangsa di penempatan tersebut. Manusia yang tidak ketahuan akan menjemput harimau tersebut naik ke rumah. Apabila harimau tersebut sudah bertandang di rumah, lambat laun harimau tersebut akan makan orang tersebut. Di Kampung Tidung, Tatak Aseh yang juga merupakan penduduk asal kampung ini, berkongsi cerita dengan generasi seterusnya bahawa pada masa dahulu terdapat sebatang sungai yang telah ditimpa oleh tanah runtuh. Ada seekor harimau yang telah membunuh seekor seladang. Sebelum makan seladang itu mencari air untuk tersebut, harimau diminum. Harimau itu menemui sungai yang telah ditimpa oleh tanah tadi. Harimau berhenti di kawasan sungai tersebut. Apabila harimau melihat sungai tersebut berkeadaan sedemikian, harimau tersebut menamakan sungai itu 'tik de dug teu' (tanah yang menimpa sungai). Lantas, harimau tersebut minum air dari sungai itu dan memakan seladang yang telah dibunuh tadi. Penduduk Kampung Tidung sahaja berjumlah 191 orang. Jumlah lelaki ialah 110 orang dan perempuan berjumlah 81 orang. Terdapat 7 orang warga emas, 74 orang dewasa, 30 orang remaja dan 80 orang kanak-kanak. Terdapat 34 kelamin yang menetap di kampung ini. Menurut cerita yang telah dikongsi secara lisan oleh nenek moyang kami dari generasi ke generasi, pada zaman dahulu, harimau dengan manusia mempunyai kaitan yang rapat. Dipercayai pada zaman dahulu, harimau boleh bertukar atau menyamar menjadi manusia untuk mendekati dan memasuki penempatan Orang Asli. Tujuan harimau berbuat demikian adalah untuk menyiasat dan mengenalpasti Orang Asli di sini meringkaskan nama sungai itu sebagai sebagai Tik Dug atau Tidug. Orang luar tidak tahu menyebut nama ini dengan betul, dan biasanya mereka hanya menyebut Tidung. Oleh itu, hingga kini, kampung ini dikenali sebagai Kampung Tidung. PENTADBIRAN KAMPUNG TIDUNG Orang tua yang paling awal menjadi pemimpin Kampung Tidung dan yang masih segar dalam ingatan kami ialah Tatak Aseh. Selepas Tatak Aseh meninggal dunia, beliau 90
digantikan oleh anaknya iaitu Yok Sareeg. Selepas Yok Sareeg meninggal dunia, Batin Apu a/l Mamok mengambil alih pentadbiran Kampung Tidung. Setelah Batin Apu menjadi uzur, beliau telah digantikan oleh Bah Ros a/l Bah Bung pada tahun 2008 yang masih mentadbir Kampung Tidung hingga kini. KEMUDAHAN ASAS Bantuan rumah PPRT yang pertama diberikan kepada orang kampung melalui pihak JHEOA ialah rumah papan PPRT. Melalui skim tersebut, 10 orang telah diberikan rumah. Rumah ini diberikan kira-kira pada tahun 1992. Walaupun begitu, rumah Batin telah diberikan pada awal tahun 1990. Pada sekitar tahun 2000 - 2002, rumah PPRT jenis batu telah mula diberikan untuk penduduk Kampung Tidung. Selepas tahun 2009, rumah batu PPRT telah diberikan kepada 5 orang penduduk Kampung Tidung. itu, pada Kemudahan sekolah rendah untuk penduduk di Pos Jernang dibina pada tahun 1987. Sekolah ini menyediakan pendidikan dari darjah 1 hingga darjah 6. Kampung ini tiada kemudahan jalan berturap. Jalan yang ada hanya jalan pembalakan. Jalan ini licin pada musim hujan dan berdebu pada musim kering. Buat masa ini, jalan ini hanya ditabur dengan batu oleh kontraktor kelapa sawit untuk memudahkan lorinya keluar masuk membawa hasil kelapa sawit. Itupun hanya untuk jalan tertentu yang digunakan sebagai laluan lorinya. 91 Penduduk Kampung Sat menyalurkan bekalan air dari hutan ke rumah dengan bantuan poli paip oleh pihak JHEOA. Punca sungai yang digunakan ialah Sungai Chayai dan Sungai Wog Kemnam. Air ini mula disalurkan pada sekitar tahun 1990. Kerja-kerja untuk menyalurkan bekalan elektrik mula dijalankan pada 8 Mei 2009 dan telah siap dan mula dipakai oleh penduduk Kampung Tidung pada 3 Januari 2010. Terdapat juga Tabika yang dibina berhampiran dengan Sekolah Kebangsaan Jernang Tabika ini terbuka untuk kesemua kampung yang terdapat dalam Pos Jernang. Tiada kemudahan pengangkutan disediakan untuk murid-murid Pos yang bersekolah di Sekolah Kebangsaan Jernang. Ibubapa menggunakan motosikal sendiri untuk menghantar anak-anak mereka ke sekolah. Bagi yang tiada kenderaan, mereka terpaksa berjalan kaki. Jernang Terdapat juga kemudahan klinik di Kampung Tidung. Doktor dan jururawat melawat Kampung Tidung dua kali dalam sebulan untuk menyediakan kemudahan perubatan. TANAMAN YANG DIUSAHAKAN Tanaman semula komersial yang ada ialah Kelapa sawit seluas 646 hektar. Kelapa sawit ini dikongsi antara Kampung Ras, Kampung Sat, Kampung Tidung, Kampung Kejau dan Kampung Gamus. Selain Kelapa sawit, penduduk Kampung Tidung juga mengusahakan tanaman lain seperti getah, durian, lada, petai, rambutan, kelapa, pinang, pisang, cempedak, nangka dan pekat.
Sumber Alam Tumbuhan Bil Jenis tumbuhan 1. Dekoh 2. Sereg 3. 4. Jis Larah 5. 6. 7. 8. Tampui Rambai Langsat Hug 9. Kapaas 10. Balog 11. Cemerweng 12. Caker 13. Perah 14. Pelpel 15. Relop 16. Pelek Setar 17. Menrei 18. Paweh 19. Saler 20. 21. Laharuk Petai Kegunaan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan 92 22. 23. 24. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. Durian Toog Ngel Pasei Pengalag Kerdas Jering Ngempoog Ngensull Bekooi Kenlas Keladi Ubi kayu, pucuk ubi Pisang hutan Bertam (daun, pucuk, batang) Sepal Hibus To'ok Getor Terass Ber'as Berpag Lahau Ben Jematt Ben Calun Kawil Mengkar Mahang Mendaharik Wol Leu Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Perubatan Perubatan Perubatan Pembuatan rumah Pembuatan rumah Pembuatan rumah Pembuatan rumah Pembuatan rumah
Haiwan Bil Jenis haiwan 1. Ikan Selak 2. Ikan Tengas 3. Ikan Kelah 4. Ikan Limbat 5. Ikan Selog 6. Ikan Teramis 7. Ikan Bageh 8. Ikan Bujug 9. Tabeg 10. Karog 11. Cereg 12. Candeg 13. Luak 14. Cemal 15. Kell 16. Ngenseg 17. Tenyeek 18. Dogg 19. Rau 20. Besig 21. Hel 22. Tawoh 23. Mawak 24. Tereg 25. Kahku 26. Dekug Kegunaan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan 93 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. Geser Rusak Poos Morr Becog Tiug Terulug Merbah Perog Biyeg Perog Teu Beruog Kuwog Pa'as Kurak Biyukuk Gerig Hareg Relai Kebug Mergas (Harimau) Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Pantang
ISU KAMPUNG TIDUNG Masalah kelapa sawit Penduduk RPS Jernang sangat tidak puas hati dengan projek penanaman semula Kelapa sawit di RPS Pos Jernang. Pada tahun 1998 penanaman fasa 1 dan fasa 2 telah dijalankan dan fasa 2B adalah pada tahun 1999 dan 2000. Keluasan keseluruhan kebun Kelapa sawit ini adalah seluas 646 hektar dan sebahagian dari kawasan ini telah ditolak untuk membuat jalan. Dalam projek penanaman semula kelapa sawit ini terdapat 224 orang peserta dari Pos Jernang dan menurut pihak JHEOA terdapat 11 orang peserta dari kampung lain, tetapi apabila peserta sawit menuntut penjelasan tentang siapa peserta luar yang berjumlah 94 11 orang tersbut, pihak pihak RISDA dan juga JHEOA tidak memberikan penjelasan sehingga sekarang. Tanaman Kelapa sawit kami diurus oleh pihak RISDA, JHEOA dan pihak sub kontrak. Pengurusan pihak ini langsung tidak membawa keuntungan kepada kami penduduk RPS Jernang, malah kami tidak pernah dibentangkan secara terperinci jumlah hasil jualan setiap bulan, jumlah tan, resit jualan, nisbah agihan untuk pihak-pihak pengurus dan peserta, baja, racun dan tabung tanam semula. Kini, kami di Pos Jernang hanya diberi dividen RM300.00 setiap bulan. Nilai ini memang
tidak mencukupi untuk kami menyara keluarga dan dengan keadaan ekonomi masa ini yang mana kenaikan harga barang berlaku dari masa ke semasa. Tambahan kami penduduk pula, di RPS tiada pendapatan lain selain daripada hasil sawit. Jernang Kami sudah tidak dapat bergantung kepada hasil hutan seperti rotan, buluh dan pelbagai sumber lain kerana sudah hampir habis musnah kerana pembalakan dijalankan di kawasan Tanah Adat kami. Sumber-sumber semulajadi yang ada terletak sangat jauh dari kawasan penempatan dan sumber semulajadi yang berdekatan mengambil masa yang lama untuk kembali pulih seperti sediakala. TINDAKAN YANG PERNAH DIAMBIL Perbincangan dengan pihak-pihak RISDA dan JHEOA berkenaan dengan isu Kelapa sawit ini. Antara perkara yang pernah kami bangkitkan ialah pembayaran dividen yang nilainya amat sedikit dan juga tempoh pembayaran yang amat lambat iaitu dalam 10 bulan hingga setahun sekali, berkenaan dengan hutang yang kami sendiri tidak tahu apa maksud hutang tersebut dan kenapa kami dikatakan berhutang, dan soalan pokok dan soalan yang paling utama iaitu siapakah sebenarnya tuan punya TSK Kelapa sawit ini. Soalan- soalan tersebut biasanya tidak dijawap oleh pihak RISDA mahupun JHEOA. 95 Ini jelas menunjukkan Projek TSK Kelapa sawit Jernang ini tidak bermanfaat untuk kami penduduk RPS Jernang. Selain itu, kami juga pernah menghantar surat rasmi untuk membangkitkan dan menyoal perkara juga telah menuntut yang sama. Kami beberapa perkara seperti; kami diberikan latihan untuk menguruskan Kelapa sawit termasuk pengendalian jualan, pembahagian keuntungan, permodalan (duit tabung) dan sebagainya. Ini adalah untuk membolehkan dan menguruskan sendiri TSK Kelapa sawit ini. Tuntutan tersebut juga tidak dilayan. semula kami memegang Setelah kami membuat tindakan di atas, tindakan pihak RISDA dan JHEOA telah membayar dividen RM300 sebulan kepada setiap peserta TSK Kelapa sawit Jernang. Namun, nilai tersebut masih tidak memadai.
TUNTUTAN KAMPUNG TIDUNG Kami Ahli Jawatankuasa Bertindak RPS Pos Jernang bersama-sama dengan penduduk Orang Asli RPS Pos Jernang, Sungkai menuntut pengiktirafan hak-hak kami sebagai masyarakat Orang Asli/ Orang Asal di Malaysia, seperti: 96
1. 2. Menuntut pihak Pegawai Daerah, Pejabat Tanah dan Daerah Batang Padang dan juga Pejabat Daerah Negeri Perak, Pen- garah RISDA, Pengarah JHEOA Batang Padang dan juga Pengarah JHEOA Malay- sia, untuk segera membatalkan segala aktiviti pencerobohan oleh mana-mana syarikat atau pemaju di atas Wilayah Ta- nah Adat kami. Pencerobohan ini tidak pernah mendapat izin dengan makluman awal, bebas dan telus oleh kami Orang Asli Kampung Sat yang merupakan pen- duduk asal di sini sejak dari zaman nenek moyang kami lagi. Menuntut RISDA Daerah Batang Padang dan juga RISDA Malaysia, dan mana-ma- na pihak yang berkaitan dengan tanaman Kelapa sawit kami supaya membatalkan semua kontrak yang telah diluluskan kerana sistem pajakan yang dibuat tiada persetujuan dari kami masyarakat Orang Asli dan peserta ladang sawit. Sistem pa- jakan ini jelas gagal membela kami dari segi penambahan pendapatan malah me- nambahkan lagi tahap kemiskinan kami. 97 3. 4. 5. Menuntut pengiktirafan sewajarnya un- tuk Wilayah Tanah Adat kami yang telah kami kenalpasti secara pemetaan komu- niti. Pihak kerajaan mestilah mewartakan Wilayah Tanah Adat tersebut sebagai ta- nah rizab Orang Asli yang sah. Memberikan latihan dan tunjuk cara kepa- da masyarakat kami Orang Asli cara-cara menjaga, menguruskan tanaman TSK Kelapa sawit sehinggalah cara menjual, membahagi keuntungan dabn permoda- lan semua. Langkah ini penting supaya kami dapat berdikari dan tidak bergan- tung kepada orang lain seumur hidup. Pihak kerajaan dan wakil-wakil yang berke- naan dengan pembangunan Orang Asli harus sentiasa turun padang membuat tinjauan dan perbincangan telus untuk memastikan janji-janji yang dibuat telah ditunaikan kerana sebarang permasala- han yang timbul juga adalah ekoran tin- dakan kerajaan serta wakil/jabatan yang tidak mahu turun padang sehingga me- nyebabkan janji hanya tinggal janji tetapi masalah kami tidak selesai tahun bergan- ti tahun.
PROFIL KAWASAN KAMPUNG TERAS, SLIM RIVER, PERAK Peta Sebenar - Sila rujuk pada lampiran 98
SENARAI NAMA PENDUDUK KAMPUNG SUNGAI TERAS, SLIM RIVER, PERAK Mah 1. Yok Rizam Yok Zaidi Suriani Masni Kuloh Sahlan Runi Rohana Rohayu Rosli Peah Rosnah a/p Rosl Reza a/l Rosli Raimi a/l Rosli Han Tepus Han Mamik Ratet Ali Arwan Zaini Shima Yok Anjung Linda Lenda Sonia Han Hujan Salmah Minah Proton Saga Rodiah Viva Yok Ramli Sena Beren Merehong Han Jiti Ayub Rajis Samsiah Idah Yok Amin Bah Rahul Yati Han Noja Yok Lias Azmi Suil Han Berimbun Rizuan Norizuana 73. 74. 75. 76. 77. 78. 79. 80. 81. 37. 38. 39. 40. 41. Han Gensu Sahari Maimun Rohana Ana Hadi Rahman Jamiah Julia Ajis Yok Rian Zul 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 82. 83. 84. 85. 86. 87. 88. 89. 90. 91. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. Wani Ina Ajoi Mat Ariff Hashimah Han Jen Rashid Han Ton Lijah Jima Liza Yusri Amir Sharul Bah Romay Bah Shimizam Yok Kuntep Han Kuna Nuren Rizalem Sabna Badri Melor Bah Ani 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61. Wan Noris a/p Rosli Wak Linda a/p Rosli Wak Marlini Wak Marlina a/p Rosli Pusat Samsiah a/p Pusat Arshad a/l Pusat 92. 93. 94. 95. 96. 97. 98. 99. 100. 101. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. Intan Cahaya a/p Pusat Bah Nasri Amri a/l Pusat Wak Sarih a/p Pusat Semai Yok Kuwot Sehat Mat a/l Yok Kuwot Arman a/l Yok Kuwot Jepry Ibrahim a/l Yok Kuwot Yok Mat a/l Yok Kuwot Yok Tai Suwet Razal a/l Yok Tai 62. 63. 64. 65. 66. 67. 68. 69. 70. 71. 72. 102. 103. 104. 105. 106. 107. 108. 32. 33. 34. 35. 36. 99
109. 110. 111. 112. 113. 114. 115. 116. 117. 118. 119. 120. 121. 122. 123. 124. 125. 126. 127. 128. 129. 130. 131. 132. 133. 134. 135. 136. 137. 138. 139. 140. 141. 142. 143. 144. Kamil a/l Yok Tai Rutim a/l Yok Tai Rohana a/p Yok Tai Sititi a/p Yok Tai Yok Mud a/l Yok Tai Jinah Iman Rogayah Yok Kaha Yok Hiwan Yok Selap Han Waini Tomy Roki Yok Siku Han Rani Saharudin Ida Alias Rebak Arif Rohana Anberna Yok Lungkut Han Indah Joni Rina Asun Bah Raju Awang Han Ipi Sanoja Ani Rohana Radzi Hanim 145. 146. 147. 148. 149. 150. 151. 152. 153. 154. 155. 156. 157. 158. 159. 160. 161. 162. 163. 164. 165. 166. 167. 168. 169. 170. 171. 172. 173. 174. 175. 176. 177. 178. 179. 180. Adi Yok Awok Hasim Intan Ais Yok Miting Putera Wira Jaya Maliza Rohayu Yok Rita Han Kiah Ahmad Murni Rima Awin Haris Mayang Indera Remy Amir Hasan Samsiah Yus Ramli Yok Way Bah Juna Pudi Han Dewi Ramlah Diana Salbiah Fuad Edery Lily Azri Johan Sabariah 100 181. 182. 183. 184. 185. 186. 187. 188. 189. 190. 191. 192. 193. 194. 195. 196. 197. 198. 199. 200. 201. 202. 203. 204. 205. 206. 207. 208. 209. 210. 211. 212. 213. 214. 215. 216. Bah Nilee Joe Danish Sudin Han Ina Rahmad Aida Yok Hapis Yok Haris Alian Nor Bah Reni Zuniza Jafrie Zuhana Wak Lian Bah Ram Wak Lisa Yok Semi Wak Gat Amran Sazali Saharudin Han Tina Banan Leha Naboy Hensem Zainal Kamariah Miah Masri Aben Atul Yeok Erof Yok Senlor
217. 218. 219. 220. 221. 222. 223. 224. 225. 226. 227. 228. 229. 230. 231. 232. 233. 234. 235. 236. 237. 238. 239. 240. 241. 242. 243. 244. 245. 246. 247. 248. 249. 250. 251. 252. Suhaimy Marina Faizal Azman Rosliza Rizimin Yok Lentek Inai Wak Moi Han Salina Bah Tan Murad Samsul Yok Slan Yok Belin Bah Kenange Redi Dilla Wak Ija Jeffri Dahlan Yok Timbun Han Mami Zahari Remie Saedah Han Shida Bah Esan Aziz wati Numpang Han Lijah Arim Yoek Adil Rosila Yok Aman 253. 254. 255. 256. 257. 258. 259. 260. 261. 262. 263. 264. 265. 266. 267. 268. 269. 270. 271. 272. 273. 274. 275. 276. 277. 278. 279. 280. 281. 282. 283. 284. 285. 286. 287. 288. Yok Amin Minggu Long Maliza Yusri Bah Jai Rozi Safri Aniza Zuhairy Zazery Yok Imam Azemi Han Lidah Han Linah Yok Gemang Han Setan Yok Lazam sahrul Maznah Mahan Yok Shariman Kedan Zakina Bandar Ilon Intan Liana Zulkepli Dewa Wak Dina Shaiful Lizah Diry Yok Sudin Han Doi Atan 101 289. 290. 291. 292. 293. 294. 295. 296. 297. 298. 299. 300. 301. 302. 303. 304. 305. 306. 307. 308. 309. 310. 311. 312. 313. 314. 315. 316. 317. 318. 319. 320. Han Tati Yok Yuee Han Aida Hairul Yok Tusi Zira Manisya Azrin Wak Soia Wak Saharni Sudi Fatimah Bah Aris Bah Jefri Amisah Yok Babu Tuli Jita Wak Timah Normella Sarina Suriani Nor Priya Shameri Melly Mehyeh Jessy Shumilin Yok Kamis Noorlia Bah Erin Keng Han Misi
PENGENALAN DAN SEJARAH KAMPUNG SUNGAI TERAS, SLIM RIVER, PERAK, MALAYSIA secara rasmi oleh orang tua yang bernama Koh Labong. Sejarah ini dikongsikan oleh Koh Labong secara lisan kepada generasi yang seterusnya hinggalah nama kampung ini digunapakai untuk urusan rasmi juga. Kampung Sungai Teras ialah sebuah perkampungan Orang Asli dari suku kaum Semai.Kampung Sungai Teras terletak di daerah Slim River, Perak dan jarak Kampung Sungai Teras ke pekan Slim River adalah kira- kira 20 kilometer. Nama nenek moyang yang merupakan penduduk Kampung Sungai Teras yang paling awal ialah Koh Labong, Koh Tebox, Koh Cog, Dot Jangkar, Dot Salax, Dot Bungkok, Unyang Bux, Koh Cemat, Unyang Manis, Unyang Leh, Unyang Mindih, Ajuk Cemat, Unyang Butak, Unyang Siput, Koh Sasau, Unyang Bawug, Koh Embalm, Koh Kemor, Koh Upik dan Aki Cok Dox. Nenek moyang kami inilah yang telah menduduki dan memiliki serta mewariskan kawasan ini secara adat dari dahulu hingga ke masa ini. Bilangan penduduk Kampung Sungai Teras berjumlah 320 orang manakala bilangan kelamin pula ialah 55 kelamin. Terdapat 8 orang warga emas menetap di kampung ini. Ini diikuti dengan 157 dewasa, 54 orang remaja dan 101 orang kanak-kanak. Menurut cerita yang diwariskan oleh generasi kami sejak turun temurun, Kampung Sungai Teras dinamakan sempena dengan nama sebuah sungai yang mengalir berhampiran dengan kampung tersebut. Ada sebatang pokok besar berteras yang telah tumbang merentasi aliran sungai tersebut. Maka sungai tersebut dinamakan Sungai Teras. Oleh sebab kampung ini sangat dekat dengan Sungai Teras maka kampung ini dinamakan Kampung Sungai Teras Nama ini diberikan SISTEM PENTADBIRAN Menurut perkongsian warga tua, pada zaman dahulu tiada panggilan atau jawatan Ketua Kampung atau Penghulu atau Tok Batin untuk pemimpin kampung. Pada masa tersebut, orang tua (mai raknak) yang mempunyai kualiti dan ciri-ciri pemimpin dilantik untuk memimpin Kampung Sungai Teras. Orang tua tersebut biasanya dipanggil mai raknak. Mai raknak biasanya arif dalam hal berkenaan dengan budaya, adat resam dan jati diri Orang Asli. Apabila sistem pentadbiran luar (zaman kesultanan dan zaman British) menular ke Kampung Sungai Teras, barulah wujudnya sistem Ketua Kampung/Batin/Penghulu. 102
Nama nama orang tua yang memimpin Kampung Sungai Teras yang terawal ialah Koh Labong, Koh Tebox, Koh Cog, Koh Embal, Koh Kemor, Kemok Koh Batak, Koh Codox, Koh Cox. Batin yang pertama yang dilantik ialah Koh Labong. Batin yang kedua ialah Koh Tebox. Selepas itu, Bah Rinteh a/l Bah Gaik menjadi Ketua Kampung pada tahun 1956 hingga tahun 1997 dan telah meninggal dunia pada tahun yang sama. Jawatan Ketua Kampung kemudian telah diambil alih oleh anaknya iaitu Kuloh a/l Bah Rinteh pada tahun 1997. Beliau masih memegang jawatan ini hingga kini. KEMUDAHAN ASAS Antara kemudahan asas yang terdapat di Kampung Sungai Teras ialah rumah batu PPRT yang dibina pada tahun 2008 iaitu sebanyak 22 buah rumah. Jalan tar / berturap hanya terdapat dalam kawasan kampung sahaja. Jalan keluar dari kampung ke pekan yang berdekatan masih jalan tanah merah. Terdapat dewan orang ramai yang diberi oleh Kementerian Kemajuan Luar Bandar dan Wilayah (KKLW). Kampung ini tiada bekalan elektrik. Penduduk Teras menggunakan Kampung Sungai janakuasa yang dibeli sendiri sebagai sumber tenaga elektrik. Kampung ini masih menggunakan sungai dari hutan sebagai sumber bekalan air. Air ini tidak bersih kerana punca air berada di kawasan kelapa sawit dan getah yang kerap diracun dan dibaja. Namun, penduduk Kampung Sungai Teras tiada pilihan lain kerana itu saja punca sungai yang ada dan tiada bantuan bekalan air oleh pihak berkenaan. TANAMAN YANG DIUSAHAKAN tanaman yang diusahakan oleh Antara penduduk Kampung Sungai Teras ialah getah, pisang, petai, dan durian. Hanya baki tanaman yang belum dimusnahkan masih menjadi tempat bergantung penduduk Kampung Sungai Teras sama ada untuk tunai dan juga untuk tujuan lain. SUMBER ALAM Penduduk Kampung Sungai Teras masih bergantung kepada sumber-sumber dari hutan seperti mengutip petai dan rotan untuk dijual. Selain itu, hutan masih digunakan untuk pelbagai tujuan lain seperti bercucuk tanam untuk tanaman seperti ubi kayu, berburu, memancing dan untuk tujuan perubatan tradisi. Disenaraikan di bawah adalah antara beberapa jenis tumbuhan dan haiwan yang masih kami gunakan untuk pelbagai tujuan. 103
Tumbuhan Bahan Binaan Rumah Bil Tumbuhan 1. Pokok Mahang 2. Buluh 3. Pokok Terap 4. 5. 6. 7. 8. 9. Pokok Pokok Pokok Pokok Pokok Jehuk Galux Tahuk Gencar Setau Wol Cenrat /Pokok Gaharu 10. 11. 12. Jehuk Himbul Jehuk Kep Jereg 13. 14. 15. 16. 17. 18. Jehuk Berner Jehuk Penghang Jehuk Bangkood Jehuk Lunjug Jehuk Berbuluh Jehuk Bawoh Kegunaan Membuat tiang rumah, lantai, dinding rumah Sumpitan, lantai rumah, dinding rumah, buluh lemang, atap rumah Buat cawat, buat bulang, buat getah burung Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Jual,buat tampuk, buat cawat, buat baju tradisi, buat bulang. Membuat rumah Membuat rumah Buat rumah, buat jerat, buat perangkap, buat dag Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 104 Jehuk Lijkoch Jehuk Tapin Jehuk Pinang Pergam Jehuk Kemirei Jehuk Cares Jehuk Wej Jehuk Bangkog Jehuk Jengkur Jehuk Genjel Jehuk Mesepat Jehuk Kenmenjuk Jehuk Selaruk Jehuk Kaes Jehuk Gesak Jehuk Keramil Jehu Pepisang Jehuk Geranyih Jehuk Senruk Jehuk Jeranbak Jehuk Sembei Kait Jehuk Pexreg Jehuk Antui Jehuk Semantun Jehuk Benbok Jehuk Beceh Jehuk Senguwok Jehuk Keril Jehuk Sempur Jalax Jehuk Kayu Galah Jehuk Sert Reb Jehu Kelacas Jehuk Tamut Jehuk Selnol Jehuk Pedidik Jehuk Taban Jehuk Sengkadat Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah Membuat rumah
Penlai Darat/Ubat Tradisi dan Upacara Tradisi 1. Jehuk Tungkat Ali/ Tongkat Ali 2. Pengkeras / Akar Dawai 3. Bentampui 4. Selak Kawil 5. Ben Len-am 6. Ben Bakoh 7. Bet Perah 8. Bengenar 9. Benjeg 10. Ber'As 11. Getir 12. Epat 13. Peruhew 14. Galux 15. Cenrat 16. Lagek 17. Beltop 18. Gesat 19. Cencok kundak 20. Kerjak Yang Lot 21. Jehai 22. Cogcetrod 23. Bungak Rayak /Bunga raya 24. Bungak Cempaka /Bunga Cempaka 25. Gelpap 26. Jereg 27. Heinei 28. Bungak Tampuk 29. Jerangau 30. Cekur Kegunaan Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Digunakan dengan menyapu pada kaki kanak- kanak yang baru belajar berjalan supaya kanak- kanak tersebut boleh berjalan dengan cepat. Berinai mengelakkan penyakit/kena sakit Untuk Sewang Menghalau gangguan makhluk halus Perubatan untuk ibu yang baru lepas bersalin 105
Jenis Cog/Jenis Rotan 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. Cog Tawar Cog Gasek Cog Segak Cog Segak Tew Cog Hudang Cog Kerei Cog Manau Cog Bantax Cog Semambu /Rotan Semambu Cog Pakuk Cog Tanlang Cog Jux Cog Sabut Cog Sex Cog Kertas /Rotan Kertas Cog Tu'ngal Cog Gantex / Rotan Gacap Cog Calut Cog Ha Cog Bayej Cog Bor Cog Tangen Cog Gadix Cog Tayix Cog Mati sebelah Cog Daged /Rotan Getah /Rotan Sega Tarux Darat/Sayur Hutan 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. Ber'as Palei Kawil Cenlah Beltop Tarug Pakuk Larat Tarug Pakuk Bumbong Betes Pog Betes Perah Betes Denag Betes Tarol Betes Deg Betes Mem Betes Cener Gaag / Pucuk Paku /Cendawan 106 Bubu, pelekap rumah di dinding Kandar air, tongkat, kerusi, kaki kerusi Jual, Bubu, buat raga Bubu dan Raga Bubu dan ikat atap rumah Bakul dan jerat leher Tongkat, kerusi, kandar air dan jual Jual, kandar air dan pelekap dinding rumah Jual, buat tongkat, ikat sumpit Ikat atap rumah Henyap Bubuk/Penutup Bubu Jual dan buat bingkai Bubu Untuk buat Bubu, Ca'ag Ikat atap rumah dan ikat sumpit Buat Bubu,ikat rumah, buat jerat tupai Ikat rumah Untuk buat Bubu Henyap Bubuk/penutup Bubu Nibut, damak Atap rumah dan buat raga Getah/gam tangkap burung Getah/gam tangkap burung Untuk Sewang Untuk Sewang Untuk Sewang Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan
Pelêk Darat/ Buah Hutan 1. Pelêk Huk 2. Pelêk Pereknag 3. Pelêk Palung 4. Pelêk Geranyih 5. Pelêk Kelancas 6. Pelêk Kerelmal 7. Pelêk Job 8. Pelêk Ngor 9. Pelêk Beltop 10. Pelêk Salax 11. Pelêk Langser 12. Pelêk Payax 13. Pelêk Garab 14. Pelêk Bingei 15. Pelêk Gempog 16. Pelêk Penghag 17. Pelêk Ros 18. Pelêk Kabax 19. Pelêk Gel 20. Pelêk Lich Koj 21. Pelêk Cangih 22. Pelêk Gensul Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan 23. Pelêk Takep 24. Pelêk Woh 25. Pelêk Sereg 26. Pelêk Tahud 27. Pelêk Geraleh 28. Pelêk Tages 29. Pelêk Kapas 30. Pelêk Rencanak 31. Pelêk Menrei 32. Pelêk Serapeh 33. Pelêk Pasei 34. Pelêk Jerox 35. Pelêk Jaes 36. Pelêk Sempak Tog/ 37. Pelêk Pekat 38. Pelêk Keramil 39. Pelêk Stell 40. Pelêk Beberas 41. Pelêk Sengerid 42. Pelêk Lancu 43. Pelêk Manau 107 Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Durian Hutan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan
Haiwan Kak Tew/ Ikan Sungai 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. Kak Termersuk Kak Belidak Kak Jek Kak Selayis Kak Bandar Kak Sebarou Kak Rukok Kak Belang Woj Kak Belut Gel'pil Kak Selog Kak Badau Kak Bawux Kak Tapah Kak Terbul Kak Teramis Kak Rembulan Kak Temakak Kak Raw Kak Empoj Kak Petutu Kak Tiruk Kak Buntal Kak Huwei Kak Kuwork Kak Terenhan Marex Kak Keduduk Kak Tuman Kak Pelita Kak Keranak Kak Keli Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan / Ikan Termakak Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan / Ikan sebarau / Labi-labi / Ikan Seluang /Ikan Haruan / Ikan Bawung / Ikan Tapah / Ikan Terbul / Ikan Teramis / Ikan Petutu / Ikan Tuman /Ikan Pelita / Ikan Keli 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. Kak Kaciw Kak Bungak Kak Dack Gared Kak Tapah Mumat /Udang Hudang / Kak Sepat Siam Ikan sepat siam Kak Perimpin Kak Patug Kak Sepat Kak Puyuk Kak Belah Buluh Kak Bedok Kak Sakpik Kak Lang Kak Ragal Kak Memah Kak Bageh Kak Cecuri Kak Siak Kak Lampap Kak Sereh Kak Terbul Kak Temperas Kak Kasod Kak Pa'as Kak Biu'kuk Katak Sempoh Katak Rendang Kak Bujux / Ikan Keli Putih / Cicak Hutan 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61. 62. /Ikan puyu / Ikan lampam / Labi-labi 108 Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan
Menhar darat / Haiwan Hutan 1. Menhar / Babi Hutan 2. Dog / Beruk 3. Reh / Kera 4. Kus / Landak 5. Jol / Tenggeleng 6. Becog / Kancil 7. Perog / Tupai 8. Perog Babeh / Tupai 9. Perog Cerex / Tupai 10. Mor / Kambing Hutan 11. Rusak / Rusa 12. Pos / Kambing Hutan 13. Kes Kaes 14. Pangkeh 15. Bahayak / Buaya 16. Cog 17. Ngob 18. Jeleh 19. Berwog / Beruang 20. Badak 21. Hel 22. Leg Pe'ok 23. Perog Sipai 24. Simoi 25. Bercair 26. Kukak 27. Tawoh Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan 28. Leg Danem 29. Betnod 30. Bungar 31. Kayik 32. Senug 33. Lengos 34. Keralih 35. Perog Cerles 36. Perog Luwak 37. Perog Papoh 38. Perog Cemal 39. Cekok 40. Perog Kieh Laj 41. Lerk 42. Sanrak 43. Jajok 44. Musang 45. Perog Kop 46. Perog Jantux 47. Kus / Lantak 48. Perog Coi 49. Selik / Ular Tedung 50. Relai / Ular Sawa 51. Sekaer 52. Selarah 53. Gerig /Biawak 54. Senturik 109 Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Dipantang
Cep Darat / Burung Hutan 1. Cep Tap Makanan 2. Cep Bayan /Burung Bayan Makanan 3. Cep Pulik Makanan 4. Cep Kerwih Makanan 5. Cep Kang Kuwoch Makanan 6. Cep Huhew Makanan 7. Cep Peger Makanan 8. Cep Keratak Makanan 9. Cep Pohrongtet Makanan 10. Cep Merjur Makanan 11. Cep Tock Kuleh Makanan 12. Cep Serindit / Burung Nuri Makanan 13. Cep Gesaer Makanan 14. Cep Coi Makanan 15. Cep Kacox Makanan 16. Cep Punei Makanan 17. Cep Yax Makanan 18. Cep Pach Makanan 19. Cep Tock kuko Makanan 20. Cep Ceraleh Makanan 21. Cep baluk Makanan 22. Cep Tawah Regul Makanan 23. Cep Kehop Makanan 24. Cep Kuacan Makanan 25. Cep Hengheg Makanan 26. Cep Merbuk Makanan 27. Cep Reruak / Burung Wak Wak Makanan 28. Cep Barau 29. Cep Kubau 30. Cep Kukus 31. Cep Tentog 32. Cep Tock Tibaw 33. Cep Kabuk 34. Cep Napoh 35. Cep Sent 36. Cep Buwea 37. Cep Gerpar 38. Cep Bembaboh 39. Cep Gelutau 40. Cep Tereg 41. Cep Dekux 42. Cep Wej 43. Cep Kuwik 44. Cep Sengerulung 45. Cep Ceralah 46. Cep Keled 47. Cep Jenroh 48. Cep Pox 49. Cep Susew 50. Cep Pempeng 51. Cep Terulux 52. Cep Kah kuh 53. Cep Herhir 110 Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan
ISU DI KAMPUNG SUNGAI TERAS Keluasan Wilayah Tanah Adat Kampung Sungai Teras ialah 796 ekar tetapi telah diambil oleh FELDA seluas 580 ekar. Baki tanah yang ada hanya 216 ekar sahaja. Pihak FELDA mula menceroboh Wilayah Tanah Adat kami sejak tahun 1985. Tanah kami diambil izin dengan makluman awal, bebas dan telus oleh kami. Wilayah Tanah Adat kami semakin sempit dikelilingi oleh Kelapa Sawit FELDA, kebun getah Cina, kebun getah Melayu dan Rizab Galian. tanpa Masalah kedua yang kami hadapi ialah Wilayah Tanah Adat kami dibakar pada tahun 1986. Pembakaran ini memusnahkan kawasan kebun dan dusun kami. Pembakaran ini dilakukan oleh pekerja FELDA Besout, Slim River. Pada tahun 1986, kami telah membuat rujukan kepada Setiausaha Sulit Khas kepada Menteri Besar Perak pada masa itu iaitu Mohd Zaim bin Haji Abu Hasan. Surat tersebut telah dihantar pada 21 April 1986 dan telah mendapat maklumbalas yang mengatakan surat tersebut dipanjangkan kepada Menteri Besar Perak pada ketika itu pada 10 Julai 1986. Namun tiada pampasan yang dibayar hingga kini. Masalah yang ketiga ialah pengambilan sebahagian Wilayah Tanah Adat untuk pembinaan jalan raya dari Besout ke Kuala Slim. Antara yang telah dimusnahkan akibat kerja-kerja pembinaan jalan tersebut ialah kira-kira 200 pokok kelapa sawit, pokok- pokok getah yang baru kami usahakan, pisang dan kawasan perkuburan. Kemusnahan diakibatkan oleh kerja-kerja penolakan dan takungan air yang terjadi akibat kerja- kerja pembinaan dilaksanakan pada 13 Oktober 2008. jalan. Kerja-kerja mula TINDAKAN YANG TELAH DIAMBIL Antara tindakan yang pernah kami ambil ialah berjumpa dengan pihak-pihak yang menceroboh kawasan Wilayah Tanah Adat dan membantah secara lisan serta mengusir penceroboh tersebut. Pada 4 September 2008, Menteri Kemajuan Luar Bandar dan Wilayah pada masa itu iaitu Tan Sri Muhammad Mohd Taib berjanji secara lisan bahawa setiap keluarga yang tanaman mereka bakal termusnah dalam pembinaan jalan raya ini akan diberi pampasan sebanyak RM2000 setiap seorang. Namun, pampasan tersebut tidak dibayar dan walau dibayar sekali pun, duit tidak akan dapat menggantikan kemusnahan tapak perkuburan lama. Kami juga pernah menghantar surat-surat rasmi berkenaan dengan isu-isu yang berlaku di Wilayah Tanah Adat Kampung Sungai Teras. 111
TUNTUTAN KAMPUNG SUNGAI TERAS Kami menuntut Wilayah Tanah Adat Kampung Sungai Teras, yang telah kami kenalpasti sempadannya dengan jelas secara pemetaan komuniti, diiktiraf sewajarnya, dengan jenis pengiktirafan yang kami rasakan sesuai dan perlu. elektrik, bantuan bekalan air bersih dan jalan tar yang menghubungkan kampung kami dengan jalan masuk utama dari pekan berdekatan. Selain itu, kemudahan sampingan lain untuk belia seperti padang bola sepak dan padang sepak takraw harus disalurkan . Kami menuntut supaya Wilayah Tanah Adat Kampung Sungai Teras yang diceroboh oleh FELDA supaya dikembalikan kepada kami. Dari segi kemudahan asas, kami menuntut supaya kampung kami diberikan kemudahan Kami juga menuntut kebebasan untuk membuka ladang di Kawasan Tinlau yang terletak di kawasan Gunung Besout tanpa sebarang halangan dan kekacauan dari pihak-pihak luar. 112
PROFIL KAWASAN KAMPUNG GERHUS, TROLAK, PERAK Peta Sebenar - Sila rujuk pada lampiran 113
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. SENARAI NAMA PENDUDUK KAMPUNG GERHUS, TROLAK, PERAK Bije a/l Yok Sinuwat Sarina a/p Yok Bab Han Elis a/p Bije Yok Jebat a/l Bije Wira a/l Bije Yok Lekkr a/l Bije Han Rita a/p Yok Bije Yok Bab a/l Yok Gagek Yok Danhell a/l Yok Tap Han Bungkal a/p Yok Tap Sorang a/l Arang Gayah a/p Chong Chot Amin a/l Sorang Jesnita a/l Sorang Yok Chong Chot a/l Tikwek Han Emboi a/p Tekwek Yok Harun a/l Yok Chong Chot Tonglut a/l Yok Chong Chot Kumbang a/l Yok Chong Chot Yok Patin a/l Yok Dudok Han Ehn a/p Yok Dudok 114
PENGENALAN DAN SEJARAH KAMPUNG GERHUS, TROLAK, PERAK SISTEM PENTADBIRAN Sejak awal kewujudan Kampung Gerhus hingga masa sekarang, ketua Kampung masih dilantik oleh orang kampung secara berdikari. Ketua yang masih diingat yang pernah memimpin Kampung Gerhus ialah Yok Sela'ut. Ini diikuti oleh Yok Gagik. Pada masa ini, penghulu/batin yang mentadbir Kampung Gerhus ialah Yok Bab a/l Yok Gagek. Menurut sejarah lisan yang telah dikongsikan oleh penduduk terawal kampung Gerhus, Kampung ini dinamakan sempena nama seorang bayi lelaki yang dilahirkan ini. Bayi tersebut di kampung bernama Yok Gerhus. Oleh itu, nama kampung ini dinamakan Kampung Gerhus. Kampung terletak kira-kira 20km dari pekan Trolak. Kampung ini dihuni oleh Orang Asli suku kaum Semai. Semasa banci pada tahun 2010 yang dijalankan oleh penduduk Kampung Gerhus , terdapat 21 orang penduduk di Kampung Gerhus dengan 5 kelamin, 1 warga emas, 10 dewasa, tiada remaja dan 10 kanak-kanak. ini Kampung ini ialah perkampungan yang agak kecil. KEMUDAHAN ASAS Kampung ini tiada sebarang kemudahan asas. Sumber air yang digunakan ialah dari sungai-sungai yang berdekatan. Rumah yang terdapat di sini semuanya rumah tradisional dan rumah-rumah ini dibina oleh penduduk sendiri. Kampung Gerhus tiada kemudahan elektrik dan masih menggunakan pelita pada waktu malam. 115
TANAMAN YANG DIUSAHAKAN Kampung Gerhus juga tiada bantuan pertanian. Kesemua tanaman yang diusahakan adalah atas titik peluh penduduk Kampung Gerhus sendiri sepenuhnya. Sila rujuk jadual di bawah untuk tanaman yang diusahakan: Bil Jenis tanaman Keluasan (anggaran) 1. Getah 2. Petai 3. Durian 4. Rambutan 5. Ubi kayu 100 ekar 50 ekar 10 ekar 2 ekar 1 ekar SUMBER ALAM Kampung Gerhus juga masih menggunakan sumber hutan pelbagai tujuan. Berikut adalah antara beberapa nama tumbuhan dan haiwan dan kegunaan tumbuhan dan haiwan tersebut. i) Tumbuhan Bil Nama tumbuhan 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Jehuk Wol Jehuk Berbatuk Jehuk Bajak Jehuk Kemirei Jehuk Tahuk Jehuk Setou Tampok Beltop Awat / Buluh ii) Haiwan Bil Nama Haiwan 1. Menhar 2. 3. 4. 5. 6. 7. Cengkah Panteem Lek Peheok Kak Tengas Kak Selak Kak Selok Perog 116 Kegunaan Tiang rumah, bahan api Tiang rumah, bahan api Tiang rumah, bahan api Caroh rumah Genulut rumah Beladak rumah, bahan api Ceraak rumah, kayu api Atap rumah Lantai rumah, dinding, rebung untuk makanan Kegunaan Makanan / Dijual untuk tunai Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan
ISU KAMPUNG GERHUS Antara ialah isu di Kampung Gerhus pencerobohan Wilayah Tanah Adat. Pada 15 Oktober 2010, Syarikat IngatKawan Sdn Bhd telah masuk ke Wilayah Adat Kampung Gerhus. Penduduk Kampung Gerhus telah berjumpa dengan wakil-wakil syarikat tersebut untuk bertanya berkenaan dengan tujuan mereka masuk ke Wilayah Tanah Adat Kampung Gerhus. Menurut syarikat wakil-wakil tersebut, mereka telah dibenarkan telah mendapat kelulusan dan untuk menjalankan kerja-kerja pembalakan dan diikuti dengan projek tanaman Kelapa Sawit. Penduduk Gerhus menjelaskan ialah bahawa kawasan tersebut kawasan dalam Wilayah Tanah Adat Kampung Gerhus dan wakil- wakil syarikat tersebut tidak dibenarkan menceroboh tanah tersebut. Buat masa ini, kes ini masih lagi berjalan dan penduduk Kampung Gerhus bercadang untuk mengambil seterusnya seperti membuat surat bantahan rasmi serta berjumpa dengan peguam untuk khidmat nasihat dan sebagainya jika pihak penceroboh ini masih berdegil untuk meneruskan aktiviti mereka. tindakan Selain itu, kawasan dalam Wilayah Tanah Adat Gerhus juga telah ditanam dengan durian oleh orang-orang Melayu dari kampung berdekatan tanpa mendapatkan izin dengan makluman awal, bebas dan telus oleh penduduk Kampung Gerhus. Sebagai Orang Asli yang kenal sempadan Wilayah Tanah Adat kami, kami tidak pernah dan tidak akan bercucuk tanam di luar kawasan yang bukan sebahagian daripada kawasan Wilayah Tanah Adat kami, tetapi bagi orang luar, pegangan dan amalan tersebut tidak dihormati dan dilanggar sewenang-wenangnya. TINDAKAN YANG TELAH DIAMBIL Setakat ini tindakan yang telah diambil adalah hanya berjumpa dan berbincang secara lisan dan tidak rasmi dengan pihak penceroboh. Pada masa akan datang, jika pihak luar masih tidak mengendahkan amaran dan bantahan lisan penduduk Gerhus, maka tindakan yang lebih serius akan diambil oleh penduduk Gerhus. 117
TUNTUTAN KAMPUNG GERHUS Kampung Gerhus harus diiktiraf kewujudannya walaupun jumlah penduduk kampung ini adalah sedikit. kerajaan dari masa ke masa. Sudah lebih 53 tahun Malaysia mencapai kemerdekaan namun Kampung Gerhus masih tiada kemudahan asas. Wilayah Tanah Adat yang telah dikenalpasti ditandakan secara pemetaan komuniti haruslah diiktiraf sebagai peta yang sah. Kemudahan asas dan pembangunan yang sesuai haruslah disalurkan oleh pihak Sebarang pencerobohan di dalam kawasan Wilayah Tanah Adat Gerhus harus dihentikan dan tanah yang telah diceroboh harus dikembalikan semula kepada penduduk Kampung Gerhus. 118
PROFIL KAWASAN BUKIT GANGGAI, TROLAK, PERAK Peta Sebenar - Sila rujuk pada lampiran 119
SENARAI NAMA PENDUDUK KAMPUNG BUKIT GANGGAI, TROLAK, PERAK 1. Susut a/l Sinwat 34. Sarimah a/p Sekok 67. 2. 3. 4. Ram a/p Bedak Ella A/p Susut Darlis a/l Susut 35. 36. 37. Man a/l Sekok Jamil a/l Sekok Rasidah a/p Sekok 68. 69. 70. 5. Deka a/l Susut 38. Suki a/l Sekok 71. 6. Teri a/l Susut 39. But a/l Sekok 72. 7. Ayu A/p Susut 40. Salmah a/p Sekok 8. Mahadir a/l Susut 41. Sopan a/l Sekok 73. 9. 10. 11. Rindu a/l Yok Prat Limah a/p Rendek 42. 43. 44. 42. 43. 44. Aris a/l Sekok Saleh a/l Yok Koknok Sabariah a/p Yok Lama 74. 75. 76. 12. 13. 14. 12. 13. 14. Anuar a/l Rindu Junaina a/p Rindu Shin a/l Rindu 45. 46. 47. Eri a/l Saleh Diana a/p Saleh 77. 78. 15. Suhairy a/l Rindu 48. Johari a/l Jawot 79. 16. Kristina a/p Rindu 49. Norliza a/p Yok Lama 80. 17. Johi a/p Rindu 50. Han Azura a/p Johari 81. 18. 19. 20. 21. Simak a/p Yok Kamik Halim a/l Yok Kuneh Hati a/l Halim 51. 52. 53. 54. 52. 53. 54. Mawi a/l Johari Han Ikin a/p Johari Han Sensi a/p Yok Kok- 82. 83. 84. 82. 83. 84. 85. 22. Ketam a/l Yok Tam nok 86. 23. Yok Kay a/l Reangko 55. Liyana a/p Yok Sabri 87. 24. 25. Lelawati a/p Yok Let Normahani a/p Yok Hew 56. 57. Yok Ganggai a/l Yok Sabri Moli a/p Yok Sabri 88. 89. 26. Yok Riding a/l Yok Kanik 58. Beka a/l Yok Sabri 90. 27. Yok Awon a/l Yok Riding 59. Han Anis a/p Yok Sabri 91. 28. Ayu Azianty a/p Yok Rid- ing 60. 61. Mahsuri a/p Yok Sabri Yusof a/l Yok Sawok 92. 93. 29. 30. 31. Sita a/p Yok Riding Awi a/l Yok Lot Julia a/p Sibai 62. 63. 64. Riati a/p Yok Sabri Aril a/l Yusof Cheek a/l Yok Koknok 94. 95. 96. 32. 33. Sekok bin Tekwek Jimi bt Sepeh 65. 66. Saiton a/p Yok Wawot Ali a/l Yok Cheek 97. 98. 120 Nila a/p Yok Cheek Meran a/l Yok Cheek Sebut a/p Yok Cheek Seila a/p Yok Cheek Nuar a/l Yok Tunjul Siti Salina a/p Yok Kok- nok Ren a/l Nuar Mariana a/p Nuar Atig a/l Nuar Han Hek a/p Bah Chik Chunglun a/l Jambal Han Kasia a/p Yok Kok- nok Yung a/l Yok Chunglun Liha a/p Yok Chunglun Jat a/l Yok Chunglun Yo Sal a/l Yok Chunglun Sibai a/l Koknok Han Tuah a/p Rendik Juhan a/l Sibai Amlan a/l Sibai Suliza a/p Sibai Han Gadis a/p Sibai Bian a/l Sibai Sabri a/l Yok Bab Juliana a/p Sib ai Sera a/p Sabri Serin a/p Sabri Malik a/l Sibai Tenglek a/p Mahdi Rnda a/l Malik Agus a/l Malik Rati a/p Malik
99. 100. 101. 102. 103. 104. 102. 103. 104. 105. 106. 107. 108. 109. 110. 111. 112. 113. 114. 112. 113. 114. 115. 116. 117. 118. 119. 120. 121. 122. 123. 124. 125. 126. 127. 128. 129. 130. 131. 132. Ayumi a/p Malik Helen a/l Kanik Chinon a/p Sinwat Karim a/l Helen Pelen a/l Helen Ikin a/p Helen Sinwat a/l Bah Selak Ansun a/lp Koknok Tuger a/p Sinwat Zaina a/p Sinwat Maira a/p Sinwat Mail a/l Bedak Jefryden a/l Kapas Suzan a/p Sinwat Suria a/p Jefryden Arip a/l Jefryden Indera a/l Jefryden Kunih a/l Stim Kahtijah a/p Yok Koknok Mazli a/l Kunih Sarah a/p Kunih Nasri a/l Kunih Suzi a/l Kunih Amirul a/l Kunih Halai a/l Teh weh Miah a/p Kapas Allin a/l Halai Allam a/l Halai Amen /l Halai Huloi a/l Teh Weh 133. 134. 135. 136. 137. 138. 139. 140. 141. 142. 143. 144. 145. 146. 147. 148. 149. 150. 151. 152. 153. 154. 152. 153. 154. 155. 156. 157. 158. 159. 160. 161. 162. 163. 164. 162. 163. 164. 165. 166. Juli a/p Gehok Kesuma a/p Huloi Rozi a/p Huloi Herkoi a/l Huloi Bibi a/l Kanik Garanis a/p Teh Weh Mat a/l Bibi Mili a/p Bibi Baba a/l Bibi Manyok a/p Bibi Kayu a/l Teh Weh Kapor a/p Laut Rasman a/l Kayu Kelok a/l Sawok Gayap a/l Bab Layang a/p Sawok Ganti a/p Gayap Suri a/p Gayap Intan a/p Gayap Nyinek a/l Cherilang Isa a/l Kiru Sahari a/p Priyok Nizam a/l Isa Azmil a/l Isa Alan a/l Isa Aidil /l Isa Sahuri a/l Isa Aris a/l Isa Kikis a/p Isa Hutis a/p Isa Priyok a/l Limmie Jarah a/p Priyok 121 167. 168. 169. 170. 171. 172. 173. 174. 175. 176. 177. 178. 179. 180. 181. 182. 183. 184. 182. 183. 184. 185. 186. 187. 188. 189. 190. 191. 192. 193. 194. 192. 193. 194. Ampil a/l Rekong Lina a/p Gadol Riyan a/l Ampil Wawok a/l Rindik Tingkap a/p Chilang Yok Lot a/l Sega Dadoi a/p Cherang Ida a/p Yok Lot Mariani a/p Yok Lot Rusan a/l Yok Lot Aminiah a/p Yok Lot Anan a/l Yok Lot Salmah a/p Yok Lot Punch a/l Sinwat Suria /p Yok Lot Ima a/p Punch Nora a/p Sinwat Anang a/l Lebih Tap a/l Tek weh Non a/p Tack Sengkok a/p Tap Aseri a/l Tap Dila a/p Yok Tap Ismail a/l Bah Pelot Avi a/p Yok Num Aimin a/l Ismail
PENGENALAN DAN SEJARAH KAMPUNG BUKIT GANGGAI, TROLAK, PERAK Kampung Bukit Ganggai terletak di kawasan Trolak Timur, Sungkai. Jarak dari kampung ke pekan Sungkai adalah kira-kira 20 kilometer. Kesemua Orang Asli yang menetap di Kampung ini ialah dari suku kaum Semai. bukit yang terdapat di kawasan tersebut. Bukit tersebut mempunyai tujuh peringkat dan bukit tersebut telah didaki oleh nenek Menurut data dari banci yang dijalankan pada tahun 2010 oleh penduduk Kampung Bukit Ganggai secara berdikari, kampung ini mempunyai Jumlah keseluruhan 38 keluarga. penduduk di Kampung Bukit Ganggai ialah 194 orang, yang terdiri dari 105 orang lelaki dan 89 orang perempuan. Jumlah warga emas yang menetap di kampung ini ialah 5 orang. Ini diikuti dengan 77 orang dewasa, 28 orang remaja dan 84 kanak-kanak. Penduduk di kampung ini tinggal di kawasan yang Rumah-rumah tradisional dibina di atas lereng bukit ini. Tanah di kawasan ini adalah jenis tanah yang berbatu-bata. berbukit bukau. Tiada kemudahan asas yang diberi atau disediakan oleh pihak kerajaan kepada penduduk kampung ini. Rumah, tanaman, sumber air dan sebagainya diusahakan oleh penduduk kampung ini secara berdikari. Pihak kerajaan hanya menyediakan kemudahan bas sekolah untuk pelajar Orang Asli yang bersekolah di pekan Trolak. Menurut sejarah lisan yang diwariskan dari generasi ke generasi, Kampung Bukit Ganggai diberi nama oleh nenek moyang yang paling awal menetap di kampung ini. Nama kampung/ Wilayah Tanah Adat ini diambil sempena nama moyang kami. Oleh kerana keunikan bukit tersebut, bukit tersebut telah dinamakan Bukit Ganggai. Maka, nama Kampung Bukit Ganggai telah diadaptasi dari nama Bukit Ganggai. Orang Asli Kampung Bukit Ganggai sudah beratus-ratus tahun menduduki ini dengan mengamalkan adat kawasan turun-temurun yang resam dan budaya diwarisi dari nenek moyang SISTEM PENTADBIRAN Sejarah penjagaan pentadbiran Kampung Bukit Ganggai bermula dengan Koh Tembung. Beliau merupakan ketua kampung yang awal menjaga Kampung Bukit Ganggai. Kemudian pada tahun 1925, jawatannya diambil alih oleh Penghulu Koh Loh. Selepas Penghulu Koh Loh meninggal dunia, penghulu Koh Gok telah meneruskan penjagaan Kampung Bukit Ganggai pada atau 122
tahun 1939 hingga tahun 1947. Penghulu Koh Gok telah meninggal dunia dan telah diganti oleh Penghulu Koh Gunung. Penghulu Koh Gunung mentadbir kampung dari tahun 1947 hingga tahun 1957. Pada tahun 1958 hingga sekitar tahun 1967, Penghulu Yok Kecil pula mentadbir kampung. Selepas itu, pada sekitar tahun 1967 hingga tahun 1995, Penghulu Yok Koknok dilantik dan telah menjadi penghulu untuk tempoh tersebut.Bermula dari tahun 1995 hingga sekarang, Kampung Ganggai masih ditadbir oleh Penghulu Yok Kanik. TANAMAN YANG DIUSAHAKAN Kampung Bukit Ganggai tidak mempunyai sebarang bantuan pertanian seperti kampung Orang Asli yang lain. Kesemua jenis tanaman sama ada tanaman komersial, sara diri dan sebagainya yang diusahakan adalah hasil titik peluh penduduk Kampung Bukit Ganggai sepenuhnya. Tanaman komersial utama yang diusahakan oleh penduduk Kampung Ganggai ialah okok getah. Jumlah keseluruhan kawasan tanaman pokok getah yang terdapat di kampung ini adalah ialah kira-kira 270 ekar. Ada juga tanaman lain yang ditanam dengan tujuan untuk dijual dan dimakan sendiri. Antaranya ialah durian. Jumlah keseluruhan dusun durian yang ditanam oleh penduduk Kampung Bukit Ganggai adalah kira-kira 10 ekar. Selain itu, jumlah keluasan tanaman untuk petai adalah kira-kira 150 ekar. Manakala kawasan tanaman rambutan pula kira-kira 5 ekar dan ubi kayu, ubi dan tanaman jenis lain kira-kira 2 ekar. Harus dinyatakan bahawa kesemua tanaman yang dinyatakan di atas tidak tertumpu di suatu kawasan sahaja. Yakni, Penduduk Kampung Bukit Ganggai menanam Pokok getah di beberapa kawasan dan jumlah kawasan yang ditanam dengan pokok getah ini ditambah untuk mendapatkan jumlah keseluruhan kawasan penanaman pokok getah. SUMBER ALAM Selain tanaman komersial yang dinyatakan di atas, penduduk Kampung Bukit Ganggai masih bergantung kepada sumber-sumber hutan untuk kelangsungan hidup. Sumber-sumber hutan yang kaya digunakan untuk pelbagai tujuan. Antaranya adalah untuk makanan, untuk membuat rumah, perkakas rumah, dijual, senjata (sumpit dan lembing), jerat dan sebagainya. Selain juga sumber hutan yang tidak dimakan atau digunakan kerana pantang larang atau sekatan tertentu yang telah diwariskan oleh nenek moyang secara lisan, dari generasi terdahulu hingga ke generasi hari ini. itu, terdapat Oleh itu, penduduk Kampung Bukit Ganggai telah menyenaraikan antara beberapa contoh jenis tumbuhan dan haiwan yang penting dan masih digunapakai dan dipantang oleh penduduk Kampung Bukit Ganggai. Namun, lagi sumber harus dinyatakan, banyak alam yang digunakan dan dipantang selain daripada yang telah disenaraikan oleh penduduk Kampung Bukit Ganggai. 123
Tumbuhan Bil Tumbuhan 1. Selaruk 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. Gencar Setau Kemirei Wol Berbatuk Bajak Berbuluh Beltop Leu (Bertam) Mehang Haiwan Bil Haiwan 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. (babi hutan) Menhar Pelbagai jenis tupai (ikan sungai) Tengas Selak Selog Kelucok Punei Terulug Sabat (ikan sungai) (ikan sungai) (jenis burung) (jenis burung) (jenis burung) (jenis monyet) Kegunaan Daun dibuat pinggan, batang / kayu untuk bahan binaan rumah, buah sebagai makanan Bahan api, bahan binaan rumah Bahan api, bahan binaan rumah Bahan binaan rumah Bahan binaan rumah Bahan binaan rumah Bahan binaan rumah Bahan binaan rumah Bahan binaan rumah (atap, dinding), joran, makanan (buah), jual, Bahan binaan rumah, senjata (lembing, ranjau, sumpitan, jerat), makanan (pucuk), jual Pokok yang ada pantang tersendiri yang mesti dihormati oleh Orang Asli Kegunaan Makanan, jual Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan 124
ISU KAMPUNG BUKIT GANGGAI Isu penerokaan Tanah Adat Kampung Bukit Ganggai oleh FELDA Masalah yang dihadapi oleh penduduk Kampung Bukit Ganggai ialah pencerobohan Tanah Adat oleh pihak FELDA yang menjalankan projek pertanian Kelapa Sawit. Pegawai Daerah memberikan tanah kepada pihak FELDA tanpa izin dengan makluman awal, bebas dan telus oleh penduduk Kampung Bukit Ganggai. Keluasan kawasan Tanah Adat yang telah diterokai oleh penceroboh ialah 500 ekar. Antara nama-nama kawasan dalam Tanah Adat Kampung Bukit Ganggai yang juga merupakan kawasan penempatan lama yang telah diceroboh ialah: Kampung Teaw Mentok • Kampung Tije (Teaw Tije) • Kampung Macak (Lebak Tigeh) • Kampung Tawoh (Teaw Relek) • Kampung Rebak (Teaw Rebak) • Kampung Rambu (Teaw Rambu) • Kampung Tikes (Teaw Tikes) • Kampung Tilong (Teaw Tilong) • Kampung Kedah (Teaw Kedah) • Kampung Berbusuk (Teaw Seraeh) • Kampung Rengkoh (Teaw Rengkoh) • Kampung Galu (Teaw Terendot) • Kampung Cohmat Dok (Teaw Remol) • Kampung Kawah (Teaw Sumber) • Kampung Lalang (Teaw Rengkoh) • Kampung Jajen (Teaw Trolak) • Kampung Tanrem (Teaw Suh) • Kampung Bukit Ganggai (Teaw Julang) 125 Kampung Teaw Mentok • Kampung Tije (Teaw Tije) • Kampung Macak (Lebak Tigeh) • Kampung Tawoh (Teaw Relek) • Kampung Rebak (Teaw Rebak) • Kampung Rambu (Teaw Rambu) • Kampung Tikes (Teaw Tikes) • Kampung Tilong (Teaw Tilong) • Kampung Kedah (Teaw Kedah) • Kampung Berbusuk (Teaw Seraeh) • Kampung Rengkoh (Teaw Rengkoh) • Kampung Galu (Teaw Terendot) • Kampung Cohmat Dok (Teaw Remol) • Kampung Kawah (Teaw Sumber) • Kampung Lalang (Teaw Rengkoh) • Kampung Jajen (Teaw Trolak) • Kampung Tanrem (Teaw Suh) • Kampung Bukit Ganggai (Teaw Julang) 125
Kemusnahan Kawasan Perkuburan dan Tanaman oleh Ternakan Lembu Selain Kelapa Sawit, peneroka FELDA tersebut menternak lembu. Lembu tersebut tidak dijaga dengan baik dan dibiarkan berkeliaran sahaja. Kesannya, begitu lembu-lembu tersebut telah masuk ke kawasan tanaman dan perkuburan di Kampung Bukit Ganggai. Lembu-lembu tersebut telah memusnahkan tanaman kami. Selain tanaman, lembu- lembu tersebut memijak- mijak dan membuang najis di kawasan perkuburan. Dalam kepercayaan Orang As;li, kubur adalah tempat di mana jasad disemadikan dengan tenang. Kawasan kubur tidak boleh sama sekali dicemarkan dengan najis atau dibuka/dibersihkan untuk sebarang aktiviti, termasuk pertanian atau penternakan. Dalam situasi yang telah berlaku di kawasan perkuburan kami, jelas terbukti orang luar langsung tidak menghormati kepercayaan kami. TINDAKAN YANG PERNAH DIAMBIL Penduduk kampung telah berjumpa dengan peneroka FELDA pada 10 Jun 2003 dan berbincang berkenaan dengan masalah tersebut. Pertemuan yang berikutnya ialah pada 18 April 2004. Namun, tersebut pertemuan-pertemuan tidak membuahkan sebarang hasil. Masalah yang kami nyatakan tidak dipandang serius. Lembu-lembu tersebut masih masuk ke kawasan Tanah Adat kami dan memusnahkan kawasan tanaman dan kawasan kubur penduduk Kampung Bukit Ganggai. Tiada sebarang laporan polis dan surat rasmi kepada pihak berkenaan pernah dibuat oleh penduduk Kampung Bukit Ganggai berkenaan dengan isu ini. 126
TUNTUTAN KAMPUNG BUKIT GANGGAI Kami penduduk Kampung Ganggai tidak setuju dengan pencerobohan yang dijalankan di Tanah Adat kami sama ada untuk tujuan penerokaan, perladangan dan penternakan. Oleh itu, kami menuntut supaya projek- projek penerokaan tanah rancangan FELDA di Wilayah Tanah Adat Kampung Ganggai dihentikan dengan kadar segera kerana tiada sebarang faedah kepada kami penduduk Kampung Ganggai. Malah menambahkan lagi beban dan kadar kemiskinan kami. Kami menuntut pihak berkenaan supaya mengambil perhatian serius terhadap masalah yang kami hadapi ini dan bekerjasama dengan kami untuk menyelesaikan masalah ini. Kami menuntut supaya Wilayah Tanah Adat yang kami kenalpasti dengan jelas, diiktiraf sewajarnya, dengan kadar segera untuk memastikan Tanah Adat kami tidak dijajah secara berterusan. 127
PROFIL KAWASAN KAMPUNG BERSIH, SLIM RIVER, PERAK Peta Sebenar - Sila rujuk pada lampiran 128
PENGENALAN DAN SEJARAH KAMPUNG POS BERSIH, ULU SLIM, SLIM RIVER, PERAK, MALAYSIA Kampung Pos Bersih terletak di Ulim Slim, Slim River di Daerah Batang Padang. Jarak kampung ini dari pekan terdekat iaitu Slim River adalah kira-kira 10km. Kesemua Orang Asli yang menetap di Kampung ini ialah dari suku kaum Semai. Apabila pihak luar mula masuk ke kawasan kami, cara hidup kami yang berasaskan amalan Orang Asli telah terganggu. Banyak aktiviti yang boleh dan menjadi rutin harian kami sebelum ini seperti bercucuk tanam, mengutip hasil hutan dan memburu telah dilarang. Kami dimaklumkan tersebut tanah bahawa telah menjadi milik orang lain. Namun, aktiviti-aktiviti tersebut teruskan kami juga kerana kami perlu meneruskan kehidupan. Sebelum kedatangan dan campurtangan pihak luar dalam pemerintahan autonomi dan kehidupan penduduk di sini, penduduk bebas untuk tinggal di mana-mana di sekitar kawasan yang kini dikenali sebagai Ulu Slim. Pada masa itu, kami bebas untuk bercucuk tanam, memburu dan mengutip hasil/ sumber hutan di dalam kawasan Tanah Adat kami tanpa sebarang gangguan, sekatan dan kawalan yang berlebihan oleh pihak lain. Pada sekitar tahun 1950- an, telah mula dikumpulkan di satu kawasan penempatan atas alasan Kampung keselamatan. Pos Bersih dinamakan oleh penduduk terawal kampung tersebut. Nama Pos Bersih diambil dari nama sebatang sungai yang bernama Sungai Bersik. Bersik bermaksud suci, bersih dan tidak tercemar. Oleh itu, sebenarnya nama kampung ini pada asalnya ialah Kampung Bersik. Pada sekitar tahun 60- an, pihak British iaitu orang yang kami kenali sebagai Tuan Bolton memulakan inisiatif mewujudkan LZ di Kampung Bersik. Konsep LZ dengan Pos adalah agak sama. Mungkin LZ ialah sebutan yang biasa digunapakai oleh orang Inggeris pada masa tersebut. Melalui pemerhatian dan pengalaman kami lihat pada zaman tersebut, tujuan utama LZ adalah kami 129
untuk kemudahan kesihatan bagi penduduk tersebut Kampung Bersik. Pada masa kampung ini tiada akses jalanraya. Apabila ada orang kampung yang jatuh sakit, pihak pengurusan LZ akan menghubungi pihak hospital dengan menggunakan kemudahan wayarles dan pesakit diterbangkan ke hospital dengan menggunakan helikopter. Selain itu, pihak pengurusan LZ juga telah mengadakan program pendidikan untuk orang kampung. Orang kampung dari pelbagai peringkat umur diajar kemahiuran untuk membaca, menulis dan mengira. Orang British mula keluar dari Kampung Bersik pada awal tahun 1970-an. Selepas itu, pada sekitar tahun 1970-an, JHEOA telah mengambil alih dan menyambung pentadbiran dan kawalan ke atas Kampung Bersik. JHEOA pada masa tersebut telah membina sekolah dan menempatkan seorang cikgu di Kampung Bersik untuk mengajar. Selain itu, mereka menyediakan kemudahan klinik bergerak untuk penduduk mendapatkan rawatan kesihatan. Pada masa itu juga, JHEOA mula merizabkan kawasan tanah Kampung Bersik. Kemudahan lain yang diberikan ialah rumah papan. Pada masa tersebut, kemudahan jalan raya, elektrik dan air belum diberikan. Kampung Bersik telah dinamakan semula dengan nama Kampung Pos Bersih oleh pihak JHEOA. Oleh itu, nama kampung kami hingga ke hari ini dikenali sebagai Kampung Pos Bersih. SISTEM PENTADBIRAN Kampung ini kini dijaga oleh Batin Sani. TANAMAN YANG DIUSAHAKAN Kampung Pos Bersih mengusahakan tanaman komersial dan tanaman dusun secara berdikari tanpa bantuan, ehsan dan sokongan mana-mana pihak. Antara ialah tanaman yang diusahakan Kelapa Sawit yang berjumlah kira-kira 40 ekar. Tanaman Getah yang diusahakan pula adalah berjumlah kira-kira 100 ekar. Selain tanaman komersial Kelapa Sawit dan Getah, ada pelbagai jenis tanaman lain yang masih diusahakan oleh penduduk di sini sama ada untuk tujuan jualan dan juga untuk dijadikan makanan serta pelbagai kegunaan lain. 130
Antara tanaman-tanaman utama tersebut ialah Betar (Petai), Sempak (Durian), Legos (Rambutan), Gale (Ubi kayu), Cempedak, Ramei (Rambai), Cong Releeg (Buah Serapoh), Langsat, Dekoh (Bangkong), Larah, Tampoi, Agoh, (Jering), Serig (Keledang), Jis (Tempunek), Perah, Cupuk (Cupu), Gesak (Berangan), Kundang, Spem (Sepam), Ngel (Durian hutan), Pekat (Durian Pasai), Toog (Durian Daun), Ladak Cep (Cili api), Telei (Pisang), Jagung, Hubik (Ubi keledek), Labuk (Labu), Keladi, Buus (Tebu) dan Gang (Kacang Kelisa). Jerig Kesemua tanaman ini ditanam secara rawak tetapi masih di dalam kawasan Tanah Adat Kampung Pos Bersih. SUMBER ALAM Selain tanaman komersial dan tanaman sara diri yang dinyatakan di atas, penduduk Kampung Pos Bersih masih bergantung kepada hutan dan sumber hutan untuk kelangsungan hidup. Sumber hutan digunakan untuk pelbagai tujuan. Antaranya untuk makanan, untuk membuat rumah, perkakas rumah, dijual, senjata (sumpit dan lembing) dan jerat. Selain itu, ada juga sumber hutan yang tidak dimakan atau digunakan kerana pantang larang atau larangan tertentu yang telah diwariskan oleh nenek moyang secara lisan, dari generasi terdahulu hingga ke generasi hari ini. Penduduk Kampung Pos Bersih telah menyenaraikan antara beberapa contoh jenis tumbuhan dan haiwan yang penting dan masih digunapakai dan menjadi pantang oleh penduduk Kampung Pos Bersih. Namun, harus dinyatakan, banyak lagi sumber alam yang digunakan / dipantang selain daripada yang telah disenaraikan. Nama-nama adalah dalam Bahasa Semai dan/atau Bahasa Melayu. 131
Tumbuhan Bil Tumbuhan Kegunaan 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. Po'ok (Buluh) Bahan membuat rumah, membuat senjata pemburuan, jerat, lembing, sumpit, bubu, kabom, ca'ag, pucuk dimakan, sewang, buluh centung Bahan membuat rumah Bahan membuat rumah Bahan membuat rumah, joran, raga, damak sumpit Raga, atap rumah, nyiru Lembing, ranjau, belantik, Kemirei Mahang Beltop (Bertam) (atap cucuk) (Bumban) Sepal Muman Cong kertas, cong manou, cong setog, cong hag, cong cemes, cong ker'er, cong kembung, cong jug, cong ganteng, cong tang kelah, cong jernang, cong tawar, cong semambu, cong bantang, cong segak, Cong Celdol (Rotan) Pucuk (makanan), jerat, pengikat, bubu, perhiasan, jual, bahan membuat rumah, Cawat, pakaian, jual, Damak sumpitan Makanan Makanan Makanan Makanan Pantang (menyebabkan kegatalan kulit) Racun ikan Racun ikan Racun ikan Makanan Makanan (buah) Makanan Makanan Makanan Makanan, baja Makanan Makanan Makanan Balai sewang Balai sewang Galugg (gaharu) Juhuk / Ri'is Doog/Legep (paku pakis) Pakuk Kayik Ber'as Rimbong Tentej Ri'is Nyenuk Ri'is Ceroog Moh Gerper Takep Lempos Kerdas Tanor Penacik Terhek Relomm Rembog Beceh Selbog Kawil (Pokok Ipoh) (Tepus) (Buah kepayang) 132
Haiwan Bil Haiwan Kegunaan 1. Dog (jenis monyet) Makanan 2. Reh (jenis monyet) Makanan 3. Cabeh (jenis monyet) Makanan 4. Danem (jenis monyet) Makanan 5. Heell (jenis monyet) Makanan 6. Tawoh (jenis monyet) Makanan 7. Tawel (jenis monyet) Makanan 8. Mawak (jenis monyet) Makanan 9. Peroog Bihip (jenis tupai) Makanan 10. Peroog Cepp (jenis tupai) Makanan 11. Peroog Tales (jenis tupai) Makanan 12. Peroog Luak (jenis tupai) Makanan 13. Peroog Senlam (jenis tupai) Makanan 14. Peroog Saban (jenis tupai) Makanan 15. Menhar (Babi hutan) Makanan, jual 16. Poos (Kijang) Makanan, jual 17. Lancong (Kancil) Makanan 18. Napeh (Pelanduk) Makanan 19. Kukus (Landak Raya) Makanan 20. Pangkeh (Landak Perah) Makanan 21. Lekat (Babi tanah) Makanan 22. Hareg (jenis biawak) Makanan 23. Gerig (jenis biawak) Makanan 24. Bercer (jenis biawak) Makanan 25. Nuug (jenis biawak) Makanan 26. Tereg (Enggang) Makanan 27. Kelag (Helang) Makanan 28. Yagg (jenis Enggang) Makanan 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55. 133 Balir (jenis Enggang) Lingan (jenis Enggang) Tiung Punai Kerkor Merbah Doogg Gugut Sagog Kuwog (Kuang) Berpag Peger Denak (ayam hutan) Tengas (ikan tengas) Kelah Selak Ruug Kak rukok Kak baug (Baung) Lanor Limbat Keli Kaciw Kadag Kasot Bakap Ruan (haruan) Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Tidak boleh dimakan Pantang/ tidak boleh dimakan, diejek atau diusik Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan Makanan
56.
57.
58.
59.
60.
61.
62.
63.
64.
65.
66.
67.
68.
69.
70.
71.
72.
73.
74.
75.
76.
77.
78.
79.
80.
81.
82.
83.
84.
85.
86.
87.
Bujug Lok Menrik Tunag
Belut Tilat
Belangwoit Eg Heel Teramis
Selog Bageh
Patug Kak Siak Lampap
(lampam)
Kak Pia
(Talapia)
Temperas Terbul
Sebarou
(sebarau)
Inggir Layis
Rincet Umbut
Hudang
(Udang)
Ngentaap
(ketam)
Kalok Kandek
Tabung Sempoh
Ketset Mengkag
Kurak
(kura
kura)
Pa'as
(jenis labi
labi)
Hok
(jenis labi
labi)
88.
89.
90.
91.
92.
93.
94.
95.
96.
97.
98.
99.
100.
101.
102.
134 Biyukuk
(jenis kura
kura) Makanan Gelpil
(jenis labi
labi)
Makanan Sel
(jenis kura
kura)
Makanan Kohh
(jenis kura
kura)
Makanan Leeg
(Keluang)
Makanan Samel
(kelawar)
Makanan Gerper
(kelawar)
Makanan Pengpang
Pantang/
tidak boleh disentuh,
diusik Tadig
Pantang/
tidak boleh disentuh,
diusik Birai
Pantang/
tidak boleh disentuh,
diusik Tarog Gop Pantang/
tidak boleh disentuh,
diusik Koot
Makanan Kangkuwoit
Makanan Tagtibau
Pantang/
menyebabkan papa kedana Girig
Tidak boleh dimakan,
disentuh,
ISU YANG BERLAKU DI KAMPUNG POS BERSIH Antara masalah yang telah berlaku dan masih berlaku di Pos Bersih ialah tanaman kelapa sawit oleh pihak RISDA dan anak syarikat RISDA di atas Tanah Adat Kampung Pos Bersih. Isu ini berlaku sejak tahun 1980-an. Masalah ini masih berlarutan hingga kini. Selain itu, isu pengambilan pasir secara berleluasa telah berlaku di kawasan Tanah Adat Pos Bersih. Kes pengambilan pasir ini berlaku sekitar tahun 2008. Satu lagi kes yang mula berlaku pada tahun 2010 hingga sekarang ialah pembalakan kawasan Tanah Adat Pos Bersih yang dijalankan oleh pihak RISDA. Kesan pembalakan ini ialah kawasan sumber air musnah, kawasan tanaman musnah, kawasan tapak perkuburan musnah dan sumber-sumber hutan musnah dan semakin berkurangan. Pembalakan ini dijalankan tanpa izin dengan makluman awal, bebas dan telus oleh penduduk Kampung Pos Bersih. TINDAKAN YANG PERNAH DIAMBIL Antara tindakan yang telah diambil oleh penduduk Pos Bersih ialah perjumpaan rasmi dan tidak rasmi dengan pihak RISDA untuk membantah Projek Tanaman Kelapa Sawit yang telah dijalankan oleh pihak RISDA di atas kawasan Tanah Adat Pos Bersih. Projek pihak RISDA ini langsung tidak membawa sebarang manfaat untuk kami malah menambahkan lagi kesempitan dan masalah di kampung kami. Tindakan yang telah diambil untuk mengatasi ialah pengambilan menghantar surat rasmi kepada pihak- pihak berkenaan. Selain itu, kami juga telah bermesyuarat dengan pihak Pejabat Tanah dan Daerah untuk berbincang berkenaan dengan isu tersebut dan kami menyatakan dengan jelas kesan-kesan buruk pengambilan pasir ini, antaranya pencemaran sungai dan kemusnahan kawasan tanaman getah kami. Akhirnya, masalah ini telah selesai pada sekitar tahun 2009 dan kami harap masalah ini tidak akan berulang. masalah pasir Untuk isu pembalakan pula, penduduk Kampung Pos Bersih telah membuat tinjauan ke kawasan yang telah dibalak untuk mengkaji sejauh mana kesan pembalakan ini di tempat kami. Selepas itu, penduduk kampung Pos Bersih telah membuat laporan polis. Namun, pembalakan di kawasan Tanah Adat kami tetap dijalankan tanpa menghiraukan bantahan dan laporan polis yang telah dibuat. Ini amat mengecewakan kami kerana ketika Sultan Perak melawat ke kampung kami, Baginda telah berjanji bahawa kawasan Tanah Adat kami akan dihormati sewajarnya tetapi lain pula yang berlaku. 135
TUNTUTAN KAMPUNG POS BERSIH Projek-projek yang dijalankan oleh RISDA iaitu tanaman kelapa sawit dan pembalakan sebarang tidak memberikan langsung manfaat kepada penduduk Pos Bersih malah hanya membawa kemusnahan kepada tanaman, sumber alam, kawasan perkuburan dan tapak sejarah dalam Tanah Adat Pos Bersih. Kadar kemiskinan di Kampung Pos Bersih juga meningkat kerana kekurangan sumber hutan dan kemusnahan tanaman kami usahakan. Kami menuntut pihak kerajaan supaya mereka prihatin dan mengambil serius isu/ masalah yang kami hadapi dan bekerjasama dengan kami untuk menyelesaikan masalah ini. Wilayah Tanah Adat Pos Bersih yang telah kami kenalpasti dengan jelas sejak turun temurun, kini telah kami petakan dengan jelas dengan kaedah pemetaan komuniti. Oleh itu, kami menuntut supaya Wilayah Tanah Adat yang telah kami petakan dengan jelas dalam peta Komuniti Pos Bersih, diiktiraf sewajarnya, dengan kadar segera. Kami menuntut supaya sebarang projek yang dijalankan di atas Tanah Adat Pos Bersih yang dijalankan tanpa izin dengan makluman awal, bebas dan telus oleh penduduk Pos Bersih dihentikan dengan kadar segera kerana tidak membawa sebarang faedah untuk kami. 136
Senarai singkatan-singkatan yang terdapat dalam buku 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. RISDA - Rubber industry Smallholders Development Authority (Pihak Berkuasa Kemajuan Pekebun Kecil Perusahaan Getah) SPNS - Sinui Pai Nanek Sengik (Hidup Baru Bersatu Hati) Pusat KOMAS - Pusat Komunikasi Masyarakat MCP - Malaya Communist Party (Parti Komunis Malaya) JOA - Jabatan Orang Asli JHEOA - Jabatan Hal Ehwal Orang Asli (kini dikenali sebagai JAKOA - Jabatan Kemajuan Orang Asli) TOL - Temporary Occupation License (Lesen Pendudukan Sementara) PPPNP - Perbadanan Pembangunan Pertanian Negeri Perak LMM - Latihan Membangun Masyarakat KAS - Konrad Adeneur Stiftung (Konrad Adeneur Foundation) GPS - Global Positioning System (Sistem Penentu kedudukan Sejagat/Global) GIS - Geographic Information System (Sistem Maklumat Geografi) JOAS - Jaringan Orang Asal Semalaysia PACOS TRUST - Partner of Community Organisatitons (Rakan Membangun Masyarakat) CBO - Community Based Organisatiton (Pertubuhan Berasaskan Komuniti) JKOAP - Jaringan Kampung Orang Asli Perak KKLW - Kementerian Kemajuan Luar Bandar dan Wilayah JKOASM - Jaringan Kampung Orang Asli Semenanjung Malaysia ROB - Registrar Of Business (Pendaftar Perniagaan) POC - Point Of Compass (Titik Kompas) AJK - Ahli Jawatan Kuasa PVC - Polyvinyl Chloride (Polivinil Klorida) PPRT - Projek Perumahan Rakyat Termiskin KEMAS - Kemajuan Masyarakat LLN - Lembaga Letrik Negara MAIP - Majlis Agama Islam Perak ADO - Assistant District Officer (Pembantu Pegawai Daerah) FELCRA - Federal Land Consolidation and Rehabilitation Authority/ (Lembaga Penyatuan dan Pemulihan Tanah Persekutuan) RPS - Rancangan Penempatan Semula TSK - Tamanan Semula Komersial D.O - District Officer (Pegawai Daerah) SUHAKAM - Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia TNB - Tenaga Nasional Berhad FELDA - Federal Land Development Authority/ (Lembaga Kemajuan Tanah Persekutuan) LAP - Lembaga Air Perak LZ - Landing Zone (Zon Mendarat bagi Helikopter) 137
139 9
ISBN 9789834275662 789834
275662