BAB I BUBUKA LI. Kasang Tukang Masalah Basa salawasna diwangun ku dua adegan (struktur) nya eta adegan cangkang atawa lahir (surface structure) jeung adegan eusi atawa batin (deep structure). Adegan cangkangna basa teh mangrupa sistem sora manusa anu dihasilkeun ku pakakas ucapna, sedengkeun adegan eusina nya eta kedalan rasa, pikiran, jeung kahayang anu aya dina sistem sora tea dina waktu campur gaul. Cindekna, basa teh mangrupa beungkeutan sora manusa anu dihasilkeun ku pakakas ucap kalawan puguh entep seureuhna (sislematis) jeung ragem (konvensional) pikeun tujuan campur gaul (komunikasi) antara anggota masarakatna (Sudaryat 2003: 9). Basa miboga pungsi nu kacida pentingna pikeun kahirupan manusa dina ngedaikeun gagasan, ideu, emosi, kahayang, jsb. Salian ti eta oge basa biasana dipake pikeun ngedaikeun ekspresi jiwa ngaliwatan karya sastra. Ieu hal teh luyu jeung pungsi basa salaku pungsi imajinatif, sakumaha anu ditetelakeun ku Sudaryat (1991: 2), yen; "pungsi imajinatif teh nya eta fungsi basa anu raket patalina jeung amanat atawa pesen omongan minangka makena basa jadi lambang kaendahan. Pungsi imajinatif museur kana amanat lambang basa anu nimbulkeun rasa endah, tujuanana ngarah meunang kasugemaan batin, biasana mangrupa kristalisasi pangalaman jiwa pamake basa tur direalisasikeun dina wangun karya sastra".
Dina pungsi basa nu ditetelakeun di luhur, katiten yen basa teh raket pisan patalina jeung sastra. Basa bakal karasa endahna jeung bakal nimbulkeun kasugemaan batin saupama eta basa diekspresikeun kalawan nyastra, boh lisan boh tulisan. Patali jeung eta hal, Iskandarwassid (1992: 181) netclakeun yen sastra teh sok dihartikeun karya seni anu digelarkeunana ngagunakeun alat basa Minangka karya seni, warnaning karya sastra teh diciptana salawasna napak dina usaha ngolah unsur-unsur estetis (kaendahan sastra). Ku lantaran alatna basa, tangtuna anu diolahna oge sakabeh potensi estetis anu dipibanda ku basa, boh nu kaasup rupa-rupapungsinaboh makena basa. Nilik kana pamadegan di luhur, karya sastra teh tangtuna ngandung mangpaat pikeun nu maca atawa nu ngaregepkeunana, eta mangpaat teh lain sakur genah diregepkeunana, tapi kudu mere ma'na. Dumasar kana wangunna, karya sastra Sunda dibagi jadi tilu golongan, nya eta: (1) prosa atawa wangun lancaran, (2) puisi atawa wangun ugeran, jeung (3) carita (drama). Kaayaan puisi Sunda rea rupana, aya nu kagolong kana puisi heubeul (buhun, tradisional) jeung aya anu kagolong kana puisi anyar (modern). Puisi heubeul aya anu ngawujud carita, naratif (carita pantun, wawacan), aya anu henteu ngawujud carita; rupa-rupa puisi mantra (jangjawokan, singlar, jampe, asihan, rajah, ajian), sisindiran (rarakitan, paparikan, wawangsalan), kakawihan (barudak), sa'ir (pupujian, sawer, jste), pupuh (dangding, guguritan). Sedengkeun puisi anyar (modern) ngawengku sajak anu kiwari pangproduktipna.
Pupujian anu mangrupa puisi heubeul teh mangrupa puisi anu eusina ngeunaan puja-puji, do'a, nasehat, jeung ajaran anu dijiwaan ku agama Islam. Pupujian dina basa Sunda sok disebut oge nadoman, nya eta runtuyan kekecapan anu kauger ku padalisan jeung pada. Puisi pupujian gelarna bareng jeung mimiti sumebarna agama Islam di Jawa Barat kira-kira taun 1580, sabada Karajaan Pajajaran runtag, terus taluk ka karajaan Islam. Puisi pupujian hirup di iingkungan pasantren jeung tempat ngaji nu aya hubunganana jeung ajaran Islam (Koswara, 2005: 78). Dina hirup kumbuhna, pupujian mangrupa bagian tina sastra daerah anu perlu dimumule jeung dipiara, sabab eta teh salah sahiji warisan titinggal budaya karuhun pikeun ngajembaran kabudayaan nasional. Hal ieu luyu jeung UUD 1945 pasal 32 yen: "kebudayaan bangsa ialah kebudayaan yang timbul sebagai buah usaha budi rakyat Indonesia seluruhnya. Kebudayaan lama dan asli, yang terdapatsebagai pimcak-puncak kebudayaan bangsa.,} Salian ti eta aya deui Garis-Garis Besar Haluan Negara (GBHN) dina ketetapan MPR Nomer IV/MPR/1978 anu nandeskeun, yen: luhur bangsa "kebudayaan Indonesia yang mencerminkan nilai-nilai harus terus dipelihara, dan dikembangkan guna memperkuat penghayatan dan pengalaman Pancasila, meningkatkan kualitas hidup, memperkuat kepribadian bangsa, mempertebal rasa harga diri, dan kebanggaan seria nasional memperkokoh jiwa persatuan dan kesatuan bangsa, mampu menjadi penggerak bagi perwujudan cita-cita bangsa di masa depan ". Salah sahiji tarekah pikeun ngamumule budaya daerah nya eta ku cara ngayakeun panalungtikan. Ku ayana panalungtikan, sastra daerah baris
didokumentasikeun dina wangun tinulis tur bisa dianalisis nepi ka bisa kapanggih kaendahan wangun katut eusina. Luyu jeung pamadegan di luhur, salah sahiji panalungtikan anu mangrupa tarekah ngamumule budaya daerah, dilaksanakeun di Kampung Ciodeng, Desa Andir, Kacamatan Baleendah, Kabupaten Bandung. Anu jadi objekna nya eta puisi heubeul nu mangrupa pupujian (pepeling, pangajaran kaagamaan, muji ka Pangeran, solawat ka Nabi, du'a atawa menta sapaat, jeung anu nembongkeun kedaling rasa). Pupujian anu ditalungtik di Kampung Ciodeng teh nya eta pupujian anu masih dinadomkeun di unggal masjid, madrasah, jeung lingkungan pasantren nu ngawengku pepeling, muji kaagungan Pangeran, solawat ka Rosululloh, du'a jeung tobat ka Alloh, menta sapaat ka Rosululloh, jeung pupujian ngeunaan ajaran agama. Ngeunaan panalungtikanana, pupujian geus aya nu nalungtik dina wangun skripsi nya eta: "Babandingan Ngajarkeun Pupujian Make Tehnik Diskusi jeung Resitasi di SLTP" (Ahmad Yani. 1997), " Pupujian di Kacamatan Cikancung pikeun Bahan Pangajaran Sastra di SMP" (Yanti Sulvianti, 1995), "Pupujian di Desa Cjbaregbeg Kacamatan Cibeber Kabupaten Cianjur pikeun Bahan Pangajaran Apresiasi Puisi Sekolah Lanjutan Tingkat Pertama" (Riny Marlina, 2000), jeung nu lianna. Puisi pupujian nu ditalungtik di Kampung Ciodeng dijuduian ''Analisis Puisi Pupujian di Kampung Ciodeng Desa Andir Kacamatan Baleendah
Kabupaten Bandung". Ku Sabab, di Kampung Ciodeng, Desa Andir, Kacamatan Baleendah, Kabupaten Bandung, tacan aya nu nalungtik ngeunaan puisi pupujian. 1.2. Watesan jeung Rumusan Masalah 1.2.1. Watesan Masalah Luyu jeung kasang tukang, masalah dina ieu panalungtikan teh ngeunaan puisi pupujian nu kapaluruh, sarta aya di wewengkon kampung Ciodeng. Pasuaian anu baris dipedardina ieu panalungtikan ngawengku: 1) deskripsi teks puisi pupujian di Kampung Ciodeng, Desa Andir, Kacamatan Baleendah, Kabupaten Bandung, 2) papasingan puisi pupujian di Kampung Ciodeng, Desa Andir, Kacamatan Baleendah, Kabupaten Bandung, 3) eusi puisi pupujian di Kampung Ciodeng, Desa Andir, Kacamatan Baleendah, Kabupaten Bandung. 4) purwakanti puisi pupujian di Kampung Ciodeng, Desa Andir, Kacamatan Baleendah, Kabupaten Bandung. 1.2.2. Rumusan Masalah Dumasar kana watesan masalah di luhur, masalah dina ieu panalungtikan dirumuskeun dina wangun pertanyaan ieu di handap: 1) kumaha deskripsi puisi pupujian di Kampung Ciodeng. Desa Andir, Kacamatan Baleendah, Kabupaten Bandung?
2) kumaha papasingan puisi pupujian di Kampung Ciodeng, Desa Andir, Kacamatan Baleendah, Kabupaten Bandung? 3) kumaha eusi puisi pupujian di Kampung Ciodeng, Desa Andir, Kacamatan Baleendah, Kabupaten Bandung? 4) kumaha purwakanti puisi pupujian di Kampung Ciodeng, Desa Andir, Kacamatan Baleendah, Kabupaten Bandung? 1.3. Tujuan Panalungtikan Luyu jeung kasang tukang katut masalahna, tujuan dina ieu panalungtikan teh nya eta ngawengku: 1) ngainventarisasi teks puisi pupujian di Kampung Ciodeng, Desa Andir. Kacamatan Baleendah, Kabupaten Bandung, 2) ngadeskripsikeun papasingan puisi pupujian di Kampung Ciodeng, Desa Andir, Kacamatan Baleendah, Kabupaten Bandung, 3) ngaguar eusi puisi pupujian di Kampung Ciodeng, Desa Andir, Kacamatan Baleendah, Kabupaten Bandung, 4) nganalisis purwakanti puisi pupujian di Kampung Ciodeng, Desa Andir, Kacamatan Baleendah, Kabupaten Bandung. 1.4. Mangpaat Panalungtikan Ieu panalungtikan teh dipiharep bisa mere mangpaat hususna pikeun anu nulis, umumna pikeun pihak sejen, di antaranaanu ditataanieu di handap:
1) mangpaat pikeun elmu sastra, bisa ngeuyeuban warna sastra anu geus aya nya 6ta ngeunaan puisi heubeul, 2) ngamekarkeun khazanah sastra Sunda hususna jeung sastra Nasional umumna, 3) mangpaat pikeun pangajaran, bisa dijadikeun bahan pangajaran dina ngajarkeun puisi pupujian di SMP, jadi teu salawasna nyokot bahan anu geus nyampak dina buku teks, tapi bisa mere conto lianna. 1.5. Anggapan Dasar Nu jadi anggapan dasar dina ieu panalungtikan nya eta: 1) pupujian anu dikumpulkeun ti kampung Ciodeng, desa Andir, kacamatan Baleendah, kabupaten Bandung bisa dianalisis dumasar kana wangun, eusi, jeung purwakantina. 2) pupujian mangrupa warisan budaya karuhun Sunda anu nepi ka kiwari masih keneh nyampak tur dipake ku sabagian masarakat Sunda. 3) pupujian ngandung ajen-inajen anu luhung ngeunaan tetekon agama Islam. 1.6. Wangenan Operasional Sangkan leuwih jentre dina udagan panalungtikan, perlu ayana wangenan istiiah anyar nu aya patalina jeung judul anu dipake dina panalungtikan. 1) Analisis "Penyelidikan terhadap suatu peristiwa (karangan, perbuatan, dan sebagainya) untuk mengetahui keadaan yang sebenarnya, sebab-musabab, dudukperkaranya, dan sebagainya" (KBBI, 2005: 37).
2) Puisi Pupujian Nurutkeun Kamus Umum Basa Sunda: 1. "kecap-kecap nu sok dipake muji Alloh atawa Rosululloh" 2. "ngedaikeun atawa ngalagukeim puji-pujian ka Alloh atawa ka Rosul- Na^ (1976: 401)