17 OJan o Senin 2 3 18 19 OPeb
1I1IlOllfl1jH~ Se/asa o Rabu o Kamis 0 Jumat 4 5 20 21 Mar OApr 6 7 22 OMei 8 23 OJun 9 10 11 24 25 26 OJu/ 0 Ags Urang Sunda di Lingkungan Indonesia Biantara panampian gelar DR He ti Universitas Padjadjaran Tg. 31 Januari 2011 3 Ku Ajip Rosidi Wk'tu ngadeg KNIP (Komite Indonesia Pusat), Kasman jadi Ketua, aya 137 urang anggota, di kabehna antarana aya 14 urang Sunda, hartina ngan 10% leuwih saeutik. Tapi dina susunan BP (Badan Pekerja) KNIP nu ngalaman kali, urang Sunda nu diuk di dinya ngan saurang, nyaeta Sjafruddin Prawiranegara ditambah ku Wakil Jawa (1911-1989), Barat nu lain urang Sunda. Malah waktu Sjafruddin diangkat jadi Menteri Keua- ngan dina Kabinet Sjahrir Ill, nu aya di BP KNIP ngan wakil Jawa Barat nu lain urang Sunda tea. Dina waktu sidang plene KNIP di Malang (1947) anu nangtukeun pulitik nagara, anggotana aya 217 urang, ditam- bah ku 263 anggota anyar. Di antara anggota nu 217 tea, urang Sundana aya 20 urang, jadi kurang ti 10%. Dina anggota tambahan anu 263 urang, urang Sundana aya 22 urang, jadi angger kurang ti 10%. Nasional dina Singodimedjo periode parobahan sababaraha Dina waktu sabada proklamasi kamer- dikaan Walanda ngadatangkeun tentara NICA da hayang ngajajah deui Indonesia, urang Sunda ge aktif berjoang sacara fisik ngabela kamerdikaan bangsa jeung na- garana. Lain saeutik urang Sunda anu jadi korban dina perjoangan kamerdikaan mangsa revolusi fisik (1945-1949). Oto Iskandardinata ditelasan lain ku musuh tapi cenah ku para pamuda anu henteu kana ucapan atawa tindakan satujueun Oto dinajaman Jepang. Ngeunaan hal itu, nepi ka ayeuna oge tacan tetela da usaha maluruh kajadian anu saenyana henteu nepi ka tutas. Nu matak jadi Gubernur jeung Panglima Divisi Siliwangi - pasukan TNT di Jawa Barat-lain urang Sunda. Nu diangkat jadi Gubernur Jawa Barat nu munggaran apan helok nu diangkat Jawa Barat waktu Sutardjo anjeunna mundur ku Datuk Djamin -lain urang Sunda deui bae. Kitu deui anu diangkat jadi Panglima Divisi Siliwangi nu munggaran lain urang Sunda, tapi urang Batak. Provinsi jeung Divisi lianna mah c:: sakuii.,'. Indonesia asa kabeh ge ngangkat gubernur jeung pangli- mana teh anggota seler pituin urang dinya. Hal ieu bisa dihartikeun (1) urang Sunda mah rasa nasionalismena geus luhur, geus rasa kadaerahanana nepi ka meruhkeun nganggap saha bae urang Indonesia bisa dijungjung-Iungguh jadi pamimpin naon bae di Tatar Sunda, atawa (2) henteu aya urang Sunda anu merenah diangkat jadi Jawa Barat atawa panglima gubernur Divisi Siliwangi. Lain hartina henteu aya urang Sunda anu jadi perwira TNI. Tapi perwira-perwira anu ngawangun pasukan pikeun ngalawan Walanda di Tatar Sunda memang lain ngan urang Sunda bae, sana- jan ari para prajuritna mah meh kabeh urang Sunda. Di sagigireun pasukan anu dipingpin ku urang Sunda kayaning Batalyon Abmad Wiranatakusumah (1925-1999), Batalyon Nasuhi (1923--?), Batalyon Sukanda Bratamanggala (1917- Batalyon Daeng Kosasih (7--7), 1994), Batalyon Affandi (7--7), Batalyon Prijatna jeung lianna, apan aya Batalyon (1.1929) Lucas Kustarjo (Jawa), Batalyon Sugiharto (Jawa), (Batak), Batalyon Kemal Idris (Minang), Batalyon Rivai (Minang), jeung lianna. Divisi Siliwangi diwangun ku lima brigade, tapi opat lain urang Sunda, nyaeta Brigade Ill/Suryakencana Letkol A.E. Kawilarang, koinandanna komandanna Brigade Hl/Kiansantang, Mayor Rambe, Brigade IV/Guntur koma- ndanna Mayor Daan Jachja, Brigade Gunungjati komandanna Letkol Abima- nyu. Mernang geus ti behditu keneh rea seler Iian anu ngalumbara di Tatar Sunda, Kartohadikusumo, diganti Batalyon Tobing brigade komandanna 20 IUlplng Hum.a Onpad 2011 o Sabtu 12 13 o Minggu 14 15 27 28 29 30 31 OSep OOkt ONov ODes pangpangna ku sabab Pamarentah Hindia Walanda di rea ngadegkeun Bandung anu henteu aya di tempat lianna kayaning HIK (Sakola Raja), AMS-A, HB~, THS (Technische Hogere School) nu engkena jadi !TBjeung lianna. Sanajan di sawatara ternpat sejen ge aya sawatara saeutik pisan sakola eta, nepi ka rea nu kapaksa kudu ngumbara ka ternpat anu bogaeun sakola eta. Sakola- sakola nu aya en oandung rea ngirut siswa lian ti sakuliah Indonesia ti tempat-tempat pikeun dialajar di dinya, tur rea nu sabada tamat teu halik deui ka lembuma. Rea anu terus buhuara, hirup, digawe, ngawangun rumah tangga bohjeung urang Sunda boh jeung baturna salembur, malah rea nu maraot di Bandung atawa di ternpat sejen di Tatar Sunda Nu kudu dipikiran nyae- ta sanajan di Bandung rea sakola anu hen- teu aya di tempat sejen, tapijumlah urang sakola- Sunda anu ngamangpaatkeun sakola eta teh relatif henteu rea. Masih kudu dipaluruh naon sababna, naha ku lantaran urang Sunda henteu nyumponan pikeun nga- supkeun budakna ka 'sakola-sakola eta, atawa memang henteu aya motivasi pi- keun diajar. Jigana sakola tapi jumlahna kamampuh ekonomi cutat taun 1913 waktu kasauran DajatHidajat anjeunna siswa STOVIA kagungan pokal ngadegkeun paguyuban .nyaeta Pagoejoeban Pasoendan, anu dimuat dina "Verslag Pagoejoeban Pasoendan Taoen 1915", kieu unina: hade urang lamun nu harita masih jadi urang Sunda "Dupi nu jadi lulugu nyaeta wirehing ngemutkeun bangsa Sunda kacida pisan katilarna tina bab kamajengan ku bangsa sanes, sumawonten ku bangsa Jawa mah, nu ti kapungkurna tebih pisan "ilama ka urang Sunda, dalih ku urang Malayu nu teu acan sakurnaha la- mina ngudagna kana kamajengan, ayeuna oge parantos Mangle No. 2311
urang Sunda parantos kenging disebat- tawisna murid di sakola keun kaselek, Doktor (maksudna SfOVIA, AR) danget ,ieu urang Sundana mung aya 10, dupi urang Malayu mah sumawonten .urang Jawa mah parantos pirang-pirang, Nya kitu deui di sakola-sakola sanes urang Jawa sareng urang Malayu henteu kawon seueurna ku urang Sunda. Anu ka nagri walanda mah urang Sunda kenging keneh dibilang, dupi urang Malayu sok surna- wonten nu kiat mayar ongkosna, dalah nu henteu oge cek paripaos dibelaan kuli- kuli, merlukeun ka nagri Walanda ku suhud nyiar kapinteran. Menggah ku emu tan, upami urang Sunda cicingeun hayang bae, daek-daek nyepeng padamelan oge hese, kaka- wonkeun ku bangsa sanes. Buktina ayeu- na parantos sababaraha hiji urang Jawa sareng urang Malayu nu nyepeng damel di Tanah Pasundan, dupi urang Sunda mah meh teu aya bae nu tiasa jeneng di nagara deungeun." ka payunna eta kasauran kaayaan urang Sunda di Tatar Sunda asa teu aya robah- na. Malah beuki ripuh. Dina mangsa eta ayana geus "sababaraha hiji urang Jawa sareng urang Malayu anu cepeng damel di Tanah Pasundan". Ayeuna mah- geus lain "sababaraha hiji" 2.;,::m, nepi ka geus hen- teu dianggap aneh. Sanajan mernang aya "sababaraha hiji" urang Sunda anu jeneng di "nagara deungeun" di wilayah Indonesia luareun Tatar Sunda - tapi henteu pira dibandingkeun jeung jumlah urang Sunda atawa jeung jumlah "bangsa deungeun'' anu jareneng di Tatar Sunda mah. Nepi ka lamun aya urang Sunda anu jeneng di "nagara deungeun" ayeuna masih dianggap aheng. Cindekna konstatasi Dajat Hidajat meh saabad ka tukang teh masih merenah lamun dilarap- keun kana kaayaan urang Sunda kiwari di lingkungan nasion Indonesia, malah kaayaanana beuki pikasediheun. Sabad" meh saabad ti barang diucapkeun, jadi, perhatian Dajat maksudna Pagoejoeban Pasoendan anu ngadegna dipokalan ku Dajat Hidajat nepi ka ayeuna masih keneh jumeneng, malah tacan lila kakara- ngayakeun kongres. Jumeneng tapi henteu kabandungan hirupna, aya tapi henteu karasa ayana da henteu kati- ngal ketakna. Umuma geus meh saratus taun, tapi urang Sunda rereana henteu terangeun kana ayana. Kagiatanana ngan kabandungan lamun rek ngayakeun ko- "ngres lila sabadana. Bogaeun puluhan sakola, malah bogaeun universitas, tapi hasilna henteu acan katingal anu nyongcolang. Universitasna lamun henteu salah motona teh "pengkuh jembar bu- agamana. jeung sawatara luhung elmuna, Mangle No. 2311 dayana". Teuing nu mana nu geus kahon- tal, tapi nu sidik di Unpas henteu aya studi ngeunaan sastra Sunda. Jadi anu baris dijembarkeun ten budaya saha? budaya, basa katut Di Bandung ayeuna, rea pisan paguron tapi sarjana urang Sunda anu pi- luhur, nunjul dina widangna mah asa henteu pira. Unpad anu diadegkeunana antarana ku Kongres pangdongsokna Pemuda Sunda (1956) ku lantaran di Bandung nepi ka harita tacan aya univer- sitas (ITE masih jadi bagian ti UT), henteu sarjana urang acan rea ngahasilkeun Sunda dina paelmuan widangna. Kitu C:cui di pazuron luhur lianna anu aya di Bandung, henteu rea urang Sunda anu pinunjul dina elmuna, Rereana sabada jadi ahli dina widangna sanggeus anggeus S-3, tuluyna ngamang- paatkeun elmuna pikeun neangan proyek atawa sabangsana anu gede mangpaatna pikeun hirupna bae, Sakalieun nulis buku salian ti disertasina paling ge buku pa- nganteur kana widangna a'1U meunang nyutat tina buku deungeun, langka pisan anu nembongkeun pikiran sorangan anu orisinal. sabab anu pinunjul c..ra dina widang-widang hcuu,a, dina widang paelmuan oge urang Sunda anu prestasina pinunjul henteu pirajumlahna, sanajan aya anu prestasina pilih tanding cara Prof. Dr. Hoesein [)jajadiningrat dina widang sajarah, Prof. Dr. Mochtar Kusuma-Atmadja O. 1925~ dina widang hukum Laut anu kagungan konsep ngeunaan Wawasan Nusantara, anu ku perjoanganana jero puluhan taun ahirna diaku di ayana nagara kapuloan di dunya intema- sional. Cindekna tingkat intemasional Kitu deui dina widang birokrasi nasio- nal, dina "jaman normal" aya urang Sunda anu pinunjul, nyaeta RAA Ahmad Djajadinig.at (1877-1943) jeung R. A A wiranatakoesoemah (1888-1965), sabada urang merdeka aya Ali Sadikin anu pres- tasina dina waktu jadi Gubemur Jakarta dipikagum ku sarerea, Ir. Djuanda waktu jadi Menteri jaman Pertama Demokrasi Terpimpin, apan nembong- keun enggoning nyanghareupan kaayaan kesatuan bangsa nu harita diancam burakrakan. dina kamampuhna dina anu nyongcolang di panggung nasional teh henteu saimbang jeung jumlah urang 20% tina sakumna Sunda anu cenah bangsa Indonesia. Tapi jumlahna, urang Sunda 4 Sabada ngeunaan urang meunang gambaran peranan urang Sunda dina anu kabuktian lingkungan Indonesia timbul pananya memang henteu pira, naon sababna bet kitu? Naon sababna prestasi urang Sunda di panggung nasio- nal henteu saimbang jeung jumlahna anu cenah kadua sabada Jawa? Naon sababna eleh upamana ku urang Batak, urang Minang jeung urang Bugis nu jumlahna jauh sahandapeun urang Sunda? Dumasar kana kasauran Dajat Hidajat Pagoejoeban samemeh Pasoendan (1913), Edi Ekadjati ngaru- muskeun urang yen nu nyababkeun Sunda tinggaleun ku urang lianna teh nyumber kana "faktor mental dan tingkat pendidikan orang Sunda yang tidak mern- perlihatkan kreativitas, dinamika, keule- tan, keberania.; dan etos kerja yang tinggi" Naha enya kitu? Tacan aya panalungtikan anu ilmiah ngeunaan hal eta. Jadi tacan bisa tacan - bisa dibantah dienyakeun deuih. Nu sidik urang Sunda rea anu sok resep ngabobodo maneh ku jalan nutupan kanyataan ku kekecapan cara kana hate, anu matak ngeunah resep "urang Sunda mah lemes budina, ngelehan, sok ngaheulakeun batur"; "urang Sunda mah tara karooh ku kalung- guhan", "urang Sunda mah jembar hate" jeung sabangsana. Padahal dina kanyata- an sapopoe urang nyaksian rea urang Sunda nu tipoporose daek ngalakukeun naon bae sangkan bisa ngahontal kalung- guhan anu dipikahayang ku manehna. Hartina rnunapek, omongan henteu luyu jeung kereteg angen katut kahayangna. Kamunapekan dianggap wajar, akibat tina feodalisme anu masih gede pangaruhna dina kahirupan urang Sunda, sabab feo- dalisme ngajurung jalma ngan nepikc.,n anu dianggap baris ngangeunahkeun dunungan atawa saluhureun bae (ABS). Sanajan sacara resmi urang Sunda anu jadi bagian tina bangsa jeung nagara Indonesia anu dernokratis, tapi dina ka- nyataanana mah mentalitas demokratis masih jauh boh keur urang Sunda boh keur seler bangsa lianna. Urang Sunda anu kungsi dijajah ku Mataram (1624- 1708), kapangaruhan ku feodalisme Jawa, lain ngan dina basana bae nurutan make undak-usuk, tapi dina kahirupan sapo- poena deuih. Ka nu saluhureun pangkat atawa wibawana, pura-pura ngahormat, ari ka sahandapeun ngaleyek-ngekesek, teu wani nyarita satarabasna Ka luhur atawa nepikeun kahayangna, basana "heurin ku letah" da henteu acan sadar kana hak-hakna warganagara republik dernokratis. Nya kabiasaan henteu wani nyarita anu mukakeun lawang kana sikep munapek, Nu diucap- da keun beda jeung. kereteg hatena, salilana hayang ngangeunahkeun hate deungeun.(h£Unca) ngadegkeun sanajan satarabasna 21