BAB I BUBUKA 1.1 Kasang Tukang Basa mangrupa hiji hal anu moal leupas tina kahirupan manusa. Salasahijina basa Sunda anu dipaké dina hirup kumbuhna urang Sunda. Basa Sunda anu aya kiwari mangrupa hasil kamekaran tina wangun basa Sunda saméméhna. Kamekaranna ogé sajalan jeung kamekaran budayana. Ieu disababkeun ayana basa téh mangrupa média pikeun nyumponan pangabutuh manusa dina kahirupanana. Salian ti pikeun nepikeun maksud ka anu diajak nyarita, pangabutuhanu séjénna nyaéta pikeun nyamunikeun atawa ngabalibirkeun maksud tina maksud omongan anu sabenerna ngaliwatan pakeman basa (idiom) sangkan teu togmol teuing. Pakeman basa éta sorangan aya dina wujud babasan jeung paribasa. Babasan nyaéta ungkara winangun kecap (kantétan) jeung frasa anu susunana geus matok tur ngandung harti injeuman.Ari paribasa nyaéta ungkara winangun kalimah atawa klausa anu kekecapan katut susunanana geus matok, maksudna geus puguh, biasana ngandung harti babandingan atawa silokaning hirup (Prawirasumantri spk., 2007, kc. 79).Babasan jeung paribasa téh saenyana mah sarua baé atawa hésé dibedakeunana.Ngan baé beunang disebutkeun, bédana téh babasan mah geus ngawangun hiji kecap (kantétan), ari paribasa mah mangrupa kalimah.Babasan umumna ngandung harti injeuman, sedengkeun paribasa ngandung harti babandingan (Sudaryat, 2010, kc. 118).Cindekna mah boh babasan boh paribasa pada-pada pakeman basa anu umumna pernah dipaké ku saréréa pikeun nyinggetkeun carita anu panjang maksudna, disusun mangrupa kalimah anu geus matok sarta ngandung pituah atawa piluangeun (Hidayat spk., 2007, kc. 196). Dina jero babasan jeung paribasa moal leupas tina ayana gaya basa métafora. Sakumaha nu diébréhkeun ku Poerwadarminta (dina Tarigan, 1990, kc. 15) yén: Anita Nurul FauziaH,2014 GAYA BASA MÉTAFORA DINA BABASAN JEUNG PARIBASA BASA SUNDA (TilikanStilistikajeungSemantik) Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu 1
"Metafora adalah pemakaian kata-kata bukan arti yang sebenarnya, lukisan yang berdasarkan persamaan atau melainkan perbandingan'. Nurutkeun Sudaryat (2010, kc. 126), gaya basa lalandian nyaéta gaya basa sebagai anu ngébréhkeun hiji hal ngaliwatan babandingan ku cara méré panglandi. Lalandian biasa ogé disebut métafora. Kabiasaan urang Sunda upama nyarita sok dibalibirkeun atawa tara diceplakpahangkeun ngabalukarkeun dina nepikeun hiji maksud sok maké kekecapan séjén anu bisa ngawakilan maksudna, anu miboga sipat sarua pikeun ngaumpamakeun atawa ngabandingkeun. Biasana keur nyaruakeun atawa ngabandingkeun maksud omongan anu sabenerna dina babasan jeung paribasa sok diganti ku ngaran naon-naon anu aya di sakurilingeun urang. Misalna bagian awak sakujur, ngaran sato, ngaran tutuwuhan, ngaran pakakas jeung ngaran séjénna anu dianggap miboga sipat sarua pikeun ngawakilan maksud omongan anu sabenerna. Patalina jeung hal anu diécéskeun di luhur, aya sababaraha conto babasan jeung paribasa anu maké métafora mijalma, misato jeung mituwuhan, saperti laér gado, beuteung anjingeun, kacang poho ka lanjaran, anjing ngagogogan kalong, jeung ati mungkir beungeut nyanghareup. Tina conto di luhur, bisa dicindekkeun yén babasan jeung paribasa téh maké métaforatina naon-naon anu aya di sakurilingeun urang anu dianggap bisa ngawakilan maksud anu saenyana. Ngan ku sabab basaanu dipaké ahéng jeung lain basa anu biasa dipaké sapopoé jadi hésé diapalkeun jeung hésé dicangkem. Komo dina jaman kiwari, jajauheun kana apal jeung nyangkem da dina kanyataanana ogé teu sakabéh urang Sunda maké basa Sunda dina kahirupan sapopoéna. Dumasar kana conto di luhur kagambar yén makénamétafora mijalma, misato, jeung mituwuhan geus mimiti kalindih sajalan jeung kamajuan jaman ku ayana ruang jeung waktu anu robah. Dina kanyataanna, tong waka nyarita maké babasan jeung paribasa, nyarita ku basa Sundana waé geus langka anu alesanna téh éra. Malah réa anu ngarasa éra lamun kanyahoan yén urang Sunda. Jadi, jajauheun kana apal atawa ngarti kana babasan jeung paribasana komo nepi ka apal gaya basa métafora anu dipaké dijerona, da dina nyaritana ogé geus loba urang Sunda anu teu maké basa Sunda. Aya istilah lamun teu bogoh moal wanoh. Anita Nurul FauziaH,2014 GAYA BASA MÉTAFORA DINA BABASAN JEUNG PARIBASA BASA SUNDA (TilikanStilistikajeungSemantik) Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu 2
Kitu ogé jeung sikep ngarti kana harti babasan jeung paribasa. Moal ngarti kana basana, lamun teu ngarti kana hartina. Ninggali kana fakta anu geus dipedar diluhur, ku kituna, panalungtikan ngeunaan metaforangaran bagian awak, sasatoan, jeung tutuwuhan dina babasan jeung paribasa kacida perluna diayakeun. Aya sababaraha panalungtikan anu ngabahas ngeunaan babasan jeung paribasa ngan lain gaya basa métaforaanu jadi fokus panalungtikanana. Contona panalungtikan anu dilaksanakeun ku Jéni Siswandi (2005) anu judulna "Babasan jeung Paribasa dina Kumpulan Carpon Kanyaah Kolot" karangan Karna Yudibrata. Ieu panalungtikan ngajéntrékeun tur ngainventarisir unsur téma, suasana, sarta babasan jeung paribasa anu aya dina buku kumpulan carpon Kanyaah Kolot anu dipatalikeun kana suasana carita dina éta buku. Hasil panalungtikan nuduhkeun yén babasan jeung paribasa anu aya dina kumpulan carpon Kanyaah Kolot réana 57, ngawengku 20 babasan jeung paribasa. Babasan jeung paribasa anu dibahas dina ieu panalungtikan téh ngan saeutik lantaran ngan saukur ngabahas babasan jeung paribasa anu nyampak dina bukuna hungkul. Panalungtikan anu séjénna nyaéta ku Nining Novianti (2012), judulna "Babasan jeung Paribasa Sunda (Tilikan Linguistik Antropologis)". Hasil panalungtikanna nuduhkeun yén tina 1000 babasan jeung paribasa Sunda, kapanggih aya 99 (9,9%) babasan jeung paribasa anu patalina jeung unsur budaya pakasaban jeung 97 (9,7%) babasan jeung paribasa anu aya patalina jeung unsur budaya pakakas. Data anu kapanggih dibagi-bagi deui dumasar kana unsur-unsur basana nyaéta frasa, kecap rundayan, kecap kantétan, kecap rajékan, kalimah salancar jeung kalimah rangkepan. Ari panalungtikan ngeunaan métafora ogé pernah dilaksanakeun ku Rika Susanti (2012), judulna "Metafora Hewan dalam Peribahasa Bahasa Indonesia (Kajian Antropolinguistik)".Ieu panalungtikan museurkeun kajian ngeunaan métafora dipatalikeun kana antropologi. Dumasar kana katerangan di luhur, can aya anu nalungtik ngeunaan métaforatina ngaran bagian awak, sasatoan, jeung tutuwuhan dina babasan jeung paribasa Sunda. Ku kituna, panalungtikan anu judulna "Gaya Basa Métafora dina Anita Nurul FauziaH,2014 GAYA BASA MÉTAFORA DINA BABASAN JEUNG PARIBASA BASA SUNDA (TilikanStilistikajeungSemantik) Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu 3
Babasan jeung Paribasa Basa Sunda (Tilikan Stilistika jeung Semantik)" perlu dilaksanakeun. 1.2 Watesan jeung Rumusan Masalah 1.2.1 Watesan Masalah Dumasar kana kasang tukang anu geus diébréhkeun di luhur, kapanggih rupa-rupa aspék dina babasan jeung paribasa. Babasan jeung paribasa bisa diulik tina jihat filsafat, antropologi, sosiologi, atikan, jeung stilistika. Ku sabab ambahanana kaitung lega, dina ieu panalungtikan diulik babasan jeung paribasa tina segi stilistika, nyaéta tina segi gaya basa métafora katut hartina. Ulikan métafora dipuserkeun kana métafora mijalma, misato, jeung mituwuhan.Lian ti gaya basa métaforana, dina ieu panalungtikan ogé diwatesanan ngan nganalisis wangun basa jeung sipat sarta acuan hartina. 1.2.2 Rumusan Masalah Dumasar kana watesan masalah panalungtikan di luhur, masalah téh dirumuskeun sakumaha ieu di handap: a. Babasan jeung paribasaSundanaon waé anu maké gaya basa métafora? b. Kumaha wangun basababasan jeung paribasa Sunda anu maké gaya basa métafora? c. Kumaha wanda gaya basa métafora anu aya dina babasa paribasa Sunda? d. Kumaha sipat jeung acuan harti dina babasan jeung paribasa Sunda anu maké gaya basa métafora? 1.3 Tujuan Panalungtikan 1.3.1 Tujuan Umum Ieu panalungtikan téh sacara umum boga tujuan pikeun mikanyaho jeung ngadéskripsikeun babasan jeung paribasa Sundatinajihat gaya basa (stilistika) jeung semantik. Anita Nurul FauziaH,2014 GAYA BASA MÉTAFORA DINA BABASAN JEUNG PARIBASA BASA SUNDA (TilikanStilistikajeungSemantik) Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu 4
1.3.2 Tujuan Husus Tujuan husus dina ieu panalungtikan, nyaéta pikeun mikanyaho jeung ngadéskripsikeun babasan jeung paribasa Sunda anu ngandung gaya basa métafora. Ari déskripsina ngawengku: a. Babasan jeung paribasa anu maké gaya basa métafora; b. Wangun lingual (basa) babasan jeung paribasa basa Sunda anu aya patalina jeung gaya basa métafora; jeung c. Wanda métafora tina babasan jeung paribasa basa Sunda. d. Sipat jeung acuan harti tina babasan jeung paribasa basa Sunda anu aya patalina jeung gaya basa métafora. 1.4 Mangpaat Panalungtikan 1.4.1 Mangpaat Tioritis Mangpaat tioritis dina ieu panalungtikan nyaéta pikeun kamekaran élmu basa, hususna dina kamekaran élmu pangaweruh léksiko-semantik. 1.4.2 Mangpaat Praktis Sangkan leuwih écés deui, ieu di handap aya sababaraha mangpaat anu sipatna praktis, diantarana pikeun : a. Jadi gambaran kamekaran basa jeung budaya bangsa. b. Sumber bahan ajar basa Sunda di sakola. c. Référénsi pikeun panalungtikan satuluyna nu aya patalina jeung babasan katut paribasa. d. Nambahan élmu pangaweruh pikeun nu nulis ngeunaan babasan jeung paribasa ogé ngeunaan gaya basa métafora. 1.5 Raraga Tulisan Ieu tulisan téh dipidangkeun dina lima bab. Bab I medar ngeunaan kasang tukang masalah, watesan jeung rumusan masalah, tujuan panalungtikan ngawengku tujuan husus jeung tujuan umumna, mangpaat tina panalungtikan, jeung raraga nulis. Sedengkeun bab II mangrupa ulikan tiori anu ngabahas Anita Nurul FauziaH,2014 GAYA BASA MÉTAFORA DINA BABASAN JEUNG PARIBASA BASA SUNDA (TilikanStilistikajeungSemantik) Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu 5
ngeunaan wangun basa, babasan jeung paribasa sarta gaya basa katut hartina. Satuluyna dina bab III dipedar ngeunaan métode panalungtikan anu ngawengku sumber data, désain panalungtikan, métode panalungtikan, wangenan operasional, instrumén panalungtikan, téhnik ngumpulkeun data, jeung analisis data. Bab IV mangrupa analisis data jeung pembahasan hasil tina panalungtikan. Anu pamungkas, bab V mangrupa kacindekan jeung saran. Anita Nurul FauziaH,2014 GAYA BASA MÉTAFORA DINA BABASAN JEUNG PARIBASA BASA SUNDA (TilikanStilistikajeungSemantik) Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu 6