BAB III MÉTODE PANALUNGTIKAN Métode panalungtikan asalna ti bahasa Yunani, nya éta methodos anu hartina "cara atawa jalan". Métode mangrupa cara nu sistematis pikeun ngahontal tujuan anu dipikahayang. Hubunganna jeung kagiatan ilmiah, metodé patali masalah jeung cara gawé pikeun maham objék nu jadi targét éta élmu. Ku kituna, métode bisa dihartikeun salaku cara pamarekan, obsérvasi, ngajéntrékeun hiji hal ku cara ngagunakeun téori. Dina harti nu heureut, métode téh ngan sakur patali jeung rarancang panalungtikan nu ngawengku prosedur, ngumpulkeun data, jeung téhnik analisis data. Dina harti jembar, métode panalungatikan mangrupa cara jeung prosedur nu sistematis jeung terorganisir, pikeun nalungtik hiji masalah nu tujuanana pikeun nangtukeun informasi nu dipaké minangaka solusi keur éta masalah. Cara nu dimaksud nya éta ku cara nangtukeun métode ilmiah nu ngawengku ti sababaraha léngkah (Silalahi, 2010, kc. 12-13). Salasahiji cara pikeun ngahontal tujuan panalungtikan nya éta ku ayana métode panalungtikan. Luyu jeung judul panalungtikan sarta rumusan masalahna, métode panalungtikan nu dipaké dina ieu panalungtikan nya éta métode déskriptif. Nurutkeun Tan dina Silalahi (2010, kc. 29) nétélakeun yén panalungtikan nu ngagunakeun métode déskriptif miboga tujuan ngagambarkeun sacara jénté ngeunaan sipat-sipat individu, kaayaan, tanda-tanda, atawa hiji kelompok. Nurutkeun Arikunto (2013, kc. 3) Istilah déskriptif asalna tina basa Inggris to describe anu pihartieunana ngabejerbeaskeun arawa ngagambarkeun hiji hal, misalna kaayaan, kondisi, situasi, kajadian, kagiatan, jeung sajabana. Ku kituna nurutkeun Arikunto (2013, kc. 3) nétélakeun yén nu dimaksud panalungtikan deskriptif téh nya éta panalungtikan anu ngabogaan tujuan pikeun nalungtik kaayaan, kondisi atawa hal lianna anu geus disebutkeun, anu hasilna dibejerbeaskeun dina wangun laporan panalungtikan. Métode déskriptif mangrupa hiji métode panalungtikan anu miboga tujuan pikeun méré gambaran ngeunaan réalitas hiji hal sacara objéktif, nya éta ngeunaan objék nu ditalungtik. Ieu métode téh mangrupa istilah umum nu ngawengku rupa- rupa téhnik déskriptif, di antarana ngajéntrékeun, nganalisis, Try Permadi, 2016 AJÉN RÉLIGI DINA KASENIAN HADRO DI DÉSA BOJONG KACAMATAN BUNGBULANG KABUPATÉN GARUT Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu jeung
ngelompokkeun kalawan téhnik survey, wawancara jeung obsérvasi. Dina ieu panalungtikan, anu didéskripsikeun nya éta Ajén Réligi dina Kasenian Hadro di Désa Bojong Kacamatan Bungbulang Kabupatén Garut (Tilikan Sémiotik). 3.1. Désain Panalungtikan Désain panalungtikan nya éta rarancang atawa léngkah-léngkah dina prosés ngalaksanakeun panalungtikan. Dina ieu panalungtikan aya tujuh léngkah anu dijadikeun rarancang, nya éta: 1) tatahar, 2) ngumpulkeun data, 3) obsérvasi, 4) wawancara, 5) ngolah data (analisis unsur sémiotik jeung ajén réligi, 6) nyieun kacindekan jeung saran (generalisasi), jeung 7) nulis hasil laporan. Sangkan leuwih jéntré ieu désain panalungtikan baris diébréhkun. Tatahar Ngumpulkeun data Obsérvasi Nyieun kacindekan jeung saran (Generalisasi) Ngolah data (Analisis unsur sémiotik jeung ajén réligi) Wawancara Nulis hasil laporan Bagan 3.1 Désain Panalungtikan Try Permadi, 2016 AJÉN RÉLIGI DINA KASENIAN HADRO DI DÉSA BOJONG KACAMATAN BUNGBULANG KABUPATÉN GARUT Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu 17
3.2. Lokasi Panalungtikan Dina sub-bab ieu dipedar ngeunaan gambaran umum lokasi panalungtikan. Nu jadi tempat panalungtikan nya éta di Désa Bojong. 3.2.1. Lokasi Géografis Tempat panalungtikan anu pernahna nya éta di Désa Bojong anu aya di Kacamatan Bungbulang Kabupatén Garut, miboga jarak anu kawilang jauh ti ibukota nagara nya éta 350 Km ti puseur pamaréntahan nagara Indonesia, 150 Km jarak ti puseur pamaréntahan Jawa Barat, 75 Km jarak ti pusat pamaréntahan daérah kabupatén Garut, jeung 5 km jarak ti pamaréntahan kacamatan Bungbulang. Lega wilayan Désa Bojong nya éta 2.128,420 Ha anu kabagi jadi dalapan bagian di antarana nya éta: 1) Sawah satengah irigasi : 176,941 Ha 2) Sawah tadah hujan : 169,000 Ha 3) Pakampungan : 15,00 Ha 4) Taneuh kebon rahayat : 115, 000 Ha 5) Taneuh kas déas : 87, 019 Ha 6) Taneuh lapang : 1,750 Ha 7) Taneuh pakantoran : 1,500 Ha 8) Leuweung larangan : 1.562,210 Ha Désa Bojong diwengku ku 5 kapunuhan, nya éta kapunuhan Bojong, kapunuhan Cilamé, Kapunuhan Cibelentruk, Kapunuhan Babakan, Kapunuhan Ciomas. Jumlah RW aya 11 RW, jeung jumlah RT aya 38 RT. Table 3.1 Ngaran RW jeung Ketua RW No 1 Bojong 2 Tenjolaut 3 Cijangkar 4 Cilame 5 Cibelentuk 6 Sukatani 7 Rancasalak 8 Barujaya 9 Sukamulya Kampung Ngaran Ketua RW U. Yusup Masri Oding Mulyadi Suleman Supardi Empy Suparni Eman Sulaeman D. Hidayat Suparman Try Permadi, 2016 AJÉN RÉLIGI DINA KASENIAN HADRO DI DÉSA BOJONG KACAMATAN BUNGBULANG KABUPATÉN GARUT Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu 18
10 Alena 11 Ciomas Barnas Dadan Sumber: Propil Désa Bojong Taun 2015 Tabél 3.2 Ngaran RT jeung Ketua RT No Kampung RW/RT Naran Ketua RT 1 RW 1 /Bojong RT 1 Bojong RT 2 Cirompang RT 3 Ciputat RT 4 Tegal Putat 2 RW 2 /Tenjolaut RT 1 Tenjolaut RT 2 Rapiak RT 3 Cikaleang RT 4 Ciketer 3 RW 3 /Cijangkar RT 1 Cijangkar 1 RT 2 Cijangkar 2 RT 3 Cigorowong 4 RW 4 /Cilame RT 1 Cileles RT 2 Tegaltengah RT 3 Cidaun 5 RW 5 /Cibelentuk RT 1 Cibelentuk RT 2 Selaawi RT 3 Batutumpang RT 4 Salegok 6 RW 6 /Sukatani RT 1 Sukatani RT 2 Ganea RT 3 Babakan Tipar RT 4 Muara Ranca Bango 7 RW 7 /Ranca Salak Daryana Agung Prima Mail Suhandi Nana Hermawan Uye Ojan Enjah Dedi Suryadi Warja Jajang Nurjaman Sunirman Agus Yaya Karsana Anda Isar Yahya Adar Adin Pidin RT 1 Ranca Salak RT 2 Babakan RT 3 Talagawangi RT 4 Cibuninagara 8 RW 8 /Barujaya RT 1 Cipetir Anha E. Tatang Usep Gunawan Ohim Asep Yaya Try Permadi, 2016 AJÉN RÉLIGI DINA KASENIAN HADRO DI DÉSA BOJONG KACAMATAN BUNGBULANG KABUPATÉN GARUT Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu 19
20 RT 2 Batujaya RT 3 Niagara RT 4 Cioetey 9 RW 9 /Sukamulya RT 1 Sukajadi RT 2 Sukamulya 10 RW 10 /Alena RT 1 Alena RT 2 Carik RT 3 Sukakarya 11 RW 11 /Ciomas RT 1 Ciomas RT 2 Wanasuka RT 3 Cibuluh Ahmad Aben Bahrudin Usep Ida Herman Ajun Jana Mail Entur Asep Dono Sumber: Propil Désa Bojong Taun 2015 3.2.2. Penduduk Jumlah penduduk Désa Bojong nepi ka ahir bulan Desember 2014 aya : 4.841 urang anu ngawengku : Lalaki : 2.530 urang Awéwé : 2.530 urang Jumlah KK : 1.552 KK Sangkan leuwih atra tur jelas, ngeunaan jumlah penduduk Désa Bojong nepi ka tanggal 31 Desember 2014 katitén dina ieu tablél. Tabél 3.3 Jumlah Penduduk dumasar Jenis Kelamin No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 RW Bojong Tenjolaut Cijangkar Cilame Cibelentuk Sukatani Rancasalak Barujaya Sukamulya Alena Lalaki 309 149 315 215 282 194 271 222 83 112 Awéwé 376 218 318 286 263 189 228 229 71 120 Jumlah Lalaki jeung Awéwé 685 367 366 501 545 383 559 451 154 232 Jumlak Kepala Keluarga 196 128 164 142 171 144 189 156 64 86 Try Permadi, 2016 AJÉN RÉLIGI DINA KASENIAN HADRO DI DÉSA BOJONG KACAMATAN BUNGBULANG KABUPATÉN GARUT Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu
21 11 Ciomas Jumlah 159 2311 331 4841 Sumber: Propil Désa Bojong Taun 2015 172 2530 112 1552 3.2.3. Pendidikan Dina widang pendidikan, saluyu jeung kamekaran jaman kiwari, masarakat di Désa bojong kawilang maju, jeung ngalarapkeun tur ngalaksanakeun aturan-aturan pamarentah. Katiten tina klasifikasi pagawé jeung fasilitas perkantoran Désa Bojong anu diwincik ti bulan januari nepi ka ahir taun Desember 2014 nya éta bisa katitén dina ieu tabél. No 1 2 3 4 Tabél 3.4 Klasifikasi pagawé sakola Pagawé PNS GBS TKK Sukwan Jumlah Jumlah 28 jalma 1 jalma - 32 jalma 51 jalma Sumber: Propil Désa Bojong Taun 2015 Tabél 3.5 Fasilitas Pendidikan jeung Jumlah Siswa/Siswi No Sakola Jumlah Sakola Jumlah Siswa/Siswi 1 2 3 4 PAUD/TK/RA SD SMP/MTs SMA/Aliyah Jumlah 8 5 3 2 18 196 1057 478 74 1.805 Sumber: Propil Désa Bojong Taun 2015 Try Permadi, 2016 AJÉN RÉLIGI DINA KASENIAN HADRO DI DÉSA BOJONG KACAMATAN BUNGBULANG KABUPATÉN GARUT Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu
3.2.4. Peta Désa Bojong Try Permadi, 2016 AJÉN RÉLIGI DINA KASENIAN HADRO DI DÉSA BOJONG KACAMATAN BUNGBULANG KABUPATÉN GARUT Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu 22
23 3.3. Sumber Data Anu dimaksud sumber data dina prosés panalungtikan nya éta subjek ti mana data dicangking. Lamun mah panalungtik ngagunakeun kuisioner, atawa wawancara dina ngumpulkeun data. Ku kituna, sumber data disebut réspondén, nya éta jalma anu ngarespon atawa ngajawab patalékan-patalékan nu nalungtik, boh patalékan anu di tulis boh anu lisan. (Arikunto, 1013, kc. 172) Sumber utama tina ieu panalungtikan nya éta kasenian hadro anu aya di Désa Bojong Kacamatan Bungbulang Kabupatén Garut. Éta data téh boh nu patali jeung ajén réligi boh dina prak-parakanana, dumasar wawancara boh ka sesepuh kasenian hadro boh ketua kasenian hadro anu aya di Désa Bojong Kacamatan Bungbulang Kabupaén Garut. 3.4. Instrumén Panalungtikan Instrumén panalungtikan mangrupa hal penting dina panalungtikan. Ku ayana instrumén panalungtikan, prosés ngumpulkeun data bisa leuwih babari. Instrumén panalungtikan ngawengku sakabéh alat atawa cara anu dipaké pikeun ngumpulkeun data nu diperlukeun. Dina ieu panalungtikan, instrumén anu digunakeun nya éta: 1) Handphone, minangka instrumén anu kawilang penting tur mangpaat, handphone bisa digunakeun pikeun ngarékam nalika wawancara, ngarékam data-data anu aya di lapangan saperti foto jeung video. 2) Kaméra digital, digunakeun pikeun ngarékam boh dina wangun video boh dina wangun gambar atawa foto. Hasil tina kaméra digital biasana leuwih alus tibatan hasil tina handphone. 3) Padoman wawancara, dina panalungtikan pedoman wawancara dipaké pikeun nyangking informasi lisan. Padoman wawancara kudu aya sangkan proses wawancara lancar tur nalika ngawawancara narasumber, data naon waé anu diperlukeun bisa dimeunangkeun sangkan saluyu jeung data anu dibutuhkeun. 4) Padoman obsérvasi nu dipaké pikeun niténan data lapangan. Dina prak- prakanna panalungtikan padoman obsérvasi dipaké sangkan dina ngumpulkeun data di lapangan leuwih babari sarta bisa milah-milah data mana waé anu penting pikeun ieu panalungtikan. Try Permadi, 2016 AJÉN RÉLIGI DINA KASENIAN HADRO DI DÉSA BOJONG KACAMATAN BUNGBULANG KABUPATÉN GARUT Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu
24 Tabél 3.6 Padoman Wawncara Rumusan Daftar Patalékan (1) (2) Asal-muasal 1. Ti iraha ayana kasenian hadro téh? 2. Saha waé anu mimiti mekarkeun kasenian hadro ka Désa Bojong téh? Pakakas anu digunakeun 3. Naha bet dingaranan kasenian hadro? 4. Naon kasangtukang diadegkeun kasenian hadro? 1. Naon waé waditra anu dipaké dina kasenian hadro? 2. Aya katangtuan husus teu, dina maké raksukan (kosrum) pikeun pamaénna? 3. Kumaha parobahan raksukan (kostum) ti baheula nepi ayeuna? Persiapan jeung prakprakan 1. Persiapan naon waé anu kudu di siapkeun saméméh pagelaran Hadro dipintonkeun? 2. Lagu naon anu dipaké mirig dina kasenian hadro? 3. Dimana tempat pagelaranna? 4. Iraha kasenian hadro dipintonkeun? 5. Dina acara naon waé kasenian hadro dipintonkeun? 6. Sabaraha lila pintonan kasenian hadro dina unggal pagelaran? Cara Ngamumulé 7. Sabaraha jalma anggota kasenian hadro nalika minton? 8. Kumaha tahapan dina prak-prakan kasenian hadro? 4. Kumaha carana sangkan ieu kasenian henteu leungit? 5. Kumaha harepan pikeun ieu kasenian kahareupna? 6. Usaha naon waé anu geus dilakukeun ku Dinas Pariwisata jeung Kabudayaan Kabupaten Garut pikeun ngariksa ieu kasenian ? 3.5. Téhnik Panalungtikan Téhnik panalungtikan nya éta cara nu kudu di lakukeun kalawan ngagunakeun métode anu tangtu, sangkan teu mengpar tina tujuan awal panalungtikanna. Tehnik anu digunakeun dina ieu panalungtikan nya éta téhnik obsérvasi, téhnik wawancara, jeung téhnik Dokumentasi. 8.5.1. Téhnik Ngumpulkeun Data Dina ngumpulkeun data pikeun ieu panalungtikan, panalungtik ngagunakeun téhnik studi pustaka, jeung métode kualitatif déskriptif, anu sumberna ti masyarakat. Aya tilu téhnik anu dipaké dina ieu panalungtikan, nya éta ieu di handap. Try Permadi, 2016 AJÉN RÉLIGI DINA KASENIAN HADRO DI DÉSA BOJONG KACAMATAN BUNGBULANG KABUPATÉN GARUT Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu
25 1) Téhnik Obsérvasi Téhnik Obsérvasi nya éta téhnik ngumpulkeun data ngaliwatan cara merhatikeun, niténan, (obsérvasi) anu dibarengan nyatet kaayaan jeung paripolah objék anu ditalungtikna. Jalma anu ngalakukeun obsérvasi disebut "pengobsérvasi" (observer), sedengkeun anu di obsérvasina disebut "terobsérvasi"(observee) (Fathoni, 2006, kc. 104). Sedengkeun nurutkeun Arikunto (2013, kc. 272) nétélakeun yén nyatet data obsérvasi lain ngan sakur nyatet, tapi ogé ngayakeun tinimbangan tuluy ngayakeun panalungtikan kana skala anu ningkat. 2) Téhnik Wawancara Téhnik wawancara digunakeun pikeun ngumpulkeun data ngaliwatan prosés tanya jawab jeung jalma anu rék di jadikeun narasumber. Nurutkeun Fathoni (2006, kc. 105) nétélakeun yén wawancara téh nya éta téhnik ngumpulkeun data ngaliwatan prosés tanya jawab lisan nu lumangsung sacara saarah. Nurutkeun Arikunto (2013, kc. 270) nétélakeun yén pédoman wawancara anu loba digunakeun nya éta wangun semi structured. Dina hal ieu, mimiti interviwer nanyakeun patalékan-patalékan anu geus di susun, terus hiji-hiji di lenyepan dina ngorék katerangan leuwih jero. Ku kituna, jawaban anu dipibanda bisa ngawengku sakabeh variable, ngaliwatan katerangan anu lengkep jeung nyosok jero. 3) Téhnik dokuméntasi Téhnik dokuméntasi nya éta néangan data anu ngeunaan hal-hal atawa variabel anu ngawujud catetan, transkrip, buku, surat kabar, majalah, prasasti, notulen rapat, lengger, agenda, jeung sajabana (Arikunto, 2013, kc. 274). Téhnik dokumentasi nya éta téhnik anu digunakeun pikeun ngumpulkeun informasi anu mangrupa media gambar. Anu didokuméntasikeun nya éta sakabeh kajadian atawa anu dilaksanakeun dina kagiatan boh pagelaran kesenian atawa wawancara dina prak-prakanana panalungtikan. 8.5.2. Téhnik Ngolah Data Sanggeus data kakumpul, diteruskeun kana ngolah data, sarta diteuleuman nepi ka meunangkeun ajén réligi anu aya dina kasenian hadro. Anapon téhnik ngolah data dina ieu panalungtikan nya éta ieu di handap. Try Permadi, 2016 AJÉN RÉLIGI DINA KASENIAN HADRO DI DÉSA BOJONG KACAMATAN BUNGBULANG KABUPATÉN GARUT Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu
1) Niténan deui data nu geus kakumpul; 2) Nganalisis jeung milah-milih dataanu geus ka kumpul tuluy diolah; 3) Nganalisis aién réligi anu aya dina kasenian hadro di Désa Bojong Kacamatan Bungbulang Kabupatén Garut; 4) Ngadéskripsikeun hasil penapsiran tina wawancara jeung obsrvasi; 5) Nyieun kacindekan tina hasil nganalisis ajén réligi anu aya dina kasenian hadro. Try Permadi, 2016 AJÉN RÉLIGI DINA KASENIAN HADRO DI DÉSA BOJONG KACAMATAN BUNGBULANG KABUPATÉN GARUT Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu 26