BAB I BUBUKA 1.1 Kasang Tukang Panalungtikan Indonesia mangrupa nagara anu beunghar pisan kabudayaanana, méh di unggal wewengkon miboga rupaning budaya sarta adat kabiasaan anu béda tur dihasilkeun tina kréatifitas sarta rupa-rupa aspék kahirupan manusa. Budaya mangrupa hasil karya, rasa, tur cipta manusa, loba ma'na tina unggal unsur budaya anu bisa nyaimbangkeun sarta jadi piwuruk dina sababaraha aspék kahirupan. Kiwari ajén-ajén budaya di masarakat geus loba kapangaruhan ku budaya-budaya deungeun. Pangaruh nu kacida atrana katempo tina kamekaran atawa parobahan aspék-aspék budaya nu asup ka masarakat tur mangaruhan budaya sarta hirup jeung cara hirup masarakat. Kiwari teu sakabéh masarakat miboga kasadaran nu sarua dina ngajaga adat-istiadat sarta budayana, aya kénéh sawatara masarakat nu masih nyekel pageuh kana adat-istiadatna, contona masarakat adat. Di Tatar Sunda loba kénéh masarakat kampung adat, salah sahijina masarakat Kampung Adat Ciptagelar di Kabupatén Sukabumi. Di masarakat adat Kampung Adat Ciptagelar, unsur-unsur budaya nu nyampak nya éta: (1) sistem kapercayaan; (2) sistem kamasarakatan; (3) sistem élmu pangaweruh; (4) sistem basa; (5) sistem kasenian; (6) sistem pakasaban; jeung (7) sistem téknologi. Sakabéh unsur-unsur budaya di luhur luyu jeung unsur budaya anu diterangkeun ku E.B Tylor (dina Sulasman, 2013, kc. 40), susunanna dumasar kana pasipatan unsur ti mimiti anu sipatna abstrak nepi ka nu sipatna kongkrét. Unsur budaya anu pangabstrakna mangrupa unsur pangpentingna tina hirup kumbuh di masarakat, boh masarakat biasa boh masarakat adat. Unsur kapercayaan mangrupa unsur nu jadi tatapakan dina hirup kumbuh manusa dina ngawangun hubungan jeung Tuhan (Allah), ogé jadi tatapakan dina bebeneran hirup antar manusa sangkan bisa ngahontal karahayuan. Sistem kapercayaan mangrupa salah sahiji unsur budaya nu jadi cicirén husus nu ngabédakeun Kampung Adat Ciptagelar jeung kampung adat séjénna. Noor Ilmi Amalia, 2015 SISTEM KAPERCAYAAN KAMPUNG ADAT CIPTAGELAR KABUPATEN SUKABUMI PIKEUN BAHAN PANGAJARAN MACA DI KELAS XII SMA Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu
Pikeun masarakat Kampung Adat Ciptagelar, sistem kapercayaan mangrupa hal anu kacida pentingna dina ngalakonan hirup. Masarakatna miboga tatapakan sorangan dina ngajalankeun kahirupan agama sarta kapercayaan. Masarakat Kampung Adat Ciptagelar mangrupa masarakat semi nomaden, pindah ti hiji tempat ka tempat séjén dumasar kana wangsit nu ditarima ku Sesepuh Girang, salian ti éta masarakatna ogé masih ngalaksanakeun upacara-upacara adat anu diwariskeun turun-tumurun tur nepi ka danget ayeuna masih dicekel pageuh. Lantaran can aya nu nalungtik pundah-pindah lembur, upacara-upacara adat sarta hal-hal anu mangrupa unsur sistem kapercayaan di masarakat Kampung Adat Ciptagelar, bawirasa perlu ayana panalungtikan nu leuwih daria ngeunaan unsur kapercayaan Kampung Adat Ciptagelar. Dina ngalakasanakeun ieu panalungtikan, didadasaran ku panalungtikan saméméhna ngeunaan sistem kapercayaan sanajan objék panalungtikanana béda, di antarana Kasepuhan yang Tumbuh di Atas yang Luruh (Kusnaka Adimihardja, 1992). Eusina ngeunaan panalungtikan di Kampung Adat Ciptagelar ku Kusnaka Adimihardja, dosén jurusan Antropologi di UNPAD, tapi lain nalungtik unsur kapercayaanna, anjeunna nalungtik cara ngokolakeun hirup masarakat ku cara tatanén di huma, jeung Teologi Kebatinan Sunda (Abdul Rozak, 2005). Eusina ngajelaskeun ngeunaan panalungtikan aliran kebatinan perjalanan di Subang, Kabupatén Bandung. Salian ti mangrupa tarékah nginventarisir budaya, ieu panalungtikan ogé bisa dimangpaatkeun pikeun kapéntingan séjén saperti arsip budaya jeung matéri pikeun bahan pangajaran di sakola. Hasil panalungtikan bisa dijieun matéri pangajaran maca ngeunaan artikel budaya, luyu jeung SKKD taun 2006 dina silabus SMA kelas XII. Eusina nya éta meredih tarékah ti guru sangkan siswa bisa diajar komunikasi ngaliwatan lisan atawa tulisan, diajar sastra, jeung diajar maham kana ajén-ajén kahirupan. Hususna dina kaparigelan maca atikel budaya nu aya dina KD 12.3.1. Ku kituna ieu panalungtikan dijudulan "Sistem Kapercayaan Kampung Adat Ciptagelar Kabupatén Sukabumi pikeun Bahan Pangajaran Maca di Kelas XII SMA (Tilikan Etnografi)". Noor Ilmi Amalia, 2015 SISTEM KAPERCAYAAN KAMPUNG ADAT CIPTAGELAR KABUPATEN SUKABUMI PIKEUN BAHAN PANGAJARAN MACA DI KELAS XII SMA Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu 2
1.2 Rumusan Masalah Panalungtikan Dumasar kasang tukang panalungtikan, aya sababaraha rumusan masalah nu dipidangkeun dina wangun patalékan, nya éta: a. kumaha kahanan umum masarakat Kampung Adat Ciptagelar? b. kumaha sistem kapercayaan masarakat Kampung Adat Ciptagelar? c. téks tina hasil déskripsi panalungtikan nu kumaha nu luyu pikeun pangajaran maca di kelas XII SMA? 1.3 Tujuan Panalungtikan 1.3.1 Tujuan Umum Luyu jeung rumusan masalah nu geus dipedar, ieu panalungtikan dipiharep bisa méré informasi ngeunaan kamekaran budaya, pikeun bahan panalungtikan saterusna, sarta bisa dimangpaatkeun pikeun salah sahiji sumber informasi alternatif pikeun bahan pangajaran maca SMA kelas XII. 1.3.2 Tujuan Husus Salian ti éta, panalungtikan ogé dipiharep bisa ngadéskripsikeun: a. kahanan umum masarakat Kampung Adat Ciptagelar, b. sistem kapercayaan masarakat Kampung Adat Ciptagelar, c. téks tina hasil panalungtikan anu luyu sarta bisa dipaké pikeun pangajaran maca di kelas XII SMA. 1.4 Mangpaat Panalungtikan 1.4.1 Mangpaat Tioritis Ieu panalungtikan dipiharep bisa méré réfleksi sistem kapercayaan masarakat Kampung Adat Ciptagelar sarta kumaha prak-prakanana, pikeun sumber informasi dina pangajaran formal atawa non-formal, ogé dina raraga ngaraksa sarta nginvéntarisir budaya di Tatar Sunda. 1.4.2 Mangpaat pikeun Kawijakan Noor Ilmi Amalia, 2015 SISTEM KAPERCAYAAN KAMPUNG ADAT CIPTAGELAR KABUPATEN SUKABUMI PIKEUN BAHAN PANGAJARAN MACA DI KELAS XII SMA Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu 3
4 Kampung Adat Ciptagelar kuat sacara hukum, sarta geus aya dina daftar kabeungharan budaya Dinas Kepariwisataan, Kebudayaan, Kepemudaan, dan Olahraga Kabupatén Sukabumi. Ieu panalungtikan dipiharep bisa leuwih ngahudang kasadaran masarakat sangkan leuwih méré panitén sarta ngajaga kabeungharan budaya nu nyampak disabudeureunna. 1.4.3 Mangpaat Praktis Ieu panalungtikan dipiharep bisa jadi sumber informasi sarta jadi pangdeudeul pikeun studi di Departemen Pendidikan Bahasa Daerah, sarta pikeun saha waé anu ngabutuhkeun sangkan ngalegaan informasi sarta pangaweruhna ngeunaan budaya sarta kampung adat. 1.4.4 Mangpaat pikeun Isu sarta Aksi Sosial Ieu panalungtikan dipiharep bisa méré gambaran kaayaan Kampung Adat Ciptagelar sacara ringkes, sarta jadi motivasi pikeun saha waé nu hayang leuwih apal kana kabeungharan budaya di Kabuptén Sukabumi. 1.5 Raraga Tulisan Raraga tulisan mangrupa gambaran umum sistematika nyusun skripsi anu méré gambaran eusi dina unggal bab sarta hubungan antara hiji bab jeung bab saterusna. Bab 1 mangrupa bubuka sarta gambaran umum eusi skrispi, strukturna ngawengku kasang tukang masalah, rumusan masalah, tujuan panalungtikan, mangpaat panalungtikan, sarta raraga tulisan. Bab 2 nya éta ulikan tiori atawa landasan tioritis pikeun masalah anu dijieun objék panalungtikan, eusina ngajelaskeun sacara déskriptif tiori-tiori nu luyu dipaké pikeun panalungtikan, rujukan séjén anu aya pakaitna jeung panalungtikan sarta panalungtikan saméméhna. Bab 3 métode panalungtikan anu ngajelaskeun prosedur panalungtikan, ti mimiti tiori nu dipaké, informasi ngeunaan lokasi atawa objék nu ditalungtik, desain panalungtikan, instrumén panalungtikan, tahapan ngumpulkeun, ngolah sarta analisis data. Bab 4 eusina hasil panalungtikan, hasil ngolah jeung analisis panalungtikan pikeun ngajawab rumusan masalah ku cara ngadéskripsikeun sacara proporsional. Bab 5 eusina kacindekan, implementasi Noor Ilmi Amalia, 2015 SISTEM KAPERCAYAAN KAMPUNG ADAT CIPTAGELAR KABUPATEN SUKABUMI PIKEUN BAHAN PANGAJARAN MACA DI KELAS XII SMA Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu
sarta rékoméndasi. Réfleksi tina hasil analisis panalungtikan sarta saran pikeun nu nyieun kawijakan atawa nu ngamangpaatkeun hasil panalungtikan. Noor Ilmi Amalia, 2015 SISTEM KAPERCAYAAN KAMPUNG ADAT CIPTAGELAR KABUPATEN SUKABUMI PIKEUN BAHAN PANGAJARAN MACA DI KELAS XII SMA Universitas Pendidikan Indonesia | repository.upi.edu | perpustakaan.upi.edu 5