CANGKURILEUNG NYOBAT JEUNG AKI-AKI Aya hiji manuk cangkurileung. Mindeng hiber ka pilemburan. Pangpangna ka deukeut imah leutik padumukan hiji aki-aki jeung pamajikanana. Éta aki-aki éstu bageur. Soméah. Handap asor. Nyaah ka sasama. aasup ka sasatoan. !eda jeung pamajikanana. Nini-nini goreng budi. "a#é baketut haseum. Sengar sengor$ ambek-ambekan. %eu kaop aya kakurang ata#a capé ku paga#éan. Atuh cangkurikeung resepeun pisan ka aki-aki. omo unggal datang$ sok dibagéakeun dihiap-hiap. &isuguhan saaya-aya. "edang ata#a cau. %erus duaan macangkrama. 'angkurileung ucla-aclé dina dahan bari bacéo. Aki-aki jongjon kaprak- keprek barangga#é. Nganyam bilik ata#a nganyam parabot dapur bangsaning ayakan$ boboko$ hihid$ jeung sajabana. (ualeun ka nu butuheun. )anci burit$ cangkurileung ge gancang mulang ka padumukanana di leu#eung. Hiji poé$ ka#as sasari$ cangkurileung datang ka imah aki-aki. %api taya nu ngabagéakeun. a#asna aki-aki keur iang ka nu rada jauh. !arang clé kana gantar pamoean$ ujug-ujug habek aya nu neunggeul. Sihoréng nini- nini telenges geus ti tadi ngadodoho. !eunang siah$ manuk bangka#arah téh +,nini-nini napsu pisan. Pamatuk cangkurileung dipaksa dicekahkeun. Sret létahna diteukteuk ku péso nu geus dibaba#a ti tadi. ung dialungkeun ka luareun pager.,(or siah mantog. A#as mun datang-datang deui ka dieu +, eur mah reu#as jeung nyeri$ cangkurileung lenglengan kapaéhan. ntung gancang eling. "eleber hiber lalaunan. Sajajalan ceurik. %eu nyangka bakal manggih nasib sial. aleungitan létah sapotong. Atuh lapur teu bisa bacéo. Meunang saminggu$ cangkurileung nyirekem dina sayangna. %eu bisa kamamana. Ngadagoan létah cageur. !aranghakan kapaksa ku lapar. Aki-aki ngarasa kaleungitan. !iasana ari datang ti panyabaan$cangkurileung sok mapagkeun. Nyéngclé dina pager ata#a dina dahan tangkal di buruan. Ninina$ teu nénjo cangkurileung datang tadi/,aki-aki nanya ka pamajikanana$ sugan apaleun. Nyao +,ja#ab nini-nini judes.,!ororaah ngurus nu kitu patut. Ngurus paga#éan gé teu anggeus-anggeus.
antaran ambleng$ aki-aki kapaksa indit ka leu#eung. 0ék neangan sobat. Sajajalan gegeroan 1 "Cangkurileung, cangkurileung Ka mana geuningan anjeun Ampleng-amplengan teu datang Ieu aki kaleungitan." itu jeung kitu$ ti isuk nepi ka soré. 2sukna$ indit deui. abeneran cangkurileung geus cageur. "eus bisa disada deui. Ngadéngé sora aki-aki$ gancang ditembalan 1 Aduh aki, watir teuing Leumpang jauh mani ripuh Bakat ku sono ka kuring ntung geus n!ampak susuguh Handapeun kiara badag$ tempat cangkurileung nyayang$ aki-aki ngalungsar. Ngararasakeun angin tiis ngahili#ir. Ngararasakeun kabungah panggih jeung sobat. a aki- aki$ cangkurileung teu betus perkara kalakuan nini-nini. 'ukup ku bebeja gering. 3nyaan aki-aki disuguhan sagala rupa. !ungbuahan nu aramis jeung parelem. !ongborosan nu ngepros ngeunah. Malah basa rék mulang$ dititah milih hadiah nu geus ngahaja disayagikeun ti tadi. Mangrupa dua barang ahéng. Nu hiji cepuk leutik camperenik. Nu hiji deui$ peti badag dihias dialus-alus. Ah$ nu leutik #é. Hampang ma#ana. 4ngkoh ka dieu sotéh lain rék néangan hadiah. !akat ku melang #é ka anjeun$ cangkurileung$,cék aki-aki saméméh indit$ bari omat- omatan$ sangkan cangkurileung nganjang deui unggal poé ka#as sasari. !arang nepi ka imah$ cepuk dibuka hareupeun nini-nini. 3usina bangsa inten berlian$ nu murub mubyar cahayaan. Aya kénéh hadiah séjén di padumukan cangkurileung téh$ aki/, nini-nini ngadak- ngadak marahmay. Aya. Peti badag. Ngan moal kauntup ma#ana. Matak milih ieu #é nu leutik$,ja#ab aki-aki.
Sapeueuting$ nini-nini ngageremet. Nyalahleun aki-aki$ naha bet milih cepuk. ain peti. Meureun eusina leu#ih réa. 0ebun-rebun$ kala#an rerencepan$ nini-nini indit ngajugjug panonoban cangkurileung nu lebah-lebahna geus dicaritakeun ku aki-aki. Anjog ka dinya$ #anci haneut moyan. &ibagéakeun ku cangkurileung nu taya riuk-riuk keuheul. &isuguhan sagala rupa. Atuh balikna dita#aran bisi hayang meunang hadiah$ rék cepuk ata#a peti. Peti #é dieukeun$,cek nini-nini mani nyorongot. %i leu#eung ka lembur$ ma#a peti badag. Atuh ripuh pisan. Mindeng ti gubrag. Mindeng labuh. &atang #anci sareupna$ nini-nini ngajongkeng di buruan. Nangkub kana peti. %eu maliré capé$ bari rarampéolan$ gancang nyokot linggis keur nyungkal turub peti. ajurung ku hayang geura nénjo eusina. Pasti mutiara barakbak$ leu#ih alus jeung leu#ih réa ti batan eusi cepuk aki aki. !arang bray$ ukur batu karikil$ keusik jeung taneuh. Malah aya oray tinglaleor$ jeung langgir tingkodomang. Puguh baé nini-nini reu#as. Nepi ka tijengkang kana kamalir. Ngajehjer kapaéhan d dinya. Éling éling isukna.ageuingkeun ku sora bacéo cangkurileung nu rék nganjang deui ka aki-aki. 555 SASAKALA MAUNG LEUTIK CANGKENGNA
énging 6essy Maharani sum paceklik di hiji leu#eung. Halodo anu banget nepi ka sakabéh sasatoan kakurangan ku hakaneun. !ungbuahan$ beubeutian$ jeung jujukutan kabéh gararing... Sakali mangsa maung keur anteng néangan kahakanan$ kabeneran aya peucang keur ngahuleng$ jiga nu susah. Éta peucang téh begang$ ngajangja#ing kari tulang jeung kulit. Sabot peucang keur ngalamun$ "auuur...7+ Maung ngagauran tarik pisan. Peucang kacida reu#asna. ésang tiis ngagarajag maseuhan a#ak. Maung ngadangong$ bangun sagep-gepeun rék ngerekeb manéhna. Peucang teu bisa kukumaha. 'euk pikirna$ najan lumpat gé moal burung kaudag$ da puguh baroraah keur lumpat$ pan tanaga sakieu sudana. Ahirna peucang sumerah diri ka nu ka#asa$ bari ngadunga ménta sangkan dipanjangkeun umur$ sarta disalametkeun tina bahaya dina #aktu ayeuna. Agan maung$ ulah gagauran kitu eum$ kuring mah kari dikerekeb baé. %api...$, peucang nga#ani-#ani. Heeemmm.7+, ,Ari ceuk kuring mah$ leu#ih hadé néangan mangsa anu lintuh. &a kuring mah batan sakieu$ moal matak seubeuh. Pan apal ku anjeun$ kuring mah begang$ kari tulang hungkul., Maung ngagaur deui. a#as nu ngahaja sangkan peucang beuki gimir. Héy7+ Peucang$ teu ngarti uing mah. Naon maksudna andika tenang-tenang cacarita ka#as kitu/ Pan biasana gé sok terus lumpat mun ningali uing téh/, 0umasa$ eu#euh tanaga keur ngejat-ngejat acan.., peucang ngalengis.
%erus...$ ku naon anjeun ngahuleng/, 4hh... masalah éta..., peucang katingali bangun atoh$ meunang lolongkrang. 3nya/+, uring teu lumpat téh bisi hayang nyaho mah...$ jeung kitu gé mun percaya ka kuring$ yén kuring téh keur meunang tugas ti raja. &ititah nungguan beubeurna di dieu. %ah ari raja keur lunta$ nyiar kadaharan keur urang saréréa., Na bener éta téh/+, maung muncereng$ nembongkeung sihungna anu ranggéténg. 2hh... piraku bohong+ %ah kulantaran kitu$ kuring moal rék lumpat$ sabab tanggung ja#ab ti raja téh beurat pisan., Auuummm.... hahahaha... puguh da uing téh bodo. "eus moal metu ékol modél kitu mah hahahaha..., Naha bet teu percaya/, peucang pias. Sabab urusan nu kitu mah pasti bakal dika#al ku sato pantar kuring. Ata#a singa. Nya pokona mah ku sato-sato gedé tur garalak+, ah... baé teu percaya mah..., %api...$ ké... ké... ké... na nu kumaha rupana beubeur raja téh/, maung tungtungna mah panasaran ogé. 'euk pikirna$ saumur nyunyuhun hulu asa can kungsi ngadéngé beubeur raja. 3uuhh... tinggaleun jaman atuh..., peucang ngahaja ngalélé#é. Mun bener aya$ cing pék geura témbongkeun. ing hayang nyaho+, %eu pisan-pisan kulan..., Naon maksud andika hah+, %eu #ani kuring mah némbongkeun éta beubeur. Sabab dipi#arangna gé ukur nungguan., Nyanéh dék baha hah+ %eu apal yén nya#a nyanéh aya dina tungtung sihung uing+, Sumuhun... percanten, peucang popoyongkodan. Sok+ Mana uing ningali+, 3uu..., !uru7+ Ata#a$ nyanéh mah hayang dikerekeb meureun/, Ampuunn... ampuunn... tapi$ kuring sieun kénéh ku raja., !aé+ rusan uing éta mah+, maung beuki panasaran. Nya ari keukeuh-keukeuh teuing mah$ ka dieu atuh sing dekeut bisi aya cakcak bodas.., Ha ha ha ha... nyanéh dék nipu ka uing nya/ Sorriii... uing moal katipu+,
Nya enggeus ari embung mah..., peucang beuki pias. 3uu... jadi bener nyanéh téh moal nipu/, 2hh.. piraku$ teu #ararantun teuing..., Nya sok atuh+ Mana beubeur téh/, %ah geuning..., peucang nuduhkeun ka nu ngajepat hareupeunana. *a dieu atuh$ sampeurkeun sing deukeut... ngarah écés., %eu loba pikir$ maung ngadeukeutan anu ngajepat *3nya+ alus beubeur raja téh euy$ meuni hérang kieu., Nya enya atuh+ Piraku beubeur raja butut/, ira-kirana bisa teu lamun uing ngajaran maké/, 3uu...., Hayang dikerekeb7, maung mureleng. %eu tiasa+ bujeng-bujeng ka dianggé$ dicepengan gé teu kenging cenah., 'euk saha teu meunang/, 0aja nu sasauran..., !et jadi panasaran uing mah. &ék ngagugu ka uing moal siah hah/+, lah nyingsieunan kitu atuh$ geus puguh kuring mah sieun kénéh ku raja batan ku Anjeun., Aauuummmm... maung némbongkeun sihungna. Peucang kokompodan. Ari keukeuh-keukeuh teuing mah$ nya kuma anjeun #é$ ngan kuring boga paménta., Naon/, Sangkan kuring teu katanyaan ku raja$ kuring dék indit heula ti dieu ngarah boga alesan...., Heug+, maung atoh pisan. %ah engké$ lamun kuring geus jauh pék éta beubeur paké., 3nya+, %api..., Naon deui/+, udu nurut kana kodeu ti kuring$ lamun ceuk kuring *paké, rap éta beubeur téh paké. Sakitu paménta ti kuring mah., Hahahaha... pira sakitu$ gampang+ %api a#as siah mun ngabobodo. &ikerekeb ku uing7+, Moal atuh...,
!érés cacarita$ berengbeng peucang lumpat$ sakalumpat-lampét. Sanggeus rada jauh$ peucang ngagoro#ok. *Paké$ paké8+ Paké+, &emi ngadéngé peucang ngajoro#ok$ teu tata pasini deui rap éta beubeur anu ngajepat téh dibeulitkeun kana cangkéngna. Atuh puguh #é éta beubeur téh jol meulit kana a#akna tarik pisan$ sabab geuning anu dimaksud beubeur raja téh singhoréng oray #elang anu kacida gedena. %eu sabaraha lila$ cangkéng maung téh ngaleutikan kapeureut ku bedasna tanaga oray. RAJA JEUNG GEDANG ATAH
acaritakeun di hiji karajaan$ anu katelah nagri aranglayung $ aya hiji raja anu gagah sakti mandraguna. atelah Prabu Sapru !rata nyengkod. Sanajan boga panga#akan anu gagah tur beungeut anu perenges$ eta raja boga sipat #elas asih ka rahayatna. %api sipatna eta teu ngurangan #iba#a jeung komarana$ estuning dipikagimbir ku karajaan-karajaan sabudeureunana. Sabab sang Prabu kungsi kacaritakeun gelut jeung anak maung tilu poe tilu peuting nepika eta si maung sareuneuhna. Ngan hanjakal eta raja boga karesep anu mahi#al ti batur$nyaeta kabeukina teh gedang atah. Atuh di karajaana teh hese kacida manggihan gedang asak$ sabab teu kaur aya gedang buahan$ geus pasti di ala ngora-ngora ku prajuritna. Ari Prabu Sapru !rata Nyengkod boga prames#ari anu geulis rancunit endah kabina-bina$ anu katelah &e#i Nilam 'iptaningpar9um. "eus ampir sataun leu#ih Sang Prabu huleng jentul$ paromanana nguyung bangun aya nu jadi pikiran. Singhoreng manehna kagegeringan mikiran panyakit anu tumiba ka prames#arina. &e#i 'iptaningpar9um boga panyakit rorombeheun dina keuneung sukuna$ bari henteu ukur nepi ka dinya$ prames#ari oge kelekna bau kacida. Atuh Sang Prabu teu bisa otel paduduaan sabab teu kuat ku bauna kelek prames#ari. Malah sakapeung mah sang prabu sok nepi ka katurelengan$ ngajoprak kapiuhan lamun lila ngarendeng jeung de#i 'iptaningpar9um. Antukna Sang Prabu ngumpulkeun kabeh tabib jeung dukun anu aya di eta nagri$ pikeun nyiar ubar jang prames#ari. Aya nu ngaluangan$ cenah aya panita sakti anu katelah ki ajisako di padepokan karang paningal$ umurna geus ratusan taun$ tapi teu katingali kolotna. Ari eta padepokan ayana di leu#eung dungus$ kiduleun gunung pangajar. %eu di engkekeun deui$ raja ma#a prajuritna ngajugjug eta padepokan. Mipir pasir mapay jungkrang ngaksruk leu#eung meuntas #alungan. &i satengahing lalampahan di hiji leu#eung$ kasampak aya nini-nini keur nonggeng tukangeun rungkun. 0aja jeung prajuritna pohara reu#asna$ tp aya atohna oge$ bisa tatanya ka eta nini-nini. Pok raja ngomong ka senopatina$,Senopati$ cik pang nanyakeun jalan ka si nini,. Senopati unggeuk teru nyampeurkeun si nini. *nuju naon nini /, ceuk senopati muka carita. *keur ngadurat ujaang, ceuk si nini bari aluman-alimen menerkeun sampingna$ kaeraan tayohna mah. Senopati kur seuri koneng bari ngagerentes dina jero hatena$ *sugan teh kami #ungku nu sok ngadurat teh,. Pok senopati nanya deui ka si nini$,punten nini$ ari padepokan karang paningal beulah mana/,. Si nini kerung bari nyarita$,aya perlu naon ka padepokan/. Arek dibejaan tapi kuring hayang di pang omehankeun,. Puguh #e senopati teh buncelik bari ambek$ *teu sudi+$ naha anjeun teu nyaho saha kami/, ceuk senopati bari poporongos. Si nini hare-hare #e bangun teu reu#as komo sieun mah. *nya keun bae ari
embung dibejaan mah, ceuk si nini bari ngalungkeun sisig urut meper da puguh eu#euh cai. kop tah kopet$ lumayan jang eupan bisi rek nguseup. %a#es mah ga#ok kana kopet mah, ceuk si nini bari ngaberetek lumpat ka jero leu#eung., %erus #e tuturkeun panon poe$ engke manggih talaga ciherang, kadenge sora si nini ha#ar-ha#ar da puguh geus jauh lumpatna teh. Ari senopati$ di alungan sisig aya kopetan teh puguh #e tibuburanjat lumpat. Para prajurit anu sejen oge sarua$ paburencay lalumpatan$ raja teu ditolih$ digubragkeun tina tanduna. 0aja nyangsaya dina rungkun kabeulitan areuy$ roroesan teu bisaeun hudang. ocap kacaritakeun$ raja neruskeun lalampahanana. Nuturkeun panon poe sakumaha pituduh ti si nini. Antukna anjog ka sisi talaga anu katelah talaga ciherang$ raja reureuh ngababakan. Sakalian tatahar ngumpulkeun bekel jang neruskeun lalampahan. *prajurit$ kami hayang dahar. 'ik pang maiskeun peda jeung pencok hiris. Nginumna hayang cai da#egan. abeh kudu beubeunangan,$ ceuk raja bari pupuringisan nyekelan beuteungna. Sakabeh prajurinta tuluy malencar neangan kadaharan pesenan raja. Sabot prajuritna malencar$ raja rurat-reret ka sabudeureun eta tampat. Sanggeus yakin eu#euh sasaha$ berebet raja lumpat ka tukangen rungkun. Porosot ngalaan calanana bari terus nagog. Singhoreng$ nitah kabeh prajurit arindit teh$ rajan teu kuateun hayang ngising. eur ngeungeunahna raja nagog$ kadenge aya nu kokorosakan nyampeurkeun ka palebah rungkun tempat manehna ngising. arek ge raja nguniang$ maksudna rek nempo ka palebah nu ngorosak$ ari lol teh hulu bagong ti gigireun rungkun. 0aja ngoceak bari rikat ngara#el calanana niatna mah rek lumpat. 4rokaya$ raja nincak taina sorangan$ soledat$ juralit$ gubrag$ raja ngabebengkang hareupeun bagong. Ari bagong$ nempo kaayaan kitu teh lain kabur$ tapi kalah mundur taki-taki bari sesegrok rek narajang. Serepet eta bagong nyuruduk raja. !arang rek sagabret-gabreteun eta raja di teungar$ sakedet netra aya hiji aki-aki anu ngajorelat ngajejek hulu eta bagong. !agong mecat kanu anggang$ tuluy ngajongkeng palastra harita keneh. 3ta aki-aki kur ngabedega hareupeun raja anu nangkarak bengkang bari beungeutna pias kabur pangacian bakat ku reu#as jeung sieun. Sanggeus pangacianana ngumpul$ raja maksakeun hudang bari uulukungan pok nyarita$ ,nuhun aki kana pitulungna$ mun eu#euh aki mah geus kumaha boa kami disuruduk bagong si atah adol, ceuk raja bangun anu atoh kacida. *nya teu nanaon kasep$ da geus ka#ajiban jelema mah silih tulungan jeung papadana. Ngan eta kade poho$ calanana di pake heula$ era bisi katingalieun batur$ jeung naha can disunatan/, ceuk eta aki-aki bari miceun beungeut. "ebeg$ raja ngaranjug reu#as taya papadana bari gura-giru make calana. *nyeta aki$ puguh di nagri kami teh eu#euh nu bisaeun nyunatan, ceuk raja bari reumbay. Nalangsa tayohna mah.
Punten ari aki jenengan teh saha/* ceuk raja semu dareuda. *ari anu katelah mah ngaran aki teh ajisako$ ti padepokan karang paningal, Ngadenge kitu$ raja pohara atohna *halah siah$ geuning ieu panita nu kami dipaluruh nepika aprak-aprakan ka jero leu#eung teh,$ raja ngaranjug. *na aya naon kitu kasep/ 0urumpaheun ka dieu neangan aki/, si aki kerung. *Puguh kami teh boga karerepet$prames#ari boga panyakit rorombeheun jeung bau kelek, raja ngaheruk. *emh$ deudeuh teuing kasep. %api leuheung maneh mah boga keneh pamajikan. &aripada aki, ceuk si aki bari narik napas panjang bangun nu eungap. *na ari pamajikan aki ka mana kitu/, raja nanya ka si aki. *nyeta kasep$ pamajikan aki teh maot geus ampir sataun katukang, ceuk si aki. Panona katingali rambisak. *kunaon aki/, ceuk raja panasaran. *puguh ge kabeureuyan jarami nangka, ceuk si aki tuluy ngeluk tungkul nyoo tungtung baju bari ngegelan kuku ramona.* %api nu geus kali#at mah ulah di inget: ketang$ hayu atuh urang kanu iuh. u aki urang di ihtiaran,$ ceuk si aki bari leumpang kana handapeun tangkal. Sanggeus ngariung dinu iuh$ pok si aki nyarita$ *sabenerna ubar jang panyakit prames#ari teh teu kudu jauh-jauh nyiar ka dieu$ da di karajaan anjeun ge loba. Sabab panyakit prames#ari teh ku alatan tingkah polah anjeun sorangan,. 0aja ngaranjug$ bari kerung raja nanya1,na naon kitu aki ubarna/,. *rorombeheuna mah ubarna teh ku geutah gedang anu pentil keneh$ balurkeun kana dampal sukuna. (adi #ayahna ti mimiti ayeuna$ anjeun ulah ngadaharan gedang atah. omo pentilna mah. Sabab lamun anjeun teu ngarobah kabeuki$ bakal beuki loba rahayat anu rorombeheun, ceuk si aki bari nyusut kelay anu nyurucud tina bi#irna. *Sedengkeun ubar jang panyakit bau kelekna$ tah pake ieu tangkal$ direndos tuluy dipeureut. 'okot saripatina terus usapkeun kana a#akna. 2eu tangkal teh teu boga ngaran$ ngan ku lantaran ieu tangkal rek di pake ubar ku prames#ari$ pek aranan ku hidep make ngaran prames#ari,ceuk si aki bari ngaluarkeun hiji tangkal tina jero bajuna$ song di asongkeun ka raja. u raja ditampanan. 0aja pohara atoheunana. *Aduh aki$ nuhun kana bongbolonganana$ kuring reugreug ayeuna mah. (adi ieu tangkal teh ku kami dingaranan tangkal nilam. Minangka pamulang tarima ti kami$ Aki hayang naon/ u kami ditedunan, ceuk raja semu marahmay.,ah aki mah kur hiji pamenta teh$ pang neangankeun jodo jang anak aki$ karunya geus lila teu rarabi #ae, . *eun ulah salempang aki$ kabeneran senopati kami lalagasan keneh, ceuk raja bangun daria. *#ayahna senopati$ anjeun kudu daek ka#in jeung anak ieu panita,$ ceuk raja bari ngareret ka senopatina. Senopati unggeuk bari cong nyembah bangun nu ajrih. *mana budak aki teh/, ceuk raja nanya ka si aki. * engke #e dimana anjeun geus nepi ka karajaan jeung prames#ari geus di ubaran$ anak aki bakal datang ka karaton. 'irina$ anak aki teh bakal
nyelapkeun kembang malati dina ceulina. 4mat bageakeun$ ulah di saha saha,. *Mangga aki$ ku kami di estokeun pisan,$ ceuk raja nempas. Sanggeus amitan ka eta panita$ raja gura-giru marentahkeun para prajuritna sangkan tatahar pikeun mulang ka karajaanana. Antukna raja jeung prajuritna marulang ka nagri karanglayung bari suka bungah$ kusabab hasil pamaksudanana. Satepina ka nagri karanglayung$ raja gura-giru nambaan prames#arina sakumaha pituduh ti panita ajisako. 3nya #e ramuan ti aki panita teh matih. Prames#ari cageur rorombeheun jeung bau kelekna. 0aja pohara atoheunana$ pasemona marahmay. Minangka sukuranana$ raja ngumpulkeun sakabeh rahayatna di alun. 0aja ngayakeun hajat ; poe ; peuting$ nanggap #ayang jeung organ tungal. %eu poho para prajurit anu milu nganteur neangan ubar$ di bere hadiah ku raja. Sabot rahayatna keur suka bongah ngaribing engklak-engklakan di alun-alun$ raja mah anteng lelendean jeung prames#arina. !ari diuk dina korsi karajaan dibaturan ku patih jeung senopatina anu geus diistrenan jadi panglima perang karajaanana. eur anteng saruka bungah di karaton$ jol aya pongga#a nyampeurkeun ka hareupeun raja bari pok nyarita$, sembah pangabaktos nun$ di luar aya istri anu hoyong nepangan salira. Ngakuna mah putrana panita ajisako,$ ceuk pongga#a bari ngeluk tungkul. 0aja ngaranjug bari gura-giru marentahkeun pongga#a sangkan eta a#e#e sina asup ka karaton. *bagja anjeun senopati$ pijodoeun anjeun geus datang. (ung geura bageakeun,$ ceuk raja ka senopatina. Atuh gancang senopati cengkat bari terus nangtung niat muka panto karaton$ seja ngabageakeun ka putrina panita anu rek jadi pamajikanana$ hatena tagi#ur teu puguh rarasaan. alaunan panto di buka$ breh di luareun panto aya a#e#e anu teu bireuk deui$ taya lian nini-nini anu panggih di leu#eung keur ngadurat$ keur nangtung make kembang malati di selapkeun dina ceulina. Senopati ngagolepak kapiuhan$ matana buncelik sungutna cala#ak. 555 LUTUNG KASARUNG
acaturkeun di nagara Pasir !atang$ Prabu %apa Ageung ti pramés#ari Niti Su#ari kagungan putra tujuh$ istri #ungkul. Nu kahiji kakasihna Purbararang$ nu kadua Purbaéndah$ nu katilu Purbadé#ata$ nu kaopat Purbakancana$ nu kalima Purbamanik$ nu kagenep Purbaleu#ih jeung nu katujuh Purbasari. Ngaraos parantos sepuh$ Prabu %apa Ageung ngersakeun ngabaga#an$ badé tatapa di leu#eung. Nu dicadangkeun ngagentos ngeuyeuk dayeuh ngolah nagara téh lain Purbararang putra cikal$ tapi bet Purbasari$ putra bungsu. Atuh munasabah baé$ Purbararang asa kaunghak. Amarahna teu katahan$ asa dihina asa ditincak hulu. Purbasari diusir ti dayeuh dibuang ka "unung 'upu. acaturkeun di ahiangan$ "uruminda$ putra dé#ata cikalna$ titisan "uriang %unggal$ ngimpén gaduh gar#a anu sarupa jeung Sunan Ambu. Saur Sunan Ambu$ *(ung$ geura boro pijodoeun hidep. Aya nu sakarupa jeung Ambu. %api8ulah torojogan$ anggo heula ieu raksukan8lutung+, (anggélék "uruminda minda rupa jadi lutung$ katelah utung asarung. ocap deui di nagara Pasir !atang. Prabu %apa Ageung ngersakeun hayang tuang daging lutung. Nya nimbalan éngsér kudu mentés Aki Panyumpit ngala lutung ka leu#eung. Aki Panyumpit gasik ngasruk leu#eung néangan lutung. %api dadak sakala$ leu#eung jadi sepi taya sasatoan. !ororaah sato kayaning peucang jeung lutung$ sireum ogé taya nu ngarayap cék #i#ilanganana mah. Aki Panyumpit téh méh pegat pangharepan. !arang rék mulang$ dina tangkal peundeuy bet kabeneran manggih lutung keur guguntayangan. Ari rék disumpit$ celengkeung téh lutung nyoara1 *Éh$ Aki$ bet kaniaya. lah disumpit+ uring téh rék ngaku bapa pulung ka Aki. Hayang betah di dunya$ hayang nyaho anu dingaranan karaton., Sukur atuh$ sok geura turun$, #alon Aki Panumpit bengong$ aya lutung bisa ngomong. Singhoréng utung asarung téa. &é#ata minda rupa turun ka dunya. utung asarung diba#a ku Aki Panyumpit$ dihaturkeun ka karaton. %api barang rék dipeuncit$ taya pakarang nu teurak. Sang utung teu bisa dirogahala. %ungtungna mah$ saur 0atu$ *éngsér pasrahkeun baé ka anak kami$ sugan butuh keur pibujangeun., Nya atuh ku éngsér dipasrahkeun ka Purbararang. Ari #alonna téh bet1 *&aék sotéh ngabujangkeun$ lamun jalma nu utama. Mun lalaki turunan mantri$ ari lutung mah sangeuk teuing+, &eregdeg léngsér ka putra nu kadua$ teu ditampa. a anu katilu$ nya kitu kénéh. Pajarkeun téh$ lain teu hayang nampa$ ngan sieun ku Si %étéh.
éngsér mulang deui ka Purbararang$ pokna téh$, Nya sok baé atuh$ bisi pajar nampik pasihan rama., utung kasarung tetep di karaton. !elenyeng lumpat ngintip para mojang nu lalenjang keur ngagembrang ninun. eur jarongjong ninun$ ari koloprak téh taropong Purbararang moncor ka kolong balé. 'ing Adi$ pangnyokotkeun taropong+, 2h$ %étéh$ apan boga bujang lutung$, 'ék Purbaleu#ih. 'ing lutung pangyokotkeun taropong di kolong balé+, &eregdeg lutung lumpat. lang-ileng$ top taropong dicokot. Ari béré#ék téh dibébékkeun mani jadi lima$ sor disodorkeun+ (urig lutung$ taropong aing sabogoh-bogoh dibébékkeun+ éngsér+ %eu sudi kami mah$ anteurkeun Si utung ka Si Purbasari di leu#eung+, (ut éngsér turun$ utung unggeuk$ tuluy nuturkeun. utung asarung ditampa ku Purbasari. Éh Mama éngsér$ geunig Si %étéh aya kénéh adilna. ajeun lutung$ tamba su#ung. ajeun hideung$ tamba keueung nu di leu#eung. ajeun goréng$ tamba jempé nu nyorangan. Hatur nuhun béjakeun ka Si %étéh., %utas haturan$ éngsér mulang ka karaton. 'aturkeun di sisi leu#eung. Purbasari ngagolér dina palupuh sabébék$ di hateup #elit sajalon. utung kasarung ngangres ningal kaayaan putri. 0ep Sang Putri disirep. tun$ urang saré jeung kaula. ula mah banget ku tunduh+, 4aah$ Sang Putri$ lutung mah tara saré jeung manusa$ bisi geuleuheun+, 0eup Putri Purbasari kulem tibra pisan. Éh$ deudeuh teuing. Putri téh nalangsa pisan. Aing rék nénéda ka Sunan Ambu$ neda sapaat para bujangga$ niat misalin Sang Putri meungpeung saré$, gerentes utung asarung$ "uruminda mamalihan. 0aksukan digédogkeun$ bray baranang siga béntang$ kakasépan "uruminda kahiangan. Panejana tinekanan$ sajiadna katurutan. (leg ngajenggléng karatonna$ leu#ih agréng ti nagara. Purbasari dipangku$ diébogkeun dina kasur tujuh tumpang$ disimbut sutra banggala$ disumpal ku benang emas. (anggélék "urumiinda jadi lutung deui$ tapakur di sisi balé kancana. abeungharan jeung kamulyaan Purbasari di gunung kasampir-sampir ka nagara. Purbararang$ nu goréng budi ti leuleutik$ nu goréng lampah ti bubudak$ beuki tambah sirik$
beuki tambah ceuceub. 0upa-rupa akal dikotéktak$ sangkan aya alesan keur ngarah pati Purbasari. Mimitna Purbasari diperih pati$ kudu bisa mendet parakan !aranangsiang$ leu#i Sipatahunan. Mangka saat sapeuting. Mun teu bukti teukteuk beuheung keur tandonna. u pitulung utung asarung$ dibantu Sunan Ambu jeung para bujangga$ ieu tanjakan téh laksana. %uluy Purbasari dititah ngala banténg ti leu#eung. u kasaktén utung asarung$ banténg téh katungtun ku Purbasari ka nagara. Purbasari dipentés nyieun pakarang tatanén étém bingkeng jeung jarum potong$ jeung ditangtang pahadé-hadé ngahuma. "eus tangtu Purbasari dibéré pasir anu pangangar-angarna$ ari Purbararang mah di tempat nu hadé. %api Purbasari unggul kénéh. 0upa-rupa ékol Purbararang$ antukna Purbasari diajak pangeunah-ngeunah olahan$ paloba-loba samping$ papanjang-panjang buuk$ pageulis-geulis rupa. %api rayat jeung jaksa nagara mutus teu #eléh Purbasari anu unggul. %ungtungna Purbararang pinuh ku haté dir jeung ujub$ ngajak pakasép-kasép beubeureuh$ Sagoréng-goréngna beubeureuh manéhna$ da pubuh manusa$ kakasih 2ndrajaya. Sakasép-kasépna beubeureuh Purbasari$ lutung. Purbasari éléh$ tenggekna kari saketokkeun diteukteuk. 'unduk kana #aktuna$ utung asarung manggih putri panyileukanana. Putri nu sasorot jeung Sunan Ambu$ Purbasari. utung asarung ngagédogkeun raksukanana$ baranyay hurung$ janggélék jadi "uruminda deui. 2ndrajaya ngamuk$ tapi teu bisa majar kumaha$ kaungkulan kadigjayaanana. Purbasari ngadeg ratu di Pasirbatang$ jadi pramés#ari "uruminda. Ari Purbararang jeung sadérékna nu opat deui$ dihukum kudu jadi pangangon. 2ndrajaya mah dihukum jadi pangarit$ dibekelan arit timah. Ngan anu pangais bungsu$ Purbaleu#ih$ anu #elasan ti baheula ka Purbasari$ ditikahkeun ka i !agus embu Halang$ ciciptaan tina raksukan utung asarung jadi papatih di Pasir !atang.
NINI ANTEH (aman baheula aya budak a#é#é ngaranna Nyi Antéh. arunya budak téh pahatu. "eus teu boga indung da geus maot katarajang malaria teu katulungan. Sanggeus indungna maot$ Nyi Antéh hirupna jadi nunggelis. (auh ka sintung kapala$ lieuk deungeun lieuk lain$ henteu indung heuteu baraya. Aya gé bapana sanggeus boga deui pamajikan mah$ jadi tambélar. a anak henteu riksa henteu nyaah. Mun méré dahar gé kumaha ceuk indung téréna$ rék dibéré rék henteu. u kitu puguh #é Nyi Antéh mindeng ngarumas$ indung téréna galak pisan$ sok nyarékan$ tampolana nyintreuk jeung nyi#it tarik. &ina méré dahar$ indung téréna téh saukur tamba ka#aranan. Sanguna saeutik ukur jeung uyah. amun tas dahar bari ngalémétan réméh téh Nyi Antéh sok sasambat ka indungna dika#ihkeun. 3maa emaa nyai tulungan. Nyai neda8 lapar kénéh. &a sanguna ngan saeutik. (aba teu aya réncangna., 'euk Nyi Antéh bari ngalémétan réméh. Nyi Antéh ditambélarkeun ku indung téréna kitu téh lain ngan sakali$ tapi mindeng. Saban dahar. Sok ngadoni éta ogé ka bapana yén indung téréna téh medit$ méré dahar sok saeutik$ tapi ku bapana kalah dipolotan. Ngadoni siah$ miradukeun$, ceuk bapana. 4sok éta ogé bapana ngagelendeng indung téréna sangkan méré dahar téh sing nepi ka seubeuheun. %api lain robah kalah ka sok malik nyarékan Nyi Antéh. Ngadoni siah ka bapa manéh+ !udak mah sapaméréan kolot #é teu kudu ngadu-ngadu$, ceuk indungna bari celetot nyi#it tarik pisan. Atuh Nyi Antéh téh ceurik ampun-ampunan. Sanggeus kitu mah Nyi Antéh téh teu #anieun deui bébéja ka bapana. Ah kadongdora pamikirna bébéja ogé lain jadi seubeuh$ kalah jadi nyeri.
Sakali mangsa sabot bapana ngala suluh jualeun ka kota$ Nyi Antéh dibéré dahar. !iasa saeutik ukur jeung hulu peda. "eus kitu tuluy sirah budak téh diketrok ku aseupan nu ramiping ku réméh. Nya atuh puguh #é sirah Nyi Antéh téh pinuh ku réméh. eur kitu datang bapana. !arang jol gé heg bapana nanya. "eus dibéré dahar budak téh/, Puguh #é seubeuheun pisan. A#ahing ku seubeuh gagaro sirah gé ku leungeun nu ramiping ku réméh$, ceuk indung térénan ngarah dipiandel. itu jeung kitu #é saban poe ogé nasib Nyi Antéh téh. Sakali mangsa tina ku teu kuat nahan kanalangsaan$ Nyi Antéh ka kuburan indungna$ ngadon ceurik balilihan bari sasambat. 3ma.. ema .. Nyai lapar. Nyai lapar8 hayang neda. 2ndung téré galak jeung medit. Sirah diketrok aseupan., !udak sasambat balilihan di luhur kuburan indungna. Sabot kitu kersaning Allah$ teu aya nu mustahil$ podonghol #é tina jero kuburan téh cau emas saturuy. Atuh hékak Nyi Antéh ngadahar cau emas. Nyeubeuhkeun dahar sangu saeutik paméré ema téréna. Saban poe kitu #é aya kiriman cau emas$ nya Nyi Antéh téh teu leuleus teuing. A#akna jagjag jeung seger. 4rokaya mireungeuh anak téréna jadi jagjag$ indung téréna curiga. Palangsiang sok maok kéjo. %uluy diintip dituturkeun ka kuburan. !arang kaciri dikuburan aya cau$ indung téréna ngambek bébéakan. Ngérakeun maok cau nu saha hah/ !udak-budak panjang kokod$ ka#as nu teu dibéré dahar #aé$, ceuk indung téréna bari molotot. 0egeyeng cau téh diba#a ka imahna. Ningali kitu budak téh ceurik deui di kuburan indungna. 3mh ema naha geuing kieu #aé nasib abdi téh. 'au Nyai dirampas$ indung téré téh bet telenges teuing. a nyai taya rasrasan.,
"eus reup magrib budak téh can dék balik$ cicing #aé dikuburan indungna bari teu #eléh sasambat$ hayang milu ka kuburan. "eus burit budak teu balik$ bapana kukurilingan néangan. Nyai geura balik geus burit sieun sandékala. eur naon cicing #aé di kuburan/, ceuk bapana basa manggihan budakna keur nginghak di luhureun kuburan indungna. Sabot kitu barasat aya katumbiri$ nurunkeun tarajé emas$ Nyi Antéh dipapagkeun ku #idadari diba#a ka luhur bulan. Nyi Antéh dikukut para #idadari. !etaheun bari séhat. Nya dina mangsana bulan caang mabrak cahayaan hérang dumeling sok kabireungeuh majar cenah aya Nini Antéh keur ninun karémbong sutra ngais ucingna$ ba#a ti kuburan indugnna.555 <H.!.M = "alura>