Serat Pepali Ki Ageng Sela Bahasa Jawa Dhandhanggula 1. Angleluri sabda rum amanis, saking Kanjeng ki Ageng ing Sela, kang wus katonton labete, kapetenganya prabu, ing Bintara narendra luwih, ya ta Kanjeng Sesela, lenggah bale mangu, ingayap putra myang wayah, anganthi kapitutur nak putu mami, pyarsakna tuturing wang. 2. Yeku aran papali ing kuna, basa pepali tegese tindak, kang wus kapungkur kang pakolih, ing bener becik yen iku, lakonana selamet tinemu, berkati sa terahira, manggih (a) (ra)harja, ucapna pepali singgih, aja sira akarya. 3. Tindak angkuh lawan aja jahil, aja sira tyas madeg serakah, aja colong lan gorohe, aja watak takabur, gurualeman ladak kemaki, wong ladak gelis (hlm.1) pejah, ywa ngiwa ing laku, aja sabene winirangan, aja ngegungken raga aja nisip, den wruh ing kabagusan. 4. Bagus iku dudu emas picis, dudu rupa dudu raja brana, wong bagus pakewuh lwire, kang ambek tyas rahayu, asih marang padhaning ngurip, kang mrak ati warnanya, resep kang andulu, ana ingkang amangeran, ing mas picisan marang busana di, ana marang kagunan. 5. Ana mangeran ngelmu nireki, ana mangeran ing teguh tatag, ana mangeran japane, ing kayu watu, marang pamor lan tumbak keris, ana ing kawruhira, pribadhine den ayun, kabeh iku singgahana, aja sira lumaku dipun keringi, sawruh-wruhe priyangga. 6. Yekti ewuh wong urip puniki, den abisa angenaki manah, he manungsa sapadhane, arep apa kang tan sarju, jalma kang mrih dipun keringi, iku sira siriki, ywa pisan aniru jalma keh aja bok (hlm. 2) padha, angreh jalma lan marentah kebo sapi, sato sapadha neka. 7. Aja sira mrih wruh kaya jalmi, sato kewan pasthi nora bisa, wit saka seje tingkahe, yen bisa amrih putus, ing weweka dene pinetri, aja si Kreta, kebone pinupuh, kinen sinaua maca, parandene kebo iku nora bangkit, mulane padha wuda. 8. Ayam ginusah munggah ing panti, maesa mangan tanduring sawah, iya ingadhangan bae, yeku wong ulah semu, yen ta bangga s(k)arante ugi, kang luput ingaruhan, aranana iku, yen tan layak kendelana, sabab dene mangan segane pribadi, pan dudu ra(k)yatira. 9. Yen mungguha ra(k)yatira sisip, iya aja anglarani awak, larakna atine bae, lan aja sira wuruk, weruhena duk durung sisip, de yen wus katiwasan, aja sira tutuh, kelangan wuwuh duraka, lawan aja dhemen ngumpak-umpak ugi (hlm. 3), wong ngumpak aweh wisa. 10. Den kulina becik lan utami, aja sira ngegungaken raga, ing ngaurip akeh lwire, den weruh ing pakewuh, ewuh iku tigang prakawis, dhingin ewuh pangucap, pindho ing pandulu, ping tri ewuh kolbunira, yen katara alane sajroning ati, pan wani panggrayangan. 11. Den wurukana padha wruhing ngisin, isin iku ana rong prakara, dhingin isin pangerane, dene ping kalihipun, isin marang padhaning urip, yen kalakana wirang, sapa ingkang ngayun, dipun atutake kadang, pawong sanak aja pegat ngati-ati, cineda dadi ala. 1
12. Aja sira watak suka sugih, aja sira watak ngajak tukar, aja ngendelken ngelmune, aja watak angungruh, aja watak ngaruh-aruhi, aja watak angiwa, ala kang tinemu, kang sapa atine ala, nora wurung ing tembe nemu bila(hi), ing donya tekeng kerat. 13. Sapa wong kang andhasarken becik, nora wurung (hlm. 4) tembe nemu arja, nratabi turun- turune, aja watak kumingsun, ngendelake kanggo ing kardi, ambeg banjur nyawiyah, iku wong ketutuh, niwasi mring kancanira, lamun ana wong patrap iku den ajrih, malati iku uga. 14. Balik sira anirua becik, jalma patrap sira kasihana, ambilen iku sawabe, amberkati satuhu, nanging aja sira ji aji, tiniru lagi kena, pambegane alus, pangucape ngarah-arah, yen alinggih tan pegat angati-ati, nora sawiyah-wiyah. 15. Aja sira watak sugih wani, aja sira kepengin kedhaton, lawan kasekten sebene, ywa watak wani dhukun, aja dhalang aja agrami, aja budi sudagar, aja budi kaum, janjine jakat lan pitrah, yen sinuda padune cuthik andulit, yeku kaum naraka. 16. Yen sira wus antuk sihing Widhi, dadi agung yen sira marentah, mring wong cilik dipun sareh, den amrih tresnanipun, ywa sadaya (hlm. 5) daya ing pamrih, aja sira anacah parentah mring batur, den bisa agawe suka, pangrengkuhmu wor nak putu kulit daging, den agung apuranta. 17. Kadya ki manuswa kang sejati, iku guruning para pandhita, dahat katara lakune, pa- nyegah nyata santun, nora rapal nora mutih, nanging tan pegat yitna, ingawak kireku, prayitna ing dhewekira, mung sanake puniku, kang den ajrihi, sanake yeku jagat. 18. Bumi langit banyu ugi angin, surya candra andaru kartika, iku sanakira kabeh, jalma kang salah iku, kabeh iku dadi satru nireki, mulane tan alara, waras kang tinemu, aja na jujur tyasira, lanang wadon kabeh sanakira sami, marma den enget sira. 19. Den nastiti tataning ngaurip, aja watak angitungi mangsa, aja ngitungi wukune, karam wuwuh tekabur, aja guru-guru den ririh, aja wani angucap, yen durung kacakup, kawidining driyanira, mapan kridha wus kadhadha sujana di, barang reh tirta (hlm. 6) praja. 20. Yen sirarsa kaarjaning budi, den akarem sira dhangir badan, kang rong prakara ywa supe, kang dhingin cegah turu, kapindho den acegah bukti, yen sira nglakonana, InsyaAllah tuhu, Allah aparing kamulyan, ing samurwat darajate amimbuhi, mring anak putu wuntat. 21. Satengah wong kang durung sayekti, denira mrih budi kapandhitan, pijer wayang wuyung bae, tansah ngalor angidul, mendhek mendhak saba wong sugih, ngilmune den nggo kasap, angucap gedebus, angincih darbeking liyan, nora weruh awake kalebon iblis, dadi wong ngayawara. 22. Apan cegah jenenge wong ngilmi, yen asaba wismaning nangkoda, lawan mantri gedhe- gedhe, batal kena ing siku, denira mrih budi ja lestari, budi mring karaharjan, ing tekat ywa keguh, bekaning para ngulama, yen kapencut, marang wong kang sugih-sugih, nistha tur ngandhap-andhap. 23. Yen kongsia asor ingkang ngilmi, pan duraka jeneng ngulama, wus awak (hlm. 7) buta ragane, wus langkung kadalurung, nora weruh keneng piranti, kalebu ing paekan, denya anjajaluk, nora ketang jiwa raga, bebentusi denira amrih pakolih, crenuh (lumuh) nglakoni karya. 2
24. Anglakoni karyane kang den prih, yeku si wong tan welas raganya, tan sih marang jisime, dadine wong kepaung, durung weruh ngilmu sejati, lakune kaya buta, angalor lan angidul, mung melik ingkang den ajab, durung weruh ngelmune kang para nabi, tingkahe kaya setan. 25. Pangrasane wus bener kang ngilmi, tan rumangsa lamun ingeseman, mring mukmin ingkang wus soleh, iku wong kumprung pengung, nora weruh keneng penyakit, dening wus ati setan, lakune baliwur, pangarahe tan riringa, wus kayungyun kolbune kalebon iblis, tan weruh isin lan wirang. 26. Yekti akeh pambekaning ngurip, denya amrih pakolih ing badan, mrih kuncara angilmune, amelek saben dalu, tan sah denya acegah bukti (hlm. 8), andhap asor kaliwat, eseme lwir wuyung, ulat manis asemu padhang, dadi gendame asemu eseme guna piranti, ning nenge salah cipta. 27. Tan mengkono ingkang wus sayekti, badan iki dipun kadi sarah, aneng lautan pamine, apa ombaking banyu, sarah katut iline warih, iku jeneng kawula, tan darbe karseku anging purbaning Pangeran, mapan karsa kalimput marang sawiji, wus kerem ing samodra. 28. Nora nana kang den para niti, pan wus liwung tan darbe Pangeran, pan suwung jati kawruhe, tan dulu tan dinulu, nora manggih datan pinanggih, tan paran pinaranan, wus tumekeng suwung, sasolahe pan asamar, nora nana kang kaduga anampani, thok thil mung awakira. 29. Iya iku kang wus prapteng gaib,kang wus jumeneng ing watakira, kang wus wruh ing kana kene, jatining manungseku, tan pra beda ana nireki, iku kang wus sampurna, wekasaning kawruh, nora kena den gegampang, lamun durung waspada marang kajatin (hlm. 9), sajatine kang murba. 30. Kang amaca miwah kang amiyarsi, aja age-age niniruwa, yen durung surup karepe, basa ujar puniku, luwih angel denira ngudi, nora kena kinira, kira basa iku, kudu anganggo landhasan, landhasane sobar drana teki-teki, kang sampurna kawruhnya. 31. Eling-eling babon den eling, aja gegampang ing ngilmu chak, aja maido batine, lawan aja takabur, yen kaprecet akocrat kacrit, angestokna dhawuhnya, kanjeng kang rinasul, sapa ingkang maidoa, khadisira gusti jeng Nabi ilmiyi, sasat maido Allah. 32. Titi tamat denya nurun sungging, Raden Mas Ngabehi Tirta Praja, panewu gedhong lungguhe, ari Slasa Pon nuju, tanggal pisan Mukharam Alip, salin ing hurup anyar, arbo ge kapungkur, gantya asapon lumampah, tinengeran candra sangkala Winilis Swara Wor Slira Tunggal: 1867. 3