17 OJan o Senin o Selasa 0 Rabu 2 3 OPeb o Mar eApr
4 5 6 7 8 9 21 22 20 23 18 19 OMef OJun Kamis 0 Jumat o Sabtu 0 Minggu 12 10 13 ~ 11 15 14 27 OJul 0 Ags OSep 24 26 25 30 29 ONov OOkt ODes 31 ri ngaran na mahA Ki Bardawi. Ngan katelahnu we ku rnasarakat mah sok disarebutan Ku Dian Sandi* : Amung. Luyu jeung dedeganana nu j.mgkung badag. Mun nyarita sok ceplak pahang. Kituna, jalma teu bireuk deui kana sipat manehna Sasatna payaan. Mun aya rasa teu panuju kelir deui. Wani nyenghorna. Wani kage- lut-gelutna. Ngan sok leuleuy larnun ngageuing. Tapi bisa laklak dasar mun manehna nyarekan.Sanajan kadudukannana pall1ong, rahayat sejenna, teh boga pa- manehna ngaruh nu gede pisan di lemburna. Mun peuting- sok ngahajakeun peuting ngurilingan lernbur. Ngontrog ka garduh-gar- duh bisi aya ronda nu mangkir. Kituna, mun kaparengkeun manehna manggih garduh rongpong, diantepkeun. Manehna sok tuluy hideng lung-ngurulungkeun kohkol. Tangara kan ka ronda-ronda sangkan daratang. Atuh puguh we geus kitu mah, ronda-ronda kurunyung garduh-garduhns wang-sewangan sanajan keneh. salernbur mah geus nu rewel. jalma nu teu teh tara dingding jeung keur lain rninangka biasa siga nu tapi sasatna nu pa- tara ie uh nguru- nyalu- teh pating datang ka se- sok lu1ungu bari Ki Bardawi "Heug atuh sing sala- tehl dar kana kawajiban Ulah sok hayang diku- kuprak wae. Sing hari- Rumasa deng sorangan. teu bisa nyumbai .gkeun uteuk keur kamajuan nagara, atuh ngaronda- Mangle No. 2320 IUlplng Hum.a Onpad 2011 23
ngaronda urang teh sing giat. Pilakadar ge nerus- keun hanea perjoangan para pahlawan, ukur ngajaga lembur urang sorangan naha make jeung mumu] sagala. Kituna, kapan mangpaat- na mah keururang-urang keneh.Sangkanlembur urang ieu aman tina ma- lingjeung rupa-rupa kajadian nu teu diharep- keun!" Ceuk Amung nu teu weleh sok mepelingan kanu keur ngararonda. Lian ti kitu, geus jadi kabiasaan nu rutin keur Amung pikeun ngahu- dangkeun jalrna-jalrna salembur dimana mun geus datang waktuna sol at subuh. Mun geus waktuna ka sol at, maneh- na tara elat tuluy ngong we adzan kana toa. Nitah ka masarakat pikeun ngeusian masjid nu agreng sumbangan ti parnarentah nu karek heres sababaraha minggu katukang. Sasatna pang- kat manehna teh lain kasebutkeun ustad, soal apengkuhannana kana agama tur panga- ruhna ka masarakat mah taya nu mihamham deui. Estuning taya nu wani- wani mangkir. Kituna, mun manehna geus ngong ngomong di mas- jid bari terus dideukeut- keun kana toa nitah sangkan solat berjamaah, taya nu bisa mangkir. Jalma-jalma sok tuluy tingtorojol daratang ka masjid. tapi "Yeuh ..sing inget dulur- dulur kabeh. Solat teh wajib katangtuanana pikeun jalma-jalrna nu ngakudirina umat Islam. Sok komo mun solatna teh daraek berjamaah mah, eta bakalleuwih gede pahalana tibatan 24 solat sosoranganan. Komo deui mun solat berjamaahna masjid. Kapan eta teh bisa leuwih ngaraketkeun tali silaturahrni dipapada urang," CeukAmung. Siga ustad nu keur mere ceramah ka para musta- mina. teh jalma nu euweuh ka- gawe rnah. Sasatna nge- bon daek, nyawah nya pon kitu deui tara kungsi elat. Manehna teh segut pisan kana gawe mah. Sok komo kana gawe nu aya patula-patalina jeung nu ngaranna pertanian mah. Kitu deui kana gawe desa, paat pikeun kapentingan balarea, manehna mah kacida pisan suhudna. Eta we da basa tas turun hujan gede nu tuluy sok aya solokan nu rempag. Kapan manehna pisan nu rebun-rebun daekdi "Kituna, urang teh IJ.U bisa mang- kudu ngarasa era atuh ku pamarentah nu geus nga- hajakeun nyieun masjid nu sakieu agrengna pi5 keun urang ibadah. Tamahana hayang di- pangnyieunkeun masjid agreng, geus jadi bet molongpong· mimiti ngurunyung teh. euweuh pangeusina. Sing ringkid mawa paeul, era we atuh urang teh kana pamenta urang sorangan. Ke kumaha meureun mun seug aya nu ngontrol ti pamaren- tahan datang ka ieu masjid, kapan DU erana " mah urang-urang keneh . lin? Moal ieuh nuding ka si ieu atawa si anu. Tetep we kabeh warga lernbur nu bakal meunang wiwi- rang mah!" tapi waktuna 'Bari nyoren be dog tur nga- jingjing linggis, pikeun menerkeun eta solokan. Ngan orokaya we ma- nehna nu sasatna bari ngadagoan nu rek gotong royongna, nepi ka bray beurangna nu datang teh ukur aya opatan kalima manehna, Sokpadahal peutingna teh jalma- jalma sadesa geus diuaran pikeun kerja bakti menerkeuri eta solokan nu rempag. Sasatna mun manehna keur mapatahan, sing aya jalma nu wani nernbalan, Teuing mun nu dipapatahanana teh ngarti bari ngarasa rumasa. Atawa teuing mun sieun ditampiling ku", we teu nepi kaanggeus manehna. Nu sidik mah teh ukur jalma-jalma wani ngaromongkeun ditukangeunana wung- kul. Taya hiap keur nyari- ta dihareupeunana mah. "Uyuhan we pamong lain ustad lain rnanehna teh!" Cenahna teh. tara Tapi, manehna teu rea earita. Kalayan segut jeung baturna nu opatan terus ngahancapaga- , Ngan sabatae ,weannana. :da kaburu sore man ten jeung beakeun tanaga. Nya kapaksa maranehna teh baralik heula ka imahna sewang-sewang- an kalayan ninggalkeun hanea gawena nu rek di- tuluykeun isukna deui. Ari manehna mah, heres ngahanea solokan teh katara teu tuluy balik ka .imahna. Tapi, tuluy' ngingkig leumpang nga- jugjug ka imahnaKi Kuwu. "Dasar jelema euweuh gadag, taya kagawel" Ceuk nu 'sejenna ngilu mairan. Tapi da orokayawe mun dipikir deui mah, asa piraku we manehna "Aeh, geuning Ki Amung! Kajero hayu!" Ceuk Ki Kuwu bari terus ngabageakeun Amung nu masih keneh bobolokot ku leutak. Sok sanajan dina hatena Ki Kuwu sorangan mah siga nu keur muringis basa nenjo karpet imahna nu beresih ditincak ku Amung nu jajalabud ku leutak. "Ayanaon ieu teh euy? Naha bet sosorean kieu?" Tanya ki Kuwu ka Amung. "Kieu ieu teh Pa Kuwu. Kamari basa tas aya hujan gede tea sok tuluy aya solokan nu rempag. . Tapi jalma-jalma bangun nu hare-hare wae. Ukur aya hiji dua nu daek memenerna deui meni euweuh pamong hiji-hiji aean, nya karnarana wae atuh?" eeukAmung. teh. Kitu "Heueuh, puguh ge eta, Mung. Tadi teh kabener- an keur aya semah ti Kaeamatan. Jadi we ku- ring teu bisa nungkulan euy. Hampura we. Mung!" Ternbal Ki Kuwu. "Ki Bihi, Ki Ulis, Ki lei oge sarua deuih aya semah?" CeukAmung rada nyereng. Kabeneran ngabihi, juru tulis jeung kulisi nu harita teh keur aya di imahna kuwu. Sasatna maranehna ukur bisa tingareluk barang diomongan ku Amung teh, siga nu rumasa wae, teh "Cing atuh ulah ngan daek gindingna wae make baju sapari daek jeung ripuhna. Peupeuriheun bobolokotna mah mumul lin, nya atuh ngarnando- ran-ngarnandoran. Ngaranna ge pamong, sing bisa jadi conto keur ka masarakatna!" Ceuk Amung nu teu lali teh. Kudu da ari Mangle No. 2320 1
nyeramahan ka para pamong desa nu harita keur ngarumpul di imah- na Ki Kuwu. Peutingna, bari terus ngontrol nu ngaronda, manehna nguaran deui ka jalma-jalma sadesa pikeun kerja bakti me- nerkeun solokan nu rem- pag tea hanca gawena kamari. Ngan sabatae we, isukna teu katambahan deui kunu lian. Sasatna nu daratang teh angger wae jalma-jalma nu kamari. Kitu deui, taya saurang oge pamong nu ngulampreng nyampeur- keun ka eta tempat. Tapi sok sanajan kitu. Hanca gawena nu kamari di- keureuyeuh ku limaan nepi ka anggeusna, sanajan nepi ka bada magrib beresna teh, sok Orokaya we geus gawe cape kitu teh, peutingna Amung tuluy kaserang ku kasakit gering panas. Sigana mah balas cape teuing gawe. Tapi, saba- tae marengan Amung gering ripuh kitu teh, jalma-jalma mah siga nu ngarasa bungah we. Pangrasana bisa jongjon mangkir mun giliran ngaronda. Atawa bisa tibra sare, teu kapegat kunu ngageuingkeun pikeun nitah keur solat subuh. "Geura cageur atuh, Mungl Asa karareueung kieu ayeuna mah di masjid teh euweuh Amung mah. Masjid nu sakitu agrengna asa piraku we nu ngeusian- ana ngan ukur aya tiluan mah. Sok komo isukan teh geus waktuna ka solat jumaah deui. Teuing bakal pikumahaeunanal" Ceuk Ki Ustad basa nga- hajakeun ngalongok ka imahna Amung. Isukna, manehna mak- sakeun indit ka masjid. Najan awakna nu masih keneh nyebret, manehna tetep rek ngahajakeun datang. Bari leumpang jajarigjeuggan keneh, manehna tuluy muru ka pancuran nu aya di tukangeun imahna bari kundang iteuk hoe. Maksudna mah rek ngadon mandi. Ngan sabatae we barang nenjo aya nu keur tandur dilandeuheun pancurannana,manehna tuluy nyerenteng nyam- peurkeun kanu keur tan- dur. Sasatna nu tadina rumandieung, ngadak- ngadak jadi jagjag deui ari nempo nu kitu mah. "Naha bet tandur wayah kiwari, titah saha siah?l" Amung ngaganta- wang. Nu keur tandur ngarenjag reuwas. "Nyaho teu parentah bapa pepeel teh kuma- ha?" Ceuk Amung bari terus muncereng. Katara nu disentakna mah tuluy ngadegdeg bangun nu reuwas pisan. "Nyaho siah maraneh teh geus saralah deuleul Hayoh jawab, saha nu geus nitah tandur wayah kieu? Cabutan deui ayeu- na mah kadinyah!" Ceuk Amung bari nyentak. Ngan orokaya we nu talandur bangun nu bingung. Sabot kitu, kadenge aya nu terus nyarita. sing haruleng "Alah didenge-denge teuing, sok kadinya teruskeun deui tandur- nal" Ceuk hiji pamuda nu ngabadega di hareupeun hiji saung nu aya di te- ngah-tengah sawah nu keur ditanduranana. "Ngomong naon siah" Amung pepedengkreng. "Ari kitu naon hubu- ngananajeung Sawah-sawah nu uing. Rek ditanduran wayah kumaha bae ge kumaha uing we ..." Ceuk eta pamuda. Ngan teu kebat kaburu ngabangkieung rnanten. Cangkeng si pamuda kaburu dibabuk ku iteuk hoena. di dinya? "Gancang cabutan deui siahl Hayoh, cabutan deuikadinyahl" Ceuk Amung bari ngagorowok. Kituna teh bari ngulang- ngulang iteuk hoena. Teu lila katara si pamuda nu boga sawahna tuluy nya- butan deui binih pare nu karek ditanclebkeunana. Kituna, sok tuluy dituru- tan kunu sejenna. Poe harita manehna mimiti galakna teh. Bari leungeunna nu teu lesot nyenyekel iteuk hoena. Manehna ngahajakeun ngurilingan lembur, ngunggahan sakabeh imah. Nitah ka para lalakina sangkan solat jumaahan. "Jarumaahan ngakukeun umat mah. Mun mumul dibabuk siah ku aingl" Sora Amung handaruan. Beres jumaahan, para siah mun islam tua kampung jeung sawatara kokolot lembur sok tuluy rurusuhan muru ka bale desa. Ari Amung sorangan katara tuluy ngingkig indit leuIVpang muru ka pabrik heleran. Tetela di eta pabrik teh aya sa- watara jalma nu keur ngarumpul bari diha- reupeunana ngagelar kartu gapleh. . "Alah-alah ...batur- batur jumahan, kalah ngaradu kurang ajarl Hayoh bubar kadinyahl" Ceuk Amung ngahaok bari sok tuluy ngababuk-babukeun ieu mah Mangle No. 2320 --- iteuk hoena kana tembok heleran. Teu sakara-kara nu keur ngaradu ge sing belecir lalumpatan. Dalah sarieuneun nandangan kalakuan Amung nu kitu kaayaanana. Siga sato ewon nu keur ngamuk dipakalangannana. Kituna, ongkoh deui jeung jalma-jalma nu k~ur l1garariung di bale desa mah. Sabada meu- nang laporan ti sababara- ha warga kampung jeung kokolot desa, hariwang ningali sikep Am ung nu sarupa kitu, Ki Kuwu jeung pamong desa nu lainna riegeskeun yen Amung teh geus ngada- dak siwah. "Tetela da ari kitu-kitu teuing mah matak nyi- lakakeun balarea. Sasatna ukur nyieun karusuhan di kampung urang' wungkul. Tah ayeuna mah kumaha ti pihak ,kulawargana sorangan?" Ceuk Ki Kuwu. "Teu langkung! Ngiringan bae ti pihak kulawarga mah. Kumaha saena Ki Kuwul" Ternbal salah saurang ti pihak kulawarga Amung mi- nangka nu jadi wawakil- na. Nya geus kitu mah, Ki Kuwu tuluy marentah- keun ka masarakat pi- keun buru-buru nyieun pasungan tur ngumpul- keun jalma-jalma nu baredas keur ngabarogod Amung.ees Babakan Kadatuan, 2010 Nu nulis nyaeta lulusan Sastra Sunda Uiipad. Sok nulis sajak, Carpon ataW(l Essay dina wangun basa Sunda jeung basa Indonesia, Kiuiari nganjrek di Sumedang, nqoko- lakeun Sanggar Sastra Pangot (SSP) Sumedang. 25