MODUL PEMBELAJARAN BAHASA SUNDA KELAS X OLEH: ERRIN ERVANI, S.Pd., M.Pd MATERI Aksara Sunda PEMERINTAH PROVINSI JAWA BARAT DINAS PENDIDIKAN SMA NEGERI 1 MAJALAYA KABUPATEN BANDUNG TAHUN AJAR 2022-2023
MATERI AKSARA SUNDA A. PEDARAN MATÉRI 1. Wangenan jeung Fungsi Aksara Sunda Aksara téh nyaéta sistem tanda-tanda grafis (tulisan) anu dipaké ku manusa pikeun komunikasi sarta ngawakilan omongan (Moeliono Spk., 1988:16). Ku kituna, aksara téh jadi gambaran sora ku gurat diringkel-ringkel nepi ka uni jeug kabaca (Danadibrata, 2009:11). Ari aksara Sunda nyaéta aksara nu dipaké ku urang Sunda anu dirundaykeun tina aksara Pallawa, nyaéta aksara nu dipaké nuliskeun basa India Kidul, anu béh dituna dirundaykeun tina aksara Brahmi, nyaéta aksara nu dipaké nuliskeun basa India Kuno. Mimitina mah aksara Sunda téh dipaké dina prasasti, piagam, jeung naskah kuno. 2. Wangun Aksara Sunda Aksara Sunda aya opat wangun, nyaéta (a) aksara swara, (b) aksara ngalagena, (c) aksara angka, jeung (4) rarangkén (tanda vokalisasi). 1) Aksara Swara Aksara swara nyaéta aksara anu kalawan silabis mibanda harokat sora vokal anu dina sistem aksara Sunda buhun jumlahna aya tujuh. Ralat : e sareng u pagentos hurufna e = ᮈ u = ᮅ 2) Aksara Ngalagena (Konsonan) Aksara ngalagena nyaéta lambang sora anu disawang minangka foném konsonan anu kalawan silabis ngandung sora vokal /a/.
3) Angka Angka nyaéta lambang bilangan. Nuliskeun lambang angka puluhan, ratusan, satulunna ditulis ngaruntuy ti "kénca ka katuhu". Angka ditulis di antara dua gurat tegak |...|. Cara nuliskeun angka ku aksara Sunda ébréh ieu di handap. jeung
4) Rarangkén Lambang pananda vokalisasi aksara Sunda Buhun kabéhna aya 13 siki, anu cara nuliskeunana ditempatkeun di luhureun aksara, di handapeun aksara, atawa sajajar jeung aksara swara atawa aksara ngalagena boh di hareupeunana boh di tukangeunana. Conto ngalarapkeun rarangkén dina kecap: No. Ngaran jeung Fungsina Conto Kecap 1. Panghulu = ai Mimiti: Guguru: 2. Panyuku = au Bébéné 3. Panéléng = aé Molongo 4. Panolong = ao Nereleng 5. Pamepet = ae Meuleum 6. Paneuleung = aeu 7. Panglayar : +r Sadar
Jangjang 8. Panyecek = +ng Gajah 9. Pangwisad = +h Lalab 10. Pamaéh = ⱥ Drama 11. Panyakra = ---r---- Taplak 12. Panyiku = ---l---- Madya 13. Pamingkal = ----y---- 3. Nulis jeung Maca Aksara Sunda 1) Nulis Aksara Sunda Sadérék geus diajar ngeunaan wangun aksara Sunda, anu ngawengku aksara swara, aksara ngalagena, angka, jeung rarangkén (tanda vokalisasi). Titénan kalimah-kalimah ieu di handap sarta conto salinanana dina aksara Sunda. 1. Jaja angkat balanja ka pasar. 2. Di gigireun masjid aya imah Pa Haji. 3. Dudung subuh-subuh tuturubun mulung dukuh. 2) Maca Aksara Sunda Ieu di handap aya paragraf nu ditulis ku aksara Sunda. Pék titénan, tuluy ilikan
salinanana dina aksara Latén. Pék baca ieu paragraf dina aksara Sunda: Hasil maca dina tulisan di luhur : Asakungsiningalbéntang, Kucap-kiceupdiwiati, Dukangiceupankasaha, Geregetkuhayangmipit, 4. Lembar Kerja Siswa (LKS) Lembar Kerja Siswa 1 Eusian kolom nu dikosongkeun ku aksara Sunda anu bener! NO 1 KAPASARA KECAP AKSARA SUNDA 2 NANGACA 3 YAMAHATA 4 GAWA 5 DAJA 6 NYABALA 7 MAJALAYA 8 RAMANA 9 DATANGA 10 ULAMA
Latihan Kerja Siswa 2 Salin ieu kalimah dina aksara Sunda kana aksara Latén! EVALUASI 1. Aksara Sunda kuno kungsi digunakeun dina média ieu di handap, iwal... a. Prasasti c. Buku b. Naskah d. Piagem e. Koran 2. Disawang tina kamekarana aksara Sunda kuno asalna tina aksara... a. Arab c. Tionghoa b. Brahmi d. Jawa e. Melayu 3. Dina aksara Sunda aya nu disebut aksara ngalagena lantaran... a. Ngabogaan tujuh aksara swara b. Ngabogaan rarangkén (pananda sora) c. Wianjana konsonan dituturkeun ku sora /a/ d. Aya konsonan asing anu dipaké e. Ngabogaan 25 aksara asli atawa tulén 4. Lamun rék nuliskeun aksara angka kudu dihapit ku... a. dua gurat condong c. dua gurat ajeg b. kekenteng d. kurung siku e. kurung kurawal 5. Ieu di handap wangun aksara Sunda anu mirip, iwal... a. /ta/ jeung /ya/ c. /ba/ jeung /nya/ b. /ka/ jeung /sa/ d. /wa/ jeung /ha/ e. /pa/ jeung /fa/ 6. Ieu di handap wangun aksara Sunda nu mirip jueng angka, iwal... a. /wa/ jeung /1/ c. /u/ jeung /3/ b. /la/ jeung /7/ d. /ca/ jeung /8/ e. /ga/ jeung /9/ 7. Pikeun nuliskeun kecap "imah" diperlukeun rarangkén... a. Pangwisad c. Panghulu b. Panyuku d. Panyiku e. Panyecek 8. Pikeun nuliskeun kecap "Sunda" diperlukeun rarangkén... a. Panyuku jeung pamaéh d. Panyiku jeung pamaéh b. Panglayar jeung pangwisad e. Pamepet jeung paneuleung
c. Panyuku jeung pangwisad 9. Aksara Sunda upama di kana laténkeun nyaéta... a. Kata c. Data b. Saha d. Kama e. Raha 10. Aksara Sunda /ka/ jeung /sa/ bentukna hampir sarua nyaéta mangrupakeun... a. Angka 9 c. Angka 7 b. Angka 1 d. Angka 3 e. Angka 6