17 OJan o Senin 2 18 3 19 OPeb o Selasa o Rabu Kamis 0 Jumat o Sabtu 4 5 6 20 21 o Mar OApr 7 8 9 23 22 Me; OJun 10 11 12 24 27 OJul 0 Ags OSep 25 26 13 @ 28 cs" ONov 29 30 ODes 31 Ku Taufik Rahaya lalan Hideung pedah watesna dieser-eser," ceuk RT Janhari mairan. "Enya, da ari memahna mah jalan teh lenipeng, ngaliwatan kebon Mang Mali, ngan kulan- taran manehna keukeuh peu- teukeuh embung tanahna diji- eun jalan, teu bisa majar kuma- ha. Ti pihak desa geus nareka- han rek digantian ku duit, angger mugen. Malah rek rr;rrmr digantian ku tanah deui oge, teu .~v.£ bisa cenah. Pajarkeun teh kawas ",. ,-,;-7l>;:'" ~,' !~'" ~ barang wae bisa digenti-genti, le~ar ku pe.pelakan nu geus rajeg. Da lam waktu sakeudeung hayang cengkeh sagarede kitu teh." Ceuk Pa Asmanah deui bari rot kana cikopi susuguh pamajikan. lembur katelahna Lkngkong.Pemahna rada nenggang ti da- yeuh, sababaraha puluh :~ kilometer ti puser kota, ~ tapi ari tijalan gede mah aya kana lima kiloan. Jalangedenubrasnaka Nagara, ka Basisir Cilauteu- reun, Pameungpeuk. Mun disorang ku leumpang mah kira-kira sajam setengah lalampahan. eu Lembur teh nyingkur, aya di handapeun suku gunung, wuwuh matak waas nya- wangna Imahna katembong ancal-ancalan, dipasieup ku kebon-kebon jeung pasawa- han, kabeulah tonggohna leuweung geledegan. Ari Ungkong teh mang- rupa desa di Kacamatan Cisompet, Tapi sok sanajan lain lembur gede, lain harti- na masarakat pangeusi lem- buma narima kana kadar kaayaan. Masing-masing masarakat boga impian ' hayang ningali lembuma kaliwatan mobil, kacaangan listrik, jeung pangpangna mah kahirupan masarakat nu leuwih raharja .~~~~f),~,J"/ ~~'~\}~:'-';~'<,'~~2~~' "'-:~~~'. , ~:~,., .~.~ ••. ,,'<•.••~ . . ~:::-- Ari ukuran kamajuan pikeun urang lembur mah, tangtu wae ngindung ka kota-kota nu ku sababaraha urang kungsi kasaksian. Boh tina tipi atawa nu ngadon bubruh di dayeuh. Beja pabeja-beja, tungtung jadi sabiwir hiji. Gambaran kahirupan masarakat kota jadi patokan jeung impian di pilemburan. Sabada desa di pingpin ku Pa Asmanah. Aya parobahan nu mawa harepan anyar. Program- programna nyata tur puguh larapna, Patukang tonggong pisan jeung nu sarnemehna, nu ngan saukur ngawur- ngawur jangji bari teu bukti. Kaharti ari kituna mah, bubuhan Pa Lurah ieu mah jalma ngarti, jalma sakolaan. AI1jeunna teh mangtaun- taun hirup di dayeuh. Acan panceg sataun ming- pin desana, lurah teh geus nyieun gebragan. Sabada program listrik geus sukses teh teu nepak dada, tapi langsung disambung ku ngajukeun program nyieun jalan hideung. Pikeun urang lembur mah tangtu bungah . nu taya papadana ayajalan hideung teh, Angkeuhnana mah mangrupa impian ti baheula, Da dina pikiranana lamun jalan geus alus, tanggtu wae tarap hirup masarakat oge bakal tereh ngaronjatna,pausahaanjeung gawe babari golangna. Kumaha wae kaayaan di kota. J alan lain ngan saukur tititin- cakeun jeung liliwateun, tapi oge jadi panghubung nu geusan mawa urang lembur ka tarap masarakat nu leuwih maju, boh dina widang pagawean, atikan, transportari, sajabana. Jalan nu hade, bakal mangaruhan kana pangwangu- nan jeung karancagean ma- sarakatna. Sakabeh urang lem- bur paheuyeuk-heuyeuk leung- eun paantay-antay tangan keur ngahontal cita-cita babarengan. informasi jeung "Kumaha Kang?" ceuk Pa Asmanah nu nganjang ka imah, dibaturan ku RT Janharijeung Ulis Ansari. Kuring jeung pama- jikan ukur silih pelong, can bisa mere kaputusan, bingung kuma- . ha pijawabeunana "Da kumaha geuning geus adatna Mang Mali mah, hese kana urusan nu kararitu mah. Tong bororaah kitu, apan geus jadi kacapangan. Tanah nu pawates-wates jeung manehna oge mindeng nu ngagerendeng, "Kebon mah unggal taun nga- hasilkeun duit, ari duit mah isuk oge bisa ludes, kitu cenah ceuk Mang Mali basa diasongan duit ganti rugi lahan teh." ceuk RT Janhari mairan deui, tuluy gap kana seupan boled. Saacan pok ngajawab teh, kuring menta idin babadamian ka dapur jeung pamajikan. "Apana, apan eta teh kebon urang nu ngan sakitu-kituna, keur mah ngan sacangkewok, kari-kari rek disoro kujalan. Apan urang boga duit nu sok nyangsang teh ladang ti dinya. Tina hasi ngajual peuteuy, cengkeh, jeung bungbuahan lianna," Pamajikan teh bangun nu teu panujueun pisan. "Enya eta oge, tapi pan ieu teh keur jalan, keur kapentingan balarea," cekeng teh ngaleler- keun pamajikan, "Kawas nu tara ngadengekeun pangaosan wae, apan ceuk Ajengan Basir oge, taneuh nu diwakapkeun keur kapentingan umum mah gan- jaranana oge bakal ngocor terns nepi ka poe ahir. Taneuh di jieun jalan oge sarua wae jeung nu dijieun masjid Batur mah pahayang-hayang taneuhna dijieunan masjid teh, jalan oge teu jauh bedana. Malah asana teh leuwih punjul tibatan dipake masjid. Masjid mah dipake ibadahna paling lima waktu sakali, ari jalan mah apanan unggal detik unggal waktu. Pada ngaliwatan, pada nincak, pada ngamangpaatkeun!" Pamajikan kaciri rada leler, kahartieun ti dituna mah. Kllplng Humas Unpad 2012
Kuring oge ari hate leutik mah sarua ngenes. Nyaho sorangan da unggal Sabtu jeung Minggu teh tara copong ngiluan kerja bakti nyieun jalan. Lamun seugjalan lempeng ngaliwatan taneuh Mang Mali mah, bakal kacida babarina, keur mah jalanna lempeng, deukeut deui ka lembur. Sejen deui jeung kana taneuh kuring,jabajadi jauh teh jadi pungkal pengkol deuih. terns "Keun wae atuh manehna, da rijki mah moal pahiri-hiri bagja mah moal paala-ala. balarea Keur kapentingan ieuh. Apanan urang teh ulah ngaboga-boga, da ari haketna diri mah awak sasampayan, diri sasampiran, keun wae itung-itung poho." nabung neundeun asak babadamian jeung pamajikan mah, karek deui Pa Asmanah. nepungan Sanggeus Saacan pok teh, Pa Asmanah unjukan. geus miheulaan "Bilih rada kaabotan mah teu sawios atuh Kang, keun wae da sadayana oge nga- ma'lum, kebon teh mangrupa gunung panenggeuhan di lembur urang mah. Komo buah cengkeh ti kebon Uwa mah apan teu weleh mucekil wae unggal usum teh, Jalan mah bade di pengkolkeun ka kebon Ulis Ansari wae, kale- aya, ngan resan ieu anjeunna tangtos wae beuki tebih deui mengkolna, tapi teu sawios I daripada teu aya mah." 'lapiPaLurah,kale~ sabada sim kuring sareng pun bojo rundingan wios-wios bade ngaliwatan kebon mah. Peupeuriheun nl:l - masihan bantosan langkung sapertos ItU sanes teu tiasa. Da geuning pantar kuring mah ngan bisa nyum- bang teh ku tanaga wae salila ieu teh, kari-kari ayeunaaya kasempetan pikeun mantuan nu langkung ti tanaga, dies- tokeun pisan." teh, teu sa- Katingali paroman Pa Asmanah, Pa RT Janhari jeung Ulis Ansari marahmay. Antukna mah, sabada pu- guh jalan teh baris rigaliwatan kebon kuring, Opatan teh tuluy uplek ngobrol nepi ka tengah peuting. Pa Asmanah lalampahan cacarita kumaha salila manehna di dayeuh, nepi ka dina panung- tungna mah balik deui ka banjar karang pamidangana- na, Dina hatena aya kereteg hayang ngamajukeun lemah cai sorangan, prakna kalawan daria jadi Kades. Saacan pamitan, Pa Asmanah ringjeung bubuara tuluy jeung ngaharewos pamajikan. ka ku- "Teu kudu salempang, angguran ka liwatan jalan mah," kudu bagja tanah Mangkuk sababaraha bu- lan, jalan satapak nu leutik teh salin jinis jadi jalan gede tur hideung nu ngabulung- bung meulah lembur, Lernbur robah teu kudu ngadagoan waktu lila, di ditu-di dieu gedong nungtutanjugjleg imah nara- sigrong. Di unggal gog motor sewang-sewangan, malah aya nujeung mobilna, Lembur nu baheula leutiktur tingtrim teh, kiwari mah geus mimiti nguliat nantang ja- man. Kahirupan masarakat oge kacida tereh ngaronjatna, Baheula nu ngan saukur bulu taneuh jeung tukang ka gu- nung. Kiwari mah geus ung- gah kana alam pakotaan. Masarakat muka pausaan sewang-sewangan, nu wirau- ka, ° saha, nu bisnis, nugawe jeung sajabana. Lima belas taun geus kali- nyak- lembur, Urang dayeuh, wat. Kuring sorangan sian robahna lembur dab tampian, saanana Tapi pikeun diri nu kuat nyekel tetekon tatali adat ten matakjadi karuhun mah, hariwang, Robalina jariJ.an ngan saukur rohah fisikna hungkul. Salila dina din tur eling mah, masih kuat moal nepi ka gerus ku pa- ngaruh negatip majuna jaman. Pikeun kuring sorang- an, asa kasinugrahan milik nu sabada boga kacida gedena, taneuh sisi jalan. Nu tadina ku urang lembur mah diang- lahan taneuh gap siallantaran jalan jeung pepelakan kacokot lir nu pindah cai pin:" adat kabia-: gancang pisan robah. . tumpur, na mah. Nya kulantaran lahan sisi jalan, incah balilahan ti banjar karang pamidangan. Pagawean estu nyampak. Ngan kari rnamantes nyitak wae rek jadi naon oge, Jalan ieu kawilang strategis tur payus pikeun barangjual naon wae, boh barang boh jasa. Ti saprak beuki jul-jol nu daratang lembur, nawar lahan tanah. Haregana oge ngadadak undak mangli- pat-lipat. Tapi teu kabong- broy. Inget ka adat karuhun, barang jual mah sarua jeung 'ngadahar Taneuh teh bongborosan'. mangrupa modal nu kacida gedena. Imah kuring oge nu tadina panggung leutik di sisi sawah teh, kiwari mah dipin- dahkeun ka taneuh nu di sisi jalan.Keurnyumponan pangabutuh muka toko di sisi imah. Tuluy'gigireunana ngadegkeun deui bengkel keur kuring tambah kesel. "Pa, aya tamu ..." ceuk si horeng teu kitu ayeu- boga teu kudu jadi jeung ramena tatali taneuh Jalu ngagareuwaheun panineungan giro memeres nilepan sarung. Tuluy ka ruang tepas. Di tepas nyam- pak Mang Mali jeung pama- jikanana. sagala kuring. Gura- sajadah jeung "Mang Mali, Ceu Asih, asa awis tepang ..." cekeng teh bari nyorongkrong man, Teu lila pamajikan yung ti dapur bari mawa cai, dituturkeun mawa sababaraha kueh." ngajak sasala- tuluy gek dina korsi. ngurun- ku Si Nyai nu hiji kaleng "Enya Kang, gawe di dayeuh kamari-kamari mah, jadi jarang aya di lembur," tembal Mang Mali. "Jaman kiwari mah, kadon ripuhna wae gawe jauh-jauh teh." "Kieu Kang," ceuk Mang Mali nuluykeun anana, "Dibujeng engalna wae. Maksad kuring jeung pamajikan sasadu hayang nukeuran - tanah Akang nu dipeuntas, deui omong- ° teh, rek nepungan atawa nu sisijalan teh rek muka restoran, hayang itikurih di lembur wae.saeutik-eutikeun ieu. Niat oge ari 0 -----.--~-l di tur ngeunah-ngeunah bisa kumpul jeung kulawar- ga," Kuring jeung pamajikan mah unggut-unggutan nga- bandungan carita jeung niat Mang Mali teh. Can bisa mere jawaban, kawantu lain hiji dua nu boga niat saperti Mang Mali teh, lembur sorangan mah, dahar ° "Upami bade diical. Atanapi digentosan ku tanah nu sanes oge teu sawios. Eta supados sareng nu gigir oge katawisna mah sae," reuk Mang Mali semu nu ngabibita, kalawan ku pamajikanana. dihaminan sagampar mah Kuring jeung pamajikan can mikeun ari kudu jujualan taneuhmah. "Kadieu deui tilu dinten deui atuh Mang," cekeng teh, "Ke bade diemutan sareng pun bojo. Seueur nu hoyong ngagaleuh tanah teh, nanging masih diernut-emut," Sabada Mang Mali jeung Ceu Eni amitan, Kuring jeung pamajikan kalah mulangkeun panineungan. heula I "Asa emut waktos Pa Asmanah sareng Pa RT sa- sadu ka dieu nyaApana? Harita lamun Mang Mali nyatujuan jalan gede mah, boa meureun ayeuna teh urang nu sasadu ka rnanehna," semu ngangres. kebona diliwatan ceuk pamajikan "Enya, ieu nu disebut milik teu pahiri-hiri, bagja teu paala-ala teh," cekeng teh bari sajeroning hate mah neda- keun sukur ka Pangeran. "Kumaha atuh Apana?"" "Keun, urang sina ngontrak wae atuh," cekeng teh bari bengkel, . barang gawe. Indungna budak mah tuluy ka dapur hanca pagawean- nuluykeun ana, dituturkeun ku Si Nyai nu ngelek baki jeung kueh- kueh sesa susuguh. Ari Si Jalu mah anteng dina hareupeun *** komputer. tuluy ngaleos ka rek ngecek nu keur (Cisompet, Mei. eoie) Nu nulis lahir di Garui. Kiwari keur nyuprih elmu dijurusan Sastra Suncfa, Fakultas Rmu Budaya Unpad.