17 OJan o Senin o Se/asa 2 (!) 19 18 4 5 20 6 21 OPeb Mar OApr o Rabu 7 22 OMei
8 23 OJun Kamis 0 Jumat 11 10 9 24 25 26 OJul 0 Ags UrangSunda di Lingktingan Indonesia Biantara panainpian gelar DR HC ti Universitas Padjadjaran Tg. 31 Januari 2011 4 Ku Ajip Rosidi K2sabab lila teuing dijajah deung- eun, tuman ulun kumawula, miboga mentali- hayang kaanggo ku dunu- ngan, alus-goreng kumaha ceuk dunungan atawa nu lian, akibatna gurnan- tung ka nu lian. Henteu yakin kana nu ku sorangan, akibat- katenjo jeung karasa atawa ngala- na henteu wani nyaritakeun hai-hal kukeun pikiranana dumasar kana pamanggihna da sieun disalahkeun ku batur. Henteu wani jeung nu lian da henteu boga "bersaing'' rasa percaya diri. Henteu miboga kareueus jadi urang Sunda, nepi ka rea anu jiga ngarasa era jadi urang Sunda teh. Padahal urang Sunda apan lain kahayang urangjadi istuning eta mah pangersa Pange- urang, ran, jadi kuduna urang misukur kana rah- mat Allah swr anu nurunkeun urang Sunda, kasundaan urang Sunda jadi s hirupna ceuk anu sorangan urangjadi ku jalan ngajaga ngariksa urang. . Urang Sunda ge resep ngabobodo ma- anu hen- neh ku nyekel kana mitos-rnitos teu rasional aya buktina. jeung Upamana percaya kana kaunggulan nagara raj ana Prabu Siliwangi, Pajajaran anu sacara historis henteu aya buktina yen kungsi aya di kieuna, da kapanggihna ngan dina dongeng, mitologi pantun, jeung Hal eta nyababkeun urang Sunda henteu ngarasa perlu usaha da ngandel- jeung ngalakukeun keun teuing kana pitulungna Prabu Sili- wangi anu dipiyakin baris datang (padahal teu datang bae) . kana henteu wawuh Sunda Urang sorangan, katambah dina buku- sajarahna di buku sajarah sakola-sakola Sunda ngeunaan jeung Tatar Sunda saeutik pisan dicarita- keunana, da nu nul is buku sajarahna hen- teu terangeun kana sajarah Sunda. henteu jeung carita sabangsana. nanaon, nasional anu diajarkeun urang normal" waktu masih dijajah Walanda, henteu rea urang Walanda anu neundeun jeung perhatian budaya Sunda. Kakara dina taun 1970-an ku Saleh pokalna Danasasmita (1939-2006) (1945- 2006), sajarah tatar Sunda mimiti kakoreh. Akibat kana sajarah karuhunna, urang Sunda rea anu sok miboga rasa rend all diri dina nyang- ltareupan seler Nya percaya kana mitos pikareueuseun. jeung uga-uga anu tapsiranana ngagegede- keun harepan ku carita-carita nu saenyana henteu aya buktina sacara historis .. Urang kana awas rnoderen, akibatna kapereluan henteu terangeun naon anu kudu dihanca. politik mah, dina widang Geus puguh urang Sunda kumaha jiga masrahkeun ceuk batur. Nu matak kungsi para anggota DPRD Jawa Barat ku lain urang Sunda. Padahal para wakil rahayat urang Sunda ge rereana henteu ngabela kapentingan pikeun sajarah ngulik Atja (1929-1991), (1933-1986), Ayatrohaedi jeung Edi Ekadjati kurang tina katerangna sejen anu sajarahna Sunda ge henteu kahirupan didominasi rahayatjeung Tatar Sunda. Ti taun 1950, upamana, pers di Bandung didominasi ku lain urang Sunda, da henteu aya urang anu nganggap penting kana harti surat kabar, atawa televisi, da henteu terangeun radio kahirupan kana hartina moderen, Paling-paling urang Sunda mah ngan nepi kana medalkeun majalah dina basa Sunda. Dalah nu medalkeun majalah basa Sunda ge dina taun 1960:an mah rea nu lain urang Sunda. 1VRI Bandung anu urang Sunda dibukana sering nyaksian pintonan anu hayangeun henteu kasenian nganggap. kasenian Sunda' da dianggap henteu nguntungkeun sacara kana kapalay urang Jakarta. BMa jeung 1VRl Yogyakarta anu saban peuting mintonkeun Sunda nu boga modal dina lingkungan ku pangdongsok daerahna, penting dina prakna pintonan kornersial, tur kudu nurut sajarah Sunda mirniti kabu- kana kakara beh dieu, sabab dina "jaman Mernang 20 IUlplng Huma. Onpad 2011 o Sabtu 12 13 o Minggu 14 15 27 28 29 30 31 OSep OOkt ONov ODes rupa-rupa nuduhkeun mah henteu diwaro ku urang Jakarta, henteu nyababkeun nganggap perelu sorangan, televisi heulaan ku urang Bali jeung Jawa muka Bandung-Tv jeung PJ-1Y. kasenian Jawa. Tapi hal eta nu urang Sunda tapi aya urang Sunda anu stasion ngadegkeun ge kapi- di Bandung anu yen kahayang Urang Sunda bangun henteu awas kana nu aya di sakuriling- kanyataan-kanyataan kana eunana, mitos-rnitos tea. Padahal nya kasadar kana realitas anu aya nu baris ngajurung kana kongkrit lengkah-lengkah nga- anu gede mangpaatna hasilkeun pikeun kapentingan balarea. Tanpa kasa- dar kana realitas anu aya, rnustahil urang keur barangjieun balarea, Aya nu nyebutkeun yen rnentalitas kitu teh ku sabab alamna urang Sunda subur henteu jadi urang Sunda teuing, pikeun digawe beurat pikeun ditangtang kapereluan hirupna. Memang alarn Tatar Sunda gemah ripah, subur pisan - baheula. Ayeuna mah geus ruksak ku gemuk kimia jeung salian ti anu dipelakan beton nu lain siki nangka, ngunan nepi ka tanah pikeun tatanen beuki anu subur kalah ka heureut. Tanah-tanah ngaruksak dijieunan pabrik anu limbahna walungan jeung lingkungan, pangpangna di sakurilingeunana tanah-tanah jeung hilireunana. Katambah ku banjir jeung longsor, da leuweungna hcnteu dipi- ara. Salian ti eta ku sabab hak tanah di Tatar Sunda dumasar kana hak milik, jadi tanahna, hen- unggaljalma anu ngahalangan. teu aya hukum adat Akibatna tinggal sabaraha persen tanah di Tatar Sunda anu milik urang Sunda? Tingali tanah di Bogor teh nepi ka Puncak, urang Jakarta. Lamun ditaliti, boa geus rea gunung jeung leuweung di sakuliah tatar Sunda nu geus lain nu urang Sunda. Geus da hirupna kumamhang pikeun prestasi anu aya mangpaatna pestisida, tingjalegir ba- . tatanen laluasangajual ayeuna teuing ngan apan nu mibogana Mangle No, 2312 'I
puguh ari imah, sawahjeung kebon mah. Umumna urang Sunda tara daek nilik ka jeung kasalahan diri, nyaliksik kakurangan sorangan. leuwih ganeang jeung leuwih gampang nyalahkeun batur. Pageuh sorangan anu henteu diuji kana bebeneran saeara kana kanyataan- da Ieuwih percaya kana mitos. kanyataan, Tungtungna asa aing pang- benerna. Cindekna bener aing teu deunge- un, mun aya masalah tangtu batur nu salah. Salilana oyektif dumasar kurnalungkung 5 Kiring yakin moal aya urang Sunda anu ku kaayaan sugema rang Sunda di lingkungan Indonesia tadi. Tapi mudah- deuih, yen me- urang peranan ngeusian jeung henteu sabanding anu nomer dua di lingku- anu hen-' ngarasa eara anu digambarkeun mudahan mang tl beh ditu keneh Sunda dina kamerdikaan jeung jumlahna ngan Indonesia. Urang Sundajiga teu hayang ngajagajeung sorangan nepi ka tanah titinggal karuhunna anu laluasa migawe deungeun-deungeun naon bae sakarepna di Tatar Sunda. Naon sababna nu matak nepi ka kitu, jadi hanea jeung pikeun ditaliti ku para ahli sosiologi psikologi. Salian ti eta katingal yen di kala- ngan urang Sunda aya masalah kaparning- anu pinan. Langka tingkat muncul ieu bisa nasional boh di tingkat jeung visi urang Sunda jadi aya ngeunaan nitenan urang naskah Siksa Kanda ng Karesian nu asalna ti abad ka-ie (1518), nyaeta mangsa urang eusina deungeun, Sunda etika pikeun warga biasa, henteu mangrupa aya nu nyigeungkapamingpinan. Kitu deui dina naskah Amanat Galunggung (Koropak anu sacara husus 632) henteu aya nasehat Nu dianggap kapamingpinan. ngeunaan penting 'dina naskah-naskah Sunda umurn- na kumaha sangkan jadi manusa hade, kagambarkeun ngawangun Indonesia ngariksa-ngaraksa urang pisan Sunda jadi pamingpin, boh di lokal. Hal patalina hirup. Lamun taean dijajah Nu penting ayeuna urang kudu mikiran urang sangkan nasional nambahan. kumaha Sunda di Urang Sunda kudu leuwih wani bersaing di lingkunganjeung tingkat nasional. Bersaing hartina sarnemehna kudu ngalengkepan diri ku elmu, karancage kabisa (kreativitas), dina hiji widang), kapereaya (kaparigelan diri, kayakinan kana bebeneran anu dicekel, sarta wawasan anu jembar. Ngan ku jalan pres- kitu urang Sunda bisa nembongkeun tasi ku batur. anu baris dibalitungkeun prestasi, urang Sunda Pikeun nembongkeun kudu anu gede hartina bangsa. Visina kamajuan kaindonesiaan, Miboga visi kaindonesiaan kapentingan henteu mikiran lain hartina tapi daerah jeung seler Sunda, 1."11 sabab teh bagian ti daerah jeung urang Sunda Indonesia, anu aya bubuatan pikeun sakumna bangsa gede mangpaatna tanwande kapen- jeung nagara carana lingkungan peranan hal-hal rea ngalakukeun pikeun jadi lamun Indonesia, Mangle No. 2312 tingan Tatar Sunda jeung urang Sunda ge kudu kaasup. pagede-gede nyurnbang- jeung parea-rea keun karya jeung jasa pikeun kapentingan Indonesia. Ulah eleh ku jeung kamajuan seler bisa mah leuwih rea jeung dalah lamun leuwih gede rnanan anu jumlahna saluhur- eun. Hartina anu penting urang Sunda kudu anu pinunjul dina nembongkeun sagala widang saeara nasiortal. Cindekna urang· Sunda sejen anu jumlahna sahandapeun, prestasi Ngamajukeun Indonesia miboga harti di Tatar Sunda boh budayana, sosial-ekonorni ngamajukeun urang Sunda deuih, boh sosial-ekonomina Kitu deui urang Sunda harti ngamajukeun kitu uIah aya kamangmang ngamajukeun jeung budaya Sunda da hartina sarua jeung ngamajukeun Indone- kabudayaan Sunda lain sia. Ngamajukeun provinsialistis, budaya nasional ngamajukeun jeung Tatar Sunda miboga sabab Indonesia. Ku dina enggoning sosial-ekonomi kahirupan bangsa jeung nagara tapi ngabeungharan Indonesia. Usaha pikeun ngalengkepan urang Sunda sangkan bisa bersaing di 1."11 paparabotan urang panggung sarerea Jawa Barat nu kudu nyayagikeun lembaga-lemba- ga anu mere kasempetan ka barudak Sunda pikeun ngulik elmu jeung ngalatih kamam- rupa widang. Henteu puhna tapi cukup ku ngayakeun sing rea kudu nyayagikeun pikeun latihan jeung katut gedong-gedong mintonkeun jeung kasenian. Ayeuna mall apan ulah pon jang kagiatan atawa kasenian, keur mintonkeun arulinna barudak oge apan henteu tempat aya nu mikiran, padahal pakarangan jeung lapangan tempat barudak ulin beuki heureut malah geus laleungitan. nasional, pangpangna jadi kawajiban parnarentah dina sagala formal, sakola perpustakaan rupa-rupa kagiatan anu tadina jadi urang Sunda perelu tapi kalawan kasadaran yen Sunda diipuk, Indonesia. ~yeuna lingkungan ayana Prabu Urang Sunda Siliwangi nu rek ngadegkeun deui kaagu- ngan Pajajaran. Kahiji, ku sabab boh Prabu Siliwangi boh karajaan Pajajaran nepi ka saeara historis. kiwari henteu aya buktina \ Kadua, ku sabab nagara Republik Indonesia . lain tuluyna atawa karajaan lianna anu kungsi aya di Nusantara Sriwijaya, saperti Tarurnanagara, Majapait, Goa, Ternate jeung lianna. Lain hartina titinggal karajaan- karajaan nu baheula kudu dianggap henteu aya di aya. Karajaan-karajaan teh apan rea Nusantara seni warisanana, jeung rea budayana, teh deui. Kakayaan anu sakitu beungharna bangs a ayeuna jeung Republik Indonesia anu kudu dipiara sarta dimekarkeun sabada dipiceunan hal-hal anu henteu cita-cita bangs a katut nagara Indonesia anu geus milih demokrasi jadi dasar jeung republik minangka wangu- Kasadar minangka di ayeuna lain turunan ti karajaan Pajajaran Kutai, Sarnudra-Pasai, 'nu kungsi nu geus bubar pangpangna kakayaan sastrana, falsafahna, jadi milik nagara Iuyu jeung . nan nagarana. Kuduna nya warisan budaya nu aya di din a eng- unggal seler nu jadi pananjeuran globali- goning .nyanghareupan para teh. Tapi ku lantaran sasi ngadegkeun nagara pamingpin waktu Republik Indonesia dina enggoning milih sistim sakola, di sakola teh barudak urang kana budaya karuhun- henteu diwanohkeun nepi ka barudak Indo- na masing-masing, nesia ayeuna terangeun kana budaya warisan ti luluhurna. panarajang kasalahan umumna henteu Nya jadi kawajiban urang ayeuna ngusa- hakeun sangkan barudak Sunda anu baris nasional minangka cumarita ku kawanoh urang Indonesia, Sunda kana sing jacli urang Suncla CUhIP, miboga kareueus jeung tur budaya Suncla. Urang Suncla kuclu miconto ka urang Palestina nu sanajan saumur-urnur hirup poho kana atikan nepi ka mampuh nernbongkeun tanagana miboga prestasi wawasan jeung kabisa nu dipikabutuh ku sejen, salian ti miboga katres- nagara-nagara na ka lemahcaina anu Iuar biasa, nepi ka henteu lebar ku jiwana sorangai I. Hiji urang Palestina anu sahicl ku lantaran mawa born di kubu musuh jadi warta sarta dibitukeun kakagum di sakuliah dunya nimbulkeun unggal urang Sunda kakara jadi warta pedah pikarunya- eun aya ratusan urang nu kaurugan runtah atawa taneuh kateumampuh rus alam. di panggung dibekelan budaya sajarah jeung ku basa Sunda deuih reueus cli pangungsian, tapi henteu cli alam moderen, jelema. Sabalikna maotna longsor urang dina enggoning ngu-. nu ngabuktikeun Panutup Minangka panutup, seja ngahaturkeun nuhun nu taya hinggana ka Prof. Dr. Ganjar katut Senat Kumia, DEA, Tim- Promotor anu Gurubesar maparin Prof. ti barang jeneng jadi Rektor Ganjar Kurnia niat Universitas maparin gelar DR HC, sangkilang ku kuring sababaraha umur geus cueut ka hareup tur saumur dumelah hirup tanpa gelar ge alhamclulillah asajeung huripna, nu matak otobiografi oge dijudulan Hiclup Tanpa Ijazah (2008). Ku sabab aran- kuring ngarna- jeunna jukan sawatara disa- tujuan, ieu biantara clitepikeun clina basa Sunda. Ku kituna ieu teh biantara gelar DR HC nu munggaran nu clitepikeun clina basa indung, nyaeta dina basa Suncla. Mudah-rnudahan jalan pikeun nu sejen anu rek mukakeun ilmiah dina forum uni- nepikeun biantara versitas dina basa indungna, sabab hal eta bisa jacli bukti yen basa inclung bisa jadi basa elmu. (rengse) Universitas Pacljadjaran gelar DR HC ka kuring, kagungan Padjacljaran kali clitolak cla rumasa terus ngeukeuhan, sarat nu kabehanana antarana sangkan panampian Pabelan, Agustus, 2010. 21