o Senin o Sefasa 0 Rabu 8 456 23 20 21 -- o Mar GApr 7 22 123 19 17 18 m.. OPeb OJan OMei . Kamis 9 10 24 OJun .Jul ([) Jumat 11 25 26 0 Ags o Sabtu 13 12 27 28 OSep OOl:t IIIIbI.III-_II- Clb.IIIIB lira Ku Johan Iskandar O ina taun 1985. kuring kungsi nganjrek kebel jasa, ampir sataun liIana di wewengkon Hadu,', Desa Kanekes, Banten Pakidulan. Tujuanana pikeun nalungtik sagarupa paSUal31'1ngahunla urang Baduy (aos age ~~angle No. 227, 2009). Salila nganjrek di Baduy, kuring remen pisan lOondok mC9k di imah"a Jaro Pamarcntah, Almarhum Jaro Nakiwin, di Kampung Kaduketug, Baduy Luar/P~namping. anu lianna antri marandi di pancurarl sisi c;aung huma. Ambu Jaro Nakiwin, Ambu Ayah Ailin jeung Siti, mantu Ayah Ailin, sibuk ngahurullgkeun seun9U di hawu. Naheur cai dina kastrol pikeun ninyuh kopi, dicampur ku gula kawung. Rengse ngopi dituluykeun i<u muka tilT,bel t-9Kel Ambu Jaro Nakiwin. Timbelna kejo hun Id, ditambah deiJ- tarasi, jeung sayur ngeunna beuleum laui< asin, sambel tiwu endog tunlbus. Sabada i!':tirahat, kuring jeung Dina hiji wakiu, di bulan Kapitu, persisna tanggal 8 Kapi!.u (12 Juli), kuring diajak Jaro Nakiwin, nyaksian ngaseuk huma serang di Kampung Cibeo, Baduy Jero. Puguh wae kuring ngarasa bungah. Kusabab biasana mah urang IUClr Baduy teu bisa nyaksian upacara ngaseuk huma serang anu diangg3p sakral ku sakum- na urang Baduy. Eta oge meurelln bubuhan klJring '::'.lggeus loma pisan ka pangurus desa, utamana ka Jc:-:) Nakiwin jeung Carik Ukang. lembur Cibeo anu tadi beurang Sora angklung di kadengcn3 hawar-hawal Ii kajauhan, beuki nyedek ka peuting mah sora angklung teh kadenyena bpoJkita,ik nyusup ka jero saung huma. Kataji ku sora angkh lng, kl'rjng nanya ka Jaro Nakiwin. "Maaf, Jaro, naha ku naon ngaseuk pdre di Baduy, kudu dihibur ku ang- klung?" kuring nanya panasaran ka Jaro Nakiwin. Sapoe saencanna upacara ngaseuk, sabada duhur, kur:ng jeung Jaro Nakiwin, Ambu Nakiwin, Carik Ukang, deui warga Gajeboh, jeung Kampung 8 urang, ngajugjug Panamping, kabehna Kampung Cibeo. Kuring jeung Ja~o Nakiwin li::tipumpang mapay-mapay satapak, gurllJng anu lungkawing, Ciujung ngaliwatan sasak gantung leunjeuran awL opatan jumlah jalan nga:;.vatan' gunung- kadang meuntas walungan Ngendong. di Saung Ampir magrib, Jaro Nakiwin, kuring, katut rom- bongan C::1jogka hiji saung huma di pasisian lembur . Cibeo. "Eh dak, jigana urang leuwih endah lamun ngen- dong bae di saung huma, ambeh leuwih bebas, ku lembur Cibeo mah pinuh ku anu ngarendong sabab di urang Panamping," ceuk Jaro Nakiwin ngajak ngendong di saung huma ka nu lianna. "Kctllli mah satuju bae Jaro," ceuk Carik Ukang nyaluyuan kana pangajak Jaro Nakiwin. Pikeun I<uring Imah, ngendong di saung huma leuwih nguntuilgkeun. lembur Cibeo, kuring I rada inggis bisi henteu diidinan ku Puun pikeun nyak- sian upacarangaseuk huma serang. Malihan bisa wae kuringdiusirdititah kaluar ti Cibeo, saperti pemah kaala- man ku kuring pribadi waktu munggaran kuring ngan- jang ka Cikeusik, Baduy Jero (aos Mangle NO.227, 2009). Kulantaran lamun ngendong di "Wah, Pa Iskan, eta mah enggeus kabiasaan urang Baduy bae ti kolot baheula, keur n~a!1ibur Nyi Pohaci," ceuk Jaro Nakiwlr. nerangkeun ka kuring. "Naha anu ngangklungna asli ti Cibeo, Jaro?" ceuk kuring jadi tambah panasaran. eta mah NOh, ngangklungna ti Gajeboh. Ngangklungna Urang Cibeo mah ~enleu samanea. Engke iJae din" waktu acara paling sakral, saperti jeung rrlelak pare di huma nurunkeun binih pare. ir.;x>r- c:~rang," ceuk J3ro Na':iwin, namlJahkeun deui engg"L.", masina. kusabab ku sora leumpang jauh beurangna. bari dipepende angklung tilembur Cibeo, kuring henteu sadar, reup wae sare. Sarena ngagoler dina salam bar samak pandan, make anggel kapuk lepet. Antukna cape rasCl ruas awi jeung gula kawung dina batok enggeus dijagragkeun dina amparan samak. Meunang nyayagikeun Amou Nakiwin. ti Kampung Cibeo. Manehna boga saung, Ayah Sadi ngahaja datang pikeun maraban kotok di jero kandang handapeun saung. Ayah Sadi kacida ngarasa heraneun, nyaksian di saungna. Tapi, henteu loba carita. Rengse maraban kotok, Ayah Sadi pamit ka Jaro Nakiwin arek balik deui ka lembuma. Manehna jangji ka Jaro Nakiwin arek mawa sangu koneng. Memang, henteu pati kebel, Ayah Sadi enggeus norojol deui ka saung. Manehna mawa Rebun-rebun keneh, cai kopi dina cangkir I'::}ur jarongjon ngar"'pi, torojol datang arolJ Jaro Nakiwin saparakanca ngendong 16. Mangle No. 2231 Kllplng Humos Unpod 2009
'-
boboko dieusi sangu koneng. Manehna ngahaja nya- diakeun pikeun sarapan rombonganAyah Nakiwin anu ngendong di saung huma. Beres sarapan sangu koneng, Jaro f'~akiwinjeung anu lianna garanti pakean. Para lalaki anu tadina make calana pokek, diganti ku sarung. Sarungna wama hi- deung, make kameja bodas dilapis ku baju hideung. . Iketna batikbiru.Ambu Jaro Nakiwin,jeung batuma anu duaan deui mah, saralin marake pakean Cidat.Maraneh- l1a make kabaya bodas jeung sarung hideur.g abu-abu. Beres ganti pakean, Jaro f\ialciwin, kuring age jeung anu lianna indit ngaj"gjug lembur Cibeo. Tapi, kuring jeung Jaro Nakiwin anjag ka lelnL>l.:r,nyampak kampllng Cioeo sirT!pe pis;ln. Warga Cibeo j~ung kabeh semahna nt' ngarendong ti Panamping, enggeus arindit ka huma serang. Kukit:.ma Jaro Nakiwin jeung saparakanca ahir- na Irmgsung wae nyusul ka huma serang. ' I Ngaseuk Huma Nepi ka nu dijugjug, huma serang, kuring bisa nyak- sian ratusar: ;:':Iema ngaliud di sic::ihuma serallg, nung- guan ngamimitian upacara ngc..:>euk.Boboko eusi binih pare katembong dijagragkeun di pungpuhunan, tengah- tengah huma serang. Boboko binih ~are dirariung ku baris kolot Cibeo jeung para pamaen angklung. Salian binih pare, dijagragkeun age rupa-rupa bahan sasajen. Contona, hanjuang, pacing tawa, tamiang, kihura, bing- rurujakan, sisir kai, bin, baruhulu, bangban, ~anglay, kaca eunteung, keris, daun seun'!uh, buah jCJlTlbe,buah kalapa, anak tangka: cau, areuy fi~ureung, bintinu, kapas, minyak kalapa, jeung lawon boeh. Sagala rupa sasajen teh dianggap ku urang Baduy pikeun cocooan Nyi Pohaci, supaya dewi pare ngarasa kahibur. uye nurutkeun ac.::~Baduy, rehnC'lmelak pare huma diang- gapna ngareremokeun Nyi Pohaci reujeung taneuh (Pertiwi). Salian ti eta, rupa-rupa bahan teh ngandung harti simbolik. Contona, kapas wama bodas ngandung harti pikeun ngadatangkeun cai jeung perbawa tiis kana pare. ku sawen, mangrupa palapah kawung ditancebkeun dina daun-daunna, taneuh Sawarehna Icupat. daun Sakabeh jalma ngarariung di sisi huma nungguan ngamimitian upacara. Salian ti eta, palawari sibuk nyen- su~ jelema anu hadir Llihuma serang. Car<lna. seder- hana pisan, ngan saukur ngagunakeun soehan-soehan daun cau. Sasoeh daun nyirikeun sajiwa jalma anu hadir. Hasilna, kaitung 934 jalma, Urang Cibeo jeung Urang Panamping, anu hadir ngilu upacara di huma serang. Salian ti eta, palawari oge sibuk ngarampasan sagala babawaan perhiasaan anu teu meunang dibawa Di sabudeureun dikurilingan pungpuhunan mirip jeung umbul-umbul. tungtung digantungkeun Mangle No. 2231
. ka jero huma serang. Hasilna, satumpukan rupa-rupa geulang. cingcin, jeung ar10ji urang Panamping disim- pen di tempat husus ku palawari. Para kaom lalaki jeung anak-anakna an:J lalaki age pada saribuk nyieun aseuk, tina tangkal atawa dahan kai. Tungtung aseuk dibalur ku minyak kalara. Upacara ngaseuk huma serang dimimitian di pung- puhunan. Salah saurang kokolot Cibeo diuk sila ha- reupeun boboko blnih p~rc anu ditutt.;t>an kli boeh. Leungeunna dibalur ku minyak kalapa. Kok.olo~ terus meuleum m~n~'an di pan;:<uyan bari map2~eun jampe- jampe. Manehna dikurilingan ku para panga"flK"Jng ti Cibeo. Rengse jampe, kokolot muka been tutup binih dina boboko. Saterusna, naaseuk pare indun\:J, tujuh Jiang dina jero pungpuhunan. Huasanlvarietac) pare anu dipelak, hUSl'S pare paling sakral, saperti pare siang jeung pare langgasari Rengse ngaseuk di pungpuhu- nan, cit.:luykeun serang. Gereyek wae sakabeh jalma asup ka Jero huma serang. Kaum lalakina p'}abaris di hareup laleum~ang {;3gancangan bari ngaseuk. Oi 'ukangeunan.:: ditutur- keun ku para wanoja, ,1f1U ngeLJ~ldntiap liang aSt:ukan ku 7-12 SiL-ibinih pare. Huasan pare anu dipelak, di antarana pare siang, p<lre koneng, pare ketang lang- gasari, pare janah. jeung Ketan p~uceuk. Tiap huasan pare dipelak di petak-petak hU~:Jsanu ditandaan ku ajir nyere kawung. Kira-kira 3 men it, luas saparo lahan huma anu legana 1 ha. rengse dipelakan pare. Acara melak pare ciselang heula ku istirahat, balakecrakan sakabeh jalma narima timbel ti palawi::lri. Henteu kaliwat. clihidangkeun menu istimewa pikeun kokolot Baduy Cibeo, saperti daging lalay jeuo,g daging buutlbajing. rame mui<a tim' ,pI. .henteu kaliwat dihibur ku l3ari ku ngaseuk rame-rame di hulT''3 I lalaguan hiburan jeung bobodoran. COP'''"'), kasarung, arileu, ayun ambing, nganteh, gantung arileu/ceuk lenjang, hiah-hiah panjang, manggu, dad an kula, bibi keupat pileuleuyan. oray-orayan reundang, Rengse acara dahar jeung istirahat, acara ngaseuk pare dituluykeun awewe ngagereyek laleumpang garancang pisan asup ka jero huma se'C:Jllg. Kira-kira lima Illenit, satengah ilektar sesa lahan huma anu tacan rengse diaseukan tadi isuk. I<:iwaricacap diaseukan. Jadi, huma legana sahektar rengse dipelakan pare ngan-saukur kurang ti saparapat I jam. Luar biasa, jigana mah moal aya masarakat mer I deren anu bisa nandingan urang Baduy. Melak pare pa- lagu lutung Iiii-liang, jari dangan, yandi. bibi, ca~ lalaela, jeung deui. Sa~abeh lalaki jeung ling cepet sadunya, kujalaran gotong roy?ng ratusan I I I jalma warga Baduy.*** Johan Iskandar, dosen jeung panalungtik lingkungan di Unpad. < I i