MODUL PEMBELAJARAN BAHASA SUNDA PANGAJARAN KA- 1 KAWIH KOMPETENSI DASAR 3.1 Mengidentifikasi dan menganalisis rumpaka kawih sesuai dengan kaidah- kaidahnya (Mandiri) I. RUMUSAN INDIKATOR PENCAPAIAN KOMPETENSI (IPK) Indikator Pencapaian Kompetensi (IPK) 3.3.1 Dapat membedakan bentuk rumpaka kawih dengan tepat dan percaya diri. 3.3.2 Dapat menyebutkan struktur teks rumpaka kawih dengan tepat dan percaya diri. 3.3.3 Dapat mengemukakan unsur-unsur rumpaka kawih dengan tepat dan lengkap. II. PITUDUH NGAGUNAKEUN MODUL a. Pituduh Umum Ieu modul disusun sangkan guru meunang gambaran anu écés dina ngokolakeun kagiatan pangajaran, boh kagiatan pangajaran daring (on line) boh pikeun pangajaran ku cara patepung lawung di kelas (luring/tatap muka). Eusina ngawengku ngeunaan: 1. Runtuyan léngkah-léngkah pangajaran dina raraga méré gambaran ka guru pikeun ngahontal indikator pencapaian kompeténsi/tujuan pembelajaran luyu jeung RPP anu geus disusun. 2. Runtuyan léngkah-léngkah nepikeun materi pangajaran luyu jeung RPP anu geus disusun. 3. Modul dipidangkeun pikeun sakali lawungan (1 x pertemuan) luyu jeung RPP anu geus disusun. 4. Eusi modul ngawengku pidangan matéri, papancén, jeung évaluasi. 5. Évaluasi disusun pikeun ngajén sikep, pangaweruh, jeung kaparigelan luyu jeung kompetensi inti tur kompetensi dasar. b. Pituduh Husus 1. Ilikan Indikator Pencapaian Kompetensi (IPK). 2. Baca masing gemet sakabéh matéri anu dipidangkeun. 3. Ilikan pituduh-pituduh anu nyampak dina unggal bagian modul. 4. Eusian papancén anu disuguhkeun kalayan taliti jeung ati-ati. 5. Euyeuban jawaban ku cara ngumpulkeun informasi ti sababaraha sumber. 6. Saupama manggihan bangbaluh prak tatanya ka kulawarga di bumi atawa guru mata pelajaran kalayan sopan luyu jeung tata karma. 7. Pikeun lawungan satuluyna antos pituduh ti guru. III. KAGIATAN SISWA A. MIKAWERUH PERKARA KAWIH FAKTA 1. KAWIH KARATAGAN PAHLAWAN 2. KAWIH ÉS LILIN KARATAGAN PAHLAWAN Sanggian : Mang Koko ES LILIN Sanggian : Mursih Teu honcéwang (teu ringrang) sumoreang (haringhang) Tékadna pahlawan bangsa (pahlawan) Cadu mundur (takabur) És lilin mah, aduh, kalapa muda, dibantun mah, geuning, ka Sukajadi, abdi isin, geuning, samar kaduga, sok sieun mah, aduh, henteu ngajadi.
pantrang mulang (honcéwang) Mun maksud tacan laksana Berjuang keur lemah cai Lali rabi tur tégang pati Taya basa ménta pamulang tarima Iklas rido keur korban merdéka Sinatria danalaga Béla bangsa jeung nagara Dibarengan tékad suci Berjuang keur lemah cai És lilin mh, aduh, buatan Bandung, dicandakmah, geuning, ka Cipaganti, abdi isin, geuning, sok bararingung, sok isin mah, geuning, henteu ngajadi. Itu saha, dunungan duh, nguntun munding, digantélan, dunungan duh, saputangan, itu saha, dunungan duh, ginding teuing, sihoréng mah, aduh, geuning dunungan Teu ngingetkeun ka dirina Asal nagri bangsa waluya Kadar jembar raharja mukti wibawa Gembleng tujuan Pahlawan Bangsa 1. WANGENAN KAWIH Dua kawih anu tadi geus dihaleuangkeun ku hideup téh geus populér pisan di tatar Sunda mah. Najan kitu, hidep kudu apal yén di urang mah aya mu disebut kawih, kakawihan, jeung tembang. Tiluanana sarua sok dihaleuangkeun atawa dilagukeun . Kawih teh jadi bagian tina kabeungharan seni Sunda. Dina élmu musik Sunda, antara kawih jeung tembang téh dibédakeun. Dina kawih mah aya birama (wiletan) jeung ketukan (tempo). Waktu dihaleuangkeun , kawih mah kauger ku aturan birama jeung ketukan. Sedengkeun tembang mah henteu kauger ku wiletan jeung ketukan. Ari kakawihan mah meh sarua jeung kawih. Bédana, kakawihan mah dihaleuangkeun téh dina kaulinan barudak. Ku kituna kakawihan sok disebut ogé kawih murangkalih atawa kawih barudak. Contona waé aya kakawihan "Oray-orayan", "Pacicipoci", "Hompimpah", Eundeuk-Eundeukan', jeung sajaba ti éta. 2. BENTUK/WANGUN KAWIH Rumpaka dina kawih wangunna mangrupa puisi, aya nu mangrupa puisi sisindiran, kauger ku patokan atawa aturan sisindiran nya éta kudu aya baris cangkang jeung baris eusi. Contona dina lagu És Lilin, Sorban Palid, Cikapundung, Bajing Luncat, Bubuy Bulan, jeung sajabana. Tengetan kawih Bubuy Bulan di handap ieu : Bubuy Bulan, Bubuy Bulan sangray béntang, Panon poé, panon poé disasaté, Unggal bulan, unggal bulan abdi téang, Unggal poé, unggal poé ogé hadé. Salian ti mangrupa sisindiran, wangun rumpaka kawih ogé loba anu mangrupa puisi bébas atawa sajak bébas, nu teu aya patokan jeung aturan dina nulisna, iwal ti ciri nu mandiri tina wangun puisi nya éta ditulis mangrupa bait-bait saperti dina conto-conto kawih di luhur. 3. STRUKTUR KAWIH Rumpaka dina kawih, kakawihan, jeung tembang téh mibanda ajén sastra. Rumpaka kawih, kakawihan, jeung tembang téh mibanda struktur puisi. Umpamana waé diwangun ku : 1. bait (pada); 2. jajaran (padalisan); 3. purwakanti, gaya basa; 4. jeung kekecapan (diksi) anu dipakéna pinilih pisan. di Brainly.co.id - 4. UNSUR KAWIH Rumpaka dina kawih, kakawihan, jeung tembang téh mibanda ajén sastra. Umumna ditulis dina wangun puisi sisindiran atawa puisi bébas. Ku kituna, rumpaka kawih, kakawihan, jeung tembang téh mibanda unsur-unsur puisi. Rumpaka kawih mibanda unsur-unsur puisi nu geus ilahar aya, nya éta :
a. Jejer atawa téma Téma téh gagasan pokok anu rék ditepikeun ku nu ngarang rumpaka kawih ka nu maca. Téma dina kawih rupa-rupa, aya téma kaagamaan, kamanusaan, cinta ka lemah cai, jste. b. Nada jeung suasana Nada téh sikap pangarang ka nu maca. Tina sikep pangarang ngabalukarkeun ayana suasana nu karasa ku nu maca. Geura titénan rumpaka kawih ieu dihandap! Sinatria danalaga Béla bangsa jeung nagara Dibarengan tékad suci Berjuang keur lemahcai Dumasar rumpaka kawih di luhur, katangén sikep pangarang téh hayang ngabéjaan ka nu maca yén ari pahlawan téh nu berjoang keur ngabéla bangsa, nagara, jeung lemah cai. Tina sikep éta urang salaku nu maca bisa ngarasa reueus kana jasa-jasana pahlawan. c. Rasa Rasa téh ngajiwaan eusi kawih. Rasa dina kawih kapanggih sabada dihaleuangkeun. Ngareunah henteuna kawih téh apan karasana sabada dihaleuangkeun. d. Amanat Amanat téh rasa pangarang anu karasa ku nu maca atawa ngaregeupkeun kawih. Tapi najan kitu, amanat dina kawih ditangtukeunana téh gumantung nu maca. Hartina urang dibéré kabébasan pikeun nangtukeun amanat tina hiji kawih. e. Purwakanti Titénan deui rumpaka kawih ieu dihandap! Sinatri[a] danalag[a] < - - - - padalisan ka-1 Béla bangs[a] jeung nagar[a] Dibarengan tékad suc[i] pada (bait) Berjuang keur lemahca[i] Rumpaka di luhur téh jumlahna sapada (bait). Sapadana diwangun ku opat padalisan (jajaran). Dina rumpaka di luhur, aya sora-sora anu sarua unggal padalisan. Dina padalisan kahiji jeung kadua, nu sarua téh sora [a]. Dina padalisan katilu jeung kaopat, nu sarua téh sora [i]. Sora-sora nu sarua dina rumpaka kawih kitu téh disebutna purwakanti. Cindekna nu disebut purwakanti téh nyaéta padeukeutna atawa saruana sora kecap dina ungkara kalimah. Nilik perenahna, purwakanti téh aya dua. Saruana atawa padeukeutna sora kecap nu ngajajar ka gigir dina sapadalisan disebut purwakanti rantayan. Contona rumpaka kawih di luhur. Ari sarua atawa padeukeutna sora kecap nu ngaruntuy ka handap tur biasana aya ditungtung ungkara padalisan mah disebutna purwakanti runtuyan. Titénan contona dina rumpaka kawih ieu dihandap! Berjuang keur lemah ca[i] Lali rabi tur tégang pat[i] Taya basa ménta pamulang tarim[a] > Murwakanti dina sora i jeung a Iklas rido keur korban merdék[a] Brainly.co.id -
LEMBAR KERJA PESERTA DIDIK Nama Kelas : ... . : ... Tujuan Pembelajaran 1.1.1 Dapat membedakan bentuk rumpaka kawih dengan tepat dan percaya diri. 1.1.2 Dapat menyebutkan struktur teks rumpaka kawih dengan tepat dan percaya diri. 1.1.3 Dapat mengemukakan unsur-unsur rumpaka kawih dengan tepat dan lengkap. A. PITUDUH UMUM: 1. Tengetan ieu Lembar Kerja kalawan taliti, 2. Baca jeung diskusikeun jeung babaturan sakelompok sarta tanyakeunn ka guru mun aya hal nu kurang paham, 3. Tiap kelompok gawé bareng ngabahas sagala hal nu aya patalina jeung : a. Bentuk/wangun téks rumpaka kawih b. Struktur jeung unsur-unsur rumpaka kawih c. Informasi nu aya dina bahasan rumpaka kawih d. Nyatet eusi informasi-informasi penting tina téks rumpaka kawih. B. TUGAS/LANGKAH-LANGKAH KEGIATAN: Baca sarta tengetan sing taliti matéri nu aya dina buku pakét halaman 2 - 6! Setiadi Rukmana, Anda Suwanda, Asep K. Abidin, 2017. Wanda Basa Sunda SMP/MTs Kelas VIII. Bandung. PT. Thursina Media Utama. Dumasar kana éta matéri jawab soal-soal di handap ieu ! 1. Ditilik tina wangunna, rumpaka kawih mana nu kagolong kana : a. Wangun puisi bébas, naon alesanana? b. Wangun puisi sisindiran, naon alesanana? 2. Rumpaka kawih "És Lilin" téh winangun sisindiran. Kagolong kana wangun sisindiran naon, sarta naon alesanana pangna disebut sisindiran? 3. Sebutkeun naon baé nu jadi struktur tina rumpaka kawih téh? 4. Cing pék tatan sing lengkep unsur-unsur puisi naon waé nu aya dina éta rumpaka kawih téh!
5. B. RÉFLÉKSI Sabada réngsé diajar materi kawih, prak cobaan hidep meunteun kamampuh diri sorangan ku cara nyontréng tabél ieu di handap kalayan jujur! Pernyataan Atos Mampuh ngabédakeun wangun rumpaka kawih kalayan bener. Mampuh nyebutkeun struktur rumpaka kaih kalayan bener rumpaka kawih Mampuh ngajelaskeun unsur-unsur kalayan bener. Tuliskeun rencana hidep sanggeus réngsé diajar materi téks pangalaman pribadi dihubungkeun jeung kagiatan literasi! Rarancang Kagiatan Literasi: ... ... ... ... ... .... C. RANGKUMAN Rumpaka kawih mangrupa karya sastra wangun puisi anu ditulis dina wangun ugeran (puisi) sabab kasengker ku ayana aturan-aturan husus saperti pada, padalisan, purwakanti, jst. Rumpaka kawih téh sok dikawihkeun atawa ditembangkeun. Rumpaka dina kawih wangunna mangrupa puisi, aya nu mangrupa puisi sisindiran, kauger ku patokan atawa aturan sisindiran nya eta kudu aya baris cangkang jeung baris eusi. Salian ti mangrupa sisindiran, wangun rumpaka kawih ogé loba anu mangrupa puisi bébas atawa sajak bébas, nu teu aya patokan jeung aturan dina nulisna, iwal ti ciri nu mandiri tina wangun puisi nya eta ditulis mangrupa bait-bait saperti dina conto-conto kawih di luhur. D. ÉVALUASI Sumber rujukan: 6 | M o d u l P a n g a j a r a n B a h a s a S u n d a Teu Acan
Setiadi Rukmana, Anda Suwanda, Asep K. Abidin, 2017. Wanda Basa Sunda SMP/MTs Kelas VIII. Bandung. PT. Thursina Media Utama. You tube You tube 7 | M o d u l P a n g a j a r a n B a h a s a S u n d a