KAJIAN KEBERKESANAN PELAKSANAAN "PROGRAM AMALAN TERBAIK HAK ASASI MANUSIA" (ATHAM) DI SEKOLAH-SEKOLAH TERPILIH SELURUH MALAYSIA DALAM MENINGKATKAN KEFAHAMAN HAK ASASI MANUSIA DALAM KALANGAN WARGA SEKOLAH 1
KANDUNGAN RINGKASAN EKSEKUTIF SENARAI PENYELIDIK BAB1: PENDAHULUAN BAB 2: KAJIAN LITERATUR BAB 3: METODOLOGI KAJIAN BAB 4: DAPATAN DAN DAPATAN RUMUSAN BAB 6: CADANGAN PENAMBAHBAIKAN DAN PELAN PELAKSANAAN BAB 7: IMPLIKASI CADANGAN PENAMBAHBAIKAN BAB 8: PENUTUP PENGHARGAAN SENARAI RUJUKAN LAMPIRAN 2
RINGKASAN EKSEKUTIF Semua orang mempunyai hak sebagai manusia di muka bumi ini. Hak inilah disebut sebagai hak asasi manusia. Isu hak asasi manusia telah mendapat perhatian yang serius di peringkat antarabangsa, khususnya Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB), lantas pelbagai intsrumen hak asasi manusia telah dirangka dan diperkenalkan dari semasa ke semasa bagi mempromosi, menjamin dan melindungi hak asasi manusia. Malaysia sebagai Negara Anggota dalam PBB menunjukkan sokongan dan komitmen yang serius dalam aspek hak asasi manusia. Hal ini terbukti dengan ratifikasi beberapa instrumen utama hak asasi manusia di peringkat antarabangsa. Sebagai contoh, Malaysia merupakan Negara Pihak kepada Konvensyen Mengenai Hak Kanak-Kanak (Convention on the Rights of the Child [CRC]) yang mula berkuat kuasa pada 2 September 1990. Konvensyen ini merupakan instrumen penting di peringkat antarabangsa tentang hak kanak- kanak. Sebagai sebuah Negara Pihak, Malaysia seharusnya mengambil inisiatif untuk memastikan peruntukan-peruntukan yang terkandung dalam CRC dipatuhi. Bagi melindungi dan memajukan hak asasi manusia di Malaysia, Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) telah ditubuhkan mengikut Akta Suruhanjaya Hak Asasi Manusia 1999 (Akta 597). SUHAKAM, telah diberi mandat untuk meningkatkan kesedaran dan antara tentang hak asasi manusia kepada menyediakan program pendidikan masyarakat mengikut Akta 597 di Malaysia. lain, isu pendidikan hak asasi manusia di sekolah. Bagi merealisasikan hasrat murni tersebut, SUHAKAM telah mengatur dan melaksanakan pelbagai inisiatif. Antara prakarsa penting dalam pendidikan hak asasi manusia di sekolah ialah "Program Amalan Terbaik Hak Asasi Manusia di Sekolah" (Program ATHAM) yang telah diperkenalkan oleh SUHAKAM pada tahun 2009. Program ATHAM telah dirancang berdasarkan instrumen dan dokumen antarabangsa, termasuklah Perisytiharan Hak Asasi Manusia Sejagat (Universal Declaration of Human Rights [UDHR]) dan CRC. Dalam konteks ini, SUHAKAM memandang serius tentang Pada asalnya, Program ATHAM dilancarkan di lima buah sekolah dan jumlah ini telah meningkat kepada 468 buah sekolah pada tahun 2021. Setelah melalui beberapa tahun pelaksanaan Program ATHAM di sekolah-sekolah tersebut, SUHAKAM telah melantik sepasukan penyelidik untuk mengkaji Program ATHAM. Dengan topik "Kajian Keberkesanan Pelaksanaan 'Program Amalan Terbaik Hak Asasi Manusia' (ATHAM) di Sekolah-sekolah Terpilih Seluruh Malaysia dalam Meningkatkan Kefahaman Hak Asasi Manusia dalam Kalangan Warga Sekolah," pasukan penyelidik yang terdiri daripada ahli-ahli akademik daripada Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) dan Institut Pendidikan Guru (IPG) Kampus Dato' Razali Ismail Terengganu telah dilantik untuk menjalankan kajian ini. 3
Secara khususnya, kajian berkaitan dengan Program ATHAM dijalankan untuk mencapai empat objektif, iaitu (i) mengkaji keberkesanan program ATHAM yang dilaksanakan di sekolah antara 2009-2018; (ii) mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru dan murid di sekolah ATHAM berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak; (iii) mengenal pasti masalah, halangan dan cabaran yang dihadapi oleh sekolah yang terlibat dalam (iv) mengemukakan cadangan melaksanakan Program ATHAM; dan penambahbaikan dan pelan pelaksanaan program ATHAM yang merangkumi pendekatan dan strategi menyeluruh ke arah penyampaian pendidikan hak asasi manusia yang berkesan di semua sekolah-sekolah di Malaysia dan bagi membolehkan Program ATHAM sentiasa diteruskan walaupun berlaku pertukaran atau perubahan kepimpinan sekolah. Kajian ini menyasarkan responden dalam kalangan murid, guru dan pentadbir yang pernah mengikuti Program ATHAM di sekolah masing-masing. Kajian ini menggunakan reka bentuk kaedah campuran dalam mendapatkan data kualitatif dan kuantitatif. Kajian ini menggunakan dua instrumen utama untuk memperoleh data, iaitu soal selidik bagi memperoleh data kuantitatif, manakala temu bual dijalankan bagi mendapatkan data kualitatif. Sehubungan dengan itu, penyelidik memutuskan untuk menggunakan empat instrumen bagi menjalankan kajian Program ATHAM, iaitu (i) soal selidik murid; (ii) soal selidik guru dan pentadbir; (iii) protokol temu bual murid dan (iv) protokol temu bual guru dan pentadbir. Bagi tujuan menentukan sama ada instrumen soal selidik yang dibangunkan bersesuaian ataupun tidak, maka pasukan penyelidik telah menjalankan kajian rintis (pilot study) di dua buah sekolah, iaitu Sekolah Menengah Kebangsaan Seri Nilam, Terengganu dan Sekolah Menengah Kebangsaan Kompleks Seberang Takir, Terengganu. Data bagi kajian ini dikumpulkan daripada 53 buah sekolah dalam kalangan sekolah rendah dan sekolah menengah yang terdiri daripada sekolah kebangsaan, sekolah jenis kebangsaan, sekolah orang Asli dan lain-lain. Sejumlah 1,366 orang responden dalam kalangan murid telah menjawab soal selidik. Daripada jumlah tersebut, 334 orang responden adalah daripada sekolah rendah dan 1,032 orang responden adalah daripada sekolah menengah. Dari segi lokasi sekolah pula, sebanyak 673 orang murid daripada sekolah di bandar, 557 orang daripada sekolah di luar bandar, dan 136 orang daripada sekolah di pedalaman telah menjawab soal selidik ini. Bagi soal selidik guru dan pentadbir pula, sebanyak 694 orang responden telah menjawab soal selidik. Daripada jumlah tersebut, 349 orang adalah daripada sekolah di bandar, 314 daripada sekolah di luar bandar, dan 31 daripada sekolah di pedalaman. Dari segi responden temu bual pula, sebanyak 154 orang murid telah ditemu bual, di samping 35 orang guru dan 70 orang pentadbir yang terdiri daripada pengetua, guru besar dan guru penolong kanan. Kajian yang telah dijalankan oleh pasukan penyelidik berjaya mencapai objektif kajian yang telah disasarkan. Keempat-empat objektif kajian tersebut telah dicapai dan dijelaskan dapatannya secara rinci dalam laporan ini. Kajian mendapati bahawa sekolah-sekolah yang dikaji memang menjalankan pelbagai 4
program atau aktiviti yang dapat dikaitkan dengan Program ATHAM walaupun nama ATHAM tidak digunakan secara khusus dalam perencanaan dan pelaksanaan program-pogram tersebut. Secara amnya, tahap kesedaran dan kefahaman warga sekolah, iaitu guru-guru dan murid-murid tentang hak asasi manusia, khususnya hak asasi kanak-kanak adalah baik. Sungguhpun demikian, kajian masih mendapati bahawa beberapa aspek hak asasi manusia perlu ditambah baik melalui Program ATHAM. Selain itu, kajian juga mendapati bahawa guru-guru dan pentadbir sekolah yang menjadi penggerak utama Program ATHAM menghadapi pelbagai masalah, cabaran dan halangan dalam memastikan pelaksanaan Program ATHAM dengan jayanya. Antaranya ialah kekurangan peruntukan atau dana, kekangan masa dan tenaga pelaksana serta penglibatan dan pemantauan yang berkesan daripada pihak SUHAKAM. telah mengemukakan cadangan juga penambahbaikan dan pelan pelaksanaan program ATHAM yang merangkumi pendekatan dan strategi menyeluruh ke arah penyampaian pendidikan hak asasi manusia yang berkesan di semua sekolah-sekolah di Malaysia. Lantaran itu, kajian ini Sesungguhnya, Program ATHAM merupakan suatu inisiatif yang baik bagi mempromosi dan melindungi hak kanak-kanak di sekolah dengan memberikan kefahaman dan kesedaran kepada warga sekolah, termasuk murid-murid. Program ini perlu diteruskan pada masa akan datang dengan penambahbaikan dari semasa ke semasa dengan mengambil kira maklum balas, cadangan dan pandangan daripada semua pihak berkepentingan demi memperkasakan pendidikan hak asasi manusia di sekolah-sekolah di Malaysia. 5
Bil. 1 2 3 4 5 SENARAI PENYELIDIK Universiti Kebangsaan Malaysia Institut Pendidikan Guru Kampus Dato' Razali Ismail Terengganu Prof. Madya Dr. Rohaida binti Nordin (Ketua Penyelidik) Ketua Program Siswazah FUU; mempunyai bidang kepakaran berkaitan dengan undang- undang hak asasi manusia, undang-undang antarabangsa dan pendidikan hak asasi manusia. Dr. Mangaleswaran a/l Annamalai (Ketua Penyelidik Bersama) Pensyarah Kanan Akademik, Jabatan Ilmu Pendidikan Prof. Dr. Faridah binti Jalil Perlembagaan; Profesor Undang-undang mempunyai bidang kepakaran berkaitan dengan perlembagaan dan hubungan etnik, institusi kehakiman dan parlimen, etika perundangan, pendidikan undang-undang dan undang-undang kemanusiaan antarabangsa Dr. Rosmani binti Ali Ketua Jabatan, Jabatan Kecemerlangan Akademik Prof. Madya Dr. Ramalinggam Rajamanickam a/l Dr. Nurhijrah binti Zakaria Pakar dalam bidang bagi kajian yang meliputi sistem keadilan jenayah, undang-undang hak asasi manusia dan bahasa Melayu. Ketua Jabatan, Jabatan Sains Sosial Dr. Muhamad Helmi bin Md Said Dr.Yuslaini binti Yunus Bidang kepakaran meliputi undang-undang prosedur jenayah, undang-undang keluarga, undang-undang privasi antarabangsa dan statistik. Ketua Jabatan, Jabatan Perancangan, Penyelidikan dan Inovasi Dr. Idrul Hisham bin Ismail Timbalan Ketua Jabatan, Jabatan Ilmu Pendidikan 6
BAB 1 PENDAHULUAN 1.1 Pendidikan Hak Asasi Manusia (Kanak-Kanak) di Sekolah Sepanjang dekad ini, peruntukan tentang pendidikan hak asasi manusia telah dimasukkan dalam banyak instrumen dan dokumen antarabangsa, termasuk: Bil. Instrumen 1 Perisytiharan Hak Asasi Manusia Sejagat (Perkara 26) Konvensyen Pertubuhan Pendidikan, Saintifik dan Kebudayaan Pertubuhan 2 Bangsa-Bangsa Bersatu (UNESCO) Menentang Diskriminasi dalam Pendidikan (Perkara 5) 3 Konvensyen Antarabangsa Mengenai Penghapusan Segala Bentuk Diskriminasi Kaum (Perkara 7) 4 Perjanjian Antarabangsa Mengenai Hak Ekonomi, Sosial dan Budaya (Perkara 13) 5 Konvensyen Menentang Penyeksaan dan Layanan atau Hukuman Lain yang Kejam, Tidak Berperikemanusiaan atau Menghinakan (Perkara 10) 6 Konvensyen Mengenai Penghapusan Segala Bentuk Diskriminasi terhadap Wanita (Perkara 10) 7 Konvensyen Orang Asli dan Suku Kaum Pertubuhan Buruh Antarabangsa, 1989 (No. 169) (Perkara 30 dan 31) 8 Konvensyen mengenai Hak Kanak-kanak (Perkara 29) 9 Konvensyen Antarabangsa mengenai Perlindungan Hak Semua Pekerja Migran dan Ahli Keluarga Mereka (Perkara 33) 10 Konvensyen Mengenai Hak Orang Kurang Upaya (Perkara 4 dan 8) 11 Deklarasi Vienna dan Program Tindakan (Bahagian I, perenggan 33-34; 8
Bahagian II, perenggan 78-82) 12 Program Tindakan Persidangan Antarabangsa Mengenai Penduduk dan Pembangunan (perenggan 7.3 dan 7.37) Deklarasi Durban dan Program Tindakan (Deklarasi, perenggan 95-97 13 Program Tindakan, perenggan 129-139) dan dokumen hasil Persidangan Kajian Semula Durban (perenggan 22 dan 107) 14 Hasil Sidang Kemuncak Dunia 2005 (perenggan 131) - G1922736.pdf?OpenElement. Tarikh 10 Disember 2004 merupakan hari bersejarah dalam aspek pendidikan hak asasi kerana Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) telah mengisytiharkan Program Dunia untuk Pendidikan Hak Asasi Manusia. Program dunia yang diwujudkan melalui Resolusi Perhimpunan Agung 59/113 bertujuan untuk menggalakkan pemahaman bersama tentang prinsip dan metodologi asas pendidikan hak asasi manusia, untuk menyediakan rangka kerja konkrit untuk tindakan, dan untuk mengukuhkan perkongsian dan kerjasama dari peringkat domestik hingga ke peringkat antarabangsa (OHCHR, 2005). PBB bersama-sama Pertubuhan Pendidikan, Saintifik dan Kebudayaan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNESCO) dan Pejabat Pesuruhjaya Tinggi Hak Asasi Manusia Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (OHCHR) telah menyelaras program dunia ini sejak 2005 hingga hari ini. Program Dunia untuk Pendidikan Hak Asasi Manusia telah dirancang dalam tiga fasa. Fasa pertama, iaitu dari tahun 2005 hingga 2009, memfokuskan kepada pendidikan hak asasi manusia dalam sistem sekolah di seluruh dunia. Tahun 2010 hingga 2014 merupakan fasa kedua program yang memberikan tumpuan kepada pendidikan hak asasi manusia bagi institusi pengajian tinggi dan program latihan hak asasi manusia untuk pegawai kerajaan, pendidik, penguat kuasa undang-undang dan anggota tentera. Fasa terakhir adalah sepanjang tahun 2015 hingga 2019. Fasa ini memfokuskan kepada usaha memperkukuh pelaksanaan dua fasa yang pertama dan 9
mempromosikan latihan hak asasi manusia untuk pengamal media dan wartawan. Menurut PBB (2019), pendidikan hak asasi manusia ialah proses sepanjang hayat yang memupuk: (a) Pengetahuan dan kemahiran: belajar tentang hak asasi manusia dan memperoleh kemahiran untuk melaksanakannya dalam kehidupan seharian; (b) Sikap: mengembangkan atau mengukuhkan sikap, nilai dan kepercayaan yang menjunjung hak asasi manusia; dan (c) Tingkah laku: mengambil tindakan untuk mempertahankan dan mempromosikan hak asasi manusia. PBB telah memberikan perhatian yang lebih kepada Pendidikan Hak Asasi Manusia (PHAM) dan untuk mengintegrasikan konsep dan nilai hak asasi manusia dalam persekitaran pendidikan arus perdana (United Nations 2006, 2010, 2014). Walau bagaimanapun, tiada bukti bahawa perundangan negara yang dibangunkan sebagai tindak balas kepada pelbagai inisiatif PBB telah menyebabkan pendidikan hak asasi manusia diterapkan dalam dasar dan amalan berasaskan sekolah dalam mana-mana negara. Memandangkan cita- cita pendidikan hak asasi manusia berkemungkinan besar akan tercapai jika guru mempunyai tanggungjawab berkaitan dengan pendidikan hak asasi manusia murid, banyak penyelidikan telah dijalankan dengan memfokuskan pada membangunkan rangka kerja teori yang mengenal pasti tanggungjawab khusus untuk guru untuk "mendidik" murid tentang, melalui, dan untuk, hak asasi manusia. Kajian terdahulu mendapati bahawa walaupun tanggungjawab terhadap PHAM diletakkan pada guru, cara dan sejauh mana guru mengiktiraf, mentafsir 10
dan melaksanakan tanggungjawab ini berkemungkinan berbeza antara seorang guru dengan guru yang lain (Burridge et al. 2013; Robinson 2017). Hal ini ditambah pula dengan fakta bahawa pada masa ini, terdapat kekurangan panduan dan bimbingan yang jelas tentang pendekatan pedagogi yang berkesan untuk menyokong pendidikan hak asasi manusia, dan pengiktirafan yang sangat terhad terhadap tanggungjawab pendidikan hak asasi dalam kalangan guru dalam program latihan guru (Lapayese 2005; Burridge et al. 2013), dan menunjukkan keperluan untuk memberi penjelasan dan menggubal panduan tentang amalan pendidikan hak asasi manusia.1 Fenomena ini bukan hanya berlaku di luar negara malah juga berlaku di negara Malaysia. Dalam konteks PHAM di Malaysia, Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM), sebuah badan berkanun yang ditubuhkan oleh kerajaan di bawah Akta Suruhanjaya Hak Asasi Manusia 1999 (Akta 597) telah diberi mandat untuk meningkatkan kesedaran dan menyediakan program pendidikan tentang hak asasi manusia kepada masyarakat mengikut Akta 597 di Malaysia. Selaras dengan tujuan penubuhannya di bawah Akta 597, SUHAKAM mempunyai tanggungjawab untuk melaksanakan program pendidikan tentang hak asasi manusia mengikut Pelan Tindakan: Program Dunia untuk Pendidikan Hak Asasi Manusia, Fasa Pertama yang menyatakan bahawa "Pendidikan Hak Asasi Manusia secara meluas dipertimbangkan untuk menjadi sebahagian daripada hak setiap kanak-kanak untuk mendapat pendidikan berkualiti, yang bukan sahaja mengajar membaca, menulis dan mengira, tetapi juga mengukuhkan kapasiti kanak-kanak untuk menikmati rangkaian penuh hak asasi manusia dan menggalakkan budaya yang diterapkan oleh nilai-nilai hak asasi manusia." Dokumen ini juga menyatakan bahawa Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM) memainkan peranan utama dalam melaksanakan program tersebut bersama-sama pihak berkepentingan yang lain. Sebagai ahli 1 Robinson, C., Phillips, L., & Quennerstedt, A. (2020). Human Rights Education: Developing a Theoretical Understanding of Teachers' Responsibilities. Educational Review, 72(2), 220-241. 11
PBB, Malaysia perlu komited dalam melaksanakan program Dunia untuk Pendidikan Hak Asasi Manusia di negara ini. 1.2 Program ATHAM oleh SUHAKAM Sejak penubuhannya, SUHAKAM telah menjalankan beberapa program pendidikan dengan kerjasama Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM) bagi menggalakkan amalan dan kesedaran hak asasi manusia dalam kalangan guru dan murid.2 Salah satu program tersebut ialah "Program Amalan Terbaik Hak Asasi Manusia (ATHAM) di Sekolah" yang telah diperkenalkan oleh SUHAKAM pada tahun 2009.3 Program ini lahir selepas beberapa program dijalankan oleh SUHAKAM sebelum tahun 2009 seperti Persidangan Kebangsaan Pendidikan Hak Asasi Manusia di Sekolah, Simposium Hak Kanak-Kanak pada tahun 2008, Pertandingan Melukis Hak Asasi Manusia dari tahun 2003 hingga tahun 2006, dan Bengkel Pendidikan Hak Asasi Manusia untuk Kaunselor dan Guru Sivik. Matlamat umum program ATHAM adalah untuk mewujudkan komuniti sekolah yang menyemai amalan hak asasi manusia di sekolah. Program ini telah menyasarkan penglibatan warga sekolah secara menyeluruh yang merangkumi murid, guru, pentadbir sekolah dan ibu bapa. Sehubungan dengan itu, secara umumnya, Program ATHAM bertujuan untuk menggalakkan pewujudan persekitaran dan komuniti sekolah yang peka kepada amalan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dalam aspek pengajaran, pembelajaran, pengurusan dan pentadbiran sekolah serta menggalakkan sifat hormat-menghormati dan bertanggungjawab dalam kalangan semua warga sekolah. 2 Bagi tujuan pelaporan tentang Program ATHAM dalam laporan ini, istilah pelajar dan murid memberikan makna yang sama dan digunakan secara bersilih ganti. 3 Program ini dijalankan oleh Jawatankuasa Kecil Pendidikan Hak Asasi Manusia untuk Sekolah (KEPHAMUS) yang ahlinya terdiri daripada wakil KPM, beberapa pertubuhan bukan kerajaan, iaitu Amnesty International dan Kesatuan Profesion Perguruan Kebangsaan (KPPK) dan beberapa ahli akademik daripada UPSI. 12
Secara khususnya, Program ATHAM dilancarkan dengan tujuan untuk mencapai objektif yang berikut: i. untuk mempromosi, melindungi, memenuhi dan menghormati hak asasi manusia terutamanya hak kanak-kanak; ii. untuk meningkatkan pemahaman dan kesedaran warga sekolah termasuk KPM, pengurusan sekolah, guru-guru, ibu bapa dan murid- murid berkenaan hak asasi manusia terutamanya hak kanak-kanak melalui aktiviti dan program yang dirancang, seterusnya mewujudkan amalan dan budaya hak asasi manusia di sekolah serta menjadikan persekitaran sekolah sebagai persekitaran yang mesra hak asasi manusia; iii. untuk menggalakkan pengurusan sekolah dan guru-guru memberi perhatian kepada prinsip dan elemen hak asasi manusia dan hak kanak- kanak dalam merancang dan melaksanakan aktiviti dan program di sekolah; iv. untuk berkongsi pengalaman dengan masyarakat setempat berkenaan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak yang diamalkan di sekolah; v. untuk memupuk dan memperkasakan jalinan perhubungan yang baik dalam kalangan murid-murid tanpa mengira kaum, agama dan jantina. Pada tahun 2009, selepas Program ATHAM dilancarkan, sebanyak lima buah sekolah telah diiktiraf sebagai sekolah yang menjalankan program ATHAM (Sekolah ATHAM).4 Pada tahun 2018, Program ATHAM telah dijalankan di 222 buah sekolah. Sekolah-sekolah ATHAM ini telah dipilih oleh 4 Sekolah-sekolah tersebut ialah SMK Taman Tun Dr Ismail, Kuala Lumpur; SMK Seksyen 9 Shah Alam Selangor; SMK Datuk Mansor, Bahau, Negeri Sembilan; SMK Munshi Abdullah, Melaka; dan SMK Sultan Abdul Aziz, Teluk Intan Perak. 13
KPM berdasarkan beberapa kriteria yang ditetapkan secara bersama.5 Sekolah ATHAM tersebut meliputi sekolah menengah, sekolah rendah, sekolah vernakular, sekolah agama dan sekolah orang Asli/Asal di Semenanjung Malaysia, Sabah dan Sarawak. Pada tahun 2019, jumlah ini telah meningkat kepada 246 buah sekolah dan kepada 468 buah sekolah pada tahun 2021.6 Bagi memantapkan impak hak asasi manusia di sekolah, pada tahun 2019, SUHAKAM dengan kerjasama KPM telah memperkenalkan modul-modul hak asasi manusia untuk murid yang baru menduduki Ujian Pencapaian Sekolah Rendah (UPSR) dan Pentaksiran Tingkatan 3 (PT3).7 Modul ini diperkenalkan bagi membolehkan pihak sekolah menjalankan aktiviti bagi memanfaatkan waktu selepas peperiksaan dengan kefahaman hak asasi manusia. Di samping itu juga, ia bertujuan untuk memupuk rasa hormat- menghormati dan bertanggungjawab dan secara tidak langsung, menggalakkan pelaksanaan hak asasi manusia dalam aktiviti sekolah.8 Program ATHAM telah dirancang berdasarkan instrumen dan dokumen antarabangsa, termasuk daripada Perisytiharan Hak Asasi Manusia Sejagat (UDHR) dan Konvensyen Mengenai Hak Kanak-Kanak (CRC) yang kandungannya ada disenaraikan dalam Bab 2 laporan ini. Program ATHAM telah dilaksanakan dalam aktiviti kurikulum dan kokurikulum di sekolah. Secara umumnya, sistem pendidikan adalah platform yang terbaik untuk melaksanakan program ini kerana pendidikan boleh mengintegrasikan pelbagai perkara, termasuk nilai dan amalan hak asasi 5 Kertas Konsep Amalan Terbaik Hak Asasi Manusia di Sekolah 2009, para 2.5.1 (sekolah harian; sekolah menengah dan sekolah rendah di bandar dan luar bandar; sekolah yang menjalankan RIMUP: Rancangan Integrasi Murid untuk Perpaduan); sekolah yang berisiko: kes disiplin dan salah laku yang banyak; dan sekolah yang mempunyai pengalaman dalam mengendalikan program Hak Asasi Manusia). 6 Laporan Tahunan SUHAKAM 2019 dan 2021. 7 Modul Hak Asasi Manusia Pasca Ujian Pencapaian Sekolah Rendah (UPSR) 2019 dan Modul Hak Asasi Manusia Pasca Pentaksiran Tingkatan 3 (PT3) 2019. SUHAKAM. 8 Datuk lok Yim Pheng, Pesuruhjaya SUHAKAM, Bengkel SUHAKAM 30 Julai 2021. 14
manusia. Dalam aspek kurikulum, nilai dan amalan hak asasi manusia boleh diintegrasikan ke dalam mata pelajaran Pendidikan Islam dan Moral, Pengajian Muzik, dan juga mata pelajaran Sains dan Teknologi. Pendidikan Islam dan Moral merupakan mata pelajaran wajib bagi semua murid di Malaysia. Bagi umat Islam, Pendidikan Islam merupakan salah satu mata pelajaran teras sepanjang enam tahun pendidikan rendah dan lima tahun pendidikan menengah. Sebaliknya, Pendidikan Moral diwajibkan kepada murid bukan Islam sepanjang pengajian mereka di sekolah rendah dan menengah. Kedua- dua mata pelajaran ini merangkumi nilai-nilai yang selaras dengan nilai-nilai hak asasi manusia seperti kepercayaan, tanggungjawab, pergaulan sosial, berfikiran terbuka, keamanan dan keharmonian. Dengan mempelajari nilai-nilai tersebut, sistem pendidikan dapat membentuk warganegara Malaysia yang dilengkapi dengan nilai-nilai yang sesuai dengan masyarakat dan nilai-nilai sejagat.9 Aktiviti kokurikulum pula merupakan satu lagi elemen yang diwajibkan kepada semua murid Malaysia semasa di sekolah rendah dan menengah. Setiap murid dikehendaki menyertai sekurang-kurangnya dua aktiviti yang satu daripadanya mestilah aktiviti berkaitan dengan sukan. Sebagai contoh, aktiviti kokurikulum ialah badan beruniform, persatuan dan kelab, dan sukan dan permainan. Murid perlu menyertai aktiviti kokurikulum ini dan akan ada jadual khusus untuk mereka. KPM juga telah memperkenalkan program Satu Murid, Satu Sukan bagi menggalakkan gaya hidup sihat dalam kalangan rakyat. Oleh itu, Program ATHAM boleh menjadi salah satu aktiviti sepanjang jadual khusus kokurikulum. Sekolah boleh menjalankan aktiviti seperti menulis esei, drama dan pidato yang berkaitan dengan nilai-nilai hak asasi manusia. Setakat ini, bagi memberikan pendedahan dan meningkatkan kemahiran tentang Program ATHAM kepada warga sekolah, beberapa sesi bengkel dan latihan telah dianjurkan oleh SUHAKAM seperti yang berikut: 9 Kertas Konsep Amalan Terbaik Hak Asasi Manusia di Sekolah 2009, para 2.5.5. 15
i. Bengkel Program ATHAM - 20 & 21 Mei 2009 ii. Bengkel Jurulatih ATHAM Melibatkan 17 sekolah - 2012 iii. Bengkel Melibatkan 26 Guru Sekolah Orang Asli - 2013 iv. Seminar ATHAM melibatkan Guru besar dan Pengetua - 2013 v. Bengkel ATHAM di Kota Kinabalu dan Tawau - 2017 vi. Bengkel Jurulatih (ToT) Modul Hak Asasi Manusia Pasca PT3 / UPSR - 2018 vii. 6 Bengkel Latihan Modul Hak Asasi Manusia Pasca PT3 / UPSR (2019) di empat zon di Semenanjung Malaysia (selatan, tengah, utara dan timur), di Kuching Sarawak dan di Kota Kinabalu Sabah antara 2 Julai hingga 26 September 2019.10 Selain itu, SUHAKAM juga telah melancarkan pemberian anugerah berkaitan dengan Program ATHAM bagi meraikan penglibatan dan kecemerlangan sekolah dalam menjalankan Program ATHAM seperti yang berikut: i. Anugerah Sekolah ATHAM - 2016 ii. Anugerah Sekolah ATHAM - 2018 10 Datuk Lok Yim Pheng, pesuruhjaya SUHAKAM, Bengkel SUHAKAM, 30 Julai 2021. 16
BAB 2 KAJIAN LITERATUR 2.1 Kerangka Pengiktirafan dan Perlindungan Hak Kanak-Kanak Perlindungan hak asasi kanak-kanak telah mendapat perhatian utama negara- negara anggota PBB di peringkat antarabangsa. Hal ini terbukti dengan penerimaan beberapa instrumen penting di bawah kerangka undang-undang antarabangsa bagi melindungi hak kanak-kanak. Antaranya ialah Perisytiharan Hak Asasi Manusia Sejagat (UDHR) 1948 dan Konvensyen Mengenai Hak Asasi Kanak-Kanak 1989 (CRC) yang berkuat kuasa pada tahun 1990. Antara hak asasi manusia yang dilindungi oleh UDHR adalah seperti yang berikut: Perkara Hak Asasi Perkara 1 Semua manusia dilahirkan bebas dan sama dalam maruah dan hak. Perkara 2 Setiap orang berhak mendapat semua hak dan kebebasan yang dinyatakan dalam Perisytiharan ini, tanpa apa-apa perbezaan, seperti bangsa, warna kulit, jantina, bahasa, agama, politik atau pendapat lain, asal usul kebangsaan atau sosial, harta, kelahiran atau status lain. Perkara 3 Setiap orang mempunyai hak untuk hidup, kebebasan dan keselamatan diri. Perkara 4 Tiada seorang pun boleh dipegang dalam perhambaan dan perhambaan serta perdagangan hamba hendaklah dilarang dalam segala bentuk. Perkara 11 Setiap orang yang dituduh atas kesalahan jenayah berhak untuk dianggap tidak bersalah sehingga dibuktikan bersalah mengikut undang-undang dalam perbicaraan awam di mana dia mempunyai semua jaminan yang diperlukan untuk pembelaannya. Perkara 17 Setiap orang mempunyai hak untuk memiliki harta persendirian serta bersekutu dengan orang lain. Perkara 24 Setiap orang mempunyai hak untuk berehat dan beriadah, termasuk had munasabah waktu bekerja dan cuti berkala dengan gaji. Perkara 25 Setiap orang berhak mendapat taraf hidup yang mencukupi untuk kesihatan dan kesejahteraan dirinya dan keluarganya, termasuk makanan, pakaian, tempat tinggal dan penjagaan perubatan dan perkhidmatan sosial yang diperlukan, dan hak untuk keselamatan sekiranya berlaku pengangguran, sakit, hilang upaya, janda, tua atau kekurangan mata pencarian lain dalam 17
keadaan di luar kawalannya. Perkara 26 Setiap orang berhak mendapat pendidikan. Pendidikan hendaklah percuma, sekurang-kurangnya pada peringkat rendah dan asas. CRC pula secara khusus menjamin hak-hak asasi kanak-kanak seperti yang berikut: Perkara Hak Asasi Perkara 2 Kanak-kanak berhak dilindungi daripada semua bentuk diskriminasi atau hukuman berdasarkan status, aktiviti, pendapat yang dinyatakan, atau kepercayaan ibu bapa, penjaga yang sah, atau ahli keluarga kanak-kanak itu. Perkara 6 Setiap kanak-kanak mempunyai hak yang wujud untuk hidup. Negara hendaklah memastikan setakat yang mungkin kemandirian dan perkembangan kanak-kanak itu. Perkara 7 lahir dan Kanak-kanak mempunyai hak dari lahir kepada nama, hak untuk memperoleh kewarganegaraan dan seboleh-bolehnya, hak untuk mengetahui dan dijaga oleh ibu bapanya. itu hendaklah didaftarkan sejurus selepas Perkara 8 Negara harus menghormati hak kanak-kanak untuk mengekalkan identitinya, termasuk kewarganegaraan, nama dan hubungan kekeluargaan seperti yang diiktiraf oleh undang-undang tanpa campur tangan yang menyalahi undang-undang. Perkara 9 Kanak-kanak tidak boleh dipisahkan daripada ibu bapanya di luar kehendak mereka, kecuali apabila pihak berkuasa yang berwibawa tertakluk kepada semakan kehakiman menentukan, mengikut undang-undang dan prosedur yang terpakai, berpendapat bahawa pemisahan sedemikian adalah perlu untuk kepentingan terbaik kanak-kanak itu. Penentuan sedemikian mungkin diperlukan dalam kes tertentu seperti yang melibatkan penderaan atau pengabaian kanak-kanak oleh ibu bapa, atau satu di mana ibu bapa tinggal berasingan dan keputusan mesti dibuat tentang tempat kediaman kanak- kanak itu. Perkara 12 Kanak-kanak hendaklah diberi peluang untuk didengari dalam mana-mana prosiding kehakiman dan pentadbiran yang melibatkan kanak-kanak itu, sama ada secara langsung, atau melalui wakil atau badan yang sesuai, dengan cara yang selaras dengan peraturan prosedur undang-undang Negara. Perkara 13 Kanak-kanak hendaklah mempunyai hak untuk kebebasan bersuara; hak ini termasuk kebebasan untuk mencari, menerima dan menyampaikan maklumat dan idea dalam semua jenis, tanpa mengira sempadan, sama ada secara lisan, bertulis atau cetakan, dalam bentuk seni, atau melalui mana- mana media lain mengikut pilihan kanak-kanak itu. Perkara 14 Kanak-kanak mempunyai kebebasan untuk berfikir, hati nurani dan beragama. 18
Perkara 15 Perkara 16 Perkara 17 Perkara 18 Perkara 19 Perkara 23 Perkara 24 Perkara 27 Perkara 28 Perkara 29 Perkara 30 Perkara 31 Kanak-kanak mempunyai kebebasan berpersatuan dan kebebasan berhimpun secara aman. Kanak-kanak berhak mendapat perlindungan undang-undang terhadap gangguan atau serangan. Negara hendaklah memastikan bahawa kanak-kanak itu mempunyai akses kepada maklumat dan bahan daripada kepelbagaian sumber kebangsaan dan antarabangsa, terutamanya yang bertujuan untuk mempromosikan aspek sosial, rohani dan moralnya, kesejahteraan dan kesihatan fizikal dan mental. terbaik untuk memastikan Negara hendaklah menggunakan usaha pengiktirafan prinsip bahawa ibu bapa mempunyai tanggungjawab bersama untuk didikan dan perkembangan kanak-kanak. Ibu bapa atau, mengikut mana-mana yang berkenaan, penjaga yang sah, mempunyai tanggungjawab utama untuk didikan dan perkembangan kanak- kanak. Kepentingan terbaik kanak-kanak akan menjadi kebimbangan asas mereka. kedua-dua Negara hendaklah mengambil semua langkah perundangan, pentadbiran, sosial dan pendidikan yang sesuai untuk melindungi kanak-kanak daripada semua bentuk keganasan fizikal atau mental, kecederaan atau penderaan, pengabaian atau layanan cuai, penganiayaan atau eksploitasi, termasuk penderaan seksual, semasa dalam penjagaan ibu bapa, penjaga yang sah atau mana-mana orang lain yang menjaga kanak-kanak itu Kanak-kanak cacat mental atau fizikal harus menikmati kehidupan yang penuh dan layak, dalam keadaan yang menjamin maruah, menggalakkan kemandirian dan memudahkan penglibatan aktif kanak-kanak itu dalam masyarakat. Kanak-kanak berhak menikmati taraf kesihatan tertinggi yang boleh dicapai dan kemudahan untuk rawatan penyakit dan pemulihan kesihatan. Negara tiada kanak-kanak hendaklah berusaha untuk memastikan bahawa dilucutkan haknya untuk mendapatkan perkhidmatan penjagaan kesihatan tersebut. Negara mengiktiraf hak setiap kanak-kanak kepada taraf hidup yang mencukupi untuk perkembangan fizikal, mental, rohani, moral dan sosial kanak-kanak itu. Negara mengiktiraf hak kanak-kanak untuk pendidikan, dan dengan tujuan untuk mencapai hak ini secara progresif dan atas dasar peluang yang sama. Negara bersetuju bahawa pendidikan kanak-kanak hendaklah ditujukan kepada perkembangan keperibadian, bakat dan kebolehan mental dan fizikal kanak-kanak itu dengan potensi sepenuhnya. Di negeri di mana etnik, agama atau bahasa minoriti atau orang asal/orang Asli wujud, kanak-kanak yang tergolong dalam kumpulan minoriti tersebut atau yang merupakan orang asli tidak boleh dinafikan haknya, dalam komuniti dengan ahli kumpulannya yang lain, untuk menikmati budayanya sendiri, untuk menganut dan mengamalkan agamanya sendiri, atau menggunakan bahasanya sendiri. Kanak-kanak berhak untuk berehat dan beriadah, untuk melibatkan diri dalam permainan dan aktiviti rekreasi yang sesuai dengan umur kanak- kanak itu dan untuk mengambil bahagian secara bebas dalam kehidupan 19
kebudayaan dan kesenian. Perkara 32 Kanak-kanak berhak untuk dilindungi daripada eksploitasi ekonomi dan daripada melakukan apa-apa kerja yang mungkin berbahaya atau mengganggu pendidikan kanak-kanak itu, atau membahayakan kesihatan atau fizikal, mental, rohani kanak-kanak itu, pembangunan moral atau social. Perkara 33 Negara hendaklah mengambil semua langkah yang sewajarnya, termasuk langkah perundangan, pentadbiran, sosial dan pendidikan, untuk melindungi kanak-kanak daripada penggunaan haram dadah narkotik dan bahan psikotropik seperti yang ditakrifkan dalam perjanjian antarabangsa yang berkaitan, dan untuk mencegah penggunaan kanak-kanak dalam pengeluaran dan pengedaran haram bahan tersebut. Perkara 34 Kanak-kanak perlu dilindungi daripada semua bentuk eksploitasi seksual dan penderaan seksual. Perkara 37 Tiada kanak-kanak boleh dikenakan penyeksaan atau layanan atau hukuman lain yang kejam, tidak berperikemanusiaan atau merendahkan martabat. Dalam lingkungan hak kanak-kanak yang dilindungi dalam CRC seperti yang disenaraikan di atas, enam hak kanak-kanak dikategorikan sebagai hak kanak-kanak yang utama (core rights). Hak-hak tersebut ialah hak untuk hidup dan dilindungi dari apa-apa bentuk diskriminasi; kepentingan terbaik kanak- kanak (best interest of a child); hak untuk menyertai; hak untuk bersuara dan menyampaikan pandangan.11 Di Malaysia, hak asasi kanak-kanak sememangnya dilindungi melalui undang-undang dan dasar yang berkaitan. Hak asasi kanak-kanak dilindungi secara perundangan melalui Perlembagaan Persekutuan dan Akta Kanak- Kanak 2001. Bab 2 Perlembagaan Persekutuan melindungi kebebasan asasi setiap individu dan rakyat Malaysia melalui peruntukan-peruntukan yang berikut: Perkara Kebebasan Asasi Perkara 5 Kebebasan diri Perkara 6 Keabdian dan kerja paksa dilarang Perkara 7 Perlindungan daripada undang-undang jenayah berkuat kuasa 11 Temu bual bersama dengan Pesuruhjaya Kanak-Kanak SUHAKAM, Prof. Dato' Noor Aziah Mohd Awal pada 3 Ogos 2021. 20
kebelakang dan perbicaraan berulang Perkara 8 Kesamarataan Perkara 9 Larangan buang negeri dan kebebasan bergerak Perkara 10 Kebebasan bercakap, berhimpun, dan berpersatuan Perkara 11 Kebebasan beragama Perkara 12 Hak berkenaan dengan pendidikan Perkara 13 Hak terhadap harta Semua kebebasan asasi di atas diterima sebagai pengiktirafan terhadap hak asasi manusia, meskipun perkataan hak asasi itu tidak digunakan dalam peruntukan sedia ada. Semua kebebasan asasi tersebut juga terpakai kepada kanak-kanak sebagai individu yang mempunyai hak asasi manusia. Walau bagaimanapun, hak-hak yang diperuntukkan oleh Perkara-perkara 6, 7, 8, 11 dan 13 di atas ialah hak-hak yang diiktiraf kepada semua kanak-kanak di Malaysia tanpa mengira status kewarganegaraan, manakala hak-hak di bawah Perkara 5, 9, 10 dan 12 ialah hak-hak yang dinikmati oleh kanak-kanak warganegara Malaysia sahaja. Namun begitu, pelaksanaan Perkara 5, 10, 11 dan 12 tertakluk pada orang dewasa, terutamanya ibu dan bapa. Akta Kanak-Kanak 2002 telah digubal oleh Kerajaan Malaysia sebagai langkah untuk menerima pakai piawaian antarabangsa tentang hak kanak- kanak seperti yang terkandung dalam CRC. Malaysia telah meratifikasi CRC pada 17 Februari 1995. Akta Kanak-Kanak 2001 telah digubal dengan menggabungkan peruntukan dalam Akta Mahkamah Juvana 1947 (Akta 90), Akta perlindungan Wanita dan Kanak-Kanak Perempuan 1973 (Akta 106) dan Akta Perlindungan Kanak-Kanak 1991. Di samping itu, aspek perlindungan hak dan kebajikan kanak-kanak di Malaysia ketika ini diletakkan di bawah tanggungjawab Kementerian Pembangunan Wanita, Keluarga dan Masyarakat (KPWKM). Secara khususnya, aspek perlindungan hak dan kebajikan kanak-kanak diletakkan di bawah Jabatan Kebajikan Kanak-Kanak (JKKK) di KPWKM. JKKK 21
menguatkuasakan Dasar Perlindungan Kanak-Kanak Negara dalam menjalankan peranan dan tanggungjawabnya. Pada masa yang sama, SUHAKAM telah mewujudkan jawatan Pesuruhjaya Kanak-Kanak pada tahun 2021 melalui pelantikan Pesuruhjaya Kanak-Kanak yang pertama, iaitu Prof. Dato' Noor Aziah Mohd Awal. Peranan utama Pesuruhjaya Kanak-Kanak adalah melindungi dan mempromosikan hak asasi manusia semua kanak-kanak di bawah 18 tahun di seluruh Malaysia, tanpa mengira status mereka. Tumpuan utama Pejabat Pesuruhjaya Kanak- Kanak adalah terhadap promosi dan perlindungan hak kanak-kanak. Pesuruhjaya Kanak-Kanak bertanggungjawab untuk memastikan bahawa empat prinsip teras CRC, iaitu tidak diskriminasi; komited untuk kepentingan terbaik kanak-kanak; hak untuk hidup, kelangsungan dan perkembangan; dan hormat terhadap pandangan kanak-kanak, diperhatikan. Pesuruhjaya Kanak- Kanak juga berperanan untuk memperkukuh undang-undang yang berkaitan dengan kanak-kanak di Malaysia.12 2.2 Kes-kes Pencabulan Hak Asasi Kanak-kanak di Sekolah Di sebalik inisiatif yang disebutkan di atas, masalah pencabulan hak asasi kanak-kanak masih berlaku, malah boleh dikatakan sebagai semakin meningkat. Kes-kes pencabulan hak kanak-kanak di sekolah dilaporkan dalam media massa dan menimbulkan keresahan dalam kalangan masyarakat dan pihak berkepentingan (stakeholders). Antara isu atau kes yang dilaporkan adalah berkaitan dengan hak murid untuk mendapatkan pendidikan di sekolah dan dilayan secara sama rata13 tanpa mengira status, gender dan latar belakang ekonomi. Isu ini dapat dilihat dalam kejadian yang melibatkan seorang murid kurang upaya yang dikatakan 12 Temu Bual bersama dengan Pesuruhjaya Kanak-Kanak SUHAKAM, Prof Dato' Noor Aziah Mohd Awal pada 3 Ogos 2021. 13 Layan sama rata 22
telah ditolak pendaftarannya di sekolah. Satu perkara yang perlu ditegaskan ialah semua kanak-kanak berhak untuk mendapatkan pendidikan di sekolah, termasuklah murid kurang upaya.14 Antara hak yang sering mendapat risiko pencabulan ialah hak kanak- kanak terhadap pendidikan.15 Selaras dengan matlamat Pendidikan untuk Semua (EFA), sewajarnya bukan hanya kanak-kanak kurang upaya, malah kanak-kanak bukan warganegara Malaysia tanpa dokumen pengenalan diri dan kanak-kanak gelandangan juga patut diberi peluang dan hak untuk memperoleh sekurang-kurangnya pendidikan asas yang meliputi literasi, numerasi dan kenegaraan. Sehubungan dengan itu, terdapat desakan agar pegawai di pejabat pendidikan daerah dan guru besar menggunakan budi bicara apabila mengendalikan kes kanak-kanak yang tidak mempunyai sijil kelahiran walaupun ibu bapanya rakyat Malaysia.16 Prinsip EFA adalah satu mandat global bagi memastikan semua keperluan rakyat (khususnya kanak-kanak) dalam pendidikan dipenuhi. Sebagai tanda menyokong Prinsip EFA, KPM telah mengambil langkah sewajarnya dengan memperkenalkan Dasar Pendidikan Wajib bagi semua kanak-kanak di Malaysia.17 Dasar ini sepatutnya dilaksanakan tanpa mengira keupayaan atau ketidakupayaan, jantina, latar belakang sosial, ekonomi, kebudayaan, latar belakang etnik dan agama atau taraf kesihatan termasuk penghidap HIV.18 14 Tiada lagi murid OKU ditolak masuk sekolah masuk-sekolah 15 Hak kanak-kanak dapat pendidikan formal di sekolah pendidikan-formal-di-sekolah 16 Pegawai Pelajaran Diminta Guna Budi Bicara Kendali Isu Murid Tanpa Sijil Kelahiran 17 Pendidikan untuk semua 18 Layan sama rata 23
Negara telah mengalami pandemik COVID-19 yang menyebabkan kerajaan mengisytiharkan Perintah Kawalan Pergerakan (PKP) sejak 15 Mac 2020. Penguatkuasaan PKP telah menyebabkan operasi sekolah ditutup buat satu tempoh masa yang panjang bagi pembelajaran bersemuka dan digantikan dengan pengajaran dan pembelajaran di rumah secara dalam talian (PdPR). Walau bagaimanapun, kaedah PdPR ini mempunyai cabaran kepada murid yang datang dari latar belakang ekonomi yang tidak membolehkan mereka menyediakan peralatan dan Internet yang mencukupi. Kesannya, ada dalam kalangan murid tersebut yang gagal mengikuti PdPR dan terdapat sekolah yang membuat cadangan untuk menggantung persekolahan bagi murid yang tidak hadir tiga hari sesi PdPR secara berturut- turut. Walau bagaimanapun, cadangan ini telah dikritik oleh pelbagai pihak kerana disifatkan sebagai tidak sensitif kepada keadaan semasa murid yang sedang menghadapi kesukaran menerusi kaedah tersebut.19 Malah, cadangan ini dikatakan akan mencabul hak murid yang terbabit terhadap pendidikan. Bukan itu sahaja, malah masalah keciciran pelajaran dalam kalangan murid di Malaysia, khususnya di negeri Selangor juga mendapat perhatian banyak pihak apabila bilangan yang dilaporkan semakin meningkat.20 Pelbagai pihak mendesak supaya isu ini dikaji secara mendalam oleh pihak yang bertanggungjawab agar ia dapat dibendung supaya kebajikan dan hak murid dapat dilindungi seterusnya. Tambahan pula, terdapat juga laporan tentang pencabulan hak beragama kanak-kanak di sekolah. Terdapat tuntutan supaya para guru sensitif 19 PdPR:Gantung sekolah bukan cara terbaik 20 Keciciran pelajar 24
terhadap isu agama dan kaum murid. Setiap guru diingatkan supaya berhati- hati dan bersikap sensitif terhadap isu agama dan kaum ketika mengajar. Sebagai contoh, peringatan ini pernah dibuat oleh Menteri Kebajikan Wanita dan Pembangunan Keluarga Sarawak, Datuk Fatimah Abdullah. Beliau menjelaskan bahawa kedua-dua isu itu harus dipandang serius bagi mengelakkan guru terlibat dalam isu perbalahan kaum kerana wujudnya salah faham. Beliau mengulas sedemikian apabila timbulnya kes dakwaan ibu bapa tentang cubaan guru meng-Islamkan anak perempuan mereka yang berusia 13 tahun.21 Sekolah sebagai agen menerapkan perpaduan juga telah ditegur atas kegagalan bertindak sedemikian dalam beberapa kes. Antaranya, seperti yang dilaporkan berlaku di Kota Tinggi, Johor. Dalam kes ini, pihak pengurusan tertinggi sekolah diingatkan agar tidak memulakan bibit-bibit perpecahan disebabkan isu perkauman dalam kalangan murid seperti yang berlaku di sebuah sekolah menengah di Batu Pahat, Johor baru-baru ini. Menteri Perpaduan Negara, Datuk Halimah Sadique mengatakan bahawa sekolah merupakan tempat paling sesuai dan signifikan untuk menyemai semangat perpaduan dalam kalangan murid yang terdiri daripada pelbagai kaum. Beliau mengatakan bahawa isu sebuah sekolah yang meletakkan syarat kaum bagi pendaftaran kokurikulum murid tingkatan satu yang berlaku perlu diambil berat oleh pihak tertinggi sekolah.22 Isu ini berkaitan dengan hak murid untuk dilayan secara sama rata di sekolah. Sekolah juga dilarang untuk memburukkan lagi ketegangan kaum dan budaya serta memupuk diskriminasi dan layanan tidak adil terhadap kumpulan minoriti. Berkaitan dengan hak kesihatan yang dilindungi oleh Perkara 24 CRC, telah dilaporkan bahawa KPM ada mencadangkan program-program kesihatan 21 Guru perlu sensitif terhadap isu agama dan kaum pelajar kaum-pelajar 22 Jangan mulakan perpecahan kaum di sekolah 25
tertentu untuk dijalankan di sekolah.23 Apabila pihak sekolah menjalankan program-program kesihatan yang dicadangkan ini, maka dapat dikatakan bahawa sekolah berjaya menunaikan tanggungjawabnya dalam melindungi hak kesihatan para murid. Baru-baru ini, rakyat Malaysia dan pihak berkepentingan dikejutkan dengan dakwaan oleh beberapa murid perempuan yang menyatakan bahawa sekolah mereka mengamalkan "pemeriksaan haid." Tindakan sekolah yang sebegini merupakan perbuatan invasif dan merupakan salah satu bentuk gangguan seksual yang tidak sepatutnya berlaku di sekolah. Ia sama seperti jenaka rogol yang sedang hangat diperkatakan di media sosial. Insiden-insiden ini tidak dapat diterima kerana sekolah mesti menjadi tempat yang selamat bagi para murid. Dalam hal ini, tidak sepatutnya terdapat kompromi atau pengecualian kepada tanggungjawab sekolah untuk menjadikan sekolah dan persekitarannya selamat kepada semua murid. Dalam kes ini, Menteri Kanan dan Menteri Pendidikan, Radzi Jidin didakwa sebagai gagal untuk mengambil tindakan yang lebih proaktif dalam hal ini.24 Sehubungan dengan itu, pelbagai pihak mendesak agar sekolah dipastikan sebagai tempat yang selamat kepada semua murid.25 Hal ini kerana hak untuk dilindungi daripada apa-apa ancaman dan hak untuk berasa selamat adalah hak kanak-kanak yang dilindungi oleh CRC. Seterusnya, berkaitan dengan hak keselamatan, terdapat insiden yang melibatkan guru membuat lawak berkaitan rogol dengan murid di sekolah. Insiden ini mendapat pelbagai reaksi dalam kalangan rakyat dan pihak berkepentingan dan KPM telah digesa agar segera menyiasat isu lawak rogol 23 Program Kesihatan di Sekolah 24 Teaching British Values in Our Schools: But Why not Human Rights Values? Alison EC Struthers, Social & Legal Studies 2017, Vol. 26(1) 89-110, Sage Publisher. 25 Menteri Mesti Berusaha Lebih Keras Jadikan Sekolah Tempat Selamat tempat-selamat/ 26
di sekolah.26 Hak keselamatan ialah hak yang dilindungi oleh Perkara 3 UDHR, manakala perlindungan daripada keganasan dalam kalangan kanak-kanak dilindungi oleh Perkara 19 CRC. Dalam hal ini juga, kejadian murid yang dicabul di sekolah masih berlaku.27 Malah, kejadian buli di sekolah juga didapati semakin meningkat.28 Hak bersuara ialah hak yang dilindungi oleh CRC dan UDHR. Walau bagaimanapun, murid juga hendaklah dibimbing untuk menyedari bahawa penyebaran suatu berita sensasi tanpa pengesahan sumber yang sahih ialah suatu penyalahgunaan kebebasan bersuara. Oleh itu, pihak sekolah boleh menerapkan amalan kebebasan bersuara yang dilindungi di bawah Perkara 12 CRC yang betul melalui aktiviti-aktiviti seperti pidato dan program pengucapan awam.29 Pencabulan hak asasi kanak-kanak di sekolah juga boleh dilihat melalui aduan yang diterima oleh SUHAKAM yang berkaitan dengan Sekolah ATHAM dalam tempoh dari tahun 2009 - tahun 201830 seperti yang berikut: 26 KPM digesa siasat isu lawak rogol di sekolah Gurauan seksual mudaratkan pelajar 27 KPM beri kerjasama penuh siasatan kes guru cabul murid cabul-murid-179889 28 Buli Dalam Kalangan Pelajar Sekolah: Persidangan Kumpulan Keluarga Sebagai Alternatif Kepada Hukuman, 32 KANUN (2) [JULAI 2020] 29 Sekolah berperanan pupuk amalan kebebasan bersuara secara berhemah 30 Bahagian Aduan SUHAKAM, 29 November 2021. 27
Nama Sekolah ATHAM Tempoh Menjadi Sekolah ATHAM Tarikh Aduan Perkara Aduan Sekolah 1 Bermula 2013-2014 2/2/2016 Permohonan pembinaan sekolah rendah Orang Asli. Sekolah 2 Bermula 2011 15/4/2016 3 pelajar Orang Asli dipukul oleh guru. Sekolah 3 Bermula 2013-2014 15/11/2016 Pemotongan sumbangan Kumpulan Wang Amanah Pelajar Miskin (KWAPM). Sekolah 4 Bermula 2013-2014 15/11/2016 Pemotongan sumbangan Kumpulan Wang Amanah Pelajar Miskin (KWAPM). Sekolah 5 Bermula 2013-2014 25/10/2018 melakukan Pelajar persembahan sehingga mengabaikan Pendidikan dan GB yang mengeluarkan pernyataan menghina pelajar Orang Asli. diminta Secara kesimpulannya, semua kanak-kanak mempunyai hak untuk identiti; hak untuk menyatakan diri mereka dan mempunyai akses kepada maklumat; hak untuk penjagaan khas untuk kanak-kanak kurang upaya; hak untuk perlindungan daripada penyalahgunaan; hak untuk berkeluarga; hak untuk mendapatkan penjagaan kesihatan; hak untuk mendapatkan pendidikan; hak untuk perlindungan daripada diskriminasi; hak untuk perlindungan daripada kerja yang berbahaya; dan hak mendapat layanan istimewa jika ditangkap.31 31 Children's Rights in Schools: What do Teachers Know? Almo Shumba, Child Abuse InterScience (2003) Published online Review Vol. 12: 251- 260 DOI: 10.1002/car.800. in Wiley 28
BAB 3 KAJIAN KEBERKESANAN PROGRAM ATHAM 3.1 Objektif Kajian SUHAKAM telah melantik sekumpulan penyelidik dalam kalangan pensyarah daripada Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) dan Institut Pendidikan Guru Kampus Dato' Razali Ismail Terengganu (IPG) untuk menjalankan satu kajian tentang keberkesanan Program ATHAM. Secara khususnya, kajian berkaitan dengan Program ATHAM ini dijalankan untuk mencapai empat objektif yang berikut: i. Mengkaji keberkesanan program ATHAM yang dilaksanakan di sekolah antara 2009- 2018; ii. Mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru dan murid di sekolah ATHAM berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak- kanak; iii. Mengenal pasti masalah, halangan dan cabaran yang dihadapi oleh sekolah yang terlibat dalam melaksanakan Program ATHAM; dan iv. Mengemukakan cadangan penambahbaikan dan pelan pelaksanaan program ATHAM yang merangkumi pendekatan dan strategi menyeluruh ke arah penyampaian pendidikan hak asasi manusia yang berkesan di semua sekolah di Malaysia dan bagi membolehkan Program ATHAM sentiasa diteruskan walaupun berlaku pertukaran atau perubahan kepimpinan sekolah. 29
3.2 Kajian Rintis Kajian rintis bagi kajian ATHAM ini telah diadakan pada 7 Disember 2021 dan 9 Disember 2021 masing-masing di Sekolah Menengah Kebangsaan Seri Nilam, Terengganu dan Sekolah Menengah Kebangsaan Kompleks Seberang Takir, Terengganu. Sebanyak 59 orang murid dan 83 orang guru dan pentadbir sekolah telah mengambil bahagian dalam kajian rintis tersebut. Sebanyak dua set instrumen kajian telah digunakan dalam kajian rintis tersebut, iaitu satu set instrumen kajian untuk pentadbir dan guru serta satu set instrumen kajian untuk murid. Instrumen kajian untuk pentadbir dan guru mengandungi sebanyak 102 item termasuk demografi responden, manakala, instrumen kajian untuk murid pula mengandungi 100 item termasuk demografi responden. Bagi kedua-dua set instrumen kajian, hanya 92 item yang dianalisis, iaitu Bahagian B, Bahagian C, Bahagian D dan Bahagian E. Dapatan ujian kebolehpercayaan (reliability) daripada kajian rintis ini telah dianalisis dengan menggunakan perisian Statistical Package for Social Science (SPSS). Semasa menjalankan ujian kebolehpercayaan ini, penyelidik telah menggunakan kaedah Cronbach Alpha32 yang boleh diringkaskan melalui Jadual 3.1 di bawah. 32 Ujian yang paling biasa digunakan untuk menentukan kebolehpercayaan ialah alpha Cronbach, di mana ketekalan dalaman sesuatu instrumen disahkan (Heale & Twycross, 2015). Alpha Cronbach adalah untuk mengukur ketekalan dalaman instrumen seperti ujian atau skala, di mana pekali dinyatakan sebagai nombor antara 0 dan 1 (Cronbach, 1951). Secara amnya, kebolehpercayaan yang melebihi 0.8 dianggap sebagai tinggi (Vaske, Beaman, & Sponarski, 2017). Jadual 3.1 diperoleh daripada Kiliç (2016), menunjukkan nilai pekali dan tahap ketekalan dalaman masing-masing. 30
Jadual 3.1 Jadual 3.2 di bawah menunjukkan dapatan ujian kebolehpercayaan kajian rintis tentang keberkesanan Program ATHAM bagi set soalan pentadbir dan guru yang telah dianalisis. Jadual 3.2 31
Jadual 3.3 pula menunjukkan dapatan ujian kebolehpercayaan bagi kajian rintis tentang keberkesanaan Program ATHAM bagi set soalan murid yang telah dianalisis. Jadual 3.3 Dengan merujuk kedua-dua keputusan ujian kebolehpercayaan yang menggunakan analisis Cronbach's Alpha, nilai yang diperoleh adalah di atas 0.9, iaitu 0.978 untuk set instrumen pentadbir dan guru serta 0.930 untuk set instrumen murid. Berkenaan dengan internal consistency dalam Jadual 1, kedua-dua set instrumen berada pada tahap cemerlang (excellent). Hal ini membawa maksud bahawa kedua-dua set soalan adalah sesuai untuk digunakan bagi kajian yang seterusnya. 3.3 Instrumen Kajian Dalam memilih atau membangunkan instrumen, salah satu pertimbangan yang utama adalah ciri-ciri peserta kajian. Kajian terkini telah menunjukkan bahawa faktor seperti umur responden, jantina, tahap pendidikan, status kesihatan fizikal dan mental serta pengalaman hidup terkini yang lain mempengaruhi respons terhadap item. Faktor-faktor ini boleh menyebabkan kurang sokongan 32
atau sokongan berlebihan kepada item, berat sebelah dalam mengingati peristiwa dan/atau kesukaran responden dalam mentafsir soalan.33 Sehubungan dengan itu, penyelidik memutuskan untuk menggunakan empat instrumen yang berikut bagi menjalankan kajian Program ATHAM: i. Soal selidik murid ii. Soal selidik guru dan pentadbir iii. Protokol temu bual murid iv. Protokol temu bual guru dan pentadbir Soal selidik murid dan guru mengandungi kandungan dan jumlah item yang hampir sama. Walau bagaimanapun, kedua-dua soal selidik ini telah dibangunkan dengan menggunakan laras bahasa yang bersesuaian dengan tahap umur dan pengalaman masing-masing bagi memastikan mereka memahami semua item yang dimasukkan dalam soal selidik masing-masing. Hal ini seperti yang dikatakan oleh pengkaji terdahulu bahawa soalan yang baik perlu memberikan perhatian bukan sahaja kepada konstruk item, malahan ia harus difahami dan responden harus dapat menjawabnya. Semasa membina soal selidik, seseorang penyelidik harus mematuhi peraturan asas untuk pembinaan soal selidik seperti penggunaan perkataan yang mudah, mengelakkan kekaburan dan bertanyakan satu item pada satu masa.34 Di samping itu, soalan-soalan yang dibangunkan adalah berdasarkan skop dan maksud hak asasi manusia seperti yang diperuntukkan oleh CRC dan selaras dengan Perlembagaan Persekutuan Malaysia. Pada masa yang sama, 33 Switzer, G. E., Wisniewski, S. R., Belle, S. H., Dew, M. A., & Schultz, R. (1999), Selecting, Developing, and Evaluating Research Instruments. Social psychiatry and psychiatric epidemiology, 34(8), 399-409. 34 De Leeuw, E. (2008). Self-administered Questionnaires and Standardized Interviews. Handbook of Social Research Methods, 313-327. 33
konstruk yang dibangunkan juga telah mengambil kira senario semasa kes hak asasi manusia di sekolah berdasarkan perbincangan dalam Bahagian 2.2 laporan ini dan juga sensitiviti warga sekolah yang mempunyai berbagai-bagai latar belakang agama dan etnik. Soal selidik murid dan guru mengandungi bahagian dan item seperti yang berikut: Bahagian A B C Aspek Demografi Keberkesanan Program ATHAM Objektif 1 Objektif 2 Objektif 3 Objektif 4 Objektif 5 Menguji kefahaman HAM Kesamarataan Hidup Pendaftaran kelahiran Identiti Tempat tinggal Menyatakan pendapat Menyatakan pandangan Berfikir Berpersatuan Privasi Akses kepada maklumat Best interest of the child Keganasan Kanak-kanak kurang upaya Kesihatan Taraf hidup Pendidikan Minoriti dan Orang Asli Masa lapang dan bermain Pekerjaan yang mengancam Dadah Eksploitasi seks Penyeksaan Mengenal pasti masalah, cabaran dan halangan Cadangan penambahbaikan tahap kesedaran dan Bil. Soalan Murid 8 5 7 3 5 4 5 3 3 2 4 4 3 4 2 5 3 5 5 5 3 3 6 5 4 2 2 3 3 Bil. Soalan Guru 10 5 7 3 5 4 5 3 3 2 4 4 3 4 2 5 3 5 5 5 3 3 6 5 4 2 2 3 3 D 7 7 E JUMLAH 9 132 9 134 Rujuk Lampiran 1 (Soal Selidik Murid) dan Lampiran 2 (Soal Selidik Guru). 34
3.4 Skop dan Limitasi Kajian 3.4.1 Kajian ini perlu mengambil sampel daripada Sekolah ATHAM dengan saiz sampel 25 peratus daripada jumlah keseluruhan Sekolah ATHAM di seluruh Malaysia pada tahun 2018, iaitu sebanyak 222 buah sekolah. 25 peratus sampel adalah bersamaan dengan 56 buah sekolah. Walau bagaimanapun, data hanya dapat dikumpulkan daripada 53 buah sekolah seperti yang disenaraikan dalam Lampiran 3. Data daripada tiga buah sekolah tidak dapat dikumpulkan. Ada sekolah yang telah dihubungi membuat penarikan diri pada saat-saat akhir tempoh kajian dan adalah sukar bagi penyelidik untuk menggantikan sekolah-sekolah tersebut dengan sekolah yang lain. 3.4.2 Dengan mengambil kira faktor bahawa negara secara keseluruhan atau negeri-negeri tertentu mempunyai Perintah Kawalan Pergerakan (PKP) yang mengehadkan pergerakan, peluang penyelidik untuk melakukan lawatan ke sekolah-sekolah untuk melihat bagaimana program ini dilaksanakan terganggu. Bagi sejumlah kecil sekolah tertentu, penyelidik terpaksa berpuas hati apabila terpaksa menjalankan soal selidik dan temu bual secara dalam talian dan bukannya secara bersemuka.35 3.4.3 Kajian ini menyasarkan responden dalam kalangan murid, guru dan pentadbir yang pernah mengikuti aktiviti ATHAM di sekolah masing- masing. Walau bagaimanapun, sebilangan besar responden (murid, guru dan pentadbir) yang ditemu bual tidak pernah terlibat dengan aktiviti Program ATHAM secara khusus. Hal ini bermaksud bahawa mereka terlibat dalam aktiviti-aktiviti yang tidak dipanggil sebagai Program ATHAM secara khusus dalam takwim atau kalendar sekolah. Sebaliknya, aktiviti tersebut dijalankan sebagai aktiviti kokurikulum, 35 Permintaaan daripada SUHAKAM pada 10 Januari 2022 agar semua soal selidik dan temu bual dilakukan secara bersemuka memandangkan sekolah telah mula dibuka bagi meningkatkan kewibawaan dan kebolehpercayaan data dan dapatan. 35
aktiviti hal ehwal murid (HEM) atau aktiviti unit kaunseling. Bagi tujuan kajian ini, memandangkan aktiviti-aktiviti tersebut mempunyai komponen atau pengisian hak asasi, maka aktiviti-aktiviti ini dianggap dan diterima pakai sebagai aktiviti Program ATHAM. 3.4.4 Pada asalnya, penyelidik bercadang untuk melakukan sesi perbincangan berkumpulan berfokus (FGD) bersama dengan responden (murid, guru dan pentadbir) yang dipilih dalam kalangan responden soal selidik dan temu bual. FGD ini awalnya dirancang untuk diadakan bersama dengan wakil pihak berkepentingan termasuk KPM. Walau bagaimanapun, memandangkan limitasi yang berkaitan dengan pelaksanaan PKP dan jadual waktu persekolahan yang tidak menentu, sesi FGD ini tidak dapat dilaksanakan. Meskipun begitu, pihak penyelidik berpandangan bahawa data yang dikumpulkan melalui soal selidik dan temu bual (bersendirian atau berkumpulan) mencukupi bagi membolehkan penyelidik mencapai semua objektif kajian yang ditetapkan. 3.5 Metodologi dan Sampel Kajian Sebenar Kajian ini menggunakan reka bentuk kaedah campuran dalam mendapatkan data kualitatif dan kuantitatif. Kajian ini menggunakan soal selidik bagi memperoleh data kuantitatif, manakala temu bual dijalankan bagi mendapatkan data kualitatif. Soal selidik dipilih kerana kelebihannya sebagai instrumen penyelidikan: ia biasanya murah untuk ditadbir; sangat sedikit latihan diperlukan untuk membangunkannya; dan ia boleh dianalisis dengan mudah dan cepat setelah selesai.36 Berdasarkan dokumen SUHAKAM, sampel kajian ialah 222 buah sekolah di seluruh Malaysia yang mengambil bahagian atau dipilih sebagai 36 Using Research Instruments: A Guide for Researchers APA: Wilkinson, D., & Birmingham, P. (2003). Using research instruments: A guide for researchers. Psychology Press. 36
Sekolah ATHAM. Oleh itu, 25% atau 56 buah sekolah telah dipilih sebagai sampel kajian. Sampel dikumpulkan secara wilayah: Zon Pantai Timur yang terdiri daripada tiga negeri (Kelantan, Terengganu dan Pahang); Zon Utara yang terdiri daripada empat negeri (Perlis, Kedah, Perak dan Pulau Pinang); Zon Selatan yang terdiri daripada tiga negeri (Johor, Melaka dan Negeri Sembilan); Zon Tengah yang terdiri daripada satu negeri dan dua wilayah persekutuan (Selangor, Kuala Lumpur dan Putrajaya); Zon Sabah dan Sarawak. Di peringkat wilayah, 11 sekolah dipilih daripada Zon Utara, tujuh sekolah dipilih daripada Zon Tengah, sembilan sekolah dipilih daripada Zon Selatan, 15 sekolah dipilih daripada Zon Pantai Timur, enam sekolah dipilih daripada Sabah, dan lapan sekolah dipilih daripada Sarawak. Bagi tujuan kerahsiaan dan mematuhi etika penyelidikan, nama sebenar sekolah dan responden tidak digunakan dalam kajian ini. Sekolah dirujuk sebagai Sekolah A, B, C, D, dan E. Responden dikenal pasti mengikut kumpulan, iaitu pentadbir sekolah (pengetua, guru besar, dan penolong kanan), Penyelaras ATHAM (guru yang dilantik oleh pentadbir sekolah untuk menyelaras Program ATHAM), guru terpilih (guru yang terlibat atau tidak terlibat dalam perancangan dan pelaksanaan Program ATHAM), dan murid terpilih (murid yang terlibat atau tidak terlibat dalam Program ATHAM). Data kualitatif dan kuantitatif diperoleh sekali gus semasa lawatan penyelidik ke sekolah yang terpilih. Bagi data kuantitatif, Borang Google (Google Form) dan soal selidik bercetak telah digunakan dalam kajian ini. Borang Google telah diedarkan kepada sekolah yang mempunyai kemudahan seperti bilangan komputer dan Wi-Fi yang mencukupi. Sebaliknya, borang soal selidik bercetak diedarkan kepada sekolah yang tidak mempunyai kemudahan yang perlu untuk menjalankan soal selidik seperti sekolah luar bandar. Responden bagi kajian ini ialah pentadbir sekolah, ketua panel, Penyelaras ATHAM, kaunselor, guru pendidikan khas, guru disiplin, guru, dan murid. Sebanyak 694 maklum balas telah dikumpulkan daripada pentadbir dan guru sekolah serta 1,366 respons telah dikumpulkan daripada murid. 37
Pengumpulan data kualitatif dan kuantitatif telah dilakukan bermula 7 Februari 2022 hingga 24 Februari 2022 di Semenanjung Malaysia dan dari 21 Mac 2022 hingga 8 April 2022 di Sabah dan Sarawak. 3.5.1 Responden Soal Selidik (Murid) Sila rujuk Lampiran 4 untuk taburan penuh responden soal selidik dalam kalangan murid. Jadual-jadual di bawah menunjukkan demografi responden soal selidik dalam kalangan murid mengikut empat jenis demografi: peringkat persekolahan, lokasi sekolah, jenis sekolah dan klasifikasi sekolah. JENIS DEMOGRAFI KATEGORI FREKUENSI % Sekolah Rendah 334 24.5 Peringkat Persekolahan Sekolah Menengah 1032 75.5 Jumlah 1366 100 JENIS DEMOGRAFI KATEGORI FREKUENSI % Bandar 673 49.3 Luar Bandar 557 40.8 Lokasi Sekolah Pedalaman 136 10.0 Jumlah 1366 100 JENIS DEMOGRAFI KATEGORI FREKUENSI % 38
SK 122 8.9 SJKT 57 4.2 SJKC 46 3.4 SK (ORANG ASLI) 120 8.8 Jenis Sekolah SMK 844 61.8 SMKC 64 4.7 SMKA 113 8.3 Jumlah 1366 100 JENIS DEMOGRAFI KATEGORI FREKUENSI % Sekolah Harian (Tiada Asrama) 689 50.5 Sekolah Harian (Berasrama) 549 40.2 Klasifikasi Sekolah Sekolah Kurang Murid 61 4.5 Sekolah Kluster 10 0.7 Lain-lain 57 4.1 Jumlah 1366 100 Secara keseluruhan, sejumlah 1,366 orang responden dalam kalangan murid telah menjawab soal selidik. Daripada jumlah tersebut, 334 orang responden adalah daripada sekolah rendah dan 1,032 orang responden adalah 39
daripada sekolah menengah. Dari segi lokasi sekolah pula, sebanyak 673 orang murid daripada sekolah bandar, 557 orang daripada sekolah di luar bandar, dan 136 orang daripada sekolah di pedalaman telah menjawab soal selidik ini. Mereka sedang belajar di SK (122), SJKT (57), SJKC (46), SK Orang Asli (120), SMK (844), SMKC (64) dan SMKA (113). Sejumlah 689 orang responden sedang belajar di sekolah harian (tanpa asrama), 549 daripada sekolah harian (berasrama), 61 orang daripada sekolah kurang murid, 10 daripada sekolah kluster dan dan 57 daripada kategori lain-lain. 3.5.2 Responden Soal Selidik (Guru) Sila rujuk Lampiran 5 untuk taburan penuh responden soal selidik dalam kalangan guru. Jadual-jadual di bawah menunjukkan demografi responden soal selidik dalam kalangan guru mengikut empat jenis demografi: lokasi sekolah, jenis sekolah, jawatan guru dan klasifikasi sekolah. JENIS DEMOGRAFI KATEGORI FREKUENSI % Bandar 349 50.3 Luar Bandar 314 45.2 Lokasi Sekolah Pedalaman 31 4.5 Jumlah 694 100 JENIS DEMOGRAFI KATEGORI FREKUENSI % Jenis Sekolah SK 93 13.4 40
JENIS DEMOGRAFI Jawatan Guru SJKT SJKC SRA SK (ORANG ASLI) SMK SMKC SMKA Jumlah KATEGORI Guru Besar Pengetua GPK1 Akademik GPK HEM GPK Kokurikulum GPK Pendidikan Khas Ketua Bidang Guru ATHAM Guru Kaunseling 12 30 1 55 431 32 40 694 FREKUENSI 8 11 18 26 25 3 54 8 45 1.7 4.3 0.1 7.9 62.1 4.6 5.8 100 % 1.2 1.6 2.6 3.7 3.6 0.4 7.8 1.2 6.5 41
Guru Pendidikan Khas 29 4.2 Guru Disiplin 33 4.8 Guru Penolong 383 55.2 Lain-lain 51 7.3 Jumlah 694 100.0 JENIS DEMOGRAFI KATEGORI FREKUENSI % Sekolah Harian (Tiada Asrama) 284 40.9 Sekolah Harian (Berasrama) 368 53.0 Klasifikasi Sekolah Sekolah Kurang Murid 36 5.2 Lain-lain 6 0.9 Jumlah 694 100.0 Secara keseluruhan, sebanyak 694 orang responden dalam kalangan guru/pentadbir sekolah telah menjawab soal selidik ini. Daripada jumlah tersebut, 349 orang adalah daripada sekolah bandar, 314 daripada sekolah di luar bandar, dan 31 daripada sekolah di pedalaman. Mereka sedang bertugas di SK (93), SJKT (12), SJKC (30), SRA (1), SK Orang Asli (55), SMK (431), SMKC (32) dan SMKA (40). Sejumlah 284 orang responden bertugas di sekolah harian (tanpa asrama), 368 daripada sekolah harian (berasrama), 36 daripada sekolah kurang murid dan 6 orang daripada lain-lain. 42
Secara keseluruhannya, responden terdiri daripada Guru Besar (8), Pengetua (11), GPK1 Akademik (18), GPK HEM (26), GPK Kokurikulum (25), GPK Pendidikan Khas (3), Ketua Bidang (54), Guru ATHAM (8), Guru Kaunseling (45), Guru Pendidikan Khas (29), Guru Disiplin (33), Guru Penolong (383) dan lain-lain (51). 3.5.3 Responden Temu Bual Murid dan Guru Bagi mengukuhkan data dan dapatan, temu bual telah dijalankan dengan pihak pentadbir sekolah, guru dan murid terpilih. Pemilihan responden temu bual dilakukan oleh pihak sekolah dengan berpandukan kriteria yang dicadangkan oleh para penyelidik. Taburan responden bagi temu bual adalah seperti yang berikut: Bil. Kategori Responden Jumlah Peratus 1 Pentadbir (Pengetua / Guru besar / Penolong Kanan) 70 27.03 2 Guru 35 13.51 3 Murid 154 59.46 JUMLAH 259 100 Responden temu bual yang terbesar ialah murid, iaitu 59.46%. Jumlah ini diikuti oleh responden temu bual dalam kalangan pentadbir (27.03%) dan guru (13.51%). 43
BAB 4 DAPATAN DAN PERBINCANGAN Dapatan kajian yang dijalankan oleh penyelidik akan dilaporkan berdasarkan empat objektif kajian yang berikut: 1. Mengkaji keberkesanan Program ATHAM yang dilaksanakan di sekolah antara 2009-2018; 2. Mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru dan murid di Sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak; 3. Mengenal pasti masalah, halangan dan cabaran yang dihadapi oleh sekolah yang terlibat dalam melaksanakan Program ATHAM; 4. Mengemukakan cadangan penambahbaikan dan pelan pelaksanaan Program ATHAM yang merangkumi pendekatan dan strategi menyeluruh ke arah penyampaian pendidikan hak asasi manusia yang terkesan di semua sekolah-sekolah di Malaysia bagi membolehkan Program ATHAM sentiasa diteruskan walaupun berlaku pertukaran atau perubahan kepimpinan sekolah. 44
4.1 Dapatan Kuantitatif (Objektif Kajian 1 dan 2) A. MURID Bahagian B: Keberkesanan Program Atham Jadual 2: untuk mempromosi, melindungi, memenuhi dan menghormati hak asasi manusia terutamanya hak kanak-kanak No. Mempromosi, melindungi, memenuhi dan menghormati (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* 1 Pelaksanaan Program ATHAM di sekolah dapat menyebarluaskan kefahaman tentang hak asasi kanak-kanak kepada warga sekolah. 0.7 3.1 58.8 37.4 3.33 2 Pelaksanaan Program ATHAM dapat memberi kesedaran kepada kanak- tiap-tiap kanak bahawa kanak-kanak berhak untuk mendapatkan pelindungan dan bantuan. 0.7 1.8 42.2 55.4 3.52 3 Pelaksanaan Program ATHAM dapat memenuhi kanak-kanak keperluan aspek daripada kelangsungan hidup, perlindungan, perkembangan diri dan penyertaan. 1.3 4.4 55.9 38.4 3.31 4 Program Pelaksanaan ATHAM dapat meningkatkan kesedaran seluruh warga sekolah bahawa kanak-kanak juga mempunyai hak untuk dihormati. 0.9 2.6 40.1 56.4 3.52 SD % 0.571 83.3 0.570 88.0 0.619 82.8 0.596 88.0 45
5 Program Pelaksanaan ATHAM dapat meningkatkan kesedaran seluruh warga sekolah bahawa kanak-kanak boleh menuntut agar hak- hak mereka dihormati. 0.8 4.9 44.9 49.3 3.43 0.626 85.8 Total 3.42 0.596 85.6 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 2 menunjukkan instrumen berkaitan dengan objektif ATHAM, iaitu untuk mempromosi, melindungi, memenuhi dan menghormati hak asasi manusia terutamanya hak kanak-kanak di sekolah Malaysia. Secara keseluruhannya, sebanyak 85.6% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.42 dan sisihan piawai adalah 0.596. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "pelaksanaan Program ATHAM dapat memberi kesedaran kepada kanak-kanak bahawa tiap-tiap kanak-kanak berhak untuk mendapatkan pelindungan dan bantuan," dan "pelaksanaan Program ATHAM dapat meningkatkan kesedaran seluruh warga sekolah bahawa kanak-kanak juga mempunyai hak untuk dihormati." Item yang kedua tertinggi ialah "pelaksanaan Program ATHAM dapat meningkatkan kesedaran seluruh warga sekolah bahawa kanak-kanak boleh menuntut agar hak-hak mereka dihormati." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "pelaksanaan Program ATHAM dapat memenuhi keperluan kanak- kanak dari aspek kelangsungan hidup, perlindungan, perkembangan diri dan penyertaan." Dapatan ini menunjukkan bahawa murid di sekolah-sekolah sangat bersetuju dengan objektif ATHAM untuk mempromosi, melindungi, memenuhi dan menghormati hak asasi manusia terutamanya hak kanak-kanak. 46
Jadual 3: untuk meningkatkan pemahaman dan kesedaran warga sekolah termasuk KPM, pengurusan sekolah, guru, ibu bapa dan murid berkenaan hak asasi manusia terutamanya hak kanak-kanak melalui aktiviti dan program yang dirancang, seterusnya mewujudkan amalan dan budaya hak asasi manusia di sekolah serta menjadikan persekitaran sekolah sebagai persekitaran yang mesra hak asasi manusia No. Pemahaman, kesedaran, amalan budaya hak asasi, persekitaran mesra hak asasi (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* 1 boleh Murid-murid menuntut agar haknya dilindungi pihak sekolah. oleh 0.9 4.3 53.1 41.7 3.36 2 Murid-murid peluang semua pembelajaran di sekolah. diberi mengunakan kemudahan 0.4 4.5 47.4 47.7 3.42 3 Layanan sama diberikan kepada semua murid. yang 1.7 7.5 41.1 49.8 3.39 4 Sekolah menerima murid warga asing belajar di sekolah. 5.9 12.3 50.6 31.3 3.07 5 Program ATHAM memberi kesedaran kepada saya tentang hak asasi murid di sekolah. 0.7 2.9 53.1 43.3 3.36 6 Sekolah ini mengamalkan budaya menghormati hak asasi manusia di sekolah. 1.0 3.4 47.7 48.0 3.43 SD % 0.607 84.0 0.601 85.5 0.699 84.8 0.816 76.8 0.583 84.0 0.609 85.8 47
7 Sekolah sentiasa berusaha menjadikan sekolah persekitaran mesra hak asasi manusia. 0.8 3.9 44.9 50.4 3.45 0.611 86.3 Total 3.35 0.647 83.9 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 3 menunjukkan instrumen berkaitan dengan objektif ATHAM, iaitu untuk meningkatkan pemahaman dan kesedaran warga sekolah termasuk KPM, pengurusan sekolah, guru, ibu bapa dan murid berkenaan dengan hak asasi manusia, terutamanya hak kanak-kanak melalui aktiviti dan program yang dirancang, seterusnya mewujudkan amalan dan budaya hak asasi manusia di sekolah serta menjadikan persekitaran sekolah sebagai persekitaran yang mesra hak asasi manusia. Secara keseluruhannya, sebanyak 83.9% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.35 dan sisihan piawai adalah 0.647. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "sekolah sentiasa berusaha menjadikan persekitaran sekolah mesra hak asasi manusia." Item yang kedua tertinggi ialah "sekolah ini mengamalkan budaya menghormati hak asasi manusia di sekolah." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini adalah "sekolah menerima murid warga asing belajar di sekolah." Hal ini menunjukkan bahawa murid di sekolah-sekolah sangat bersetuju dengan objektif ATHAM, iaitu untuk meningkatkan pemahaman dan kesedaran warga sekolah termasuk KPM, pengurusan sekolah, guru, ibu bapa dan murid berkenaan hak asasi manusia terutamanya hak kanak-kanak melalui aktiviti dan program yang dirancang, seterusnya mewujudkan amalan dan budaya hak asasi manusia di sekolah serta menjadikan persekitaran sekolah sebagai persekitaran yang mesra hak asasi manusia. 48
Jadual 4: untuk menggalakkan pengurusan sekolah dan guru memberi perhatian kepada prinsip dan elemen hak asasi manusia dan hak kanak- kanak dalam merancang dan melaksanakan aktiviti dan program di sekolah No. Merancang dan melaksana (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD % 1 merancang Apabila pengurusan aktiviti, selalu sekolah keutamaan memberi kepada dan elemen hak asasi manusia serta hak kanak-kanak. saya prinsip 0.8 5.1 60.5 33.7 3.27 0.589 81.8 2 Pengurusan sekolah saya selalu memasukkan prinsip dan elemen hak asasi manusia serta hak kanak-kanak dalam aktiviti dan program di sekolah. 0.6 5.1 58.7 35.6 3.29 0.587 82.3 3 saya Sekolah melaksanakan banyak aktiviti berasaskan prinsip dan elemen hak asasi secara manusia berterusan sepanjang tahun. 1.0 10.7 56.6 31.8 3.19 0.653 79.8 Total 3.25 0.610 81.3 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 4 menunjukkan instrumen berkaitan dengan objektif ATHAM, iaitu untuk menggalakkan pengurusan sekolah dan guru memberi perhatian kepada prinsip dan elemen hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dalam merancang dan melaksanakan aktiviti dan program di sekolah. Secara keseluruhannya, sebanyak 81.3% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.25 dan sisihan piawai adalah 0.610. 49
Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Pengurusan sekolah saya selalu memasukkan prinsip dan elemen hak asasi manusia serta hak kanak- kanak dalam aktiviti dan program di sekolah." Item yang kedua tertinggi adalah "Apabila merancang aktiviti, pengurusan sekolah saya selalu memberi keutamaan kepada prinsip dan elemen hak asasi manusia serta hak kanak- kanak." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah saya melaksanakan banyak aktiviti berasaskan prinsip dan elemen hak asasi manusia secara berterusan sepanjang tahun." Dapatan ini menunjukkan bahawa murid di sekolah-sekolah sangat bersetuju dengan objektif ATHAM, iaitu untuk menggalakkan pengurusan sekolah dan guru memberi perhatian kepada prinsip dan elemen hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dalam merancang dan melaksanakan aktiviti dan program di sekolah. Walau bagaimanapun, sekolah tidak menjalankan aktiviti berasaskan prinsip dan elemen hak asasi manusia secara berterusan sepanjang tahun. Aspek ini memerlukan penambahbaikan. Jadual 5: untuk berkongsi pengalaman dengan masyarakat setempat berkenaan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak yang diamalkan di sekolah No. Berkongsi pengalaman (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD 1 Ibu bapa dimaklumkan tentang penglibatan murid dalam Program ATHAM. 4.0 13.3 55.2 27.5 3.06 0.752 2 Sekolah mengalu-alukan mana-mana pihak untuk terlibat bersama dalam Program di sekolah. ATHAM 2.7 10.8 52.6 34.2 3.19 0.715 % 76.5 79.8 50
3 Satu laman web ATHAM dibina di sekolah bagi menyebarkan maklumat Program berkaitan ATHAM kepada masyarakat. 4.8 15.7 53.4 26.1 3.01 0.781 4 Sekolah menyediakan peti cadangan atau aduan berkenaan Program ATHAM. 3.6 15.7 52.1 28.6 3.06 0.764 5 Sekolah mengadakan ceramah ATHAM bersama komuniti setempat. 3.6 13.0 55.0 28.4 3.08 0.743 Total 3.08 0.751 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 5 menunjukkan instrumen berkaitan dengan objektif ATHAM, iaitu untuk berkongsi pengalaman dengan masyarakat setempat berkenaan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak yang diamalkan di sekolah. Secara keseluruhannya, sebanyak 76.6% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.08 dan sisihan piawai adalah 0.751. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Sekolah mengalu-alukan mana-mana pihak untuk telibat bersama dalam Program ATHAM di sekolah." Item yang kedua tertinggi ialah "Ibu bapa dimaklumkan tentang penglibatan murid dalam Program ATHAM," dan "Sekolah menyediakan peti cadangan atau aduan berkenaan Program ATHAM." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Satu laman web ATHAM dibina di sekolah bagi menyebarkan maklumat berkaitan Program ATHAM kepada masyarakat." Dapatan ini menunjukkan bahawa murid di sekolah-sekolah bersetuju dengan objektif ATHAM, iaitu untuk berkongsi pengalaman dengan masyarakat setempat berkenaan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak yang diamalkan 75.3 76.5 75.0 76.6 51
di sekolah. Namun begitu, penyebaran maklumat tentang Program ATHAM kepada masyarakat perlu dipertingkatkan. Jadual 6: untuk memupuk dan memperkasakan jalinan perhubungan yang baik dalam kalangan murid tanpa mengira kaum, agama dan jantina No. Memupuk hubungan baik, memperkasa jalinan perhubungan (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* 1 Program menyedarkan sekolah kepentingan walaupun perbezaan budaya dan agama. ATHAM warga tentang perpaduan terdapat bangsa, 0.7 3.7 45.6 49.9 3.45 2 Program ATHAM yang dilaksanakan di sekolah dapat memperkasa jalinan hubungan lebih mesra dalam kalangan warga tanpa sekolah mengira kaum, agama dan jantina. yang 1.0 4.1 47.7 47.2 3.41 3 Program ATHAM berjaya mewujudkan rasa kekitaan rakyat Malaysia dalam kalangan warga sekolah yang berlainan bangsa, agama dan budaya. 0.6 4.8 49.6 45.0 3.39 4 Program ATHAM berjaya mewujudkan keharmonian dalam kalangan warga tanpa mengira sekolah kaum, agama dan jantina. 1.1 3.7 48.0 47.2 3.41 Total 3.42 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) SD % 0.605 86.3 0.618 85.3 0.607 84.8 0.618 85.3 0.612 85.4 52
Jadual 6 menunjukkan instrumen berkaitan dengan objektif ATHAM, iaitu untuk memupuk dan memperkasakan jalinan perhubungan yang baik dalam kalangan murid tanpa mengira kaum, agama dan jantina. Secara keseluruhannya, sebanyak 85.4% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.42 dan sisihan piawai adalah 0.612. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Program ATHAM menyedarkan warga sekolah tentang kepentingan perpaduan walaupun terdapat perbezaan bangsa, budaya dan agama." Item yang kedua tertinggi ialah "Program ATHAM yang dilaksanakan di sekolah dapat memperkasa jalinan hubungan yang lebih mesra dalam kalangan warga sekolah tanpa mengira kaum, agama dan jantina" dan "Program ATHAM berjaya mewujudkan keharmonian dalam kalangan warga sekolah tanpa mengira kaum, agama dan jantina." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Program ATHAM berjaya mewujudkan rasa kekitaan rakyat Malaysia dalam kalangan warga sekolah yang berlainan bangsa, agama dan budaya." Dapatan ini menunjukkan bahawa murid di sekolah-sekolah bersetuju dengan objektif ATHAM, iaitu untuk memupuk dan memperkasakan jalinan perhubungan yang baik dalam kalangan murid tanpa mengira kaum, agama dan jantina. Namun begitu, usaha mewujudkan rasa kekitaan perlu dipergiatkan. 53
Bahagian C: Tahap Kesedaran dan Kefahaman Hak Asasi Manusia Khususnya Hak Kanak-kanak Jadual 7: Kesamarataan (Perkara 2) No. Kesamarataan (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD % 1 Semua murid mesti layanan dan menerima sama yang perhatian daripada guru semasa sesi pengajaran dan pembelajaran. 1.9 7.9 50.5 39.7 3.28 0.689 82.0 2 Semua murid mesti diberi peluang yang sama untuk terlibat aktiviti dalam sekolah. 1.9 7.3 52.1 38.7 3.28 0.679 82.0 3 Semua murid diberi peluang yang sama untuk jawatan di memegang sekolah, seperti pengawas dan ketua darjah. 2.0 10.7 46.6 40.7 3.26 0.727 81.5 4 diberi Semua murid peluang yang sama untuk mewakili sekolah dalam pertandingan. 2.6 12.1 49.3 36.0 3.19 0.741 79.8 5 Semua murid mesti diberikan penggunaan kemudahan yang sama di sekolah. 1.1 5.6 49.0 44.4 3.37 0.640 84.3 Total 3.28 0.695 81.9 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 7 menunjukkan instrumen berkaitan dengan tahap kesedaran dan kefahaman hak asasi manusia khususnya hak kanak-kanak dari aspek kesamarataan. Secara keseluruhannya, sebanyak 81.90% sangat bersetuju 54
dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.28 dan sisihan piawai adalah 0.695. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Semua murid mesti diberikan penggunaan kemudahan yang sama di sekolah," iaitu sebanyak 84.25%. Terdapat dua item yang menunjukkan peratus yang sama tinggi, iaitu "Semua murid mesti menerima layanan dan perhatian yang sama daripada guru semasa sesi pengajaran dan pembelajaran" serta "Semua murid diberi peluang yang sama untuk memegang jawatan di sekolah, seperti pengawas dan ketua darjah." iaitu sebanyak 82.0%. Manakala item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Semua murid diberi peluang yang sama untuk mewakili sekolah dalam pertandingan," iaitu sebanyak 79.75%. Murid sangat bersetuju dengan objektif ATHAM yang berkaitan dengan tahap kesedaran dan kefahaman hak asasi manusia khususnya hak kanak- kanak dari aspek kesamarataan. Perhatian perlu diberikan terhadap aspek memberikan peluang yang sama untuk mewakili sekolah dalam pertandingan kepada semua murid. Jadual 8: Hak hidup, survival dan pembangunan (Perkara 6) No. Hak hidup, survival dan pembangunan (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD % 1 Murid berasa selamat di sekolah. 1.8 6.9 47.5 43.9 3.33 0.683 83.3 2 Semua aktiviti di sekolah membantu meningkatkan kemahiran hidup seharian murid. 1.2 5.4 49.9 43.6 3.36 0.639 84.0 55
3 Semua murid berpeluang aktiviti mengikuti perkembangan diri daripada aspek jasmani, emosi, rohani dan intelek. 1.0 5.2 51.0 42.8 3.36 0.628 84.0 Total 3.35 0.650 83.8 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 8 menunjukkan instrumen berkaitan dengan hak hidup, survival dan pembangunan. Secara keseluruhannya, sebanyak 83.75% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.35 dan sisihan piawai adalah 0.650. Bagi item di dalamnya, ada dua item tertinggi, iaitu "Semua aktiviti di sekolah membantu meningkatkan kemahiran hidup seharian murid" dan "Semua murid berpeluang mengikuti aktiviti perkembangan diri daripada aspek jasmani, emosi, rohani dan intelek," iaitu sebanyak 84.0%. Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Murid berasa selamat di sekolah," iaitu sebanyak 83.3%. Dapatan ini menunjukkan bahawa murid sangat bersetuju dengan hak hidup, survival dan pembangunan manusia terutamanya hak kanak-kanak. Jadual 9: Pendaftaran kelahiran, nama dan kerakyatan (Perkara 7) No. Pendaftaran kelahiran, nama dan kerakyatan (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD % 1 Setiap mempunyai pengenalan diri yang sah murid mesti dokumen 1.2 3.3 31.8 63.6 3.58 0.620 89.5 56
2 Sekolah patut membantu murid untuk mendapatkan dokumen pengenalan diri. 1.7 6.7 47.7 44.0 3.34 0.677 83.5 3 Setiap murid mesti tahu mengenai status kerakyatan diri masing- masing. 1.1 2.8 38.3 57.8 3.53 0.609 88.3 Total 3.48 0.635 87.2 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 9 menunjukkan instrumen berkaitan dengan pendaftaran kelahiran, nama dan kerakyatan sebagai hak asasi manusia khususnya hak kanak-kanak. Secara keseluruhannya, sebanyak 87.2% responden sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.48 dan sisihan piawai adalah 0.635. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Setiap murid mesti mempunyai dokumen pengenalan diri yang sah," iaitu sebanyak 89.50%. Item kedua tertinggi dalam hak pendaftaran kelahiran, nama dan kerakyatan ialah "Setiap murid mesti tahu tentang status kerakyatan diri masing-masing," iaitu sebanyak 88.3%. Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah patut membantu murid untuk mendapatkan dokumen pengenalan diri iaitu sebanyak 83.5%." Jadual 10: Identiti (Perkara 8) Tahap Persetujuan (%) No. Identiti (N=1366) Mean* SD % 1 2 3 4 1 Sekolah menggalakkan mengenali murid identiti kepelbagaian rakan-rakan (bahasa budaya, keraian, muzik dll) 1.8 6.4 43.5 48.4 3.39 0.686 84.8 57
2 Sekolah memberi kebebasan kepada murid untuk menzahirkan identiti (bahasa, masing-masing uniform pemilihan sekolah, dan makanan). tudung 3.9 10.8 43.2 42.2 3.24 0.793 81.0 Total 3.32 0.740 82.9 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 10 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu identiti sebagai hak asasi manusia, khususnya hak kanak-kanak. Secara keseluruhannya, sebanyak 82.9% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.32 dan sisihan piawai adalah 0.740. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Sekolah menggalakkan murid mengenali kepelbagaian identiti rakan-rakan (bahasa budaya, keraian, muzik dll)," iaitu sebanyak 84.8%. Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah memberi kebebasan kepada murid untuk menzahirkan identiti masing-masing (bahasa, pemilihan uniform sekolah, tudung dan makanan),"iaitu sebanyak 81.0%." Jadual 11: Tempat tinggal dan hubungan dengan ibu bapa (Perkara 9) No. Tempat tinggal dan hubungan dengan ibu bapa (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD % 1 Sekolah memastikan maklumat tempat tinggal dan keluarga keluarga murid (ibu bapa dan penjaga) dikemas kini dari semasa ke semasa. 1.5 4.8 45.4 48.5 3.41 0.650 85.3 58
2 Sekolah mesti menyediakan kemudahan asrama bagi murid yang memerlukan kemudahan asrama. 3.6 7.4 37.8 51.2 3.37 0.772 84.3 3 Sekolah mesti memantau murid-murid kebajikan walau di mana mereka tinggal. 1,7 7.5 45.4 45.5 3.35 0.691 83.8 4 yang Murid-murid masalah mempunyai hubungan dengan ibu bapa harus dibantu oleh pihak sekolah. 3.5 9.2 40.0 47.0 3.31 0.780 82.8 Total 3.36 0.723 84.0 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 11 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu "Tempat tinggal dan hubungan dengan ibu bapa" sebagai hak asasi manusia khususnya hak kanak- kanak. Secara keseluruhannya, sebanyak 84.0% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.36 dan sisihan piawai adalah 0.723. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Sekolah memastikan maklumat tempat tinggal dan keluarga keluarga murid (ibu bapa dan penjaga) dikemas kini dari semasa ke semasa," iaitu sebanyak 85.3%. Item kedua tertinggi dalam "Tempat tinggal dan hubungan dengan ibu bapa" ialah "Sekolah mesti menyediakan kemudahan asrama bagi murid yang memerlukan kemudahan asrama," iaitu sebanyak 84.3%. Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini adalah "Murid-murid yang mempunyai masalah hubungan dengan ibu bapa harus dibantu oleh pihak sekolah," iaitu sebanyak 82.8%." Murid sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan "Tempat tinggal dan hubungan dengan ibu bapa" sebagai hak asasi manusia terutamanya hak kanak-kanak. 59
Jadual 12: Menyatakan pendapat dan didengari (to be heard) (Perkara 12) Tahap Persetujuan (%) No. Menyatakan pendapat dan didengari (N=1366) Mean* SD % 1 2 3 4 1 Pendapat murid mesti dihormati dan didengari oleh sekolah dalam isu yang melibatkan murid. 2.1 7.5 47.5 42.8 3.31 0.702 82.8 2 Pandangan murid diambil kira oleh sekolah dalam merangka di sekolah. aktiviti 1.8 11.2 53.3 33.7 3.19 0.696 79.8 3 Murid mesti diberi peluang untuk menerangkan sebab bagi sesuatu perbuatan atau tindakan murid. 1.8 7.2 50.2 40.8 3.30 0.681 82.5 4 Sekolah mesti mengambil penjelasan murid kira mengambil sebelum sesuatu tindakan. 1.2 4.9 42.5 51.4 3.44 0.648 86.0 Total 3.31 0.682 82.8 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 12 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu "Menyatakan pendapat dan didengari / to be heard" sebagai hak asasi manusia khususnya hak kanak- kanak. Secara keseluruhannya, sebanyak 82.8% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.31 dan sisihan piawai adalah 0.682. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Sekolah mesti mengambilkira penjelasan murid sebelum mengambil sesuatu tindakan," iaitu sebanyak 86.0%. Item kedua tertinggi dalam "Menyatakan pendapat dan didengari" ialah "Pendapat murid mesti dihormati dan didengari oleh sekolah dalam isu yang melibatkan murid," iaitu sebanyak 82.8%. Manakala, item yang terendah di 60
bawah konstruktif ini ialah "Pandangan murid diambil kira oleh sekolah dalam merangka aktiviti di sekolah," iaitu sebanyak 79.8%." Dapatan ini menunjukkan bahawa murid sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan dengan "Menyatakan pendapat dan didengari" sebagai hak asasi manusia terutamanya hak kanak-kanak. Walau bagaimanapun, usaha untuk mendapatkan pandangan murid dalam merangka aktiviti perlu dipertingkatkan. Jadual 13: Menyatakan pandangan (freedom of expression) (Perkara 13) No. Menyatakan pandangan / freedom of expression (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD 1 Murid mempunyai hak menyatakan untuk di pendapat mereka sekolah. 1.5 6.4 48.2 43.9 3.35 0.666 2 Sekolah yang platform kepada murid menyatakan padangan. menyediakan sesuai untuk 1.7 13.4 51.9 33.0 3.16 0.711 3 sentiasa Sekolah mendengar pendapat pelajar dalam membuat keputusan berkaitan pelajar. 3.4 13.6 50.3 32.2 3.12 0.761 Total 3.21 0.713 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 13 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu "Menyatakan pandangan" sebagai hak asasi manusia khususnya hak kanak-kanak. Secara keseluruhannya, sebanyak 80.3% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.21 dan sisihan piawai adalah 0.713. 61 % 83.8 79.0 78.0 80.3
Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Murid mempunyai hak untuk menyatakan pendapat mereka di sekolah," iaitu sebanyak 83.8%. Item kedua tertinggi dalam hak "Menyatakan pandangan" ialah "Sekolah menyediakan platform yang sesuai kepada murid untuk menyatakan padangan," iaitu sebanyak 79.0%. Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini adalah "Sekolah sentiasa mendengar pendapat murid dalam membuat keputusan berkaitan murid." iaitu sebanyak 78.0%." Dapatan ini menunjukkan bahawa murid sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan dengan "Menyatakan pandangan (freedom of expression)" sebagai hak asasi manusia terutamanya hak kanak-kanak. Namun, sekolah perlu menyediakan platform untuk membolehkan murid menyatakan pandangan serta berusaha supaya pandangan murid diberi perhatian. Jadual 14: Berfikir, rasa hati dan beragama (taught, conscience and religion) (Perkara 14) No. Berfikir, rasa hati dan beragama (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD 1 aktiviti Penganjuran seperti keagamaan, ibadah korban, Pesta Ponggal, Pesta Tanglong, Pesta Keamatan, Pesta Gawai dan lain-lain mesti dibenarkan di sekolah. 3.4 12.4 39.8 44.4 3.25 0.80 2 aktiviti Penganjuran keagamaan mesti mengambil kira sensitiviti agama lain. 2.3 6.3 43.3 48.1 3.37 0.70 3 sekolah mesti Kantin dibuka bulan semasa Ramadan untuk menjaga hak dan kebajikan murid yang bukan Islam. 5.4 10.6 44.4 39.6 3.18 0.83 62 % 81.3 84.3 80.0
4 Sekolah mesti menyediakan bilik khas untuk beribadat kepada murid bukan Islam. 4.9 13.1 44.5 37.5 3.15 Total 3.24 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 14 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu berfikir, rasa hati dan beragama (taught, conscience and religion). Secara keseluruhannya, sebanyak 81.1% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.24 dan sisihan piawai adalah 0.79. Bagi item di dalamnya, item tertinggi tahap persetujuannya ialah, "Penganjuran aktiviti keagamaan mesti mengambil kira sensitiviti agama lain" (84.3%). Item yang kedua tertinggi ialah "Penganjuran aktiviti keagamaan, seperti Ibadah korban, Pesta Ponggal, Pesta Tanglong, Pesta Keamatan, Pesta Gawai dan lain-lain mesti dibenarkan di sekolah" (81.3%). Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah mesti menyediakan bilik khas untuk beribadat kepada murid bukan Islam" (78.8%). Data ini menunjukkan bahawa tahap kesedaran dan kefahaman hak asasi manusia khususnya hak kanak-kanak dari segi kebebasan beragama dalam kalangan murid adalah sangat tinggi. Penyediaan kemudahan bilik ibadat kepada murid bukan Islam perlu diambil berat. 0.83 0.79 63 78.8 81.1
Jadual 15: Berpersatuan dan berhimpun (Perkara 15) Tahap Persetujuan (%) No. Berpersatuan dan berhimpun (N=1366) Mean* SD % 1 2 3 4 1 Murid diberi untuk persatuan/kelab/badan beruniform yang mereka minati. kebebasan memilih 2.9 9.2 38.2 49.7 3.35 0.77 83.8 2 Murid untuk bebas berkumpul sesama mereka tidak di sekolah selagi melanggar peraturan sekolah. 2.0 6.9 39.6 51.5 3.40 0.71 85.0 Total 3.38 0.74 84.4 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 15 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu berhubungan dengan hak berpersatuan dan berhimpun. Secara keseluruhannya, sebanyak 84.4% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.38 dan sisihan piawai adalah 0.71. Bagi item di dalamnya, item tertinggi tahap persetujuannya ialah "Murid bebas untuk berkumpul sesama mereka di sekolah selagi tidak melanggar peraturan sekolah," iaitu sebanyak (85.0%). Item yang kedua tertinggi ialah "Murid diberi kebebasan untuk memilih persatuan/kelab/badan beruniform yang mereka minati" (83.8%). Dapatan ini menunjukkan bahawa tahap kesedaran dan kefahaman hak asasi manusia khususnya hak kanak-kanak dari segi kebebasan berpersatuan.dan berhimpunan dalam kalangan murid sangat tinggi. 64
Jadual 16: Privasi, keluarga, tempat tinggal, reputasi (Perkara 16) No. Privasi, keluarga, tempat tinggal, reputasi (N=1366) Tahap Persetujuan (%) Mean* SD % 1 2 3 4 1 Sekolah menjaga dalam semua keadaan. (guru) sentiasa reputasi murid 2.0 5.4 51.4 41.2 3.32 0.67 83.0 2 Sekolah mempunyai dasar penyimpanan mengenai penggunaan dan maklumat murid yang selamat. 0.7 4.5 48.0 46.8 3.41 0.61 85.3 3 secara Pemeriksaan mengejut ('spot-check') di satu sekolah pencabulan asasi manusia. adalah hak 11.0 23.6 34.9 30.5 2.85 0.98 71.3 4 Sekolah mesti mempunyai peraturan yang menghormati reputasi dan semasa privasi murid menjalankan hukuman tatatertib. 1.1 4.2 46.0 48.7 3.42 0.63 85.5 5 Keizinan / ibu penjaga diminta sebelum maklumat murid dikongsi dengan pihak ketiga. bapa 1.9 4.1 37.7 56.3 3.48 0.67 87.0 Total 3.30 1.78 82.4 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 16 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu privasi, keluarga, tempat tinggal, reputasi. Secara keseluruhannya, sebanyak 82.4% sangat bersetuju dengan instrument tersebut. Min keseluruhan ialah 3.30 dan sisihan piawai adalah 1.78. Bagi item di dalamnya, item tertinggi tahap persetujuannya ialah "Keizinan ibu bapa penjaga diminta sebelum maklumat murid dikongsi dengan 65
pihak ketiga" (87.0%). Item yang kedua tertinggi ialah "Sekolah mesti mempunyai peraturan yang menghormati reputasi dan privasi murid semasa menjalankan hukuman tatatertib" (85.5%). Manakala item yang paling rendah dalam konstruk item ini ialah "Pemeriksaan secara mengejut (spot-check) di sekolah ialah satu pencabulan hak asasi manusia" (71.3%). Data ini menunjukkan bahawa tahap kesedaran dan kefahaman hak asasi manusia khususnya hak kanak-kanak dalam kalangan murid dari segi privasi, keluarga, tempat tinggal, reputasi sangat tinggi. Walau bagaimanapun, adalah agak memeranjatkan apabila murid tidak menganggap pemeriksaan mengejut sebagai pencabulan hak asasi. Jadual 17: Akses terhadap maklumat (Perkara 17) No. Akses terhadap maklumat (N=1366) Tahap Persetujuan (%) Mean* SD % 1 2 3 4 1 sekolah Perpustakaan saya menyediakan maklumat yang mencukupi memenuhi untuk keperluan pembelajaran murid. 2.7 9.1 49.9 38.4 3.24 0.73 81.0 2 Sekolah mesti menyediakan akses yang mencukupi untuk mendapatkan maklumat secara maya. 3.5 13.3 51.4 31.8 3.11 0.76 77.8 3 Sekolah boleh menetapkan peraturan untuk sesuai yang mengawal akses pelajar terhadap maklumat. 2.0 6.1 56.1 35.9 3.26 0.66 82.0 Total 3.20 0.72 80.3 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) 66
Jadual 17 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu akses terhadap maklumat. Secara keseluruhannya, sebanyak 80.3% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.20 dan sisihan piawai adalah 0.72. Bagi item di dalamnya, item tertinggi tahap persetujuannya ialah "Sekolah boleh menetapkan peraturan yang sesuai untuk mengawal akses murid terhadap maklumat" (82.0%). Item yang kedua tertinggi ialah "Perpustakaan sekolah saya menyediakan maklumat yang mencukupi untuk memenuhi keperluan pembelajaran murid" (81.0%). Manakala Item yang paling rendah dalam konstruk item ini ialah "Sekolah mesti menyediakan akses yang mencukupi untuk mendapatkan maklumat secara maya" (77.8%). Dapatan ini menunjukkan bahawa tahap kesedaran dan kefahaman murid terhadap hak asasi manusia, khususnya hak kanak-kanak dari segi akses terhadap maklumat adalah tinggi walaupun terdapat masalah akses yang mencukupi untuk mendapatkan maklumat secara maya. Jadual 18: Best interest of child (Kepentingan terbaik kanak-kanak) (Perkara 18) Tahap Persetujuan (%) No. Best interest of child (N=1366) Mean* SD % 1 2 3 4 1 Kantin menyediakan yang berpatutan harga. sekolah mesti makanan dan berkhasiat 1.9 3.2 33.2 61.6 3.55 0.65 88.8 2 Semua tindakan disiplin (tatatertib) yang diambil perlu terhadap murid mengutamakan kepentingan (perkembangan) murid. terbaik 0.5 3.7 48.0 47.8 3.43 0.60 85.8 67
3 Siasatan latar belakang murid mesti dilakukan sebelum tindakan tatatertib diambil oleh sekolah. terhadap 1.5 6.2 44.3 48.0 3.40 4 Sekolah mesti menyediakan guru yang berkemahiran khusus untuk mengajar mata pelajaran tertentu. 1.2 3.2 40.6 55.0 3.50 5 mesti Sekolah menyediakan kemudahan bagi menjamin asas perkembangan terbaik murid di sekolah. 0.3 2.3 39.6 57.8 3.55 Total 3.49 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 18 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu "Best interest of child" (kepentingan terbaik kanak-kanak). Secara keseluruhannya, sebanyak 87.2% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.49 dan sisihan piawai adalah 0.62. Bagi item di dalamnya, item tertinggi tahap persetujuannya ialah "Kantin sekolah mesti menyediakan makanan yang berkhasiat dan berpatutan harga" (88.8%). Item yang kedua tertinggi ialah "Sekolah mesti menyediakan kemudahan asas bagi menjamin perkembangan terbaik murid di sekolah" (88.8%). Manakala Item yang paling rendah dalam konstruk item ini ialah "Siasatan terhadap latar belakang murid mesti dilakukan sebelum tindakan tatatertib diambil oleh sekolah" (85.0%). Dapatan ini menunjukkan bahawa tahap kesedaran dan kefahaman hak asasi manusia dalam kalangan murid khususnya hak kanak-kanak dari segi "best interest of child" (kepentingan terbaik kanak-kanak) sangat tinggi. 0.67 0.62 0.56 0.62 85.0 87.5 88.8 87.2 68
Jadual 19: Keganasan, penderaan dan pengabaian (Perkara 19) No. Keganasan, penderaan dan pengabaian (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD % 1 Keganasan dan penderaan murid adalah melanggar hak asasi kanak-kanak. 2.2 5.3 32.6 59.9 3.50 0.70 87.5 2 Guru melindungi murid yang didera oleh ibu bapa atau penjaga. 1.8 5.1 41.5 51.6 3.43 0.67 85.8 3 Guru bertindak pantas jika ada kes penderaan dan penganiayaan murid. 1.2 4.4 38.7 55.8 3.49 0.64 87.3 4 Guru prihatin murid yang lembam. terhadap 2.0 4.5 41.7 51.8 3.43 0.68 85.8 5 Guru perlakuan kalangan murid. peka buli dengan dalam 2.8 6.4 33.7 57.2 3.45 0.74 86.3 Total 3.46 0.69 86.5 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 19 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu "keganasan, penderaan dan pengabaian." Secara keseluruhannya, sebanyak 86.5% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.46 dan sisihan piawai adalah 0.69. Bagi item di dalamnya, item tertinggi tahap persetujuannya ialah "Keganasan dan penderaan murid adalah melanggar hak asasi kanak-kanak" (87.5%). Item yang kedua tertinggi ialah "Guru bertindak pantas jika ada kes penderaan dan penganiayaan murid" (87.3%). Manakala Item yang paling rendah dalam konstruk item ini ialah "Guru melindungi murid yang didera oleh ibu bapa atau penjaga" (85.8%). 69
Walau bagaimanapun, tafsiran data secara keseluruhannya menunjukkan bahawa tahap kesedaran dan kefahaman hak asasi manusia dalam kalangan murid-murid khususnya hak kanak-kanak berhubungan dengan keganasan, penderaan dan pengabaian adalah sangat tinggi. Jadual 20: Kanak-kanak kurang upaya (Perkara 23) No. Kanak-kanak kurang upaya (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD % 1 Murid kurang upaya perlu dilayan sama seperti murid normal. 2.6 10.4 31.3 55.7 3.40 0.78 85.0 2 Murid upaya kurang disediakan ruangan khas bagi tujuan PdP. 1.5 5.2 36.4 57.0 3.50 0.62 87.5 3 Murid kurang upaya bebas bergaul dengan murid normal. 1.8 7.7 38.8 51.8 3.41 0.71 85.3 4 sekolah Pihak bantuan menyediakan sokongan (peribadi dan peralatan PdP) kepada murid kurang upaya. 1.0 3.4 40.6 55.0 3.50 0.62 87.5 5 Infrustruktur sekolah dibina dengan mempertimbangkan keperluan murid kurang upaya (cth: laluan kerusi roda). 1.4 4.0 39.8 54.8 3.48 0.64 87.0 Total 3.46 0.67 86.5 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 20 menunjukkan instrumen ATHAM berhubungan dengan kanak- kanak kurang upaya. Secara keseluruhannya, sebanyak 86.5% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.46 dan sisihan piawai adalah 0.67. 70
Bagi item di dalamnya, item yang paling tinggi tahap persetujuannya ialah "Murid kurang upaya disediakan ruangan khas bagi tujuan PdP" (87.5%). Item yang kedua tertinggi ialah "Pihak sekolah menyediakan bantuan sokongan (peribadi dan PdP) kepada murid kurang upaya" (87.5%). Manakala Item yang paling rendah dalam konstruk ini ialah "Murid kurang upaya perlu dilayan sama seperti murid normal" (85.0%). Walau bagaiamanpun, tafsiran data menunjukkan bahawa tahap kesedaran dan kefahaman hak asasi manusia dalam kalangan murid khususnya berhubungan dengan amalan hak kanak-kanak kurang upaya di sekolah mereka adalah sangat tinggi. Jadual 21: Standard kesihatan dan perubatan (Perkara 24) No. Standard Kesihatan dan Perubatan(N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD 1 Sekolah keutamaan kepada murid. saya memberi tinggi kesihatan yang aspek 1.7 4.5 49.9 43.9 3.36 0.650 2 Sekolah saya mengambil tindakan yang sesuai apabila mendapati murid sakit atau cedera. 1.4 4.5 43.9 50.2 3.43 0.647 3 Sekolah mengadakan program kesihatan setiap tahun. 2.3 7.8 47.7 42.2 3.30 0.709 Total 3.36 0.668 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76- 100%) Jadual 21 menunjukkan tahap kesedaran dan kefahaman murid di Sekolah ATHAM berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dalam Perkara 24 (Standard kesihatan dan perubatan). Konstruktif item tertinggi ialah "Sekolah saya mengambil tindakan yang sesuai apabila 71 % 84.0 85.8 82.5 84.1
mendapati murid sakit atau cedera," iatu sebanyak 85.8%. Kedua tertinggi ialah "Sekolah saya memberi keutamaan yang tinggi kepada aspek kesihatan murid" iaitu sebanyak 84.0% dan item yang paling rendah ialah "Sekolah mengadakan program kesihatan setiap tahun," iaitu sebanyak 82.5%. Secara keseluruhan, murid sangat bersetuju (84.1%) dengan ATHAM dari aspek standard kesihatan dan perubatan. Skor min keseluruhan ialah 3.36, manakala sisihan piawai keseluruhan ialah 0.668. Jadual 22: Taraf hidup yang mencukupi (Perkara 27) No. Taraf hidup yang mencukupi (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD 1 menyediakan Sekolah makanan percuma untuk murid kurang yang berkemampuan. 3.5 7.9 41.0 47.6 3.33 0.768 2 Sekolah menyediakan perkhidmatan kaunseling yang kepada murid khidmat memerlukan kaunseling. 1.2 4.0 41.9 52.8 3.46 0.636 3 Sekolah menyediakan sumber untuk bantuan kewangan untuk murid yang kurang berkemampuan. 1.0 3.0 42.2 53.9 3.49 0.606 Total 3.43 0.670 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76- 100%) Jadual 22 menunjukkan tahap kesedaran dan kefahaman murid di sekolah ATHAM berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dalam Perkara 27 (taraf hidup yang mencukupi). Konstruktif item tertinggi ialah "Sekolah menyediakan sumber untuk bantuan kewangan untuk murid yang kurang berkemampuan," iaitu sebanyak 87.3%. Item kedua tertinggi ialah 72 % 83.3 86.5 87.3 85.7
"Sekolah menyediakan perkhidmatan kaunseling kepada murid yang memerlukan khidmat kaunseling," iaitu sebanyak 86.5% dan item yang terendah ialah "Sekolah menyediakan makanan percuma untuk murid yang kurang berkemampuan," iaitu sebanyak 83.3%. Secara keseluruhan, murid sangat bersetuju (85.7%) dengan ATHAM dari aspek taraf hidup yang mencukupi. Skor min keseluruhan ialah 3.43, manakala sisihan piawai keseluruhan ialah 0.670. Jadual 23: Pendidikan (Perkara 28) & Pendidikan yang mengembangkan potensi (Perkara 29) No. Pendidikan (Perkara 28) & Pendidikan yang mengembangkan potensi (Perkara 29 (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD 1 Pelaksanaan pengajaran dan di pembelajaran sekolah menekankan kepada amalan teknologi terkini mengikut keperluan semasa. 1.4 4.8 50.8 43.0 3.36 0.639 2 Kehadiran kanak-kanak ke merupakan sekolah perkara utama yang diberi perhatian pihak sekolah. oleh 0.8 4.2 43.2 51.8 3.46 0.618 3 dan Pengajaran guru pembelajaran berupaya untuk mengembangkan potensi kanak-kanak. 0.7 2.3 45.5 51.5 3.48 0.582 4 Program atau aktiviti yang dilaksanakan di sekolah untuk adalah mengembangkan kebolehan dan kanak-kanak. bakat 0.7 3.7 44.2 51.3 3.46 0.606 73 % 84.0 86.5 87.0 86.5
5 Sekolah patut menerima murid tanpa dokumen diri untuk belajar di sekolah. 11.3 25.3 36.0 27.4 2.80 0.968 6 Sekolah patut menerima tanpa murid untuk kewarganegaran sekolah belajar (contohnya kaum tanpa kewarganegaraan Rohingya / di Sabah). di 12.2 21.4 37.6 28.8 2.83 0.981 Total 3.23 0.732 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76- 100%) Jadual 23 menunjukkan tahap kesedaran dan kefahaman murid di Sekolah ATHAM berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dalam Perkara 28 (pendidikan) dan Perkara 29 (pendidikan yang mengembangkan potensi). Konstruktif item tertinggi ialah "Pengajaran dan pembelajaran guru berupaya untuk mengembangkan potensi kanak-kanak," iaitu sebanyak 87.0%. Item kedua tertinggi ialah "Kehadiran kanak-kanak ke sekolah merupakan perkara utama yang diberi perhatian oleh pihak sekolah" dan "Program atau aktiviti yang dilaksanakan di sekolah adalah untuk mengembangkan kebolehan dan bakat kanak-kanak," iaitu sebanyak 86.5% dan item yang paling rendah ialah "Sekolah patut menerima murid tanpa dokumen diri untuk belajar di sekolah," iaitu sebanyak 70.0%. Secara keseluruhan, murid sangat bersetuju (80.8%) dengan ATHAM dari aspek pendidikan dan pendidikan yang mengembangkan potensi. Skor min keseluruhan ialah 3.23, manakala sisihan piawai keseluruhan ialah 0.732. Namun begitu, murid tidak cenderung untuk belajar bersama-sama kanak- kanak tanpa dokumen. 74 70.0 70.8 80.8
Jadual 24: Minoriti dan Orang Asli (Perkara 30) No. Minoriti dan Orang Asli (N=1366) Tahap Persetujuan (%) Mean* SD 1 2 3 4 1 Sekolah memberi peluang untuk kepada murid bahasa menggunakan ibunda sendiri di sekolah. 1.9 8.8 45.6 43.7 3.31 0.710 2 Sekolah memberi kebebasan untuk aktiviti menjalankan keagamaan yang saya anuti di sekolah. 2.0 8.9 46.5 42.6 3.30 0.712 3 sekolah Kantin menyediakan makanan yang mematuhi sensitiviti agama setiap murid. 2.8 7.7 42.5 47.1 3.34 0.738 4 Guru sekolah saya sensitif terhadap dan budaya murid. agama 10.7 20.4 37.9 31.0 2.89 0.965 5 Murid-murid menghormati perbezaan amalan agama dan budaya antara satu dengan yang lain. 0.8 2.6 40.3 56.2 3.52 0.592 Total 3.27 0.743 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76- 100%) Jadual 24 menunjukkan tahap kesedaran dan kefahaman murid di Sekolah ATHAM berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dalam Perkara 30 (minoriti dan hak orang Asli). Konstruktif item tertinggi ialah "Murid-murid menghormati perbezaan amalan agama dan budaya antara satu dengan yang lain" iatu sebanyak 88.0%. Kedua tertinggi ialah "Kantin sekolah menyediakan makanan yang mematuhi sensitiviti agama setiap murid," iaitu sebanyak 83.5% dan item yang paling rendah ialah "Guru sekolah saya sensitif terhadap agama dan budaya murid," iaitu sebanyak 72.3%. 75 % 82.8 82.5 83.5 72.3 88.0 81.7
Secara keseluruhan, murid sangat bersetuju (81.7%) dengan ATHAM dari aspek hak minoriti dan Orang Asli. Skor Min keseluruhan ialah 3.27, manakala sisihan piawai keseluruhan ialah 0.743. Walau bagaimanapun, pihak sekolah perlu meningkatkan kepekaan kepada kepelbagaian agama dan budaya murid. Jadual 25: Masa lapang dan bermain (Perkara 31) No. Masa lapang dan bermain (N=1366) Tahap Persetujuan (%) Mean* SD 1 2 3 4 1 Guru memberi banyak tugasan kepada murid- murid untuk diselesaikan di rumah. 8.0 19.0 43.7 29.4 2.94 0.894 2 Murid mengambil masa untuk yang banyak menyiapkan latihan sekolah di rumah. 3.8 13.8 44.4 37.9 3.16 0.802 3 Murid mempunyai peluang untuk menyertai aktiviti kebudayaan di sekolah. 2.8 12.3 49.9 35.0 3.17 0.745 4 Murid bebas menggunakan waktu rehat mengikut pilihan masing- tanpa sebarang masing gangguan. 6.7 14.2 44.7 34.3 3.07 0.867 Total 3.09 0.827 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76- 100%) Jadual 25 menunjukkan tahap kesedaran dan kefahaman murid di Sekolah ATHAM berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak kanak dalam Perkara 31 (masa lapang dan bermain). Konstruktif item tertinggi ialah "Murid mempunyai peluang untuk menyertai aktiviti kebudayaan di sekolah" iatu sebanyak 79.3%. Kedua tertinggi ialah "Murid mengambil masa yang banyak untuk menyiapkan latihan sekolah di rumah," iaitu sebanyak 79.0% dan item 76 % 73.5 79.0 79.3 76.8 77.1
yang terendah ialah "Guru memberi banyak tugasan kepada murid untuk diselesaikan di rumah 73.5%. Secara keseluruhan, murid sangat bersetuju (77.1%) dengan ATHAM dari aspek menikmati masa lapang dan bermain. Skor Min keseluruhan ialah 3.09, manakala sisihan piawai keseluruhan ialah 0.827. Jadual 26: Pekerjaan yang mengancam kesihatan (Perkara 32) No. Pekerjaan yang mengancam kesihatan (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD 1 Murid-murid boleh bekerja di luar waktu sekolah selagi tidak menjejaskan kesihatan. 10.3 18.4 40.9 30.3 2.91 0.945 2 Pihak boleh sekolah meminta murid membantu guru membuat kerja-kerja sampingan di sekolah. 4.0 11.4 49.5 35.1 3.16 0.774 Total 3.03 0.860 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76- 100%) Jadual 26 menunjukkan tahap kesedaran dan kefahaman murid di Sekolah ATHAM berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dalam Perkara 32 (pekerjaan yang mengancam kesihatan). Konstruktif item tertinggi ialah "Pihak sekolah boleh meminta murid membantu guru membuat kerja-kerja sampingan di sekolah," iaitu sebanyak 79.0% dan item yang terendah ialah "Pihak sekolah boleh meminta murid membantu guru membuat kerja-kerja sampingan di sekolah," iaitu sebanyak 72.8%. Secara keseluruhan, murid bersetuju (75.9%) dengan ATHAM tentang aspek melindungi murid daripada melakukan pekerjaan yang mengancam 77 % 72.8 79.0 75.9
kesihatan. Skor min keseluruhan ialah 3.03, manakala sisihan piawai keseluruhan ialah 0.860. Jadual 27: Perlindungan daripada dadah (Perkara 33) No. Perlindungan daripada Dadah (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD 1 Pihak sekolah sentiasa murid mengingatkan tentang bahaya dadah. 1.3 3.7 36.2 58.7 3.52 0.635 2 Pihak sekolah membantu menguruskan murid yang dadah dengan terlibat untuk dihantar ke pusat pemulihan. 1.8 5.2 40.8 52.2 3.43 0.678 Total 3.48 0.657 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76- 100%) Jadual 27 menunjukkan tahap kesedaran dan kefahaman murid di Sekolah ATHAM berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dalam Perkara 33 (perlindungan daripada dadah). Konstruktif item tertinggi ialah "Pihak sekolah sentiasa mengingatkan murid tentang bahaya dadah," iaitu sebanyak 88.0% dan item yang terendah ialah "Pihak sekolah membantu menguruskan murid yang terlibat dengan dadah untuk dihantar ke pusat pemulihan" iaitu sebanyak 85.8%. Secara keseluruhan, murid sangat bersetuju (86.9%) dengan ATHAM dari aspek perlindungan daripada dadah. Skor min keseluruhan ialah 3.48, manakala sisihan piawai keseluruhan ialah 0.657. 78 % 88.0 85.8 86.9
Jadual 28: Eksploitasi seks, penderaan seksual, pelacuran dan pornografi (Perkara 34) No. Eksploitasi seks, penderaan seksual, pelacuran dan pornografi (N=1366) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD 1 Sekolah memastikan dari masa ke semasa tiada murid yang terlibat dengan aktiviti pelacuran. 1.8 4.6 38.4 55.2 3.47 0.672 2 memberi Sekolah perlindungan segera apabila ada murid menjadi mangsa penderaan seksual. 1.0 4.0 36.5 58.6 3.53 0.622 3 Sekolah mengambil tindakan terhadap murid dengan yang pornografi. terlibat 1.4 5.3 39.6 53.7 3.46 0.662 Total 3.49 0.652 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76- 100%) Jadual 28 menunjukkan tahap kesedaran dan kefahaman murid di Sekolah ATHAM berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak kanak dalam perkara 34 (eksploitasi seks, penderaan seksual, pelacuran dan pornografi). Konstruktif item tertinggi ialah "Sekolah memberi perlindungan segera apabila ada murid menjadi mangsa penderaan seksual," iaitu sebanyak 88.3% dan item yang paling rendah ialah "Sekolah mengambil tindakan terhadap murid yang terlibat dengan pornografi," iaitu sebanyak 86.5%. Secara keseluruhan, murid sangat bersetuju (87.2%) dengan ATHAM dari aspek eksploitasi seks, penderaan seksual, pelacuran dan pornografi. Skor min keseluruhan ialah 3.49, manakala sisihan piawai keseluruhan ialah 0.652. Sekolah perlu memberikan perhatian yang serius tentang eksploitasi seks, penderaan seksual, pelacuran dan pornografi. 79 % 86.8 88.3 86.5 87.2
Jadual 29: Penyeksaan dan CIDT (Perkara 37) Tahap Persetujuan (%) No. Penyeksaan dan CIDT (N=1366) Mean* SD 1 2 3 4 1 Murid yang melanggar disiplin tidak patut dirotan. 25.1 29.6 27.1 18.2 2.38 1.050 2 Hukuman yang dikenakan kepada murid mesti mengikut prosedur standard yang ditetapkan. 2.2 5.6 46.7 45.5 3.35 0.688 3 Guru mengutamakan maruah murid apabila tindakan mengenakan disiplin. 2.5 6.4 46.7 44.4 3.33 0.707 Total 3.02 0.815 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76- 100%) Jadual 29 menunjukkan tahap kesedaran dan kefahaman murid di sekolah ATHAM berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak kanak dalam Perkara 37 (penyeksaan dan CIDT). Konstruktif item tertinggi ialah "Hukuman yang dikenakan kepada murid mesti mengikut prosedur standard yang ditetapkan," iaitu sebanyak 83.8% dan item yang paling rendah ialah "Murid yang melanggar disiplin tidak patut dirotan," iaitu sebanyak 59.5%. Secara keseluruhan, murid bersetuju (75.5%) dengan ATHAM dari aspek penyeksaan dan CIDT. Skor min keseluruhan ialah 3.02, manakala sisihan piawai keseluruhan ialah 0.815. Namun begitu, agak memeranjatkan apabila murid bersetuju dengan hukuman rotan jika berlaku pelanggaran disiplin. 80 % 59.5 83.8 83.3 75.5
B. PENTADBIR/GURU Bahagian B: Keberkesanan Program ATHAM Jadual 2: untuk mempromosi, melindungi, memenuhi dan menghormati hak asasi manusia terutamanya hak kanak-kanak No. Mempromosi, melindungi, memenuhi dan menghormati (N=694) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* 1 Pelaksanaan Program ATHAM di sekolah dapat menyebarluaskan kefahaman tentang hak asasi kanak-kanak kepada warga sekolah. 0.1 1.6 49.6 48.7 3.47 2 Pelaksanaan Program ATHAM dapat memberi kesedaran kepada kanak- kanak bahawa tiap-tiap kanak-kanak berhak untuk mendapatkan pelindungan dan bantuan. 0.1 1.3 41.4 57.2 3.56 3 Program Pelaksanaan ATHAM dapat memenuhi kanak-kanak keperluan aspek daripada hidup, kelangsungan perlindungan, perkembangan diri dan penyertaan. 0.1 1.2 48.4 50.3 3.49 4 Program Pelaksanaan ATHAM dapat meningkatkan kesedaran seluruh warga sekolah bahawa kanak-kanak juga mempunyai hak untuk dihormati. 1.6 42.2 56.2 3.55 5 Program Pelaksanaan ATHAM dapat meningkatkan kesedaran seluruh warga sekolah bahawa kanak-kanak boleh menuntut agar hak- hak mereka dihormati. 0.1 1.7 47.6 50.6 3.49 SD 0.538 0.531 0.531 0.529 0.542 81 % 86.8 89.0 87.3 88.8 87.3
Total 3.51 0.534 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 2 menunjukkan instrumen berkaitan dengan objektif ATHAM, iaitu untuk mempromosi, melindungi, memenuhi dan menghormati hak asasi manusia terutamanya hak kanak-kanak di sekolah Malaysia. Secara keseluruhannya, sebanyak 87.8% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.51 dan sisihan piawai adalah 0.534. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Pelaksanaan Program ATHAM dapat memberi kesedaran kepada kanak-kanak bahawa tiap-tiap kanak-kanak berhak untuk mendapatkan pelindungan dan bantuan." Item yang kedua tertinggi ialah "Pelaksanaan Program ATHAM dapat meningkatkan kesedaran seluruh warga sekolah bahawa kanak-kanak juga mempunyai hak untuk dihormati." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini adalah "Pelaksanaan Program ATHAM di sekolah dapat menyebarluas kefahaman tentang hak asasi kanak-kanak kepada warga sekolah." Data ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah-sekolah sangat bersetuju dengan keberkesanan objektif ATHAM, iaitu untuk mempromosi, melindungi, memenuhi dan menghormati hak asasi manusia terutamanya hak kanak-kanak. 82 87.8
Jadual 3: untuk meningkatkan pemahaman dan kesedaran warga sekolah termasuk KPM, pengurusan sekolah, guru-guru, ibu bapa dan murid-murid berkenaan hak asasi manusia terutamanya hak kanak-kanak melalui aktiviti dan program yang dirancang, seterusnya mewujudkan amalan dan budaya hak asasi manusia di sekolah serta menjadikan persekitaran sekolah sebagai persekitaran yang mesra hak asasi manusia No. Pemahaman, kesedaran, amalan budaya hak asasi, persekitaran mesra hak asasi (N=694) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* 1 boleh Murid-murid menuntut agar haknya dilindungi pihak sekolah. oleh 0.1 2.2 49.6 48.1 3.46 2 Murid-murid peluang semua pembelajaran di sekolah. diberi mengunakan kemudahan 0.1 0.9 35.6 63.4 3.62 3 Layanan sama diberikan kepada semua murid. yang 1.3 31.3 67.4 3.66 4 Sekolah menerima murid warga asing belajar di sekolah. 1.6 10.4 47.7 40.3 3.27 5 Program ATHAM memberi kesedaran kepada saya tentang hak asasi murid di sekolah. 0.1 1.9 45.5 52.4 3.50 6 Sekolah ini mengamalkan budaya menghormati hak asasi manusia di sekolah. 1.0 36.3 62.7 3.62 7 sentiasa Sekolah menjadikan berusaha persekitaran sekolah mesra hak asasi manusia. 0.1 1.0 35.3 63.5 3.62 Total 3.536 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) SD 0.548 0.511 0.500 0.707 0.545 0.507 0.514 0.547 83 % 86.5 90.5 91.5 81.8 87.5 90.5 90.5 88.4
Jadual 3 menunjukkan instrumen berkaitan dengan objektif ATHAM, iaitu untuk meningkatkan pemahaman dan kesedaran warga sekolah termasuk KPM, pengurusan sekolah, guru-guru, ibu bapa dan murid-murid berkenaan hak asasi manusia terutamanya hak kanak-kanak melalui aktiviti dan program yang dirancang, seterusnya mewujudkan amalan dan budaya hak asasi manusia di sekolah serta menjadikan persekitaran sekolah sebagai persekitaran yang mesra hak asasi manusia. Secara keseluruhannya, sebanyak 88.4% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.536 dan sisihan piawai adalah 0.547. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Layanan yang sama diberikan kepada semua murid." Terdapat tiga item yang mendapat peratusan yang sama (90.5%), iaitu "Murid-murid diberi peluang mengunakan semua kemudahan pembelajaran di sekolah"; "Sekolah ini mengamalkan budaya menghormati hak asasi manusia di sekolah"; dan "Sekolah sentiasa berusaha menjadikan persekitaran sekolah mesra hak asasi manusia." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah menerima murid warga asing belajar di sekolah." Secara keseluruhannya, dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah-sekolah sangat bersetuju dengan objektif ATHAM, iaitu untuk meningkatkan pemahaman dan kesedaran warga sekolah termasuk KPM, pengurusan sekolah, guru-guru, ibu bapa dan murid-murid berkenaan hak asasi manusia terutamanya hak kanak-kanak melalui aktiviti dan program yang dirancang, seterusnya mewujudkan amalan dan budaya hak asasi manusia di sekolah serta menjadikan persekitaran sekolah sebagai persekitaran yang mesra hak asasi manusia. 84
Jadual 4: untuk menggalakkan pengurusan sekolah dan guru-guru memberi perhatian kepada prinsip dan elemen hak asasi manusia dan hak kanak- kanak dalam merancang dan melaksanakan aktiviti dan program di sekolah Tahap Persetujuan (%) No. Merancang dan melaksana (N=694) Mean* SD 1 2 3 4 1 merancang Apabila pengurusan aktiviti, selalu sekolah keutamaan memberi kepada dan elemen hak asasi manusia serta hak kanak-kanak. saya prinsip 1.7 47.0 51.3 3.50 0.534 2 Pengurusan sekolah saya selalu memasukkan prinsip dan elemen hak asasi manusia serta hak kanak-kanak dalam aktiviti dan program di sekolah. 0.1 2.6 46.5 50.7 3.48 0.557 3 Sekolah saya banyak melaksanakan aktiviti berasaskan prinsip dan elemen hak asasi secara manusia sepanjang berterusan tahun. 3.7 51.2 45.1 3.41 0.564 Total 3.46 0.552 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 4 menunjukkan instrumen berkaitan dengan objektif ATHAM, iaitu untuk menggalakkan pengurusan sekolah dan guru-guru memberi perhatian kepada prinsip dan elemen hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dalam merancang dan melaksanakan aktiviti dan program di sekolah. Secara keseluruhannya, sebanyak 85.6% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.46 dan sisihan piawai adalah 0.552. 85 % 87.5 87.0 85.3 85.6
Bagi item di dalamnya, item tertinggi adalah "Apabila merancang aktiviti, pengurusan sekolah saya selalu memberi keutamaan kepada prinsip dan elemen hak asasi manusia serta hak kanak-kanak." Item yang kedua tertinggi ialah "Pengurusan sekolah saya selalu memasukkan prinsip dan elemen hak asasi manusia serta hak kanak-kanak dalam aktiviti dan program di sekolah." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah saya melaksanakan banyak aktiviti berasaskan prinsip dan elemen hak asasi manusia secara berterusan sepanjang tahun." Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan objektif ATHAM untuk menggalakkan pengurusan sekolah dan guru-guru memberi perhatian kepada prinsip dan elemen hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dalam merancang dan melaksanakan aktiviti dan program di sekolah. Jadual 5: untuk berkongsi pengalaman dengan masyarakat setempat berkenaan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak yang diamalkan di sekolah No. Berkongsi pengalaman (N=694) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD 1 Ibu bapa dimaklumkan tentang penglibatan murid dalam Program ATHAM. 1.0 6.8 58.4 33.9 3.25 0.620 2 Sekolah mengalu-alukan mana-mana pihak untuk telibat bersama dalam di Program sekolah. ATHAM 3.6 49.0 47.4 3.44 0.565 3 Satu laman web ATHAM dibina di sekolah bagi menyebarkan maklumat Program berkaitan ATHAM kepada masyarakat. 7.5 18.3 48.7 25.5 2.92 0.856 86 % 81.3 86.0 73.0
4 Sekolah menyediakan peti cadangan atau aduan berkenaan Program ATHAM. 5.8 11.2 51.2 31.8 3.09 0.809 5 Sekolah mengadakan ceramah ATHAM bersama komuniti setempat. 7.1 14.1 51.4 27.4 2.99 0.836 Total 3.14 0.737 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 5 menunjukkan instrumen berkaitan dengan objektif ATHAM, iaitu untuk berkongsi pengalaman dengan masyarakat setempat berkenaan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak yang diamalkan di sekolah. Secara keseluruhannya, sebanyak 78.5% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.14 dan sisihan piawai adalah 0.737. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Sekolah mengalu-alukan mana-mana pihak untuk terlibat bersama dalam Program ATHAM di sekolah." Item yang kedua tertinggi ialah "ibu bapa dimaklumkan tentang penglibatan murid dalam Program ATHAM." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini adalah "Satu laman web ATHAM dibina di sekolah bagi menyebarkan maklumat berkaitan Program ATHAM kepada masyarakat." Data ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah-sekolah sangat bersetuju dengan objektif ATHAM, iaitu untuk berkongsi pengalaman dengan masyarakat setempat berkenaan hak asasi manusia dan hak kanak- kanak yang diamalkan di sekolah. 87 77.3 74.8 78.5
Jadual 6: untuk memupuk dan memperkasakan jalinan perhubungan yang baik dalam kalangan murid-murid tanpa mengira kaum, agama dan jantina No. Memupuk hubungan baik, memperkasa jalinan perhubungan (N=694) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* 1 Program menyedarkan sekolah kepentingan walaupun perbezaan budaya dan agama. ATHAM warga tentang perpaduan terdapat bangsa, 0.1 2.6 46.7 50.6 3.48 2 Program ATHAM yang dilaksanakan di sekolah dapat memperkasa jalinan hubungan lebih mesra dalam kalangan warga tanpa sekolah mengira kaum, agama dan jantina. yang 2.2 48.4 49.4 3.47 3 Program ATHAM berjaya mewujudkan rasa kekitaan rakyat Malaysia dalam kalangan warga sekolah yang berlainan bangsa, agama dan budaya. 3.0 49.0 48.0 3.45 4 Program ATHAM berjaya mewujudkan keharmonian dalam kalangan warga sekolah tanpa mengira kaum, agama dan jantina. 2.2 47.1 50.7 3.49 Total 3.47 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 6 menunjukkan instrumen berkaitan dengan objektif ATHAM, iaitu untuk memupuk dan memperkasakan jalinan perhubungan yang baik dalam kalangan murid-murid tanpa mengira kaum, agama dan jantina. Secara keseluruhannya, sebanyak 86.9% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.47 dan sisihan piawai adalah 0.549. SD 0.557 0.541 0.555 0.542 0.549 88 % 87.0 86.8 86.3 87.3 86.9
Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Program ATHAM berjaya mewujudkan keharmonian dalam kalangan warga sekolah tanpa mengira kaum, agama dan jantina." Item yang kedua tertinggi ialah "Program ATHAM menyedarkan warga sekolah tentang kepentingan perpaduan walaupun terdapat perbezaan bangsa, budaya dan agama." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Program ATHAM berjaya mewujudkan rasa kekitaan rakyat Malaysia dalam kalangan warga sekolah yang berlainan bangsa, agama dan budaya." Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan objektif ATHAM yang berkaitan, iaitu untuk memupuk dan memperkasakan jalinan perhubungan yang baik dalam kalangan murid-murid tanpa mengira kaum, agama dan jantina. 89
Bahagian C: Tahap Kesedaran dan Kefahaman Hak Asasi Manusia Khususnya Hak Kanak-kanak Jadual 7: Kesamarataan (Perkara 2) Tahap Persetujuan (%) No. Kesamarataan (N=694) Mean* SD % 1 2 3 4 1 mesti Semua layanan dan menerima perhatian sama yang daripada guru semasa sesi pengajaran dan pembelajaran murid 0.4 30.3 69.3 3.69 0.473 92.3 2 Semua murid mesti diberi peluang yang sama untuk terlibat aktiviti dalam sekolah. 0.1 29.5 70.3 3.70 0.461 92.5 3 Semua diberi murid peluang yang sama untuk memegang di sekolah, seperti pengawas dan ketua darjah. jawatan 2.0 34.6 63.4 3.61 0.527 90.3 4 Semua diberi murid peluang yang sama untuk mewakili sekolah dalam pertandingan. 0.7 32.7 66.6 3.66 0.490 91.5 5 mesti Semua diberikan penggunaan kemudahan yang sama disekolah. murid 0.1 29.0 70.9 3.71 0.458 92.8 Total 3.67 2.41 91.9 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 7 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek kesamarataan. Secara keseluruhannya, sebanyak 91.9% sangat bersetuju dengan kenyataan tersebut. Min keseluruhan adalah 3.67 dan sisihan piawai adalah 2.41. 90
Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Semua murid mesti diberikan penggunaan kemudahan yang sama disekolah." Item yang kedua tertinggi ialah "Semua murid mesti diberi peluang yang sama untuk terlibat dalam aktiviti sekolah." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Semua murid diberi peluang yang sama untuk memegang jawatan di sekolah, seperti pengawas dan ketua darjah." Data ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah-sekolah sangat bersetuju dengan objektif ATHAM yang berkaitan dengan kesamarataan. Jadual 8: Hak hidup, survival dan pembangunan (Perkara 6) No. Hak hidup, survival dan pembangunan (N=694) Tahap Persetujuan (%) Mean* SD % 1 2 3 4 1 Murid berasa selamat di sekolah. 0.1 31.4 68.4 3.68 0.469 92.0 2 Semua aktiviti di sekolah membantu meningkatkan kemahiran hidup seharian murid. 0.9 37.8 61.4 3.61 0.507 90.3 3 Semua murid berpeluang aktiviti mengikuti diri perkembangan daripada aspek jasmani, emosi, rohani dan intelek. 31.6 68.4 3.68 0.465 92.0 Total 3.66 0.48 91.4 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 8 menunjukkan instrumen berkaitan dengan Perkara 6 dalam Konvensyen Mengenai Hak Kanak-Kanak, iaitu mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di Sekolah ATHAM berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek hak hidup, survival dan pembangunan. Secara 91
keseluruhannya, sebanyak 91.4% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.66 dan sisihan piawai adalah 0.48. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Murid berasa selamat di sekolah." Item yang kedua tertinggi ialah "Semua murid berpeluang mengikuti aktiviti perkembangan diri daripada aspek jasmani, emosi, rohani dan intelek." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Semua aktiviti di sekolah membantu meningkatkan kemahiran hidup seharian murid." Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan Perkara 6 dalam Konvensyen Mengenai Hak Kanak-Kanak, iaitu hak yang berkaitan dengan hak hidup, survival dan pembangunan. Jadual 9: Pendaftaran kelahiran, nama dan kerakyatan (Perkara 7) No. Pendaftaran kelahiran, nama dan kerakyatan (N=694) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD % 1 mesti Setiap mempunyai dokumen pengenalan diri yang sah. murid 0.1 0.9 28.1 70.9 3.70 0.487 92.5 2 Sekolah patut membantu murid untuk mendapakan dokumen pengenalan diri. 2.0 7.3 44.8 45.8 3.34 0.703 83.5 3 Setiap murid mesti tahu mengenai status kerakyatan diri masing- masing. 0.1 1.2 35.7 63.0 3.62 0.518 90.5 Total 3.55 0.57 88.8 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 9 menunjukkan instrumen berkaitan dengan Perkara 7 dalam Konvensyen Mengenai Hak Kanak-Kanak, iaitu mengkaji tahap kesedaran dan 92
kefahaman guru-guru di sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek pendaftaran kelahiran, nama dan kerakyatan. Secara keseluruhannya, sebanyak 88.8% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.55 dan sisihan piawai adalah 0.57. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Setiap murid mesti mempunyai dokumen pengenalan diri yang sah." Item yang kedua tertinggi ialah "Setiap murid mesti tahu mengenai status kerakyatan diri masing-masing." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah patut membantu murid untuk mendapatkan dokumen pengenalan diri." Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan Perkara 6 yang diperuntukkan dalam Konvensyen Mengenai Hak Kanak-Kanak berkaitan dengan pendaftaran kelahiran, nama dan kerakyatan. Jadual 10: Identiti (Perkara 8) Tahap Persetujuan (%) No. Identiti (N=694) Mean* SD % 1 2 3 4 1 Sekolah menggalakkan mengenali murid identiti kepelbagaian rakan-rakan (bahasa budaya, keraian, muzik dll) 0.1 1.2 37.6 61.1 3.60 0.522 90.0 2 Sekolah memberi kebebasan kepada murid untuk menzahirkan identiti masing-masing (bahasa, pemilihan uniform sekolah, tudung dan makanan). 2.3 8.5 40.2 49.0 3.36 0.734 84.0 Total 3.48 0.63 87.0 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) 93
Jadual 10 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek Identiti. Secara keseluruhannya, sebanyak 87.0% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.48 dan sisihan piawai adalah 0.63. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Sekolah menggalakkan murid mengenali kepelbagaian identiti rakan-rakan (bahasa budaya, keraian, muzik dll)." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah memberi kebebasan kepada murid untuk menzahirkan identiti masing-masing (bahasa, pemilihan uniform sekolah, tudung dan makanan)." Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM berkaitan dengan identiti. Jadual 11: Tempat tinggal dan hubungan dengan ibu bapa (Perkara 9) No. Tempat tinggal dan hubungan dengan ibu bapa (N=694) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD % 1 Sekolah memastikan maklumat tempat tinggal dan keluarga keluarga murid (ibu bapa dan penjaga) dikemas kini dari semasa ke semasa. 0.1 0.1 34.1 65.6 3.65 0.489 91.3 2 Sekolah mesti menyediakan kemudahan asrama bagi murid yang memerlukan kemudahan asrama. 5.5 9.2 37.9 47.4 3.27 0.844 81.8 3 Sekolah mesti memantau kebajikan murid-murid walau di mana mereka tinggal. 0.1 5.0 44.4 50.4 3.45 0.598 86.3 4 Murid-murid mempunyai hubungan dengan yang masalah ibu 0.1 2.9 46.0 51.0 3.48 0.562 87.0 94
bapa harus dibantu oleh pihak sekolah. Total 3.46 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 11 menunjukkan instrument ATHAM, iaitu mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek tempat tinggal dan hubungan dengan ibu bapa. Secara keseluruhannya, sebanyak 86.6% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.46 dan sisihan piawai adalah 0.62. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Sekolah memastikan maklumat tempat tinggal dan keluarga keluarga murid (ibu bapa dan penjaga) dikemas kini dari semasa ke semasa." Item yang kedua tertinggi ialah "Murid- murid yang mempunyai masalah hubungan dengan ibu bapa harus dibantu oleh pihak sekolah." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah mesti menyediakan kemudahan asrama bagi murid yang memerlukan kemudahan asrama." Data ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah-sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan dengan tempat tinggal dan hubungan dengan ibu bapa. 0.62 86.6 95
Jadual 12: Menyatakan pendapat dan didengari (to be heard) (Perkara 12) No. Menyatakan pendapat dan didengari / to be heard (N=694) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD % 1 Pendapat murid mesti dihormati dan didengari oleh sekolah dalam isu yang melibatkan murid 0.3 4.2 49.0 46.5 3.42 0.587 85.5 2 Pandangan murid diambilkira oleh sekolah dalam merangka aktiviti di sekolah. 0.1 3.3 51.6 45.0 3.41 0.564 85.3 3 Murid mesti diberi peluang untuk menerangkan sebab bagi sesuatu perbuatan atau tindakan murid. 0.7 42.9 56.3 3.56 0.511 89.0 4 Sekolah mesti mengambilkira penjelasan murid sebelum mengambil sesuatu tindakan. 0.4 44.7 54.9 3.54 0.507 88.5 Total 3.48 0.54 87.1 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 12 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek menyatakan pendapat dan didengari (to be heard). Secara keseluruhannya, sebanyak 87.1% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.48 dan sisihan piawai adalah 0.54. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Murid mesti diberi peluang untuk menerangkan sebab bagi sesuatu perbuatan atau tindakan murid." Item yang kedua tertinggi ialah "Sekolah mesti mengambilkira penjelasan murid sebelum mengambil sesuatu tindakan." Manakala, item yang terendah di 96
bawah konstruktif ini adalah "Pandangan murid diambilkira oleh sekolah dalam merangka aktiviti di sekolah." Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan dengan menyatakan pendapat dan didengari (to be heard). Jadual 13: Menyatakan pandangan (freedom of expression) (Perkara 13) No. Menyatakan pandangan / freedom of expression (N=694) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD % 1 Murid mempunyai hak menyatakan untuk di pendapat mereka sekolah. 1.0 45.0 54.0 3.53 0.519 88.3 2 Sekolah platform yang kepada murid menyatakan padangan. menyediakan sesuai untuk 0.1 1.3 47.3 51.3 3.50 0.534 87.5 3 sentiasa Sekolah pendapat mendengar pelajar dalam membuat keputusan berkaitan pelajar. 0.3 2.7 50.7 46.3 3.43 0.563 85.8 Total 3.49 0.54 87.2 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 13 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek menyatakan pandangan (freedom of expression). Secara keseluruhannya, sebanyak 87.2% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.49 dan sisihan piawai adalah 0.54. 97
Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Murid mempunyai hak untuk menyatakan pendapat mereka di sekolah." Item yang kedua tertinggi ialah "Sekolah menyediakan platform yang sesuai kepada murid untuk menyatakan padangan." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah sentiasa mendengar pendapat pelajar dalam membuat keputusan berkaitan pelajar." Dapatan bagi instrumen ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah-sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan hak untuk menyatakan pandangan (freedom of expression). Jadual 14: Berfikir, rasa hati dan beragama (taught, conscience and religion) (Perkara 14) No. Berfikir, rasa hati dan beragama (taught, conscience and religion) (N=694) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean * SD % 1 aktiviti Penganjuran seperti keagamaan, ibadah pesta korban, Ponggal, pesta tanglong, pesta keamatan, pesta gawai dan lain-lain mesti dibenarkan di sekolah. 1.4 7.8 48.7 42.1 3.31 0.677 82.8 2 aktiviti Penganjuran keagamaan mesti mengambil kira sensitiviti agama lain. 0.4 1.0 40.3 58.2 3.56 0.541 89.0 3 sekolah mesti Kantin dibuka bulan semasa Ramadan untuk menjaga hak dan kebajikan murid yang bukan Islam. 4.3 10.4 38.5 46.8 3.28 0.818 82.0 98
4 Sekolah mesti menyediakan bilik khas untuk beribadat kepada murid bukan Islam. 8.5 16.6 37.6 37.3 3.04 0.937 76.0 Total 3.30 0.74 82.5 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 14 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek berfikir, rasa hati dan beragama (taught, conscience and religion). Secara keseluruhannya, sebanyak 82.5% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.30 dan sisihan piawai adalah 0.74. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Penganjuran aktiviti keagamaan mesti mengambil kira sensitiviti agama lain." Item yang kedua tertinggi ialah "Penganjuran aktiviti keagamaan, seperti Ibadah Korban, Pesta Ponggal, Pesta Tanglong, Pesta Keamatan, Pesta Gawai dan lain-lain mesti dibenarkan di sekolah." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah mesti menyediakan bilik khas untuk beribadat kepada murid bukan Islam." Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan dengan hak untuk berfikir, rasa hati dan beragama (taught, conscience and religion). 99
Jadual 15: Berpersatuan dan berhimpun (Perkara 15) No. Berpersatuan dan berhimpun (N=694) Tahap Persetujuan (%) Mean* SD % 1 2 3 4 1 Murid diberi kebebasan untuk memilih persatuan/ beruniform kelab/badan yang mereka minati. 0.3 4.9 40.8 54.0 3.49 0.605 87.3 2 Murid untuk bebas berkumpul sesama mereka tidak di sekolah selagi melanggar peraturan sekolah. 1.6 9.4 46.4 42.7 3.30 0.703 82.5 Total 3.40 0.66 84.9 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 15 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek berpersatuan dan berhimpun. Secara keseluruhannya, sebanyak 84.9% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.40 dan sisihan piawai adalah 0.66. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Murid diberi kebebasan untuk memilih persatuan/kelab/badan beruniform yang mereka minati." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Murid bebas untuk berkumpul sesama mereka di sekolah selagi tidak melanggar peraturan sekolah." Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan dengan hak untuk berpersatuan dan berhimpun. 100
Jadual 16: Privasi, keluarga, tempat tinggal, reputasi (Perkara 16) No. Privasi, keluarga, tempat tinggal, reputasi (N=694) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD % 1 Sekolah (guru) sentiasa menjaga reputasi murid dalam semua keadaan. 1.0 41.8 57.2 3.56 0.516 89.0 2 Sekolah mempunyai dasar mengenai dan penyimpanan penggunaan maklumat murid yang selamat. 0.9 40.1 59.1 3.58 0.511 89.5 3 secara Pemeriksaan mengejut (spot-check) di sekolah satu pencabulan hak asasi manusia. adalah 22.3 30.0 27.7 20.0 2.45 1.047 61.3 4 Sekolah mesti mempunyai peraturan yang menghormati reputasi dan semasa privasi murid menjalankan hukuman tatatertib. 4.0 50.7 45.2 3.41 0.569 85.3 5 Keizinan ibubapa/penjaga diminta sebelum maklumat murid dikongsi dengan pihak ketiga. 1.0 44.1 54.9 3.54 0.519 88.5 Total 3.31 0.63 82.8 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 16 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek privasi, keluarga, tempat tinggal, reputasi. Secara keseluruhannya, sebanyak 82.8% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.31 dan sisihan piawai adalah 0.63. 101
Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Sekolah mempunyai dasar mengenai penyimpanan dan penggunaan maklumat murid yang selamat." Item yang kedua tertinggi ialah "Sekolah (guru) sentiasa menjaga reputasi murid dalam semua keadaan." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Pemeriksaan secara mengejut ('spot-check') di sekolah adalah satu pencabulan hak asasi manusia." Dapatan bagi instrumen ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah-sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan dengan privasi, keluarga, tempat tinggal, reputasi. Jadual 17: Akses terhadap maklumat (Perkara 17) No. Akses terhadap maklumat (N=694) Tahap Persetujuan (%) Mean* 1 2 3 4 1 Perpustakaan saya maklumat mencukupi memenuhi pembelajaran murid. sekolah menyediakan yang untuk keperluan 0.3 4.5 50.7 44.5 3.39 2 Sekolah mesti menyediakan akses yang untuk mencukupi mendapatkan maklumat secara maya. 0.1 6.9 48.0 45.0 3.38 3 boleh Sekolah peraturan menetapkan yang untuk sesuai mengawal akses pelajar terhadap maklumat. 1.3 47.7 51.0 3.50 Total 3.42 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) SD 0.588 0.618 0.526 0.58 102 % 84.8 84.5 87.5 85.6
Jadual 17 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek akses terhadap maklumat. Secara keseluruhannya, sebanyak 85.6% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.42 dan sisihan piawai adalah 0.58. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Perpustakaan sekolah saya menyediakan maklumat yang mencukupi untuk memenuhi keperluan pembelajaran murid." Item yang kedua tertinggi ialah "Sekolah mesti menyediakan akses yang mencukupi untuk mendapatkan maklumat secara maya." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah boleh menetapkan peraturan yang sesuai untuk mengawal akses pelajar terhadap maklumat." Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan hak akses terhadap maklumat. Jadual 18: Best interest of child (kepentingan terbaik kanak-kanak) (Perkara 18) Tahap Persetujuan (%) No. Best interest of child (N=694) Mean* SD % 1 2 3 4 1 Kantin sekolah mesti menyediakan makanan yang dan berkhasiat berpatutan harga. 1.2 31.6 67.3 3.66 0.497 91.5 2 Semua tindakan disiplin (tatatertib) yang diambil perlu terhadap murid mengutamakan kepentingan (perkembangan) murid. terbaik 0.1 1.2 38.8 59.9 3.59 0.524 89.8 103
3 Siasatan latar belakang murid mesti dilakukan sebelum tindakan tatatertib diambil oleh sekolah. terhadap 0.3 1.7 42.4 55.6 3.53 0.549 88.3 4 Sekolah mesti menyediakan guru yang berkemahiran khusus untuk mengajar mata pelajaran tertentu. 0.1 1.7 39.8 58.4 3.56 0.538 89.0 5 mesti Sekolah menyediakan kemudahan bagi menjamin asas perkembangan terbaik murid di sekolah. 0.3 0.4 41.1 58.2 3.57 0.521 89.3 Total 3.58 0.52 89.6 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 18 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di Sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek best interest of child (kepentingan terbaik kanak-kanak). Secara keseluruhannya, sebanyak 89.6% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.58 dan sisihan piawai adalah 0.52. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Kantin sekolah mesti menyediakan makanan yang berkhasiat dan berpatutan harga." Item yang kedua tertinggi ialah "Semua tindakan disiplin (tatatertib) yang diambil terhadap murid perlu mengutamakan kepentingan (perkembangan) terbaik murid." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Siasatan terhadap latar belakang murid mesti dilakukan sebelum tindakan tatatertib diambil oleh sekolah." Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan dengan best interest of child (kepentingan terbaik kanak-kanak). 104
Jadual 19: Keganasan, penderaan dan pengabaian (Perkara 19) No. Keganasan, penderaan dan pengabaian. (N=694) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD % 1 Keganasan dan penderaan murid adalah asasi melanggar kanak-kanak. hak 0.3 0.6 31.6 67.6 3.66 0.502 91.5 2 Guru melindungi murid yang didera oleh ibu bapa atau penjaga. 0.7 2.3 41.8 55.2 3.51 0.583 87.75 3 Guru bertindak pantas jika ada kes penderaan dan penganiayaan murid. 0.3 0.7 39.8 59.2 3.58 0.525 89.5 4 Guru prihatin murid yang lembam. terhadap 0.0 0.4 39.0 60.5 3.60 0.499 90.0 5 Guru perlakuan buli kalangan murid. peka dengan dalam 0.0 0.6 32.6 66.9 3.66 0.485 91.5 Total 3.60 0.51 90.1 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 19 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu untuk mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek keganasan, penderaan dan pengabaian. Secara keseluruhannya, sebanyak 90.1% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.60 dan sisihan piawai adalah 0.51. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Keganasan dan penderaan murid adalah melanggar hak asasi kanak-kanak" dan "Guru peka dengan perlakuan buli dalam kalangan murid." Item yang kedua tertinggi adalah "guru prihatin terhadap murid yang lembam". Manakala, item yang terendah di bawah 105
konstruktif ini ialah "Guru melindungi murid yang didera oleh ibu bapa atau penjaga." Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan, iaitu hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek keganasan, penderaan dan pengabaian. Jadual 20: Kanak-kanak kurang upaya (Perkara 23) No. Kanak-kanak kurang upaya (N=694) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* 1 Murid kurang upaya perlu dilayan sama seperti murid normal. 2.3 7.1 32.9 57.8 3.46 2 Murid kurang upaya perlu dilayan sama seperti murid normal. 3.7 4.9 34.7 56.6 3.44 3 Murid kurang upaya bebas bergaul dengan murid normal. 0.4 2.0 35.2 62.4 3.60 4 sekolah Pihak bantuan menyediakan (peribadi dan sokongan peralatan PdP) kepada murid kurang upaya. 3.9 2.7 39.2 54.2 3.44 5 Infrustruktur sekolah dibina dengan mempertimbangkan keperluan murid kurang upaya (cth: laluan kerusi roda). 3.7 4.0 36.3 55.9 3.44 Total 3.48 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) SD % 0.727 86.5 0.755 86.0 0.55 90.0 0.731 86.0 0.744 86.0 0.70 86.9 106
Jadual 20 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu untuk mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek kanak-kanak kurang upaya. Secara keseluruhannya, sebanyak 86.9% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.48 dan sisihan piawai adalah 0.70. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Murid kurang upaya bebas bergaul dengan murid normal." Item yang kedua tertinggi ialah "Murid kurang upaya perlu dilayan sama seperti murid normal". Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Murid kurang upaya perlu dilayan sama seperti murid normal", "pihak sekolah menyediakan bantuan sokongan kepada murid kurang upaya" dan "Infrustruktur sekolah dibina dengan mempertimbangkan keperluan murid kurang upaya." Data ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah-sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan, iaitu hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek kanak-kanak kurang upaya. Jadual 21: Standard kesihatan dan perubatan (Perkara 24) No. Standard kesihatan dan perubatan (N=694) Tahap Persetujuan (%) Mean* SD % 1 2 3 4 1 Sekolah saya memberi keutamaan yang tinggi kepada aspek kesihatan murid. 0.1 0.9 38.0 61.0 3.60 0.516 90.0 2 Sekolah saya mengambil sesuai yang tindakan apabila mendapati murid sakit atau cedera. 0.3 0.1 35.4 64.1 3.63 0.503 90.8 107
3 Sekolah mengadakan program kesihatan setiap tahun. 0.1 2.4 39.0 58.4 3.56 0.552 89.0 Total 3.60 0.52 89.9 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 21 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu untuk mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek standard kesihatan dan perubatan. Secara keseluruhannya, sebanyak 89.9% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.60 dan sisihan piawai adalah 0.52. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Sekolah saya mengambil tindakan yang sesuai apabila mendapati murid sakit atau cedera." Item yang kedua tertinggi ialah "Sekolah saya memberi keutamaan yang tinggi kepada aspek kesihatan murid." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah mengadakan program kesihatan setiap tahun." Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan hak asasi manusia, khususnya hak kanak-kanak dari aspek standard kesihatan dan perubatan. Jadual 22: Taraf hidup yang mencukupi (Perkara 27) No. Taraf hidup yang mencukupi (N=694) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD % 1 Sekolah menyediakan makanan percuma untuk murid kurang yang berkemampuan. 2.4 7.5 35.2 54.9 3.43 0.736 85.8 108
2 Sekolah menyediakan perkhidmatan kaunseling yang kepada khidmat memerlukan kaunseling. murid 0.1 0.6 29.5 69.7 3.69 0.485 92.3 3 Sekolah menyediakan sumber untuk bantuan kewangan untuk murid yang kurang berkemampuan. 1.0 5.5 41.1 52.4 3.45 0.647 86.3 Total 3.52 0.62 88.1 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 22 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu untuk mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di Sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek taraf hidup yang mencukupi. Secara keseluruhannya, sebanyak 88.1% sangat bersetuju dengan instrument tersebut. Min keseluruhan adalah 3.52 dan sisihan piawai adalah 0.62. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Sekolah menyediakan perkhidmatan kaunseling kepada murid yang memerlukan khidmat kaunseling." Item yang kedua tertinggi ialah "Sekolah menyediakan sumber untuk bantuan kewangan untuk murid yang kurang berkemampuan." Manakala item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah menyediakan makanan percuma untuk murid yang kurang berkemampuan." Dapatan bagi instrumen ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah-sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek taraf hidup yang mencukupi. 109
Jadual 23: Pendidikan (Perkara 28) & pendidikan yang mengembangkan potensi (Perkara 29) No. Pendidikan & Pendidikan yang mengembangkan potensi (N=694) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD 1 Pelaksanaan pengajaran di pembelajaran dan sekolah menekankan kepada amalan teknologi terkini mengikut keperluan semasa. 0.3 1.2 42.4 56.2 3.54 0.537 2 Kehadiran kanak-kanak ke sekolah merupakan perkara utama yang diberi perhatian pihak sekolah. oleh 0.0 0.3 33.0 66.7 3.66 0.479 3 dan Pengajaran guru pembelajaran berupaya untuk mengembangkan potensi kanak-kanak. 0.0 0.7 33.3 66.0 3.65 0.491 4 Program atau aktiviti yang dilaksanakan di sekolah adalah untuk mengembangkan dan kebolehan kanak-kanak. bakat 0.1 0.3 33.6 66.0 3.65 0.491 5 Sekolah patut menerima murid tanpa dokumen diri untuk belajar di sekolah. 13.3 20.5 35.3 31.0 2.84 1.01 6 Sekolah patut menerima murid tanpa kewarganegaraan untuk sekolah belajar di (contohnya kaum tanpa kewarganegaraan Rohingya / di Sabah). 12.1 21.5 37.8 28.7 2.83 0.979 Total 3.36 0.66 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) 110 % 88.5 91.5 91.25 91.25 71.0 70.8 84.04
Jadual 23 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu untuk mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di Sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek pendidikan dan pendidikan yang mengembangkan potensi. Secara keseluruhannya, sebanyak 84.04% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.36 dan sisihan piawai adalah 0.66. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Kehadiran kanak-kanak ke sekolah merupakan perkara utama yang diberi perhatian oleh pihak sekolah." Item yang kedua tertinggi ialah "Pengajaran dan pembelajaran guru berupaya untuk mengembangkan potensi kanak-kanak" dan "Program atau aktiviti yang dilaksanakan di sekolah adalah untuk mengambangkan kebolehan dan bakat kanak-kanak." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah patut menerima murid tanpa kewarganegaraan untuk belajar di sekolah." Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek pendidikan yang mengembangkan potensi. Walau bagaimanapun, guru-guru keberatan untuk menerima murid tanpa dokumen atau tanpa warganegara untuk belajar disekolah. Jadual 24: Minoriti dan orang Asli (Perkara 30) Tahap Persetujuan (%) No. Minoriti dan Orang Asli (N=694) Mean* 1 2 3 4 1 Sekolah memberi peluang untuk kepada murid menggunakan bahasa ibunda sendiri di sekolah. 3.3 16.9 42.7 37.2 3.14 2 Sekolah kebebasan menjalankan memberi untuk aktiviti 5.0 14.0 40.2 40.8 3.17 SD 0.809 0.850 111 % 78.5 79.3
keagamaan yang saya anuti di sekolah. 3 sekolah Kantin menyediakan makanan yang mematuhi sensitiviti agama setiap murid. 1.0 3.6 41.6 53.7 3.48 4 Guru sekolah saya sensitif terhadap dan budaya murid. agama 2.0 4.6 41.4 52.0 3.43 5 Murid-murid menghormati perbezaan amalan agama dan budaya antara satu dengan yang lain. 0.1 0.6 39.5 59.8 3.59 Total 3.362 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 24 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu untuk mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di Sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek minoriti dan orang asli. Secara keseluruhannya, sebanyak 84.05% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.362 dan sisihan piawai adalah 0.69. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Murid-murid menghormati perbezaan amalan agama dan budaya antara satu dengan yang lain." Item yang kedua tertinggi ialah "Kantin sekolah menyediakan makanan yang mematuhi sensitiviti agama setiap murid." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah memberi peluang kepada murid untuk menggunakan bahasa ibunda sendiri di sekolah." Dapatan bagi konstruktif ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah-sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek minoriti dan orang Asli. Sekolah perlu memberikan perhatian tentang peluang pelajar untuk menggunakan bahasa ibunda dan menjalankan aktiviti keagamaan kepercayaan yang dianuti di sekolah. 0.619 0.678 0.512 0.69 112 87.0 85.8 89.8 84.1
Jadual 25: Masa lapang dan bermain (Perkara 31) Tahap Persetujuan (%) No. Masa lapang dan bermain (N=694) Mean* SD % 1 2 3 4 1 Guru memberi banyak tugasan kepada murid- murid untuk diselesaikan di rumah. 3.3 29.3 42.2 25.2 2.89 0.817 72.3 2 Murid mengambil masa untuk banyak yang menyiapkan latihan sekolah di rumah. 2.6 25.2 46.7 25.5 2.95 0.781 73.8 3 Murid mempunyai peluang untuk menyertai aktiviti kebudayaan di sekolah. 0.0 1.0 49.4 49.6 3.49 0.52 87.3 4 bebas Murid menggunakan waktu rehat mengikut pilihan masing- masing tanpa sebarang gangguan. 9.1 11.4 43.4 36.2 3.07 0.914 76.8 Total 3.10 0.76 77.5 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 25 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu untuk mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek masa lapang dan bermain. Secara keseluruhannya, sebanyak 77.5% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.10 dan sisihan piawai adalah 0.76. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Murid mempunyai peluang untuk menyertai aktiviti kebudayaan di sekolah." Item yang kedua tertinggi ialah "Murid bebas menggunakan waktu rehat mengikut pilihan masing-masing tanpa sebarang gangguan." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Guru memberi banyak tugasan kepada murid-murid untuk diselesaikan di rumah." 113
Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan dengan hak kanak- kanak dari aspek masa lapang dan bermain. Jadual 26: Pekerjaan yang mengancam kesihatan (Perkara 32) No. Pekerjaan yang mengancam kesihatan (N=694) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD % 1 Murid-murid boleh bekerja di luar waktu sekolah selagi tidak menjejaskan kesihatan. 21.0 26.2 34.1 18.6 2.50 1.02 62.5 2 boleh sekolah Pihak meminta murid membantu guru membuat kerja-kerja sampingan di sekolah. 6.1 13.7 55.5 24.8 2.99 0.79 74.8 Total 2.75 0.91 69.6 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 26 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu untuk mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek pekerjaan yang mengancam kesihatan. Secara keseluruhannya, sebanyak 69.6% sangat bersetuju dengan instrument tersebut. Min keseluruhan adalah 2.75 dan sisihan piawai adalah 0.91. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Pihak sekolah boleh meminta murid membantu guru membuat kerja-kerja sampingan di sekolah." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Murid-murid boleh bekerja di luar waktu sekolah selagi tidak menjejaskan kesihatan." Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah bersetuju dengan ATHAM berkaitan dengan hak asasi manusia dan 114
hak kanak-kanak dari aspek pekerjaan yang mengancam kesihatan. Sekolah amat prihatin tentang pelajar-pelajar dan perlindungan melakukan pekerjaan yang berbahaya atau kerja-kerja sampingan. Jadual 27: Perlindungan daripada dadah (Perkara 33) Tahap Persetujuan (%) No. Dadah (N=694) Mean* SD 1 2 3 4 1 Pihak sekolah sentiasa mengingatkan pelajar tentang bahaya dadah. 0.0 1.0 22.9 76.1 3.75 0.46 2 Pihak sekolah membantu menguruskan pelajar yang terlibat dengan dadah untuk dihantar ke pusat pemulihan. 1.0 4.9 42.4 51.7 3.45 0.64 Total 3.60 0.55 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 27 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu untuk mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di Sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek dadah. Secara keseluruhannya, sebanyak 90.0% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.60 dan sisihan piawai adalah 0.55. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Pihak sekolah sentiasa mengingatkan pelajar tentang bahaya dadah." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Pihak sekolah membantu menguruskan pelajar yang terlibat dengan dadah untuk dihantar ke pusat pemulihan." Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek perlindungan daripada dadah. % 93.75 86.25 90.0 115
Jadual 28: Eksploitasi seks, penderaan seksual, pelacuran dan pornografi (Perkara 34) No. Eksploitasi seks, penderaan seksual, pelacuran dan pornografi (N=694) Tahap Persetujuan (%) 1 2 3 4 Mean* SD 1 Sekolah memastikan dari masa ke semasa tiada murid yang terlibat dengan aktiviti pelacuran. 0.6 1.2 28.8 69.5 3.67 0.53 2 memberi Sekolah perlindungan segera apabila ada murid menjadi mangsa penderaan seksual. 0.6 1.0 31.7 66.7 3.65 0.53 3 Sekolah mengambil tindakan terhadap murid dengan yang pornografi. terlibat 0.3 0.9 30.1 68.7 3.67 0.51 Total 3.66 0.52 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 28 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu untuk mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di Sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek eksploitasi seks, penderaan seksual, pelacuran dan porno. Secara keseluruhannya, sebanyak 91.6% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.66 dan sisihan piawai adalah 0.52. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Sekolah memastikan dari masa ke semasa tiada murid yang terlibat dengan aktiviti pelacuran" dan "Sekolah mengambil tindakan terhadap murid yang terlibat dengan pornografi." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Sekolah memberi pelrindungan segera apabila ada murid menjadi mangsa penderaan seksual." % 91.75 91.25 91.75 91.6 116
Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan dengan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek eksploitasi seks, penderaan seksual, pelacuran dan pornografi. Jadual 29: Penyeksaan dan CIDT (Perkara 37) No. Penyeksaan dan CIDT (N=694) Tahap Persetujuan (%) Mean* 1 2 3 4 1 Murid yang melanggar disiplin tidak patut dirotan. 15.9 36.7 29.0 18.4 2.50 2 Hukuman yang dikenakan kepada murid mesti mengikut prosedur standard yang ditetapkan. 0.4 1.3 38.5 59.8 3.58 3 Guru mengutamakan maruah murid apabila mengenakan tindakan disiplin. 0.1 2.6 40.3 56.9 3.54 Total 3.21 1=sangat tidak setuju (1-25%), 2=tidak setuju (26-50%), 3=setuju (51-75%), 4=sangat setuju (76-100%) Jadual 29 menunjukkan instrumen ATHAM, iaitu untuk mengkaji tahap kesedaran dan kefahaman guru-guru di Sekolah ATHAM berkaitan hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dari aspek penyeksaan dan CIDT. Secara keseluruhannya, sebanyak 80.2% sangat bersetuju dengan instrumen tersebut. Min keseluruhan adalah 3.21 dan sisihan piawai adalah 0.69. Bagi item di dalamnya, item tertinggi ialah "Hukuman yang dikenakan kepada murid mesti mengikut prosedur standard yang ditetapkan." Item yang kedua tertinggi ialah "Guru mengutamakan maruah murid apabila mengenakan tindakan disiplin." Manakala, item yang terendah di bawah konstruktif ini ialah "Murid yang melanggar disiplin yang patut dirotan." SD 0.968 0.544 0.556 0.69 117 % 62.5 89.5 88.5 80.2
Dapatan ini menunjukkan bahawa pentadbir dan guru di sekolah- sekolah sangat bersetuju dengan ATHAM yang berkaitan dengan hak kanak- kanak dari aspek penyeksaan dan CIDT. Rumusan Dapatan Kuantitatif (Objektif Kajian 1 dan 2) Dalam konteks data kuantitatif, kumpulan responden yang terdiri daripada pentadbir sekolah, guru-guru dan murid-murid amat berpuas hati dan bersetuju dengan Program ATHAM. Tahap kesedaran dan kefahaman mereka terhadap hak asasi manusia serta kanak-kanak amatlah tinggi, kecuali bagi beberapa item yang dilaporkan di dalam jadual-jadual sebelum ini. Item-item ini hendaklah diberi perhatian agar penambahbaikan dapat dibuat bagi menjamin kelangsungan ATHAM pada masa hadapan. Bagi perihal objektif ATHAM berkaitan dengan perkongsian pengalaman dengan masyarakat setempat berkenaan hak asasi manusia dan hak kanak- kanak yang diamalkan disekolah, didapati bahawa pihak pentadbir, guru dan murid mempunyai tahap persetujuan yang rendah. Hal ini menunjukkan bahawa tahap perkongsian ibu bapa dan murid dengan ahli masyarakat berkaitan dengan hak asasi manusia sangat rendah. Selain itu, penyebaran maklumat antara pihak sekolah dengan masyarakat amatlah memberangsangkan dan menyebabkan masyarakat kurang terdedah dengan konsep dan ilmu pengetahuan hak asasi manusia. Dapatan ini juga menunjukkan bahawa pihak sekolah amat kurang dalam mempromosi hak asasi manusia dalam kalangan masyarakat setempat. Contohnya, pihak sekolah sepatutnya memperbanyak ceramah-ceramah dalam kalangan penduduk setempat agar dapat mempromosi konsep hak asasi manusia. Selanjutnya, objektif ATHAM yang berkaitan dengan meningkatkan pemahaman dan kesedaran warga sekolah termasuk KPM, pengurusan sekolah, guru-guru, ibu bapa dan murid-murid berkenaan hak asasi manusia patut dititikberatkan dan perlu diberi perhatian yang sewajarnya. Hal ini dapat dilihat melalui maklum balas pelajar terhadap item soal selidik berkaitan dengan tidak 118
pernyataan "Sekolah menerima murid warga asing belajar disekolah." Berdasarkan item tersebut, didapati bahawa para pelajar tidak berapa menggemari sekolah yang menerima pelajar warga asing untuk belajar di sekolah. Walaupun pendidikan merupakan hak untuk semua kanak-kanak, tetapi bagi hal ini, ia menjadi sesuatu yang sentitif kerana kemungkinan pelajar tempatan berasakan hak mereka akan dikurangkan dan dinafikan oleh pihak sekolah. Hal ini mungkin terjadi disebabkan oleh para pelajar tempatan terpaksa berkongsi hak dengan pelajar warga asing. Suatu pendekatan yang holistik perlulah diperkenalkan bagi merapatkan jurang dan kebolehterimaan pelajar warga asing untuk bersekolah di sekolah tempatan. Di samping itu, dengan merujuk objektif ATHAM yang berkaitan menggalakkan pengurusan sekolah dan guru-guru memberikan perhatian kepada prinsip dan elemen hak asasi manusia dan hak kanak-kanak dalam merancang dan melaksanakan aktiviti dan program di sekolah, satu item yang perlu diberikan perhatian ialah "Sekolah saya melaksanakan banyak aktiviti berasaskan prinsip dan elemen hak asasi manusia secara berterusan sepanjang tahun." Item ini menunjukkan bahawa para pelajar berasakan bahawa aktiviti berasaskan hak asasi manusia perlu diadakan sepanjang tahun. Dapatan ini menunjukkan bahawa terdapat kelemahan di pihak sekolah yang perlu diatasi. Keadaan ini boleh diatasi sekirannya pihak-pihak yang terlibat secara langsung dengan hak asasi manusia seperti SUHAKAM dan pihak sekolah mengadakan program bersama dan diaturkan mengikut jadual sepanjang tahun. Hal ini membolehkan ketekalan (kekonsistenan) dan kelestarian program dapat diwujudkan di sekolah. Selain dapatan di atas, hak kesamarataan bagi Perkara 2 Konvensyen Mengenai Hak Kanak-Kanak juga perlu dititikberatkan. Perkara 2 menyatakan bahawa "Negara hendaklah mengambil semua langkah yang sewajarnya untuk memastikan kanak-kanak itu dilindungi daripada semua bentuk diskriminasi atau hukuman berdasarkan status, aktiviti, pendapat yang dinyatakan, atau kepercayaan ibu bapa, penjaga yang sah, atau ahli keluarga kanak-kanak itu." Bagi Perkara 2 yang disebutkan ini, terdapat item yang kurang memuaskan 119
dalam soal selidik ini. Dapatan kajian bagi item ini menunjukkan bahawa para pelajar berasakan semua pelajar sepatutnya diberi peluang yang sama untuk mewakili sekolah dalam pertandingan. Dalam hal ini, para pelajar berasakan bahawa hak mereka dinafikan dalam soal pemilihan menjadi wakil sekolah untuk pertandingan. Isu favouratism adalah isu sejagat yang bukan berlaku di peringkt sekolah sahaja, malah ia juga berlaku di mana-mana pusat pengajian tinggi. Oleh itu, perkara ini hendaklah dikekang dari peringkat awal lagi agar tidak merebak dan menjadi lebih serius pada masa hadapan. Sekolah patut merancang dan menganjurkan pemilihan perwakilan yang lebih telus dan tidak memilih secara favouritism kerana ia merupakan perkara yang tidak sihat dan tidak patut diamalkan di sekolah. Semua pelajar patut diberi peluang yang sama rata agar kesamarataan dapat diterapkan dalam kalangan pelajar. Tambahan pula, dapatan juga menunjukkan bahawa Perkara 14 Konvensyen Mengenai Kanak-Kanak perlu diberi perhatian. Perkara 14 menyatakan bahawa "Negara hendaklah menghormati hak kanak-kanak untuk kebebasan berfikir, hati nurani dan beragama." Oleh itu, item soal selidik yang berkaitan dengan Perkara 14, iaitu "Sekolah mesti menyediakan bilik khas untuk beribadat kepada murid bukan Islam" mesti diberi perhatian yang sewajarnya. Isu ini telah banyak berlegar di media sosial tentang penyediaan rumah ibadat bagi pelajar bukan Islam. Hal ini merupakan perkara asas yang sepatutnya pihak sekolah dan Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM) mengambil cakna. Namun begitu, penyediaan rumah ibadat ini bagi pelajar bukan Islam hendaklah diambil kira dari segi jumlah pelajar bukan Islam. Sekiranya jumlah pelajar bukan Islam hanyalah minoriti, maka tidak wajar untuk disediakan rumah ibadat kerana ia melibatkan kos yang perlu diatanggung oleh pihak sekolah. Selanjutnya, dapatan kajian ini juga mendapati bahawa Perkara 16 Konvensyen Mengenai Kanak-Kanak juga perlu diberi perhatian, iaitu berkaitan dengan privasi, keluarga, tempat tinggal dan reputasi. Perkara 16 menyatakan bahawa "Kanak-kanak itu berhak mendapat perlindungan undang-undang terhadap gangguan atau serangan sedemikian." Dalam hal ini, item soal selidik 120
kajian yang perlu diberi perhatian adalah yang berkaitan dengan "pemeriksaan secara mengejut (spot-check) di sekolah adalah satu pencabulan hak asasi manusia". Bagi pentadbir dan guru, pemeriksaan "spot-check" merupakan perkara yang penting kerana ingin membanteras perkara dan aktiviti yang tidak sihat di sekolah. Isu pelajar menyimpan bahan lucah, rokok dan dadah merupakan antara perkara yang dititikberatkan di sekolah. Aktiviti pemeriksaan berkala ini perlu dilakukan kerana ia melibatkan keselamatan para pelajar yang mudah terdedah dengan anasir negatif yang tidak diingini. Namun begitu, semak dan imbang (check and balance) perlu dibuat agar para pelajar selesa dan sentiasa mahu hadir ke sekolah. Sekiranya para pelajar tidak selesa, kemungkinan para pelajar akan memonteng sekolah dan akan mengundang lagi perkara negatif dan tidak sihat di luar sekolah. Tambahan pula, umum mengetahui bahawa sekolah melaksanakan disiplin selaras dengan peraturan yang telah ditetapkan oleh pihak sekolah demi menjaga disiplin dan salah laku dalam kalangan murid-murid di sekolah. Hak dan kemuliaan kanak-kanak ini telah diambil peduli, cuma murid-murid yang tidak mematuhi peraturan dan disiplin perlu diambil tindakan oleh guru untuk mendisiplinkan mereka agar menjadi insan yang berguna kepada masyarakat dan negara. Walaupun "spot- check" secara umum merupakan suatu tindakan yang wajar, namun ada pihak yang bersetuju dengan "spot- check" secara mengejut. Misalnya, perbuatan "period spot-checks" yang berlaku di sekolah-sekolah awam di Malaysia merupakan pelanggaran terhadap hak kanak-kanak dan menyalahi undang- undang. Perkara-perkara sebegini walaupun bertujuan untuk mendidik, namun menyalahi norma masyarakat yang dipegang. Seterusnya, dapatan juga menunjukkan bahawa sekolah seharusnya menyediakan pelantar pembelajaran maya yang mencukupi bagi sokongan kepada pembelajaran konvensional yang dijalankan di dalam bilik darjah di sekolah. Namun, murid-murid berasakan bahawa kemudahan ini perlu juga diberikan kepada tempat tinggal mereka kerana apabila Malaysia dilanda COVID-19, proses pengajaran dan pembelajaran terpaksa dilakukan di rumah. Faktor ini menyebabkan kemudahan maya yang ada di sekolah menjadi tidak efisien kerana mereka tidak dapat menggunakannya semasa PKP berlaku. 121
Kebanyakan murid juga menjadikan pelantar pembelajaran dalam talian sebagai repositori untuk mendapatkan bahan pembelajaran dalam bentuk persembahan "power point" dan nota dalam format PDF. Sewajarnya pihak sekolah mengambil cakna isu ini agar mutu pelajaran pelajar akan cemerlang pada masa hadapan. Dapatan selanjutnya berkaitan dengan Perkara 28 dan Perkara 29 Konvensyen Mengenai Hak Kanak-Kanak yang berkenaan dengan isu pendidikan. Guru-guru keberatan untuk menerima murid tanpa dokumen atau tanpa warganegara untuk belajar disekolah selaras dengan item terendah dan kedua terendah. Pihak pengurusan sekolah sukar untuk menerima murid tanpa dokumen diri dan tanpa kewarganegaraan. Hal ini kerana maklumat latar belakang murid yang lengkap diperlukan bagi tujuan dokumentasi profil murid. Maklumat yang lengkap adalah penting dalam data sistem pengurusan maklumat murid agar keperluan pada masa akan datang dapat dilaksanakan dengan lebih mudah. Penerimaan murid tanpa kewarganegaraan juga rendah kerana status kewarganegaraan murid sememangnya perlu dikenal pasti oleh guru bagi menyediakan data yang tepat apabila diperlukan oleh pihak pengurusan. Oleh hal yang demikian, walaupun pendidikan dan perkembangan potensi ini merupakan antara hak keperluan asasi bagi murid, namun keberadaan murid dengan data yang tepat dan lengkap menjadi keperluan asas dalam sistem pengurusan di sekolah. Hal ini merupakan sesuatu yang janggal untuk diterima oleh masyarat Malaysia kerana rata-rata belum mempunyai pemikiran yang terbuka dalam menangani hal ini. Tambahan pula, bagi murid sekolah, hal sebegini bukan menjadi faktor utama untuk difikirkan oleh mereka memandangkan mereka tidak mempunyai pengetahuan dan kefahaman yang mendalam tentang peraturan, dasar dan undang-undang yang telah ditetapkan oleh kerajaan Malaysia. Hal ini menunjukkan sikap diskriminasi, prejudis, berat sebelah dalam pemikiran dan bersifat perkauman masih menjadi amalan masyarakat di negara kita. Pengetahuan dan kefahaman dalam hal-hal yang berkaitan dengan undang-undang negara perlu disebarluaskan dalam pemikiran semua rakyat Malaysia. 122
Dapatan selanjutnya menunjukkan bahawa Perkara 13 Konvensyen Mengenai Hak Kanak-Kanak perlu diberi perhatian. Pihak sekolah perlu menyediakan platform untuk membolehkan pelajar menyatakan pandangan serta berusaha supaya pandangan pelajar diberi perhatian. Berdasarkan item peratus persetujuan yang terendah, dapat dijelaskan bahawa pihak sekolah kurang mendapatkan pendapat murid dalam membuat keputusan berkaitan dengan pelajar. Para pelajar kurang diberi peluang untuk menyatakan pendapat mereka dalam membuat keputusan. Di kebanyakan sekolah, pelajar hanya perlu mengikut apa yang telah ditetapkan oleh pihak pengurusan sekolah. Dapatan bagi Perkara 24 Konvensyen Mengenai Hak Kanak-Kanak menunjukkan bahawa perhatian perlu diberikan. Bahasa dan agama merupakan salah satu lambang budaya dan kepercayaan sesuatu komuniti. Oleh itu, penggunaan bahasa ibunda dan amalan keagamaan di sekolah dapat menggambarkan status budaya seseorang. Data kajian menunjukkan bahawa peluang pelajar kumpulan minoriti atau orang Asli menggunakan bahasa ibunda mereka dan menjalankan aktiviti keagamaan di sekolah agak rendah. Hal ini kerana sekolah berperanan ke arah pembinaan kesepaduan jiwa bangsa masyarakat melalui penggunaan satu Bahasa, iaitu bahasa Melayu. Lantaran itu, penekanan terhadap bahasa ibunda bagi mana-mana kaum di dalam negara ini sememangnya agak kurang diberikan. Walau bagaimanapun, bukan sahaja semua murid, malahan semua individu mempunyai hak dan kebebasan untuk menggunakan bahasa ibunda masing-masing mengikut kesesuaian situasi semasa. Pihak sekolah boleh memberikan peluang kepada murid untuk menggunakan bahasa ibunda dan menjalankan aktiviti keagamaan mereka dalam aktiviti yang melibatkan kumpulan kecil. Namun begitu, sekiranya dilihat dari perspektif guru dan pentadbir sekolah, ada guru-guru yang kurang bersetuju dengan penggunaan bahasa ibunda sendiri di sekolah. Hal ini mungkin disebabkan oleh keinginan untuk memupuk rasa kekitaan sesama warga sekolah dengan menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi di sekolah. Kebenaran penggunaan bahasa ibunda sendiri akan menyebabkan 123
penjarakan dalam hubungan sosial kerana ketidakfahaman dalam pertuturan bahasa ibunda masing-masing. Kebebasan beragama ini dikira sebagai salah satu hak asasi kepada manusia sejagat. Namun begitu, hal ini juga menjadi sedikit kegusaran dalam kalangan guru kerana aktiviti keagamaan merupakan sesuatu upacara yang mungkin menyentuh sensitiviti agama-agama yang lain. Oleh itu, mereka berpandangan bahawa aktiviti keagamaan ini perlu diberikan perhatian yang serius agar amalan pelaksanaannya tidak menyinggung sensitiviti kaum-kaum warga sekolah yang lain. Selanjutnya, dapatan menunjukkan bahawa aktiviti membuat kerja rumah merupakan suatu pendekatan dalam sistem pendidikan yang memberikan penekanan kepada "pembelajaran berasaskan aktiviti murid." Memang tidak dinafikan bahawa murid akan lebih menguasai pembelajaran jika tekun belajar sendiri berbanding dengan di dalam bilik darjah. Kerja rumah merupakan antara aktiviti yang berkesan dalam memperkembangkan potensi diri murid. Menerusi aktiviti itu, murid akan sedar masalah pembelajaran yang dihadapi. Selain itu, mereka mempunyai ruang dan peluang untuk menyesuaikan tempoh masa yang diperlukan untuk memahami sesuatu pelajaran mengikut kemajuan diri sendiri di luar waktu sekolah. Kerja rumah adalah aktiviti pengukuhan atau pengayaan bagi seseorang murid. Dalam hal ini, kebijaksanaan guru diperlukan bagi mengelakkan timbunan kerja rumah kepada murid. Kecekapan guru dalam merancang serta melaksanakan sesi pengajaran dan pembelajaran yang berkesan di dalam kelas akan banyak membantu. Namun hakikatnya, apa yang berlaku di dalam bilik darjah hari ini ialah sesi pengajaran secara "chalk & talk" mengambil masa sehingga mengehadkan tempoh untuk aktiviti pengukuhan dan pengayaan dijalankan di dalam kelas. Walaupun murid-murid diberi waktu rehat untuk melakukan aktiviti-aktiviti yang disukai, namun ada juga guru yang berpandangan bahawa waktu rehat murid juga perlu diisi dengan aktiviti yang berfaedah. Misalnya mungkin ada sekolah yang menetapkan sesi atau slot tertentu pada waktu rehat, misalnya, untuk pengembangan bakat murid. Pada waktu rehat inilah 124
murid dapat membuat persembahan di hadapan murid-murid yang lain tentang bakat yang ada pada dirinya. Walaupun hal begini tidak memberikan pilihan aktiviti sendiri, namun kebaikannya ialah ia dapat memperkembangkan potensi individu yang ada dalam diri murid-murid berkenaan yang selama ini tidak dapat ditonjolkan oleh murid berkenaan. Secara keseluruhannya, dapatan kajian kuantitatif menunjukkan bahawa terdapat beberapa perkara dan isu yang perlu ditambah baik bagi menjamin kelestarian program ATHAM pada masa hadapan. 125
4.2 Dapatan bagi Objektif Kajian 3 Objektif 3: Untuk mengenal pasti (masalah, halangan dan cabaran) yang dihadapi oleh sekolah yang terlibat dalam melaksana Program ATHAM Dapatan objektif 3 dilaporkan dalam bentuk kuantitatif dan juga kualitatif. Dapatan kuantitatif adalah daripada soal selidik, manakala dapatan kualitatif daripada kajian temu bual. Dapatan kajian adalah seperti yang berikut: Jadual: Masalah, halangan dan cabaran yang dihadapi oleh Sekolah Program ATHAM daripada pandangan pentadbir, guru dan murid Tahap Persetujuan (%) No. Item Kategori 1 2 3 4 Mean* SD % 1 Sekolah berjaya melaksanakan Program ATHAM. Guru Murid 1.9 1.3 8.4 53.7 36.0 5.0 52.5 41.1 3.24 3.33 0.680 81.0 0.635 83.3 2 3 4 5 6 Masa yang diperuntukkan untuk melaksanakan Program ATHAM adalah mencukupi. Saya mempunyai pengetahuan tentang hak-hak asasi manusia terutamanya hak kanak- kanak. kemahiran Saya mempunyai untuk mempromosikan hak-hak asasi manusia terutamanya hak kanak- kanak di sekolah. Program ATHAM mudah untuk dilaksanakan di sekolah ini kerana terdapat sokongan yang baik daripada komuniti (masyarakat/ ibu bapa). Sekolah mempunyai peruntukan dana yang mencukupi untuk melaksanakan Program ATHAM. Sekolah mempunyai sumber cukup untuk manusia melaksanakan Program ATHAM. Guru Murid Guru Murid Guru Murid Guru Murid Guru Murid Guru 2.4 9.9 56.8 30.8 1.1 6.1 56.4 36.4 1.2 7.8 60.8 30.3 1.1 5.8 51.3 41.8 2.2 17.4 55.2 25.2 0.9 9.7 53.5 35.9 1.9 8.9 56.1 33.1 0.9 4.2 53.5 41.3 11.0 25.4 45.4 18.3 3.3 9.0 54.8 33.0 4.6 18.6 52.7 24.1 3.16 3.28 3.20 3.34 3.03 3.24 3.20 3.35 2.71 3.17 2.96 0.693 79.0 0.625 82.0 0.622 80.0 0.637 83.5 0.716 75.8 0.659 81.0 0.674 80.0 0.608 83.8 0.890 67.8 0.722 79.3 0.781 74.0 7 yang Murid 3.3 6.8 51.4 38.5 3.25 0.723 81.3 Guru 3.07 0.722 76.8 Total Murid 3.28 0.658 82.0 Jadual di atas menunjukkan masalah, halangan dan cabaran yang dihadapi oleh Sekolah Program ATHAM dari pandangan pentadbir, guru dan murid. Konstruktif item tertinggi bagi guru ialah "Sekolah berjaya melaksanakan 126
program ATHAM," manakala bagi murid ialah "Program ATHAM mudah untuk dilaksanakan di sekolah ini kerana terdapat sokongan yang baik daripada komuniti (masyarakat/ibu bapa)," iaitu sebanyak 83.8%. Konstruktif item 6 yang paling rendah bagi guru ialah "Sekolah mempunyai peruntukan dana yang mencukupi untuk melaksanakan Program ATHAM," iaitu sebanyak 67.8% dan konstruktif item bagi murid juga melibatkan item yang sama, iaitu sebanyak 79.3%. Terdapat empat konstruktif item bagi guru yang kurang daripada 80.0%, iaitu item 2 (79.0%), item 4 (75.8%), item 6 (67.8%) dan item 7 (74.0%), manakala bagi murid hanya item 6 (79.3%). Secara keseluruhannya, respons guru bagi konstruk masalah, halangan dan cabaran yang dihadapi oleh sekolah Program ATHAM ialah 76.8% (setuju sahaja), manakala bagi respons murid kepada item berada pada tahap sangat setuju (82%). Hal ini menunjukkan bahawa guru menunjukkan respons kurang bersetuju berbanding dengan murid terhadap konstruktif item masalah, halangan dan cabaran yang dihadapi oleh sekolah Program ATHAM. Dapatan Temu Bual Berdasarkan analisis terhadap data temu bual bersama pentadbir, guru dan murid, didapati bahawa semua peserta kajian adalah positif terhadap Program ATHAM dan mengakui program ini dapat menimbulkan kesedaran tentang hak asasi kanak-kanak. Namun begitu, masih terdapat beberapa isu yang menjadi masalah, halangan dan cabaran yang dihadapi oleh sekolah yang menjejaskan keberkesanan Program ATHAM. Isu dan cabaran serta halangan yang dihadapi oleh sekolah yang terlibat dengan ATHAM ialah pemahaman warga sekolah tentang ATHAM belum menyeluruh, kekangan masa dan bebanan tugas, kurang pemantauan dan bimbingan daripada pihak SUHAKAM, kurang/tiada peruntukan kewangan, 127
Jawatankuasa Program ATHAM yang kurang efisien dan perkara luar jangka. Penjelasan lanjut tentang perkara ini adalah seperti yang berikut: (a) Pemahaman warga sekolah tentang Program ATHAM yang masih belum menyeluruh Cabaran utama dalam melaksanakan Program ATHAM di sekolah-sekolah ialah cabaran dari aspek pemahaman warga sekolah tentang Program ATHAM yang perlu dilaksanakan. Perkara ini berlaku apabila pentadbir sekolah (pengetua, guru besar) baru bertugas di sekolah berkenaan dan tidak mengetahui bahawa sekolah berkenaan ialah Sekolah Projek ATHAM. Situasi ini berlaku terutamanya bagi pengetua / guru besar yang dilantik ketika negara menghadapi situasi pandemik COVID-19, aktiviti sekolah secara fizikal perlu mematuhi tatacara pengendalian piawai (standard operating procedure [SOP]). Guru Penyelaras ATHAM yang dilantik juga sering bertukar ganti di sekolah ataupun telah berpindah ke sekolah lain. Keadaan ini memberikan impak kepada sekolah sekiranya penggantinya kurang memahami pelaksanaan Program ATHAM di sekolah. Pemahaman yang kurang tentang ATHAM juga disebabkan oleh sebahagian besar pentadbir/guru yang ditemu bual mendakwa mereka tidak mempunyai panduan yang khusus dan tiada modul untuk melaksanakan Program ATHAM di sekolah. Bagi tujuan ini, beberapa dapatan temu bual dipetik secara verbatim seperti yang berikut: Ni pertama kali saya dengar tentang ATHAM. Saya baru je dilantik jadi Guru Besar masa PKP tahun 2020. Betul saya tak tahu langsung tentang ni. (TB/Pentadbir-4) Dulu sekolah kami terlibat dengan ATHAM. Dah lama tak buat. Tak ingat dah. Matlamat untuk kita sedar tentang hak asasi la kot. (TB/Guru-3). ATHAM? .... Tak tau ... dapat belajar kat sekolah.. Dapat layanan sama rata. Yang lain tak tau. (TB/Murid-6) Tak tahu sangat sebab setakat ni kami takde modul ATHAM nak rujuk. (TB/Guru-4) 128
"Sekolah ini tidak mempunyai masalah sikap dikalangan guru dan pentadbir. Cuma mereka kurang pengetahuan dari segi hak asasi manusia" (TB Pentadbir-1). Namun begitu, pentadbir dan guru yang pernah terlibat secara langsung dengan program ini memahami matlamat Program ATHAM dan memberikan respons yang positif kerana mereka lebih memahami dan memberikan perhatian kepada pelaksanaan Program ATHAM di sekolah. Antara aktiviti ATHAM yang dijalankan ialah mendirikan Pondok ATHAM di sekolah, program untuk menggalakkan kehadiran murid, ceramah tentang hak asasi kanak- kanak, program meraikan kepelbagaian budaya dan pertandingan sukan dan sebagainya. Seorang pentadbir yang terlibat secara langsung dengan Program ATHAM menyatakan bahawa walaupun ada panduan yang diterima tetapi pelaksanaan masih bergantung pada pemahaman, inisiatif dan kreativiti sekolah untuk melaksanakannya. Panduan dan modul yang disediakan masih terhad dan belum memberikan pemahaman yang menyeluruh kepada warga sekolah. Kefahaman yang belum menyeluruh ini memberikan kesan kepada keyakinan dan kemahiran guru untuk mempromosikan hak asasi manusia terutama hak kanak-kanak di sekolah. Dapatan ini selari dengan respons terhadap item soal selidik, iaitu "Saya mempunyai kemahiran untuk mempromosikan hak-hak asasi manusia terutamanya hak kanak- kanak di sekolah" yang peratus persetujuannya 75.8 peratus sahaja. (b) Kekangan masa dan bebanan tugas Semua peserta kajian mengakui bahawa cabaran utama pelaksanaan Program ATHAM ialah kekangan masa dan beban tugas yang dihadapi oleh guru-guru. Peserta kajian menyatakan bahawa guru di sekolah telah mempunyai program sedia ada yang banyak dan tugas hakiki mengajar yang wajib diutamakan. Guru yang sedia terbeban dengan tugas akan berasa bertambah terbeban sekiranya Program ATHAM wajib dilaksanakan di sekolah kerana guru terpaksa 129
mengambil masa dan membuat persediaan dan melaksanakan pelbagai tugas untuk menjayakannya. Peserta kajian yang mengajar di sekolah agama juga mengakui program ini sedikit sebanyak membebankan mereka kerana pada masa yang sama, mereka juga terikat dengan sistem pembelajaran yang ditetapkan oleh KPM dan juga jabatan agama negeri. Tiga kumpulan pelajar yang ditemu bual juga menyatakan Program ATHAM sedikit sebanyak akan mengambil masa mereka dan kadangkala mengganggu fokus mereka untuk membuat persiapan peperiksaan tetapi tidak menafikan program ini bagus kerana dapat meningkatkan kesedaran terhadap hak asasi manusia. Berikut ialah penyataan oleh peserta kajian tentang perkara ini: Masa dan wang bukan isu di sekolah ini dalam mejalankan Program ATHAM, isu adalah guru-guru sudah ada banyak tugasan hakiki. (TB/Pentadbir-4) Sekolah banyak program, nak ngajar lagi, nak isi borang itu ... borang ini... cikgu ni macam-macam nak kena buat. ATHAM ni program sampingan je. Kita kena utamakan kerja hakiki kita. (TB/Guru-4) Tentang cabaran, sebagai murid kami sibuk belajar. Jadi terpaksa membahagi masa dengan baik. (TB/Murid-1) Dapatan temu bual ini dapat menjelaskan faktor penyebab peratusan persetujuan guru terhadap item (2) rendah berbanding dengan murid kerana guru menghadapi kekangan untuk melaksanakannya ekoran daripada pelbagai tugas sama ada di sekolah atau di luar waktu sekolah. Selain tugas hakiki, guru perlu melaksanakan pelbagai program untuk pengembangan murid, peningkatan kecemerlangan, sukan dan permainan, aktiviti unit beruniform, membawa murid menyertai pertandingan dan sebagainya. Tugas-tugas terpaksa dijalankan di luar waktu pengajaran menyebabkan guru mempunyai masa yang terhad untuk memberikan komitmen kepada program ATHAM. 130
(c) Pemantauan dan bimbingan yang kurang daripada pihak SUHAKAM Semua peserta kajian mengakui bahawa sekolah kurang mendapat bimbingan daripada pihak SUHAKAM. Lawatan bimbingan pihak SUHAKAM kurang, malah ada sekolah yang langsung tidak dilawati oleh SUHAKAM sehingga ke hari ini. Peserta kajian menyatakan bahawa "... rasanya... selama saya berada di sekolah ni, tak pernah pun SUHAKAM datang beri bimbingan. Program ATHAM sekolah ini, cikgu penyelaras yang pergi kursus kat mana ntah, so dia dapatlah input macam mana nak melaksanakan di sekolah ini. Tapi cikgu tu pun dah pindah. Cikgu baru yang ganti dia kena belajar la pulak." Situasi ini yang menyebabkan SUHAKAM perlu lebih kerap memberikan bimbingan ke sekolah-sekolah. Peserta kajian mengharapkan agar SUHAKAM lebih kerap turun padang untuk membimbing guru-guru bagi menjayakan Program ATHAM dengan lebih berkesan. Bimbingan yang diperlukan adalah dari aspek pemahaman tentang hak asasi manusia agar guru-guru dapat menerangkan kepada murid di sekolah di samping merancang aktiviti-aktiviti yang perlu dilaksanakan. Bimbingan yang kurang menjadi lebih buruk apabila tiada modul untuk dirujuk oleh guru-guru untuk melaksanakan Program ATHAM. Menurut peserta kajian, "kami guru-guru tak sempat nak fikir nak buat aktiviti, kalau ada modul tu lebih mudah untuk kami rujuk dan buat aktiviti." Ketiadaan modul ini menjejaskan kemahiran guru mengendalikan aktiviti ATHAM dengan berkesan. Lawatan ke sekolah juga didapati kurang sistematik dari aspek jadual lawatan dan penyusunan fokus lawatan. Lawatan yang kurang/tiada ke sekolah menyebabkan hubungan antara sekolah dengan SUHAKAM agak jauh sedangkan guru-guru memerlukan bimbingan. Peserta kajian juga menyatakan bahawa mereka tidak tahu untuk berhubung dengan siapa di SUHAKAM sekiranya ada kemusykilan tentang 131
Program ATHAM. Hal ini jelas menerusi kata-kata peserta kajian seperti yang berikut: Tiada pemantauan atau sumber rujuk yang mencukupi tentang perlaksanaan Program ATHAM dengan baik. (TB/Pentadbir-1) Setakat hari ni, rasanya tak pernah pun SUHAKAM datang. Pemantauan semua takde. (TB/Pentadbir-4) Guru ATHAM disekolah ini tidak pernah menghadiri latihan anjuran SUHAKAM / PPD. Semasa baru dilantik beliau terpaksa menggunakan inisiatif sendiri bertanyakan pandangan atau belajar dari Guru ATHAM dari sekolah lain. (TB/Pentadbir-2) Kurangnya penglibatan pegawai SUHAKAM/ATHAM juga menyukarkan lagi sekolah dalam melaksanakan Program ATHAM. (TB/Pentadbir-5) Dulu pernah SUHAKAM datang melawat sekolah ni, ada la dua kali kot. Tapi akhir-akhir ni takde dah. (TB/Guru-2) Saya tak pernah hadir kursus. Modul pun takde nak rujuk. Nak rujuk sapa kat SUHAKAM pun kami tak tahu. (TB/guru-2) (d) Kekurangan peruntukan kewangan Dapatan kajian temu bual ini menjawab persoalan kepada item "Sekolah mempunyai peruntukan dana yang mencukupi untuk melaksanakan Program ATHAM" yang mendapat tahap persetujuan 67.8 peratus sahaja. Program ATHAM yang dicadangkan di sekolah-sekolah tidak mendapat peruntukan khusus daripada SUHAKAM. Semua peserta kajian menyatakan bahawa sekolah perlu mengambil inisiatif sendiri memandangkan tiada dana khusus untuk melaksanakan aktiviti berkenaan. Kebiasaannya sekolah akan menggunakan sumber dana daripada Tabung PIBG, Unit Kaunseling dan juga 132
HEM dan ada sekolah yang mendapat sumbangan pihak lain. Pembiayaan kewangan ini perlu untuk menampung kos program yang dijalankan, makan- minum, penceramah, hadiah pertandingan, pelbagai persiapan dan sebagainya. Berikut ialah beberapa petikan temu bual peserta kajian tentang perkara ini: Dari segi masalah dan cabaran dalam melaksanakan Program ATHAM, yang utama adalah kewangan (dana). Ini kerana kami tidak mempunyai peruntukan khusus untuk ATHAM dan terpaksa menggunakan peruntukan HEM dan kaunseling. (TB/Pentadbir-1) Wang dan masa juga menjadi cabaran untuk melaksanakan program di sekolah kerana sekolah ini merupakan sekolah mubaligh yang mempunyai Lembaga Sekolah. (TB/Pentadbir-5) Walaupun tiada peruntukan kewangan, sekolah ni boleh adakan Program ATHAM sebab sokongan PIBG dan ibu bapa yang padu. Tapi jika ada program mungkin lebih baik dan pelbagai. (TB/Pentadbir-2) Masalah kewangan memang menghalang perjalanan aktiviti. (TB/Guru- 2) Semua aktiviti perlu sumber kewangan. Dan sekolah pun kena tengok prioriti juga. (TB/Guru-4) (e) Jawatan kuasa ATHAM yang kurang efisien Keberkesanan Program ATHAM juga dipengaruhi oleh jawatankuasa yang dilantik. Berdasarkan temu bual yang dijalankan, tanggungjawab untuk melaksanakan Program ATHAM tidak dilaksanakan oleh satu jawatankuasa khusus yang standard untuk semua sekolah. Bagi sekolah yang tidak mempunyai Jawatankuasa ATHAM, program dikendalikan sama ada oleh Unit Kaunseling, PK Kokurikulum, PK HEM ataupun oleh Penyelaras Tingkatan Tiga 133
ataupun Tahun 6 yang dilantik oleh sekolah pada setiap tahun ataupun jawatankuasa yang dilantik secara ad-hoc. Antara masalah yang dihadapi oleh jawatankuasa ialah kekurangan tenaga kerja untuk menggerakkan aktiviti dan juga pengetahuan dan kemahiran jawatankuasa melaksanakan program berkenaan dengan berkesan. Kekurangan pemahaman tentang Program ATHAM memberikan implikasi kepada keberkesanan Program ATHAM itu sendiri. Pengetahuan guru tentang hak asasi kanak-kanak dan ATHAM juga menyebabkan guru kurang mahir untuk menjalankan aktiviti. Kekurangan tenaga kerja turut mempengaruhi kemahiran guru melaksanakan aktiviti. Peserta kajian menyatakan bahawa antara salah satu kesannya ialah aktiviti ATHAM yang dijalankan kurang pelbagai dan terikat kepada aktiviti-aktiviti tertentu sahaja seperti ceramah, gotong-royong dan sukan. Berikut ialah beberapa contoh penyataan daripada peserta kajian tentang perkara ini: Sekolah ni tiada jawatankuasa ATHAM. Jika nak buat program GPK HEM yang urus. (TB/Pentadbir-2) Ada JK ATHAM ... kalau AJK tak buat... takde la aktiviti (TB/Pentadbir- 3) ATHAM ni tak buat setiap tahun... (TB/Guru-6) Kalau buat program ... janganlah asyik ceramah sahaja. (TB/Murid -2) Dapatan daripada analisis soal selidik juga mendapati bahawa sekolah kurang mempunyai tenaga penggerak untuk menjalankan Program ATHAM. Item "Sekolah mempunyai sumber manusia yang cukup untuk melaksanakan Program ATHAM" menunjukkan tahap persetujuan 74% sahaja. Tenaga penggerak program adalah kurang mencukupi lantaran daripada tugas guru yang semakin bertambah, sedangkan sekolah masih menghadapi kekurangan 134
guru. Sekolah Kurang Murid (SKM) juga menghadapi masalah yang sama apabila guru yang sama terpaksa menanggung banyak tugas di sekolah. (f) Perkara-perkara luar jangka Semua peserta kajian mengakui bahawa pandemik COVID-19 menyebabkan Program ATHAM tidak dapat dijalankan. Walaupun program tidak dapat dijalankan, hak murid untuk akses kepada pendidikan tetap diutamakan. Peserta kajian menyatakan bahawa walaupun PKP, pembelajaran tetap diteruskan mengikut mod PdPr. Bagi murid yang tidak dapat mengikuti pembelajaran secara maya, pihak sekolah ada menyediakan pelantar alternatif untuk belajar seperti menyediakan bahan pembelajaran dan diletakkan di sekolah untuk diambil oleh ibu bapa ataupun menghantar ke rumah-rumah agar murid tidak ketinggalan di samping program-program ziarah ke rumah murid yang dibuat oleh guru dan PIBG. Program ATHAM yang dirancang juga kadangkala bertindan dengan program lain dan sekolah perlu menjalankan program yang perlu diutamakan. Berikut merupakan contoh pernyataan yang dikemukakan oleh peserta kajian: Kita boleh buat ATHAM kat sekolah ni tapi Covid ni yang menghalang. (TB/pentadbir-4) Sekarang memang kena patuh SOP jadi takde la program luar. (TB/pentadbir-1) Kadang-kadang berlaku program yang bertindan-tindan. Kena utamakan yang penting. Yang kita rancang tak dapat buat. Kalau program PPD kena utamakan yang PPD. (TB/pentadbir-4) 135
No. 1 2 3 4 5 6 7 8 4.3 Dapatan bagi Objektif Kajian 4 Objektif 4: untuk mengemukakan cadangan penambahbaikan dan pelan pelaksanaan Program ATHAM yang merangkumi pendekatan dan strategi menyeluruh ke arah penyampaian pendidikan hak asasi manusia yang berkesan di semua sekolah-sekolah di Malaysia Cadangan penambahbaikan Program ATHAM diperoleh daripada dapatan kajian soal selidik dan juga temu bual bersama dengan peserta kajian. Dapatan kajian kuantitatif adalah seperti dalam Jadual di bawah. Jadual: Cadangan penambahbaikan Program ATHAM daripada pandangan pentadbir, guru dan pelajar Item Kategori Tahap Persetujuan (%) Mean* SD % Kementerian Pendidikan Malaysia yang mesti mempunyai dasar khusus berkaitan hak asasi manusia terutamanya hak kanak- kanak di sekolah. Sekolah mesti mempunyai dasar yang khusus berkaitan hak asasi manusia terutamanya hak kanak- kanak di sekolah. Sekolah mesti mempunyai dasar yang khusus tentang pelaksanaan Program ATHAM. Sekolah mempunyai persediaan untuk melaksanakan aktiviti Program ATHAM secara berstruktur. Guru ATHAM perlu diberi latihan secara berkala dan menyeluruh. mengambil patut SUHAKAM bahagian dalam aktiviti Program ATHAM yang dilaksanakan di sekolah dengan lebih kerap. Kerjasama yang padu antara pelajar, guru dan pentadbir diperlukan untuk melaksanakan aktiviti Program ATHAM dengan lebih berkesan. Dana khusus perlu diberikan kepada sekolah untuk melaksanakan Program ATHAM. mesti Guru Murid Guru Murid Guru Murid Guru Murid Guru Murid Guru Murid Guru Murid 1 0.6 1.0 0.9 0.6 1.2 0.7 0.9 0.5 0.7 0.7 1.3 0.5 0.4 0.4 2 1.6 2.0 1.7 2.1 2.9 2.8 2.6 2.4 2.9 3.2 5.3 3.6 1.2 2.1 3 4 45.0 52.9 43.5 53.5 46.5 50.9 44.2 53.2 49.1 46.8 46.7 49.8 50.9 45.7 46.9 50.2 46.4 50.0 48.6 47.4 45.1 48.3 50.3 45.6 42.2 56.2 44.2 53.2 3.50 3.49 3.47 3.50 3.42 3.46 3.41 3.47 3.46 3.43 3.40 3.41 3.54 3.50 0.563 87.5 0.593 87.3 0.580 86.8 0.570 87.5 0.609 85.5 0.589 86.5 0.589 85.3 0.571 86.8 0.591 86.5 0.594 85.8 0.652 85.0 0.586 85.3 0.546 88.5 0.563 87.5 Guru 0.3 1.2 35.9 62.7 3.61 0.528 90.3 Murid 0.6 2.7 48.7 48.0 3.44 0.582 86.0 136
9 Program ATHAM patut dilaksanakan di semua sekolah di Malaysia. Total Guru Murid Guru Murid 1.4 0.9 2.4 1.9 40.9 55.2 38.2 59.0 3.50 3.55 3.48 3.47 0.621 87.5 0.581 88.8 0.587 87.0 0.581 86.8 Jadual di atas menunjukkan masalah, halangan dan cabaran yang dihadapi oleh Sekolah Program ATHAM dari pandangan pentadbir, guru dan pelajar. Konstruktif item tertinggi bagi guru ialah item 8 ,iaitu "Dana khusus perlu diberikan kepada sekolah untuk melaksanakan Program ATHAM," manakala bagi murid ialah item 9, iaitu "Program ATHAM patut dilaksanakan di semua sekolah di Malaysia." Berdasarkan dapatan soal selidik ini, 90.3% responden sangat bersetuju bahawa sekolah diberi dana secara khusus agar Program ATHAM dapat dilaksanakan dengan lebih berkesan. Dengan adanya dana, pelbagai aktiviti boleh dilaksanakan dan penglibatan murid dalam Program ATHAM akan jadi lebih menyeluruh. Konstruk item yang paling rendah bagi guru ialah item 6, iaitu "SUHAKAM patut mengambil bahagian dalam aktiviti Program ATHAM yang dilaksanakan di sekolah dengan lebih kerap," iaitu (85.0%) dan begitu juga dengan murid, item yang paling rendah ialah item 6 (85.3%). Walaupun tahap persetujuan sangat tinggi, iaitu melebihi 80%, bagi setengah-setengah sekolah, kekangan masa dan bebanan tugas untuk melaksanakan aktiviti-aktiviti lain di sekolah menyebabkan sekolah menjadi kurang selesa jika SUHAKAM mengadakan lawatan yang kerap. Secara keseluruhannya, tahap persetujuan guru terhadap konstruk item adalah 87.0%, manakala bagi murid ialah 86.8%. Hal ini menunjukkan bahawa tahap persetujuan guru dan murid terhadap cadangan penambahbaikan Program ATHAM seperti yang dicadangkan adalah sangat tinggi kerana melebihi 80.0%. 137
Dapatan Temu Bual Berdasarkan analisis kajian temu bual, terdapat beberapa cadangan daripada peserta kajian untuk menambah baik Program ATHAM agar dapat dilaksanakan dengan lebih berkesan. Cadangan-cadangan berkenaan ialah meningkatkan pemahaman warga sekolah tentang hak asasi kanak-kanak, menyebarluaskan maklumat tentang Program ATHAM secara berkala, mengurangkan beban tugas dan kekangan masa, menyediakan insentif kepada sekolah, memberikan bimbingan berjadual kepada Sekolah ATHAM, memperbaik sistem tadbir urus program yang lebih berkesan dan mewujudkan kerjasama menang-menang ( sekolah - SUHAKAM). Penjelasan lanjut tentang perkara ini adalah seperti yang berikut: (a) Meningkatkan pemahaman warga sekolah tentang hak asasi kanak- kanak Berdasarkan analisis temu bual bersama pentadbir sekolah dan guru-guru sekolah, didapati bahawa peserta kajian belum memahami sepenuhnya hak asasi kanak-kanak seperti yang termaktub dalam Konvensyen Mengenai Hak Kanak-Kanak kerana kurang pendedahan tentang perkara-perkara yang terdapat dalam Konvensyen tersebut. Peserta kajian bersetuju bahawa ketidakfahaman tentang hak kanak-kanak juga boleh menyebabkan pentadbir kurang menyampaikan maklumat tentang hak kanak-kanak kepada warga sekolah. Sehubungan dengan itu, peserta kajian mencadangkan beberapa perkara bagi meningkatkan pemahaman tentang warga sekolah tentang hak asasi kanak-kanak, iaitu: Taklimat tentang hak asasi kanak-kanak dan ATHAM kepada semua warga sekolah (pentadbir/guru/pelajar/staff) dan ibu bapa; Mencadangkan agar KPM mengeluarkan arahan untuk pihak sekolah wajib memaparkan maklumat tentang hak kanak-kanak; dan 138
Menjemput guru menghadiri seminar/bengkel/program yang berkaitan dengan hak asasi kanak-kanak. Semua warga sekolah perlu diberi taklimat secara berkala bagi membolehkan kesedaran dan pemahaman sentiasa dapat dipupuk walaupun pentadbir dan guru penyelaras sering bertukar ganti. Taklimat hak asasi ini bukan hanya diberikan kepada pentadbir dan guru, malah perlu diberikan kepada murid, staf sekolah serta ibu bapa atau penjaga murid dan akan menjadikan kesedaran terhadap hak asasi ini lebih menyeluruh kepada semua warga sekolah. Pemahaman tentang hak asasi kanak-kanak dalam kalangan warga sekolah penting agar pembangunan kesedaran tentang hak asasi tidak hanya bergantung pada Program ATHAM. Peserta kajian juga mencadangkan supaya KPM mengeluarkan pekeliling agar pihak sekolah wajib memaparkan maklumat tentang Konvensyen Mengenai Hak Kanak-Kanak sebagai satu usaha untuk memupuk kesedaran dan pemahaman warga sekolah tentang hak asasi kanak- kanak. (b) Menyebarluaskan maklumat tentang Program ATHAM secara berkala Peserta kajian juga mencadangkan agar maklumat Program ATHAM disebarluaskan secara berkala kepada sekolah-sekolah yang terlibat. Penyebarluasan ini boleh membantu pihak SUHAKAM untuk mempromosikan Program ATHAM sebagai medium untuk memupuk kesedaran tentang hak kanak-kanak kepada warga sekolah. Berikut ialah cadangan peserta kajian untuk menyebarluaskan maklumat tentang Program ATHAM: Hebahan poster-poster ATHAM/maklumat tentang hak asasi kanak- kanak ke sekolah-sekolah; 139
Menyediakan Laporan Tahunan/Bulletin ATHAM untuk diedarkan ke sekolah; dan Membina laman web ATHAM. Peserta kajian juga mencadangkan agar penyebarluasan program ini dibuat melalui hebahan poster-poster ATHAM atau maklumat tentang hak asasi ke sekolah-sekolah. Peserta kajian menambah lagi bahawa poster hebahan boleh dibekalkan kepada sekolah-sekolah dalam bentuk salinan bercetak (hardcopy) dan juga salinan skrin (softcopy). Peserta kajian mencadangkan supaya pihak SUHAKAM menyediakan laporan Program ATHAM yang dilaksanakan oleh sekolah-sekolah yang mengikuti Program ATHAM dari seluruh Malaysia agar sekolah-sekolah juga boleh merujuk Program ATHAM sekolah lain yang mungkin boleh dijadikan sebagai panduan. Selain itu, peserta kajian juga mencadangkan agar laporan aktiviti ATHAM ini boleh dikeluarkan dalam bentuk buletin tahunan. Selain menjadi satu perkongsian tentang aktiviti ATHAM, ia juga dapat meningkatkan kecaknaan pihak pentadbir tentang pelaksanaan Program ATHAM di sekolah masing-masing. Peserta kajian juga mencadangkan agar satu portal disediakan oleh SUHAKAM secara khusus untuk Program ATHAM sebagai pelantar untuk perkongsian maklumat yang lebih pantas dan lebih mudah. Berikut ialah pernyataan oleh peserta kajian: Kalau ada laporan ke... buletin ke.... guru besar baru pun akan tahu sekolah dia terlibat dengan ATHAM. Buletin macam NUTP buat tu... setiap tahun kita dapat kan. (TB/guru-2) Kalau ada portal kat internet tu senang sikit nak tengok maklumat terkini, tahu apa sekolah lain buat, SUHAKAM pun senang nak update maklumat (TB/guru-2) juga 140
Maybe SUHAKAM boleh hantar poster ke KPM, KPM boleh share dalam web diorang. (TB/guru-2) (c) Mengurangkan beban tugas dan kekangan masa Oleh sebab isu beban tugas guru dan kekangan masa yang dihadapi oleh sekolah, pelaksanaan Program ATHAM di sekolah perlu disemak semula untuk lebih berkesan. Berdasarkan analisis data temu bual, cadangan peserta kajian adalah seperti yang berikut: Elemen hak asasi diintegrasikan dalam program-program sekolah yang sedia ada; Program ATHAM dibuat secara berpusat dan dianjurkan oleh PPD/JPN/sekolah secara bergilir; Program ATHAM sekolah kecil digabungkan dengan sekolah lain; dan SUHAKAM juga turut menjadi penganjur kepada Program ATHAM di sekolah. Peserta kajian TB/guru-4 mencadangkan agar pihak SUHAKAM sekali- sekala boleh menjadi penganjur Program ATHAM dan dibantu oleh sekolah yang terlibat. TB/guru-4 menambah lagi bahawa pihak SUHAKAM boleh menggabungkan program ini mengikut daerah ataupun negeri bagi menjimatkan masa. Penganjuran program ini juga boleh dilaksanakan secara bergilir-gilir. Walau bagaimanapun, peserta kajian menyatakan bahawa penggabungan sekolah ini ada kebaikan dan kelemahannya. Menurutnya, mungkin boleh mengurangkan masa tetapi hanya melibatkan kumpulan tertentu sahaja dan tidak dapat melibatkan banyak pelajar di sekolahnya. Namun, pelajar mendapat pengalaman berguna dan dapat berinteraksi dengan pelajar-pelajar dari sekolah lain. 141
Peserta kajian TB/Guru-2 mencadangkan agar elemen hak asasi boleh dimasukkan dalam mana-mana program sekolah yang bersesuaian bagi mengatasi isu kekangan masa. Pernyataan TB/Guru-2 adalah seperti yang berikut: Rasanya kita boleh masukkan objektif ATHAM juga dalam kertas kerja untuk buat program sekolah. Selain itu, pihak SUHAKAM juga dicadangkan untuk turut menjadi penganjur kepada program di sekolah-sekolah agar dapat meringankan sedikit beban tugas dan kekangan masa. TB/Guru-2 menyatakan bahawa: Sekali-sekala SUHAKAM kena turun padang buat program di sekolah- sekolah, kita pun boleh belajar dan seronok ada kerjasama. (d) Menyediakan insentif kepada sekolah Berdasarkan analisis, peserta kajian mencadangkan agar SUHAKAM menyediakan insentif kepada sekolah tentang perkara yang berikut, iaitu: Menyediakan peruntukan kewangan kepada sekolah; Memberi penghargaan kepada sekolah; dan Menganjurkan lawatan penandaarasan (benchmarking) ke Sekolah ATHAM yang berjaya. Semua peserta kajian mencadangkan supaya sekolah-sekolah yang terlibat dengan Program ATHAM diberi peruntukan kewangan agar program dapat berjalan dengan lancar dan lebih pelbagai. Peruntukan kewangan membolehkan sekolah memberikan hadiah pertandingan, anugerah, jamuan, bayaran penceramah dan sebagainya. Namun begitu, walaupun tanpa peruntukan kewangan, sekolah yang komited tetap menjalankan Program 142
ATHAM dan mengambil inisiatif dengan menggunakan dana PIBG dan HEM termasuklah dana Unit Kaunseling dan Kokurikulum. Peruntukan kewangan daripada SUHAKAM boleh menjadi suntikan semangat kepada sekolah untuk menjalankan pelbagai aktiviti ATHAM. Berikut ialah beberapa pernyataan tentang cadangan SUHAKAM perlu menyediakan peruntukan kewangan kepada Sekolah-sekolah ATHAM: Kami mencadangkan agar peruntukan kewangan disediakan kepada sekolah disamping latihan kepada bukan hanya Guru ATHAM tetapi kepada semua guru tentang Hak Asasi Kanak-Kanak ini (TB/Pentadbir- 1) Jika masalah peruntukan kewangan dan masa diselesaikan, aktiviti di bawah Program ATHAM ini pasti dapat dijalankan dengan lebih baik. (TB/Pentadbir-1) Semua peserta kajian bersetuju bahawa pihak SUHAKAM menyediakan peruntukan kewangan untuk menjalankan aktiviti ATHAM. Hal ini kerana pihak sekolah tidak mempunyai dana khusus untuk aktiviti ATHAM. Bagi menggerakkan aktiviti ATHAM, sekolah menggunakan sumber dana daripada PIBG dan peruntukan HEM untuk aktiviti murid dan kaunseling. Walaupun tiada sumber kewangan, terdapat juga sekolah yang mendapat pembiayaan daripada sumbangan NGO seperti projek MyKasih. Bagi Peserta kajian TB/guru-2, walaupun tiada peruntukan yang diberikan oleh SUHAKAM, sekolah masih dapat menjalankan Program SUHAKAM kerana mendapat sokongan yang padu daripada PIBG. Menurutnya lagi, sekolah pernah mengadakan Program Hari ATHAM, iaitu diadakan program ceramah, gotong-royong, persembahan murid dan jamuan yang mendapat sambutan daripada ibu bapa serta murid. Ibu bapa juga turut membantu mendirikan Pondok ATHAM yang bercirikan budaya masyarakat setempat sebagai ruang rehat untuk murid-murid di sekolahnya. 143
Temu bual juga mencadangkan agar SUHAKAM mengadakan lawatan penandaarasan (benchmarking) ke sekolah-sekolah yang berjaya melaksanakan Program ATHAM secara konsisten dan menjemput sekolah- sekolah terlibat dalam ATHAM untuk menghadiri program-program seperti seminar-seminar tentang hak asasi manusia sebagai satu pendedahan yang lebih meluas kepada guru-guru. Berikut adalah penyataan TB/guru-3: Kalau SUHAKAM dapat jemput sekolah-sekolah menyertai program diorang pun bagus juga ... macam seminar ke. TB/guru-3 juga mencadangkan agar SUHAKAM juga menyediakan hadiah untuk sekolah-sekolah yang melaksanakan Program ATHAM di samping anugerah dan pengiktirafan kepada sekolah dan guru-guru yang aktif dengan Program ATHAM. (e) Pemantauan dan bimbingan berjadual kepada sekolah ATHAM Berdasarkan analisis, untuk penambahbaikan Program ATHAM, peserta kajian mencadangkan agar pihak SUHAKAM membuat pemantauan dan bimbingan berjadual kepada sekolah ATHAM. Bimbingan boleh dibuat tentang perkara- perkara yang berikut: Penyediaan bahan, input, aktiviti, latihan kemahiran mengendalikan Program ATHAM; Menyediakan modul yang lebih berstruktur dan menyeluruh; Bimbingan dan perbincangan berjadual bersama dengan guru di sekolah; Sistem pementoran (mentoring) Pemantauan berkala oleh SUHAKAM/KPM 144
Bimbingan pelaksanaan aktiviti yang lebih berkesan kepada sekolah- sekolah perlu diwujudkan dari aspek penyediaan bahan aktiviti, latihan untuk meningkatkan kemahiran guru dan pegawai yang mudah untuk dirujuk berkaitan dengan Program ATHAM. Bimbingan kepada sekolah perlu dibuat secara berjadual agar sekolah mendapat input yang jelas dan teratur walaupun berlaku pertukaran pentadbir dan Guru Penyelaras ATHAM. Bimbingan berkala juga dapat mengelakkan kehilangan maklumat ekoran daripada pertukaran pentadbir dan Guru ATHAM. Semua peserta kajian menyatakan bahawa modul aktiviti ATHAM perlu disediakan kepada sekolah-sekolah terlibat. Walaupun guru berkemampuan untuk merancang aktiviti, peserta kajian berpendapat bahawa adalah lebih baik pihak SUHAKAM dapat menyediakan modul bagi memudahkan guru melaksanakan aktiviti berkenaan seperti yang dikehendaki oleh SUHAKAM. Modul ATHAM yang lebih berstruktur dan merangkumi semua hak asasi kanak- kanak perlu digubal agar mesej utama ATHAM untuk memberikan kesedaran kepada warga sekolah tentang hak asasi kanak-kanak tercapai. Sistem pementoran (mentoring) juga boleh diperkenalkan kepada sekolah-sekolah yang terlibat. Pihak SUHAKAM boleh melantik Guru-guru ATHAM yang aktif dan berjaya melaksanakan Program ATHAM di sekolah sebagai mentor. Berikut adalah beberapa contoh pernyataan peserta kajian yang menerangkan keperluan bimbingan kepada sekolah daripada pihak SUHAKAM: Oleh sebab guru ATHAM selalu bertukar ganti, bimbingan dan pemantauan pelaksanaan wajar dibuat lebih kerap. Berdasarkan pengalaman saya di sekolah ni... ada sekali je SUHAKAM turun padang, dah lama dah... lepas tu senyap.... kami pun tak tahu kami kena buat program ni sehingga tahun bila. (TB/Pentadbir-4) SUHAKAM kena buat bimbingan ke sekolah-sekolah. Bengkel yang dibuat ikut zon tu tak cukup sebab tak semua guru berpeluang 145
mengikutinya. Kadang-kadang sorang je cikgu yang dipanggil. (TB/Guru-2) Modul tu biarlah banyak.... senang nak rujuk. (TB/Guru-3) Lebih baik SUHAKAM sendiri yang sediakan modul sebab banyak kerja sampai kami tak boleh tak fikir. (TB/Guru-4) (f) Memperbaik sistem tadbir urus program yang lebih berkesan Berdasarkan analisis kajian temu bual, peserta kajian mencadangkan perkara- perkara berikut untuk memperbaik sistem tadbir urus program yang berkesan: Kerjasama SUHAKAM, KPM, JPN, PPD dan sekolah yang lebih jitu; Arahan pelaksanaan yang lebih jelas dan berkala; Hubungan komunikasi dengan pegawai SUHAKAM yang lebih mudah; Mewujudkan satu JK ATHAM yang standard di semua sekolah; dan Pelantikan Guru ATHAM yang khusus dan terlatih. SUHAKAM disarankan agar mewujudkan kerjasama yang lebih jitu antara pihak sekolah, SUHAKAM, PPD, JPN dan KPM supaya maklumat ATHAM dapat disalurkan dan dihebahkan dengan jelas, berkala dan meluas serta pemantauan boleh dibuat oleh dengan efektif. TB/Pentadbir-4 menyatakan bahawa: Jika ada kerjasama dan SUHAKAM selalu turun padang ikut program, buat pemantauan boleh jadi ATHAM lebih berkesan. Kerjasama antara sekolah dan SUHAKAM sangat penting jangan datang sekali lepas tu tinggal. 146
Arahan pelaksanaan yang lebih jelas daripada pihak SUHAKAM juga diperlukan agar sekolah tahu tentang status sekolah, bagaimana, kekerapan dan garis masa pelaksanaan ATHAM. Selain itu, komunikasi antara sekolah dengan SUHAKAM juga perlu dipertingkatkan agar sekolah mengetahui pegawai yang boleh dirujuk sekiranya terdapat kemusykilan tentang Program ATHAM. SUHAKAM juga disarankan untuk mencadangkan kepada pihak sekolah agar setiap sekolah yang terlibat mewujudkan Jawatankuasa ATHAM yang standard untuk semua sekolah agar saluran komunikasi dan penyampaian maklumat ATHAM menjadi lebih mudah. Guru-guru ATHAM perlu dilatih agar Guru ATHAM juga boleh dilantik sebagai mentor kepada sekolah lain. (g) Mewujudkan kerjasama Menang-Menang (Sekolah - SUHAKAM) Berdasarkan temu bual peserta kajian, Program ATHAM yang dijalankan di sekolah-sekolah diharap dapat mendatangkan kebaikan kepada kedua-dua pihak. Cadangan peserta kajian adalah seperti yang berikut: Sekolah terlibat diberi keistimewaan untuk menambah baik prasarana sekolah dan sumber manusia bagi memenuhi keperluan hak asasi kanak-kanak (contohnya, saiz kelas yang lebih kecil, meningkatkan kompetensi profesionalisme guru, mewujudkan persekitaran sekolah yang lebih kondusif dll.); dan SUHAKAM menyokong permohonan sekolah-sekolah untuk menambah baik prasarana yang dapat memenuhi keperluan hak asasi kanak-kanak; Sekolah-sekolah yang menghadapi kekurangan prasarana kadangkala memberikan kesan untuk memenuhi keperluan asasi kanak-kanak di sekolah. Saiz kelas yang besar dan kekurangan guru di sekolah memerlukan penambahbaikan dari semasa ke semasa terutamanya bagi sekolah yang mempunyai banyak murid. Peserta kajian TB/Pentadbir-5 mencadangkan agar 147
SUHAKAM meneliti data-data tentang isu prasarana di sekolah agar SUHAKAM tahu tentang isu hak asasi di sekolah kadangkala berkaitan juga dengan kemudahan prasarana serta kekurangan guru dan beban tugas guru di sekolah. TB/pentadbir-2 mencadangkan agar sekolah yang terlibat dengan Program ATHAM diberi keistimewaan untuk menambah baik prasarana sekolah dan sumber manusia bagi memenuhi keperluan hak asasi kanak-kanak seperti saiz kelas yang lebih kecil, bilik-bilik khusus untuk kegunaan PdP, penyediaan prasarana untuk OKU seperti tandas dan laluan kerusi roda. TB/Pentadbir-2 mencadangkan juga agar sekolah orang Asli juga diberi perhatian dari segi kemudahan seperti pusat sumber dan latihan kemahiran khusus kepada guru untuk meningkatkan kemahiran pedagogi untuk anak-anak orang Asli. Kerjasama menang-menang ini dapat meningkatkan kompetensi profesionalisme guru di samping mewujudkan persekitaran sekolah yang lebih kondusif. SUHAKAM juga dihasratkan dapat menjadi saluran penyampaian aduan kepada pihak berwajib dan menyokong permohonan sekolah-sekolah untuk menambah baik prasarana yang dapat memenuhi keperluan hak asasi kanak-kanak di sekolah. 148
BAB 5 CADANGAN PENAMBAHBAIKAN DAN PELAN PELAKSANAAN 5.1 Cadangan Penambahbaikan Berdasarkan dapatan daripada soal selidik murid dan guru serta temu bual yang dijalankan bersama dengan murid dan guru yang terlibat dalam mengendalikan program ATHAM, cadangan penambahbaikan dapat diringkaskan seperti yang digambarkan oleh Rajah yang berikut: 1. Meningkatkan kefahaman warga sekolah mengenai hak asasi kanak-kanak Kejayaan pelaksanaan sesuatu program sebahagian besarnya bergantung pada kefahaman pihak-pihak yang akan terlibat untuk melaksanakannya dan menjadi sasaran untuk mendapat manfaat daripada program tersebut. Oleh itu, pendedahan awal perlu dibuat kepada sekolah dan murid-murid kepada program tersebut melalui aktiviti berkala yang melibatkan: 149
i. Taklimat tentang hak asasi kanak-kanak dan ATHAM kepada semua warga sekolah (pentadbir/guru/pelajar/staff) dan ibu bapa. ii. Pengeluaran pekeliling oleh KPM agar pihak sekolah wajib memaparkan maklumat tentang hak kanak-kanak. 2. Menyebar Luas maklumat mengenai program ATHAM secara berkala Maklumat tentang program ATHAM juga hendaklah sampai kepada dan boleh dicapai oleh pihak-pihak yang disasarkan, iaitu guru, murid-murid, ibu bapa dan masyarakat setempat. Pelbagai medium boleh digunakan untuk tujuan hebahan. Antaranya ialah: i. Hebahan melalui poster-poster tentang ATHAM yang mengandungi maklumat berkaitan dengan hak asasi kanak-kanak ke sekolah-sekolah; ii. Laporan Tahunan Program ATHAM oleh SUHAKAM dan sekolah terlibat; iii. Menerbitkan Bulletin ATHAM; dan iv. Membina laman web ATHAM samada oleh Sekolah terlibat atau SUHAKAM. Laman web merupakan medium paling efisien pada masa ini untuk tujuan penyebaran maklumat kerana mudah dicapai dan tidak melibatkan kos yang tinggi. 3. Mengurangkan beban tugas/kekangan masa Rungutan yang biasa didengar daripada pihak guru-guru dan pelajar-pelajar untuk melaksanakan dan menyertai sesuatu program adalah tentang aspek 150
kekangan masa. Guru-guru telah mempunyai bebanan pengajaran dan aktiviti berbentuk akademik yang tinggi. Begitu juga dengan murid yang perlu menumpukan dan memberikan keutamaan kepada kelas dan aktiviti yang bersifat akademik. Oleh itu, bagi membantu guru dan murid, dicadangkan Langkah yang berikut: i. Elemen hak asasi diintegrasikan dalam program-program sekolah yang sedia ada; ii. Program ATHAM dibuat secara berpusat dan dianjurkan oleh PPD/JPN/sekolah secara bergilir; iii. Program ATHAM bagi sekolah kecil atau kurang murid digabungkan dengan sekolah ATHAM yang lain; iv. SUHAKAM juga boleh terlibat sebagai penganjur kepada program ATHAM di sekolah sebagai galakan kepada sekolah Program ATHAM. 4. Menyediakan insentif kepada sekolah Minat terhadap sesuatu program akan meningkat dan menjadi tinggi jika arahan penganjuran program berkenaan mempunyai insentif yang menarik. Insentif boleh diberikan dalam pelbagai bentuk seperti: i. Menyediakan peruntukan kewangan kepada sekolah; ii. Memberikan penghargaan kepada sekolah; iii. Menganjurkan lawatan penandaarasan (benchmarking) ke sekolah ATHAM yang Berjaya; iv. Menjemput guru menghadiri seminar/bengkel/program yang berkaitan dengan hak asasi kanak-kanak; v. Memberikan bimbingan berjadual kepada sekolah projek ATHAM. 151
Kewangan merupakan kekangan terbesar untuk sekolah menjalankan aktiviti, terutamanya jika melibatkan aktiviti hands on. Bagi mengatasi masalah ini, sekolah berkemungkinan akan menjalankan aktiviti yang tidak melibatkan kos langsung, iaitu ceramah semasa perhimpunan sekolah. Hal menyebabkan pelajar-pelajar kurang berminat. Oleh itu, adalah mustahak untkuk mengadakan peruntukan khusus supaya aktiviti yang dijalankan lebih bermakna dan pihak sekolah dan murid berasa dihargai. 5. Penyediaan bahan, input, aktiviti dan latihan dalam kemahiran mengendalikan program ATHAM Pengendalian Program ATHAM akan menjadi lebih cekap jika bantuan dan bimbingan dapat diberikan kepada guru yang mengendalikan program ATHAM. Sebilangan guru tidak terlatih atau tidak didedahkan kepada Program ATHAM, namun berusaha untuk melaksanakannya seperti yang diarahkan oleh sekolah. Bagi membantu program berjalan dengan baik, penyelidik menyarankan supaya SUHAKAM/KPM: i. Menyediakan modul yang lebih berstruktur dan menyeluruh tentang pengendalian Program ATHAM; ii. Mengadakan sesi bimbingan dan perbincangan berjadual bersama dengan guru di sekolah; iii. Menjalankan pemantauan secara berkala untuk membimbing sekolah tentang pelaksanaan Program ATHAM; dan iv. Mengadakan Sistem pementoran (mentoring system) dalam kalangan sekolah-sekolah yang menyertai Program ATHAM. 6. Menambah baik tadbir urus program yang lebih berkesan Program ATHAM melibatkan penyertaan sekolah yang banyak dan berterusan. Bagi menjamin kelancaran dan kesinambungan, tadbir urus program ini ini 152
hendaklah berstruktur dan mempunyai rekod yang kemas. Sokongan daripada pihak berkepentingan seperti SUHAKAM, KPM, JPN, PPD dan sekolah amat diperlukan supaya tadbir urus tersusun. Bagi tujuan ini, dicadangkan supaya: i. SUHAKAM, KPM, JPN, PPD, sekolah dapat mengadakan kerjasama yang lebih jitu; ii. Arahan pelaksanaan dibuat secara yang lebih jelas dan dikeluarkan secara berkala; iii. Sekolah dapat berhubung dan berkomunikasi dengan pegawai SUHAKAM yang bertanggungjawab bagi Program ATHAM dengan mudah; iv. Mewujudkan satu Jawayankuasa ATHAM (JK ATHAM) yang standard di semua sekolah supaya urusan dokumentasi dan gerak kerja Program tersimpan baik; v. Pelantikan guru ATHAM yang khusus dan terlatih untuk melaksanakan dan memantau Program ATHAM. 7. Mewujudkan Kerjasama menang-menang antara SUHAKAM-KPM- Sekolah SUHAKAM sebagai tuan punya program dan sekolah sebagai penerima sudah pasti mempunyai harapan tersendiri apabila mengadakan dan menjalankan Program ini. Selain memberikan kefahaman tentang hak asasi kanak-kanak, program ini akan lebih berjaya jika terdapat manfaat kepada pihak sekolah dan membantu perkembangan murid sekolah. Antara faedah yang ingin diperoleh oleh sekolah ialah: i. Sekolah terlibat diberi keistimewaan untuk menambah baik prasarana sekolah dan sumber manusia bagi memenuhi keperluan hak asasi kanak-kanak. Contohnya, saiz kelas yang lebih kecil, meningkatkan 153
kompetensi profesionalisme guru, mewujudkan persekitaran sekolah yang lebih kondusif dan lain-lain. ii. SUHAKAM menyokong permohonan sekolah-sekolah untuk menambah baik prasarana yang dapat memenuhi keperluan hak asasi kanak-kanak. Sokongan yang ditunjukkan oleh SUHAKAM akan mempertingkatkan penghormatan dan pelaksanaan hak asasi kanak-kanak sepertimana yang disasarkan oleh SUHAKAM. Hal ini sekali gus menampakkan kejayaan Program ATHAM. 5.2 Pelan Strategi Pelaksanaan Berdasarkan Objektif Khusus Program ATHAM Pelan Pelaksanaan adalah sebagaimana yang digambarkan oleh Jadual 5 Pelan Strategi Pelaksanaan. Pelan Strategi Pelaksanaan ini disediakan berdasarkan cadangan-cadangan penambahbaikan dengan mengambil kira Kertas Konsep Program ATHAM, Objektif Khusus Program ATHAM dan Objektif Kajian Keberkesanan Pelaksanaan "Program Amalan Terbaik Hak Asasi Manusia" (ATHAM) di Sekolah-sekolah Terpilih Seluruh Malaysia dalam Meningkatkan Kefahaman Hak Asasi Manusia dalam Kalangan Warga Sekolah serta dapatan daripada kajian. Bagi memudahkan pembacaan dan pemahaman, pelan strategi pelaksanaan bagi kajian tentang Program ATHAM ini disediakan dalam bentuk jadual. Oleh itu, singkatan digunakan dalam jadual-jadual tersebut. Petunjuk bagi singkatan tersebut adalah seperti yang berikut: IPG : Institut Pendidikan Guru IPT : Institusi Pendidikan Tinggi JPN : Jabatan Pendidikan Negeri KKMM : Kementerian Komunikasi dan Multimedia Malaysia KPM : Kementerian Pendidikan Malaysia 154
PBT : Pihak Berkuasa Tempatan PIBG : Persatuan Ibubapa dan Guru PPD : Pejabat Pendidikan Daerah SUHAKAM : Suruhanjaya Hak Asasi Manusia JADUAL 5 Objektif Pertama: ATHAM sebagai program yang berkesan dalam membangunkan kesedaran mengenai hak asasi dalam kalangan warga sekolah dan masyarakat. Bil. Strategi Aktiviti Tempoh Hasil Pihak Terlibat 1 Mengenal pasti punca kuasa menjalankan program. Semakan undang- undang, dasar dan arahan Kementerian. Segera Punca kuasa bagi menjalankan program dapat dikenal pasti. SUHAKAM; KPM 2 Mengadakan Dasar Pendidikan Hak Asasi Kanak-kanak. Mengubal Dasar Pendidikan Hak Asasi Kanak-kanak di peringkat kebangsaan. Segera Dasar yang memandu pelaksanaan Program ATHAM di sekolah adalah jelas. SUHAKAM; KPM; PIBG; KPWM; Pertubuhan Bukan Kerajaan 3 Pemantauan berkala oleh SUHAKAM dan KPM terhadap sekolah ATHAM. Lawatan pemantauan secara berkala bagi Penerangan tentang kertas Konsep ATHAM. Dua kali setahun i. Pengendalian Program ATHAM yang berstruktur, berterusan dan kemas di sekolah-sekolah selari dengan Kertas Konsep ATHAM; ii. ATHAM menyokong prasarana sekolah untuk memenuhi hak asasi kanak- kanak. SUHAKAM; KPM 155
4 Memperincikan kriteria pemilihan sekolah untuk menyertai Program ATHAM. i. Memeriksa latar belakang dan kesediaan sekolah untuk mengendalikan Program ATHAM; Segera Sekolah yang menjalankan Program ATHAM menepati objektif Program. SUHAKAM; KPM 5 Menyediakan insentif kepada sekolah yang menjalankan Program ATHAM. ii. Mengenal pasti insentif dari sudut kewangan, kepakaran dan tenaga manusia untuk mengendalikan Program ATHAM. Tahunan Pengendalian Program ATHAM menjadi lancar dan diterima baik oleh warga sekolah. SUHAKAM; KPM i. Melantik desk officer untuk menguruskan ATHAM; 6 Memastikan pengurusan program ATHAM yang berstruktur membabitkan guru dan pelajar. ii. Memastikan nota serah tugas dibuat setiap kali berlaku pertukaran guru yang mengendalikan program ATHAM; iii. Mewujudkan satu Jawatankuasa khas yang seragam di semua sekolah yang menjalankan Program ATHAM. Berkala mengikut keperluan Program ATHAM mempunyai rekod jelas dan berjalan berterusan. SUHAKAM; KPM; JPN; PPD; Sekolah Objektif Kedua: Membina kemahiran dalam kalangan guru untuk mengendalikan program ATHAM. Bil. Strategi Aktiviti Tempoh Hasil Pihak Terlibat 1 i. Memastikan Kementerian Pendidikan dan SUHAKAM; ii. Menyediakan latihan untuk Mengadakan latihan untuk guru-guru tentang cara pengendalian aktiviti Dua kali setahun i. Bilangan guru yang berminat untuk mengendalikan program ATHAM meningkat. SUHAKAM; KPM 156
2 3 4 mendaya upayakan guru secara berkala dan berterusan bagi membina kepakaran. Menyediakan guru-guru yang peka terhadap hak asasi kanak-kanak/ manusia untuk menjalankan Program ATHAM. Menjalankan aktiviti kokurikulum bagi Program ATHAM. Membangunkan kurikulum pengajaran hak asasi kanak- kanak/manusia. kokurikulum bagi Program ATHAM. Contoh: Mengadakan sesi Latihan untuk Jurulatih (Training for Trainers). Pengetahuan hak asasi kanak- kanak/manusia dimasukkan dalam sukatan pelajaran latihan guru. Menganjurkan aktiviti kokurikulum yang sesuai untuk dijalankan. Contohnya: Melukis, membuat kad ucapan, membuat poster, melukis kartun, mendraf Perisytiharan Hak Kanak-kanak bagi sekolah dll. i. mengenal pasti mata pelajaran yang sesuai untuk menerapkan elemen ATHAM, seperti Pendidikan Seni, Pendidikan Moral, Pendidikan Agama Islam, Sejarah dll. ii. Menjadikan hak asasi sebagai sebahagian daripada kurikulum dari Satu semester tahun pengajian Sekali setahun Satu kali ii. Kumpulan jurulatih yang mahir dalam mengendalikan program ATHAM diwujudkan. Bilangan guru berpengetahuan dan terlatih tentang hak asasi kanak-kanak/ manusia meningkat. Kepelbagaian aktiviti yang menarik minat guru dan murid. i. Kurikulum yang sesuai dengan keperluan sekolah. ii. Kurikulum yang menerapkan elemen hak asasi. SUHAKAM; KPM; IPG SUHAKAM; KPM; Sekolah; PIBG; Pertubuhan Bukan Kerajaan; Agensi Swasta; Agensi Kerajaan SUHAKAM; KPM; IPG 157
5 6 Membentuk jaringan dalam kalangan guru- guru/sekolah Mengadakan pangkalan data bersepadu dalam bentuk digital untuk guru dan sekolah yang menjalankan program ATHAM. sekolah rendah hingga sekolah menengah. iii. Semakan kurikulum untuk mengintegrasikan elemen hak asasi manusia dalam mata pelajaran bersesuaian yang disediakan oleh KPM. Mengenal pasti sekolah dan guru yang berpengalaman dan berpengetahuan luas tentang hak asasi dan dalam mengendalikan Program ATHAM. Jaringan dalam bentuk: i. Program pementoran guru ATHAM ii. Program pementoran sekolah ATHAM. i. Mengadakan pertandingan laman web sekolah-sekolah ATHAM. ii. SUHAKAM menyediakan pangkalan data digital/laman web sebagai pusat rujukan setempat bagi sekolah- sekolah mengetahui tentang hak asasi dan ATHMAM dengan lebih dekat. Sepan- jang program Sepan- jang program Pengetahuan dan kemahiran guru-guru tentang hak asasi dan Program ATHAM meningkat. Penyebaran maklumat tentang hak asasi dan Program ATHAM menjadi efektif dan meluas. SUHAKAM; KPM; IPG SUHAKAM; KPM; IPG: KKMM 158
Objektif Ketiga: Meningkatkan kesedaran dalam kalangan pelajar sekolah dan warga sekolah tentang kepentingan program ATHAM. Bil. Strategi Aktiviti Tempoh Hasil Pihak Terlibat 1 Memastikan sekolah dan institusi berkaitan menganjurkan aktiviti kokurikulum yang menerapkan hak asasi manusia. Menganjurkan aktiviti-aktiviti yang sesuai dijalankan, seperti mewujudkan pertandingan pidato, melukis dll. Sekali setahun Kesedaran/min at murid tentang hak asasi dan Program ATHAM meningkat. SUHAKAM; KPM; Sekolah; PIBG; Masyarakat; Pertubuhan Bukan Kerajaan 2 Memberikan galakan dan insentif kepada pelajar untuk menjalankan aktiviti-aktiviti berkaitan dengan hak asasi. i. Menyediakan dana yang mencukupi untuk mengendalikan program. ii. Mengadakan anugerah dan penghargaan kepada pelajar yang aktif dalam aktiviti hak asasi. Tahunan Penganjuran aktiviti-aktiviti hak asasi dan penglibatan dalam Program ATHAM akan bertambah. SUHAKAM; KPM; Sekolah; PIBG; Pertubuhan Bukan Kerajaan; Syarikat; Agensi Kerajaan iii.Memperuntukkan ruang khusus untuk mempamerkan bahan-bahan atau maklumat tentang hak asasi 3 Menggalakkan sekolah/murid menubuhkan persatuan yang menjalankan kegiatan hak asasi. Menubuhkan Kelab Hak Asasi. Sekali sepanjang perjalanan kegiatan Aktiviti yang dilakukan akan lebih pelbagai dengan penyertaan yang besar. Sekolah 159
4 Membentuk jaringan dalam kalangan pelajar sekolah yang menjalani Program ATHAM. Mengenal pasti murid-murid yang boleh dilantik sebagai mentor. Sekali setahun Pengetahuan dan kemahiran tentang hak asasi semakin tersebar luas. KPM; JPN; PPD; Sekolah Objektif Keempat: Menyebar luas insentif memperkenalkan program ATHAM dalam kalangan warga sekolah dan masyarakat. Bil. Strategi Aktiviti Tempoh Hasil Pihak Terlibat 1 Memperhebat promosi tentang ATHAM di setiap peringkat, meliputi sekolah, daerah, negeri dan negara. i. Mengadakan risalah ATHAM ii. Mengadakan bunting/papan iklan mengenai ATHAM iii. Mengadakan kempen kesedaran dan menyebar luaskan maklumat mengenai program ATHAM Sepanjang program berjalan. Program ATHAM dikenali oleh masyarakat di semua peringkat. SUHAKAM; KPM; Sekolah; PBT 2 Meningkatkan sinergi untuk menggalakkan penglibatan ibu bapa dan komuniti setempat dalam program ATHAM. Mengadakan sistem sokongan (berbentuk bukan kewangan) bagi menggalakkan penyertaan tidak formal, termasuk menggemblengkan sumber tenaga pengajar dalam kalangan masyarakat setempat dan NGO. Pelantikan bersifat tahunan. Program ATHAM mendapat sokongan daripada pelbagai pihak. SUHAKAM; KPM; Sekolah; IPT Contoh: i. Melantik ibu bapa angkat bagi 160
3 Memastikan sekolah dan institusi berkaitan menganjurkan penerangan dan aktiviti yang menerapkan nilai hak asasi. program ATHAM di sekolah daripada kalangan PIBG dan ahli masyarakat setempat. ii. Mengadakan kerjasama dengan IPT dalam merangka dan menjalankan aktiviti hak asasi. Penyediaan KIT AKTIVITI untuk merangsang aktiviti dengan elemen hak asasi. Sekali bagi tempoh tiga tahun Sekolah mendapat panduan untuk menjalankan aktiviti hak asasi. SUHAKAM; KPM Sekolah 161
Objektif Kelima: Meningkatkan penyelidikan dan pembangunan tentang program. Bil. Strategi Aktiviti Tempoh Hasil Pihak Terlibat i.Membuat penilaian keberkesanan secara talian/pengisian borang sahaja aktiviti. dalam sebaik selesai Berkala mengikut i.Tahap keberkesanan aktiviti dalam menerapkan hak asasi dapat diketahui. 1 Mengadakan kajian keberkesanan program ATHAM; berkala ii. Item penilaian disediakan oleh SUHAKAM dan boleh diperolehi dalam talian. ii. Keberkesanan program secara keseluruhan dapat dipantau. SUHAKAM; KPM; Sekolah; Pengkaji Dilantik iii. Melaksanakan kajian berkala terhadap Program yang ATHAM di dijalankan sekolah bagi tujuan penambahbaikan. Sekali setiap lima tahun. Program iii. dijamin ATHAM mutu dan keberkesanannya. 2 Mengkaji semula modul-modul latihan sedia ada dengan tujuan untuk menambah baik dan membangunkan modul baharu latihan guru yang mengendalikan Program ATHAM. i.Semakan modul- latihan modul sedia ada. ii.Penggubalan modul-modul latihan semakan. edisi Sekali setiap lima tahun. Kualiti latihan guru-guru yang mengendalikan Program ATHAM meningkat. SUHAKAM; KPM; Sekolah; Pengkaji Dilantik 3 Mengkaji AKTIVITI KIT Program ATHAM yang digunakan di sekolah. Semakan terhadap aktiviti- aktiviti yang disarankan dalam AKTIVITI KIT. Sekali setiap lima tahun Aktiviti-aktiviti Program ATHAM sentiasa malar hijau dan pelbagai. SUHAKAM; KPM; Sekolah; Pengkaji Dilantik 162
4 Penilaian prestasi sekolah-sekolah Program ATHAM. i. Menilai tahap pencapaian Program ATHAM di sekolah- sekolah terlibat. ii. Memperincikan kriteria pemilihan sekolah ATHAM sesuai dengan latar belakang, suasana dan kemudahan sekolah. Sekali setiap tahun Bimbingan dan bantuan dapat diberikan kepada sekolah-sekolah yang memerlukan. SUHAKAM; KPM; Sekolah; Pengkaji Dilantik 163
BAB 6 IMPLIKASI CADANGAN PENAMBAHBAIKAN Terdapat beberapa implikasi kepada cadangan penambahbaikan sebagaimana yang dinyatakan oleh Pelan Strategik Pelaksanaan dalam Bab 5. Implikasi tersebut melibatkan kewangan, sumber tenaga manusia dan prasarana. 6.1 Kewangan Pengendalian latihan, menjalankan semakan dan kajian, pelaksanaan aktiviti dan membangunkan pangkalan digital bersepadu serta laman web memerlukan peruntukan kewangan yang khusus dan tinggi. Hal ini dikatakan demikian kerana pelaksanaan perkara-perkara tersebut akan melibatkan pelantikan individu/agensi berkepakaran, peralatan untuk melakukan aktiviti dan aplikasi khusus komputer. Oleh itu, perancangan kewangan perlu dibuat dengan teliti dan peruntukan khusus perlu diadakan oleh SUHAKAM dan/atau KPM untuk menjalankan program ini. 6.2 Sumber Tenaga Manusia Pelaksanaan program ATHAM memerlukan kumpulan guru yang terlatih dan berkemahiran. Oleh itu, latihan perlu diberikan kepada guru-guru yang bakal mengendalikan program ini. Terdapat keperluan untuk menambah pengambilan calon yang mengikuti kursus perguruan khusus tentang hak asasi. Hal ini bertujuan untuk memastikan guru tidak terbeban dengan penambahan tugas untuk melaksanakan aktiviti dan mengendalikan murid-murid. Selain guru, penglibatan sukarelawan juga diperlukan bagi menjayakan program ATHAM. Sukarelawan ini boleh diperoleh dari institusi pengajian tinggi (IPT), NGO dan persatuan sivil setempat. 164
6.3 Prasarana Pengendalian Program ATHAM memerlukan prasarana yang menyokong aktiviti-aktiviti yang dirancang. Sekolah sebagai tempat utama aktiviti perlu menyediakan bukan sahaja ruang tetapi masa yang sesuai untuk aktiviti-aktiviti tersebut dijalankan. Oleh itu, bilik, peralatan menjalankan aktiviti dan ruang lapang perlu disediakan. Penyediaan ini mungkin melibatkan kos. Aktiviti juga boleh dijalankan di luar sekolah dengan penyediaan ruang oleh pihak berkuasa tempatan (PBT) atau pihak penganjur bersama, seperti di dewan komuniti, rumah ibadah, taman dan kawasan rekreasi awam. 165
BAB 7 PENUTUP Sesungguhnya, kajian ini menunjukkan bahawa tahap keberkesanan Program ATHAM di sekolah adalah baik dalam pelbagai aspek, namun masih ada ruang untuk penambahbaikan. Program ATHAM telah berjaya meletakkan batu asas dalam mengendalikan aktiviti-aktiviti yang berkaitan dengan ATHAM di sekolah. Dapatan kajian kuantitatif dan kualitatif menyokong satu sama lain dalam banyak aspek. Hal ini sangat baik untuk pengesahan (validity) dan kebolehpercayaan kajian ini. Kajian mendapati bahawa "Kertas Konsep" ATHAM telah dirangka dengan agak baik dan lengkap, tetapi masih ada ruang untuk penambahbaikan. Banyak perkara yang terdapat dalam "Kertas Konsep" tersebut tidak dapat dilaksanakan mengikut perancangan. Garis masa di peringkat sekolah tidak ada dan aktiviti tidak dijalankan secara berterusan. Pelaksanaan Program ATHAM menggunakan pendekatan "one off" di banyak peringkat dan ini tidak berkesan. Satu perkara yang tidak langsung disentuh oleh "kertas konsep" tersebut adalah berkenaan dengan dana. Tanpa peruntukan dana, adalah sukar untuk menjalankan aktiviti di semua peringkat. Selain itu, kajian juga mendapati bahawa pihak pengurusan, guru-guru serta pelajar-pelajar menerima baik semua aktiviti yang berkaitan dengan ATHAM. Pelajar secara khususnya amat minat dengan aktiviti-aktiviti yang berkaitan dengan ATHAM dan guru-guru amat menyedari kepentingan program ATHAM. Dalam konteks penambahbaikan, kriteria pemilihan sekolah dan bilangan sekolah ATHAM perlu diberi perhatian yang serius. Sebagaimana yang sedia maklum, sekolah merupakan sebuah institusi yang tugas hakikinya (core buisness) ialah pengajaran dan pembelajaran. Kecemerlangan akademik merupakan matlamat utama sekolah. Aktiviti sampingan yang lain kurang diberi 166
perhatian kecuali surat rasmi atau "punca kuasa" datang daripada saluran yang betul dan sah. Sekolah yang tidak mempunyai tenaga pengajar yang cukup seharusnya tidak dipilih menjadi sekolah ATHAM. Bilangan sekolah tidak sepatutnya menjejaskan mutu atau kualiti keberkesanan sekolah ATHAM. Kualiti pelaksanaan Program ATHAM perlu menjadi keutamaan dan sasaran yang utama. Dalam usaha untuk meningkatkan bilangan sekolah ATHAM dengan kadar yang cepat, mutu sekolah ATHAM tidak seharusnya diabaikan atau dikorbankan. Pada amnya, kajian ini mendapati bahawa banyak guru dan pelajar tidak mempunyai pengetahuan tentang hak asasi manusia secara mendalam. Mereka tidak mempunyai pengetahuan tentang perkara-perkara (articles) yang berkaitan dengan ATHAM atau objektif ATHAM secara rinci. Promosi yang hebat sangat diperlukan untuk memperkenalkan konsep ATHAM kepada masyarakat Malaysia, terutamanya di sekolah-sekolah. Pada masa ini, promosi ATHAM tidak sehebat promosi yang lain, seperti promosi "Antirokok" atau "Antidadah." Lantikan seorang ikon atau pertubuhan bukan kerajaan (non- governmental organization [NGO]) untuk menjaga kebajikan dan program ATHAM adalah satu langkah yang baik. Mereka boleh menolong sekolah untuk mencari dana bagi membantu sekolah menjalankan aktiviti-aktiviti yang berkaitan dengan ATHAM. Aktiviti-aktiviti yang berkaitan dengan ATHAM mesti dilaksanakan secara berterusan dan berjadual dengan garis masa yang jelas serta dipimpin oleh tenaga yang mahir di semua peringkat. Promosi, ceramah serta bengkel di semua peringkat mesti diadakan dari semasa ke semasa tanpa halangan di semua peringkat. Kesimpulannya, Program ATHAM berada dalam landasan yang betul untuk mencapai objektif yang disasarkan. Kertas Konsep yang dirangka agak lengkap dan mempunyai hampir semua ciri yang diperlukan. Masalah utamanya terletak pada peringkat pelaksanaannya. SUHAKAM perlu 167
menjalankan usaha "follow up" dan "follow through" semua agendanya berkaitan dengan ATHAM di sekolah. Bagi tujuan menambah baik dan memperkasakan pelaksanaan Program ATHAM, SUHAKAM perlu memberikan perhatian kepada unsur-unsur seperti dana, masa, promosi, bengkel serta ceramah yang berterusan, punca kuasa yang sah, tenaga mahir yang cukup, memantau aktiviti ATHAM secara berkala, memasukkan aktiviti ATHAM dalam buku rancangan tahunan atau dalam kurikulum sekolah, melantik ikon atau NGO dan memastikan semua pihak faham akan kepentingan konsep ATHAM kepada masyarakat Malaysia. 168
PENGHARGAAN Penyelidik ingin merakamkan penghargaan kepada pihak-pihak yang berikut yang telah membantu dalam semua aspek khususnya dalam pemberian dana penyelidikan dan pelaksanaan kajian khasnya di lapangan: SUHAKAM - Pemberi dana penyelidikan; SUHAKAM - Para Pesuruhjaya SUHAKAM, khususnya Datuk Lok Yim Pheng, Prof. Madya D.r Nik Salida Suhaila Binti Nik Saleh dan Encik Jerald Joseph atas maklumbalas yang diberikan kepada penyelidik secara berterusan sepanjang tempoh kajian; Pesuruhjaya Kanak-Kanak, iaitu Prof. Dato' Noor Aziah Mohd Awal - Ditemu bual melalui satu sesi temu bual bagi membolehkan penyelidik mendapat maklumat berkaitan dengan penyelidikan; KPM - Mempertimbangkan dan memberikan kelulusan untuk menjalankan kajian keberkesanan ATHAM (ERPD) di sekolah-sekolah; JPN di setiap negeri - Mempertimbangkan dan memberikan kelulusan untuk menjalankan kajian di sekolah-sekolah ATHAM terpilih yang terletak dalam bidang kuasa JPN; Semua pentadbir, guru-guru serta murid di 53 buah sekolah ATHAM yang terlibat dalam kajian ini. 169
RUJUKAN Buli Dalam Kalangan Pelajar Sekolah: Persidangan Kumpulan Keluarga Sebagai Alternatif Kepada Hukuman, 32 KANUN (2) [JULAI 2020] Children's Rights in Schools: What do Teachers Know? Almo Shumba, Child Abuse Review Vol. 12: 251- 260 (2003) Published online in Wiley InterScience DOI: 10.1002/car.800 De Leeuw, E. (2008). Self-administered Questionnaires and Standardized Interviews. Handbook of Social Research Methods, 313-327. Gurauan seksual mudaratkan pelajar mudaratkan-pelajar/ Guru perlu sensitif terhadap isu agama dan kaum pelajar Hak kanak-kanak dapat pendidikan formal di sekolah ment %20(10%20December%202004). Jangan mulakan perpecahan kaum di sekolah perpecahan-kaum-di-sekolah/ Keciciran Pelajar Kertas Konsep Amalan Terbaik Hak Asasi Manusia di Sekolah 2009 KPM beri kerjasama penuh siasatan kes guru cabul murid 170
KPM digesa siasat isu lawak rogol di sekolah rogol-di-sekolah/; Laporan Tahunan SUHAKAM 2019 dan 2021 Menteri Mesti Berusaha Lebih Keras Jadikan Sekolah Tempat Selamat Modul Hak Asasi Manusia Pasca Ujian Pencapaian Sekolah Rendah (UPSR) 2019 Modul Hak Asasi Manusia Pasca Pentaksiran Tingkatan 3 (PT3) 2019. Layan sama rata PdPR: Gantung sekolah bukan cara terbaik bukan-cara-terbaik/ Pegawai Pelajaran Diminta Guna Budi Bicara Kendali Isu Murid Tanpa Sijil Kelahiran kelahiran Pendidikan untuk semua semua Program kesihatan di sekolah kesihatan-di-sekolah-2 Robinson, C., Phillips, L., & Quennerstedt, A. (2020). Human Rights Education: Developing a Theoretical Understanding of Teachers' Responsibilities. Educational Review, 72(2), 220-241. Sekolah berperanan pupuk amalan kebebasan bersuara secara berhemah Switzer, G. E., Wisniewski, S. R., Belle, S. H., Dew, M. A., & Schultz, R. (1999). Selecting, Developing, and Evaluating Research Instruments. Social psychiatry and psychiatric epidemiology, 34(8), 399-409. 171
Teaching British Values in Our Schools: But Why not Human Rights Values? Alison EC Struthers, Social & Legal Studies 2017, Vol. 26(1) 89-110 Sage Publisher Tiada lagi murid OKU ditolak masuk sekolah Using Research Instruments: A Guide for Researchers APA: Wilkinson, D., & Birmingham, P. (2003). Using research instruments: A guide for researchers. Psychology Press. 172