Manual Islam &HIV/AIDS Jabatan Kemajuan Islam Malaysia Dengan Kerjasama Kementerian Kesihatan Malaysia Manual Islam & HIV/AIDS 1
2 JABATAN KEMAJUAN ISLAM MALAYSIA Cetakan Pertama........2009 © Jabatan Kemajuan Islam Malaysia Hak cipta terpelihara. Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian artikal, illustrasi dan isi kandungan buku ini dalam apa jua bentuk dengan cara apa jua sama ada secara elektronik, fotokopi, mekanik, rakaman atau cara lain sebelum mendapat izin bertulis daripada Ketua Pengarah Jabatan Kemajuan Islam Malaysia. Perpustakaan Negara Malaysia Data Pengkatalogan-dalam-Penerbitan Manual Islam & HIV/AIDS ISBN 978-983-042-431-6 1. AIDS (Disease)--Malaysia. 2. HIV infections--Malaysia. 3. AIDS (Disease)--Patients--Malaysia. 4. AIDS (Disease)--Malaysia--Prevention. 616.979200297 Aturhuruf & Rekabentuk OMR Press Sdn Bhd No. 18, Jln Industri USJ 1/12, Tmn. Perindustrian USJ 1, 47600 Subang Jaya, Selangor Tel : 03-8024 6396 Fax : 03-8024 6936 Manual Islam & HIV/AIDS
N A G N U D N A K Kata-Kata Aluan Ketua Pengarah Panduan Menggunakan Manual Islam dan HIV/AIDS i 1 Modul 1: HIV/AIDS: Pengenalan Asas Tajuk 1: HIV/AIDS & Cara Jangkitan Tajuk 2: Ujian Antibodi HIV Tajuk 3: Soalan Yang Sering Ditanya Berhubung HIV/AIDS 13 13 21 26 Modul 2: Fakta & Perangkaan HIV/AIDS Tajuk 1: HIV/AIDS - Fakta & Perangkaan Tajuk 2: Kesan Gejala HIV/AIDS 32 33 44 Modul 3: Pencegahan Tajuk 1: Pencegahan - Kenapa & Bagaimana ? Tajuk 2: Pengubahan Kelakuan 48 48 54 Modul 4: Sokong Bantu & Rawatan Tajuk 1: Keperluan Sokong Bantu Tajuk 2: Keperluan Rawatan Tajuk 3: Tanggungjawab Sokong Bantu Dalam Pendekatan Islam 59 59 64 65 Modul 5: Stigma (Prasangka buruk) dan Diskriminasi Tajuk 1: Bahasa HIV/AIDS Tajuk 2: Tanggapan Risiko Jangkitan HIV Tajuk 3: Menilai Tanggapan Peribadi Terhadap HIV/AIDS Tajuk 4: Pandangan Islam Berhubung Stigma (Prasangka Buruk) & Diskriminasi Tajuk 5: Kes Kajian Stigma (Prasangka Buruk) & Diskriminasi Tajuk 6: Menyelesaikan Masalah 74 75 76 77 78 84 88 Modul 6: Tugas & Tanggungjawab Umat Islam Di Dalam Memerangi HIV/AIDS 90 90 Tajuk 1:Tindakbalas Dunia Islam terhadap HIV/AIDS 99 Tajuk 2: Peranan Masjid Dan Pemimpin Islam 105 Tajuk 3: Aktiviti Bengkel 107 Tajuk 4: Soalan Yang Sering Ditanya Berhubung Islam & HIV/AIDS 112 Tajuk 5: Doa-Doa Daripada al-Quran dan as-Sunnah Modul 7: Pengurusan Jenazah Tajuk 1: Prosedur Bagi Pengurusan Jenazah Pesakit AIDS Tajuk 2: Perspektif Islam Berhubung Pengurusan Jenazah AIDS Tajuk 3: Kajian Kes 119 119 120 122 Modul 8: Pelan Tindakan Lampiran 1 (Senarai Pertubuhan NGO di Malaysia Yang Menyediakan Perkhidmatan Berkait HIV AIDS) Lampiran 2 (Borang Penilaian Manual Latihan Islam & HIV/AIDS) Lampiran 3 (Glosari Bagi HIV/AIDS) Penghargaan 124 131 134 135 138 Rujukan 139 Manual Islam & HIV/AIDS 3
KATA-KATA ALUAN KETUA PENGARAH JABATAN KEMAJUAN ISLAM MALAYSIA Assalamualaikum Warahmatullahi Wabarakatuh. Alhamdulillah, saya bersyukur ke hadrat Ilahi kerana dengan izin, rahmat serta inayahNya jua, Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (Jakim) dengan kerjasama Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) berjaya menerbitkan Manual Islam & HIV/AIDS sebagai wadah ilmu yang sangat bermanfaat kepada umat Islam. Semoga ianya dapat dijadikan rujukan serta panduan kepada kepimpinan Islam menangani HIV/AIDS. Penerbitan Manual ini secara tidak langsung mengikis pandangan stigma dan diskriminasi kepada kumpulan terpinggir yang dahagakan bimbingan kerohanian serta bantuan kebajikan. Penerbitan manual ini bertujuan meningkatkan kesedaran dan tanggungjawab kepimpinan agama dalam menangani permasalahan HIV/AIDS dalam masyarakat. Maka dengan terbitnya manual ini di persada ilmu, diharapkan agar umat Islam akan memanfaatkannya dengan sebaik mungkin, bukannya hanya sekadar dianggap bahan bacaan biasa. Tambahan pula, pengetahuan kita sebagai umat Islam mengenai HIV/AIDS masih lagi tidak begitu koprehensif. Setinggi-tinggi tahniah dan penghargaan kepada Pengerusi dan seluruh Kumpulan Kerja Teknikal Manual Islam HIV/AIDS yang telah bekerjasama dan bergabung idea, tenaga, usaha serta komitmen dalam memastikan kelancaran penerbitan manual ini. Semoga jalinan perkongsian kepakaran antara agensi kerajaan dan badan bukan kerajaan dapat di pertingkat dari masa ke semasa. Adalah diharapkan niat dan usaha murni ini akan mendapat ganjaran pahala dan keberkatan daripada Allah S.W.T jua, serta memberi manfaat yang berterusan kepada seluruh umat Islam. Sekian, terima kasih. DATO' HJ. WAN MOHAMAD BIN DATO' SHEIKH HJ.ABDUL AZIZ Ketua Pengarah Jabatan Kemajuan Islam Malaysia i 4 Manual Islam & HIV/AIDS Manual Islam & HIV/AIDS
KATA-KATA ALUAN KETUA PENGARAH KEMENTERIAN KESIHATAN MALAYSIA Assalamualaikum w.b.t Tahniah dan setinggi-tinggi penghargaan saya ucapkan kepada Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) kerana berjaya menghasilkan Manual Islam dan HIV/AIDS serta keprihatinan yangh diberikan di dalam melaksanakan tanggungjawab membantu negara membanteras HIV/AIDS, khususnya bagi kalangan yang 'beragama Islam'. Sebagaimana sedia maklum, HIV/AIDS merupakan ancaman besar terhadap kesejahteraan manusia. Adalah perlu bagi kita untuk bersama-sama mengambil langkah-langkah yang berkesan untuk menanganinya. Peranan pelbagai pihak adalah amat penting samada di peringkat kerajaan, badan bukan kerajaan, para ilmuan, pendakwah, masyarakat, keluarga dan individu. Manual yang akan digunapakai oleh pemimpin Islam seperti Imam, pegawai agama, guru agama, pendakwah dan lain-lain ini turut merangkumi aspek keperluan dan rawatan bagi mereka yang telah dijangkiti HIV/AIDS. Ia juga boleh dijadikan sebagai sumber informasi dan panduan untuk kebaikan semua pihak dalam menangani HIV/AIDS khususnya bagi mengelakkan jangkitan kepada mereka yang belum dijangkiti. Diharap manual ini akan dapat meningkatkan kefahaman pemimpin Islam mengenai HIV/ AIDS dan seterusnya meningkatkan keberkesanan usaha dakwah, bagi mencegah wabak ini serta memantapkan khidmat sokongan bagi mereka yang telah dijangkiti. TAN SRI DATO' SERI DR. HJ. MOHD ISMAIL MERICAN Ketua Pengarah Kesihatan Malaysia. ii Manual Islam & HIV/AIDS 5 Manual Islam & HIV/AIDS
6 Manual Islam & HIV/AIDS
PANDUAN BAGI MENGUNAKAN MANUAL ISLAM DAN HIV/AIDS TUJUAN MANUAL ISLAM dan HIV AIDS Manual Islam dan HIV/AIDS telah digubal khusus untuk penggunaan Pegawai Hal Ehwal Islam di Jabatan Agama Islam Negeri, Daerah, Imam, Guru Takmir, Pemegang Tauliah Mengajar (Masjid, Surau dan Madrasah) dan pemimpin masyarakat Islam bagi membolehkan mereka memainkan peranan yang lebih berkesan dan proaktif dalam menangani HIV/AIDS di Malaysia. Manual ini mengandungi maklumat untuk pemimpin Islam mengenai aspek-aspek HIV/AIDS yang relevan kepada masyarakat umum Malaysia dan masyarakat Islam khususnya. Maklumat ini merangkumi perkara yang berkaitan dengan maklumat asas HIV AIDS, pencegahan, rawatan, sokongbantu, kaunseling, stigma (prasangka buruk), diskriminasi, dan pengurusan jenazah pesakit AIDS. Maklumat yang disediakan bersifat am memandangkan tujuan utama manual ini adalah untuk memberi panduan asas bagi memudahkan penglibatan pemimpin Islam untuk meningkatkan kesedaran dan penglibatan masyarakat Islam dalam menangani HIV/AIDS di Malaysia. Adalah menjadi harapan semoga dapat digunakan sebagai panduan dalam merancang dan melaksankan aktiviti-aktiviti ke arah menanggani cabaran HIV di Malaysia. PENDEKATAN PENGGUNAAN MANUAL Disyorkan agar aktiviti yang disediakan dalam manual ini disesuaikan untuk keadaan yang berlainan atau kumpulan yang menjadi sasaran, bergantung kepada faktor seperti jenis kumpulan, masa, isu dan sumber yang ada. HIV/AIDS adalah subjek yang sukar untuk dibincangkan, Oleh kerana perbincangan mengenai HIV/ AIDS adalah perkara peribadi maka anda perlu menggunakan pendekatan secara berhikmah, terutama sekali jika ia menyentuh cara kehidupan orang atau bila dikaitkan dengan isu moral dan prinsip agama. Oleh itu, anda digalakkan mewujudkan suasana yang sesuai untuk berkongsi pendapat dan berbincang secara terbuka di suatu ruang yang 'selamat'. Firman Allah SWT dalam Surah al-Nahl Ayat 125: Maksudnya: Serulah ke jalan Tuhanmu (Wahai Muhammad) Dengan hikmat kebijaksanaan dan nasihat pengajaran Yang baik, dan berbahaslah Dengan mereka (yang Engkau serukan itu) Dengan cara Yang lebih baik; Sesungguhnya Tuhanmu Dia lah jua Yang lebih mengetahui akan orang Yang sesat dari jalannya, dan Dia lah jua Yang lebih mengetahui akan orang-orang Yang mendapat hidayah petunjuk. Manual Islam & HIV/AIDS 1
KUMPULAN YANG PERLU MENJALANI LATIHAN MANUAL ISLAM DAN HIV 1. Pegawai JAKIM 2. Pegawai Hal Ehwal Islam di Majlis/Jabatan Agama Islam Negeri/Daerah 3. Imam 4. Guru Takmir 5. Pemegang Tauliah Mengajar/ Guru Agama Bertauliah (Masjid, Surau dan Madrasah). 6. Guru-guru Pendidikan Islam di Sekolah Rendah, Menengah, Kebangsaan dan Agama. 7. Pemimpin masyarakat Islam NOTA: i. Mereka di atas yang telah menjalani latihan manual Islam dan HIV/AIDS ini diharapkan dapat menggunakan modul ini untuk melatih lain-lain pemimpin Islam. ii. Manual ini boleh digunapakai oleh sesiapa yang berminat untuk melaksanakan pendekatan Islam dalam menanggani HIV/AIDS. PROSES LATIHAN DAN PELAKSANAAN MANUAL ISLAM DAN HIV/AIDS JAKIM , KKM, MAM Pejabat Agama Negeri (Lain-lain Pakar Rujuk) Merancang, melaksana, memantau dan menilai latihan (Diterajui oleh JAKIM) Proses Latihan Imam Guru Takmir Guru Agama Bertauliah Lain-lain Pemimpin Agama Melaksanakan aktiviti di peringkat Masyarakat Aktiviti-aktiviti kemasyarakatan Kumpulan Sasar : Orang Awam, Wanita, Belia, Maknyah, Penagih Dadah, Pelacur, Golongan Homoseksual, dan Bakal Pengantin 2 Manual Islam & HIV/AIDS
KUMPULAN SASAR UNTUK AKTIVITI-AKTIVITI KEMASYARAKATAN BERKAITAN HIV/AIDS Sebelum berhadapan dengan mana-mana kumpulan sasar, anda perlu memahami latarbelakang dan permasalahan mereka terlebih dahulu dengan menimbangkan isu-isu yang berkaitan dengan kumpulan tersebut agar anda dapat berkomunikasi dengan ahli kumpulan tersebut dengan lebih berkesan mengenai HIV/AIDS. Pendekatan ini menggunakan contoh Nabi Muhammad SAW semasa berdakwah, iaitu Baginda SAW menggunakan falsafah, bahasa dan contoh yang relevan dan berguna mengikut tahap kefahaman dan perwatakan seseorang individu agar alasan dan hikmah di sebalik setiap larangan dapat difahami dengan mudah seperti dijelaskan dalam Hadis Rasulullah SAW: Maksudnya: Seorang pemuda telah datang menemui Nabi Muhammad SAW dan berkata, "Izinkanlah saya melakukan zina". Para sahabat Nabi SAW marah mendengar kata-kata ini tetapi Nabi SAW bersabda kepadanya, "Mari hampiri saya. Adakah engkau suka seseorang melakukan zina dengan ibu engkau?" Dia menjawab, "Tentu sekali tidak." Nabi SAW bersabda, "Maka orang lain juga tidak akan suka perbuatan yang memalukan sedemikian dengan ibu mereka". Kemudian Nabi SAW bertanya pemuda itu soalan yang sama mengenai saudara perempuan dan ibu saudara dan saudaranya yang lain. Setiap kali pemuda itu menjawab, "Tentu sekali tidak". Kemudian Nabi SAW meletakkan tangan baginda kepada pemuda itu dan berdoa, "Ya Allah! Sucikanlah hatinya, ampunkanlah dosanya dan peliharalah dia daripada zina Hadis Riwayat Imam Ahmad Manual Islam & HIV/AIDS 3
Ciri-ciri kumpulan sasar yang anda akan dekati dengan menggunakan Manual Islam & HIV/AIDS ini; Kumpulan Sasar Ciri - Ciri Orang Awam Setiap	individu	mempunyai	risiko	yang	rendah	untuk	dijangkiti	HIV •	Mempunyai	sedikit	pengetahuan	mengenai	HIV/AIDS	•	Kebimbangan	yang	ditunjukkan	adalah	tidak	munasabah	•	Amnya	tidak	mempedulikan	mereka	yang	dijangkiti	HIV	•	Mempunyai	pandangan	negatif	terhadap	masyarakat	terpinggir	seperti	penagih	dadah,	pelacur dan transeksual •	Kurang	kesedaran	mengenai	tugas	dan	tanggungjawab	individu	Islam	untuk	membantu	orang lain yang menderita dan merana kerana HIV/AIDS •	Mereka	bersimpati	dengan	orang	yang	hidup	dengan	HIV/AIDS	tetapi	kurang	bersedia	untuk membantu atau mengetahui lebih mendalam mengenai HIV/AIDS kerana mereka beranggapan bahawa jangkitan HIV tersebut tidak melibatkan mereka secara langsung. •	Mereka	ingin	membantu	tetapi	tidak	pasti	bagaimana	hendak	melakukannya •	Tidak	pasti	bagaimana	hendak	membantu	ahli	keluarganya	atau	sahabat	handainya	yang dijangkiti HIV/AIDS. •	Kurang	pengetahuan	dan	penghayatan	ajaran	agama Wanita Kurang	pengetahuan	dan	penghayatan	agama •	Kedudukan	yang	lemah	dalam	perhubungan	dengan	lelaki •	Kurang	kesedaran	mengenai	HIV/AIDS	dan	cara-cara	pencegahan •	Risiko	peribadi	yang	tinggi	kepada	jangkitan	HIV •	Kurang	pengetahuan	mengenai	penularan	HIV	melalui	perhubungan	seks •	Kurang	keupayaan	untuk	menghalang	perhubungan	berisiko	dengan	teman	lelaki •	Ketidakupayaan	untuk	membuat	keputusan	yang	bertentangan	dengan	kemahuan	suami walaupun suami berlaku curang terhadapnya •	Kesukaran	mencapai	kata	sepakat	antara	suami	isteri	berkenaan	penggunaan	kondom	ketika bersetubuh •	Kekurangan	sokongan	kewangan	bagi	balu	atau	janda	untuk	menampung	keperluan	anak-anak yang HIV positif Belia Bimbang	dihukum	oleh	keluarga	/	masyarakat	kerana	terlibat	dengan	gejala	sosial •	Tekanan	rakan	sebaya •	Pengetahuan	yang	lemah	mengenai	HIV/AIDS •	Kurang	kesedaran	bagi	keselamatan	peribadi •	Kurang	pemimpin	dewasa	untuk	dicontohi	(role	model) •	Kekecewaan	dan	kebosanan	dalam	kehidupan	harian •	Kurang	pengetahuan	dan	penghayatan	agama •	Kurang	menghormati	nasihat	ibu	bapa •	Kurang	menghargai	dan	memahami	hikmah	ajaran	dan	amalan	agama •	Mudah	terpengaruh	oleh	ajaran	sesat •	Kurang	keyakinan	emosi	akibat	diabaikan	oleh	ibu	bapa •	Semangat	dan	harga	diri	yang	rendah •	Menghabiskan	masa	lapang	untuk	perkara-perkara	yang	tidak	berfaedah	dan	terlibat	dengan gejala sosial seperti ketagihan rokok, arak, seks bebas, penyalahgunaan dadah dan "hedonisme"(hiburan melampau) (Transeksual / Homoseksual / Lesbian / Gay) •	Kurang	akses	kepada	sokongan	sosial •	Kurang	sokongan	moral,	pengetahuan	dan	penghayatan	agama •	Kurang	akses	kepada	kaunseling	dari	sudut	seksualiti	/	kehidupan	bermoral •	Kurang	peluang	pekerjaan	oleh	kerana	keadan	fizikal	dan	kurang	sokongan	kewangan Bimbang	dihukum	oleh	keluarga	/	masyarakat	kerana	terlibat	dengan	gejala	sosial •	Tekanan	rakan	sebaya •	Pengetahuan	yang	lemah	mengenai	HIV/AIDS •	Kurang	kesedaran	bagi	keselamatan	peribadi •	Kurang	pemimpin	dewasa	untuk	dicontohi	(role	model) •	Kekecewaan	dan	kebosanan	dalam	kehidupan	harian •	Kurang	pengetahuan	dan	penghayatan	agama •	Kurang	menghormati	nasihat	ibu	bapa •	Kurang	menghargai	dan	memahami	hikmah	ajaran	dan	amalan	agama •	Mudah	terpengaruh	oleh	ajaran	sesat •	Kurang	keyakinan	emosi	akibat	diabaikan	oleh	ibu	bapa •	Semangat	dan	harga	diri	yang	rendah •	Menghabiskan	masa	lapang	untuk	perkara-perkara	yang	tidak	berfaedah	dan	terlibat	dengan gejala sosial seperti ketagihan rokok, arak, seks bebas, penyalahgunaan dadah dan "hedonisme"(hiburan melampau) (Transeksual / Homoseksual / Lesbian / Gay) •	Kurang	akses	kepada	sokongan	sosial •	Kurang	sokongan	moral,	pengetahuan	dan	penghayatan	agama •	Kurang	akses	kepada	kaunseling	dari	sudut	seksualiti	/	kehidupan	bermoral •	Kurang	peluang	pekerjaan	oleh	kerana	keadan	fizikal	dan	kurang	sokongan	kewangan 4 Manual Islam & HIV/AIDS
Ciri-ciri kumpulan sasar yang anda akan dekati dengan menggunakan Manual Islam & HIV/AIDS ini; Kumpulan Sasar Ciri - Ciri Kurang	kesedaran	mengenai	HIV/AIDS	dan	cara-cara	pencegahan •	Tidak	tahu	di	mana	hendak	berpaling	atau	bergantung	untuk	bantuan	atau	sokongan	hidup •	Kurang	pengetahuan	dan	penghayatan	agama •	Menghadapi	stigma	(prasangka	buruk)	dan	diskriminasi •	Ditinggalkan	/	disisih	oleh	keluarga •	Kurang	peluang	pekerjaan	dan	desakan	hidup •	Semangat	dan	harga	diri	yang	rendah Penagih Dadah Menyembunyikan	perangai,	perbuatan	dan	kelakuan	supaya	tidak	diketahui	umum. •	Kurang	pengetahuan	dan	kesedaran	mengenai	kesan	HIV/AIDS	dan	kaedah	pencegahan •	Masalah	kepincangan	keluarga,	pengaruh	rakan	dan	faktor	persekitaran. •	Kehilangan	tempat	bergantung	(keluarga),	tempat	tinggal	dan	pekerjaan •	Ketidakupayaan	menghentikan	ketagihan	tanpa	sokongan	berterusan	daripada	keluarga, kawan dan masyarakat •	Kurang	akses	kepada	pengetahuan	dan	penghayatan	agama •	Dipinggir	oleh	kawan,	keluarga	dan	masyarakat •	Stigma	(prasangka	buruk)	dan	penghinaan	oleh	kawan,	keluarga	dan	masyarakat •	Kurang	motivasi	untuk	membaiki	diri	dan	memulakan	hidup	baru •	Semangat	dan	harga	diri	yang	rendah •	Kurang	mengambil	berat	berkenaan	keselamatan	peribadi,	contohnya	berkongsi	jarum	suntikan yang tercemar dengan HIV, terlibat dengan seks rambang •	Bimbang	kehilangan	pekerjaan	/	tiada	pekerjaan Pelacur Pendidikan	dan	kefahaman	agama	yang	amat	lemah	•	Kurang	akses	kepada	sokongan	kaunseling,	moral,	dan	sosial •	Sumber	kewangan	terhad	untuk	saraan	hidup •	Kurang	kesedaran	dan	kefahaman	mengenai	kesan	HIV/AIDS	dan	kaedah	pencegahan •	Tarikan	gaya	hidup	mewah •	Semangat	dan	harga	diri	rendah...	tidak	kisah	dengan	masalah	moral •	Disisih	/	dihina	dan	dipinggir	oleh	keluarga	dan	masyarakat •	Terjebak	dan	terperangkap	dalam	kancah	maksiat	•	Merosakkan	imej	individu	dan	masyarakat Bakal Pengantin Mengetahui	tentang	kewajaran	menjalani	Ujian	Saringan	HIV	sebelum	berkahwin •	Terpaksa	meneruskan	perkahwinan	walaupun	disahkan	HIV	positif •	Menghadapi	stigma	(prasangka	buruk)	dan	diskriminasi	daripada	keluarga	dan	masyarakat apabila didapati HIV+ve •	Kurang	kesedaran	dan	kefahaman	mengenai	kesan	HIV/AIDS	dan	kaedah	pencegahan •	Tidak	lendapat	khidmat	sokong-banti	apabila	di	sahkan	HIV+ve •	Menghadapi	kemungkinan	mendapat	anak	HIV	positif •	Merosakkan	imej	individu,	keluarga,	dan	masyarakat	apabilah	disahkan	HIV+ve Manual Islam & HIV/AIDS 5
PENDEKATAN AKTIVITI-AKTIVITI KEMASYARAKATAN YANG DICADANGKAN Berikut adalah pendekatan yang boleh digunakan. Pendekatan Aktiviti Huraian Penyampaian Secara Lisan Penyampaian secara lisan atau pembentangan oleh seorang kepada orang atau kumpulan yang lain.atau pembentangan oleh seorang kepada orang atau kumpulan yang lain. Ceramah Khutbah Tazkirah Usrah Halaqah Ziarah Temu Seru Penceramah	boleh	memilih	untuk	membuat	pembentangan	menggunakan alatan multi-media, nota yang disediakan atau ucapan. •	Maklumat	yang	disediakan	berdasarkan	Manual	ini	(risalah,	brosur	atau buku kecil) boleh diedarkan kepada kumpulan sasar. •	Ceramah	boleh	diselang	seli	dengan	sesi	soal	jawab	supaya	dapat	menarik minat dan perhatian kumpulan sasar. Untuk panduan tentang cara menjawab soalan, sila rujuk kepada Soalan yang Sering Ditanya dalam Apendiks pada Lampiran C dan E. •	Penyampaian	secara	lisan	adalah	suatu	kaedah	berguna	dan	berkesan untuk memberikan tunjuk ajar kepada bilangan kumpulan sasar yang sangat ramai, dan boleh mengatasi pelbagai isu dalam sebuah ceramah yang berlangsung antara 45-60 minit, dengan syarat bahan yang disediakan menarik dan bermaklumat untuk memastikan kumpulan sasar mendengar semua yang disampaikan. Bahan yang disediakan juga harus sesuai untuk kumpulan sasar, daripada segi kemampuan mereka menggarap konsep yang dibentangkan, dan harus disampaikan sejelas mungkin. Sebagai contoh, sebuah bahan yang disediakan untuk pelajar universiti mungkin tidak sesuai untuk para pesara yang berkumpul di sesebuah masjid kampung. •	Penyampaian	secara	lisan	kurang	berkesan	untuk	kumpulan	kecil	yang kurang daripada 10 orang kerana ahli kumpulan akan lebih cenderung dan selesa untuk berinteraksi dan berbincang sesama sendiri daripada hanya mendengar seorang bercakap. •	Penyampaian	secara	lisan	juga	tidak	digalakkan	untuk	belia	dan	mana-mana kumpulan sasaran lain yang bertenaga dan tidak dapat memberi tumpuan untuk jangkamasa yang lama. •	Kisah	serta	teladan	boleh	berasaskan	kisah	daripada	al-Quran,Sirah para Nabi a.s., para Sahabat r.a, kisah tauladan,cerita rakyat atau keadaan kehidupan sebenar yang mana identiti sebenar watak dalam cerita telah diubah. •	Cerita	itu	haruslah	mengandungi	unsur	yang	tidak	bercanggah	dengan pegangan akidah. Sebagai contoh, cerita rakyat mungkin terpaksa diberi penjelasan lanjut kepada belia bandar yang tidak biasa dengan keadaan desa di mana cerita rakyat biasanya dikarang. •	Bercerita	adalah	suatu	kaedah	yang	sangat	berguna	untuk	memberi	penjelasan kepada para peserta yang mungkin mempunyai kesukaran memahami konsep mengenai HIV/AIDS dengan serta- merta. •	Peserta	dibahagikan	kepada	kumpulan	kecil	bagi	membolehkan	mereka memahami dengan lebih jelas mengenai HIV/AIDS dengan tahap pemikiran dan pendidikan mereka. Rancangan Perbualan Penggunaan	televisyen	dan	radio	untuk	menyebarkan	maklumat	mengenai HIV/AIDS kepada orang ramai. •	Disyorkan	bahan	disediakan	dengan	baik	terlebih	dahulu	supaya	maklumat yang sangat jelas dan penting mengenai HIV/AIDS dapat disampaikan. 6 Manual Islam & HIV/AIDS
PENDEKATAN AKTIVITI-AKTIVITI KEMASYARAKATAN YANG DICADANGKAN Berikut adalah pendekatan yang boleh digunakan. Pendekatan Aktiviti Huraian Maklumat	hendaklah	mempunyai	daya	penarik	untuk	menghalang	pendengar atau penonton daripada menukar saluran. •	Maklumat	boleh	disampaikan	dalam	bentuk	umum	atau	sangat	khusus bergantung pada topik rancangan itu. Dicadangkan yang maklumat itu berbentuk umum, tetapi tidak terlalu umum sehingga tidak mencukupi atau tidak cukup khusus untuk menjadikannya jelas, tetapi tidak terlalu khusus atau teknikal untuk mengelak daripada mengelirukan pendengar atau penonton kerana terdapat sedikit skop untuk soal jawab. •	Suatu	sesi	soal	jawab	boleh	juga	diselitkan	di	mana	pendengar	atau penonton boleh menelefon tetapi masa ini biasanya dihadkan kepada beberapa minit sahaja. •	Disyorkan	suatu	Pesanan	Khidmat	Awam	ataupun	suatu	seruan	untuk bertindak secara berkesan di penghujung rancangan itu atau seruan itu diulangi semasa program itu yang secara idealnya dinyatakan dalam satu ayat untuk kumpulan sasar memahami dan mengikutinya. Contohnya ialah HIV/AIDS membunuh Jasmani, tetapi stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi membunuh Rohani atau HIV/AIDS: Berhijrahlah kepada Harapan. •	Juga	disyorkan	rancangan	itu	tamat	dengan	maklumat	penting	dipaparkan pada skrin atau diumumkan di radio, seperti pihak untuk dihubungi, tempat untuk menjalankan Ujian Antibodi HIV, atau maklumat lain yang berkaitan dengannya. Forum /Ahli panel/ ceramah jemputan Penggunaan	sekumpulan	penceramah	untuk	menyebarkan	maklumat mengenai HIV/AIDS daripada suatu sudut pandangan yang berlainan/sama kepada kumpulan kecil, sederhana atau besar. •	Disyorkan	satu	set	soalan	utama	disediakan	untuk	memandu	perbincangan dan dialog itu dan memberikan fokus kepada isu itu. •	Pembentangan	dengan	menggunakan	projektor	atau	alat	pandang	dengar boleh juga digunakan untuk menyampaikan kandungan perbincangan. •	Disyorkan	agar	suatu	pesanan	utama/	pesanan	khidmat	awam	yang	bertindak membuat kesimpulan yang akan dibentangkan sebagai resolusi kepada isu yang diutarakan di samping menyediakan maklumat yang jelas kepada pendengar atau penonton. •	Perbincangan	berkumpulan	tidak	memerlukan	sumber	yang	rapi	dan	suatu teknik bernilai untuk digunakan dalam pendidikan HIV/AIDS Aktiviti Penyertaan Aktiviti yang menggalakkan penyertaan dan interaksi kumpulan sasar secara aktif. Perbincangan kumpulan Anda	boleh	gunakan	penceramah	jemputan,	tayangan	video,	kes	kajian atau petikan daripada rencana. •	Perbincangan	itu	akan	berjaya	jika	anda	sudah	menyediakan	objektif yang jelas mengenai skop perbincangan yang harus difokuskan, dan apa yang harus menjadi hasil atau keputusan daripada perbincangan itu. •	Saiz	kumpulan	menjejaskan	penyertaan.	Jika	ada	lebih	daripada	lima belas orang dalam sesebuah kumpulan, penglibatan boleh dikurangkan. Disyorkan kumpulan besar dibahagikan kepada Manual Islam & HIV/AIDS 7
PENDEKATAN AKTIVITI-AKTIVITI KEMASYARAKATAN YANG DICADANGKAN Berikut adalah pendekatan yang boleh digunakan. Pendekatan Aktiviti Huraian kumpulan lebih kecil bagi perbincangan yang lebih berkesan. Bergeraklah dari kumpulan ke kumpulan dengan menyediakan bantuan dimana perlu. •	diberikan	masa	untuk	kumpulan	lebih	kecil	berkongsi	suatu ringkasan dengan seluruh kumpulan. Berhati-hati	dengan	individu	yang	mungkin	mendominasi	perbincangan. Sediakan peluang untuk ahli yang pendiam untuk bercakap dan cuba galakkan mereka untuk memberikan pandangan Latih Tubi Minda Tubi	minda	adalah	suatu	cara	kreatif	untuk	menjana	paling	banyak	idea dalam masa yang paling singkat. Ia membolehkan penyertaan kumpulan yang maksima. Ia juga boleh digunakan dalam kumpulan untuk merangsang perbincangan atau apabila individu mendapati sukar untuk menyumbang pandangan. •	Ia	tidak	memerlukan	banyak	sumber	atau	peralatan. •	Bagi	tubi	minda	yang	berjaya,	putuskan	sesuatu	topik	atau	isu	khusus dan huraikan topik itu sejelasnya kepada kumpulan. •	Tetapkan	suatu	had	masa	untuk	perbincangan.	Sepuluh	minit	biasanya akan menjadi masa maksima yang dibenarkan. •	Minta	reaksi	daripada	peserta.	Terima	semua	idea	dan	tuliskan	dalam satu senarai untuk semua orang melihatnya untuk membantu perbincangan dan resolusi lanjut. •	Aktiviti	itu	adalah	suatu	cara	yang	baik	untuk	memperkenalkan	sesuatu topik dan untuk dapat menghayati tahap pengetahuan dan sikap yang satu kumpulan itu mungkin miliki mengenai suatu isu. Ia juga sesuai untuk kumpulan daripada semua peringkat umur. Tubi	minda	juga	harus	cuba	membawa	kepada	suatu	aktiviti	yang	dengan cara tertentu mengendalikan topik yang dikemukakan, memperkuat isu itu atau memberikan pandangan alternatif tentang isu itu. Seminar Program	pembelajaran	berstruktur	yang	melibatkan	kumpulan	bersaiz sederhana hingga besar yang boleh memakan masa dari ½ hari hingga satu minggu memerlukan banyak perancangan,susunan terperinci dan sumber seperti dana, masa, kakitangan, peralatan, tempat latihan, penginapan dan makan-minum. Seminar	sangat	berguna	untuk	menyampaikan	pelbagai	sumber	pengetahuan kepada kumpulan orang tertentu yang seterusnya boleh menggabungkan pengetahuan yang diperolehinya ke dalam bidang masing-masing untuk membantu kerja menangani HIV/AIDS. Menyelesaikan Masalah Aktiviti	menyelesaikan	masalah	dan	membuat	keputusan	adalah	cara	yang	berguna	dan	menarik	yang	membuatkan	orang	berfikir	mengenai sesuatu masalah. •	Ia	juga	suatu	pendekatan	yang	sangat	berguna	untuk	mendapatkan	penyeselaian kepada suatu masalah yang dialami oleh kumpulan itu sendiri, sebagai contoh, pengguna dadah boleh mencadangkan penyelesaian inovatif dan berkesan untuk bercakap tentang penggunaan dadah berbanding dengan kumpulan bukan pengguna yang tidak faham berkenaan masalah ketagihan. 8 Manual Islam & HIV/AIDS
PENDEKATAN AKTIVITI-AKTIVITI KEMASYARAKATAN YANG DICADANGKAN Berikut adalah pendekatan yang boleh digunakan. Pendekatan Aktiviti Huraian Suatu	cara	untuk	membina	kemahiran	menyelesaikan	masalah	dan	membuatkeputusan adalah dengan mengemukakan suatu keadaan dilema. Ini merangsang suatu proses yang boleh digunakan dalam situasi sebenar. •	Apabila	melihat	sesuatu	masalah,	galakkan	peserta	mengenal	pasti	intipati masalah tersebut. Kaji semua segi soalan itu dan wujudkan fakta yang relevan. Timbangkan	kemungkinan	alternatif	yang	ada	dan	kaji	implikasi	setiap alternatif tersebut. Buat suatu keputusan berdasarkan langkah yang dikenal pasti dan maklumat yang dikumpulkan. Berpegang kepada keputusan sesuatu kumpulan akan menjadi paling berkesan jika ada persetujuan bersama di kalangan ahli kumpulan. Penggunaan	bilik,	dewan	atau	ruang	untuk	mempamerkan	gambar,	kenyataan dan maklumat lain. •	Disyorkan	suatu	tema	untuk	pameran	itu	dengan	memikirkan	untuk	menyediakan fokus untuk membantu penonton menggarap konsep dalam maklumat yang dipamerkan. Berkongsi Pengalaman Berkongsi	pengalaman	peribadi	dalam	suatu	kumpulan	untuk	mendapatkan sokongan dan panduan daripada satu sama lain. •	Latihan	ini	hanya	perlu	dijalankan	dalam	sebuah	kumpulan	yang	ahlinya selesa antara satu sama lain. •	Latihan	itu	boleh	menjadi	suatu	pengalaman	yang	amat	berguna,	terapeutik dan menyentuh perasaan, bagi kedua-dua orang yang mengisahkan pengalaman, begitu juga dengan orang yang mendengarnya. •	Latihan	berkongsi	pengalaman	hendaklah	dijalankan	dalam	suatu	kawasan sepi dan persendirian. Ia juga boleh menggabungkan aktiviti seperti solat subuh berjamaah, pada waktu-waktu yang sepi, diikuti dengan aktiviti berkongsi pengalaman, mungkin juga oleh seseorang yang menghidap HIV/AIDS kepada ahli masyarakat yang lain, untuk memudahkan penerimaan dan integrasi mereka ke dalam masyarakat, dan untuk menggalakkan masyarakat mewujudkan kasih sayang dan sokongan mereka kepada orang yang hidup dengan HIVAIDS. Aktiviti Penyayang Aktiviti yang melibatkan ahli masyarakat dan pemimpin mereka untuk mewujudkan perpaduan, saling mempercayai dan menyokong antara satu dengan lain. Membangun Pusat masyarakat di masjid untuk belia •	Lawatan	ke rumah Lawatan	ke	rumah untuk menyebarkan kesedaran mengenai HIV/ AIDS •	Ziarah •	Temu	Seru Aktiviti	kemasyarakatan	adalah	usaha	yang	berbaloi	yang	bukan	sahaja menyebarkan tahap kesedaran yang tinggi mengenai HIV/ AIDS tetap menggalakkan masyarakat menyokong satu sama lain dalam mengatasi HIV/AIDS. •	Aktiviti	kemasyarakatan	juga	menolak	kemudaratan	akibat	stigma	(prasangka buruk) dan diskriminasi, di mana kebimbangan untuk mengaku secara terbuka status HIV/AIDS menghalang individu daripada mendapatkan maklumat yang betul mengenai pencegahan jangkitan, selain menghalangnya daripada mendapat rawatan awal yang boleh membantu mereka hidup lebih lama dan lebih produktif. •	Aktiviti	kemasyarakatan	juga	menyediakan	sokongan	yang	amat	diperlukan kanak-kanak dan wanita yang dibebani kesan akibat HIV/ AIDS ke atas keluarga mereka. •	Aktiviti	kemasyarakatan	mengenai	kasih	sayang	dan	sokongan	menaikkan status individu dan mewujudkan masyarakat penyayang, berperikemanusiaan sejajar dengan ajaran Islam dan sunnah Nabi Muhammad SAW. Manual Islam & HIV/AIDS 9
PANDUAN JADUAL PELAKSANAAN AKTIVITI KEMASYARAKATAN HIV/AIDS Jadual yang berikut menyediakan suatu garis panduan untuk melatih aktiviti berdasarkan masa yang ada: Masa Pendekatan Yang Dicadangkan 15 minit- 2 jam Penerangan	secara	lisan Contoh seperti tazkirah, khutbah, usrah, ceramah umum, rancangan perbualan, forum, bercerita •	Aktiviti	Penyertaan Contoh seperti memainkan peranan, perbincangan berkumpulan, berkongsi pengalaman. •	Aktiviti	Penyayang Contoh seperti melawat rumah orang sakit dan miskin yang menderita akibat HIV/AIDS, melawat rumah lain dalam masyarakat untuk mendidik mereka mengenai HIV/AIDS Separuh Hari Aktiviti	Penyertaan Contoh seperti latihan asak minda, menyelesaikan masalah dan membuat keputusan, seminar. •	Aktiviti	Penyayang Contoh seperti membantu orang yang dijangkiti HIV/ AIDS, membantu keluarga mereka dengan kerja rumah atau menjaga anak. Satu Hari Aktiviti	Penyertaan Contoh seperti seminar atau bengkel •	Aktiviti	Penyayang Contoh seperti menganjurkan kem belia di masjid. 2-3 Hari Aktiviti	Penyertaan Contoh seperti seminar atau bengkel •	Aktiviti	Penyayang	Contoh seperti menganjurkan sebuah perkhidmatan masyarakat untuk orang yang hidup dengan HIV/AIDS, seperti perkhidmatan perubatan, pemberian makanan dan kaunseling 10 Manual Islam & HIV/AIDS
AKTIVITI SOKONGAN Latihan, perbincangan dan penelitian isu mengenai Islam dan HIV/AIDS yang berkaitan dengan kebimbangan peribadi, prejudis, tanggungjawab moral, perkara-perkara berkaitan dengan seks dan penyalahgunaan dadah adalah sukar untuk dijelaskan kepada masyarakat. Walau bagaimanapun, ia adalah tugas yang sangat murni, oleh kerana anda terlibat secara langsung dalam proses menggalakkan orang membuat pilihan yang terbaik dalam kehidupan mereka. Sebagaimana Firman Allah SWT dalam Surah al-Balad Ayat 17-18 : Maksudnya: Selain dari itu, ia (tidak) menjadi dari orang-orang yang beriman dan berpesan-pesan dengan sabar serta berpesan-pesan dengan kasih sayang. Mereka itulah golongan pihak kanan (yang akan beroleh Syurga). Firman Allah SWT dalam Surah al-Taubah Ayat 105 Maksudnya: Dan Katakanlah (Wahai Muhammad): Beramalah kamu (akan Segala Yang diperintahkan), maka Allah dan RasulNya serta orang-orang Yang beriman akan melihat apa Yang kamu kerjakan; dan kamu akan dikembalikan kepada (Allah) Yang mengetahui perkara-perkara Yang ghaib dan Yang nyata, kemudian ia menerangkan kepada kamu apa Yang kamu telah kerjakan. A T O N 1. Jika anda memerlukan apa juga bantuan untuk mengendalikan sebarang program HIV/AIDS, sila rujuk lampiran 1 untuk mendapatkan senarai lengkap pertubuhan dan individu lain yang terlibat dengan kerja-kerja berkaitan dengan HIV/AIDS. 2. Seandainya anda menghadapi masalah menjawab soalan-soalan berkaitan HIV/AIDS, sebuah senarai soalan atau kemusykilan yang sering ditanya telah dibukukan untuk kegunaan anda dalam Apendiks C bertajuk Soalan yang Sering Ditanya Berhubung HIV/AIDS dalam Modul 1: Pengenalan Asas dan Soalan yang Sering Ditanya Berhubung Islam dan lampiran 6 HIV/AIDS dalam Modul: Tugas dan Tanggungjawab Umat Islam Memerangi HIV/AIDS. 3. Alat-alat yang digunakan untuk aktiviti sesi penerangan kepada kumpulan sasar perlulah bersesuaian dengan suasana aktiviti yang dilakukan, objektif aktiviti itu juga boleh dicapai dengan mudah tanpa penggunaan peralatan tersebut, iaitu melalui ceramah dan perbincangan mendalam. Manual Islam & HIV/AIDS 11
RINGKASAN KANDUNGAN MANUAL Manual ini mengandungi lapan modul berasingan yang menyentuh bidang-bidang berikut: MODUL 1: PENGENALAN ASAS MODUL 2: FAKTA & PERANGKAAN MODUL 3: PENCEGAHAN MODUL 4: SOKONG BANTU & RAWATAN MODUL 5: STIGMA (PRASANGKA BURUK) & DISKRIMINASI MODUL 6: TUGAS & TANGGUNGJAWAB UMAT ISLAM DALAM MEMERANGI HIV/AIDS MODUL 7: PENGURUSAN JENAZAH MODUL 8: PELAN TINDAKAN Selain dari Modul 7 dan 8, setiap Modul mengandungi Tajuk-Tajuk mengenai isu utama yang telah dikenal pasti. Setiap Tajuk mengandungi cadangan untuk menjalankan aktiviti-aktiviti bengkel Islam & HIV/AIDS. Penekanan adalah ke atas pembelajaran melalui penyertaan, di mana peserta bengkel sendiri digalakkan berbincang secara terbuka dan berkongsi pengalaman atau pendapat mengenai HIV AIDS. Modul-modul ini juga dirangka dengan mengambil kira keperluan pemimpin Islam, khususnya pada peringkat akar umbi, di mana pendidikan HIV/AIDS lebih sesuai dilakukan melalui sebuah halaqah di masjid, surau, madrasah atau semasa sesi muzakarah yang dijadualkan oleh guru takmir. Oleh itu, aktiviti yang dipilih untuk Manual ini tidaklah terlalu bergantung kepada bahan penyampaian, bahkan lebih difokuskan kepada sesi asas minda atau perbincangan yang boleh berlaku di sebarang suasana. Maklumat yang disediakan di dalam Manual ini dibentangkan dalam format yang mudah untuk dihasilkan semula, sama ada diedarkan sebagai brosur, risalah, buku kecil ataupun sebagai transparensi bagi penggunaan segera. Sekiranya anda memerlukan maklumat lebih terperinci mengenai subjek tertentu, hubungilah Kementerian, Jabatan Agensi dan pertubuhan - pertubuhan bukan kerajaan NGO seperti dalam (Lampiran A). Selain dari aktiviti bengkel, manual ini mencadangkan penggunaan pendekatan ceramah atau perbincangan berkumpulan. Sila rujuk kepada tajuk Pendekatan Yang Dicadangkan. 12 Manual Islam & HIV/AIDS
MODUL 1 HIV / AIDS: PENGENALAN ASAS MODUL 1 - HIV / AIDS-PENGENALAN ASAS Tujuan Modul ini bertujuan memberikan pengetahuan asas tentang •	Pengertian	HIV/AIDS,	•	Cara	jangkitan	HIV	dan	•	Fakta	tentang	ujian	antibodi	HIV. TAJUK 1 : HIV/AIDS & CARA JANGKITAN Objektif Pada akhir sesi ini para peserta akan dapat; 1. Menghuraikan perbezaan di antara HIV dengan AIDS 2. Menghuraikan bagaimana HIV boleh dan tidak boleh dijangkiti Firman Allah SWT dalam Surah az-Zumar Ayat 9 Maksudnya: (Engkaukah Yang lebih baik) atau orang Yang taat mengerjakan Ibadat pada waktu malam Dengan sujud dan berdiri sambil takutkan (azab) hari akhirat serta mengharapkan rahmat Tuhannya? "Katakanlah lagi (kepadanya): "Adakah sama orang-orang Yang mengetahui Dengan orang-orang Yang tidak mengetahui?" Sesungguhnya orang-orang Yang dapat mengambil pelajaran dan peringatan hanyalah orang-orang Yang berakal sempurna. Manual Islam & HIV/AIDS 13
Apakah HIV? H - Human I - Immunodeficiency V - Virus VIRUS	ialah	organisma	yang	boleh	menyebabkan	jangkitan	•	Virus	ini	hanya	boleh	hidup	didalam	sel	organisma	hidup	yang	lain •	HIV	adalah	retrovirus	yang	menyerang	sistem	ketahanan	penyakit kita dan memusnahkanya dalam tempoh tertentu HIV	hanya	menjangkiti	manusia •	HIV	hanya	boleh	dikesan	melalui	ujian	antibody	HIV •	Paling	banyak	virus	terdapat	dalam	air	mani,	darah	dan	bendalir faraj dan sangat sedikit di dalam air mata dan air liur. Apakah AIDS? A - Acquired (Dijangkiti tidak diwarisi) I - Immune (Daya tahan penyakit iaitu system daya tahan tubuh yang melindungi seseorang daripada penyakit) D - Deficiency (Kekurangan iaitu tidak berfungsi dengan S - Syndrome (Sindrom adalah tanda-tanda atau gejala penyakit AIDS yang menunjukkan seseorang mempunyai suatu keadaan atau penyakit) AIDS	adalah	peringkat	terakhir	jangkitan	yang	disebabkan	oleh	HIV •	Jangkitan	oportunistik	adalah	penyakit	yang	mengambil	kesempatan	daripada	sistem	daya	tahan	yang lemah Apakah Perbezaan HIV Dengan AIDS? •	Orang	yang	telah	dijangkiti	dengan	HIV	dipanggil	HIV	POSITIF •	Walaupun	HIV	ada	di	dalam	tubuh	mereka,	ia	mungkin	tidak	akan	menyebabkan	penyakit	untuk	suatu tempoh yang lama HIV	akan	berganda	dan	memusnahkan	sel	darah	putih	dan	tubuh	tidak	akan	dapat	melawan	penyakit	yang biasanya dapat dilawani Orang	yang	dijangkiti	HIV	pada	awalnya	hanya	mendapat	penyakit	kurang	serius,	dan	seterusnya	akan	menghidapi penyakit yang serius seperti barah dan pneumonia •	Apabila	penyakit	yang	serius	ini	berlaku,	seseorang	itu	dikatakan	telah	menghidapi	AIDS •	Seseorang	yang	mempunyai	HIV	boleh	hidup	selama	10-15	tahun	atau	lebih	lama •	Ubat	antiretrovirus	membantu	memperlahankan	pembiakan	HIV 14 Manual Islam & HIV/AIDS
Bendalir Tubuh HIV hidup dalam bendalir tubuh berikut; DARAH AIR LIUR SUSU IBU AIR MATA AIR MANI BENDALIR Walau bagaimanapun, bendalir itu mesti mengandungi virus yang mencukupi untuk menyebabkan jangkitan. Bendalir orang yang telah dijangkiti HIV yang mengandungi kuantiti HIV yang banyak dan boleh menyebabkan jangkitan termasuklah; DARAH AIR MANI BENDALIR FARAJ SUSU IBU Bagaimanakah Jangkitan HIV Berlaku? •	Hubungan	mesti	keluar	daripada	darah	orang	yang	dijangkiti	dan	memasuki	darah	orang	lain,	kerana	HIV	hanya boleh hidup di dalam tubuh manusia yang hidup, iaitu melalui cara-cara yang berikut; •	Hubungan	seks	tanpa	menggunakan	kondom	(seks	melalui	faraj,	dubur	ataupun	mulut) •	Berkongsi	jarum	dan	alat	suntikan	yang	dicemari	dengan	darah	daripada	seorang	HIV	positif •	Daripada	ibu	yang	dijangkiti	HIV	kepada	bayinya	semasa	kehamilan	atau	bersalin,	atau	melalui	penyusuan ibu •	Pemindahan	darah	atau	produk	darah	yang	dicemari	HIV •	Pemindahan	organ	yang	dicemari	HIV Firman Allah SWT dalam Surah al-Rum Ayat 41 Maksudnya: Telah timbul berbagai kerosakan dan bala bencana di darat dan di laut Dengan sebab apa Yang telah dilakukan oleh tangan manusia; (timbulnya Yang demikian) kerana Allah hendak merasakan mereka sebahagian dari balasan perbuatan-perbuatan buruk Yang mereka telah lakukan, supaya mereka kembali (insaf dan bertaubat). Firman Allah SWT dalam Surah az-Zumar Ayat 25 Maksudnya: Dan jagalah diri kamu daripada (berlakunya) dosa (yang membawa bala bencana) Yang bukan sahaja akan menimpa orang-orang Yang zalim di antara kamu secara khusus (tetapi akan menimpa kamu secara umum). dan ketahuilah Bahawa Allah Maha berat azab seksaNya. Manual Islam & HIV/AIDS 15
Cara Jangkitan Anda TIDAK BOLEH dijangkiti HIV melalui cara berikut:	•	Berkongsi	makanan	dan	minuman	dengan	seorang	HIV	positif	•	Duduk	sebelah	seorang	HIV	positif	•	Air	mata	seorang	HIV	positif	•	Berkongsi	tandas	dengan	orang	yang	HIV	positif	•	Menggunakan	kemudahan	awam	seperti	kolam	mandi	•	Gigitan	nyamuk	•	Memeluk	seseorang	yang	HIV	positif Bagaimana HIV Dikesan? Melalui	Ujian	Antibodi	HIV •	Ujian	ini	mengesan	antibodi	di	dalam	dan	bukan	mengesan	virus	•	TEMPOH	JENDELA	-	tempoh	yang	antibodi	tidak	dapat	dikesan	di	dalam	tubuh	walaupun	seseorang	itu telah pun dijangkiti HIV Ia	mengambil	masa	kira-kira	12	minggu	dari	masa	HIV	memasuki	tubuh	sehingga	masa	tubuh	menghasilkan	antibodi yang cukup banyak untuk dikesan melalui ujian darah •	Keputusan	ujian	positif	bermakna	seseorang	telah	dijangkiti	HIV •	Keputusan	ujian	negatif	bermakna	antibodi	kepada	HIV	tidak	ditemui	di	dalam	darah	atau	tidak	cukup	antibodi dihasilkan untuk dikesan melalui ujian (tempoh jendela) •	Ujian	ini	mesti	diiringi	dengan	kaunseling	sebelum	dan	selepas	ujian Apakah Antara Tanda-Tanda Jangkitan HIV? •	Kehilangan	berat	badan	yang	keterlaluan •	Cirit	birit •	Sentiasa	letih •	Demam	yang	berpanjangan •	Berpeluh	pada	waktu	malam •	Batuk	yang	berterusan •	Ruam	kulit •	Kelenjar	bengkak •	Sakit	kronik •	Mudah	menjadi	lebam	atau	mengalami	pendarahan	yang	sebabnya	tidak	jelas •	Sesetengah	orang	mungkin	menunjukkan	tanda-tanda	seperti	diserang	demam	selsema	2	hingga	6	minggu	selepas diserang HIV •	Sesetengah	individu	adalah	asimptomatik	-	yakni	tidak	ada	tanda	yang	dapat	dilihat	selama	bertahun-tahun,	yang menyebabkan mereka tidak sedar yang mereka adalah HIV positif •	Anda	tidak	boleh	ketahui	siapa	HIV	POSITIF	hanya	dengan	memandang	seseorang 16 Manual Islam & HIV/AIDS
Aktiviti Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Edarkan kertas ujian pengetahuan HIV/AIDS yang terkandung pada mukasurat selanjutnya kepada semua peserta dan minta mereka menjawabnya dalam masa 10 minit 2. Beritahu mereka bahawa mereka tidak perlu bimbang tentang ujian yang diberikan kerana ia hanyalah sebagai sebuah panduan untuk mengetahui sejauh manakah pemahaman mereka tentang HIV/ AIDS sebelum bengkel dijalankan.. jelaskan kepada mereka ujian yang sama akan diberikan kepada mereka diakhir bengkel. Dari situ peserta boleh membuat perbandingan sejauh manakah mereka telah mamahami maklumat tentang HIV/AIDS 3. Minta peserta baca kenyataan-kenyataan yang terkandung dalam ujian dan tandakan petak yang sesuai, iaitu untuk menjawab samada kenyataan tersebut adalah benar atau palsu 4. Semakkan kesemua jawapan yang betul bersama-sama peserta. Jelaskan kepada peserta supaya tidak bersa kecewa jika jawapan mereka tidak memuaskan 5. Selepas perbincangan, minta peserta memberikan kertas jawapan mereka kepada anda Manual Islam & HIV/AIDS 17
KUIZ PENGETAHUAN AM HIV/AIDS Kenyataan Benar Palsu 1. HIV membawa kepada AIDS 2. AIDS ada penawar 3. HIV memerangi sistem daya tahan badan seseorang manusia 4. HIV tidak boleh berjangkit melalui gigitan nyamuk seperti demam malaria 5. Anda tidak boleh dijangkiti HIV melalui air mata atau air liur seseorang yang HIV positif 6. Anda boleh dijangkiti HIV melalui pemindahan darah semasa di hospital 7. Anda boleh dijangkiti HIV ketika menggunakan dadah jika berkongsi jarum 8. Seorang ibu yang dijangkiti HIV boleh menjangkiti anaknya yang dikandung 9. Jika anda seorang yang sihat anda tidak akan dijangkiti HIV 10. Jika anda melakukan seks secara oral/mulut, anda tidak akan dijangiti HIV 11. Jika anda telah diuji untuk mengesan jangkitan HIV dalam badan anda, dan keputusannya adalah negative, ini bermakna bahawa anda tidak akan dijangkiti HIV untuk seumur hidup 12. Anda boleh dijangkiti HIV jika berkongsi tandas dengan seorang yang HIV positif 13. Anda hanya boleh dijangkiti HIV jika melakukan seks rambang. Jika anda melakukan zina hanya sekali anda tidak akan dijangkiti 14. Anda boleh dijangkiti HIV tanpa menunjukkan tanda-tanda atau simpton 15. Anda tidak boleh dijangkiti HIV jika berkongsi makan dan minum dengan seorang yang HIV positif 16. HIV tidak disebarkan melalui batuk atau bersin seorang HIV positif 17. Pasangan yang berkahwin tidak akan dijangkiti HIV 18. Penggunaan kondom boleh mencegah jangkitan HIV semasa perhubungan seks diantar seseorang yang HIV positif dan HIV negatif 19. Bayi yang disusui oleh ibunya yang HIV positif boleh dijangkiti HIV 20. Hanya golongan homoseksual, pengguna dadah, seks bebas dan pelacur boleh dijangkiti HIV JAWAPAN BAGI KUIZ PENGETAHUAN AM HIV/AIDS 1. BENAR HIV adalah virus yang mengakibatkan AIDS. AIDS adalah sindrom penyakit iaitu tanda-tanda atau gejala yang menunjukkan seseorang mempunyai sesuatu keadaan atau penyakit. AIDS juga adalah peringkat terakhir jangkitan yang disebabkan oleh HIV 2. PALSU AIDS tidak ada penawar 3. BENAR HIV adalah retrovirus yang menyerang sistem ketahanan penyakit badan kita dan memusnahkanya dalam tempoh tertentu 4. BENAR HIV tidak boleh hidup dalam tubuh haiwan selain manusia. Berbeza daripada mikroorganisma yang menyebabkan malaria, HIV tidak boleh hidup di dalam nyamuk atau disebarkan oleh nyamuk 5. BENAR HIV ditemui dalam air liur dan air mata, tetapi dalam kepekaan yang amat rendah hingga ia tidak boleh dianggap sebagai risiko. Air liur juga mengandungi enzim yang dipercayai melemahkan HIV 18 Manual Islam & HIV/AIDS
6. BENAR 7. BENAR 8. BENAR 9. PALSU 10. PALSU 11. PALSU 12. PALSU 13. PALSU 14. BENAR 15. BENAR 16. BENAR 17. PALSU 18. BENAR 19. BENAR 20. PALSU Walaupun agensi derma darah mengamalkan langkah keselamatan yang amat ketat yang mencegah berlakunya pencemaran darah oleh HIV, namun terdapat juga kes jangkitan HIV melalui pemindahan darah. Walaubagaimanapun kes ini bukanlah penyebab yang biasa berlakunya jangkitan HIV dan bilangan kes seperti ini amat kecil Berkongsi jarum yang dicemari HIV mendedahkan anda kepada jangkitan HIV kerana ia terus memasuki saluran darah Terdapat kemungkinan 15-20% yang bayi akan dijangkiti HIV oleh ibunya Jangkitan HIV tidak bergantung kepada kesihatan tubuh badan tetapi kelakuan individu itu sendiri. Jika individu melakukan aktiviti berisiko tinggi seperti berzina atau berkongsi jarum ketika mengguna dadah, maka besar kemungkinan yang akan dijangkiti HIV Seks secara oral menyebabkan pengeluaran cecair badan seperti air mani yang mengandungi kandungan HIV yang tinggi bagi orang yang HIV posiif, yang mungkin akan memasuki saluran darah pasangan yang tidak positif sekiranya mulutnya tercalar atau terluka Jangkitan HIV tidak bergantung kepada umur seseorang, tetapi kepada kelakuan seseorang Berkongsi tandas atau kemudahan lain tidak boleh menyebabkan jangkitan HIV. HIV hanya boleh disebarkan jika virus memasuki saluran darah Melakukan perhubungan seks dengan seseorang dimana status HIVnya tidak diketahui merupakan aktiviti berisiko tinggi yang boleh membawa kepada jangkitan HIV, walaupun ia dilakukan hanya sekali Terdapat orang yang asimptomatik, iaitu tidak ada tanda yang dapat dilihat selama bertahun- tahun walaupun mereka HIV positif HIV ditemui dalam air liur, tetapi dalam kepekatan yang amat rendah hingga ia tidak boleh dianggap sebagai suatu risiko. Air liur juga mengandungi enzim yang dipercayai melemahkan HIV Untuk berlakunya jangkitan, jumlah HIV yang cukup banyak mesti memasuki tubuh melalui laluan yang khusus. HIV disebarkan melalui darah dan cecair badan dan memerlukan kemasukan terus ke dalam saluran darah. HIV tidak boleh keluar dari paru-paru dan merebak melalui udara seperti kabus Perkahwinan tidak merupakan jaminan kepada pencegahan jangkitan HIV, oleh kerana jangkitan bergangtung kepada kelakuan seseorang, iaitu samada ia melakukan aktiviti berisiko tinggi dan bukanya kepada status perkahwinanya Kondom adalah sarung kepada organ lelaki. Jika digunakan dengan cara yang betul, ia akan mencegah jangkitan HIV oleh kerana bendalir badan yang terjangkit dengan HIV disekat daripada memasuki badan/saluran darah pasangan yang bukan HIV positif Jumlah HIV yang terkandung dalam susu ibu adalah cukup untuk dijangkiti kepada anak yang disusui oleh ibu yang HIV positif Jangkitan HIV tidak bergantung kepada siapa anda, tetapi kepada apa yang anda lakukan (kelakuan berisiko tinggi) Manual Islam & HIV/AIDS 19
Bagaimana HIV menular ke dalam populasi umum? MSM IDUs Pekerja Seks Pelanggan Lelaki risiko rendah / tiada risiko Wanita risiko rendah / tiada risiko Bayi (i) 'ASIAN EPIDEMIC MODEL' Bagaimana HIV Merebak Bagaimana ingin mengetahui tentang status jangkitan HIV Melalui	Hubungan	seks •	Melalui	Perkongsian	jarum	suntikan •	Pemindahan	darah/organ	individu	dijangkiti HIV kepada penerima darah/ organ •	Ibu	dijangkiti	HIV	kepada	anak	semasa	kandungan/kelahiran /penyusuan ibu. Hanya	dengan	menjalani	ujian	HIV.	•	Ujian	tersebut	boleh	di	dapati	di	mana-mana	klinik	kesihatan atau hospital kerajaan. •	Sekiranya	anda	pernah	melakukan	aktiviti	berisiko,	anda	perlu menjalani ujian saringan HIV. Tanda-Tanda Jangkitan PERINGKAT JANGKITAN HIV •	Pesakit	kelihatan	sihat PERINGKAT AIDS •	Hilang	berat	badan	mendadak	(>	10%) •	Cirit	birit	atau	demam	berpanjangan	(>	1	bulan) •	Jangkitan	Pneumocystis	carinii	pneumonia	(PCP) •	Jangkitan	Cytomegalovirus	(lung,	brain,	retina) •	Tibi	(paru-paru/extra	pulmonary) •	Jangkitan	fungus	spt.	Candida,	cryptococosis,	histoplasma •	Toxoplasmosis	(brain) •	Herpes	simplex	(GIT),	herpes	zooster •	Jangkitan	spt.	Cryptococosis,	microsprodium,	isospora •	Barah	spt.	Lymphoma •	Kaposi	sarcoma 20 Manual Islam & HIV/AIDS
Bagaimana Mengelakkan Jangkitan HIV Elakkan Diri Anda Dari Aktiviti Berisiko Ketahui	status	HIV	diri	sendiri •	Ketahui	status	HIV	pasangan	anda •	Jalani	ujian	saringan	HIV	bagi	bakal	pengantin •	Ibu-ibu	mengandung,	jalani	ujian	HIV.	•	Sekiranya	dijangkiti	akan	diberi	rawatan	untuk	elakkan jangkitan kepada anak. •	Jangan	melakukan	aktiviti	berisiko	seperti	melanggani pelacur, mengambil dadah dan melakukan hubungan seks dengan mereka yang dijangkiti HIV Mencegah HIV / AIDS adalah tanggung jawab bersama TAJUK 2 : UJIAN ANTIBODI HIV Objektif Pada akhir sesi ini, para peserta akan dapat; 1. Menjelaskan tujuan dan kesan ujian antibodi HIV 2. Menjelaskan istilah Voluntary Counseling and Testing (VCT) atau kaunseling dan ujian Voluntary 3. Menghuraikan sebab-sebab mengapa seseorang memilih atau tidak untuk menjalani ujian antibodi HIV Perkara Utama 1. Apakah ujian antibodi HIV? 2. Mengapa anda perlu menjalani ujian antibodi HIV? 3. Apakah yang menyebabkan orang tidak mahu membuat ujian antibodi HIV? 4. Apakah makna keputusan ujian tersebut? 5. Mengapakah penting menggabungkan khidmat kaunseling dan pendidikan dengan ujian antibodi HIV? 6. Perbezaan antara kaunseling sebelum dan selepas ujian 7. Kerahsiaan keputusan ujian 8. Siapakah yang perlu diberitahu tentang keputusan yang positif Manual Islam & HIV/AIDS 21
Apakah Ujian Antibodi HIV? Ujian yang mengesan antibodi HIV yang dihasilkan sebagai tindakbalas kepada virus. Ujian ini tidak mengesan virus itu sendiri, tahap atau keterukan penyakit, atau bila tubuh dijangkiti Mengapa Anda Perlu Menjalani Ujian Antibodi? Sekiranya anda terlibat dengan kelakuan berisiko tinggi atau pernah menjalani pemindahan darah di hospital, anda perlu menjalani ujian. Penyakit kelamin seperti HIV boleh mengakibatkan masalah kesihatan yang serius jika dibiarkan tanpa rawatan. Diagnosis dan rawatan awal boleh membantu anda untuk terus sihat Apakah Kelakuan Berisiko Tinggi? Melakukan hubungan seks dengan lebih daripada satu tanpa menggunakan kondom,berkongsi jarum atau picagari Apakah Alasan Yang Diberikan Untuk Tidak Membuat Ujian Antibodi HIV? Kurangnya	maklumat	mengenai	HIV •	Tidak	sedar	risiko	jangkitan	HIV •	Rasa	takut	dan	risau	tentang	keputusan	yang	bakal	terima •	Bimbang	tiadanya	kerahsiaan	keputusan	ujian •	Takutkan	stigma	dan	diskriminasi	menjalani	ujian	atau	mengetahui	keputusan	ujian	tersebut •	Tidak	menyedari	bahawa	jika	HIV	dikesan	awal,	rawatan	boleh	didapati	untuk	membantu	meneruskan	hidup	dan meningkatkan kualiti hidup Apakah Tempoh Jendela? Apakah Makna Keputusan Negatif? Suatu jangkitan dengan masa bila ujian dapat mengesan antibodi HIV. Biasanya masa itu adalah antara 3 hingga 6 bulan, atau 6 hingga 18 minggu untuk orang yang dijangkiti HIV menghasilkan cukup antibodi HIV bagi membolehkannya dikesan dengan tepat. Ini bermakna anda perlu diuji sekali lagi jika anda telah diuji dalam tempoh jendela tempoh antara masa Tiada	jangkitan	HIV •	Ada	jangkitan	HIV,	tetapi	tubuh	masih	belum	menghasilkan antibodi yang cukup banyak untuk dikesan tempoh jendela dan seseorang itu hendaklah membuat ujian 3 bulan kemudian (juga dipangil negatif palsu) Apakah Makna Keputusan Positif? Apakah Makna Keputusan Negatif? Jangkitan	HIV	telah	berlaku •	Orang	itu	boleh	menjangkiti	orang	lain •	Orang	itu	mungkin	menghidapi	atau	tidak	menghidapi AIDS •	Orang	itu	mungkin	atau	mungkin	tidak	akan	menghidapi AIDS Tiada	jangkitan	HIV •	Ada	jangkitan	HIV,	tetapi	tubuh	masih	belum	menghasilkan antibodi yang cukup banyak untuk dikesan tempoh jendela dan seseorang itu hendaklah membuat ujian 3 bulan kemudian (juga dipangil negatif palsu) 22 Manual Islam & HIV/AIDS
Apakah Makna Keputusan Tidak Pasti? Tiada	jangkitan	HIV,	tetapi	ujian	mengesan	jangkitan	yang	lain, •	Ada	jangkitan	HIV,	tetapi	tubuh	tidak	menghasilkan	antibodi	yang	secukupnya	untuk	memberikan	bacaan tempoh jendela dan satu lagi ujian hendaklah dijalankan kemudian Apakah Yang Perlu Dibuat Jika Ujian Anda Positif? Beritahu	suami/isteri,	orang	yang	mungkin	pernah	berkongsi	jarum	atau	sesiapa	yang	anda	pernah	dermakan darah atau organ kepada mereka dan minta mereka membuat ujian antibodi HIV •	Ikuti	langkah	berjaga-jaga	dan	jalani	cara	hidup	yang	sihat	untuk	mengelakkan	sebarang	jangkitan	atau	penyebaran. •	Hentikan	semua	kelakuan	berisiko	tinggi	kerana	kajian	telah	menunjukkan	bahawa	tempoh	untuk	mendapat	AIDS adalah lebih cepat apabila orang terus melakukan kelakuan ini •	Jangan	menderma	darah,	sperma,	organ	atau	tisu	tubuh •	Berjumpa	kaunselor	untuk	membincangkan	perasaan	atau	emosi	anda	(takut,	rasa	kehilangan,	bersedih,	kemurungan,	penafian,	marah) •	Dapatkan	sokongan	dan	dorongan	daripada	keluarga,	rakan	dan	komuniti	anda Apakah Yang Perlu Dibuat Jika Keputusan Ujian Anda Negatif? Ini	bukan	jaminan	bahawa	anda	tidak	akan	mendapat	HIV	pada	masa	hadapan •	Masa	hadapan	anda	bergantung	pada	kelakuan	anda •	Anda	harus	mengetahui	status	HIV	pasangan	anda	setiap	masa	jika	anda	melibatkan	diri	dalam	kelakuan	yang berisiko tinggi Apakah VCT? VCT	bermakna	Voluntary	Counseling	&	Testing,	iaitu	proses	sukarela	yang	menggabungkan	ujian	antibodi	HIV dengan perkhidmatan kaunseling sebelum ujian dan selepas ujian. Pada dasarnya, VCT membantu seseorang membuat pilihan berdasarkan maklumat tentang menjalani ujian HIV. VCT juga adalah sebahagian penting langkah pencegahan kerana ia memberikan maklumat dan kesedaran tentang jangkitan HIV Penting	juga	diberi	perhatian	bahawa	ujian	semata-mata	bukan	suatu	cara	pencegahan.	Ujian	mesti	digabungkan dengan kaunseling kerana unsur paling penting proses ini bukan hanya keputusan ujian tetapi maklumat yang tepat tentang HIV/AIDS, yang hanya boleh didapati dengan berkesan melalui kaunseling. Melalui kaunseling, seseorang akan menyedari langkah-langkah yang perlu diambil untuk meneruskan kehidupan mereka, tidak kira sama ada keputusannya positif ataupun negatif. Hanya dengan pendidikan dan kesedaran melalui proses kaunseling dan ujian barulah langkah pencegahan boleh berjaya. Sebagai contoh, orang yang keputusan ujiannya negatif mesti dimaklumkan bahawa keputusan ujian ini bukanlah jaminan bahawa dia tidak akan dijangkiti pada masa hadapan, dan dia perlu dinasihatkan supaya mengubah cara hidupnya yang berisiko VCT	telah	terbukti	sebagai	langkah	pencegahan	HIV	yang	efektif	dan	telah	disarankan	oleh	Joint	United	Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS) dan World Health Organisation (WHO) sebagai strategi pencegahan yang penting bagi semua negara di dunia. Perkhidmatan VCT dianggap sebagai "pintu masuk" bagi orang ramai mendapatkan maklumat dan kaunseling yang diperlukan mengenai HIV/AIDS. Oleh itu amatlah penting untuk dipastikan yang ujian ini disokong dengan kaunseling yang berkesan oleh kaunselor yang cukup terlatih untuk memberikan maklumat yang tepat Manual Islam & HIV/AIDS 23
Apakah Perbezaan Antara Kaunseling Sebelum Ujian Dan Selepas Kaunseling	sebelum	ujian Menjelaskan tentang ujian HIV implikasi mendapat keputusan ujian dan mendapatkan kebenaran daripada orang yang bakal diuji sebelum ujian itu dijalankan. Proses ini membantu menyediakan seseorang itu menghadapi kemungkinan mendapat berita yang dia HIV positif , untuk mengurangkan rasa terkejut, marah atau tekanan jiwa yang boleh membawa kepada persaan ingin membunuh diri. Ia juga memaklumkan kepada orang yang membuat ujian itu bahawa lebih banyak maklumat, kaunseling dan sokongan akan diberikan selepas ujian Ujian? Kaunseling	selepas	ujian Memberikan penerangan tentang keputusan ujian dan implikasi keputusan tersebut. Jika keputusan adalah negatif, kaunseling akan diberikan terutamanya berhubung cara manjauhi pendedahan berisiko selanjutnya. Jika keputusan ujian adalah positif, kaunseling akan ditumpukan kepada kebimbangan dan isi-isu orang yang HIV positif dan perlunya kepada sokongan peribadi untuk membantu individu menghadapi kesukaran dan tekanan hidup akibat jangkitan HIV. Kaunseling ini juga menggalakkan orang tersebut menghadiri sesi susulan berhubung rawatan dan kaunseling yang selanjutnya Mengapa Perlu Diadakan Perkhidmatan Kaunseling Sebelum Dan Selepas Ujian? Untuk	sokongan	emosi	dan	untuk	membantu	orang	yang	menghadapi	ujian	antibodi	HIV •	Untuk	membantu	mengelakkan	kemurungan	dan	tekanan	jiwa	•	Untuk	menyediakan	maklumat	tepat	tentang	HIV	dan	penjagaan	perubatan	kesihatan	yang	diperlukan	jika	seseorang itu HIV positif •	Untuk	membincangkan	implikasi	kewangan	dan	rancangan	masa	depan	bagi	keluarga	atau	pewaris	yang terjejas Untuk	membantu	bersedia	menghadapi	kematian	atau	saat	kematian Adakah Keputusan Ujian Ini Rahsia? Ya,	kebenaran	pesakit	diperlukan	untuk	mendedahkan	keputusan	ujian.	Tetapi	keputusan	HIV	berhak	diberitahu kepada pasangan hidup oleh pesakit dalam masa 24 jam •	Sekiranya	pasangan	hidupnya	tidak	diberitahu,	adalah	menjadi	tanggungjawab	doktor	yang	menjalankan	ujian antibodi untuk memberitahu pasangan tersebut 24 Manual Islam & HIV/AIDS
Aktiviti Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Pecahkan peserta kepada empat kumpulan kecil (setiap kumpulan sebaik-baiknya tidak melebihi 8 orang 2. Edarkan soalan perbincangan yang terkandung pada mukasurat selanjut dan minta setiap kumpulan membincangkan soalan-soalan tersebut dalam masa 20 minit dan menyiapkan sebuah laporan yang merumuskan perbincangan mereka dalam masa 10 minit 3. Untuk memudahkan perjalanan kumpulan, minta setiap kumpulan melantik seorang pelapor untuk melaporkan perbahasan yang telah dibuat oleh kumpulan tersebut, dan juga seorang ketua kumpulan untuk mengetuai perbincangan. Semasa perbincangan, cuba pastikan juga bahawa kesemua ahli kumpulan mempunyai peluang untuk bercakap dan berkongsi pandangan mereka 4. Jelaskan kepada semua kumpulan supaya memikirkan semula perkara dan maklumat yang diberikan dalam manual untuk menjawab isu yang diberikan dalam aktiviti mereka 5. Pada akhir sesi perbincangan, minta setiap kumpulan membentangkan laporan mereka. Masa yang diberikan sebanyak 2-3 minit bagi setiap kumpulan Soalan-Soalan Perbincangan 1. Seorang wanita yang telah berkahwin datang untuk mengambil ujian antibodi HIV. Apakah maklumat yang perlu diambil dan keterangan yang perlu diberikan untuk mebantu wanita tersebut 2. Seorang remaja lelaki telah mengadakan perhubungan seks rambang dengan seorang pelacur kira-kira 3 minggu yang lalu. Remaja tersebut datang untuk mendapatkan ujian antibodi HIV, apakah maklumat yang perlu diambil dan keterangan yang perlu diberikan kepada remaja tersebut 3. Seorang suami telah dijangkiti oleh HIV melalui hubungan seks luar nikah dan datang untuk mendapatkan nasihat. Apakah maklumat yang perlu diambil dan keterangan yang perlu diberikan kepada beliau? 4. Sepasang lelaki dan wanita Islam datang berjumpa dengan anda dan berasa kecewa kerana mereka dipaksa untuk menjalani ujian HIV sebelum mereka boleh dinikahkan. Apakah pandangan kumpulan anda dengan situasi ini dan apakah keterangan yang boleh anda berikan kepada pasangan ini? Manual Islam & HIV/AIDS 25
TAJUK 3 : SOALAN YANG SERING DITANYA BERHUBUNG HIV/AIDS Apakah HIV? HIV ialah virus yang bertindak melemahkan dan memusnahkan sistem daya tahan badan manusia dan merupakan virus yang menyebabkan AIDS. HIV termasuk dalam kumpulan virus yang dinamakan retrovirus yang menjangkiti sel manusia serta menggunakan tenaga dan nutrien yang disediakan oleh sel itu untuk tumbuh dan membiak. Apakah AIDS? AIDS	(Acquired	Imunodeficiency	Syndrome)	ialah	sejenis	penyakit	yang	sistem	imun	badan	tidak	lagi	berfungsi	dan tidak dapat melawan jangkitan, yang dikenali sebagai 'jangkitan oportunistik', dan penyakit lain yang bertindak dengan mengambil kesempatan sistem imun yang lemah. Apabila seseorang itu dijangkiti HIV, virus masuk ke dalam badan dan hidup serta membiak terutamanya dalam sel darah putih. Sel darah putih ialah sel imun yang biasanya melindungi kita daripada penyakit. Tanda jangkitan HIV ialah kehilangan secara beransur-ansur sejenis sel imun yang khusus, iaitu sel pembantu-T atau sel CD4. Apabila virus ini membiak ia merosakkan atau membunuh sel ini dan juga sel lain, yang melemahkan sistem imun. Ini menyebabkan individu itu terdedah kepada pelbagai jangkitan oportunistik dan lain penyakit, daripada pneumonia hingga kanser. The Centres for Disease Control and Prevention (CDC) di Amerika Syarikat mentakrif seseorang sebagai mempunyai diagnosis klinikal AIDS jika mereka didapati positif HIV dan memenuhi salah satu atau kedua-dua syarat ini: 1. Mereka telah mengalami satu atau lebih penyakit atau jangkitan berkait AIDS; 2. Bilangan sel CD4 telah mencapai atau jatuh kurang daripada 200 per milimeter padu darah (ukuran yang dikenali sebagai kiraan sel CD4). Pada individu sihat, kiraan CD4 biasanya berjulat daripada 450 hingga 1,200/mm3. Berapa lamakah sebelum seseorang yang dijangkiti HIV mendapat AIDS? Pada sesetengah orang, sel CD4 berkurangan dan jangkitan oportunistik yang menandakan AIDS berlaku tidak lama selepas jangkitan mula dengan HIV. Kebanyakan orang tidak menunjukkan sebarang tanda selama 10 hingga 12 tahun, dan sebahagian kecil daripada mereka tidak menunjukkan sebarang tanda untuk tempoh yang lebih lama. Seperti kebanyakan penyakit lain, penjagaan perubatan awal boleh membantu memanjangkan tempoh hayat seseorang. Berapa ramaikah yang dijangkiti HIV/AIDS? Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS) menganggarkan pada akhir tahun 2002 terdapat lebih 42 juta orang yang menghidap HIV dan AIDS di seluruh dunia. Kebanyakan mereka tidak mengetahui yang mereka mempunyai HIV dalam badan mereka dan mungkin menyebarkannya kepada orang lain. Di Malaysia, sehingga Disember 2002 lebih 51,000 orang telah dijangkiti HIV. Di Asia Selatan dan Asia Tenggara sehingga 6.0 juta orang dewasa dan kanak-kanak telah dijangkiti dan di kawasan sub-Sahara 29.4 juta orang telah dijangkiti pada tahun 2002. AIDS telah mengatasi malaria dan tuberkulosis sebagai penyakit berjangkit paling berbahaya di kalangan orang dewasa dan merupakan penyebab kematian yang keempat paling utama di seluruh dunia. Lebih 13 juta kanak-kanak menjadi anak yatim disebabkan wabak ini. 26 Manual Islam & HIV/AIDS
Bagaimanakah HIV disebarkan? Seseorang yang dijangkiti HIV membawa virus ini dalam cecair tubuh tertentu, termasuk darah, semen, rembesan vagina dan susu ibu. Virus ini boleh disebarkan hanya jika cecair dijangkiti HIV ini memasuki aliran darah orang lain. Kemasukan secara langsung ini boleh berlaku (1) melalui lapisan vagina, rektum, mulut dan bukaan pada hujung zakar; (2) melalui suntikan intravena dengan picagari; atau (2) melalui kulit yang pecah, seperti luka atau kudis. Biasanya HIV disebarkan melalui: 1. Hubungan seks tanpa perlindungan dengan orang yang dijangkiti HIV. Wanita lebih berisiko mendapat jangkitan HIV melalui hubungan seks vagina berbanding lelaki walaupun virus boleh juga disebarkan daripada wanita kepada lelaki. 2. Seks oral tanpa perlindungan dengan seseorang yang dijangkiti HIV. Jumlah jangkitan HIV disebabkan hubungan seks oral adalah jauh lebih rendah berbanding hubungan seks vagina atau anal. Namun, sentuhan oral-genital mempunyai risiko menyebabkan jangkitan HIV, khususnya apabila ejakulasi berlaku di dalam mulut. Risiko ini semakin besar apabila mana-mana pasangan mengalami luka atau kudis, seperti yang disebabkan oleh penyakit yang disebarkan melalui hubungan seks (STD), yang membolehkan virus masuk ke dalam aliran darah. 3. Berkongsi jarum atau picagari dengan orang yang dijangkiti HIV. Orang yang menyuntik dadah tidak harus mengguna semula atau berkongsi jarum, air, atau alatan penyediaan dadah. Ini termasuk jarum dan jarum yang digunakan untuk menyuntik dadah haram seperti heroin dan juga steroid. Lain-lain jenis picagari, seperti yang digunakan untuk bertindik dan tatu, turut mempunyai HIV. 4. Wanita yang hamil atau ingin hamil dan merasakan yang beliau mungkin telah terdedah kepada HIV - sekalipun jika pendedahan itu berlaku beberapa tahun yang lalu - harus melakukan ujian antibody HIV dan mendapatkan kaunseling. Jangkitan ibu kepada anak telah berkurangan di Malaysia apabila wanita hamil diuji untuk HIV dan wanita yang didapati HIV positif diberikan ubat untuk mencegah jangkitan serta dinasihatkan supaya tidak menyusukan anak mereka. Apakah kaedah yang tidak menyebabkan jangkitan HIV? 1. HIV tidak berpindah daripada seorang kepada seorang yang lain dengan mudah. 2. Ia tidak dijangkiti melalui makanan atau udara (misalnya, melalui batuk atau bersin). 3. Tidak ada kes yang seseorang dijangkiti oleh ahli isi rumah, saudara-mara, rakan sekerja atau sahabat melalui hubungan kasual atau harian seperti berkongsi perkakas makan dan kemudahan bilik air atau berpeluk dan bercium. 4. Anda tidak akan mendapat HIV dengan menderma darah di bank darah atau mana-mana pusat pengumpulan darah rasmi. 5. Peluh, air mata, muntah, najis dan air kencing mengandungi sedikit HIV. HIV tidak boleh berjangkit melalui semua cecair ini. 6. Nyamuk, pinjal dan serangga lain tidak menyebarkan HIV. Adakah anda boleh mengetahui jika seseorang itu menghidap HIV/AIDS? Anda tidak akan mengetahui sama ada seseorang itu dijangkiti HIV atau AIDS dengan hanya memandangnya. Orang yang dijangkiti mungkin kelihatan sihat. Namun sesiapa sahaja yang dijangkiti HIV boleh menjagkiti orang lain sekalipun jika dia tidak mempunyai sebarang tanda. Manual Islam & HIV/AIDS 27
Bagaimanakah Saya Boleh Mengetahui Jika Saya Dijangkiti HIV? Sebaik sahaja selepas dijangkiti, sesetengah orang mungkin menunjukkan tanda-tanda ringan seperti demam, selsema atau bengkak kelenjar yang berterusan. Sekalipun jika anda kelihatan dan berasa sihat, anda mungkin telah dijangkiti. Satu-satunya cara untuk mengetahui status HIV anda ialah dengan melakukan ujian untuk antibodi HIV - sejenis protein yang dihasilkan badan untuk melawan jangkitan. Biasanya sampel darah perlu diambil untuk melakukan ujian ini. Darah seseorang yang telah dijangkiti mengandungi antibodi HIV. Adakah saya perlu menjalani ujian? Jika anda merasakan yang anda mungkin telah terdedah kepada HIV, anda harus melakukan ujian secepat mungkin. Ini kerana: 1. Dalam peringkat awal sekalipun anda boleh mengambil langkah konkrit untuk melindungi kesihatan jangka panjang anda. Jika anda tidak mengambil ubat dengan serta-merta, pemeriksaan tetap dengan doktor yang berpengalaman merawat HIV/AIDS akan membolehkan anda membuat keputusan terbaik berhubung bagaimana dan bila anda harus memulakan rawatan tanpa menunggu sehingga anda sakit. Pendekatan aktif dalam menguruskan HIV mungkin membolehkan anda menjalani kehidupan sihat beberapa tahun lebih lama. 2. Jika anda HIV positif, anda boleh mengambil langkah berjaga-jaga yang perlu untuk melindungi orang lain daripada dijangkiti. 3. Jika anda HIV positif dan hamil, anda boleh menjalani pengubatan dan mengambil langkah berjaga- jaga yang lain untuk mengurangkan dengan ketara risiko menjangkiti bayi anda, termasuk mengelak daripada menyusukan bayi anda. Bagaimanakah Saya Menjalani Ujian Antibodi HIV? Apakah TEMPOH JENDELA atau WINDOW PERIOD? Kebanyakan orang melakukan ujian di klinik persendirian, makmal atau di hospital kerajaan. Walau bagaimanapun, perkara penting di sini ialah menjalani ujian di tempat yang turut menyediakan kaunseling berhubung HIV dan AIDS. Kaunselor boleh memberi jawapan berhubung tingkah laku berisiko tinggi dan mencadangkan cara untuk anda melindungi diri anda sendiri dan orang lain di masa hadapan. Mereka juga boleh membantu anda memahami maksud keputusan ujian serta memberi rujukan untuk sumber berkaitan AIDS di kawasan kediaman anda. Terdapat juga ujian beban virus yang boleh memberikan gambaran tentang kehadiran virus dalam darah dalam tempoh tiga hingga lima hari selepas pendedahan mula; begitu juga dengan ujian air liur yang sangat tepat dan hampir serupa dengan ujian darah untuk menentukan status antibodi HIV. Namun tidak banyak pusat yang melakukan kedua-dua ujian ini. ingat bahawa manakala Anda perlu kebanyakan ujian darah boleh mengesan jangkitan HIV dalam tempoh empat minggu selepas pendedahan mula, kadang kala antibodi mengambil masa sehingga tiga ke enam bulan untuk mencapai paras yang boleh dikesan. Ini disebabkan Tempoh Jendela atau Window Period. Dalam tempoh ini HIV tidak dapat dikesan dalam aliran darah individu. Ini disebabkan paras yang diperlukan untuk membolehkan virus dikesan sebelum ujian boleh mengesan kehadiran HIV. Seperti telah dinyatakan, Tempoh Jendela ialah antara tiga minggu hingga enam bulan. yang 28 Manual Islam & HIV/AIDS
Di manakah saya boleh menjalani ujian? Ujian HIV Percuma Secara Rahsia di Hospital Awam : (03) 2692 1044 Hospital Besar Kuala Lumpur Pusat Perubatan Universiti Malaya : (03) 7956 4422 Hospital Tunku Puan Rahimah (Klang) : (03) 3372 3333 Ujian HIV Rahsia di Hospital Swasta (bayaran dikenakan) Hospital Pantai (Bangsar) Hospital Pantai (Cheras) Pusat Perubatan Subang Pusat Rawatan Tawakal : (03) 2282 5077 : (03) 9132 2022 : (03) 5634 1212 : (03) 4023 3599 Anda juga boleh menghubungi Pegawai AIDS Jabatan Kesihatan Negeri untuk mendapatkan maklumat mengenai klinik atau hospital terdekat dengan kawasan anda yang boleh menjalankan ujian, di talian-talian yang berikut: NEGERI TELEFON FAKSIMILI 1. Jabatan Kesihatan Johor 07 - 2245188 07 - 2236203 2. Jabatan Kesihatan Melaka 06 - 2828344 06 - 2864761 3. Jabatan Kesihatan N Sembilan 06 - 7625231 06 - 7638543 4. Jabatan Kesihatan Selangor 03 - 55186001 03 - 55126695 5. Jabatan Kesihatan Perak 05 - 2533489 05 - 2423137 6. Jabatan Kesihatan Kedah 04 - 7335533 04- 7314936 7. Jabatan Kesihatan P Pinang 04 - 2625533 04 - 2613508 8. Jabatan Kesihatan Perlis 04 - 9773333 04 - 9760764 9. Jabatan Kesihatan Kelantan 09 - 7483288 09 - 7441333 10. Jabatan Kesihatan Terengganu 09 - 6222866 09 - 6235001 11. Jabatan Kesihatan Pahang 09 - 5161366 09 - 5135526 12. Jabatan Kesihatan Sarawak 082 - 716535 088 - 217740 13. Jabatan Kesihatan Sabah 088 - 716535 088 - 217740 14. Jabatan Kesihatan Wilayah Persekutuan 03 - 26938742 03 - 26938760 15. Jabatan Kesihatan DBKL 03 - 92845166 03 - 92857295 Manual Islam & HIV/AIDS 29
Adakah HIV mempunyai kaitan dengan penyakit kelamin lain? Adakah sesetengah orang lebih berisiko untuk dijangkiti HIV berbanding orang lain? Risiko mendapat jangkitan dan menyebarkan HIV adalah lebih tinggi jika anda mempunyai penyakit kelamin. Hakikat ini adalah benar sama ada anda mempunyai bisul atau luka pada kulit (seperti dalam sifilis,	herpes	dan	syankroid))	atau	tidak	(seperti	dalam	klamidia dan gonorea). Apabila kulit anda luka, HIV boleh masuk dan keluar daripada badan dengan lebih mudah. Apabila kulit anda tidak pecah sekalipun, penyakit kelamin boleh menyebabkan perubahan biologi yang memudahkan lagi penjangkitan HIV. Kajian menunjukkan yang individu dijangkiti HIV yang turut menghidap penyakit kelamin yang lain adalah tiga hingga lima kali lebih berkemungkinan untuk mendapat atau menyebarkan virus ini melalui sentuhan seks. HIV tidak membezakan antara individu. Jangkitan HIV tidak berlaku disebabkan siapa anda, tetapi perbuatan anda yang menentukan sama ada anda akan dijangkiti HIV. Walaupun perangkaan untuk Malaysia menunjukkan yang sebahagian besar kes melibatkan penagih dadah, ini tidak memberi gambaran sebenar epidemik HIV di negara ini. Di seluruh dunia, hubungan seks adalah kaedah yang paling lazim bagi jangkitan HIV. Tidak ada kaedah yang boleh dipercayai untuk menentukan atau menilai sejauh mana HIV telah menjangkiti rakyat Malaysia melalui penjangkitan seks. Kebanyakan rakyat Malaysia yang dijangkiti HIV, TIDAK TAHU YANG MEREKA TELAH DIJANGKITI. Adakah wanita lebih terdedah kepada HIV? Adakah golongan muda lebih berisiko untuk dijangkiti HIV? Di negara Barat, wanita adalah empat kali lebih berkemungkinan dijangkiti HIV melalui hubungan seks vagina dengan lelaki dijangkiti berbanding sebaliknya. Vulnerabiliti biologi ini diburukkan oleh oleh faktor sosial dan budaya yang sering memperkecilkan untuk mengelak daripada mengadakan hubungan seks dengan pasangan yang dijangkiti HIV atau mendesak supaya pasangan mereka menggunakan kondom. kemampuan wanita Setiap tahun, separuh daripada kes baru HIV di seluruh dunia adalah di kalangan mereka yang berumur kurang 25 tahun. Perangkaan menunjukkan yang menjelang umur 19 tahun, sekurang-kurangnya 10% daripada golongan muda di negara ini telah mengadakan hubungan seks, dan mereka biasanya mengadakan hubungan seks yang tidak selamat atau tanpa perlindungan. Kebanyakan golongan muda turut menggunakan dadah dan minum arak, yang boleh meningkatkan kemungkinan mereka melibatkan diri dalam kelakuan seks berisiko tinggi. Apakah rawatan untuk HIV/AIDS? Selama beberapa tahun, tidak ada suatu rawatan yang berkesan untuk HIV/AIDS. Kini rakyat Malaysia boleh memperoleh ubat untuk merawat jangkitan HIV dan AIDS. Sesetengah ubat ini diberikan untuk merawat jangkitan oportunistik dan penyakit yang dihidapi orang yang hidup dengan HIV/AIDS. Selain itu, beberapa jenis ubat digunakan untuk mencegah HIV itu sendiri daripada membiak dan memusnahkan sistem imun badan: 1. Perencat transkriptase berbalik menyerang enzim HIV yang dinamakan transkirptase berbalik. Antara drug ini termasuklah zidovudine (AZT), lamivudinne (3TC), didanosine (ddl), stavudine (d4T), zalcitabine (ddC), efavirenz, nevirapine, abacavir dan delavirdine. 2. Perencat protease menyerang enzim protease HIV, antaranya termasuk indinavir, ritonavir, saquinavir, amprenavir	dan	nelfinavir. Kebanyakan pesakit HIV mengambil gabungan beberapa ubat ini - iaitu regimen yang dikenali sebagai terapi antiretrovirus sangat akrif (HAART). Apabila berjaya, terapi gabungan atau 'koktail' seperti ini boleh mengurangkan paras HIV dalam aliran darah kepada paras yang sangat rendah, malah ke paras yang tidak boleh dikesan dan kadang kala membolehkan sel imun CD4 badan kembali semula kepada paras normal. Penyelidik sedang berusaha untuk menghasilkan ubat baru yang dikenali sebagai perencat lakuran dan perencat masukan yang boleh mencegah HIV daripada melekat pada dan menjangkiti sel imun manusia. Usaha juga sedang dilakukan untuk memulihkan kemampuan sistem imun yang telah rosak untuk melawan serangan HIV dan kebanyakan penyakit yang menjangkiti pesakit HIV. 30 Manual Islam & HIV/AIDS
Adakah HIV/AIDS boleh disembuhkan? Pada masa ini HIV/AIDS tidak boleh disembuhkan. Manakala ubat baru membantu sesetengah orang yang hidup dengan HIV/AIDS hidup lebih lama dengan lebih sihat, terdapat beberapa masalah yang berkait dengan perkara ini: 1. Rawatan sedia ada tidak berkesan untuk sesetengah pesakit HIV/AIDS. 2. Sesetengah ubat anti-HIV sangat toksik dan mungkin mempunyai kesan sampingan yang serius, termasuk anemia, batu karang, kegagalan hati dan sebagainya. 3. HIV sentiasa melalui mutasi. Dalam sehingga 40% pesakit yang menjalani HAART, HIV bermutasi menjadi strain virus baru yang sangat rintang terhadap ubat semasa, dan sehingga 10% daripada orang yang baru dijangkiti, dijangkiti oleh strain virus yang rintang ubat. 4. Oleh sebab rejimen rawatan adalah tidak menyenangkan dan kompleks, ramai pesakit kadang kala tidak mengambil ubat mereka. Kegagalan mengambil ubat anti-HIV menurut jadual dan dalam dos yang ditetapkan boleh menggalakkan pembentukan strain virus baru yang rintang kepada ubat HIV yang baru. 5. Di kalangan pesakit yang menunjukkan gerak balas yang baik kepada rawatan sekalipun, HAART tidak membasmi HIV. Virus ini terus melalui replikasi pada paras rendah dan sering kekal tersembunyi di dalam 'sarang' dalam badan, seperti nodus limfa dan otak. Lebih penting lagi, kira-kira 95% daripada semua pesakit HIV/AIDS menetap di negara membangun yang tidak menyediakan rawatan antiretrovirus. Di Amerika Syarikat, HAART telah banyak menyumbang kepada pengurangan jumlah tahunan kematian berkait AIDS antara 1996 hingga 1998. Bolehkah jangkitan HIV dicegah melalui vaksinasi? Di sebalik penyelidikan intensif yang berterusan, para pakar percaya bahawa kita memerlukan sekurang- kurangnya satu dekad lagi untuk menghasilkan vaksin HIV yang selamat, berkesan dan murah. Apabila vaksin telah dihasilkan sekalipun, kita masih memerlukan beberapa tahun untuk membentuk imunisasi di kalangan beberapa juta orang yang berisiko mendapat jangkitan HIV. Sehingga masa itu tiba, kaedah pencegahan HIV yang lain, seperti amalan seks yang lebih selamat dan menggunakan picagari steril, masih perlu dilaksanakan. Di manakah saya boleh mendapat lebih banyak maklumat tentang HIV/AIDS? Ada beberapa sumber penting yang menyediakan maklumat tentang HIV/AIDS, termasuk: Talian Penting Majlis AIDS Malaysia Talian maklumat Interaktif 24 jam tentang HIV/AIDS: (03) 7807 7007 Talian Maklumat Rawatan: 1 800 881 848 (Isnin-Jumaat, 8:30 pagi - 5.30 petang) Talian Penting Berhubung Lain-lain Maklumat dan Sokongan PT Foundation (03) 4044 5455 atau (03) 4044 5466 Maklumat sulit berkaitan HIV/AIDS (Isnin-Jumaat, 7:30 malam - 9:30 malam) (03) 7956 8145 (Kuala Lumpur) (05) 547 7933/547 7955 (Ipoh) (04) 281 5161/281 1108 (Pulau Pinang) (06) 284 2500 (Melaka) AIDS Action Research Group (04) 656 5984 (Pulau Pinang) Manual Islam & HIV/AIDS 31
MODUL 2 FAKTA DAN PERANGKAAN HIV/AIDS MODUL 2 - PENGENALAN KEPADA HIV/AIDS Tujuan Modul 1 memberikan maklumat asas tentang perangkaan dan kesan HIV/AIDS di peringkat antarabangsa dan Malaysia. Tujuan utama adalah untuk mengambil tindakan yang segera bagi membendung wabak HIV/AIDS di Malaysia. Tindakan ini adalah untuk mengurangkan kesan negatif HIV/AIDS seperti yang melanda negara lain di seluruh dunia. Objektif 1. Untuk menjelaskan situasi penularan HIV AIDS serta kesan sosial dan ekonomi terhadap HIV/AIDS diperingkat antarabangsa. 2. Untuk menjelaskan keadaan dan kesan HIV/AIDS di Malaysia . 3. Untuk merancang dan mengambil tindakan bersesuaian bagi membendung wabak HIV/AIDS Di Malaysia Perkara Utama 1. Jumlah orang di seluruh dunia yang dijangkiti oleh HIV/AIDS 2. Jumlah kematian akibat AIDS 3.	Jumlah	orang	yang	dijangkiti	di	rantau	Asia	Pasifik 4. Jumlah orang yang dijangkiti di Malaysia 5. Jumlah jangkitan berdasarkan kumpulan etnik di Malaysia 6. Wanita dan HIV/AIDS di Malaysia 7. Jumlah jangkitan mengikut umur di Malaysia 8. Kesan HIV/AIDS terhadap sosioekonomi 9. Apa yang kita boleh lakukan 32 Manual Islam & HIV/AIDS
TAJUK 1: HIV AIDS - FAKTA & PERANGKAAN Ringkasan Epidemik HIV/AIDS Secara Global; Disember 2008 Bilangan orang yang hidup dengan HIV/AIDS pada tahun 2008 Jumlah Dewasa Wanita Kanak-kanak < 15 tahun : : : : 33.4 juta (31.1 - 35.8 juta) 31.3 juta (29.2 - 33.7 juta) 15.7 juta (14.2 - 17.2 juta) 2.1 juta (1.2 - 2.9 juta) Bilangan kes baru HIV pada tahun 2008 Jumlah Dewasa Kanak-kanak < 15 tahun : : : 2.7 juta (2.4 - 3.0 juta) 2.3 juta (2.0 - 2.5 juta) 430 000 (240 000 - 610 000) Kematian berkaitan AIDS pada tahun 2008 Jumlah Dewasa Kanak-kanak < 15 tahun : : : 2.0 juta (1.7 - 2.4 juta) 1.7 juta (1.4 - 2.1 juta) 280 000 (150 000 - 410 000) Gambarajah 1: Taburan Orang Yang Hidup Dengan HIV Sepanjang Tahun 2008 Sumber UNAIDS Jumlah : 33.4 juta (31.1 - 35.8 juta) Manual Islam & HIV/AIDS 33
Gambarajah 2: Anggaran Kes Baru HIV Di Kalangan Orang Dewasa Dan Kanak- Kanak Pada Tahun 2008 Sumber UNAIDS Jumlah : 2.7 juta (2.4 - 3.0 juta) Gambarajah 3: Anggaran Kematian Berkaitan AIDS Di Kalangan Orang Dewasa Dan Kanak-Kanak Pada Tahun 2008 Sumber UNAIDS Jumlah : 2.0 juta (1.7 - 2.4 juta) 34 Manual Islam & HIV/AIDS
Anggaran Kes HIV Secara Global Tahun 1990-2008 40 30 20 10 0 1990 1993 1996 1999 2002 Carta 1: Bilangan orang yang hidup dengan HIV 1.2 0.9 % 0.6 0.3 0.0 Carta 2: Prevalen HIV di kalangan orang dewasa (15-49 tahun) Anggaran Anggaran maksima dan minima 2005 2008 Manual Islam & HIV/AIDS 35
36 5 4 ) a t u j ( 3 n a g n a l i B 2 1 0 5 4 ) a t u j ( n a g n a 3 l i B 2 1 0 Manual Islam & HIV/AIDS Carta 3: Bilangan kes HIV baru Carta 4: Bilangan orang dewasa dan kanak-kanak yang mati berkaitan dengan AIDS Anggaran Anggaran maksima dan minima
Prevalen HIV/AIDS (15 - 49 Tahun) 2007 < 1% (109 Negara) 1 to < 5% (40 Negara) 5 to < 10% (6 Negara) >	10%	(9	Negara) NA Manual Islam & HIV/AIDS 37
Situasi HIV Di Malaysia Mengikut Gender 1986 - 2009 Kes pertama HIV/AIDS melibatkan seramai 3 orang pesakit telah mula dikesan di Malaysia pada tahun 1986. Jumlah tersebut bagaimana pun telah meningkat kepada 3,080 pada akhir 2009. Sehingga kini kumulatif pesakit HIV/AIDS adalah seramai 87,710 orang. Carta 5: Situasi HIV di Malaysia Mengikut Gender 1986-2009 Carta 5 di atas menunjukkan bilangan kes HIV/AIDS yang dilaporkan dari tahun 1986 sehingga tahun 2009. Berdasarkan gambarajah ini jelas menunjukkan berlakunya peningkatan kes dengan catatan tertinggi seramai 6,978 orang di catatkan pada tahun 2002. Walau bagaimana pun pada tahun 2003 bilangan kes ini mula menunjukkan penurunan sebanyak 222 kes berbanding tahun sebelumnya. Bilangan kes terus berkurangan sehingga tahun 2009(3,080) dengan purata 8 kes sehari di dilaporkan pada tahun tersebut. Carta 6: Kadar Notifikasi HIV (Bagi Setiap 100,000 Penduduk) Dan Bilangan Ujian HIV Mengikut Tahun 2000-2009 V H I n a g n a l i B s a k fi i t o N r a d a K Tahun Carta 6 di atas menunjukkan Bilangan Ujian Saringan HIV yang dilakukan mengikut Tahun 2000-2009. Sebanyak 1.21 juta Ujian Saringan HIV telah dilakukan pada tahun 2009. Rajah juga menunjukkan kadar jangkitan HIV baru telah berkurangan dari 21.7 pada setiap 100,000 penduduk pada tahun 2000 kepada 10.8 bagi setiap 100,000 penduduk pada tahun 2009. 38 Manual Islam & HIV/AIDS
Carta 7: Bilangan Kes HIV Secara Kumulatif Mengikut Gender Dan Negeri 1986 - 2009 Jadual 1: Bilangan Kes HIV Secara Kumulatif Mengikut Negeri 1986 - 2009 KES HIV MENGIKUT NEGERI NEGERI 1986 - 2008 2009 TOTAL Johor 14,357 243 14,600 Selangor 11,481 378 11,859 Kelantan 9,295 596 9,891 Pahang 8,605 431 9,036 Terengganu 7,954 315 8,269 W Persekutuan 6,429 175 6,604 N Sembilan 6,393 62 6,455 Kedah 5,608 176 5,784 Perak 5,565 124 5,689 P Pinang 3,390 224 3,614 Melaka 2,617 80 2,697 Perlis 1,133 42 1,175 Sarawak 920 146 1,066 Sabah MALAYSIA 883 84,630 88 3,080 971 87,710 Manual Islam & HIV/AIDS 39
Carta 8: Taburan Kes HIV, AIDS Dan Kematian Berkaitan HIV/AIDS, Malaysia 1986 - 2009 KES HIV AIDS KEMATIAN TAHUN < 2 yr 0% Not known 1% >	50	yr 4% 2-12 yr 1% 13-19 yr 1% 20-29 yr 34% Carta 9: Kes HIV AIDS Secara Kumulatif Mengikut Peringkat Umur: Kumpulan 30 - 39 tahun merupakan kumpulan tertinggi dijangkiti HIV iaitu sebanyak 43 % dan diikuti sebanyak 34% di kalangan mereka yang berusia 20-29 tahun. 40-49 yr 16% 30-39 yr 43% MSM/Bisexual 1.7 % Heterosexual 15.3 % Melalui Pemindahan Darah 0.001 % Tiada Data 9.5 % Ibu Kepada Anak (Vertical) 0.9 % Carta 10: Jangkitan (Transmisi) HIV Mengikut Faktor Risiko: Malaysia 1986 - 2009 Secara keseluruhan Berkongsi Jarum Suntikan (IDU) masih merupakan faktor utama risiko jangkitan HIV iaitu sebanyak 70.6%, diikuti oleh Perhubungan Seks Hetroseksual sebanyak 15.3%, Homoseksual/Biseksual sebanyak 1.7% dan jangkitan ibu kepada bayi (Vertical) sebanyak 0.9%. Manakala jangkitan HIV melalui pemindahan darah atau organ adalah yang paling rendah risikonya iaitu 0.001%. Berkongsi jarum suntikan (ambil dadah) 70.6 % 40 Manual Islam & HIV/AIDS
Carta 11: Jangkitan HIV Mengikut Faktor Risiko, Malaysia 1990 - 2009 No. reported case Injecting Drug Use Heterosexual Homosexual Vertical Carta 12: Taburan Peratusan HIV Mengikut Jantina, Tahun 1990 - 2009 Peratus Tahun Wanita Lelaki Manual Islam & HIV/AIDS 41
WANITA DAN HIV AIDS: Pada Tahun 2007, sebanyak 16.4% daripada jumplah kes HIV yang dilaporkan di Malaysia adalah dikalangan wanita berbanding hanya 9.01% pada tahun 2002 Wanita Dan HIV/AIDS Di Malaysia 1988 - 2009 Terdapat	seramai	8091	kes	HIV	di	kalangan	wanita •	Punca	utama	jangkitan	HIV	di	kalangan	wanita	adalah	melalui	hubungan	seks •	20%	dijangkiti	melalui	perkongsian	jarum •	Kadar	jangkitan	bagi	ibu	mengandung	adalah	kekal	di	antara	0.04	-	0.05	(masih	rendah) •	Surirumah	merupakan	kumpulan	terbesar	iaitu	seramai	2,990	orang	daripada	keseluruhan	(8,091)	orang	wanita yang di jangkiti HIV. Rajah 1: Peratusan Wanita Dijangkiti HIV Dan AIDS, Malaysia 1996 - 2009 s e s a C l a t o T f o % Carta 13: Ujian Saringan HIV Dikalangan Ibu Mengandung, Malaysia 1998 - 2009 Bilangan bayi dijangkiti HIV Liputan Ujian Saringan Hiv Ibu Mengandung 2009 = 98.1 % 42 Manual Islam & HIV/AIDS
Carta 14: HIV/AIDS Mengikut Keturunan, Malaysia 1986 - 2009 Lain-lain keturunan (semenanjung 0.7%) India 8% Sarawakian 0.5% Sabah 0.7% Warga Asing 3.5% Tiada Data 0.4% Orang Asli 0.001% Cina 15% Melayu 75% Jadual 2: Kes Jangkitan HIV Mengikut Tahun KEDUDUKAN KES JANGKITAN HIV MENGIKUT TAHUN NEGERI 1986 - 2008 2009 JUMLAH Johor 14,357 243 14,600 Selangor Kelantan 11,481 9,295 378 596 11,859 9,891 Pahang Terengganu 8,605 7,954 431 315 9,036 8,269 W Persekutuan N Sembilan 6,429 6,393 175 62 6,604 6,455 Kedah Perak 5,608 5,565 176 124 5,784 5,689 P Pinang Melaka 3,390 2,617 224 80 3,614 2,697 Perlis 1,133 42 1,175 Sarawak 920 146 1,066 Sabah 883 88 971 MALAYSIA 84,630 3,080 87,710 Ringkasan Keadaan Semasa HIV/AIDS di Malaysia (1986 - 2009) 1. HIV telah bermula dengan 3 kes pada 1986 2. Kes tertinggi pada tahun 2002 (6,978) 3. Terdapat 74,316 orang yang masih hidup dengan HIV pada akhir 2009 (jumlah dilaporkan seramai 87,710) 4. 15,317 orang mengalami penyakit AIDS 5. 13,394 orang telah meninggal dunia 6. 7 daripada setiap 10 kes HIV/AIDS adalah warga Melayu beragama Islam 7. 4 daripada setiap 10 kes HIV/AIDS adalah wara muda berusia bawah 29 tahun Manual Islam & HIV/AIDS 43
TAJUK 2 : KESAN GEJALA HIV AIDS Kesan Ke Atas Wanita Kesan Ke Atas Kanak-Kanak Wanita	terpaksa	memikul	beban	yang	berat apabila suami mereka sakit atau meninggal kerana HIV/AIDS •	Wanita	terpaksa	memikul tanggungjawab yang lebih berat - sebagai pekerja, penjaga, pendidik dan ibu. Pada masa yang sama status undang-undang, sosial dan politik mereka menyebabkan mereka lebih terdedah kepada HIV/ AIDS. •	Wanita	adalah	lebih	terdedah	kepada jangkitan oleh kerana sukar bagi mereka untuk membincang kesetiaan suami mereka, berunding tentang penggunaan kondom, ataupun meninggalkan pasangan mereka yang berkelakuan risiko tinggi Kanak-kanak	yang	ibubapanya	dijangkiti	HIV/AIDS	akan	menjadi yatim piatu apabila ibubapa mereka meninggal dunia akibat AIDS •	Kanak-kanak	yang	ibubapanya	dijangkiti	HIV	yang	sedang	sakit mungkin terpaksa berhenti sekolah kerana tidak mampu membayar kos persekolahan ataupun kerana perlu menjaga ibubapanya, lantas menjeratkan mereka dalam kancah kemiskinan •	Kanak-kanak	yang	ibubapanya	dijangkiti	HIV/AIDS	mengalami	kesukaran hidup dan tekanan jiwa, dengan tiada peluang untuk memperbaiki keadaan mereka, justeruterdedah kepada gejala sosial seperti rokok, dadah, arak dan seks •	Kanak-kanak	yang	dijangkiti	HIV	memerlukan	bantuan	kewangan untuk membeli ubat rawatan AIDS •	Kanak-kanak	yatim	piatu	terpaksa	bergantung	kepada	datuk	- nenek mereka, ataupun masyarakat di sekeliling mereka untuk mendapat kasih sayang, tunjuk ajar, pendidikan dan bantuan kehidupan yang lain Kesan Sosiol Ekonomi HIV/AIDS Dalam	negara	di	mana	kadar	jangkitan	HIV/AIDS	melebihi	20%,	akan	menghadapi	kemerosotan	pertumbuhan ekonomi sebanyak purata 2.6% pada setiap tahun •	Peningatan	kos	penjagaan	dan	perawatan	kepada	mereka	yang	dijangkiti	HIV/AIDS.	•	AIDS	menjejaskan	aktiviti	ekonomi	melalui	pengurangan	produktiviti,	peningkatan	kos,	memindahkan	sumber produktif dan mengurangkan sumber tenaga mahir, terutamanya melalui peningkatan hilang masa kerja dan gangguan dalam organisasi. Kitar pengeluaran mungkin terjejas, peralatan terbiar tanpa digunakan dan kakitangan sementara mungkin perlu diambil bekerja dan dilatih. •	Kajian	di	beberapa	negara	di	selatan	Afrika	bahawa	kesan	ketidakhadiran	disebabkan	AIDS,	pengurangan	produktiviti, perbelanjaan penjagaan kesihatan dan perbelanjaan mengambil serta melatih pekerja telah mengurangkan keuntungan sebanyak 6-8%. •	Faktor	kos	yang	paling	ketara	dalam	aspek	pengeluaran	ialah	kehilangan	pekerja	mahir.	•	AIDS	menyebabkan	rakyat	terjebak	ke	dalam	kemiskinan	yang	semakin	ketara	apabila	isi	rumah	kehilangan	pencari nafkah, punca pendapatan terjejas dan wang simpanan digunakan untuk menampung penjagaan kesihatan dan pengebumian. Penyelidikan yang dilakukan di Afrika menunjukkan yang dalam dua pertiga daripada keluarga yang bapa telah meninggal dunia, pendapatan boleh guna berkurangan lebih daripada 80%, manakala pendapatan dalam isi rumah yang terjejas disebabkan AIDS adalah separuh daripada pendapatan isi rumah purata. •	Di	semua	negara	yang	terjejas,	sektor	kesihatan	menerima	tekanan	yang	lebih	hebat	disebabkan	epidemik	HIV/AIDS. Di Afrika sub-Sahara, kos perubatan langsung tahunan untuk AIDS (tidak termasuk terapi antiretovirus) dianggarkan AS$30 per kapita, sedangkan perbelanjaan kesihatan umum keseluruhan adalah kurang daripada AS$10 per kapita di kebanyakan negara Afrika. •	HIV	AIDS	juga	menyebabkan	kualiti	penjagaan	yang	disediakan	semakin	rendah.	Kekurangan	katil	hospital	misalnya, bererti pesakit hanya dimasukkan ke wad ketika peringkat lewat penyakit dan ini mengurangkan peluang mereka untuk sembuh. Manual Islam & HIV/AIDS Dalam	negara	di	mana	kadar	jangkitan	HIV/AIDS	melebihi	20%,	akan	menghadapi	kemerosotan	pertumbuhan ekonomi sebanyak purata 2.6% pada setiap tahun •	Peningatan	kos	penjagaan	dan	perawatan	kepada	mereka	yang	dijangkiti	HIV/AIDS.	•	AIDS	menjejaskan	aktiviti	ekonomi	melalui	pengurangan	produktiviti,	peningkatan	kos,	memindahkan	sumber produktif dan mengurangkan sumber tenaga mahir, terutamanya melalui peningkatan hilang masa kerja dan gangguan dalam organisasi. Kitar pengeluaran mungkin terjejas, peralatan terbiar tanpa digunakan dan kakitangan sementara mungkin perlu diambil bekerja dan dilatih. •	Kajian	di	beberapa	negara	di	selatan	Afrika	bahawa	kesan	ketidakhadiran	disebabkan	AIDS,	pengurangan	produktiviti, perbelanjaan penjagaan kesihatan dan perbelanjaan mengambil serta melatih pekerja telah mengurangkan keuntungan sebanyak 6-8%. •	Faktor	kos	yang	paling	ketara	dalam	aspek	pengeluaran	ialah	kehilangan	pekerja	mahir.	•	AIDS	menyebabkan	rakyat	terjebak	ke	dalam	kemiskinan	yang	semakin	ketara	apabila	isi	rumah	kehilangan	pencari nafkah, punca pendapatan terjejas dan wang simpanan digunakan untuk menampung penjagaan kesihatan dan pengebumian. Penyelidikan yang dilakukan di Afrika menunjukkan yang dalam dua pertiga daripada keluarga yang bapa telah meninggal dunia, pendapatan boleh guna berkurangan lebih daripada 80%, manakala pendapatan dalam isi rumah yang terjejas disebabkan AIDS adalah separuh daripada pendapatan isi rumah purata. •	Di	semua	negara	yang	terjejas,	sektor	kesihatan	menerima	tekanan	yang	lebih	hebat	disebabkan	epidemik	HIV/AIDS. Di Afrika sub-Sahara, kos perubatan langsung tahunan untuk AIDS (tidak termasuk terapi antiretovirus) dianggarkan AS$30 per kapita, sedangkan perbelanjaan kesihatan umum keseluruhan adalah kurang daripada AS$10 per kapita di kebanyakan negara Afrika. •	HIV	AIDS	juga	menyebabkan	kualiti	penjagaan	yang	disediakan	semakin	rendah.	Kekurangan	katil	hospital	misalnya, bererti pesakit hanya dimasukkan ke wad ketika peringkat lewat penyakit dan ini mengurangkan peluang mereka untuk sembuh. Manual Islam & HIV/AIDS
Kesan Ke Atas Kemiskinan Keluarga	kehilangan	ahli	yang	menjadi	sumber	mata	pencarian	yang	utama	dan	bantuan	kewangan •	Duit	simpanan	terpaksa	digunakan	untuk	kos	penjagaan	dan	perubatan •	Aset	seperti	tanah	terpaksa	dijual	untuk	menampung	perbelanjaan	seharian	dan	kos	perubatan •	Anak	yatim	piatu	disebabkan	AIDS	terpaksa	dihantar	kepada	datuk	-	nenek	mereka	(warga	tua)	yang	tidak	mempunyai sumber pencarian untuk membiayai kos membesarkan kanak-kanak •	Ahli	keluarga	yang	menjaga	orang	yang	hidup	dengan	HIV/AIDS	kurang	berkemampuan	untuk	bekerja •	Orang	yang	miskin	menjadi	papa •	Penyakit	AIDS	telah	melumpuhkan	kebolehan	individu	untuk	menyara	diri	dan	keluarganya	dan	secara	langsung ianya telah mengurangkan pendapatan isi keluarga. Pada masa yang sama, kos rawatan serta perkara yang berkaitan dengan rawatan semakin bertambah dan ini akan menambahkan lagi kesangsaraan mereka yang telah dijangkiti HIV atau yang ada penyakit AIDS. Kesan Global HIV/AIDS Semenjak	AIDS	dikesan	pada	tahun	1981,	seramai	lebih	25	juta	orang	telah	meninggal	dunia	sehingga	akhir tahun 2007 akibat penyakit tersebut, dan secara tidak langsung ianya merupakan antara penyebab kematian utama di dunia. Di samping itu, AIDS juga menyebabkan usaha-usaha memerangi kemiskinan, menambahbaik taraf kesihatan dan pembangunan bertambah sukar. Secara amnya, sehingga kini hampir 60 juta orang telah mendapat penyakit AIDS •	Di	kebanyakan	negara,	AIDS	merencatkan	peningkatan	jangka	hayat	yang	telah	dicapai	selama	beberapa	dekad. Jangka hayat purata di Afrika sub-Sahara pada masa kini ialah 47 tahun. Tanpa AIDS, jangka hayat purata ialah 62 tahun. Jangka hayat ketika kelahiran di Botswana (yang, pada 38.8%, adalah kadar prevalens dewasa paling tinggi di dunia) telah menjunam kepada kurang daripada 40 tahun; ini adalah paras yang tidak pernah dialami di Botswana semenjak 1950. •	Pada	tahun	2007,	kira-kira	2	juta	orang	telah	meninggal	dunia	akibat	AIDS	dan	33	juta	orang	hidup	dengan	HIV serta 2.5 juta orang telah dijangkiti HIV bagi tempoh tahun 2007 sahaja. Lebih 90 peratus mereka yang hidup dengan HIV berada di didalam negara-negara membangun. •	Di	Asia	dan	Pasifik,	7.2	juta	orang	kini	dijangkiti	HIV.	Perkembangan	epidemik	ini	di	wilayah	Asia	Pasifik	sebahagian besarnya disebabkan oleh epidemik yang menular di China, yang kini sejuta orang dijangkiti HIV dan anggaran rasmi menjangka peningkatan beberapa kali ganda dalam dekad akan datang. Di India hampir 4 juta orang dijangkiti HIV dan negara ini juga mungkin menyaksikan peningkatan ketara jangkitan HIV. •	Di	45	negara	yang	paling	teruk	terjejas	dianggarkan	bahawa,	antara	tahun	2000	dan	2020,	68	juta	orang	akan meninggal dunia lebih awal disebabkan AIDS. Jumlah unjuran adalah paling tinggi di Afrika sub-Sahara dengan jangkaan 55 juta kematian tambahan. •	Unjuran	semasa	mencadangkan	bahawa	45	juta	orang	lagi	akan	dijangkiti	HIV	di	126	negara	berpendapatan	rendah dan sederhana (yang pada masa ini mengalami epidemik tertumpu atau umum) antara tahun 2002 tahunan baru). Semenjak	AIDS	dikesan	pada	tahun	1981,	seramai	lebih	25	juta	orang	telah	meninggal	dunia	sehingga	akhir tahun 2007 akibat penyakit tersebut, dan secara tidak langsung ianya merupakan antara penyebab kematian utama di dunia. Di samping itu, AIDS juga menyebabkan usaha-usaha memerangi kemiskinan, menambahbaik taraf kesihatan dan pembangunan bertambah sukar. Secara amnya, sehingga kini hampir 60 juta orang telah mendapat penyakit AIDS •	Di	kebanyakan	negara,	AIDS	merencatkan	peningkatan	jangka	hayat	yang	telah	dicapai	selama	beberapa	dekad. Jangka hayat purata di Afrika sub-Sahara pada masa kini ialah 47 tahun. Tanpa AIDS, jangka hayat purata ialah 62 tahun. Jangka hayat ketika kelahiran di Botswana (yang, pada 38.8%, adalah kadar prevalens dewasa paling tinggi di dunia) telah menjunam kepada kurang daripada 40 tahun; ini adalah paras yang tidak pernah dialami di Botswana semenjak 1950. •	Pada	tahun	2007,	kira-kira	2	juta	orang	telah	meninggal	dunia	akibat	AIDS	dan	33	juta	orang	hidup	dengan	HIV serta 2.5 juta orang telah dijangkiti HIV bagi tempoh tahun 2007 sahaja. Lebih 90 peratus mereka yang hidup dengan HIV berada di didalam negara-negara membangun. •	Di	Asia	dan	Pasifik,	7.2	juta	orang	kini	dijangkiti	HIV.	Perkembangan	epidemik	ini	di	wilayah	Asia	Pasifik	sebahagian besarnya disebabkan oleh epidemik yang menular di China, yang kini sejuta orang dijangkiti HIV dan anggaran rasmi menjangka peningkatan beberapa kali ganda dalam dekad akan datang. Di India hampir 4 juta orang dijangkiti HIV dan negara ini juga mungkin menyaksikan peningkatan ketara jangkitan HIV. •	Di	45	negara	yang	paling	teruk	terjejas	dianggarkan	bahawa,	antara	tahun	2000	dan	2020,	68	juta	orang	akan meninggal dunia lebih awal disebabkan AIDS. Jumlah unjuran adalah paling tinggi di Afrika sub-Sahara dengan jangkaan 55 juta kematian tambahan. •	Unjuran	semasa	mencadangkan	bahawa	45	juta	orang	lagi	akan	dijangkiti	HIV	di	126	negara	berpendapatan	rendah dan sederhana (yang pada masa ini mengalami epidemik tertumpu atau umum) antara tahun 2002 tahunan baru). Kumpulan	yang	paling	terjejas	disebabkan	epidemik	ini	ialah	kanak-kanak	dan	golongan	muda.	Kadar	kematian di bawah lima tahun di tujuh negara Afrika sub-Sahara telah meningkat 20-40% disebabkan HIV/ AIDS. Jumlah lebihan kematian berkait AIDS di kalangan penduduk Afrika Selatan yang berumur 15-34 tahun diunjurkan mencapai kemuncak pada tahun 2010-2015, dengan anggaran 17 kali kematian yang akan berlaku berbanding sekiranya tiada epidemik AIDS. Manual Islam & HIV/AIDS 45
Apakah Yang Kita Boleh Lakukan? BERTINDAKLAH SEKARANG •	HIV	boleh	dicegah	100% •	Bertindak	dengan	sewajarnya	•	Hentikan	penafian	dan	kejahilan	tentang	HIV/AIDS •	Bantu	usaha	masyarakat	meningkatkan	kesedaran	tentang	HIV/AIDS •	Hentikan	stigma	(prasangka	buruk)	&	diskriminasi •	Libatkan	diri	dengan	masyarakat	dan	individu	yang	dijangkiti	atau	terjejas	akibat	HIV/AIDS •	Menyayangi	dan	menjaga	insan	yang	menderita •	Amat	mudah	untuk	mendapatkan	pahala	dengan	membantu	mencegah	HIV/AIDS Firman Allah SWT dalam Surah al- Baqarah, Ayat 195 Maksudnya: Dan belanjakanlah (harta bendamu) di jalan Allah SWT dan janganlah kamu sengaja mencampakkan diri kamu ke dalam bahaya kebinasaan dan berbuat baiklah kerana sesungguhnya Allah SWT mengasihi orang yang berusaha memperbaiki amalannya. Kaedah paling berkesan untuk mengelak kesan buruk HIV/AIDS ialah dengan bertindak sebelum epidemik ini menular. Pengiraan kadar pulangan bagi pelaburan yang dibuat oleh Thailand bagi pencegahan HIV/AIDS mencadangkan bahawa, pada 1990-2020, perbelanjaan perubatan yang dielakkan sahaja akan memberikan kadar pulangan 12-33%. Usaha Brazil menyediakan rawatan dan penjagaan menyeluruh perlu diberi pujian; selain rancangan pencegahan yang dirancang dengan baik, rancangan ini dianggarkan mengelakkan 234 000 kes kemasukan ke hospital pada 1996-2000. Mengapakah HIV/AIDS Harus Dikawal? Untuk	mengambil	iktibar	daripada	apa	yang	telah	berlaku	di	benua	Afrika •	Bilangan	jangkitan	di	rantau	Asia	Pasifik	dan	Malaysia	semakin	meningkat •	Mereka	yang	kini	dijangkiti	HIV	berada	di	bawah	tanah	-	dalam	keadaan	takut,	marah	dan	mungkin	jahil	mengenai kesan penyakit mereka ke atas diri sendiri dan orang lain •	Kita	tidak	boleh	membiar	kes	HIV/AIDS	untuk	merebak	sesuka	hati	di	Malaysia 46 Manual Islam & HIV/AIDS
Rintangan Kepada Pencegahan HIV/AIDS Kejahilan	tentang	jangkitan	HIV/AIDS •	Maklumat	yang	salah	tentang	wabak	ini •	Penolakan	dan	tanggapan	yang	keras	terhadap	orang	yang	hidup	dengan	HIV/AIDS	dan	keluarga	mereka •	Penafian	tentang	hakikat	sosial	yang	kini	berlaku	di	kalangan	masyarakat	Melayu	seperti	penzinaan	di	kalangan remaja dan belia •	Pemahaman	salah	bahawa	HIV/AIDS	bukan	masalah	orang	Melayu,	walhal	kebanyakan	kes	jangkitan	HIV	yang dilaporkan adalah Melayu •	Pemahaman	salah	bahawa	HIV/AIDS	tidak	akan	berlaku	kepada	orang	yang	disayangi HIV Bukan Soal KEMATIAN Tetapi KEHIDUPAN Aktiviti Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Buat pembentangan maklumat tentang kedudukan semasa HIV/AIDS di negara-negara lain di dunia dan di Malaysia, berdasarkan maklumat yang diberikan. 2. Minta peserta untuk berpecah kepada empat kumpulan kecil (yang sebaik-baiknya tidak melebihi 8 orang). 3. Berikan Kertas Perbincangan yang mengandungi soalan di bawah dan minta setiap kumpulan menggunakan maklumat yang dibentangkan untuk membincangkan soalan tersebut dalam tempoh 30 minit. 4. Minta setiap kumpulan melantik seorang pelapor bagi kumpulan masing-masing. Tugas pelapor adalah untuk melaporkan perbincangan yang dibuat dalam kumpulan yang berkenaan. 5. Minta peserta berkongsi dan membentangkan perbincangan mereka dengan semua peserta. Berikan 2-3 minit untuk setiap kumpulan. 6. Galakkan peserta untuk bersetuju, berdasarkan maklumat dan perbincangan, bahawa HIV/AIDS adalah suatu isu yang amat mendesak dan merupakan masalah setiap warga Malaysia, dan oleh yang demikian ia perlu segera ditangani dengan segera. Kertas Perbincangan 1. Apakah pemahaman kumpulan anda mengenai wabak HIV/AIDS? 2. Pada pendapat kumpulan anda, adakah HIV/AIDS suatu masalah yang serius di Malaysia? Jika ya, berikan 3 kesan utama HIV/AIDS kepada penduduk di Malaysia. 3. Bagaimanakah cara kumpulan anda boleh menangani masalah HIV/AIDS di Malaysia? NOTA: BENGKEL YANG AKAN DIJALANKAN AKAN DILAKUKAN SECARA BERSEPADU DENGAN AGENSI LAIN, BENTUK SATU TUGASAN UNTUK IMAM-IMAM, ASINGKAN PERANAN IMAM , CERAMAH, KHUTBAH JUMAAT/ HALAQAH/ SEMBANG-SEMBANG/ ZIARAH Manual Islam & HIV/AIDS 47
MODUL 3 PENCEGAHAN MODUL 3 - PENCEGAHAN Tujuan Modul ini bertujuan memberikan peserta dengan maklumat yang tepat mengenai pencegahan HIV dan juga aktiviti untuk peserta menggunakan maklumat tersebut untuk menyelesaikan masalah berdasarkan realiti masyarakat. Modul ini juga mengandungi maklumat mengenai pengubahan kelakuan menggunakan pendekatan Islam dan memperkenalkan unsur-unsur pengubahan kelakuan yang asas. TAJUK 1 : PENCEGAHAN - KENAPA DAN BAGAIMANA ? Objektif 1. Menghuraikan perlunya kepada pencegahan jangkitan HIV 2. Menghuraikan cara-cara pencegahan jangkitan HIV Perkara Utama 1. Mengapa jangkitan HIV perlu dicegah 2. Cara-cara pencegahan 3. Maklumat yang perlu bagi orang ramai melindungi diri daripada jangkitan HIV 4. Maklumat yang perlu bagi orang yang HIV positif untuk mencegah jangkitan kepada orang lain 5. Keselamatan sejagat (universal precautions) yang perlu jika terdedah kepada bendalir badan 48 Manual Islam & HIV/AIDS
Mengapa Jangkitan HIV Perlu Dicegah? HIV	boleh	dicegah	•	HIV	tidak	ada	vaksin	atau	penawar •	Kebanyakan	orang	yang	HIV	positif	tidak	mampu	membeli	ubat	antiretrovirus •	30%	ke	40%	jumlah	orang	HIV	positif	di	Malaysia	dalam	lingkungan	usia	13	-	29	tahun.	Fakta	ini	membawa	kepada implikasi sosio-ekonomi yang berat •	Pencegahan	boleh	membendung	penyebaran	/	penularan	HIV/AIDS	daripada	mangsa	kepada	orang	lain Apakah Cara-Cara Pencegahan? 1. Istiqamah sebagai seorang muslim perlu memastikan hidup beristiqomah dalam kehidupan Firman Allah SWT dalam Surah al-Fussilat Ayat 30 Maksudnya: Sesungguhnya orang-orang Yang menegaskan keyakinannya Dengan berkata: "Tuhan Kami ialah Allah", kemudian mereka tetap teguh di atas jalan Yang betul, akan Turunlah malaikat kepada mereka dari semasa ke semasa (dengan memberi ilham): "Janganlah kamu bimbang (dari berlakunya kejadian Yang tidak baik terhadap kamu) dan janganlah kamu berdukacita, dan Terimalah berita gembira Bahawa kamu akan beroleh syurga Yang telah dijanjikan kepada kamu. 2. Jangan melakukan hubungan seks yang salah seperti zina, liwat dan lesbian. Cara yang terbaik untuk melindungi diri daripada semua penyakit kelamin seperti HIV adalah dengan tidak berzina dan menjauhi maksiat. Firman Allah SWT dalam Surah al-Isra' Ayat 32 Maksudnya: Dan janganlah kamu menghampiri zina, sesungguhnya zina itu adalah satu perbuatan yang keji dan satu jalan yang jahat. Manual Islam & HIV/AIDS 49
Firman Allah SWT dalam Surah al-Muminun Ayat 1 hingga 11 Maksudnya: Sesungguhnya berjayalah orang yang beriman. Iaitu mereka yang khusyuk dalam sembahyangnya. Dan mereka yang menjauhkan diri dari perbuatan dan perkataan yang sia-sia. Dan mereka yang berusaha membersihkan hartanya dengan menunaikan zakat harta itu. Dan mereka yang menjaga kehormatannya. Kecuali kepada isterinya atau hamba sahayanya, maka sesungguhnya mereka tidak tercela. Kemudian, sesiapa yang mengingini selain dari yang demikian, maka merekalah orang yang melampaui batas. Dan mereka yang menjaga amanah dan janjinya. Dan mereka yang tetap memelihara sembahyangnya. 3. Penggunaan Kondom (al-a'zil)	•	Hanya	Dibolehkan	Bagi	Pasangan	Yang	Sah	•	Kondom	diklasifikasi	sebagai	alat	perubatan	yang	memberikan	halangan	fizikal	semasa	berlakunya persetubuhan kerana mencegah sentuhan cecair seperti air mani, cecair dari faraj. Kondom	lazimnya	digunakan	untuk	mencegah	penyakit	kelamin	atau	penyakit	yang	diwarisi	seperti hepatitis Kajian	menunjukkan	bahawa	penggunaan	Kondom	hanya	80%	mencegah	terhadap	jangkitan	HIV,	dan	bukan satu penyelesaian, tetapi adalah cara terbukti yang boleh melambatkan penyebaran jangkitan HIV 4. Jangan Berkongsi Jarum Dan Picagari	•	Penyalahgunaan	Dadah	adalah	Haram,	yang	boleh	membawa	kepada	jangkitan	HIV,	sekiranya mengamalkan perkongsian jarum Jarum,	picagari	atau	sebarang	alat	lain	yang	boleh	digunakan	untuk	menyucuk	atau	menembusi	kulit seseorang tidak sepatutnya dikongsi bersama dengan orang lain 50 Manual Islam & HIV/AIDS
Maklumat Yang Perlu Bagi Orang Ramai Melindungi Diri Daripada Jangkitan HIV Mendapatkan	kaunseling	dan	ujian	antibodi	HIV	jika	melakukan	aktiviti	berisiko	tinggi •	Melindungi	suami/isteri	daripada	air	mani	atau	bendalir	lain	seperti	air	mazi	atau	darah	semasa	persetubuhan	melalui kondom jika pernah melakukan aktiviti berisiko tinggi •	Jika	belum	berkahwin,	jangan	berzina •	Jika	wanita,	dapatkan	kaunseling	dan	ujian	antibodi	HIV	sebelum	mengandung	•	Jika	pengguna	dadah,	jangan	berkongsi	jarum	dan	minta	bantuan	profesional	untuk	rawatan	dan	pemulihan Maklumat Yang Perlu Bagi Orang Yang HIV Positif Untuk Mencegah Jangkitan Kepada Orang Lain Mendapatkan	kaunseling	yang	berterusan	untuk	maklumat	yang	tepat •	Melindungi	suami/isteri	daripada	air	mani	atau	bendalir	lain	seperti	air	mazi	atau	darah	semasa	perhubungan	seks dengan menggunakan kondom •	Beritahu	suami/isteri	tentang	status	HIV	dan	galakkan	supaya	mereka	mendapatkan	kaunseling	dan	ujian	secara voluntari atau sukarela •	Jika	pengguna	dadah,	jangan	berkongsi	jarum	dan	minta	bantuan	profesional	untuk	rawatan	dan	pemulihan •	Jangan	berkongsi	pisau	cukur,	berus	gigi	and	dan	lain-lain	alat	peribadi •	Bersihkan	bendalir	atau	cecair	yang	keluar	daripada	badan	dengan	bahan	peluntur •	Jika	perempuan,elakkan	dari	mengandung •	Jika	mengandung,	dapatkan	kaunseling	untuk	mengurangkan	risiko	jangkitan	kepada	bayi	yang	dikandung •	Jangan	menderma	darah	atau	organ	badan Apakah Langkah-Langkah Keselamatan Yang Perlu Jika Tersentuh Bendalir Tubuh Orang Lain? Langkah-langkah	ini	adalah	amalan	lazim	yang	terpakai	untuk	semua	orang	samada	HIV	positif	atau	tidak •	Tangan	perlu	dibasuh	dengan	segera	apabila	terkena	darah	atau	bendalir •	Menutup	segala	bisul	atau	luka	sebelum	menyentuh	darah	atau	bendalir	tubuh	orang	lain •	Memakai	sarung	tangan	getah	yang	boleh	dibuang	selepas	diguna •	Bersihkan	permukaan	yang	terdedah	kepada	bendalir	tersebut	seperti	meja,	lantai	dan	tandas	dengan	bahan	peluntur Aktiviti Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Terangkan maklumat yang terkandung dalam mukasurat berikutnya dan edarkannya kepada peserta. 2. Tanya peserta jika mereka mempunyai soalan mengenai maklumat yang telah diberikan. 3. Minta peserta berpecah kepada lima kumpulan kecil. 4. Berikan peserta masalah yang terkandung dalam mukasurat berikutnya. Agihkan senarai masalah tersebut dan meminta setiap kumpulan membincangkan satu masalah dan mencadangkan penyelesaian. 5. Beritahu peserta bahawa semua maklumat yang diperlukan untuk menyelesaikan masalah tersebut telah diberikan dalam kertas yang diedarkan. Beritahu peserta juga bahawa semua masalah berdasarkan cerita benar dan realiti masyarakat. 6. Minta setiap kumpulan melaporkan jawapan mereka kepada semua peserta yang lain. 7. Bincangkan setiap daripada respons yang telah diberikan dengan peserta yang lain. Rujuk kepada panduan jawapan yang telah diberikan pada mukasurat berikutnya supaya semua isu yang relevan dibangkitkan. Manual Islam & HIV/AIDS 51
Menyelesaikan Masalah 1. Saya seorang isteri yang berusia 40 tahun. Saya tidak pernah mengadakan hubungan seks dengan sesiapun kecuali suami saya. Tetapi suami saya sendiri tidak setia, malah saya tahu bahawa dia pernah berlaku curang dengan perempuan yang lain. Walaupun suami saya mempunyai hubungan kelamin di luar perkahwinan, dia tidak menggunakan kondom. Suami saya masih juga inginkan persetubuhan dengan saya, tetapi setiap kali saya memintanya memakai kondom, dia meradang dan terus merajuk, mengatakan bahawa saya berdosa kerana tidak melayan nafsu suami, oleh itulah dia berhak berlaku curang. Apakah yang saya boleh lakukan untuk melindungi diri saya daripada dijangkit penyakit kelamin seperti HIV? 2. Saya seorang lelaki berusia 50 tahun, dan bekas pengguna dadah. Saya telah taubat dan insaf akan perbuatan saya yang lalu. Dengan pertolongan Tuhan saya telah berhenti menjadi pengguna dan kini mempunyai pekerjaan tetap dan hidup dengan aman dan tenteram, di samping keluarga. Saya berasa amat bersyukur kerana tidak dijangkiti HIV semasa alam penagihan, oleh kerana saya tidak pernah menggunakan jarum suntikan. Tetapi oleh kerana saya dahulu tidak pernah berada di rumah untuk menjaga keluarga saya dengan baik, anak remaja saya telah sekarang menjadi penagih. Saya telah merayu kepadanya untuk berhentikan penagihannya, dan telah cuba sedaya upaya untuk menolongnya ke arah jalan yang benar, tetapi dia terlalu ketagih dan tidak mahu berhenti. Apakah yang saya boleh lakukan untuk melindungi anak saya daripada HIV? 3. Saya adalah penuntut yang berusia 21 tahun. Saya ada teman lelaki di kampus, yang juga penuntut, dan kami telah bercinta selama 2 tahun. Pada bulan lepas, teman lelaki saya telah mengajak saya berkahwin dan saya telah setuju. Kami telah menetapkan tarikh perkahwinan pada tahun hadapan selepas mendapat ijazah masing-masing. Sebelum ini kami tidak pernah mengadakan perhubungan seks tetapi sejak kebelakangan ini, teman lelaki saya asyik memujuk saya untuk melakukannya, mengatakan bahawa ia tidak berdosa sebab kami sememangnya nak berkahwin. Oleh kerana saya benar-benar cintakan teman lelaki saya, dan saya ingin menggembirakannya sebagai bakal isteri saya telah setuju dan kami telah mengadakan perhubungan beberapa kali.Tetapi apa yang merunsingkan saya ialah ada ura-ura bahawa bekas kekasih teman saya, yang juga seorang penuntut di kampus, telah dijangkiti HIV. Saya telah cuba untuk berhentikan perhubungan seks kami, tetapi semenjak kami melakukannya, ia menjadi amat sukar untuk berhenti. Apakah yang saya patut lakukan untuk lindungi diri saya daripada HIV? 4. Saya bekerja di sebuah sekolah, dan anak saya adalah seorang pelajar di sekolah itu. Seorang ibu kepada murid saya telah memberitahu saya bahawa anaknya HIV positif, tetapi dia tidak mahu saya beritahu pengetua sekolah atau sesiapa pun kerana dia takut anaknya akan didiskriminasi. Walaubagaimanapun, saya tahu bahawa anaknya kadang-kadang bermain dengan anak saya di padang sekolah, dan saya amat bimbang bahawa anak saya akan terjangkit. Bagaimanakah saya dapat melindung anak saya tanpa mendedahkan status anak murid saya? 5. Saya adalah seorang pelacur yang berusia 25 tahun. Saya adalah anak sulung di dalam keluarga seramai 7 orang, dan berasal dari sebuah kampong nelayan. Bapa saya adalah seorang nelayan tetapi dia juga seorang penagih dadah. Oleh itu, ibu saya menjual kueh untuk menyara kehidupan kami sekeluarga. Kerana pendapatan ibu saya tidak cukup untuk menampung persekolahan adik-adik saya, saya telah berhenti sekolah pada usia 16 tahun untuk mencari kerja di Kuala Lumpur. Oleh kerana saya tidak mempunyai kelayakan tinggi, pendapatan saya juga amat rendah dan tidak cukup untuk memberikan duit yang lebih kepada ibu saya. Keadaan kami amat terdesak,dan oleh itu saya telah menjadi pelacur selama hampir 10 tahun. Walaupun jiwa saya kosong dan saya tahu bahawa pekerjaan saya adalah sesuatu yang berdosa, saya sanggup menggadaikan zahir dan batin demi kebahagiaan dan keperluan keluarga saya. Kini kesemua adik saya bersekolah dan saya sedang menyimpan duit untuk menghantar ibu saya ke Mekah untuk menunaikan Haji pada hujung tahun hadapan.Ibu saya tidak tahu yang saya seorang pelacur. Saya ingin berhenti pada tahun hadapan iaitu apabila simpanan saya sebanyak RM50,000. Saya pernah mendengar mengenai HIV, dan saya telah menjalani ujian, tetapi saya belum terjangkit HIV. Apakah yang saya boleh lakukan untuk melindungi diri saya? 52 Manual Islam & HIV/AIDS
Panduan Bagi Penyelesaian Masalah Masalah 1 Masalah 2 1. Penzinaan oleh suami, berdosa besar, perlu segera bertaubat dan menyesali perbuatan penzinaan 2. Kelakuan berisiko tinggi oleh suami - kaunseling dan ujian antibodi HIV voluntari (secara sukarela) perlu untuk menentukan status HIVnya 3. Kaunseling daripada institusi/ sumber Islam untuk memberhentikan penzinaan 4. Shura' di antara suami isteri untuk membincang penggunaan kondom semasa persetubuhan 5. Hak isteri untuk menolak persetubuhan 6. Risiko jangkitan HIV kepada anak-anak 1. Menasihat supaya tidak berkongsi jarum semasa mengguna dadah 2. Memberikan jarum atau picagari yang bersih dan baru 3. Minta bantuan profesional untuk rawatan dan pemulihan 4. Kelakuan berisiko tinggi - kaunseling dan ujian antibodi HIV perlu untuk menentukan status HIV 5. Kaunseling daripada institusi/sumber Islam untuk mengubah kelakuan 6. Menghubungi Badan Bukan Kerajaan (NGO) yang berkenaan untuk mendapat maklumat selanjutnya 7. Mencari kumpulan sokongan (support group) 8. Ibu bapa memberi kekuatan moral dan sokongan emosi yang berterusan untuk mendorong pengubahan kelakuan yang berterusan 9. Bincangkan implikasi kepada anak jika ibubapa tidak hiraukan keadaannya/tidak meminta bantuan. Masalah 4 1. Menasihat supaya tidak berkongsi jarum semasa mengguna dadah 2. Memberikan jarum atau picagari yang bersih dan baru 3. Minta bantuan profesional untuk rawatan dan pemulihan 4. Kelakuan berisiko tinggi - kaunseling dan ujian antibodi HIV perlu untuk menentukan status HIV 5. Kaunseling daripada institusi/sumber Islam untuk mengubah kelakuan 6. Menghubungi Badan Bukan Kerajaan (NGO) yang berkenaan untuk mendapat maklumat selanjutnya 7. Mencari kumpulan sokongan (support group) 8. Ibu bapa memberi kekuatan moral dan sokongan emosi yang berterusan untuk mendorong pengubahan kelakuan yang berterusan 9. Bincangkan implikasi kepada anak jika ibubapa tidak hiraukan keadaannya/tidak meminta bantuan. Masalah 4 1. Penzinaan oleh kedua-dua pihak, berdosa besar, perlu segera bertaubat dan menyesali perbuatan penzinaan 2. Kelakuan berisiko tinggi oleh kedua- dua pihak - kaunseling dan ujian antibodi HIV voluntari perlu untuk dilakukan untuk menentukan status HIV 3. Kaunseling daripada institusi/ sumber Islam untuk memberhentikan penzinaan 1. Menghubungi Badan Bukan Kerajaan (NGO) yang berkenaan untuk mendapat maklumat selanjutnya 2. Meminta Badan tersebut/agensi berkenaan membuat penyampaian di sekolah tentang HIV supaya semua pihak mendapatkan maklumat yang tepat mengenai cara-cara jangkitan dan langkah-langkah keselamatan yang lazim 3. Mengalakan Persatuan Ibu Bapa dan Guru untuk mengadakan program kesedaran mengenai HIV dan isu-isu berkenaan seperti stigma(prasangka buruk) dan diskriminasi Masalah 5 1. Cadangan bagi sumber pendapatan alternatif 2. Peranan Baitulmal dalam memberi sokongan kewangan kepada keluarga 3. Kaunseling Islam untuk memberhentikan aktiviti pelacuran 4. Kelakuan berisiko tinggi - kaunseling dan ujian antibodi HIV voluntari perlu untuk dilakukan untuk mengubah kelakuan. Manual Islam & HIV/AIDS 53
TAJUK 2 : PENGUBAHAN KELAKUAN Objektif 1. Menguraikan unsur-unsur asas pengubahan kelakuan 2. Menghuraikan pengubahan kelakuan berasaskan contoh Rasulullah SAW Perkara Utama 1. Pengubahan kelakuan dipengaruhi oleh pelbagai faktor 2. Tanggapan salah mengenai pengubahan kelakuan perlu dibetulkan supaya pengubahan kelakuan yang berkesan dapat dijalankan 3. Peringkat-peringkat pengubahan kelakuan Apakah Yang Mempengaruhi Pengubahan Kelakuan? Pengubahan	kelakuan	dipengaruhi	oleh	pelbagai	faktor •	Manusia	adalah	insan	yang	peka	kepada	apa	yang	berlaku	di	sekelilingnya,	dan	kepada	keperluan	dan rangsangan masing-masing Faktor-faktor	yang	mempengaruhi	pengubahan	kelakuan	banyak	bergantung	kepada	persekitarannya,	dan	bukan sahaja mengikut kemahuan manusia sendiri •	Setiap	manusia	menghadapi	faktor-faktor	persekitaraan	yang	mempengaruhi	kelakuannya	seperti	berikut: AGAMA	•	EKONOMI	•	SOSIAL	•	BUDAYA	•	UNDANG-UNDANG	•	POLITIK Tanggapan Lazim Mengenai Pengubahan Kelakuan Program - program yang membentuk pengubahan kelakuan sering berasaskan tanggapan bahawa manusia bertindakbalas secara rasional terhadap maklumat yang diberi kepada mereka seperti berikut: INDIVIDU MENGAMALKAN CARA HIDUP YANG TIDAK SIHAT ATAU YANG BERISIKO TINGGI PROGRAM PERUBAHAN KELAKUAN MENGENALKAN KELAKUAN BARU KEPADA INDIVIDU INDIVIDU TERUS BERGERAK KE ARAH HIDUP YANG SIHAT DAN TIDAK BERISIKO 54 Manual Islam & HIV/AIDS
Masalah Utama Dengan Tanggapan Lazim Adalah: 1. Ia menganggap bahawa pengubahan kelakuan berlaku hanya sekali. Tetapi pada hakikatnya manusia tidak berubah sekali sahaja. Mereka kerap berubah dalam berbagai arah sebagai gerak balas kepada pelbagai faktor yang mempengaruhinya 2. Ia menganggap bahawa manusia sentiasa bersedia untuk mengubah diri. Tetapi manusia tidak selalu bersedia untuk berubah tepat pada masa yang ia perlu berubah 3. Ia menganggap bahawa orang lain yang paling layak menentukan keputusan dan cara pengubahan kelakuan, bukan individu itu sendiri. Pengubahan yang berkesan perlu bermula dengan individu itu sendiri, dan disokong oleh orang lain, bukan yang sebaliknya 4. Ia menganggap bahawa manusia tidak akan kembali kepada cara hidupnya yang lama. Manusia mempunyai banyak kelemahan, dan pengubahan bukanlah proses yang mudah dan cepat 5. Ia menganggap bahawa manusia mampu mengekalkan kelakuannya yang baru dalam jangka masa panjang Tetapi manusia pada lazimnya tidak menggemari perubahan dan mungkin mampu berubah hanya dalam jangka masa pendek Peringkat-Peringkat Pengubahan Kelakuan KESEDARAN KEPERLUAN EMOSI MERENUNG ISU-ISU MELIHAT JALAN ALTERNATIF MEMILIH UNTUK BERTINDAK MEMBUAT KOMITMEN UNTUK BERUBAH MENERIMA SOKONGAN UNTUK BERUBAH MENARUH KEPERCAYAAN KEPADA ORANG LAIN KAWALAN DIRI MEMBINA JATI DIRI MELIHAT LEBIH BANYAK ALTERNATIF Manual Islam & HIV/AIDS 55
Aktiviti No 1 Yang Dicadangkan Untuk Bengkel untuk TOT, bukan untuk di masjid 1. Edarkan kertas yang mengandungi maklumat mengenai pengubahan kelakuan pada mukasurat seterusnya 2. Terangkan unsur - unsur asas pengubahan kelakuan seperti yang terkandung. 3. Tuliskan kenyataan "Pengubahan Kelakuan Tidak Boleh Berlaku Dalam Waktu Yang Singkat" diatas papan tulis atau carta selak. 4. Minta peserta berpecah kepada kumpulan-kumpulan kecil. 5. Minta mereka bincangkan samada mereka setuju atau tidak dengan kenyataan tersebut, dan berikan alasan mereka. 6. Minta setiap kumpulan membuat penyampaian pandangan mereka, dan bincangkan maklum balas tersebut dengan semua peserta yang lain. Aktiviti No 2 Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Minta peserta berpecah kepada kumpulan-kumpulan kecil. 2. Edarkan Soalan Perbincangan yang terkandung pada mukasurat seterusnya. 3. Minta semua kumpulan membincang dan menjawab soalan-soalan dalam masa 20 minit. Minta juga kumpulan tersebut memilih 5 ciri utama yang menggambarkan akhlak dan perwatakan Rasulullah SAW dalam mendorong pengubahan kelakuan insan, berdasarkan perbincangan dan jawapan-jawapan mereka. 4. Minta kumpulan-kumpulan tersebut menyampaikan jawpan-jawapan mereka serta 5 perkataan utama, serta sebab-sebab mereka memilih ciri-ciri tersebut. 5. Setelah selesai penyampaian, cuba mengenalpasti jika ada persamaan yang wujud dalam ciri-ciri yang dicadangkan oleh kumpulan-kumpulan tersebut, dan tuliskan ciri tersebut di atas papan tulis atau carta selak. 6. Cadangkan juga ciri-ciri yang berikut: PENYAYANG	•	PENYABAR	•	BAIK	HATI	•	RENDAH	DIRI	•	PRIHATIN 7. Tanyakan peserta samada mereka setuju bahawa sebab utama Rasulullah SAW berjaya mengubah kelakuan beribu-ribu umat adalah kerana Baginda memimpin melalui teladan atau contoh, yang memaparkan segala kebaikan yang Baginda mengajar kepada umatnya. 8. Tanyakan juga kepada peserta jika mereka setuju bahawa umat Rasulullah SAW mengubah kelakuan mereka kerana mereka amat menyintai dan menyayangi Rasulullah SAW dan Allah SWT, dan kasih sayang inilah yang menjadi pendorong utama kepada perubahan kelakuan. 9. Edarkan lembaran pada mukasurat 164 yang mengandungi nota tentang ikhtibar yang dapat diambil daripada contoh Rasulullah SAW 56 Manual Islam & HIV/AIDS
Soalan Perbincangan Pendekatan Perubahan Kelakuan Berasaskan Contoh Rasulullah SAW Sikap Lemah Lembut. Abdullah bin Mas'ud meriwayatkan bahawa Hadis Rasulullah SAW: Maksudnya: Mahukah aku memberitahu kamu semua mengenai orang yang dijauhi dari api neraka, dan orang yang diharamkan dari api neraka, dan api neraka dijauhkan darinya, iaitu siapa yang lemah lembut mudah didekati dan tidak mementingkan diri . Hadis Riwayat Ahmad dan at-Tarmidhi Daripada hadis di atas, gambarkan sifat-sifat Rasulullah SAW Sikap Berlapang Dada. 2. Sifat berlapang dada Rasulullah SAW sewaktu baginda dilontar batu oleh penduduk Taif, Baginda telah dilontar dengan batu oleh penduduknya, seperti yang berikut: Maksudnya: Maafkanlah mereka, sesungguhnya mereka tidak tahu apa yang mereka lakukan. Hadis Riwayat al-Bukhari Pendekatan Yang Menarik. 3. Mengikut hadis yang berikut Rasulullah SAW telah bersabda: Maksudnya: Permudahkanlah berikan mereka khabar gembira dan jangan jadikan mereka lari. Hadis Riwayat al-Bukhari Manual Islam & HIV/AIDS 57
Apakah yang dimaksudkan oleh Rasulullah SAW? Maksudnya: Apabila kami membelajari sepuluh ayat Quran, kami tidak membelajari ayat yang lain sehingga kami benar-benar memahami ajarannya dan mengamalkannya. Hadis Riwayat al-Hakim Menurut hadis yang di atas, gambarkan pendekatan yang telah digunakan oleh Rasulullah SAW dalam menyebarkan agama Islam e.g. berperingkat atau secara mendadak? Mengapa Rasulullah SAW berbuat demikian? Iktibar Daripada Contoh Rasulullah SAW Sebagai Pendorong Terunggul Bagi Pengubahan Kelakuan Umat Sifat dan pendekatan yang ditunjukkan oleh Rasulullah SAW telah memberi kesan kepada perubahan kelakuan Jahiliyah daripada sifat jahil kepada insan soleh dan mentaati perintah Allah SWT Umat Rasulullah SAW sanggup menukar sifat dan kelakuan jahiliyah mereka seperti menyembah berhala, minum arak, berzina dan berjudi semata-mata kerana kasih sayang dan cinta mereka kepada Baginda Akhlak yang ditunjukkan oleh Rasulullah SAW telah memberi perubahan kepada masyarakat Jahiliyah daripada sifat-sifat buruk kepada sifat- sifat yang mulia dan tinggi budi pekertinya. Firman Allah S.W.T dalam Surah al-Ahzab Ayat 21 Maksudnya: Sesungguhnya, adalah bagimu pada diri Rasulullah itu contoh ikutan yang baik, iaitu bagi orang yang sentiasa mengharapkan keredhaan Allah dan balasan baik hari akhirat, serta ia pula menyebut dan banyak mengingati Allah. Firman Allah S.W.T dalam Surah al-Anbia'a Ayat 107 Maksudnya: Dan tiadalah Kami mengutuskan Engkau (Wahai Muhammad), melainkan untuk menjadi rahmat bagi sekalian alam. Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Sesungguhnya Aku dibangkitkan untuk menyempurnakan akhlak yang mulia. Hadis Riwayat Muslim 58 Manual Islam & HIV/AIDS
MODUL 4 SOKONG BANTU DAN RAWATAN MODUL 4 - SOKONG BANTU & RAWATAN Tujuan Modul ini memberikan maklumat asas tentang faedah sokong bantu dan rawatan dari segi sosial dan ekonomi. Modul ini menyediakan maklumat tentang komponen sokong bantu dan perlunya pendekatan dari pelbagai sektor untuk menyediakan fungsi sokong bantu yang berkesan kepada orang yang hidup dengan HIV/AIDS dan keluarga mereka. Modul ini juga menghuraikan sokong bantu dari segi tanggungjawab bersama . TAJUK 1 : KEPERLUAN SOKONG BANTU Objektif 1. Menghuraikan faedah sokong bantu dari segi sosial dan ekonomi. 2. Menghuraikan peringkat-peringkat sokong bantu 3. Menghuraikan keperluan bagi pendekatan pelbagai sektor terhadap sokong bantu Perkara Utama 1. Faedah kesihatan, sosial dan ekonomi melalui cara hidup yang lebih berkualiti sebagai hasil sokong bantu 2. Mengurangkan stigma (prasangka buruk) HIV/AIDS melalui penglibatan masyarakat dalam aktiviti sokong bantu. 3. Pencegahan HIV yang berkesan melalui aktiviti sokong bantu. 4. Sokong bantu harus dikembangkan kepada kumpulan masyarakat yang lebih berisiko kepada jangkitan HIV/AIDS 5. Peringkat-peringkat bagi sokong bantu 6. Pendekatan aktiviti sokong bantu yang berkesan dari pelbagai sektor Manual Islam & HIV/AIDS 59
Faedah Sokong Bantu Meningkatkan Kualiti Hidup Orang Yang Hidup Dengan HIV/AIDS (ODHA) Meningkatkan Kualiti Hidup Orang Yang Terjejas Oleh HIV/AIDS Dengan	sokong	bantu	ODHA	dapat	meneruskan	kehidupan dan meningkatkan kualiti hidup mereka •	ODHA	mendapat	faedah	daripada	perkhidmatan	khidmat nasihat yang memberi maklumat tepat mengenai HIV dan cara-cara pencegahan untuk melindungi diri mereka dan orang lain •	ODHA	dapat	meneruskan	kehidupan	bersama	keluarga. Membantu	keluarga	dan	sahabat	handai	ODHA	memahami HIV/AIDS dan kesannya kepada manusia •	Membantu	mereka	dalam	hal	penjagaan	dan	pengurusan jenazah ODHA •	Memberikan	maklumat	dan	pemahaman	mengenai	pencegahan HIV/AIDS •	Memberi	sokongan	untuk	mengatasi	stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi yang dihadapi oleh mereka Faedah Sosial Dan Ekonomi ODHA	mampu	berdikari	dan	menyumbang	kepada	pertumbuhan	ekonomi •	Dengan	melambatkan	AIDS	beban	penjagaan	dan	kos	sokong	bantu	berkurangan •	Majikan	boleh	menyediakan	peluang	pekerjaan	lebih	cerah	kepada	ODHA •	ODHA	mempunyai	lebih	masa	untuk	bersama	keluarga	dan	orang	tersayang	dalam	keadaan	fizikal	yang lebih sempurna Mengurangkan Stigma (Prasangka Buruk) HIV/AIDS Melalui Penglibatan Masyarakat Islam Dalam Sokong Bantu Pemimpin	agama	menerajui	usaha	sokong	bantu	sebagai	contoh	dalam	pembentukan	ummah	yang	penyayang •	Mewujudkan	keperihatinan	kepada	permasalahan	HIV/AIDS	dengan	memberi	fokus	kepada	kebajikan	ODHA •	Menjalankan	tanggungjawab	bersama	dengan	membantu	golongan	sakit,	miskin	dan	tidak	berkemampuan	dalam masyarakat •	Memastikan	bahawa	ODHA	dan	keluarga	mereka	tidak	dipulau	oleh	masyarakat	•	Memotivasikan	ODHA	untuk	bercampur	gaul	dengan	masyarakat Hubungan Dengan Aktiviti Pencegahan HIV Pencegahan	sahaja	tidak	mencukupi	untuk	menangani	HIV/AIDS,	perlu	ada	kesinambungan	melalui	aktiviti	sokong bantu •	Menggalakkan	masyarakat	menjalani	ujian	saringan	tanpa	nama	bagi	mengetahui	status	HIV	mereka	jika	perkhidmatan khidmat nasihat dan sokong bantu diberikan •	Aktiviti	sokong	bantu	adalah	penting	untuk	meningkatkan	kesedaran	masyarakat	tentang	HIV/AIDS Jangan Melakukan Perlakuan Berisiko Kepada Jangkitan HIV/AIDS Perlakuan	yang	lebih	berisiko	terdiri	daripada	hubungan	sejenis	(Gay/Lesbian), berzina, melacur dan melanggan pelacur, menagih dadah menggunakan jarum suntikan. 60 Manual Islam & HIV/AIDS
Peringkat-Peringkat Bagi Sokong Bantu Berikut Adalah Peringkat-Peringkat Sokong Bantu : Tidak dijangkiti tetapi berisiko HIV Positif tetapi asimptomatik Penyakit HIV peringkat awal yang menunjukkan simptom Penyakit HIV peringkat lewat AIDS Tenat Menggalakkan Ujian HIV secara sukarela dan Khidmat Nasihat • Diagnosis awal adalah penting Sokongan psikologi berterusan yang mendorong cara hidup sihat Sokongan psikologi berterusan • Penjagaan kesihatan dan pemakanan yang berkhasiat • Menyediakan perkhidmatan untuk pengurangan penyakit seperti jangkitan kulit, T.B., pneumonia, kayap. • Rawatan ubat antiretrovirus Menyediakan perkhidmatan pengurangan jangkitan kulit, T.B., H1N1, pneumonia, kayap • Rawatan ubat antiretrovirus Perkhidmatan pakar untuk: Cirit-birit kronik Penyakit yang menyusut badan Barah Kaposi Sarkoma Penjagaan di rumah atau di hospital Pengurangan kesakitan Sokongan rohani dan emosi Pendekatan Pelbagai Sektor Diperlukan Bagi Sokong Bantu PENJAGAAN KANAK-KANAK • Sokongan keluarga • Bantuan kepada anak yatim • Yuran sekolah • Nafkah kanak-kanak • Sokongan ekonomi • Sokongan moral dan emosi HAK MANUSIA • Pendidikan mengenai hak asas • Sokongan daripada rangkaian orang yang hidup dengan HIV/AIDS • Akses kepada maklumat yang tepat • Jaminan hak melalui undang-undang PENJAGAAN KLINIKAL • Ujian Saringan HIV dan Khidmat Nasihat • Menyediakan perkhidmatan pakar untuk penyakit seperti TB, pneumonia • Penjagaan akhir hayat PENDEKATAN PELBAGAI SEKTOR KEBAJIKAN SOSIAL • Bantuan Zakat / Baitulmal • Sokongan ekonomi (spt skim kebajikan) • Bantuan makanan • Sokongan berkumpulan • Penglibatan Badan Bukan Kerajaan (NGO) PEKERJAAN • Syarat-syarat pekerjaan • Insuran kesihatan • Cuti sakit • Penjanaan pendapatan/ skim- skim kewangan SOKONGAN PSIKOLOGI • Khidmat nasihat • Sokongan rohani • Hidup yang positif • Kumpulan sokongan Manual Islam & HIV/AIDS 61
Sokongan Psikologi Mereka yang mempunyai HIV/AIDS dan keluarga mereka mengalami pelbagai masalah psikososial seperti berikut: •	Masalah	perubatan	dan	rawatan •	Dipulaukan	oleh	masyarakat •	Kehilangan	pekerjaan •	Perhubungan	peribadi	terjejas •	Perasaan	rendah	diri •	Masalah	kewangan •	Kebimbangan •	Takut •	Perasaan	bersalah Mereka yang baru dijangkiti oleh HIV/AIDS akan melalui beberapa proses emosi dan psikologi: MARAH, GERAM DAN TERKEJUT PENAFIAN (TAHAP INDIVIDU, KELUARGA, KOMUNITI DAN NEGARA) TOLAK-ANSUR PENERIMAAN Cara dan bagaimana individu, keluarga dan komuniti berhadapan dengan proses di atas berbeza. Antara persoalan yang mungkin timbul : •	Perlukah	aku	memberitahu	isteri	atau	ahli	keluarga	tentang	status	HIV/AIDS	aku? •	Bolehkah	mereka	menerima	aku? •	Adakah	orang	yang	aku	kasihi	akan	meninggalkan	aku? •	Bolehkah	aku	meneruskan	hubungan	seks	dengan	isteri	aku? •	Adakah	isteri	/	suami	telah	dijangkiti? •	Bagaimana	harus	aku	berhadapan	dengan	isteri	dan	anak-anak	aku? •	Siapa	akan	menjaga	keluarga	aku? •	Bolehkah	masyarakat	menerima	aku? •	Mengapa	sekarang? •	Adakah	aku	akan	menderita	sebelum	aku	mati? •	Bagaimanakah	aku	akan	mati	nanti? •	Siapakah	yang	akan	menguruskan	jenazahku? Khidmat nasihat ialah satu bentuk sokongan sosial : •	Khidmat	nasihat	menyediakan	maklumat	serta	sokongan yang diperlukan kepada individu untuk mereka membuat keputusan •	Amalan	prinsip-prinsip	Islam	boleh	digunakan	dengan berkesan dalam khidmat nasihat untuk memberikan sokongan kerohanian dalam bentuk harapan dan kesabaran dalam mengharungi penderitaan ODHA dan keluarganya •	Sokongan	berkumpulan	menyediakan	respons	yang praktikal bagi individu yang dipulau oleh masyarakat Pemimpin Islam perlulah menekankan kepada ODHA : •	Menyedari	hakikat	bahawa	kehidupan	dunia	hanya	sementara dan akhirat adalah penentu segalanya •	Segala	musibah	yang	menimpa	merupakan	ujian	dari Allah SWT bagi menduga keimanan seseorang •	Allah	SWT	Maha	Pengampun	dan	Maha Penyayang, maka perlulah bertaubat dan kembali ke pangkal jalan •	Beriman	kepada	Qada	dan	Qadar •	Khidmat	nasihat	juga	memainkan	peranan	dalam	pencegahan HIV/AIDS 62 Manual Islam & HIV/AIDS
Sokongan Sosial Dan Kebajikan ODHA Penjagaan Klinikal Kos	penjagaan	di	rumah	biasanya	lebih rendah untuk keluarga berbanding penjagaan hospital •	Penjagaan	di	rumah	menyediakan	peluang	untuk mendidik keluarga dan komuniti berhubung pencegahan dan boleh membantu mengurangkan stigma (prasangka buruk) terhadap HIV/AIDS •	Penjagaan	asas	yang	baik	di	rumah	membolehkan ODHA menjadi lebih aktif dan produktif •	Sokongan	untuk	anak	yatim	ODHA	bagi	keperluan jangka panjang seperti pendidikan dan keperluan semasa seperti makanan dan kestabilan emosi Kemudahan	untuk	memperoleh	ubat	yang	sesuai	adalah aspek penting proses penjagaan •	Penjagaan	paliatif	(khusus)	atau	penjagaan	akhir	hayat	ialah pendekatan aktif dan menyeluruh dalam menjaga dan memberi sokongan kepada pesakit yang hampir meninggal dunia •	Ia	menangani	keperluan	fizikal,	emosi,	sosial	dan	rohani	engan cara yang berikut: •	Mengurangkan	kesakitan •	Mengekalkan	keselesaan	dan	maruah	individu •	Menyediakan	sokongan	emosi	yang	praktik	untuk	pesakit dan keluarganya •	Melatih	ahli	keluarga	untuk	membantu	menguruskan	masalah tertentu •	Menyediakan	sokongan	kepada	keluarga	selepas	kematian pesakit Aktiviti Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Tunjuk dan terangkan maklumat tentang sokong bantu yang telah disediakan 2. Bahagikan peserta kepada tiga kumpulan, iaitu Kumpulan A, B dan C. 3. Edarkan kertas panduan yang disediakan kepada setiap kumpulan yang berkenaan. 4. Minta pendapat setiap kumpulan dan bincangkan tindakbalas mereka. Latihan (Kumpulan A) Anda sekalian merupakan mereka yang telah dijangkiti oleh HIV/AIDS. Bincangkan apakah pemahaman kumpulan anda berhubung dengan: 1. Sokong bantu (10 minit)	2.	Sebagai	orang	yang	hidup	dengan	HIV/AIDS	(ODHA)	fikirkan	apakah	jenis-jenis	sokong	bantu	yang	mungkin anda perlukan. Untuk memudahkan latihan ini, dua orang ahli akan memainkan peranan sebagai wanita yang mempunyai HIV/AIDS dan telah dijangkiti dari suami mereka, dua orang remaja yang telah dijangkiti HIV, dua orang pengguna dadah dan dua orang lagi suami yang telah jangkiti HIV melalui seks rambang, dan dua orang kanak-kanak sekolah yang telah mendapat HIV dari ibu mereka. (10 minit) 3. Lantik seorang wakil untuk membentangkan perbincangan anda nanti.(3 minit) Catatan Untuk	membantu	perbincangan	anda,	fikirkan	semula	apakah	pemahaman	anda	tentang	HIV/AIDS,	stigma(prasangka buruk) dan diskriminasi yang telah dilalui oleh ODHA. InsyAllah, anda akan dapat mencari jawapannya Manual Islam & HIV/AIDS 63
Latihan (Kumpulan B) Latihan (Kumpulan C) Anda merupakan sekumpulan ahli-ahli keluarga (2 orang ibu, 3 orang bapa, 4 orang kakak dan abang, 2 penjaga) kepada anak atau seorang ahli keluarga yang mempunyai HIV/AIDS. Anda merupakan sekumpulan ahli dari Jabatan Agama Islam. Sejak kebelakangan ini terlalu ramai kes-kes yang dirujukkan ke Agensi Agama untuk pelbagai jenis bantuan. Bincangkan: 1. Apakah pemahaman ahli kumpulan anda berhubung dengan "sokong bantu" (10 minit). 2. Sebagai ahli keluarga kepada mereka yang mempunyai HIV/AIDS, apakah jenis-jenis sokong bantu yang diperlukan oleh ahli kumpulan anda (10 minit). 3. Lantik seorang wakil yang akan membentangkan perbincangan anda itu nanti (3 minit). Catatan Untuk	membantu	perbincangan	anda	fikirkan	semula	apakah pemahaman anda tentang HIV/AIDS, stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi serta kesulitan yang dilalui oleh keluarga yang mempunyai ahli yang HIV/AIDS. Insya Allah, anda akan dapat mencari jawapannya Bincangkan apakah pemahaman anda tentang: 1. Sokong bantu. (10 minit) 2.	Sebagai	Pegawai	Agama	fikirkan	apakah	jenis- jenis sokong bantu yang boleh diberikan kepada mereka yang mempunyai HIV/AIDS. Apakah jenis khidmat sosial, pengetahuan dan kemahiran yang diperlukan oleh Pegawai Agama dalam memberi bantuan kepada mereka yang mempunyai HIV/ AIDS dan keluarga mereka.(10 minit) 3. Lantik seorang wakil untuk membentangkan perbincangan anda itu nanti. (3 minit). Catatan Untuk	membantu	perbincangan	anda,	fikirkan	semula	apakah pemahaman anda tentang HIV/AIDS, stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi serta kesulitan yang dilalui oleh mereka yang mempunyai HIV/AIDS TAJUK 2 : KEPERLUAN RAWATAN Objektif Menghuraikan faedah rawatan bagi orang yang hidup dengan HIV/AIDS Perkara Utama 1. Apakah ubat antiretrovirus? 2. Bagaimanakah ubat antiretrovirus berfungsi? 3. Apakah tujuan rawatan? 4. Adakah ubat antiretrovirus mahal? RAWATAN: Ubat Antiretrovirus Apakah Ubat Antiretrovirus? •	Ubat	yang	boleh	mengurangkan	tahap	HIV	di	dalam	tubuh	seseorang •	Dengan	mengurangkan	jumlah	HIV	di	dalam	badan	seseorang,	seseorang	boleh	memperlahankan	atau	mencegah kerosakan sistem daya tahan tubuhnya •	Ubat	ini	bukanlah	penawar	atau	penyembuh,	tetapi	boleh	membantu	mengekalkan	kesihatan	seseorang Bagaimanakah Ubat Antiretrovirus Berfungsi? •	HIV	menjangkiti	sel	di	dalam	sistem	daya	tahan	penyakit	yang	dipanggil	sel	CD4 •	Ubat	anti-retrovirus	berfungsi	dengan	menyekat	HIV	daripada	merebak	menjadi	AIDS 64 Manual Islam & HIV/AIDS
Apakah Tujuan Rawatan? •	Untuk	mengurangkan	jumlah	HIV	ke	tahap	yang	sangat	rendah •	Sebaik	sahaja	beban	virus	ini	menjadi	rendah,	sistem	ketahanan	badan	akan	mula	pulih •	Rawatan	dengan	ubat	anti-retrovirus	berfungsi	disarankan	sekiranya	kiraan	CD4	ialah	antara	200	dan	350 Adakah Ubat Antiretrovirus Mahal? •	Terdapat	empat	jenis	utama	ubat	antiretrovirus •	Ubat	antiretrovirus	biasanya	sangat	mahal •	Terapi	gabungan	(Combination Therapy) diberi secara percuma kepada kumpulan tertentu •	Kerajaan	Malaysia	memberi	percuma	kepada	semua	jenis	ubat	kepada	pesakit	yang	memenuhi	kriteria	untuk memulakan terapi ubat yang pertama. Aktiviti Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Edarkan bahan yang terkandung pada halaman berikutnya. Buat penyampaian bahan tersebut kepada peserta. 2. Minta peserta berpecah kepada kumpulan. 3. Minta mereka membincang peranan pemimpin Islam dan orang Islam dalam membekalkan rawatan kepada orang yang hidup dengan HIV/AIDS. 4. Bincangkan respons dan senaraikannya di atas papan tulis. TAJUK 3 : TANGGUNGJAWAB SOKONG BANTU DALAM PENDEKATAN ISLAM Objektif Menghuraikan tanggungjawab sokong bantu dalam pendekatan Islam bagi HIV/AIDS Perkara Utama 1. Umat Islam diperintahkan supaya saling mengasihani dan mengambil berat antara satu sama lain 2. Tanggungjawab ke atas anak yatim adalah tanggungjawab penting umat Islam 3. Umat Islam boleh menunjukkan rasa kasih sayang kepada orang yang menghidapi HIV/AIDS dengan lebih memahami virus ini dan memberikan harapan dan sokongan emosi dan praktik kepada mereka dan keluarga mereka Manual Islam & HIV/AIDS 65
Tanggungjawab Seorang Muslim Terhadap Orang Yang Memerlukan Bantuan Tanggungjawab seorang muslim terhadap orang yang memerlukan bantuan merangkumi mencari, mendekati dan menghulur bantuan yang diperlukan. Firman Allah SWT dalam Surah al-Zariyat Ayat 15-19 Maksudnya: Sesungguhnya orang yang bertaqwa ditempatkan di dalam syurga, dengan mata air-mata air terpancar. Mereka mengambil apa yang diberikan oleh Tuhan mereka. Sesungguhnya mereka di dunia dahulu adalah orang yang berbuat kebaikan. Mereka sentiasa mengambil sedikit sahaja masa dari waktu malam, untuk mereka tidur. Dan diakhir malam mereka beristighfar kepada Allah SWT. Dan pada harta- harta mereka, ada hak untuk orang miskin yang meminta dan yang tidak meminta. PENGAJARAN AYAT Allah	SWT	berfirman	bahawa	amalan	bersedekah	yang	sebenar	bukan	sahaja	memberi	kepada	mereka	yang	memerlukan dan yang meminta, tetapi juga mereka yang terhalang atas sebab-sebab tertentu daripada meminta. Dermawan yang sebenar akan membantu golongan yang kedua ini. Mungkin terdapat beberapa sebab yang menghalang seseorang itu daripada meminta bantuan: 1. Dia mungkin malu untuk bertanya, atau dia mungkin keberatan untuk meminta bantuan demi menjaga maruahnya 2.	Dia	mungkin	terlalu	leka	dalam	mencapai	cita-cita	yang	terlalu	tinggi	hinggakan	dia	mungkin	tidak	terfikir	untuk meminta 3. Dia mungkin juga tidak menyedari bahawa dia memerlukan bantuan, terutamanya apabila kemewahan dan harta dilihat dari segi kerohanian 4. Dia mungkin tidak mengetahui yang anda memiliki sesuatu yang boleh memenuhi keperluannya 5. Dia mungkin seorang yang tidak berdaya 66 Manual Islam & HIV/AIDS
Tanggungjawab Seorang Muslim Untuk Berusaha Kepada Kebaikan Dan Berkasih Sayang Firman Allah SWT dalam Surah an-Nisa' Ayat 114 Maksudnya: Tidak ada kebaikan pada kebanyakan bisikan-bisikan mereka, kecuali orang yang menyuruh bersedekah, atau berbuat kebaikan atau mendamaikan di antara manusia. Dan sesiapa yang berbuat demikian kerana mencari keredhaan Allah, maka Kami akan memberi pahala yang besar. Firman Allah SWT dalam Surah al-Balad Ayat 10-20 Maksudnya: Dan Kami telah menunjukkan kepadanya dua jalan. Dalam pada itu manusia tidak (memilih jalan kebaikan) merempuh masuk mengerjakan amal-amal yang tinggi darjatnya di sisi Tuhan. Dan apa jalannya engkau dapat mengetahui apa dia amal-amal yang tinggi darjatnya di sisi Tuhan itu? (Di antara amal-amal itu bagi orang yang mampu) ialah memerdekakan hamba abdi. Atau memberi makan pada hari kelaparan. Kepada anak yatim dari kaum kerabat. Atau kepada orang miskin yang terlantar di atas tanah. Selain dari itu, ia (tidak) menjadi dari orang-orang yang beriman dan berpesan-pesan dengan sabar serta berpesan-pesan dengan kasih sayang. Mereka itulah golongan pihak kanan (yang akan beroleh Syurga). Dan orang yang kufur ingkar akan ayat-ayat keterangan Kami, merekalah golongan pihak kiri. Mereka ditimpakan (azab seksa) neraka yang ditutup rapat (supaya kuat bakarannya). PENGAJARAN AYAT 1. Orang beriman bukan hanya dihuraikan sebagai individu tetapi sebagai ahli masyarakat yang membantu dan menggalakkan satu sama lain supaya bersabar dalam menghadapi kesusahan, dan berbuat baik serta mengasihi insan lain 2. Umat Islam yang paling baik adalah mereka yang tidak bersikap kasar dan keras hati, sebaliknya mereka bersikap lemah lembut, bertimbang rasa dan memberi sokongan kepada satu sama lain Manual Islam & HIV/AIDS 67
Firman Allah SWT dalam Surah al-Asr Ayat 1-3 Maksudnya: Demi masa, Sesungguhnya manusia itu dalam kerugian. Kecuali orang-orang yang beriman dan beramal salih, dan mereka pula berpesan-pesan dengan kebenaran serta berpesan-pesan dengan sabar. PENGAJARAN AYAT 1. Umat Islam adalah suatu umat yang hidup dengan penuh kesabaran dan sifat berkasih sayang antara satu sama lain 2. Mereka sentiasa nasihat menasihati dengan perkara kebaikan 3. Sentiasa bergaul sesama manusia dengan penuh kasih sayang Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Sesiapa yang tidak mengasihi manusia nescaya ia tidak akan dikasihi Allah A'zzawajalla. Hadis Riwayat al-Bukhari dan Muslim Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Ketika Allah SWT menjadikan makhluk, Dia telah menulis dalam kitabNya ketika berada di Arash 'Sesungguhnya rahmatKu mengatasi kemurkaanKu. Hadis Riwayat al-Bukhari Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Sekasih-kasih manusia kepada Allah ialah mereka yang memberi manfaat kepada manusia yang lain. Hadis Riwayat al-Tabroni 68 Manual Islam & HIV/AIDS
Surah-Surah Yang Menggalakkan Umat Islam Bersatu Dalam Menolong Satu Sama Lain Firman Allah SWT dalam Surah al-Maidah Ayat 32 Maksudnya: Dengan sebab yang demikian itu Kami tetapkan atas Bani Israil, bahawasanya sesiapa yang membunuh seorang manusia dengan tiada alasan, atau melakukan kerosakan di muka bumi, maka seolah-olah dia telah membunuh manusia semuanya; dan sesiapa yang menjaga kehidupan manusia, maka seolah-olah dia telah menjaga kehidupan manusia semuanya. Dan sesungguhnya, telah datang kepada mereka Rasul-rasul Kami dengan membawa keterangan yang nyata; kemudian sesungguhnya kebanyakan dari mereka sesudah itu, menjadi orang yang melampaui batas di muka bumi. PENGAJARAN AYAT 1. Umat Islam dilarang membunuh sesama manusia 2. Nyawa manusia perlu dihargai dengan tidak melakukan sebarang bentuk kezaliman dan kekerasan 3. Keselamatan hidup seseorang manusia perlu dijaga dengan sebaik-baiknya. Firman Allah SWT dalam Surah al-Maidah Ayat 2 Maksudnya: Dan hendaklah kamu bertolong-tolongan untuk membuat kebajikan dan bertaqwa, dan janganlah kamu bertolong-tolongan pada melakukan dosa (maksiat) dan pencerobohan. dan bertaqwalah kepada Allah, kerana Sesungguhnya Allah Maha berat azab seksaNya (bagi sesiapa Yang melanggar perintahNya). Manual Islam & HIV/AIDS 69
Firman Allah SWT dalam Surah Al-Imran Ayat 103 Maksudnya: Dan berpegang teguhlah kamu sekalian kepada tali Allah SWT (agama Islam), dan janganlah kamu bercerai-berai; dan kenanglah nikmat Allah SWT kepada kamu ketika kamu bermusuh-musuhan (semasa jahiliyah dahulu), lalu Allah SWT menyatukan di antara hati kamu (sehingga kamu bersatu-padu dengan nikmat Islam), maka menjadilah kamu dengan nikmat Allah SWT itu orang Islam yang bersaudara. Dan kamu dahulu telah berada di tepi jurang neraka (disebabkan kekufuran kamu semasa jahiliyah), lalu Allah SWT selamatkan kamu dari neraka itu (disebabkan nikmat Islam juga). Demikianlah Allah SWT menjelaskan kepada kamu ayat-ayat keterangan-Nya, supaya kamu mendapat petunjuk hidayah-Nya. PENGAJARAN AYAT 1. Allah SWT memerintah umat Islam supaya bersatu padu 2. Perpecahan dikalangan umat Islam amatlah dilarang keras dalam Islam 3. Kekuatan umat Islam terletak kepada pegangan mereka terhadap ajaran Islam Hadis-Hadis Yang Menggalakkan Umat Islam Bersatu Dalam Menolong Satu Sama Lain Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Perumpamaan orang-orang mukmin itu dalam berkasih sayang dan kasih mengasihani dan berlemah lembut adalah seumpama satu badan apabila satu anggota badan sakit seluruh badan akan menanggungnya dengan berjaga malam dan menderita sakit. Hadis Riwayat Muslim 70 Manual Islam & HIV/AIDS
Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Sesungguhnya kaum ass'ariyyin, apabila mereka terlibat dengan peperangan atau kekurangan makanan keluarga mereka di madinah, lalu mereka himpunkan dalam satu kain , dan mereka bahagikan dalam satu bekas dengan sama rata, maka mereka daripada kalanganku, maka aku daripada kalangan mereka. Hadis Riwayat Bukhari dan Muslim Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Carilah aku di kalangan orang yang lemah di kalangan kamu, kerana sesungguhnya kamu akan diberi rezeki dan pertolongan dengan sebab adanya orang yang lemah di kalangan kamu. Kata Abu Isa Hadis ini hasan Sohih. Hadis Riwayat at-Tarmidzi Dalil al-Quran Dan al-Hadis Yang Mengandungi Tanggungjawab Umat Islam Terhadap Anak Yatim Firman Allah SWT dalam Surah al-Baqarah Ayat 83 Maksudnya: Dan (ingatlah), ketika Kami mengikat perjanjian setia dengan Bani Israil (dengan berfirman): Janganlah kamu menyembah melainkan Allah SWT, dan berbuat baiklah kepada kedua ibu-bapa, dan kaum kerabat, dan anak-anak yatim, serta orang miskin dan katakanlah kepada sesama perkataan yang baik; dan dirikanlah sembahyang serta berilah zakat. Kemudian kamu berpaling (perjanjian setia kamu itu) kecuali sebahagian kecil dari kamu; dan sememangnya kamu orang yang tidak menghiraukan perjanjian setianya. Manual Islam & HIV/AIDS 71
Firman Allah SWT dalam Surah an-Nisa Ayat 36 Maksudnya: Dan sembahlah Allah SWT dan janganlah kamu sekutukan Dia dengan sesuatu apa jua; dan berbuat baiklah kepada kedua ibubapa, dan kaum kerabat dan anak-anak yatim, dan orang miskin, dan jiran tetangga yang dekat, dan jiran tetangga yang jauh, dan rakan sejawat, dan orang musafir yang terlantar, dan juga hamba yang kamu miliki. Sesungguhnya Allah SWT tidak suka orang yang sombong dan membanggakan diri. Bagaimanakah Umat Islam Boleh Menunjukkan Sokongan Kepada Mereka Yang Dijangkiti Dan Terjejas HIV/AIDS? Memahami HIV/AIDS 1. Memahami fakta tentang HIV/AIDS, misalnya jangkitan, pencegahan dan rawatan. 2. Berhati-hati dengan tanggapan, rasa takut dan prejudis anda tentang HIV/AIDS dan cuba untuk tidak membiarkan kejahilan atau ketakutan menghalang anda daripada membantu ODHA yang memerlukan bantuan. 3. Cuba menyelami dengan perasaan ODHA dengan mengaitkannya dengan pengalaman kesakitan, kemurungan, renjatan/rasa terkejut dan kesedihan yang anda pernah alami. 4. Selalulah berdoa untuk ODHA dan keluarga mereka agar mereka diberi kekuatan untuk menghadapi kesukaran yang diakibatkan oleh HIV/AIDS. Mengekalkan Kerahsiaan Dan Mewujudkan Kepercayaan 1. Rahsiakan status HIV individu dan maklumat peribadinya, kecuali dibenarkan penyebarannya oleh individu tersebut. Komitmen kerahsiaan sangat penting kerana status HIV seseorang individu boleh mengakibatkan stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi yang teruk, yang membawa kepada kehilangan pekerjaan atau hubungan peribadi yang terjejas 2. Wujudkan kepercayaan dengan menunjukkan kasih sayang dan mengambil berat terhadap ODHA dengan ikhlas. Beri keyakinan kepada mereka untuk memilih cara hidup yang sihat yang berlandaskan prinsip- prinsip Islam 3. Dengar dan beri perhatian penuh kepada individu berkenaan, dan cuba fahami apa yang dikongsi dan dirasainya. Biarkan individu tersebut bercakap tanpa gangguan. Tanya soalan untuk lebih memahami perasaannya 4. Bercakap benar tentang situasi yang dialami orang itu, contohnya berkenaan masalah hubungan dan isu kewangan, untuk membantu individu menangani secara realistik masalah-masalah hidup yang dihadapi oleh mereka 72 Manual Islam & HIV/AIDS
Memberi Harapan Dan Sokongan Emosi 1. Bercakap tentang orang "yang hidup dengan HIV" dan bukannya "menderita disebabkan AIDS". Ini membantu mengurangkan kebimbangan dan memberikan mereka lebih harapan untuk masa hadapan 2. Bantu mereka untuk menumpukan perhatian pada masa depan yang diingini oleh mereka dan semaikan kesedaran bahawa walaupun mereka hidup dengan HIV, mereka masih boleh menjalani kehidupan yang panjang dan sihat. 3. Layani mereka sebagaimana anda melayan orang lain 4. Lakukan perkara yang mudah seperti memegang tangan mereka atau meletakkan tangan anda di atas bahu mereka. Ini amat bererti kepada orang yang hidup dengan HIV/AIDS terutama sekali jika orang lain enggan menyentuh mereka. Ia juga menunjukkan kepada orang lain bahawa menyentuh seseorang yang mempunyai HIV adalah selamat. 5. Didik orang lain yang anda boleh melakukan semua perkara berikut dengan selamat bersama seseorang yang HIV positif tanpa risiko dijangkiti HIV - menyentuh, memeluk, berkongsi tandas, pergi kerja atau sekolah bersama, berkongsi makanan dan minuman, bersin, batuk Berikan Sokongan Praktikal 1. Perkenalkan beberapa perkara mudah dan praktikal yang mereka boleh lakukan untuk memastikan yang mereka kekal sihat dan hidup lebih lama, seperti amalan pemakanan sihat dan senaman yang kerap 2. Dapatkan maklumat tentang khidmat sokongan yang ada di tempat anda, seperti khidmat perubatan dan khidmat nasihat, nombor telefon `hotline' HIV/AIDS ataupun kumpulan sokongan untuk bertemu dengan orang lain yang hidup dengan HIV 3. Membantu memulihkan silaturrahim orang yang hidup dengan HIV/AIDS dengan menggalakkan individu itu menyambung semula mana-mana hubungan keluarga yang terputus ataupun memujuk orang lain supaya berbaik semula dengan mereka. ODHA lazimnya disingkirkan atau dijauhi oleh keluarga atau masyarakat mereka, atau mereka mungkin mengasingkan diri mereka sendiri kerana mereka tertekan ataupun bimbangkan tindak balas orang lain kepada penyakit mereka. 4. Sekiranya ahli keluarga anda dijangkiti AIDS, sila rujuk ke hospital dan sebaik-baiknya cuba jaga mereka di rumah. Aktiviti Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Berikan penyampaian maklumat yang berkaitan 2. Bahagikan peserta kepada kumpulan 5-8 orang dan minta mereka rancang sebuah agensi atau pusat berasaskan Islam yang boleh menyediakan sokong bantu kepada orang yang hidup dengan HIV/AIDS dan keluarga mereka. 3. Maklumkan kepada para peserta yang agensi atau pusat itu harus mempunyai nama, matlamat dan objektif. Minta para peserta menyenaraikan faedah yang agensi atau pusat sedemikian mungkin boleh berikan kepada masyarakat. 4. Minta setiap kumpulan membentangkan idea mereka. Ucapkan tahniah bagi setiap idea dan tonjolkan faedah pusat itu kepada kumpulan yang lain. Cuba cadangkan idea baru jika ia akan membantu memperbaiki idea yang telah dicadangkan. Manual Islam & HIV/AIDS 73
MODUL 5 STIGMA (PRASANGKA BURUK) & DISKRIMINASI MODUL 5 - STIGMA (PRASANGKA BURUK) & DISKRIMINASI Tujuan Modul ini bertujuan membincangkan isu berkaitan stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi yang dihadapi oleh orang yang hidup dengan HIV/AIDS. Ini dilakukan melalui aktiviti yang memberi fokus kepada peningkatan tahap kepekaan para peserta kepada isu sedemikian. Aktiviti yang disediakan juga menggalakkan penggunaan bahasa ( sila lihat m/s berikutnya Bahasa HIV/AIDS) yang sesuai apabila bercakap dengan orang yang hidup dengan HIV/ AIDS dan keluarga mereka, dan menekankan proses penilaian tanggapan peribadi terhadap HIV/AIDS, untuk memberi peluang kepada peserta menangani perasaan dan prejudis mereka sendiri. Tajuk ini juga mengandungi prinsip Islam tentang stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi, dan aktiviti yang membolehkan peserta mengaitkan prinsip tersebut kepada senario yang berdasarkan contoh sebenar. Umumnya tajuk stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi lebih wajar dibincangkan selepas, atau bersama dengan Modul 1: HIV/AIDS : Pengetahuan Asas kerana seseorang itu perlu memahami terlebih dahulu apa itu HIV/AIDS untuk mengatasi kebimbangan mereka sebelum mereka boleh memahami kepentingan mengatasi isu stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi yang menyelubungi HIV/AIDS. 74 Manual Islam & HIV/AIDS
TAJUK 1 : BAHASA HIV/AIDS Objektif Menghuraikan bahasa yang sesuai untuk HIV/AIDS dan tujuan penggunaan bahasa tersebut. Perkara Utama Menggunakan bahasa yang sesuai dan beralas dengan orang yang hidup dengan HIV/AIDS dan keluarga mereka menunjukkan perasaan hormat dan kepekaan, yang membantu memelihara maruah manusia, sebagaimana yang dianjurkan oleh Islam. Aktiviti Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Sila rujuk halaman berikutnya (Petikan Ayat Dari surah al-Balad & surah lain-lain ) sebagai muqaddimah kepada perbincangan yang selanjutnya. 2. Sila rujuk halaman seterusnya (Bahasa HIV/AIDS) dan jelaskan kepada peserta bahawa penggunaan bahasa yang betul untuk HIV/AIDS adalah langkah pertama ke arah memahami HIV dan kesannya ke atas badan manusia. Ia juga menunjukkan rasa hormat dan kepekaan , sensitiviti serta keperihatinan terhadap keluarga dan orang yang dijangkiti HIV/AIDS. Bahasa yang digunakan juga dapat memelihara maruah orang yang hidup dengan HIV/AIDS, yang juga merupakan tanggungjawab bersama antara satu sama lain. Ini dijelaskan dalam hadis berikut: Hadis Rasulullah SAW: Maksudnya: Bertakwalah kamu kepada ALLAH SWT dimana saja kamu berada, ikutilah keburukan dengan kebaikan nescaya ia memadamkannya , dan bergaulah dengan manusia dengan akhlak yang baik. Hadis Riwayat at-Tarmdizi Bahasa HIV/AIDS ISTILAH YANG SERING DIGUNAPAKAI DALAM BAHASA HIV/AIDS 1. Bukan aids, tetapi AIDS (Dari Segi Penulisan): AIDS bukanlah perkataan, tetapi merupakan singkatan yang bermaksud perkataan yang dibentuk daripada	huruf	awal,	yang	bermaksud	ACQUIRED	IMMUNE	DEFICIENCY	SYNDROME	(SINDROM	KURANG	DAYA	TAHAN PENYAKIT) 2. Bukan virus AIDS, tetapi HIV: HIV ialah virus dan AIDS ialah sindrom penyakit. Sindrom ialah sekumpulan tanda dan gejala yang menunjukkan seseorang mempunyai suatu keadaan atau penyakit. AIDS bukanlah PENYEBAB tetapi HASIL/AKIBAT jangkitan HIV. Manual Islam & HIV/AIDS 75
3. Bukan Pembawa AIDS, tetapi HIV positif: Istilah "Pembawa AIDS" yang bermaksud yang anda boleh mendapat AIDS menerusi perhubungan seks adalah tidak benar. Ia juga bermaksud yang penyebab jangkitan adalah AIDS dan bukannya HIV. Ini juga tidak benar. HIV positif bermaksud yang anda dijangkiti HIV, dan ini adalah istilah sesuai untuk digunakan. 4. Bukan mangsa AIDS, tetapi Orang yang Hidup Dengan HIV atau AIDS: Orang yang mempunyai HIV atau AIDS tidak suka dilabel sebagai "mangsa". Ia bermaksud yang mereka tidak berkuasa atau ditewaskan oleh penyakit. PLWHA adalah istilah yang memberi lebih maruah, harapan dan kekuatan kepada orang yang mencari kekuatan untuk menghadapi penyakit yang sukar. 5. Bukan penderita atau pesakit AIDS, tetapi Orang yang Hidup dengan HIV atau AIDS: Orang yang hidup dengan HIV atau AIDS tidak sakit sepanjang masa. Tentu sekali ada ketikanya mereka akan menjadi pesakit, tetapi istilah ini bermaksud tidak berdaya dan tidak membantu memberi kekuatan kepada ODHA untuk merasa lebih baik tentang diri mereka sendiri. Ia juga memperkecil hakikat yang ODHA mampu menjalani kehidupan normal, memanjangkan jangka hayat mereka dan memperbaiki kualiti kehidupan mereka dengan rawatan yang betul dan bantuan sosial. 6. Bukan ujian AIDS, tetapi Ujian Antibodi HIV: Tidak ada satu ujian pun yang boleh menentukan sama ada seseorang mempunyai AIDS ataupun tidak, memandangkan AIDS adalah sindrom bagi pelbagai keadaan dan penyakit. Anda tidak diuji untuk AIDS tetap diuji untuk jangkitan HIV; ataupun lebih tepat lagi untuk antibodi terhadap HIV. Jika antibodi dihasilkan sebagai tindak balas kepada jangkitan, orang itu adalah HIV positif. 7. Bukan Kumpulan Berisiko Tinggi, tetapi Kelakuan Berisiko Tinggi: Anda dijangkiti HIV bukan disebabkan SIAPA ANDA tetapi apa yang anda BUAT. Jika anda terlibat dalam kelakuan berisiko tinggi yang akan mendedahkan anda kepada HIV, anda boleh dijangkiti walau siapa sekalipun anda, sama ada miskin ataupun kaya, lelaki atau wanita, pelacur atau suri rumah. 8. Istilah Pekerja Seks atau Pelacur Istilah pekerja seks sering digunapakai diperingkat antarabangsa bagi menggantikan perkataan pelacur. Para perserta digalakkan menggunakan istilah Pekerja Seks ketika menyampaikan seruan dakwah kepada kumpulan sasar. Tetapi tetap perlu kita tegaskan bahawa istilah "Pekerjaan yang baik adalah satu ibadah". TAJUK 2 : TANGGAPAN RISIKO JANGKITAN HIV Objektif Menjelaskan sebab jangkitan HIV/AIDS iaitu akibat daripada apa yang anda lakukan, dan bukannya siapa anda. Perkara Utama Sesiapa sahaja mempunyai risiko mendapat jangkitan HIV. Jangkitan HIV berpunca dari aktiviti dan perlakuan yang berisiko seperti melakukan hubungan seks (pasangan yang sah) dan perkongsian jarum suntikan dengan mereka yang telah dijangkiti. HIV bukan berpunca dari aktiviti pelacuran dan penagihan dadah semata-mata, malah boleh dijangkiti oleh sesiapa sahaja. 76 Manual Islam & HIV/AIDS
Aktiviti Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Minta peserta senaraikan bagaimana HIV boleh dijangkiti. Senaraikan respons mereka di atas papan tulis. 2. Minta peserta senaraikan orang-orang yang berkemungkinan dijangkiti HIV. Seperti maklumat berikut: jantina, usia dan pekerjaan mereka. 3. Terangkan kepada peserta bahawa jawapannya adalah kelakuan dan bukan golongan tertentu sahaja. Walaupun masyarakat mengamalkan stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi, HIV boleh dijangkiti oleh sesiapa sahaja tanpa mengenal agama, kaum, jantina, status atau usia. TAJUK 3 : MENILAI TANGGAPAN PERIBADI TERHADAP HIV/AIDS Objektif Memahami perasaan, sikap dan tanggapan untuk menghapuskan stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi. Perkara Utama Adalah amat penting memahami niat untuk melibatkan diri dengan aktiviti kebajikan berkaitan HIV/AIDS, supaya niat tersebut selari dengan prinsip Islam iaitu sayang menyayangi, berkasihan, berprihatin dan tolong-menolong antara satu sama lain. Aktiviti Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Beritahu peserta yang mereka akan terlibat dalam aktiviti yang memerlukan pandangan mereka terhadap kenyataan-kenyataan (Soalan Untuk Penilaian Tanggapan Peribadi) pada halaman seterusnya dibacakan kepada mereka, aktiviti ini mencerminkan tanggapan, sikap atau tanggapan peribadi terhadap HIV/AIDS. 2. Beri penekanan pentingnya untuk menghormati pandangan masing-masing. 3. Minta peserta mengangkat tangan jika mereka bersetuju dengan kenyataan yang dibacakan. (Jelaskan	kepada	peserta	supaya	mengangkat	tangan	mereka	serta-merta	tanpa	berfikir	panjang,	atau	berlengah- lengah untuk memberi jawapan. Latih respons peserta sebelum memulakan aktiviti dengan beberapa soalan ringkas sebagai contoh : Siapa suka makan durian?) 4. Setelah membaca semua soalan, rumus dan bincangkan setiap respon peserta. Bincangkan pentingnya menilai tanggapan, sikap dan peranan untuk menghapuskan stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi. Soalan Untuk Penilaian Tanggapan Peribadi Terhadap HIV/AIDS 1. HIV/AIDS merupakan balasan yang setimpal bagi dosa-dosa yang mereka lakukan dan mereka sepatutnya dibiar merana kerana itu adalah ketentuan Allah SWT. 2. Tidak ramai daripada remaja Islam zaman sekarang yang berzina 3. Pencegahan HIV/AIDS bukan tanggungjawab orang Islam 4. Melawat seseorang yang hidup dengan HIV/AIDS yang sakit adalah dikira sebagai amal jariah yang amat besar pahalanya dalam Islam 5. Perasaan putus asa atau kata-kata yang memutuskan harapan sesorang adalah sesuatu yang berdosa dalam Islam kerana Allah SWT Maha Pengampun dan Maha Pengasih 6. Jika saya menolong orang yang hidup dengan HIV/AIDS saya bimbang bahawa masyarakat akan memandang serong terhadap saya sebagai pemimpin Islam Manual Islam & HIV/AIDS 77
7. Baitulmal / Pusat Zakat boleh menyediakan dana untuk pengubatan orang yang hidup dengan HIV/AIDS supaya mereka tidak putus harapan untuk meneruskan kehidupan mereka 8. Kasih sayang dan bantu-membantu antara para mukmin dalam Islam hanyalah antara mereka yang melawat ke masjid dan tidak melakukan dosa-dosa yang besar 9. Seorang isteri yang hanya melakukan hubungan seks dengan suaminya tidak akan mendapat HIV 10. Orang yang sudah sampai ke tahap AIDS tidak mempunyai harapan lagi untuk hidup dan orang Islam tidak sepatutnya membuang masa untuk mengambil kira tentang mereka 11. Orang-orang yang kita kasihi dan kenal seperti anak, jiran dan kawan tidak akan mendapat HIV/AIDS kerana mereka bukan pengguna dadah atau pelacur TAJUK 4 : PANDANGAN ISLAM BERHUBUNG STIGMA (PRASANGKA BURUK) & DISKRIMINASI Objektif 1. Menghuraikan maksud stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi 2. Menghuraikan kesan buruk stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi ke atas masyarakat 3. Menghuraikan perspektif Islam berhubung stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi Perkara Utama 1. Apakah stigma (prasangka buruk) 2. Apakah diskriminasi 3. Kenapa stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi berlaku 4. Bentuk-bentuk diskriminasi 5. Apakah yang boleh kita lakukan 6. Apakah pandangan Islam terhadap stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi Apakah Stigma (Prasangka Buruk)? Stigma	(prasangka	buruk)	jangan	pandang	hina,	keji	terhadap	individu	dan	kumpulan	tertentu	dalam	masyarakat •	Ia	menyebabkan	sesetengah	golongan	merasa	hina	dan	malu	sementara	golongan	yang	lain	merasa	mereka lebih sempurna atau takut kepada golongan tertentu Firman Allah SWT dalam Surah al-Hujurat Ayat 11 Maksudnya: Wahai orang yang beriman! Janganlah sesuatu puak merendah-rendahkan puak yang lain, mungkin puak yang dicemuhkan itu lebih baik daripada mereka; dan janganlah pula kaum wanita ke atas kaum wanita yang lain, mungkin puak yang dicemuhkan itu lebih baik daripada mereka; dan janganlah kamu mencela dirimu sendiri; dan jangan kamu panggil-memanggil antara satu sama lain dengan gelaran yang buruk. Amatlah buruknya sebutan nama fasik sesudah ia beriman. Dan sesiapa yang tidak bertaubat maka merekalah orang yang zalim. 78 Manual Islam & HIV/AIDS
APAKAH DISKRIMINASI? Diskriminasi berlaku apabila seseorang menerima layanan yang berbeza dan tidak adil Apakah Bentuk-Bentuk Ketidaksamaan Diskriminasi? Contohnya Tidak mahu makan bersama orang yang hidup dengan HIV/AIDS, diberhentikan penyewaan rumah oleh pemilik rumah, pemulauan oleh keluarga dan kawan, tidak mahu menguruskan mayat orang yang hidup dengan HIVAIDS Contohnya Sijil kematian yang mengatakan punca kematian dari AIDS, ujian antibodi HIV yang perlu diambil sebelum pekerjaan ditawarkan Contohnya Apabila diminta berjumpa atau berbual dengan orang yang hidup dengan HIV/AIDS, reaksi adalah 'tidak mahu' diikuti oleh alasan 'kita tidak boleh membuat apa-apa untuk menolong mereka' ataupun 'mereka mencari bala ke atas diri mereka sendiri jadi kami tidak mahu masuk campur' Apakah Bentuk-Bentuk Diskriminasi? Contohnya Kemasukan universiti, pengasingan di sekolah dan hospital, ujian antibodi HIV yang mandatori. Kanak-kanak dimana ahli keluarganya adalah HIV positif menerima gangguan oleh kawan atau cikgunya di sekolah. Rasional Stigma (Prasangka Buruk) Dan Diskriminasi Membawa Kemudharatan Kepada Masyarakat? Disebabkan	jangkitan	HIV	dan	penyakit	AIDS	ini	sering	dikaitkan	dengan	tingkahlaku,	ia	selalu	menjadi	bahan	berlakunya stigma (prasangka buruk) •	Individu	yang	dijangkiti	HIV	sering	menerima	stigma	(prasangka	buruk)	dan	diskriminasi	seperti	dibuang	kerja tanpa alasan, disingkir dari keluarga dan yang paling kejam adalah dibunuh tanpa sebab. Dengan	berlakunya	stigma	(prasangka	buruk)	dan	diskriminasi,	ianya	akan	menyumbang	kepada	halangan	yang besar dalam menangani wabak ini. Ia seterusnya menghalang pihak berwajib untuk mengambil tindakan yang sewajarnya serta menyebabkan individu takut untuk tampil membuat ujian pengesanan antibodi HIV •	Mereka	yang	dijangkiti	HIV	ini	pula	akan	takut	untuk	berkongsi	maklumat	tentang	dirinya	yang	telah	dijangkiti	HIV dan ini akan menyumbang kepada penularan penyakit dan menyebabkan epidemik lebih teruk daripada keadaan sebenar. •	Walaupun	dengan	rawatan	ARV,	namun	ia	mungkin	tidak	dapat	dicapai	kerana	stigma	(prasangka	buruk)	dan diskriminasi. Individu tersebut akan takut untuk tampil ke hadapan untuk mendapatkan rawatan. •	Usaha	untuk	melaksanakan	program	pencegahan	yang	berkesan	akan	menjadi	lebih	sukar	oleh	kerana	usaha penyedaran tidak akan menerima sokongan mereka yang menganggap bahawa HIV/AIDS adalah virus yang hanya dihadapi oleh sesetengah golongan masyarakat •	Stigma	(prasangka	buruk)	dan	diskriminasi	membawa	kepada	kesan	psikologi	yang	amat	ketara	di	mana	orang yang hidup dengan HIV/AIDS merasa malu, tidak bermaya dan putus asa Manual Islam & HIV/AIDS 79
Apakah Yang Boleh Kita Lakukan? BERHENTILAH MEMANDANG RENDAH KEPADA SESEORANG BERILAH PERTOLONGAN DAN HARAPAN Firman Allah SWT dalam Surah Yusof Ayat 87 Maksudnya: Dan janganlah kamu berputus asa dari rahmat pertolongan Allah SWT .sesungguhnya tidak berputus asa dari rahmat dan pertolongan Allah SWT itu melainkan kaum yang kafir. Apakah Pandangan Islam Terhadap Stigma (Prasangka Buruk) Dan Diskriminasi? Dalam Islam, stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi terhadap orang yang hidup dengan HIV/AIDS adalah SALAH Tuntutan keadilan yang terkandung dalam undang-undang Syariah berasaskan penghormatan yang perlu diberikan sesama insan tanpa mengira bangsa atau agama Umat yang adil dalam Islam adalah umat yang senantiasa memperjuang dan mengekalkan penghormatan kepada saudaranya untuk kebaikan yang sejagat, dan bukannya yang hanya memihak kepada sesebuah golongan yang tertentu Ini	jelas	terkandung	di	dalam	al-Quran	di	mana Firman Allah SWT dalam Surah al-Hujurat Ayat 13 Maksudnya: Wahai umat manusia! Sesungguhnya Kami telah menciptakan kamu dari lelaki dan perempuan, dan Kami telah menjadikan kamu berbagai bangsa dan bersuku puak, supaya kamu berkenal-kenalan (dan beramah mesra antara satu Dengan Yang lain). Sesungguhnya semulia-mulia kamu di sisi Allah SWT ialah orang Yang lebih taqwanya di antara kamu, (bukan Yang lebih keturunan atau bangsanya). Sesungguhnya Allah SWT Maha Mengetahui, lagi Maha mendalam pengetahuannya (akan keadaan dan amalan kamu). Stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi adalah pelanggaran hak asasi manusia bukan sahaja untuk orang yang hidup dengan HIV/AIDS tetapi juga keluarga mereka. Allah SWT juga telah menyuruh supaya hambanya menjadi penolong antara satu sama lain. 80 Manual Islam & HIV/AIDS
Firman Allah SWT dalam Surah al-Taubah Ayat 71 Maksudnya: Dan orang yang beriman, lelaki dan perempuan, setengahnya menjadi penolong bagi setengahnya yang lain; mereka menyuruh berbuat baik, dan melarang daripada berbuat kejahatan; dan mereka mendirikan sembahyang dan memberi zakat, serta ta'at kepada Allah SWT dan Rasul-Nya. Mereka itu akan diberi rahmat oleh Allah SWT; sesungguhnya Allah SWT Maha Kuasa, lagi Maha Bijaksana. Allah SWT melarang sikap takbur dan meninggi diri . Firman Allah SWT dalam Surah Luqman Ayat 18 Maksudnya: Dan janganlah engkau memalingkan mukamu (kerana memandang rendah) kepada manusia, dan janganlah engkau berjalan di bumi dengan berlagak sombong; sesungguhnya Allah SWT tidak suka kepada tiap-tiap orang yang sombong takbur, lagi membanggakan diri. Firman Allah SWT Surah an-Nisa' Ayat 36 Maksudnya: Sesungguhnya Allah SWT tidak suka orang yang sombong dan membanggakan diri. Allah SWT juga telah melarang dengan keras umat Islam mengamalkan stigma (prasangka buruk) seperti di dalam: Firman Allah SWT dalam Surah al-Hujurat Ayat 12 Maksudnya: Dan janganlah kamu mencari kesalahan orang; dan janganlah setengah kamu mengumpat setengahnya yang lain. Adakah kamu suka makan daging saudaranya yang telah mati? Maka sudah tentu kamu jijik kepadanya. Dan bertakwalah kamu kepada Allah SWT; sesungguhnya Allah SWT Penerima taubat, lagi Maha Mengasihani. Manual Islam & HIV/AIDS 81
Menuding jari dan merendahkan martabat orang juga adalah salah di sisi Islam. Firman Allah SWT dalam Surah al-Hujurat Ayat 11 Maksudnya: Wahai orang yang beriman! Janganlah sesuatu puak merendah-rendahkan puak yang lain, mungkin puak yang dicemuhkan itu lebih baik daripada mereka; dan janganlah pula kaum wanita ke atas kaum wanita yang lain, mungkin puak yang dicemuhkan itu lebih baik daripada mereka; dan janganlah kamu mencela dirimu sendiri; dan jangan kamu panggil-memanggil antara satu sama lain dengan gelaran yang buruk. Amatlah buruknya sebutan nama fasik sesudah ia beriman. Dan sesiapa yang tidak bertaubat maka merekalah orang yang zalim. Al-Quran	mengandungi	surah-surah	yang	senantiasa	memberikan	harapan	dan	membuka	luas	pintu	taubat	untuk manusia membaiki diri sendiri. Firman Allah SWT dalam Surah Ali Imran Ayat 135 dan 136 Maksudnya: Dan juga orang yang apabila melakukan perbuatan keji, atau menganiayai diri sendiri, mereka ingat kepada Allah SWT lalu memohon ampun akan dosa mereka dan tiada yang mengampunkan dosa melainkan Allah SWT, dan mereka juga tidak meneruskan perbuatan keji mereka itu, sedangkan mereka mengetahui. Mereka itu balasannya ialah keampunan dari Tuhan mereka, dan Syurga yang mengalir di bawahnya beberapa sungai, mereka kekal di dalamnya; dan yang demikian itulah sebaik-baik balasan bagi orang yang beramal. Kekurangan atau kelemahan seorang mukmin menjadi kelemahan seluruh umat Islam. Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Seorang mukmin adalah cermin untuk seorang mukmin yang lain Hadis Riwayat Abu Daud 82 Manual Islam & HIV/AIDS
Hadis Rasulullah SAW: Maksudnya: Sesungguhnya seorang wanita pelacur melihat seekor anjing sedang mengelilingi sebuah telaga pada hari yang sangat panas. Anjing itu berusaha menjelirkan lidahnya kerana kehausan. Beliau kemudian menggunakan kasutnya yang dibuat dari kulit iaitu khuf untuk mengambil air telaga tersebut sehingga anjing tadi dapat minum. Oleh kerana perbuatannya itu, dosa wanita tersebut diampunkan. Hadis Riwayat Muslim Hadis Rasulullah SAW: Maksudnya: Seorang lelaki berkata: Aku akan memberikan sedekah pada malam ini. Lalu dia keluar membawa sedekahnya dan meletakkannya di tangan seorang perempuan yang berzina iaitu pelacur.Keesokannya orang ramai mula memperkatakan mengenai perempuan tersebut yang telah diberikan sedekah pada malam tadi. Lelaki itu berkata: Wahai Tuhanku! Hanya buatMu segala puji-pujian! Sedekahku telah aku berikan kepada wanita yang berzina. Aku akan bersedekah lagi, lalu dia keluar membawa sedekahnya dan meletakkannya di tangan orang kaya. Keesokan harinya orang ramai mula memperkatakan mengenai seorang kaya yang telah diberikan sedekah. Lelaki itu berkata: Wahai Tuhanku! Hanya buatMu segala puji-pujian. Sedekahku telah aku berikan kepada seorang yang kaya. Aku akan bersedekah lagi, lantas dia keluar dengan membawa sedekah dan meletakkannya di tangan seorang pencuri. Esoknya orang ramai mulai bercakap-cakap mengenai seorang pencuri telah diberikan sedekah.Dia berkata: Wahai Tuhanku! Hanya buatMu segala puji-pujian! Sedekahku telah aku berikan kepada seorang perempuan zina, pada orang kaya dan pada pencuri. Lalu dia didatangi seseorang dan dikatakan kepadanya: Sedekahmu benar-benar telah diterima. Boleh jadi perempuan zina itu berhenti dari berzina kerana sedekahmu. Orang kaya itu pula dapat mengambil pengajaran dan mahu membelanjakan sebahagian dari harta yang telah dianugerahkan oleh Allah SWT kepadanya dan mungkin juga pencuri itu akan berhenti dari mencuri kerana sedekahmu itu! Hadis Riwayat Muslim Manual Islam & HIV/AIDS 83
Hadis Rasulullah SAW: Maksudnya: Sesiapa di antara kamu yang kasih kepadaku yang paling hampir kepadaku pada Hari Pembalasan ialah orang yang mempunyai akhlak yang baik dan bersopan santun. Sesiapa di antara kamu yang aku tidak suka akan dijauhkan daripadaku pada Hari Kiamat adalah mereka yang bersifat kasar dan bongkak. Hadis Riwayat al-Tarmidzi Aktiviti Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Beri penyampaian kepada peserta berkenaan stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi yang terkandung pada halaman yang berkaitan tajuk 4. 2. Beritahu peserta yang sebuah sesi Maklumbalas akan diadakan untuk membincang stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi dari sudut Islam. Tuliskan pandangan berikut di atas papan tulis "Stigma (prasangka buruk) dan Diskriminasi dalam HIV/AIDS adalah salah dari segi Islam" 3.	Minta	peserta	membentuk	kumpulan-kumpulan	kecil.	Minta	setiap	kumpulan	membincangkan	ayat	al-Quran	atau	hadis	yang	terkandung	dalam	penyampaian,	atau	mana-mana	ayat	al-Quran	atau	hadis	lain	yang	berkaitan dengan isu stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi. Minta mereka melantik seorang ketua kumpulan untuk membuat penyampaian mengenai pandangan kumpulan tersebut. 4. Minta setiap ketua kumpulan menyampaikan pandangan kumpulannya kepada peserta yang lain. Setelah tamat semua penyampaian, bentukkan sebuah lagi perbincangan berdasarkan pandangan yang telah diberikan, terutamanya jika ada pendapat yang berbeza. TAJUK 5 : KES KAJIAN STIGMA (PRASANGKA BURUK) & DISKRIMINASI Objektif 1. Menghuraikan situasi stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi yang mungkin dihadapi oleh orang yang hidup dengan HIV/AIDS 2. Menghuraikan tindak balas yang sesuai dan berlandaskan prinsip-prinsip Islam kepada situasi stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi Perkara Utama 1. Stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi dihadapi oleh semua yang dijangkiti atau terjejas oleh HIV/AIDS 2. Stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi sepatutnya dilihat dari sudut Islam untuk membimbing kelakuan dan respons orang Islam kepada orang yang hidup dengan HIV/AIDS dan keluarga mereka 84 Manual Islam & HIV/AIDS
Aktiviti Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Minta peserta berpecah kepada 4 kumpulan. 2. Edarkan semua kes-kes kajian yang terdapat pada halaman seterusnya kepada kumpulan. minta kumpulan membincangkan 1 kes sahaja seperti yang dicadangkan. 3. Beritahu peserta bahawa semua kes kajian adalah berdasarkan pengalaman sebenar orang yang hidup dengan HIV/AIDS. 4. Minta peserta membincang jawapan kepada soalan-soalan perbincangan yang disediakan dalam kes kaijan. Edarkan juga Surah Ali Imran, Ayat 159 dan minta peserta menggunakan ayat tersebut sebagai panduan bagi jawapan mereka. Bacakan ayat tersebut kepada peserta sebelum mengedarkannya. 5. Minta kumpulan-kumpulan tersebut melantik ketua kumpulan untuk melaporkan jawapan mereka kepada semua peserta yang lain. 6. Bincangkan jawapan mereka untuk mendapat persetujuan atau konsensus kepada isu-isu yang timbul di setiap kes kajian. Firman Allah SWT dalam Surah Ali Imran Ayat 159 Maksudnya: Maka dengan sebab rahmat dari Allah SWT, engkau telah bersikap lemah-lembut kepada mereka, dan kalaulah engkau bersikap kasar lagi keras hati, tentulah mereka lari dari kelilingmu. Oleh itu maafkanlah mereka, dan pohonkanlah ampun bagi mereka, dan juga bermesyuaratlah dengan mereka dalam urusan itu. Maka apabila engkau telah berazam maka bertawakallah kepada Allah SWT, sesungguhnya Allah SWT mengasihi orang yang bertawakal kepada-Nya. KES KAJIAN 1 Penduduk di sebuah kampung sedang sibuk membuat persiapan untuk perkahwinan anak perempuan penghulu. Kaum wanita sedang sibuk membantu di dapur, memotong dan mericih ramuan untuk kenduri dan kaum lelaki pula sibuk menyiapkan pelamin di dalam rumah Penghulu. Semua orang di kampung itu mengetahui Aminah dan Latifah adalah anak-anak perempuan Pak Seman yang pernah bekerja di Kuala Lumpur, dan kini kembali ke kampung selepas dijangkiti oleh HIV. Sungguhpun tidak ada sesiapa yang benar-benar faham tentang HIV, mereka maklum yang ia adalah penyakit yang merbahaya. Aminah dan Latifah datang ke rumah Penghulu untuk menawarkan bantuan kepada kaum wanita di dapur. Wanita-wanita itu tidak membenarkan mereka masuk ke dalam rumah, tetapi Aminah dan Latifah memujuk mereka dan memberitahu bahawa HIV tidak boleh disebarkan dengan memasak bersama dan mereka ingin membantu kerena mereka adalah kawan Siti, anak perempuan Penghulu. Walau bagaimanapun, ketika mereka memotong bawang, Aminah secara tidak sengaja terpotong jarinya sendiri dengan pisau dan berdarah. Wanita yang lain meminta Aminah dan Latifah meninggalkan dapur dengan segera. Mereka juga memberitahu Aminah dan Latifah supaya tidak memasuki rumah itu semasa upacara akad nikah kerana mereka akan membawa kemudaratan kepada pengantin perempuan, memandangkan pengantin perempuan berdarah manis. Manual Islam & HIV/AIDS 85
SOALAN UNTUK PERBINCANGAN 1. Sekiranya anda berada di dalam situasi Aminah dan Latifah apakah perasaan anda? Jelaskan sebanyak mungkin berhubung perasaan dan emosi yang boleh dikemukan oleh kumpulan anda. 2. Bincangkan masalah atau isu-isu yang anda boleh lihat di dalam kes kajian ini. Kemukakan senarai masalah atau isu-isu yang boleh dikenalpasti. 3. Berpandukan kepada ajaran Islam dan konsep kemanusiaan, bagaimanakah masalah atau isu-isu tersebut ini seharusnya ditangani? KES KAJIAN 2 Abu dan isterinya Rokiah tinggal di sebuah kampung nelayan. Mereka telah menetap di kampung itu selama 40 tahun. Abu adalah seorang nelayan yang turun ke laut setiap hari. Abu juga seorang penagih dadah, dan mendapat bekalan secara tetap daripada nelayan lain yang ditemuinya semasa berada di laut. Abu menjadi seorang penagih kerana dia bergantung pada dadah untuk meneruskan kehidupannya yang susah. Dia sering berkongsi jarum dengan nelayan lain. Suatu hari Abu pengsan sebelum dia mengambil sarapan pagi dan dikejarkan ke hospital. Selepas melakukan beberapa ujian doktor mendapati yang dia HIV positif. Doktor berbincang dengan Rokiah dan dia bersetuju untuk menjalani ujian HIV. Rokiah mendapati yang dia juga HIV positif. Doktor mengiringi mereka ke rumah ketua kampung dan menjelaskan bagaimana HIV disebarkan serta menyakinkan Ketua Kampung bahawa Abu dan Rokiah tidak boleh menyebarkan virus itu hanya dengan hidup bersama dengan semua orang di kampung itu; selain itu mereka memerlukan sokongan dan bantuan penduduk kampung itu untuk meneruskan kehidupan mereka. Ketua kampung mengadakan suatu perjumpaan pada malam itu untuk mendapatkan pandangan orang lain. Walaupun cara-cara jangkitan HIV telah dijelaskan kepada penduduk lain, mereka semua bertegas bahawa Abu dan Rokiah mesti meninggalkan kampung itu. Kaum lelaki kampung itu bimbang dan merasakan bahawa tidak ada sesiapa yang harus tinggal di kampung itu jika mereka mempunyai HIV. Atas kehendak Ketua Kampung dan orang lelaki di kampung itu, Abu dan Rokiah diarah meninggalkan kampung itu untuk hidup bersendirian. SOALAN UNTUK PERBINCANGAN 1. Kemukakan perasaan dan reaksi sekiranya anda berada di dalam situasi yang dilalui oleh Rokiah dan Abu. 2. Bincangkan masalah atau isu-isu yang anda lihat didalam kajian kes ini. Kemukakan senarai masalah atau isu-isu yang boleh dikenalpasti. 3. Berpandukan kepada ajaran Islam dan konsep kemanusiaan, bagaimanakah masalah atau isu-isu tersebut ini seharusnya ditangani? 86 Manual Islam & HIV/AIDS
KES KAJIAN 3 Zaharah tinggal bersama suaminya dan dua anak lelaki mereka di sebuah pekan. Suaminya mempunyai perniagaan di Thailand dan pergi ke sana sebulan sekali. Zaharah menyedari bahawa sejak kebelakangan ini kesihatan suaminya semakin terjejas, dan dia menelan banyak pil setiap hari. Apabila dia bertanya suaminya tentang kesihatannya, dia hanya menjawab yang dia terpaksa memakan vitamin untuk menambah tenaga dan menghadapi tekanan kerjanya. Setahun kemudian suaminya meninggal dunia, dan menurut doktor kematiannya disebabkan oleh AIDS. Zaharah terkejut lalu menjalani ujian antibody HIV dan mendapati yang dia juga HIV positif. Anak-anak beliau juga HIV positif. Tidak lama kemudian masyarakat di sekeliling mengetahui tentang status seluruh keluarga itu. Memandangkan suaminya meninggalkan sejumlah besar hutang, oleh kerana duit simpanan digunakan untuk membeli ubat HIV, Zaharah tidak mampu untuk membuat pembayaran rumahnya dan dihalau keluar. Zaharah tidak mempunyai tempat untuk dituju kecuali masjid di kampung itu. Dia tinggal di suatu sudut masjid bersama anak-anaknya. Ahli masjid membenarkan dia tinggal di masjid tetapi enggan mempunyai	sebarang	sentuhan	fizikal	dengannya.	Mereka	membaling	makanan	kepadanya	di	dalam	beg	plastik,	dan sering merenjis kloroks di atas lantai masjid untuk membersihkan kawasan itu. Zaharah dan kedua-dua anak lelakinya meninggal dunia disebabkan AIDS tidak lama selepas itu. SOALAN UNTUK PERBINCANGAN 1. Kemukakan perasaan dan reaksi sekiranya anda berada didalam situasi yang dilalui oleh Zaharah. 2. Bincangkan apakah yang masalah atau isu-isu yang anda lihat di dalam kajian kes ini. Kemukakan senarai masalah atau isu-isu yang boleh dikenalpasti. 3. Berpandukan kepada ajaran Islam dan konsep kemanusiaan, bagaimanakah masalah atau isu-isu tersebut ini seharusnya ditangani? KES KAJIAN 4 Ali seorang budak lelaki berumur 8 tahun. Dia juga HIV positif. Ali dijangkiti HIV menerusi ibunya, yang telah dijangkiti oleh suaminya. Semua orang di sekelilingnya maklum akan kematian bapa Ali disebabkan AIDS. Apabila Ali pergi ke sekolah dia diejek oleh kawan-kawannya yang memanggilnya Anak Iblis dan Syaitan (AIDS). Kanak- kanak lain juga menjauhkan diri daripadanya kerana ibu bapa mereka memberitahu yang mereka akan dijangkiti HIV sekiranya mereka bermain dengannya. Akibatnya Ali bersendirian di sekolah tanpa kawan. Malah kanak- kanak lain pernah menghalang Ali daripada menggunakan tandas sekolah kerana mereka takut akan dijangkiti sehingga Ali terpaksa membuang air kecil di longkang sekolah, dan selepas itu dia diejek dan ditertawakan oleh semua orang. Itu adalah suatu episod yang memalukan dan sukar untuk dihadapi. Ali menjadi seorang budak pendiam dan sering bersendirian selepas itu, kerana dia ingin menjauhkan dirinya daripada orang lain. Ustaz Hamzah di sekolah itu memerhatikan semua perkara ini dan berusaha untuk bersahabat dengan Ali. Dia menghabiskan masa bersama Ali selepas sekolah, bermain dengannya di padang sekolah dan mengajarnya membaca	al-Quran.	Ustaz	Hamzah	mengajar	Ali	yang	Allah	SWT	Mengasihi	semua	orang,	sekalipun	jika	mereka	dijangkiti HIV. Dia juga memberitahu Ali supaya berdoa kepada Allah SWT apabila dia merasa sunyi dan sedih kerana Allah SWT Sahabat Abadi kepada manusia, sekalipun semua orang lain tidak mempedulikannya. Dia menggalakkan Ali memaafkan kanak-kanak lain kerana tidak berbuat baik kepadanya. Apabila kawan-kawan Ali melihat Ustaz Hamzah mengambil berat tentang Ali, mereka mula bertanya kepada Ustaz mengapa dia begitu mengambil berat tentang Ali dan sama ada dia tidak takut dijangkiti HIV. Ustaz menjelaskan kepada kanak- kanak itu bahawa mereka tidak akan dijangkiti HIV hanya dengan menjadi kawan Ali ataupun menunjukkan kasih sayang dan menghormatinya. Ustaz juga menjelaskan yang Allah SWT mengajar manusia supaya mengasihi satu sama lain, terutama ketika dalam kesusahan dan menghadapi tekanan. Kanak-kanak menjadi keliru kerana ibu bapa mereka memberitahu mereka perkara yang berbeza tentang Ali dan mengingatkan mereka supaya menjauhkan diri daripadanya. Manual Islam & HIV/AIDS 87
SOALAN UNTUK PERBINCANGAN 1. Kemukakan perasaan dan reaksi sekiranya anda berada didalam situasi yang dilalui oleh Ali. 2. Apakah agaknya akan terjadi kepada Ali sekiranya Ustaz Hamzah tidak bercampur tangan? 3. Bincangkan apakah yang masalah atau isu-isu yang anda lihat di dalam kajian kes ini. Kemukakan senarai masalah atau isu-isu yang boleh dikenalpasti. 4. Berpandukan kepada ajaran Islam dan konsep kemanusiaan, bagaimanakah masalah atau isu-isu tersebut ini seharusnya ditangani? TAJUK 6 : MENYELESAIKAN MASALAH Objektif Menghuraikan pengalaman Stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi menurut perspektif orang yang hidup dengan HIV/AIDS Aktiviti Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Jemput orang yang hidup dengan HIV/AIDS sebagai peserta aktiviti ini. Kenalkan mereka dan minta mereka duduk di hadapan peserta. 2. Minta 3 sukarela dari peserta, dan minta mereka duduk bertentang dengan orang yang hidup dengan HIV/ AIDS. 3. Minta orang yang hidup dengan HIV/AIDS mengambil giliran untuk bercerita kepada peserta yang duduk di hadapannya mengenai stigma(prasangka buruk) dan diskriminasi yang dia pernah atau kini mengalami. Minta semua peserta yang lain mendengar dengan teliti. 4. Setelah semua orang yang hidup dengan HIV/AIDS selesai bercakap, minta kedua-dua peserta dan orang	yang	hidup	dengan	HIV/AIDS	mendengar	pembacaan	ayat	Quran. 5. Minta seorang daripada peserta yang duduk bertentang dengan orang yang hidup dengan HIV/AIDS untuk memberinya nasihat berasaskan prinsip dan pengajaran ayat-ayat dan hadis yang telah diberikan kepada situasi stigma(prasangka buruk) dan diskriminasi yang telah dikongsi oleh orang yang hidup dengan HIV/ AIDS. 6. Setelah peserta selesai bercakap, minta cadangan tambahan dari peserta yang lain mengenai prinsip dan pengajaran Islam yang boleh diguna pakai dalam konteks perbincangan. Ulangi proses ini dengan kedua peserta yang lain. 7. Minta ketiga-tiga peserta mengucapkan terima kasih kepada orang yang hidup dengan HIV/AIDS untuk berkongsi ceritanya dengan semua peserta, dan beri pengiktirafan kepada kesanggupannya untuk menyertai sesi ini untuk menolong para peserta memahami isu stigma(prasangka buruk) dan diskriminasi dengan lebih mendalam lagi. 88 Manual Islam & HIV/AIDS
Firman Allah SWT dalam Surah az-Zumar Ayat 53 Maksudnya: Katakanlah: Wahai hamba-hamba-Ku yang melampaui batas terhadap diri mereka sendiri, janganlah kamu berputus asa dari rahmat Allah SWT, kerana sesungguhnya Allah SWT mengampunkan segala dosa; Sesungguhnya Dialah jua Yang Maha Pengampun, lagi Maha Mengasihani. Firman Allah SWT dalam Surah Yusof Ayat 87 Maksudnya: Wahai anak-anakku! Pergilah dan intiplah khabar berita mengenai Yusuf dan saudaranya Bunyamin, dan janganlah kamu berputus asa dari rahmat Allah SWT. Sesungguhnya tidak berputus asa dari rahmat dan pertolongan Allah SWT itu melainkan kaum yang kafir. Manual Islam & HIV/AIDS 89
MODUL 6 TUGAS DAN TANGGUNGJAWAB UMAT ISLAM DI DALAM MEMERANGI HIV/AIDS MODUL 6 - TUGAS DAN TANGGUNGJAWAB UMAT ISLAM MEMERANGI HIV/AIDS Tujuan Modul ini bertujuan menyediakan maklumat tentang tindakbalas umat Islam di seluruh dunia kepada penyakit HIV/AIDS termasuk Malaysia. Modul ini juga memberikan cadangan tentang tugas dan tanggungjawab setiap Muslim dalam menangani wabak HIV/AIDS, dan menjadikan masjid sebagai salah satu pusat penyebaran maklumat dan kesedaran tentang HIV/AIDS. TAJUK 1 : TINDAK BALAS DUNIA ISLAM TERHADAP HIV/AIDS Objektif 1. Menghuraikan usaha yang dijalankan oleh umat Islam di negara lain untuk menyekat penyebaran HIV/AIDS Perkara Utama 1. Contoh tindak balas daripada pemimpin Islam di Uganda, Afrika Selatan, Singapura dan Indonesia 2. Tindak balas umat Islam secara global 3. Tindak balas umat Islam di Malaysia 90 Manual Islam & HIV/AIDS
UGANDA Projek Pendidikan Dan Pencegahan AIDS Keluarga Melalui Imam Dimulakan	oleh	Persatuan	Perubatan	Islam	Uganda	(IMAU)	pada	1992 •	Dikenal	pasti	oleh	Joint	United	Nations	Programme	on	HIV/AIDS	atau	UNAIDS	sebagai	salah	satu	Amalan	Terbaik untuk pencegahan, sokong bantu dan pengurangan kesan HIV/AIDS kepada masyarakat •	IMAU	terdiri	daripada	golongan	profesional	kesihatan	Islam	dan	matlamat	utama	mereka	adalah	untuk	meningkatkan pemberian perkhidmatan kesihatan dengan menggunakan panduan Allah SWT •	IMAU	bekerjasama	rapat	dengan	masyarakat	Islam	untuk	memerangi	HIV/AIDS,	dengan	menggunakan	kedua-dua pendekatan sains dan Islam: Pendidikan Masyarakat Mengenai Maklumat Sains Mengenai Pencegahan AIDS Dan Sokong Bantu & Pendidikan Mengenai Ajaran Islam Yang Mencegah Jangkitan HIV Serta Yang Memberi Sokongan Kepada Mereka Yang Dijangkiti, Atau Yang Terjejas Oleh AIDS Seperti Ahli Keluarga Orang Yang Hidup Dengan HIV/AIDS Jihad Terhadap HIV/AIDS Pemimpin	Islam	di	Uganda	diletakkan	di	bawah	satu	badan	pusat	yang	dikenali	sebagai	Majlis	Tertinggi	Uganda •	Apabila	HIV/AIDS	mula	merebak	di	kalangan	masyarakat	Islam,	pemimpin	tertinggi	Islam	di	Uganda,	Mufti	Uganda, mengisytiharkan JIHAD terhadap HIV/AIDS, atau JIHAD Nafs pada 1989 •	JIHAD	Nafs	adalah	perjuangan	untuk	mengawal	jiwa	untuk	mencegah	HIV/AIDS	dan	memberikan	kasih	sayang, penjagaan dan sokongan kepada mereka yang dijangkiti dan terjejas •	Sistem	berpusat	di	Uganda	menjadi	kelebihan	besar	dalam	mengatur	suatu	tindak	balas	umat	Islam	di	peringkat kebangsaan •	Pemimpin	Muslim	menggunakan	Nabi	Muhammad	SAW	sebagai	contoh	ikutan	terbaik	dan	mengingatkan	masyarakat Islam supaya melibatkan diri dalam JIHAD Nafs yang ditunjukkan oleh Rasulullah SAW •	Jihad	terhadap	HIV/AIDS	disampaikan	kepada	masyarakat	Muslim	daripada	Mufti	tertinggi	kepada	Kadi	Daerah, Syeikh dan Imam Daerah. Firman Allah SWT dalam Surah al-A'la Ayat 9: Maksudnya : Oleh itu berilah peringatan (kepada manusia dengan ajaran Al-Qur'an), kalau peringatan itu berguna. Manual Islam & HIV/AIDS 91
Imam Dan Masyarakat IMAU	melatih	850	Imam,	6800	pembantu	Imam	yang	berjumpa	dengan	100,000	keluarga •	Seorang	Imam	Uganda,	Sheikh	Bukenya	dilatih	oleh	IMAU	untuk	belajar	cara	menangani	HIV/AIDS	bersama	pembantunya,yang juga terdiri daripada mereka yang dijangkiti HIV/ AIDS •	Selepas	latihan	itu,	Sheikh	Bukenya	mula	memimpin	masyarakatnya	dalam	mengatasi	HIV/AIDS •	Masyarakat	amat	menghargai	usaha	yang	dilakukan	oleh	Imam	Bukenya	dan	pembantu-pembantunya •	Masyarakat	sering	merujuk	dan	menemui	mereka	tentang	isu-isu	berhubung	HIV/AIDS •	Mereka	diberi	kepercayaan	yang	tinggi	oleh	ahli	masyarakat	mereka	dan	sesi	yang	dianjurkan	oleh	Imam	sering dihadiri oleh masyarakat dalam bilangan yang besar •	Imam	dan	pembantunya	diundang	untuk	mengajar	masyarakat	di	masjid	dan	gereja	yang	berdekatan tentang isu berkaitan HIV/AIDS Pengaruh	mereka	menjangkau	masyarakat	Islam	dan	membantu	menggambarkan	imej	baik	mengenai	Islam	di Uganda dan di seluruh dunia Aktiviti Yang Dijalankan Oleh Sheikh Bukenya Mendidik	masyarakatnya	tentang	HIV/AIDS	semasa	khutbah	Jumaat,	majlis	perkahwinan,	kematian	dan	perjumpaan masyarakat •	Menggalakkan	sukarelawan	mendidik	keluarga-keluarga	tentang	HIV/AIDS •	Membuat	lawatan	rumah	ke	rumah	untuk	memberi	bantuan	kepada	keluarga •	Menziarahi	orang	sakit	di	kawasan	berhampiran	dan	menggerakkan	sumber	tempatan	untuk	membantu	mereka, termasuk orang bukan Muslim •	Menziarahi	dan	membantu	keluarga	yang	terdiri	daripada	janda	dan	anak	yatim •	Membantu	anak	yatim	dalam	pelajaran	mereka •	Membantu	dalam	menyediakan	penjagaan	perubatan	kepada	masyarakatnya •	Menyembahyangkan	jenazah	serta	mendoakan	mereka,	dan	bersimpati	dengan	kehilangan	ahli	keluarga	mereka •	Menghimpunkan	pemuda	di	masjid	selepas	sembahyang	dan	menggalakkan	mereka	mengamalkan	ajaran Islam dalam kehidupan mereka untuk mencegah HIV/AIDS Ikut	serta	dalam	aktiviti	di	sekolah	dengan	mengajar	pelajar	tentang	pencegahan	HIV/AIDS	melalui	muzik	dan drama Fakta UNAIDS	telah	melaporkan	bahawa	kadar	jangkitan	HIV	bagi	orang	dewasa	di	Uganda	telah	menurun	daripada 8.3% dalam 1999 kepada 5% dalam 2002 •	Penurunan	ini	adalah	sesuatu	yang	sukar	untuk	dicapai,	terutamanya	dalam	benua	Africa,	di	mana	kadar jangkitan HIV di negara-negara lain terus meningkat dengan tinggi "IMAU telah berjaya menerapkan nilai-nilai dan kebijaksanaan Islam dengan maklumat perubatan saintifik tentang HIV/AIDS. Disebabkan kerja cemerlang mereka, IMAU telah dipilih oleh UNAIDS untuk didokumentasi sebagai contoh tindakan terbaik. Ini adalah penghormatan terbesar bagi IMAU, komuniti Islam dan Uganda" Omwony-Ojwok Ketua Pengarah, Suruhanjaya AIDS Uganda Petikan daripada UNAIDS Best Practice Collection 92 Manual Islam & HIV/AIDS
AFRIKA SELATAN Program HIV/AIDS dan Islam INDONESIA Nahdatul Ulama (NU) Program	HIV/AIDS	dan	Islam	adalah	suatu	usaha sama yang melibatkan 3 pihak iaitu Jamiat-ul-Ulama, Islamic Careline dan Pertubuhan Perubatan Islam Afrika Selatan •	Program	tersebut	menggunakan	ajaran Islam untuk mendidik masyarakat mengenai HIV/AIDS dan menganjurkan belas kasihan dan penjagaan bagi orang yang hidup dengan HIV/AIDS •	Resolusi	yang	diterima	pakai	semasa	sebuah Perundingan Pemimpin Islam Kebangsaan pada 2002 termasuk: •	Bekerja	dengan	ikhlas	untuk	Allah	SWT	semata-mata •	Membekalkan	motivasi	and	kekuatan rohaniah kepada golongan sukarelawan, belia dan ahli masyarakat yang terlibat dalam usaha sokong bantu melalui individu-individu contoh (role model) •	Menunjukkan	sikap	tidak	menghukum	dan	tidak mengamalkan stigma(prasangka buruk) kepada orang yang hidup dengan HIV/AIDS •	Menyediakan	sokong	bantu	bagi	anak	yatim NU	mendirikan	sebuah	masjid	yang	dikenali	sebagai	Al-Fatah di Bangunsari, Surabaya, yang terkenal dengan kegiatan tidak bermoral •	Ustaz	Khoiron	Shuib	dan	isterinya	menguruskan	Masjid Al-Fatah dan menyediakan perkhidmatan agama kepada pelacur di Bangunsari, termasuk pendidikan tentang HIV/AIDS •	Dia	juga	menggalakkan	orang	yang	hidup	dengan	HIV/	AIDS melawat masjid itu dan solat dengan masyarakat Muslim lain, untuk menawarkan sokongan moral dan mengurangkan stigma (prasangka buruk) terhadap mereka •	Ustaz	Khoiron	menekankan	unsur	belas	kasihan	dan	kesabaran dalam membantu orang yang hidup dengan HIV/AIDS •	Dia	dan	isterinya	membantu	dalam	pencegahan	HIV/	AIDS dengan mengajar tentang nilai dan gaya hidup Islam dan memberikan harapan kepada orang yang hidup dengan HIV/AIDS untuk kembali ke pangkal jalan dan membaiki diri Pelacur	bersolat	dan	berdoa	bersama-sama	keluarganya •	Latihan	kemahiran	juga	diberikan	kepada	pelacur	itu	sebagai pilihan keluar daripada gaya hidup mereka, memandangkan 90% wanita di Bangunsari menjadi pelacur akibat kepapaan SINGAPURA Anak Melayu Islam Melawan Penyakit Unik HIV/AIDS (AMPUH) Melalui	sistem	ini,	bilangan	pelacur	di	Bangunsari	telah	berkurangan	daripada	3000	pada	1980-an	kepada	675 pada 2003 •	AMPUH	adalah	sebuah	kumpulan	sukarelawan	Melayu/Muslim	di	bawah	naungan	badan	bukan	kerajaan	yang dikenali sebagai Action for AIDS (AFA) •	Ia	ditubuhkan	untuk	menangani	bilangan	orang	Melayu	yang	dijangkiti	dengan	HIV	atau	yang	menderita	akibat HIV/AIDS yang semakin meningkat •	Matlamat	utama	AMPUH	adalah	untuk: •	Meningkatkan	kesedaran	tentang	HIV/AIDS	di	kalangan	masyarakat	Melayu/Muslim •	Menggalakkan	penyertaan	aktif	masyarakat	Melayu/Muslim	dalam	pendidikan	dan	kesedaran	tentang	HIV/	AIDS •	Menggerakkan	sokongan	masyarakat	untuk	orang	Melayu/Muslim	yang	hidup	dengan	HIV/AIDS FALSAFAH: MENANGANI HIV/AIDS MELALUI PENYELIDIKAN, PERGABUNGAN, PENDIDIKAN & SOKONGAN Manual Islam & HIV/AIDS 93
MALAYSIA Persidangan Islam & HIV/AIDS Satu	usahasama	Majlis	AIDS	Malaysia	dengan	Kementerian	Kesihatan	Malaysia	untuk	membina	kefahaman	dan kesedaran dengan masyarakat orang Islam berkenaan HIV/AIDS •	Persidangan	selama	3	hari	di	Kuala	Lumpur,	25	-	27	Mei	1999 •	50	peserta	yang	terdiri	daripada	para	Mufti,	Ahli	Majlis	Fatwa,	Pegawai	Kanan	JAKIM,	Cendekiawan	Islam,	wakil bidang kesihatan dan badan bukan kerajaan yang berkenaan •	Satu	Resolusi	telah	dibentuk	berdasarkan	prinsip-prinsip	berikut	: 1. Penerimaan bahawa HIV/AIDS telah berkembang dan menimbulkan kesan-kesan negatif dalam semua aspek kehidupan dan kini berada di tahap kritikal di Malaysia 2. Penyedaran bahawa kaedah rohaniah dapat membantu menangani HIV/AIDS 3. Pengakuan bahawa kita perlu bersikap kemanusiaan, berkasih sayang dan bersabar dalam semua aspek kehidupan, dan kita perlu berdoa untuk meminta keampunan bagi mereka yang terjejas dengan HIV/AIDS 4. Ulama dan pemimpin Islam hendaklah mengenalpasti masalah pencegahan, pendidikan, pengawalan, perawatan dan sokong bantu dan lain-lain isu berkaitan dengan HIV/AIDS. Isu-Isu Utama Yang Dibincang: PENDIDIKAN SOKONG BANTU KELUARGA Pendidikan Oleh	kerana	HIV/AIDS	belum	ada	penawar	dan	ubatnya	manakala	hanya	pendidikan	sahaja	merupakan	cara	yang berkesan untuk mencegah penularan HIV/AIDS •	Setiap	warganegara	mesti	diberikan	maklumat	yang	tepat	dan	komprehensif	(menyeluruh)	tentang	HIV/AIDS •	Pemimpin	masyarakat	Islam	perlu	diberi	pengetahuan	mengenai	HIV/AIDS	supaya	mereka	boleh	menjadi	pendidik masyarakat •	Dua	cara	jangkitan	di	Malaysia	adalah: 1. Perhubungan seks antara pasangan yang dijangkiti HIV/AIDS atau yang tidak diketahui status HIV/ AIDSnya 2. Berkongsi jarum suntikan semasa menyuntik Dadah dengan penagih dadah yang positif HIV/AIDS Pendidikan	seks	menurut	pandangan	Islam	perlu	diberikan	kepada	semua	peringkat	usia. Jika salah seorang daripada suami/isteri dijangkiti HIV/AIDS, maka hendaklah mengikuti langkah-langkah seperti berikut: 1. JANGAN melakukan perhubungan seks, jika TIDAK, gunakanlah kondom bagi mencegah HIV/AIDS. 2. Pasangan yang ingin mendapatkan zuriat, perlu mendapatkan khidmat nasihat dari pakar perubatan. 3. Mereka yang HIV positif, perlulah mendapatkan rawatan segera dari pakar perubatan 4. Pastikan anda tidak dijangkiti, dan jika dijangkiti, janganlah sebarkan kepada orang lain. 5. Setia, berpengetahuan dan beriltizam untuk tidak merebakkan kepada pasangan. PERINGATAN Zina, Liwat, Lisbian.... adalah Dosa Besar dan boleh menyebabkan jangkitan HIV/AIDS. 94 Manual Islam & HIV/AIDS
Sokong Bantu Keluarga Agensi	Pengurusan	Hal	Ehwal	Islam	Kerajaan dan badan-badan bukan kerajaan (NGO) perlu memainkan peranan dalam memberi sokongan rohaniah, moral,sosial dan kewangan untuk membantu mereka yang terdedah dan terlibat dengan HIV/AIDS 1. Individu yang belum dijangkiti, terdedah, terlibat dan menerima kesan akibat HIV/AIDS 2. Ahli keluarga dan masyarakat (komuniti) 3. Di tempat kerja 4. Di sekolah dan pusat pengajian tinggi 5. Di hospital-hospital 6. Pusat Pembangunan Keluarga Islam (PPKI)dan Pusat Pembangunan Sosial (PPS) di Jabatan Agama Islam Negeri Sebelum	memberikan	sebarang	keputusan	tentang	isu- isu sosial, pandangan dan cadangan mereka yang terlibat dan terjejas perlu diambil kira •	Islam	menekankan	kepentingan	dan	kekuatan	sesebuah	keluarga •	Suami	dan	isteri	perlu	saling	bertanggungjawab,	hormat-	menghormati serta melindungi satu sama lain dan bukannya menyembunyi perkara yang memudharatkan •	Kursus	pra-perkahwinan	perlu	menekankan	pendidikan tentang HIV/AIDS. Adalah menjadi tanggungjawab setiap individu yang terdedah kepada kelakuan berisiko tinggi supaya mendapatkan kaunseling sebelum mengambil sebarang ujian darah •	Seorang	isteri	perlukan	hak	untuk	menolak	persetubuhan	dengan suaminya jika beliau percaya bahawa suaminya telah terlibat dalam kelakuan berisiko tinggi MALAYSIA Projek Islam dan HIV/AIDS Matlamat Untuk memberi maklumat, kemahiran dan motivasi kepada pemimpin Islam di Malaysia mengenai HIV/AIDS, melalui kursus latihan yang berdasarkan ajaran Islam, supaya mereka dapat memainkan peranan yang lebih aktif dalam meningkatkan tahap kesedaran dan penglibatan masyarakat dalam aktiviti pencegahan HIV/AIDS dan sokong bantu kepada orang yang hidup dengan HIV/AIDS dan keluarga mereka Enam (6) Objektif 1. Menjelaskan kesan HIV/AIDS dalam asepek sosial and ekonomi ke atas rakyat Malaysia 2. Menerangkan dasar kerajaan Malaysia dalam menangani HIV/AIDS 3. Menerangkan prinsip Islam dalam konteks pencegahan dan kawalan, dan sokong bantu kepada orang-orang yang hidup dengan HIV/AIDS dan keluarga mereka 4. Menerangkan prinsip Islam dalam memerangi stigma (prasangka buruk), diskriminasi 5. Menjelaskan peranan dan tanggungjawab pemimpin Islam dalam pencegahan HIV/AIDS, dan sokong bantu / jagaan terhadap mereka yang hidup dengan HIV/AIDS 6. Mencadangkan pelan tindakan bagi merealisasikan peranan pemimpin Islam dalam menengani masalah HIV/AIDS di Malaysia Manual Islam & HIV/AIDS 95
PERINGKAT SERANTAU Bengkel Pertama HIV/AIDS untuk Pemimpin Islam di Rantau ASEAN Jakarta 30 Nov.-3 Dec. 1998 Deklerasi Bengkel Jakarta 1. Pelaksanaan pendekatan Islam dalam dalam menghadapi HIV/AIDS dikalangan orang Islam di rantau ASEAN perlu ditingkatkan 2. Perlunya peningkatan kerjasama di antara Pemimpin Agama dan kerajaan dalam menangani HIV/AIDS rantau ASEAN 3. Penglibatan Pemimpin Islam bersama kerajaan dalam kempen pencegahan HIV/AIDS 4. Mengututarakan Prinsip-princuip Islam yang berikut: a. Mendedahkan meraka yang di jangkiti HIV secara sengaja adalah salah dari segi undang-undang b. Perkahwinan di antara orang yang hidup dengan HIV/AIDS dibenarkan c. Perkahwinan di antara individu yang HIV-Positif dan bukan positif tidak diharamkan tetapi adalah lebih baik jika ia dapat di elakkan d. Perceraian kerana jangkitan HIV atau AIDS dibenarkan e. Warga Islam yang meninggal dunia kerana AIDS perlu dikebumikan secara Islam f. Orang yang hidup dengan HIV/AIDS perlu dijaga dan diberi sokong bantu oleh keluarga mereka dan masyarakat setempat PERINGKAT SERANTAU Bengkel Kedua HIV/AIDS dan Pemimpin Islam Rantau ASEAN Jakarta 28-31 Julai 2000 Deklarasi Bengkel Kedua HIV AIDS dan Pemimpin Islam: Prinsip Pemimpin Islam tanggungjawab, untuk memupuk penyertaan dan kerjasama semua lapisan masyarakat dalam usaha menengani gejala HIV AIDS Misi Meningkatkan tahap kesedaran masayarakat umum mengenai isu-isu berkenaan HIV/AIDS Menguatkan kerjasama semua lapisan masyarakat dalam aktiviti pencegahan HIV/AIDS dan membela hak mereka yang hidup dengan HIV AIDS Strategi Melibatkan Pemimpin Islam dalam semua aktiviti HIV/AIDS yang relevan dengan prinsip Islam khasnya dalam aspek pencegahan HIV/AIDS Meningkatkan keupayaan pemimipin Islam bagi pencegahan HIV/AIDS Meningkatkan integrasi aktiviti pencegahan HIV/AIDS Menguatkan usaha sama di peringkat kebangsaan, serantau dan sedunia Program Pelaksanaan aktiviti pencegahan HIV/AIDS, gaya hidpu sihat, dan kehidupan tanpa dadah 96 Manual Islam & HIV/AIDS
PERINGKAT GLOBAL Konsultasi Pertama Pemimpin Islam Antarabangsa Menangani HIV/AIDS Kampala, Uganda pada 1- 4 November 2001 oleh IMAU Resolusi Konsultasi Pertama Pemimpin Islam Antarabangsa Menangani HIV/ AIDS Dihadiri	oleh	86	peserta	yang	mewakili	21	negara •	Tema	Persidangan:	Strategi	untuk	meningkat	dan	memperluas	tindak	balas	masyarakat Islam antarabangsa terhadap HIV/AIDS •	Matlamat:	untuk	mencapai	penglibatan	yang	lebih	besar	dan	koordinasi	yang lebih berkesan di kalangan masyarakat Islam dalam usaha mencegah dan mengawal HIV/AIDS di peringkat kebangsaan dan antarabangsa •	Membuat	Resolusi	untuk	menggalakkan	pendekatan	Islam	dalam	usaha	menentang HIV/AIDS •	Delegasi	Malaysia	seramai	9	orang	diketuai	oleh	Pengarah	Eksekutif	Majlis	AIDS Malaysia •	Bersetuju	mengadakan	Konsultasi	Ke-2	di	Kuala	Lumpur,	Malaysia Untuk	berpegang	kepada	5	komponen	asas	bagi	pendekatan	Islam	untuk	pencegahan dan sokong bantu bagi HIV/AIDS yang merangkumi: 1.	Penggunaan	petikan	daripada	al-Quran	dan	Hadis 2. Penyaluran usaha melalui Imam dan Masjid 3. Memberikan masyarakat bantuan teknikal dan logistik 4. Bekerjasama dengan badan yang bersekutu untuk menggerakkan sumber 5. Mengekalkan tanggungjawab kepada masyarakat Mengamalkan	kaedah	perbincangan	interaktif	yang	teratur	seperti	yang	diperintahkan oleh Allah SWT dalam melatih dan mendidik masyarakat masing-masing •	Berusaha	mencapai	kesempurnaan	iman,	niat	dan	usaha •	Berusaha	untuk	menanamkan	rasa	tanggungjawab	dan	kebertanggungjawaban di kalangan anak-anak dan belia •	Berusaha	untuk	menghapuskan	sikap	buruk	berikut	yang	berkaitan	dengan	HIV/AIDS di semua peringkat dalam masyarakat: 1. Kejahilan 2. Tidak peduli 3. Stigma (prasangka buruk) 4. Tidak bertanggungjawab 5. Kacau-bilau 6. Kemiskinan Manual Islam & HIV/AIDS 97
Konsultasi Antarabangsa Kedua Pemimpin Islam Menangani HIV/AIDS Kuala Lumpur; pada 19-23 Mei 2003 oleh JAKIM, KKM, dan Majlis AIDS Malaysia Dihadiri	oleh	187	peserta	yang	mewakili	27	buah	negara •	Tema Persidangan: Ummah Yang Penyayang: Menukar Respons •	Matlamat: Untuk memula, menyokong dan menguat respons Pemimpin Islam terhadap HIV/AIDS •	Keputusan: pembentukan sebuah Panel Ulama Antarabangsa untuk meneliti laporan perundingan dan mengeluarkan sebuah Pelan Tindakan untuk umat Islam bergerak ke hadapan pada peringkat global •	Lima	sesi	plenari	telah	berlangsung: 1. Memelihara Harga Diri Manusia 2. Bolehkah Pendidikan Islam Mengurangkan Vulnerabiliti? 3. Adakah Islam mempunyai pandangan terhadap pengurangan Kemudharatan? 4. Seks sebagai Anugerah daripada Allah SWT 5. Peranan Pemimpin Islam Panel	Ulama	Antarabangsa	terdiri	daripada: 1. Mufti Uganda, Sheikh Shaaban Ramadhan Mubajje 2. Ketua Pengarah, Jabatan Kemajuan Islam Malaysia, Dato' Mohd Shahir Abdullah 3. Ketua Kadhi Kenya, Sheikh Hammad Kassim 4. Wakil Majlis Islam Kebangsaan Cote D'Ivoire, Imam Cisse Djiguiba 5. Wakil Majlis Ulama Indonesia, Dr Roenizor Roesin 6. Wakil Masjid Harlem, New York, Imam Tabib Abdul Rashid Muzakarah Ulama MABIMS 2009 Kuala Lumpur, Hotel Seri Pacifik, pada 2009 oleh JAKIM Dihadiri	oleh	290	peserta	dari	Malaysia,	Brunei,	Indonesia	dan	Singapura	serta	wakil	dari	Thailand	dan	Filipine •	Tajuk	Kertas	Kerja	:	"Epidemik	HIV/	AIDS,	Peranan	Ulama	Bersama	Kita	Penyelesaiannya" Aktiviti Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Buat pembentangan kepada peserta berdasarkan maklumat yang disediakan, dan edarkan salinan pembentangan tersebut kepada peserta. 2. Minta para peserta bahagi kepada dua kumpulan. 3. Minta setiap kumpulan memberi perhatian kepada maklumat di dalam kertas pembentangan berkenaan contoh usaha umat Islam di negara Uganda. 4. Minta kumpulan tersebut mengenalpasti dan menyenaraikan sebab-sebab dan punca kejayaan umat Islam di Uganda, yang berjaya menyekat kadar pertumbuhan jangkitan HIV, justeru memaparkan imej umat Islam yang prihatin yang menjadi teladan kepada seluruh dunia. 5. Minta setiap kumpulan membentangkan senarai mereka kepada kumpulan lain. Catatkan senarai tersebut di atas papan putih ataupun carta selak. 6. Daripada senarai yang dicadangkan, minta setiap kumpulan mengenalpasti 5 ciri utama yang diperlukan oleh umat Islam untuk membendung gejala HIV/AIDS dengan berkesan, berdasarkan sifat-sifat yang terkandung	dalam	ayat-ayat	Quran	dan	hadis	yang	dicadangkan. 7. Catatkan senarai setiap kumpulan di atas papan putih ataupun carta selak. 8. Cadangkan juga ciri-ciri tersebut: 98 Manual Islam & HIV/AIDS
TAJUK 2 : PERANAN MASJID DAN PEMIMPIN ISLAM Objektif 1. Menghuraikan peranan pemimpin Islam dalam menangani HIV/AIDS 2. Menghuraikan peranan masjid dalam meningkatkan kesedaran masyarakat mengenai HIV/AIDS 3. Masjid sebagai pusat penyebaran maklumat HIV/AIDS 4. Membenteras dan memerangi gejala HIV/AIDS diperingkat akar umbi. 5. Menjadi penghubung dan penyelaras keperluan kewangan dan sosial antara Orang Yang Hidup Dengan HIV dengan pihak Baitulmal/Zakat. 6. Pihak Masjid menubuhkan tabung khas untuk HIV/AIDS Perkara Utama 1. Respons orang Islam di Malaysia kepada HIV/AIDS 2. Perspektif Islam tentang penyakit dan kesakitan seperti HIV/AIDS 3. Tanggungjawab seorang Muslim untuk membantu masyarakat dan mereka yang memerlukan bantuan 4. Peranan orang Islam dan pemimpin Islam dalam menangani HIV/AIDS 5. Peranan masjid menangani HIV/AIDS Orang Islam Harus Melihat Penyakit Dan Penderitaan Pesakit HIV/AIDS Sebagai Ujian Allah SWT Firman Allah SWT dalam Surah al-Baqarah Ayat 155 dan 156 Maksudnya: Demi sesungguhnya! Kami akan menguji kamu dengan sedikit ketakutan, kelaparan, dan kekurangan dari harta benda dan jiwa serta hasil tanaman. Dan berilah khabar gembira kepada orang yang sabar. Orang yang apabila mereka ditimpa oleh sesuatu kesusahan, mereka berkata: Sesungguhnya kami kepunyaan Allah SWT dan kepada-Nyalah kami kembali. PENGAJARAN AYAT 1. Manusia akan diberi ujian oleh Allah SWT dalam bentuk ketakutan, kelaparan, kekurangan harta. 2. Orang yang sabar akan diberi ganjaran oleh Allah SWT. 3. Setiap bala yang menimpa manusia perlu diterima dengan penuh redha dan berusaha mengatasinya. 4. Orang Islam perlu melihat bahawa penyakit itu adalah sebagai ujian dari Allah SWT. Manual Islam & HIV/AIDS 99
Firman Allah SWT dalam Surah al-Anbiya' Ayat 83 dan 84 Maksudnya: Dan Nabi Ayub, ketika ia berdoa kepada Tuhannya: Sesungguhnya aku ditimpa penyakit, dan Engkaulah yang Maha Penyayang di antara para penyayang. Maka Kami perkenankan doa permohonannya, lalu Kami hapuskan penyakit yang menimpanya, serta kami kurniakan kepadanya keluarganya, dengan seganda lagi ramainya, sebagai satu rahmat dari Kami dan sebagai satu peringatan bagi orang yang taat kepada Kami. PENGAJARAN AYAT 1. Umat Islam diuji oleh Allah SWT dengan berbagai bentuk ujian. 2. Segala musibah dan penderitaan yang dialami hendakalah ditempuh dengan penuh kesabaran. 3. Orang yang sabar menghadapi ujian akan mendapat ganjaran daripada Allah SWT . Firman Allah SWT dalam Surah al-Ankabut Ayat 2-3 Maksudnya: Patutkah manusia menyangka Bahawa mereka akan dibiarkan Dengan hanya berkata: "Kami beriman", sedang mereka tidak diuji (dengan sesuatu cubaan). Dan Demi sesungguhnya! Kami telah menguji orang-orang Yang terdahulu daripada mereka, maka (dengan ujian Yang demikian), nyata apa Yang diketahui Allah tentang orang-orang Yang sebenar-benarnya beriman, dan nyata pula apa Yang diketahuiNya tentang orang-orang Yang berdusta. Firman Allah SWT dalam Surah az-Zumar Ayat 53 Maksudnya: Katakanlah (Wahai Muhammad): "Wahai hamba-hambaKu Yang telah melampaui batas terhadap diri mereka sendiri (dengan perbuatan- perbuatan maksiat), janganlah kamu berputus asa dari rahmat Allah, kerana Sesungguhnya Allah mengampunkan Segala dosa; Sesungguhnya Dia lah jua Yang Maha Pengampun, lagi Maha Mengasihani. 100 Manual Islam & HIV/AIDS
Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Daripada Aisyah r.a katanya: bahawa Rasulullah SAW bersabda: Tidak ada malapetaka yang menimpa orang Islam melainkan Allah SWT menghapuskan dosanya walaupun tusukan duri yang menimpanya. Hadis Riwayat Muslim Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Setiap anak adam ada melakukan kesalahan, dan sebaik-baik orang yang melakukan kesalahan itu adalah mereka yang bertaubat (kepada Allah S.W.T). Tanggungjawab Seorang Muslim Untuk Menyumbang Kepada Kebajikan Masyarakat Firman Allah SWT dalam Surah al-Baqarah Ayat 177 Maksudnya: Bukanlah suatu kebajikan itu kamu menghadapkan muka ke Timur dan Barat, tetapi kebajikan itu ialah berimannya seseorang kepada Allah SWT, dan hari akhirat, segala malaikat, segala Kitab, dan sekalian Nabi; dan mendermakan harta yang dicintainya kepada kerabatnya, anak-anak yatim, orang miskin, orang yang musafir, orang yang meminta-minta, orang yang memerdekakan hamba abdi; orang mendirikan sembahyang, serta mengeluarkan zakat, dan perbuatan orang yang menyempurnakan janjinya apabila mereka berjanji orang yang sabar dalam masa kesempitan, dan kesakitan, dan dalam peperangan. Mereka itulah orang yang benar; dan mereka itulah juga orang yang bertakwa. Manual Islam & HIV/AIDS 101
PENGAJARAN AYAT 1. Umat Islam dituntut supaya menghulurkan bantuan kepada orang yang ditimpa kesusahan dan penderitaan 2. Islam amat mementingkan aspek kebajikan terhadap orang yang berada dalam kesulitan dan kesengsaraan 3. Orang yang suka menghulurkan bantuan kepada orang lain digolongkan dalam golongan orang yang bertakwa kepada Allah SWT Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Tidak sempurna iman seseorang daripada kamu sehingga ia mengasihi saudaranya sepertimana ia mengasihi dirinya sendiri Hadis Riwayat Muslim Firman Allah SWT dalam Surah Ali Imran Ayat 135-136 Maksudnya: Dan juga orang-orang yang apabila melakukan perbuatan keji, atau menganiaya diri sendiri, mereka segera ingat kepada Allah lalu memohon ampun akan dosa mereka - dan sememangnya tidak ada Yang mengampunkan dosa-dosa melainkan Allah -, dan mereka juga tidak meneruskan perbuatan keji Yang mereka telah lakukan itu, sedang mereka mengetahui (akan salahnya dan akibatnya). Firman Allah SWT dalam Surah Fussilat Ayat 34 Maksudnya: Dan tidaklah sama (kesannya dan hukumNya) perbuatan Yang baik dan perbuatan Yang jahat. Tolaklah (kejahatan Yang ditujukan kepadamu) Dengan cara Yang lebih baik; apabila Engkau berlaku demikian maka orang Yang menaruh rasa permusuhan terhadapmu, Dengan serta merta akan menjadi seolah-olah seorang sahabat karib. Tanggungjawab Seorang Muslim Untuk Memberi Bantuan Kepada Manusia Yang Memerlukannya Firman Allah SWT dalam Surah al-Maun Ayat 1 hingga 7 102 Manual Islam & HIV/AIDS
Maksudnya: Tahukah engkau akan orang yang mendustakan ugama (meliputi hari pembalasan)? Orang itu ialah yang menindas serta berlaku zalim kepada anak yatim. Dan ia tidak menggalakkan untuk memberi makanan yang berhak diterima oleh orang miskin. Maka kecelakaan besar bagi orang yang Sembahyang. (Iaitu) mereka yang berkeadaan lalai daripada menyempurnakan sembahyangnya. (Juga bagi) orang-orang yang berkeadaan riak (dalam ibadat dan bawaannya). Dan orang yang tidak memberi sedikit pertolongan (kepada orang yang berhak mendapatnya). PENGAJARAN AYAT Umat Islam perlu senantiasa berdoa agar mereka ingat kepada tanggungjawab terhadap golongan masyarakat yang memerlukan bantuan. Firman Allah SWT dalam Surah al-Insan Ayat 9 Maksudnya: Sesungguhnya kami memberi makan kepadamu kerana Allah semata-mata. Kami tidak menghendaki sebarang balasan darimu atau ucapan terima kasih. PENGAJARAN AYAT Umat Islam disuruh membuat kebajikan kepada manusia semata-mata kerana cinta kita terhadap Allah SWT, tanpa mengharapkan apa-apa balasan daripada manusia yang lain Firman Allah SWT dalam Surah Ali Imran Ayat 92 Maksudnya; Kamu tidak sekali-kali akan dapat mencapai kebajikan (yang sempurna) sebelum kamu dermakan sebahagian dari apa yang kamu sayangi. Dan sesuatu apa jua yang kamu dermakan maka sesungguhnya Allah SWT mengetahuinya. PENGAJARAN AYAT 1. Umat Islam dituntut membelanjakan hartanya kearah kebaikan dan kebajikan. 2. Sifat prihatin terhadap golongan yang berada dalam kesusahan adalah antara sifat yang mulia disisi Allah SWT yang perlu di hayati oleh setiap orang Islam. 3. Segala bentuk bantuan yang dihulurkan akan mendapat ganjaran daripada Allah SWT. Manual Islam & HIV/AIDS 103
Ganjaran Dan Pahala Bagi Mereka Yang Menolong Orang Yang Memerlukan Bantuan Firman Allah SWT dalam Surah al-Hadid Ayat 18 Maksudnya: Sesungguhnya orang lelaki dan orang perempuan yang bersedekah, serta mereka memberikan pinjaman kepada Allah SWT dengan pinjaman yang baik, akan digandakan balasannya, dan mereka pula akan beroleh pahala yang mulia. PENGAJARAN AYAT 1. Umat Islam dituntut supaya bersedekah dengan penuh keikhlasan. 2. Segala sedekah atau bantuan yang diberikan akan mendapat ganjaran daripada Allah SWT. 3. Umat Islam digalakkan berlumba-lumba menghulurkan bantuan atau derma kepada orang lain. Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Sesiapa yang memberi pertolongan kepada orang yang sedang menderita, Allah akan mengampunkan 73 kesalahannya. Salah satu daripadanya akan diberi kemudahan urusan dalam hidupnya di dunia, manakala 72 lagi akan diberi pada Hari Akhirat nanti. Hadis Riwayat at-Tirmizi Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Seorang Islam yang mempunyai seorang saudara Islam, dia tidak boleh melakukan kesalahan terhadapnya. Sesiapa yang memenuhi keperluan saudaranya nescaya Allah SWT akan memenuhi segala keperluannya. Sesiapa menghapuskan kesusahan saudaranya, nescaya Allah SWT akan menghapuskan satu kesusahan daripada kesukarannya pada Hari Pembalasan. Sesiapa yang menyembunyikan keaiban seseorang Islam, Allah SWT akan menyembunyikan keaibannya pada Hari Pembalasan. Hadis Riwayat al-Bukhari 104 Manual Islam & HIV/AIDS
Firman Allah SWT dalam Surah al-Ra'd Ayat 11 Maksudnya: Sesungguhnya Allah SWT tidak mengubah apa yang ada pada sesuatu kaum sehingga mereka mengubah apa yang ada pada diri mereka sendiri. PENGAJARAN AYAT 1. Umat Islam diperintah supaya mengubah nasib diri mereka daripada situasi yang kurang baik kepada situasi yang lebih baik 2. Bagi mereka yang ditimpa berbagai penyakit termasuk HIV/AIDS hendaklah berusaha sedaya upaya untuk mengatasinya 3. Segala musibah yang menimpa umat Islam adalah satu daripada ujian Allah SWT kepada umatnya untuk menilai tahap keimanan mereka TAJUK 3 : AKTIVITI BENGKEL AKTIVITI NO 1 1. Minta para peserta menubuhkan dua kumpulan, di mana setiap kumpulan kecil mewakili golongan yang berikut:	•	Pemimpin	Masyarakat	Islam	•	Orang	Islam	Yang	Hidup	Dengan	HIV/AIDS 2. Minta setiap kumpulan tuliskan 5 permintaan atau harapan yang mereka inginkan daripada kumpulan kecil yang lain. 3. Minta setiap kumpulan mengemukakan permintaan mereka, dan minta kumpulan yang lain memutuskan sama ada mereka boleh memenuhi permintaan itu. Jika boleh, minta mereka terangkan bagaimana mereka akan cuba melakukannya. Jika mana-mana kumpulan tidak dapat memenuhi permintaan kumpulan lain, minta mereka menyediakan alasan mengapa mereka tidak boleh berbuat demikian. Berikan masa selama 10 minit bagi setiap kumpulan kecil. 4. Minta setiap kumpulan menyediakan cadangan bagaimana harapan mereka boleh dipenuhi. 5. Selepas 30 minit, minta setiap kumpulan mengemukakan permintaan mereka kepada semua peserta, dan beritahu samada permintaan mereka dikabul atau tidak. Jika tidak, minta mereka beritahu sebab-sebab mengapa permintaan itu serta cadangan bagaimana permintaan tersebut boleh diterima. Manual Islam & HIV/AIDS 105
AKTIVITI NO 2 (10 MINIT) 1. Minta semua peserta membahagi kepada kumpulan-kumpulan kecil yang terdiri daripada tiga ahli. Setiap ahli kumpulan mempunyai watak yang perlu dimainkan. 2. Seorang menjadi Pegawai Agama, seorang menjadi klien (Pelacur) dan seorang lagi menjadi Pemerhati. 3. Jelaskan kepada kesemua peserta tentang peranan mereka masing-masing. Setiap senario perlu dibincangkan dalam masa 10 minit. 4. Selepas perbincangan berakhir, minta semua kumpulan menjalankan sesi maklumbalas sesama sendiri selama 10 minit. Pertama, minta semua peserta yang berlakon sebagai pemerhati memberi komen di dalam kumpulannya sendiri, iaitu sama ada Pegawai Agama telah menunjukkan sikap yang diperlukan dalam proses menolong. 5. Seterusnya, minta semua peserta yang berlakon sebagai pelacur untuk memberi maklumbalas kepada kumpulan mereka sama ada mereka benar-benar rasa dibantu atau diterima oleh Pegawai Agama dalam permainan watak ini. Minta peserta tersebut memberitahu ahli yang memainkan peranan sebagai Pegawai Agama bagaimana ia boleh meningkatkan sumbangan mereka kepada masyarakat sebagai seorang Muslim yang bertanggungjawab. 6. Setelah kedua-dua senario selesai dilakonkan, minta kesemua peserta berkumpul. Cuba dapatkan maklumbalas mengenai perasaan peserta yang memainkan peranan sebagai Pegawai Agama, dari segi kesulitan yang mereka lalui dalam menangani isu-isu yang dikemukakan dan langkah-langkah yang perlu untuk meningkatkan sumbangan mereka kepada masyarakat sebagai seorang Muslim yang bertanggungjawab. 7. Tujuan aktiviti ini adalah untuk menerapkan nilai-nilai Islam yang mengutamakan sikap tidak menghukum, menerima, tidak prejudis, menyayangi, mengampuni dan menghormati. Kesemua sikap ini memang mudah dilafazkan tetapi amat sukar untuk dipraktikkan. Peranan 2: Klien Anda seorang janda dan pelacur. Anda telah melakukan pekerjaan ini agak lama untuk menampung keluarga anda yang besar dan miskin. Anda telah diperintahkan supaya pergi berjumpa dengan Pegawai Agama , diatas perbuatan anda melacurkan diri. Anda telah puas mencuba untuk mendapatkan pekerjaan yang halal tetapi gagal. Tambahan pula gaji yang diberikan terlalu kecil untuk membolehkan anda menampung ahli-ahli keluarga yang ramai dan miskin. Anda akan meneruskan pekerjaan ini selagi anda tidak mendapat pekerjaan yang lain dan setimpal dengan pendapatan yang anda terima sebagai seorang pelacur. 1. Minta semua peserta membahagi kepada kumpulan-kumpulan kecil yang terdiri daripada tiga ahli. Setiap ahli kumpulan mempunyai watak yang perlu dimainkan. 2. Seorang menjadi Pegawai Agama, seorang menjadi klien (Pelacur) dan seorang lagi menjadi Pemerhati. 3. Jelaskan kepada kesemua peserta tentang peranan mereka masing-masing. Setiap senario perlu dibincangkan dalam masa 10 minit. 4. Selepas perbincangan berakhir, minta semua kumpulan menjalankan sesi maklumbalas sesama sendiri selama 10 minit. Pertama, minta semua peserta yang berlakon sebagai pemerhati memberi komen di dalam kumpulannya sendiri, iaitu sama ada Pegawai Agama telah menunjukkan sikap yang diperlukan dalam proses menolong. 5. Seterusnya, minta semua peserta yang berlakon sebagai pelacur untuk memberi maklumbalas kepada kumpulan mereka sama ada mereka benar-benar rasa dibantu atau diterima oleh Pegawai Agama dalam permainan watak ini. Minta peserta tersebut memberitahu ahli yang memainkan peranan sebagai Pegawai Agama bagaimana ia boleh meningkatkan sumbangan mereka kepada masyarakat sebagai seorang Muslim yang bertanggungjawab. 6. Setelah kedua-dua senario selesai dilakonkan, minta kesemua peserta berkumpul. Cuba dapatkan maklumbalas mengenai perasaan peserta yang memainkan peranan sebagai Pegawai Agama, dari segi kesulitan yang mereka lalui dalam menangani isu-isu yang dikemukakan dan langkah-langkah yang perlu untuk meningkatkan sumbangan mereka kepada masyarakat sebagai seorang Muslim yang bertanggungjawab. 7. Tujuan aktiviti ini adalah untuk menerapkan nilai-nilai Islam yang mengutamakan sikap tidak menghukum, menerima, tidak prejudis, menyayangi, mengampuni dan menghormati. Kesemua sikap ini memang mudah dilafazkan tetapi amat sukar untuk dipraktikkan. Peranan 2: Klien Anda seorang janda dan pelacur. Anda telah melakukan pekerjaan ini agak lama untuk menampung keluarga anda yang besar dan miskin. Anda telah diperintahkan supaya pergi berjumpa dengan Pegawai Agama , diatas perbuatan anda melacurkan diri. Anda telah puas mencuba untuk mendapatkan pekerjaan yang halal tetapi gagal. Tambahan pula gaji yang diberikan terlalu kecil untuk membolehkan anda menampung ahli-ahli keluarga yang ramai dan miskin. Anda akan meneruskan pekerjaan ini selagi anda tidak mendapat pekerjaan yang lain dan setimpal dengan pendapatan yang anda terima sebagai seorang pelacur. Peranan 1: Pegawai Agama Anda merupakan seorang Pegawai Agama, dan telah didatangi oleh seorang janda yang bekerja sebagai seorang pelacur. AKTIVITI NO 3 (10 minit) Tukarkan watak-watak anda. Watak pemerhati bertukar menjadi Pegawai Agama, dan Pegawai Agama memainkan watak klien. Klien pula menjadi pemerhati. Dalam senario yang berikut, lakonkan watak-watak seperti di bawah: Peranan 1: Pegawai Agama Anda merupakan seorang Pegawai Agama dan telah didatangi oleh seorang Mak Nyah. Peranan 2: Klien Anda merupakan seorang Mak Nyah dan telah diperintah oleh untuk berjumpa dengan Pegawai Agama kerana ditangkap berpakaian dan menyamar sebagai seorang wanita. Walaupun pada zahirnya anda seorang lelaki tetapi jiwa raga anda adalah seratus peratus seorang wanita. Anda telah cuba pelbagai cara untuk menukar kelakuan anda seperti lelaki tetapi senantiasa berakhir kepada kegagalan. Peranan 3: Pemerhati Tugas anda hanya memerhati. Adakah Pegawai Agama dapat menunjukkan sifat dan sikap yang diperlukan untuk menolong klien tersebut. 106 Manual Islam & HIV/AIDS
TAJUK 4 : SOALAN YANG SERING DITANYA BERHUBUNG ISLAM DAN HIV/AIDS Adakah HIV Suatu Ancaman Kepada Masyarakat Islam? HIV meninggalkan kesan ke atas setiap negara di dunia ini, termasuk negara Islam. United Nations Joint Programme on AIDS (UNAIDS) menganggarkan yang sejak bermulanya pandemik HIV global, kira-kira 42 juta orang telah dijangkiti HIV. Walaupun kebanyakkan negara Islam mendakwa yang mereka tidak merasai kesan akibat HIV, ia adalah tidak benar. Jangkitan HIV telah dilaporkan di setiap negara Islam. Menurut UNAIDS, terdapat kira-kira 390,000 orang yang dijangkiti HIV di Afrika Utara dan Timur Tengah. Sesiapa sahaja boleh dijangkiti HIV, termasuk orang Islam. Adakah Umat Islam Memerlukan Pendidikan HIV Dan AIDS? Maklumat tepat berhubung HIV dan AIDS dapat membantu mengawal penyebaran penyakit ini dalam masyarakat kita. Ia juga mengurangkan kebimbangan dan diskriminasi terhadap individu yang positif HIV. Maklumat juga dapat membantu kita menangkis sebarang mitos berhubung penyakit ini. Hakikatnya HIV boleh menjangkiti sesiapa sahaja yang terlibat dalam kelakuan berisiko tinggi. Apakah Pandangan Islam Berhubung Kesihatan Dan Nyawa Manusia? Islam amat menghargai nyawa manusia. Ia dianggap sebagai anugerah daripada Allah SWT Menurut pandangan Islam, orang Islam tidak harus merasakan yang ia adalah nyawa mereka dan mereka berhak melakukan apa sahaja dengannya. Sebaliknya, Allah SWT telah mengamanahkan nyawa kepada manusia. Orang Islam harus menjaga nyawa mereka. Badan yang sihat adalah kurniaan Allah SWT dan setiap individu adalah pemegang amanahnya. Oleh itu orang Islam percaya bahawa kita tidak mempunyai hak untuk menyalah guna atau mendera badan kita. Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Tidak ada doa yang lebih disukai Allah SWT selain permohonan untuk kesihatan yang baik. Hadis Riwayat at-Tirmizi Oleh	itu,	orang	Islam	harus	mengelak	sebarang	tindakan	yang	mungkin	memudaratkan	kesihatan	fizikal	dan	mental. Maqasid Al-Syariah Terdiri daripada 5 prinsip: 1. Menjaga Agama 2. Menjaga Nyawa 3. Menjaga Akal 4. Menjaga Keturunan 5. Menjaga Harta Manual Islam & HIV/AIDS 107
Adakah Konsep Kesopanan Dalam Islam Membenarkan Kita Berbincang Tentang Persetubuhan? Perbincangan tentang HIV/AIDS melibatkan perbincangan berhubung soal persetubuhan dan soalan-soalan intim. Islam sentiasa menggalakkan perbincangan berhubung perkara yang membantu kita menjaga nyawa dan kesihatan. Kesopanan dalam Islam tidak bererti yang umat Islam tidak boleh berbincang berhubung soal persetubuhan dengan syarat perbincangan tersebut dilakukan dengan penuh kesopanan, etika dan adab yang tinggi. Lelaki dan wanita Islam tidak pernah berasa malu untuk bertanya kepada Rasulullah SAW tentang soal persetubuhan. Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Keberkatan ke atas wanita Ansar. Mereka tidak malu untuk mencari ilmu berhubung agama mereka. Hadis Riwayat al-Bukhari & Muslim Al-Quran	dan	al-Hadis	telah	berulang	kali	menekankan	pentingnya	mencari	ilmu. Firman Allah SWT dalam Surah az-Zumar Ayat 9 Maksudnya: Apakah orang yang taat beribadat diwaktu malam dengan sujud dan berdiri, ia takutkan azab hari akhirat serta mengharapkan rahmat Tuhannya, sama dengan orang musyrik? Katakanlah: Adakah sama orang yang mengetahui dengan orang yang tidak mengetahui? Sesungguhnya orang yang dapat mengambil peringatan hanyalah orang yang berakal sempurna Firman Allah SWT dalam Surah Fathir Ayat 28 Maksudnya: Dan demikian pula di antara manusia dan binatang-binatang Yang melata serta binatang-binatang ternak, ada Yang berlainan jenis dan warnanya? sebenarnya Yang menaruh bimbang dan takut (melanggar perintah) Allah dari kalangan hamba-hambaNya hanyalah orang- orang Yang berilmu. Sesungguhnya Allah Maha Kuasa, lagi Maha Pengampun. 108 Manual Islam & HIV/AIDS
Firman Allah SWT dalam Surah al-Anbiaa' Ayat 7 Maksudnya: Dan Kami tidak mengutus Rasul-rasul sebelummu (Wahai Muhammad) melainkan orang-orang lelaki Yang Kami wahyukan kepada mereka (bukan malaikat); maka Bertanyalah kamu kepada AhluzZikri" jika kamu tidak mengetahui. Hanya melalui pengetahuan sahaja umat Islam boleh mendekati Allah SWT, mengagumi ciptaan-Nya dan menghargai	peraturan	yang	telah	ditetapkan	dalam	Kitab	Suci	al-Quran	dan	as-Sunnah	Rasulullah	SAW	serta	para sahabatnya. Oleh itu, setiap pasangan suami isteri tidak harus malu atau segan untuk membincangkan atau mendapatkan khidmat nasihat mengenai hubungan kelamin yang selamat. Apakah Sikap Yang Harus Ditunjukkan Orang Islam Terhadap Orang Yang Hidup Dengan HIV/AIDS? Perbincangan tentang HIV/AIDS melibatkan perbincangan berhubung soal persetubuhan dan soalan-soalan intim. Islam sentiasa menggalakkan perbincangan berhubung perkara yang membantu kita menjaga nyawa dan kesihatan. Kesopanan dalam Islam tidak bererti yang umat Islam tidak boleh berbincang berhubung soal persetubuhan dengan syarat perbincangan tersebut dilakukan dengan penuh kesopanan, etika dan adab yang tinggi. Lelaki dan wanita Islam tidak pernah berasa malu untuk bertanya kepada Rasulullah SAW tentang soal persetubuhan. Firman Allah SWT dalam Surah Yunus Ayat 57 Maksudnya: Wahai umat manusia! Sesungguhnya telah datang kepadamu pengajaran dari Tuhanmu, dan penawar bagi penyakit yang ada di dalam dadamu, dan petunjuk, serta rahmat bagi orang yang beriman. Sesiapa sahaja yang HIV positif harus diberi perhatian, sokong bantu dan kasih sayang supaya orang itu boleh hidup dan mati dengan mulia. Membiarkan seseorang itu menderita berdasarkan pertimbangan peribadi adalah perbuatan yang keji dan bertentangan dengan semangat rahmah serta persaudaraan Islam. Tindakan negatif seperti	menyisih,	membenci	dan	memulau	orang	yang	hidup	dengan	HIV/AIDS	bererti	menafikan	mereka	peluang	untuk	bertaubat	dan	menjadi	seorang	yang	lebih	baik.	Ini	jelas	bertentangan	dengan	ajaran	al-Quran	yang memberikan harapan paling tinggi kepada orang berdosa yang bertaubat untuk kembali kepada Allah SWT. Tugas kita ialah menjadi pembantu kepada satu sama lain untuk mencapai keredhaan Allah SWT, bukan menjadi pembantu iblis dalam usahanya untuk memusnahkan anak Adam dengan mendorongnya untuk menutup pintu taubatnya sendiri. Setiap orang mempunyai hak untuk dihormati, kemuliaan dan persamaan . Manual Islam & HIV/AIDS 109
Firman Allah SWT. dalam Surah al-Isra' Ayat 70 Maksudnya: Dan sesungguhnya Kami telah memuliakan anak-anak Adam; dan Kami telah beri mereka menggunakan kenderaan di darat dan di laut; dan Kami berikan rezeki kepada mereka dari yang baik-baik serta Kami telah lebihkan mereka atas kebanyakan makhluk yang telah Kami ciptakan. Adakah HIV/AIDS Suatu Hukuman Daripada Allah SWT Ke Atas HambaNya Yang Berdosa? Pendapat umum sabahagian umat Islam biasanya sangat keras dan tidak menunjukkan simpati terhadap orang yang hidup dengan HIV/AIDS. Sesetengah pihak mungkin merasakan yang mereka berdosa dan sewajarnya mendapat penyakit dan penderitaan serta harus dibiarkan menderita. Pihak lain mungkin merasakan yang orang yang hidup dengan HIV/AIDS harus disingkir, disisih dan dipulau daripada masyarakat Islam. Masyarakat tidak berhak menghina dan mencela orang yang hidup dengan HIV/AIDS kerana Allah SWT yang berhak untuk mengadili dan menghukum umatnya yang berdosa. Firman Allah SWT dalam Surah al-Isra' Ayat 54 Maksudnya: Tuhan kamu lebih mengetahui akan keadaanmu; jika Ia kehendaki, Ia akan memberi rahmat kepada kamu; atau jika Ia kehendaki, Ia akan menyeksa kamu. Dan Kami tidak mengutusmu kepada mereka sebagai wakil yang menguasai urusan mereka. Firman Allah SWT dalam Surah al-Hajj Ayat 49 Maksudnya: Katakanlah: Wahai sekalian manusia, aku tidak lain hanyalah seorang Rasul pemberi amaran yang jelas kepada kamu. 110 Manual Islam & HIV/AIDS
Firman Allah SWT dalam Surah al-Taubah Ayat 105 Maksudnya: Dan Katakanlah (Wahai Muhammad): Beramalah kamu (akan Segala Yang diperintahkan), maka Allah dan RasulNya serta orang-orang Yang beriman akan melihat apa Yang kamu kerjakan; dan kamu akan dikembalikan kepada (Allah) Yang mengetahui perkara-perkara Yang ghaib dan Yang nyata, kemudian ia menerangkan kepada kamu apa Yang kamu telah kerjakan. Ayat ini menunjukkan yang Allah SWT telah mengutuskan RasulNya untuk menyampaikan amaran yang jelas, tetapi Baginda tidak berhak memaksa mereka atau mengadili mereka, atau menghukum mereka, kerana kesemua ini adalah hak Allah SWT. Manusia tidak harus sama sekali merasakan yang beliau lebih bijak daripada Allah SWT kerana para Rasul sekalipun tidak diutuskan untuk menetapkan atau menentukan urusan manusia; sebaliknya mereka hanya diutus untuk menyampaikan ajaran Allah SWT Perlu juga untuk diingat bahawa Allah SWT bukan mementingkan keadilan dan hukuman sahaja, tetapi juga rahmat dan keampunanNya lebih diutamakan. Firman Allah SWT dalam Surah al-Ra'd Ayat 6 Maksudnya : Dan mereka meminta kepadamu disegerakan kedatangan azab sebelum mereka memohon kebaikan; padahal sesungguhnya telah berlaku contoh-contoh azab sebelum mereka. Dan sesungguhnya Tuhanmu Amat melimpah keampunan-Nya bagi manusia terhadap kezaliman mereka, dan sesun7gguhnya Tuhanmu juga Amatlah keras balasan azab-Nya. Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Sesiapa yang tiada sifat belas kasihan nescaya dia tidak dikasihi. Hadis Riwayat al-Bukhari Sebaliknya Allah SWT memerintahkan supaya kita tabah dan sabar dalam usaha kita untuk berbuat baik kepada orang lain. Manual Islam & HIV/AIDS 111
Firman Allah SWT dalam Surah Yunus Ayat 109 Maksudnya: Dan turutlah apa yang diwahikan kepadamu serta bersabarlah (dalam perjuangan mengembangkan Islam) sehingga Allah SWT menghukum (di antaramu dengan golongan yang ingkar, dan memberi kepadamu kemenangan yang telah dijanjikan) kerana Dialah sebaik-baik Hakim. TAJUK 5 : DOA-DOA DARIPADA AL-QURAN DAN AS-SUNNAH Firman Allah SWT dalam Surah al-Fatihah Ayat 1-7 Maksudnya: Dengan nama Allah SWT Yang Maha Pemurah lagi Maha Mengasihani. Segala puji tertentu bagi Allah SWT, Tuhan yang memelihara dan mentadbirkan sekalian alam. Yang Maha Pemurah, lagi Maha Mengasihani. Yang Menguasai pemerintahan hari Pembalasan (hari Akhirat). Engkaulah sahaja yang kami sembah, dan kepada Engkaulah sahaja kami memohon pertolongan. Tunjukilah kami jalan yang lurus. Iaitu jalan orang yang Engkau telah kurniakan nikmat kepada mereka, bukan jalan orang yang Engkau telah murkai, dan bukan pula jalan orang yang sesat. Firman Allah SWT dalam Surah al-Hasyr Ayat 10 Maksudnya: Wahai Tuhan kami! Ampunilah kami dan saudara-saudara kami yang mendahului kami dalam iman, dan janganlah Engkau jadikan dalam hati kami rasa dengki terhadap orang yang beriman. Wahai Tuhan kami! sesungguhnya Engkau Amat Melimpah Belas Kasihan dan Rahmat-Mu. Firman Allah SWT dalam Surah al-A'raf Ayat 23 Maksudnya: Wahai Tuhan kami, kami telah menganiaya diri kami, kalau Engkau tidak mengampunkan kami dan memberi rahmat kepada kami, nescaya menjadilah kami dari orang-orang yang rugi. 112 Manual Islam & HIV/AIDS
Firman Allah SWT dalam Surah al-Anbiya' Ayat 87 Maksudnya: Tiada Tuhan yang dapat menolong melainkan Engkau! Maha Suci Engkau Sesungguhnya aku adalah dari orang yang menganiaya diri sendiri. Firman Allah SWT dalam Surah al-Mu'minun Ayat 97-98 Maksudnya: Wahai Tuhanku, aku berlindung kepada-Mu dari hasutan Syaitan-syaitan. Dan aku berlindung kepada-Mu, wahai Tuhanku, supaya Syaitan-syaitan itu tidak menghampiriku. Firman Allah SWT dalam Surah al-Anbiya' Ayat 83 Maksudnya: Sesungguhnya aku ditimpa penyakit, dan Engkaulah yang Maha Penyayang di antara para penyayang. Firman Allah SWT dalam Surah Ali Imran Ayat 8 Maksudnya: Ya Tuhan kami! Janganlah Engkau memesongkan hati kami sesudah Engkau beri petunjuk kepada kami, dan kurniakanlah kepada kami limpah rahmat dari sisi-Mu; sesungguhnya Engkau jualah Tuhan yang melimpah-limpah pemberian-Nya. Firman Allah SWT dalam Surah al-A'raf Ayat 126 Maksudnya: Wahai Tuhan kami, limpahkanlah kesabaran kepada kami, dan matikanlah kami dalam keadaan Islam (berserah bulat-bulat kepada-Mu). Manual Islam & HIV/AIDS 113
Firman Allah SWT dalam Surah al-Ahqaf Ayat 15 Maksudnya: Wahai Tuhanku, ilhamkanlah daku supaya bersyukur akan nikmat-Mu yang engkau kurniakan kepadaku dan kepada ibu bapaku, dan supaya aku tetap mengerjakan amal salih yang Engkau redhai; dan jadikanlah sifat-sifat kebaikan meresap masuk ke dalam jiwa zuriat keturunanku. Sesungguhnya aku bertaubat kepadamu, dan sesungguhnya aku dari orang Islam yang tunduk patuh kepadamu. Firman Allah SWT dalam Surah Ali Imran Ayat 147 Maksudnya: Wahai Tuhan kami! Ampunkanlah dosa-dosa kami dan perbuatan kami yang melampau-lampau dalam urusan kami, dan teguhkanlah tapak perdirian kami (dalam perjuangan); dan tolonglah kami mencapai kemenangan terhadap kaum yang kafir. Firman Allah SWT dalam Surah al-An'am Ayat 162 Maksudnya: Katakanlah: sesungguhnya ibadatku,hidupku dan matiku,hanyalah untuk Allah SWT tuhan yanh memelihara dan mentadbir sekalian alam. Firman Allah SWT dalam Surah al-Taubah Ayat 51 Maksudnya: Katakanlah: Tidak sekali-kali akan menimpa Kami sesuatu pun melainkan apa yang telah ditetapkan Allah SWT bagi kami. Dialah Pelindung kami, dan (dengan kepercayaan itu) maka kepada Allah SWT jualah hendaknya orang yang beriman bertawakal. 114 Manual Islam & HIV/AIDS
Firman Allah SWT dalam Surah al-Baqarah Ayat 201 Maksudnya: Wahai Tuhan kami; berilah kami kebaikan di dunia dan kebaikan di akhirat, dan peliharalah kami dari azab neraka. Firman Allah SWT dalam Surah al-Kahfi Ayat 10 Maksudnya: Wahai tuhan kami!kurniakanlah kami rahmat dari sisimu,dan berilah kemudahan-kemudahan serta pimpinan kepada kami untuk keselamatan agama kami. Firman Allah SWT dalam Surah Ibrahim Ayat 40 Maksudnya: Wahai Tuhanku! Jadikanlah daku orang yang mendirikan sembahyang, dan zuriat keturunanku. Wahai Tuhan kami, perkenankanlah doaku. Firman Allah SWT dalam Surah al-Baqarah Ayat 286 Maksudnya: Wahai Tuhan kami! Janganlah Engkau mengirakan kami salah jika kami lupa atau kami tersalah. Wahai Tuhan kami! Janganlah Engkau bebankan kepada kami bebanan yang berat sebagaimana yang telah engkau bebankan kepada orang yang terdahulu daripada kami. Wahai Tuhan kami! Janganlah Engkau pikulkan kepada kami apa yang kami tak terdaya memikulnya. Dan maafkanlah kami, dan ampunkanlah kami, dan berilah rahmat kepada kami. Engkaulah Penolong kami; maka tolonglah kami untuk mencapai kemenangan terhadap kaum yang kafir. Firman Allah SWT dalam Surah al-Saaffaat Ayat 180 Maksudnya: Maha Suci Tuhanmu, Tuhan yang mempunyai keagungan dari apa yang mereka katakan! Manual Islam & HIV/AIDS 115
As-Sunnah: Hadis Rasulullah SAW: Maksudnya: Wahai Tuhanku, aku pohon dariMu kebaikan hari ini, dan kebaikan hari mendatang. Dan aku berlindung dengan Engkau dari kejahatan hari ini dan kejahatan hari mendatang. Hadis Riwayat Muslim Maksudnya: Dengan nama Allah SWT yang tidak mudarat dengan namaNya segala sesuatu yang di bumi dan di langit. Dan Dia Maha mendengar lagi Maha Mengetahui. Hadis Riwayat at-Tarmizi Maksudnya: Wahai Tuhanku, aku pohon dariMu keafiatan di dunia dan di akhirat. Wahai Tuhanku, aku pohon dariMu keampunan dan kesejahteraan dalam agama dan duniaku, keluargaku dan hartaku. Wahai Tuhanku, tutupilah auratku dan amankanlah ketakutanku. Wahai Tuhanku, peliharalahku dari hadapanku, dari sebelah kananku, dari sebelah kiriku, dari pihak atasku, dan aku berlindung dengan kebesaranMu dari aku dijerat dari bawahku. Hadis Riwayat Muslim 116 Manual Islam & HIV/AIDS
Maksudnya: Wahai Tuhanku, aku berlindung denganMu daripada kelenyapan nikmatMu, beralih keafiatanMu (daripada ku), kejutan kesengsaraan dan seluruh kemurkaanMu. Hadis Riwayat Muslim Maksudnya: Wahai Tuhanku, perbaikanlah bagiku agamaku yang ia merupakan pelindung urusanku. Perbaikilah bagiku duniaku yang di dalamnya kehidupanku. Perbaikilah bagiku akhiratku yang padanya tempat kembaliku. Jadikanlah kehidupan ini suatu pertambahan bagiku dalam setiap kebajikan. Jadikanlah kematian itu suatu kerehatan bagiku dari setiap kejahatan. Hadis Riwayat Muslim Maksudnya: Wahai Tuhanku, rahmatilah ke atas Muhammad, penawar hati, penyembuh jiwa, penyihat tubuh, pengubat badan, penyuluh mata hati dan sinarnya. Dan ke atas keluarganya dan para sahabatnya, serta Engkau berkati dan Engkau taburkan salam. Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Hampir-hampir kefakiran itu membawa kepada kekufuran. Hadis Riwayat at-Tobrani Justeru itu saya beranggapan bahawa tanggungjawab menangani isu HIV/AIDS ini adalah tanggungjawab 'AMAR MAKRUF NAHI MUNKAR yang tidak boleh diabaikan para pemimpin agama, kerana gejala-gejala yang di bawa bersama oleh penyakit ini memberi impak yang buruk kepada kehidupan umat Islam itu sendiri. Manual Islam & HIV/AIDS 117
Firman Allah SWT dalam Surah Ali Imran Ayat 104 Maksudnya: Dan hendaklah ada di antara kamu satu puak yang menyeru kepada kebajikan, dan menyuruh berbuat segala perkara yang baik, serta melarang daripada segala yang salah. Dan mereka yang demikian ialah orang yang berjaya. Firman Allah SWT dalam Surah aI-Baqarah Ayat 155 hingga 157: Maksudnya: Demi sesungguhnya! Kami akan menguji kamu dengan sedikit ketakutan, kelaparan, dan kekurangan dari harta benda dan jiwa serta hasil tanaman. Dan berilah khabar gembira kepada orang yang sabar. Orang yang apabila mereka ditimpa oleh sesuatu kesusahan, mereka berkata: Sesungguhnya kami kepunyaan Allah SWT dan kepada-Nyalah kami kembali. Mereka itulah orang yang dilimpahi dengan kebaikan dari Tuhan mereka serta rahmat-Nya; dan mereka itulah orang yang dapat petunjuk hidayah-Nya. 118 Manual Islam & HIV/AIDS
MODUL 7 PENGURUSAN JENAZAH MODUL 7 - PENGURUSAN JENAZAH Tujuan Modul ini bertujuan memberikan maklumat kesihatan yang tepat kepada para peserta dan menjelaskan prinsip Islam berhubung pengurusan jenazah untuk orang meninggal disebabkan AIDS. TAJUK : 1 PROSEDUR BAGI PENGURUSAN JENAZAH PESAKIT AIDS Objektif Menjelaskan proses pengurusan jenazah bagi orang yang meninggal dunia disebabkan AIDS Perkara Utama Memandikan jenazah pesakit AIDS mengikut 'Garis Panduan Pengurusan Jenazah Islam dari Aspek Kesihatan' yang dikeluarkan oleh Kementerian Kesihatan Aktiviti Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Edarkan 'Garis Panduan Pengurusan Jenazah Islam dari Aspek Kesihatan' dan ulaskan perkara penting berhubung bagaimana memandikan jenazah orang yang meninggal disebakan AIDS. 2. Galakkan para peserta bertanya soalan berkenaan prosedur. Manual Islam & HIV/AIDS 119
TAJUK 2 : PERSPEKTIF ISLAM BERHUBUNG PENGURUSAN JENAZAH PESAKIT AIDS Objektif 1. Menjelaskan prinsip Islam yang diguna pakai untuk pengurusan jenazah orang yang meninggal dunia disebabkan AIDS. 2. Menghuraikan peranan dan tugas orang Islam sebelum, semasa dan selepas kematian seseorang yang telah hidup dengan HIV/AIDS dan keluarga mereka. Perkara Utama 1. Orang Islam bertanggungjawab ke atas saudara seIslam ketika kematian sebagai sebahagian fardhu kifayah 2. Orang Islam juga harus memberikan bantuan kepada orang yang hampir meninggal dunia disebabkan AIDS dan ahli keluarganya sebelum, ketika dan selepas kematian Aktiviti No 1 Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1.	Bacakan	kepada	peserta	ayat	al-Quran	dan	hadis	yang	berkaitan 2. Buat tiga turus pada papan putih, dan kepada setiap satunya berikan tajuk Sebelum, Ketika dan Selepas Kematian 3. Tanyakan kepada peserta apa yang mereka boleh lakukan untuk orang yang hidup dengan HIV/AIDS dan keluarga mereka dalam setiap keadaan, dan senaraikan cadangan mereka di atas papan putih atau carta selak. Berikan beberapa contoh yang berkaitan 4. Edarkan maklumat yang disediakan pada mukasurat berikutnya sebagai kertas sebaran selepas selesai melaksanakan aktiviti ini. Aktiviti No 2 Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Minta peserta berpecah kepada kumpulan kecil. 2. Edarkan kajian kes pada mukasurat berikutnya kepada kumpulan-kumpulan tersebut. Terangkan kepada peserta bahawa kes-kes itu berdasarkan kepada pengalaman yang sebenar. 3. Minta peserta gunakan prinsip Islam yang dibincangkan dalam Aktiviti no 1 sebagai panduan bagi mencadangkan jalan penyelesaian bagi masalah-masalah yang dipaparkan dalam kes-kes tersebut. 4. Minta cadangan untuk menyediakan Peraturan Perlakuan atau Tingkah Laku sebagai panduan untuk digunakan oleh orang Islam apabila berlaku kematian seseorang Islam disebabkan AIDS. 5. Dapatkan maklum balas daripada setiap kumpulan dan bincangkan maklum balas yang mereka berikan. Hadis Yang Berkaitan Dengan Pengurusan Jenazah Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Hak seorang Muslim terhadap sesama Muslim ada lima perkara - menjawab salam, melawat orang sakit, menghantar jenazah, menghadiri undangan dan mendoakan orang bersin jika mengucap Alhamdulillah dengan ucapan Yarhamukallah. Hadis Riwayat al-Bukhari 120 Manual Islam & HIV/AIDS
Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Barangsiapa menghantarkan jenazah seorang muslim dengan penuh keimanan dan mengharapkan ganjaran pahala, dia berada bersama jenazah hinggalah ia disembahyangkan hinggalah dikebumikannya, maka baginya pahala dua qirat dan setiap qirat itu besarnya macam gunung Uhud, jika dia hanya menyembahyangkannya sahaja, kemudian dia pulang sebelum jenazah dikebumikan, maka baginya pahala satu qirat. Hadis Riwayat al-Bukhari. Sebelum Kematian •	Melawat	orang	yang	hidup	dengan	HIV/AIDS	di	rumah	perlindungan	atau	di	hospital	untuk	memberi	kata-	kata perangsang dan harapan Hadis Rasulullah SAW Maksudnya: Setiap kalimah yang baik itu adalah sedekah Hadis Riwayat Bukhari dan Muslim Memulihkan	silaturrahim	orang	yang	hidup	dengan	HIV/AIDS	dengan	keluarganya	jika	dia	telah	tersisih	atau	dipulaukan •	Membantu	menguruskan	hutang	piutang	orang	yang	hidup	dengan	HIV/AIDS •	Membantu	dalam	pengurusan	keluarga	orang	yang	hidup	dengan	HIV/AIDS,	terutamanya	jika	dia	akan	meninggalkan anak yatim atau janda yang memerlukan bantuan kewangan dan sokongan moral untuk meneruskan kehidupan •	Membantu	orang	yang	hidup	dengan	HIV/AIDS	memenuhi	hajatnya	untuk	meminta	maaf	daripada	sesiapa	yang dia ingin pohon kemaafan sebelum meninggal dunia •	Membantu	orang	yang	hidup	dengan	HIV/AIDS	beristighfar	dan	bersedia	untuk	ke	alam	barzakh Semasa Kematian •	Upacara	pengkebumian	adalah	Fardu	Kifayyah	bagi	orang	Islam •	Ini	bermaksud	bahawa	jika	tiada	seorang	daripada	masyarakat	Islam	yang	menguruskan	jenazah	setelah	berlakunya kematian orang Islam di kalangan mereka, maka seluruh masyarakat itu akan memikul beban dosa kerana gagal menunaikan tuntutan fardu kifayah. Islam sama sekali tidak mengamalkan diskriminasi umatnya, samada semasa hidup atau mati •	Selepas	orang	yang	hidup	dengan	HIV/AIDS	menghembus	nafasnya	yang	terakhir,	cara	menguruskan	jenazahnya berpandukan kepada 'Garis Panduan Pengurusan Jenazah Islam dari Aspek Kesihatan' Yang	pentingnya,	HIV	tidak	akan	hidup	lama	setelah	orang	yang	hidup	dengan	HIV/AIDS	meninggal.	HIV	amat lemah di luar badan dan akan musnah dengan cepat - ia hanya boleh hidup dan membiak di dalam tubuh yang hidup Manual Islam & HIV/AIDS 121
Selepas Kematian •	Selepas	kematian,	keluarga	orang	yang	hidup	dengan	HIV/AIDS	kemungkinan	merana	disebabkan	keperitan	seperti stigma(prasangka buruk) dan diskriminasi oleh masyarakat, beban hutang perubatan orang yang hidup dengan HIV/AIDS ataupun kerana mereka telah dijangkiti HIV daripada orang yang hidup dengan HIV/ AIDS. •	Kerja	sokong	bantu	amat	diperlukan	oleh	mereka,	dan	pemimpin	Islam	boleh	memainkan	peranan	besar	untuk memberi penawar dan harapan untuk meneruskan kehidupan, Firman Allah SWT dalam Surah al-Ra'd Ayat 28 Maksudnya : Iaitu orang yang beriman dan tenteram hati mereka dengan zikrullah. Ketahuilah! Dengan zikrullah itu, tenang tenteramlah hati manusia. Firman Allah SWT dalam Surah al-Qasas Ayat 77 Maksudnya: Dan tuntutlah Dengan harta kekayaan Yang telah dikurniakan Allah kepadamu akan pahala dan kebahagiaan hari akhirat dan janganlah Engkau melupakan bahagianmu (keperluan dan bekalanmu) dari dunia; dan berbuat baiklah (kepada hamba-hamba Allah) sebagaimana Allah berbuat baik kepadamu (dengan pemberian nikmatNya Yang melimpah-limpah); dan janganlah Engkau melakukan kerosakan di muka bumi; Sesungguhnya Allah tidak suka kepada orang-orang Yang berbuat kerosakan. TAJUK 3 : KAJIAN KES Kajian Kes 1 Mamat ialah seorang budak lelaki berumur 12 tahun. Bapa Mamat meninggal dunia disebabkan AIDS. Sebelum kematiannya, dia menguruskan sebuah kedai runcit di sebuah pekan kecil dan dijangkiti HIV menerusi hubungan luar nikah dengan seorang wanita yang HIV positif. Apabila bapa Mamat meninggal dunia, semua orang dalam pekan itu mengetahui tentang hubungan sulitnya dan mengetahui juga yang dia meninggal dunia disebabkan AIDS. Ketika bapanya sedang nazak, ibunya sudahpun menggunakan semua wang simpanan bapanya untuk membeli ubat yang boleh memanjangkan hayat bapanya. Apabila bapa Mamat meninggal dunia, tidak ada sesiapa dari masjid tempatan ataupun ahli masyarakat itu yang mahu memandikan jenazahnya atau menguruskan pengebumian dan mendoakannya kerana mereka terlalu takut dijangkiti HIV. Mamat terpaksa menolong ibunya memandikan, membaca Yassin dan mengebumikan ayahnya. Mamat tidak faham mengapa tidak ada sesiapa yang ingin membantu mengebumikan bapanya, dan mengalami tekanan emosi yang hebat dan juga merasa terasing. Apabila Mamat kesekolah pada minggu yang berikutnya, semua kawannya mengejeknya dan mempersendakan bapanya kerana mereka tahu yang dia meninggal dunia disebabkan AIDS. Salah seorang daripada mereka, Zulkifli, telah berjumpa Mamat dan memberitahunya bagaimana dan mengapa bapanya meninggal dunia. Zulkifli berkata tiada siapa mahu mengebumikan bapanya kerana bapanya adalah kawan Syaitan dan sesiapa yang menanam bapanya akan dirasuk. Kawannya juga memberitahu semua orang supaya menjauhkan diri daripada Mamat kerana dia membantu mengebumikan ayahnya dan sesiapa yang bermain dengannya juga akan dirasuk. 122 Manual Islam & HIV/AIDS
Kajian Kes 2 Tajuddin ialah anak seorang imam dari sebuah kampung. Dia juga seorang mak nyah. Dia dibuang oleh keluarganya yang tidak dapat menerimanya sebagai seorang mak nyah. Untuk menyara hidupnya, Tajuddin menjalankan perniagaan mendandan rambut dan menguruskan sebuah salun kecantikan di bandar. Beliau hanya mendapat sokongan emosi daripada mak nyah yang lain, dan mereka hidup bersama dalam sebuah komuniti. Tajuddin menjadi murung dan mula mengambil dadah secara suntikan. Tidak lama kemudian dia di jangkiti HIV kerana berkongsi jarum yang dicemari HIV. Apabila penyakitnya tenat disebabkan AIDS, kawan-kawannya memberitahu bapa Tajuddin tentang keadaan Tajuddin dan memintanya melawat Tajuddin untuk kali terakhir. Bapa Tajuddin enggan menziarahinya. Apabila Tajuddin meninggal dunia tidak lama selepas itu, kawan-kawannya sekali lagi memaklumkan bapanya dan memintanya menguruskan pengebumian jenazah Tajuddin. Sekali lagi bapanya menolak. Pengebumian diuruskan oleh golongan mak nyah itu sahaja, kerana tidak ada orang lain ingin memandikan ataupun menyembahyangkan jenazah Tajuddin. Syor Dan Cadangan 1. Meningkatkan kesedaran dan mengurangkan stigma (prasangka buruk) dan diskriminasi kepada arwah dan keluarga. 2. Memberi penerangan kepada pengendali pengurusan jenazah. 3. Memastikan pengurusan jenazah dilaksanakan dengan cara yang terbaik. Manual Islam & HIV/AIDS 123
MODUL 8 PELAN TINDAKAN MODUL 8 - PELAN TINDAKAN Tujuan Modul ini bertujuan membekalkan kerangka bagi pelan tindakan menangani gejala HIV/AIDS yang perlu dilakukan dilaksanakan selepas bengkel latihan. Objektif 1. Membuat deklarasi tentang komitmen untuk membendung jangkitan HIV di Malaysia 2. Menyampaikan sebuah pelan tindakan untuk menangani isu yang berkaitan dengan HIV/AIDS Aktiviti Yang Dicadangkan Untuk Bengkel 1. Minta peserta mengambil sedikit masa untuk memikir cara-cara mereka boleh memainkan 2. peranan dalam membendung wabak HIV/AIDS di Malaysia. 3. Berikan peserta contoh-contoh Pelan Tindakan Peribadi / kumpulan 4. Minta peserta berpecah kepada kumpulan-kumpulan kecil. Minta setiap peserta menulis sebuah Pelan Tindakan Peribadi dengan sebanyak mungkin cara-cara yang mampu dilaksanakan sebagai individu. Minta setiap peserta berkongsi Pelan tersebut dengan ahli kumpulan yang lain. 5. Seterusnya, minta peserta mengambil sedikit masa untuk memikir dan memilih satu isu HIV/AIDS yang mereka ingin menangani, pada tahap professional. 6. Berikan peserta sekeping kertas dan minta mereka menulis isu yang dipilih dan komitment mereka untuk menangani isu tersebut. Beritahu peserta yang mereka akan membacakan komitment mereka kepada semua peserta yang lain dalam kumpulan mereka. 7. Minta peserta bacakan komitment mereka. Sebarkan lembaran kerangka Pelan Tindakan yang dilampirkan dan minta semua kumpulan membincangkannya. Beritahu peserta yang Pelan Tindakan Profesional tidak perlu 8. Mengandungi cadangan yang besar atau yang susah untuk dicapai, tetapi cadangan yang mampu dilaksanakan oleh peserta itu sendiri. 9. Minta peserta berkongsi pelan tindakan mereka dengan peserta yang lain dalam kumpulan mereka. 10. Minta semua peserta berkumpul bersama semula, dan minta peserta berkongsi pelan tindakan peribadi dan profesional mereka kepada semua peserta yang lain secara sukarela. 11. Tuliskan intipati bagi setiap pelan tersebut di atas papan tulis. Ucapkan tahniah kepada setiap peserta yang menyumbang. 124 Manual Islam & HIV/AIDS
Contoh-Contoh Aktiviti Peribadi 1. Bercakap dengan isteri atau anak-anak anda mengenai HIV/AIDS 2. Membaca rencana/maklumat mengenai HIV/AIDS setiap minggu 3. Mengajak sekumpulan remaja ke masjid untuk berbincang mengenai HIV/AIDS sebulan sekali 4. Menghadiri ceramah/majlis berhubung isu-isu HIV/AIDS setiap 3-6 bulan 5. Membuat salinan maklumat yang terdapat dalam modul-modul dan mempamerkan maklumat itu di masjid, pejabat atau di sekolah anak anda 6. Bercakap mengenai HIV/AIDS semasa khutbah Jumaat 7. Mengajak pegawai dari Kementerian Kesihatan untuk memberi ceramah mengenai HIV/AIDS kepada jemaah masjid 8. Melawat ke wad-wad di hospital yang menjaga pesakit HIV/AIDS dan menolong orang yang nazak dengan AIDS untuk bertenang dalam menghadapi maut 9. Memberi makanan kepada pengguna dadah di jalanan untuk menghampiri mereka dengan dakwah. 10. Memberi kelas pengajian agama kepada pelacur atau mak nyah. Soalan Bimbingan Merangka Sebuah Pelan Tindakan Menangani HIV/AIDS 1. Apakah isu HIV/AIDS yang ingin anda menangani? 2. Apakah matlamat anda berkenaan isu tersebut? 3. Kepada kelompok masyarakat yang manakah patut anda memberi fokus untuk menangani isu ini, jika perlu? 4. Adakah anda melakukan apa-apa buat masa sekarang untuk menangani isu ini? 5. Kalau ya, adakah ia berkesan? 6. Jika tidak, (untuk soalan 5), apakah cara lain yang boleh digunakan? 7. Jika tidak, (untuk soalan 4), apakah yang anda patut lakukan sekarang? 8. Apakah jenis sokongan yang anda perlukan untuk mencapai matlamat anda? Jika kos atau peruntukan menjadi masalah, apakah langkah-langkah yang boleh dilakukan dengan percuma atau kos yang minima? Manual Islam & HIV/AIDS 125
Lampiran Pelan Tindakan Intisari: Ia merupakan hasil perbincangan ketua-ketua masyarakat bagaimana mengatasi isu atau masaalah yang dihadapi oleh masyarakat setempat. Perlu fokus kepada kumpulan sasaran yang dimaksudkan. Berasaskan kemampuan diperingkat individu dan jabatan berkenaan. Sebaik-baiknya ia mampu dilaksanakan secara berdikari tanpa bergantong kepada orang lain. Aktiviti yang disarankan perlu menjelaskan: Bagaimana ia hendak dilaksanakan, Siapa yang bertanggong jawab, Bila hendak dimulakan, Tempoh masa perlaksanaan dan Berapa kali hendak dilaksanakan. CONTOH 1 Isu yang dihadapi Fokus Utama Aktiviti dan bagaimana dilaksanankan Plan Tindakan Siapa bertanggungjawab Tempoh/masa perlaksanaan Tidak tahu AIDS/ HIV Ahli	Qariah	Masjid Perbincangan dan taklimat Imam Setiap hari Keluarga Pesakit Terbiar Ibu tunggal dan keluarga Ziarah, bantuan dan kaunseling Imam dan AJK masjid Setiap minggu Tidak tahu HIV/ AIDS dan amalkan seks bebas dan menagih dadah Para belia/ remaja/ pengambil dadah Ceramah, kem remaja/belia. PIBG dan Imam Setiap 4 bulan Masyarakat tidak tahu bahaya AIDS/ HIV Anggota masyarakat Ceramah, kem perubatan, khutbah nikah, khutbah jumaat Jakim dan Imam Sukarelawan Setiap 6 bulan Rakan/keluarga tidak tahu bahaya HIV/AIDS Kawan-kawan ODHA Ceramah dan pameran Ketua Masyarakat/ Agama Setiap 3 bulan Ketiadaan tempat berlindong Mangsa AIDS cth: Ibu tunggal & anak-anak Wujudkan tempat berlindong di kampong/bandar Imam dan sukarelawan 1 tahun Ziarah dan kaunseling Pesakit HIV terbiar Penghidap HIV/ AIDS Imam dan sukarelawan Setiap minggu 126 Manual Islam & HIV/AIDS
CONTOH 2 Isu yang dihadapi Tiada tempat perlindungan yang khusus bagi ODHA, Mangsa dari kalangan Ibu tunggal dan anak-anak yatim tiada tempat perlindungan. Remaja terlibat dengan gejala berisiko tinggi Remaja tiada maklumat mengenai bahaya aktiviti berisiko tinggi CONTOH 3 Isu yang dihadapi Penagih dadah tidak peka tentang bahaya penagihan dadah saperti HIV/AIDS Keluarga penagih dadah hidup terbiar saperti tempat pembuangan sampah Fokus Utama ODHA Ibu tunggal dan anak yatim. yg menghidapi AIDS Remaja berisiko tinggi Remaja disekolah menengah Fokus Utama Penagih dadah remaja Keluarga penagih dadah Aktiviti dan bagaimana dilaksanankan Mewujudkan rumah persinggahan dikampong yang boleh menempatkan orang- orang tua dan atau ODHA. Mewujudkan rumah persinggahan ibu tunggal dinegeri yang boleh menempatkan orang-orang ibu tunggal. Integrasi degan NGO setempat. Aturkan aktiviti sihat untuk remaja bersukan secara Islam dalam bentuk khemah ibadat, perniagaan, Ceramah dan taklimat di semua sekolah sekitar mesjid berkenaan Aktiviti dan bagaimana dilaksanankan 1.Taklimat tentang AIDS/HIV dan bagaimana boleh dielakkan. 2.Taklimat tentang peluang kehidupan yang lebih cerah bagi remaja yang berjaya dalam pelajaran dan mempunyai kemahiran. Memohon Pejabat Kebajikan Negeri untuk mewujudkan rumah-rumah murah untuk kumpulan tertentu. Bergotong royong untuk bina rumah Siapa bertanggungjawab Tempoh/masa perlaksanaan Imam /Ketua Kampung/ Peg Kebajikan. Baitulmal 1 tahun Imam/NGO Pegawai Kebajikan Masyarakat/ BAITULMAL 1 tahun Segera mungkin Imam/ Jabatan Belia Negeri, MAIS Imam, PIBG Sekurang- kurangnya satu taklimat / sekolah Siapa bertanggungjawab Tempoh/ masa perlaksanaan Pegawai Kesihatan./ NGO/ Pegawai Agama Bulan Julai dan setiap 4 bulan sekali Kebajikan Masyarakat/ NGO/Baitulmal Pemimpin masyarakat. Dalam masa 6 bulan - 1 tahun. Manual Islam & HIV/AIDS 127
CONTOH 4 Isu yang dihadapi Fokus Utama Dadah Golongan Remaja HIV/AIDS Penagih/ Pesakit AIDS /Keluarga Ponteng sekolah Pelajar dan Keluarga Yang Bermasalah Sosial Remaja dan Keluarga yang berisiko tinggi Mat Rempit Remaja dan Pelajar Yang Bermasa-lah CONTOH 5 Isu yang dihadapi Fokus Utama Penyalahgunaan Dadah Masyarakat setempat Pengedar Dadah Disyaki Penagih Dewasa dan Remaja Remaja Penghidap HIV Kanak-Kanak Ibu Tunggal Pergaulan Bebas Khalwat Remaja Kampung dan Pelajar sekolah Gay/Homoseks/ Lesbian Pelajar sekolah dan Remaja 128 Manual Islam & HIV/AIDS Aktiviti dan bagaimana dilaksanankan Sukan dan Penerangan -Motivasi Penerangan / Masjid/ Dewan Balai Raya Lawatan Sambil Belajar dan Kaunseling Rakan Masjid / Khidmat Sosial Sukan/ Penerangan / Forum Perdana Konvoi Berkhemah Aktiviti dan bagaimana dilaksanankan Penerangan, Forum,Pameran, Sukan Lapor pada pihak berkuasa Mendekati Keluarga Yang Terlibat, Kem Remaja, Menjadikan Keluarga Angkat Kaunseling HIV, Daftar Bilangan Penghidap, Kerjasama AADK, Pertubuhan Masyarakat Prihatin Ceramah Umum Di Masjid, Khutbah Khas/ Nikah, Kaunseling bersama keluarga yang terlibat, Kaunseling kesedaran, Aktiviti Lasak, Khutbah, Poster. Siapa bertanggungjawab Ketua Kampung, Imam, AJK Masjid, AADK, Polis Fasilitator Kesihatan PIBG, Guru, Ibu Bapa Dan AJK masjid AJK Masjid, Polis, AADK, Kebajikan Masyarakat JKM Persatuan Belia, AADK, Polis, Guru, AJK Masjid Siapa bertanggungjawab Imam, AADK, Polis,KKM Majlis Belia 4B, JKM, NGO AJK Masjid, AADK, Berpenga-ruh Dalam Masyarakat Imam, Ibu Bapa, Pihak Sekolah, JHEAIK, JHEAIK -AJK Masjid -Pengawal Tempoh/masa perlaksanaan Mingguan Bulanan Berkala 4 kali setahun Berkala 4 kali setahun Berkla 4 kali setahun Tempoh/ masa perlaksanaan 2 bulan sekali bermula Julai Sebulan Sekali 2 kali sebulan minggu satu dan tiga Sebulan Sekali Minggu Keempat 2 kali setahun
CONTOH 6 Isu yang dihadapi Samseng Jalanan Pecah Rumah Keruntuhan Rumahtangga Ponteng sekolah Pergaulan Yang Bebas CONTOH 7 Isu yang dihadapi Penagih Dadah Rempit Sumbang Mahram Seks Bebas Ponteng sekolah Fokus Utama Remaja Belia Suami Isteri Pelajar Yang Bermasalah Remaja Fokus Utama Ahli Kariah Masjid Remaja Bermasalah Keluarga Remaja Yang Terlibat, Ahli Kariah Ibu Bapa Pelajar bermasalah Aktiviti dan bagaimana dilaksanankan Sukan Anjuran Masjid Sukarelawan -Kawalan Keselamatan -Menyediakan Pondok Kawalan Mengadakan Kempen Kesedaran (Rumahku Syurgaku) -Kursus Rumahtangga Bermasalah -Merujuk Model Sahabat Nabi Perkhemahan -Kem Motivasi Memaksimumkan pendedahan ilmu-ilmu agama dan Pelajaran yang bersesuaian perlu diberi keutamaan -Kursus Keibubapaan Aktiviti dan bagaimana dilaksanankan Ceramah Kesihatan -AADK -Majlis AIDS Malaysia -Polis -NGO Kem Motivasi -NGO Pusat Pemulihan -Kaunseling Islam Ceramah, Khutbah Jumaat, Khutbah Nikah Mesyuarat -PIBG -Polis Siapa bertanggungjawab Tempoh/ masa perlaksanaan Imam dan -AJK Masjid Ahli Kariah 1 Hari 2 Bulan sekali PPM -Polis -JKK Setiap Malam Imam Masjid 2 tahun sekali Guru -Pakar Kaunseling/ Motivasi 2 kali setahun Ibu Bapa -Guru -Orang Kampung 3 Bulan Sekali Siapa bertanggungjawab Tempoh/ masa perlaksanaan Imam -AJK -Penghulu 3 Bulan Imam -Pengawa -Imam Julai Oktober Disember Penghulu -Polis Tindakan Segera Imam -Ajk -Penghulu Dan Polis Tindakan segera 2 bulan sekali Imam -Penghulu Sekolah 4 Bulan sekali Manual Islam & HIV/AIDS 129
CONTOH 8 Isu yang dihadapi Fokus Utama Aktiviti dan bagaimana dilaksanankan Siapa bertanggungjawab Tempoh/ masa perlaksanaan Ponteng Sekolah Ketagihan Dadah Lepak / Kurang Berminat pada Agama Merokok Mat Rempit Remaja/ Pelajar Sekolah Remaja dan Dewasa Remaja dan Dewasa Pelajar Sekolah Remaja Dan Ibu Bapa Kenal Pasti Kumpulan Sasaran -Buat Perjumpaan, -Penerangan, -Kaunseling -Lawatan Rumah Kerumah -Pemantauan -Solat Hajat Setiap Minggu (Aktiviti Tambahan) -Tarbiyah Persekolahan yang betul - peraturan rotan (Aktiviti Tambahan) -Memperbaiki kempen Anti Merokok (Aktiviti Tambahan) Guru, -Polis -PIBG -Penggawa -Penghulu -Imam, -Jawatan- kuasa, -AADK Pihak Agama -Wakil Rakyat 2 Bulan sekali secara Berkala LAMPIRAN PANDUAN BAGAIMANA HENDAK MENJALANKAN AKTIVITI 1. Jawatankuasa masjid atau kariah diwujudkan/ diaktifkan satu j/k baru (ad-hoc). Wujudkan kesedaran dikalangan jawatankuasa masjid oleh imam yang telah menghadiri kursus. - Memberi penerangan kepada ahli kariah yang lain mengenai aktiviti yang akan dilaksanakan. - Penerangan oleh imam kpd ajk tentang aktiviti dan perlaksanaan atau minta bantuan dari jab/majlis/ jakim/MAC yang berkaitan. 2. Ajk merancang bentuk aktiviti yang hendak dilaksanakan samada dalam bentuk; Ceramah, - Perbincangan, - Dialog, - dakwah bil hal , - perjumpaan tertutup dengan keluarga yang terlibat. 4. Merancang keperluan kewangan untuk melaksanakan aktiviti; - Memohon dari Baitul Mal/ADUN /Ahli Parlimen/JKN/JKKK/MAM/ UNESCO/ tabung masjid 5. Merancangkan aktiviti secara terperinci; Rangka kertas kerja - Memilih aktiviti/program mengikut keutamaan - Tumpuan kepada kumpulan sasaran - Pemilihan tarikh/masa/tempat perlaksanaan - Urusetia/fasilitator - Peruntukan kewangan - Menentukan siapa yang bertanggungjawab 6. Proses pelaksanaan 7. Tindakan susulan dan penambahbaikkan 3. Mengumpul data dan membuat analisa tentang isu yang akan diambil tindakan dan aktiviti yang hendak dicadangkan. Contoh; Tinjauan kepada kumpulan sasaran dan isu yang berlainan mengikut keutamaan Bilangan ibu tunggal yang ada dalam kariah - Bilangan penagih dadah - Bilangan pesakit HIV - Bilangan OKU, - Bilangan belia/remaja bermasalah dsb 8. Laporan kepada pihak atasan; JAIN/JAKIM/Majlis Agama/Baitul Mal - KKM/JKN - ADUN/Ahli Parlimen - MAM 130 Manual Islam & HIV/AIDS
LAMPIRAN -1 Senarai Pertubuhan NGO Di Malaysia Yang Menyediakan Perkhidmatan Berkait HIV/AIDS Majlis AIDS Malaysia (MAM) ialah pertubuhan bukan kerajaan yang MAC menyelaraskan aktiviti pendidikan AIDS , penjagaan serta sokongan untuk penghidap HIV/AIDS oleh 42 gabongan pertubuhan bukan kerajaan (yang disenaraikan di bawah) No.	12,	The	Boulevard	Shop	Office,	Jalan	13/48A, Off Jalan Sentul, 51000 Kuala Lumpur Tel: 03-4045 1033 Faks: 03-4042 6133 Laman web: Buddhist Missionary Society (BMSM), Malaysia Menganjurkan seminar/bengkel HIV/AIDS untuk mengukuhkan kefahaman masyarakat Buddha tentang pandemik HIV AIDS Buddhist Maha Vihara, 123 Jalan Berhala, Off Jalan Tun Sambanthan, 50470 Kuala Lumpur Tel: 03 - 2274 1886/03 - 2273 0150 Faks: 03 - 2274 1245/03 - 2273 3835 E-mel: bmsm@po.jaring.my AIDS Action & Research Group, (AARG) Pulau Pinang Dianggotai oleh pensyarah dan penyelidik Universiti Sains Malaysia, Pulau Pinang. Menjalankan kempen latihan, kesedaran, penyelidikan dan kaunseling untuk penduduk di wilayah utara Semenanjung Malaysia. AIDS Action and Research Group Sekolah Sains Sosial, Universiti Sains Malaysia, 11800 Pulau Pinang Tel/Faks: 04-656 5984/5 E-mel: aargusm@po.jaring.my Laman web: seminar/bengkel, kursus Majlis Peguam Majlis Peguam terlibat dalam Jawatankuasa Kecil Undang-undang dan Etika, Majlis AIDS Malaysia, Klinik Bantuan Undang-undang dan memberi khidmat guaman perseorangan dalam isu HIV/AIDS. Majlis Peguam No. 5 Jalan Tun Perak, 50050 Kuala Lumpur Tel: 03 - 2691 1366/698/367/512/312 Faks: 03 - 2691 2439/291 4316 E-mel: cateu@po.jaring.my Laman web: Majlis Belia Malaysia Menggalakkan penglibatan golongan muda dalam kerja kemasyarakatan. Maklumat HIV/AIDS disebarkan melalui pelbagai aktivitinya. Majlis Belia Malaysia C/o Pusat Belia Antarabangsa, Jalan Tenteram, Bandar Tun Razak, 56000 Kuala Lumpur Tel: 03 - 973 2761/63 Faks: 03 - 973 2759 E-mel: mbm@tm.net.my Persekutuan Persatuan Perancang Keluarga Malaysia (FFPAM) Menyediakan Modul AIDS/STD untuk Pendidikan Kehidupan Berkeluarga. Seminar, ceramah, bengkel, kem belia dan lain-lain aktiviti yang dianjurkannya untuk golongan belia. Persekutuan Persatuan Perancang Keluarga Malaysia 81-B Jalan SS-11/5A, 47500 Subang Jaya, Selangor Darul Ehsan Tel: 03 - 5633 7514/516/528 Faks: 03 - -5634 6638 E-mel: ffpam@po.jaring.my Laman web: Manual Islam & HIV/AIDS 131
Malaysian CARE Menyediakan khidmat sokong bantu untuk pengguna dadah melalui program Khidmat Pemulihan Dadah dan Penjara dan juga melalui Drop-In Centre. Malaysian CARE Pusat Kebajikan Good Shepherd, Lot 389 8.8 km Jalan Hulu Kelang, 68000 Ampang Selangor Tel: 03 - 4256 8715 (Sekretariat) Faks: 03 - 4251 4044 E-mel: mcare@po.jaring.my Laman web: Drop-In Centre Persatuan Kesihatan Mental Malaysia (MMHA) terlibat dalam pendidikan, meningkatkan kesedaran dan kaunseling HIV/AIDS. Menganjurkan kem pembangunan dan pengembaraan remaja bagi membantu menjalani cara hidup sihat. Persatuan Kesihatan Mental Malaysia No. 8 Jalan 4/33, Off Jalan Othman, 46000 Petaling Jaya, Selangor Tel: 03 - 7782 5499/7783 5432 Faks: 03 - 7783 5432 E-mel: mmha@tm.net.my Laman web: Persatuan Perubatan Malaysia (MMA) Mendidik dan menyediakan maklumat terkini kepada komuniti perubatan berhubung perkembangan terkini kajian HIV/AIDS Persatuan Perubatan Malaysia Tingkat 4, Bangunan MMA, 124 Jalan Pahang, 5300 Kuala Lumpur Tel: 03 - 4041 8972/4041 1375/4043 1743 Faks: 03 - 4041 8187/ 03 - 4043 4444 E-mel: mma@tm.net.my Laman web: Persatuan Bulan Sabit Merah Malaysia Melakukan aktiviti kesedaran tentang HIV/AIDS di kalangan belia, golongan muda Persatuan Bulan Sabit Merah Malaysia No.32 Jalan Nipah, Off Jalan Ampang, 55000 Kuala Lumpur Tel: 03 - 4257 8122 Faks: 03 - 4257 9867/ 03 - 4253 3191 E-mel: mesc@po.jaring.my Laman web: 132 Manual Islam & HIV/AIDS National Therapy Centre (NTC) AIDS Service Centre Khidmat rawatan alternatif, kaunseling, ceramah dan kursus berhubung HIV/AIDS. NTC AIDS Service Centre 17 Jalan Perisa, Happy Garden, 58200 Kuala Lumpur Tel: 03 - 7982 0996 Faks: 03 - 7981 3378 E-mel: karsim@pc.jaring.my Persatuan Pengasih Malaysia PENGASIH mengendalikan program pemulihan dadah / penjagaan harian berdasarkan konsep komuniti terapeutik. Rumah Pengasih 3201-A Jalan Syers Off Langgak Tunku, Bukit Tunku, 50480 Kuala lumpur Tel: 03 - 6201 3179 Faks: 03 - 6201 3013 E-mel: Persatuan Perubatan Islam Malaysia Dianggotai doktor, jururawat, paramedik dan pelajar perubatan Islam, telah menubuhkan rumah persinggahan "Rumah Soleha" untuk wanita positif HIV pada Jun 1998. Persatuan Perubatan Islam Malaysia C/o Musa Baby & Child Clinik Sdn Bhd, Damansara Specialist Hospital, Suite G-12A Tingkat Bawah, 119 Jalan SS20/10, Damansara Utama, 47400 Petaling Jaya Tel/faks: 03 - 7729 3173 E-mel: Laman web: PT Foundation (Pink Triangle) Terlibat dalam kerja Kaunseling, pendidikan HIV/AIDS, sokong-bantu dan kerja Outreach untuk untuk penagih dadah, pelacur dan transkseksual. mempunyai pusat harian (IKHLAS) yang menyediakan maklumat tentang AIDS, penjagaan perubatan asas, perlindungan sementara dan pemakanan. PT Foundationn, 7C-1 Tingkat 1, Jalan Ipoh Kecil, Off Jalan Raja Laut, 50350 Kuala Lumpur Tel: 03 - 4044 4611 Faks: 03 - 4044 4622 E-mel: isham@pop7.jaring.my E-mel kehidupan positif:
St John Ambulans Malaysia Terlibat dalam program endidikan tentang HIV/AIDS. St John Ambulan Malaysia 41 Jalan Shelley, 55100 Kuala Lumpur Tel: 03 - 985 1576 Faks: 03 - 983 8075 Kuala Lumpur AIDS Support Services (KLASS) Menyediakan khidmat sokongan untuk dijangkiti dan terjejas HIV/AIDS. No. 55 Jalan 3/18C, Taman Mastiara, Jalan Ipoh Batu 51/2, 50050 Kuala Lumpur Tel: 03 - 6253 2684 Faks: 03 - 6253 1076 individu Tenaganita Sdn. Bhd. Pertubuhan pekerja wanita yang melaksanakan pelbagai program dan aktiviti untuk wanita dan pekerja asing di ladang dan kilang, serta khidmat sokongan untuk pelacur, rumah persinggahan untuk wanita positif HIV dan kaunseling. Tenaganita Sdn Bhd Blok A Tingkat 111, Wisma Yakin, Jalan Masjid India, 50100 Kuala Lumpur Tel: 03 - 2691 3691/81 Faks: 03 - 2691 3681 E-mel: tenaganita@advocalist.org Pertubuhan Wanita dan Kesihatan Kuala Lumpur (WAKE) Menguruskan rumah perlindungan untuk wanita dan kanak-kanak yang menghadapi masalah pembiakan termasuk penyakit kelamin dan HIV/AIDS. Pertubuhan Wanita dan Kesihatan Kuala Lumpur Tingkat 7, Wisma Kraftangan, Jalan Tun Perak, 50050 Kuala Lumpur Tel: 03 - 2692 6861 Faks: 03 - 2692 6877 Pertubuhan Perkhdimatan Komuniti Kasih Sayang, Kuala Lumpur 42 Tingkat 3, Jalan Penchala, 46050 Petaling Jaya, Selangor Darul Ehsan Tel: 03 - 77842211/3 Faks: 03 - 77843212 E-mel: helpccs@tm.net.my Pertubuhan Komuniti Intan, Teluk Intan (Intan Dropin Society) No. 6A & 7A Tingkat 3 Kompleks Aik-Aik, Jalan Mahkota, Peti Surat 243, 36000 Teluk Intan Perak Darul Ridzuan Tel: 05 - 621 9032 Faks: 05 - 621 6162 Senarai Laman Web Yang Menyediakan Maklumat Berkaitan HIV/AIDS 1. untuk Kementerian Kesihatan Malaysia 2. untuk Majlis AIDS Malaysia 3. untuk Joint United Nations Program on AIDS 4. untuk Centre for Disease Control, Amerika Syarikat 5. untuk United Nations Children's Fund 6. untuk Pertubuhan Buruh Antarabangsa 7. untuk Department for International Development (DFID) Manual Islam & HIV/AIDS 133
Borang Penilaian Manual Latihan Islam Dan HIV/AIDS MODUL 1 - 7 Apakah kebaikan manual ini? Sila beri penjelasan anda. Apakah kekurangan manual ini? Sila beri penjelasan anda. Apakah yang perlu diperbaiki, ditambah, dikembangkan, atau dikemaskinikan di dalam manual ini? Sila beri penjelasan. 134 Manual Islam & HIV/AIDS LAMPIRAN -2
LAMPIRAN -3 GLOSARI Bagi HIV/AIDS ANTIBODI Sejenis protein darah yang disintesis oleh sistem imun untuk menyerang bahan/agen yang menyerang yang boleh menyebabkan penyakit dan menjadikannya tidak merbahaya UJIAN ANTIBODI Prosedur untuk menentukan kehadiran antibodi tertentu kepada antigen khusus. Ujian antibodi HIV dilakukan untuk menentukan sama ada badan seseorang menghasilkan sebarang antibodi terhadap HIV ANTIVIRUS Ubat yang memusnahkan atau merencatkan pertumbuhan atau aktiviti virus. Contohnya, antiretrovirus ialah antivirus yang digunakan untuk melawan HIV ASIMPTOMATIK Tidak menunjukkan sebarang tanda atau gejala penyakit sama ada penyakit itu hadir atau tidak DWISEKSUAL Seseorang yang tertarik dari segi seks kepada kedua-dua lelaki dan wanita CECAIR TUBUH Sebarang cecair yang dihasilkan oleh atau terdapat dalam tubuh manusia, termasuk peluh, air kencing, air mata, susu ibu, cecair vagina, semen dan air liur. Antara cecair tubuh ini, HIV terdapat dalam jumlah yang boleh berjangkit hanya dalam cecair darah, semen, cecair vagina dan susu ibu. PECAH RAHSIA Apabila hak kebersendirian seseorang dicabuli, yang mungkin salah di sisi undang-undang atau tidak. Dalam kes HIV/AIDS pecah rahsia berlaku di hospital atau klinik, tetapi seseorang mempunyai hak yang sama untuk perlindungan hak kebersendirian di tempat kerja, sekolah atau dalam polisi insurans. HUBUNGAN KASUAL Hubungan dengan orang lain yang dilalui sebagai sebahagian aktiviti harian yang biasa. Dalam hubungan AIDS dan bagaimana ia disebarkan, hubungan kasual bererti aktiviti seperti bersentuh, berpeluk, ciuman, berjabat tangan, belajar di sekolah yang sama atau bercakap dengan orang lain KONDOM Ia biasanya dinamakan huruf atau getah Perancis. Secara tradisional, kondom ialah sarung yang dibuat daripada getah lateks yang dipakai pada zakar ketika membuat hubungan seks. Baru-baru ini, kondom wanita telah dihasilkan dan dipakai pada vagina. Penggunaan kondom melindungi kedua-dua pasangan daripada bertukar cecair badan dan ini seterusnya melindungi daripada jangkitan penyakit kelamin, termasuk HIV, dan mencegah kehamilan. BERJANGKIT Boleh disebarkan daripada seorang kepada seorang melalui hubungan kasual. 'DDL' Akronim untuk didanosine, sejenis agen antiretrovirus untuk HIV/AIDS DENTAL DAM Kepingan getah lateks yang diletak meliputi vagina wanita ketika seks oral untuk mencegah mulut pasangannya daripada bersentuh dengan rembesan vaginanya. Dental dam boleh juga diletakkan pada anus seseorang ketika hubungan seks anal. Manual Islam & HIV/AIDS 135
136 LAMPIRAN -3 GLOSARI Bagi HIV/AIDS PENDEDAHAN Merujuk kepada orang yang hidup dengan HIV/AIDS, ia bererti mendedahkan atau memberitahu tentang status HIV/AIDS mereka. ELISA Ujian antibodi yang paling kerap digunakan untuk menentukan jika seseorang dijangkiti virus HIV. Ujian ELISA mengesan kehadiran antibody yang dihasilkan untuk melawan HIV NEGATIF PALSU Dalam konteks jangkitan HIV, keputusan negatif palsu ialah keputusan salah yang berdasarkannya seseorang yang diuji disahkan tidak dijangkiti HIV sedangkan beliau sebenarnya dijangkiti HIV. POSITIF PALSU Dalam konteks jangkitan HIV, keputusan positif palsu ialah keputusan salah yang seseorang yang diuji disahkan dijangkiti HIV sedangkan beliau tidak dijangkiti. AIDS Istilah yang digunakan untuk menghuraikan keadaan seseorang yang didapati positif HIV dan yang telah menunjukkan satu atau lebih set penyakit penunjuk yang diiktiraf sebagai gejala atau tanda jangkitan HIV LIMFOSIT PEMBANTU Nama lain untuk limfosit CD4+ (sejenis sel darah putih). Ia dinamakan limfosit pembantu kerana ia membantu menyusun bahagian lain sistem imun bagi melawan bahan/mikroorganisma penyerang. KELAKUAN BERISIKO TINGGI Istilah yang digunakan untuk menghuraikan sebarang kelakuan yang mendedahkan seseorang kepada bahaya dijangkiti HIV. Ini termasuk hubungan seks, anal, oral dan vagina tanpa penggunaan kondom dan berkongsi jarum untuk menyuntik dadah secara intravena HIV POSITIF Istilah yang digunakan untuk menghuraikan seseorang yang darahnya didapati dijangkiti HIV, virus yang menyebabkan AIDS IMUNOSUPRESI Keadaan yang sistem imun seseorang telah menjadi lemah ke tahap yang ia tidak lagi berfungsi dengan berkesan. TEMPOH PENGERAMAN Tempoh masa antara apabila seseorang dijangkiti HIV dengan apabila tanda atau gejala pertama jangkitan HIV mula muncul. KAPOSI SARKOMA Dinamakan juga KS, ia adalah sejenis barah kulit yang biasanya dialami pesakit AIDS. Ia kelihatan sebagai tompokan ungu pada kulit LIMFOSIT PEMBUNUH Sel yang terdapat dalam aliran darah yang menyerang dan memusnahkan bahan penyerang. NODUS LIMFA Kelenjar yang bersambung dengan sistem limfa, iaitu sistem yang membawa cecair di seluruh badan. Apabila seseorang dijangkiti HIV, kelenjar ini akan menjadi bengkak. Nodus limfa utama terdapat di ketiak, groin dan leher NONOKSINOL-9 Sejenis bahan kimia yang terdapat dalam sesetengah pelincir dan kondom. Ia membunuh sperma tetapi tidak membantu mencegah penjangkitan HIV Manual Islam & HIV/AIDS
LAMPIRAN -3 GLOSARI Bagi HIV/AIDS JANGKITAN OPORTUNISTIK Sebarang jangkitan yang menggunakan peluang untuk menyerang badan seseorang yang sistem imunya telah lemah atas pelbagai sebab, seperti jangkitan HIV dan kemoterapi SEKS ORAL Aktiviti seks yang mulut atau lidah seseorang bersentuh dengan zakar lelaki, vagina wanita atau anus lelaki/wanita. ORANG YANGTERJEJAS OLEH HIV/AIDS Pasangan/sahabat/saudara-mara orang yang hidup dengan HIV/AIDS ORANG YANG HIDUP DENGAN HIV/ AIDS (ODHA) Orang yang positif HIV/AIDS PNEUMONIA PNEMOSITIS KARINI Dinamakan juga PCP, iaitu sejenis jangkitan oportunistik yang menjejaskan paru-paru KAUNSELING SELEPAS UJIAN PRASANGKA Kaunseling yang diberikan selepas keputusan Ujian Antibodi HIV telah diketahui. Pendapat praanggap seperti sikap berat sebelah terhadap orang yang hidup dengan HIV/AIDS KAUNSELING SEBELUM UJIAN Kaunseling yang diberikan sebelaum Ujian Antibodi HIV dilakukan PROFILAKSIS Agen yang mencegah pembentukan sesuatu keadaan atau penyakit SEKS LEBIH SELAMAT Seks lebih selamat ialah sebarang aktiviti seks yang tidak membenarkan semen atau cecair vagina daripada individu yang dijangkiti masuk ke dalam badan orang lain SEROPOSITIF Istilah yang digunakan untuk menghuraikan seseorang yang darahnya didapati positif untuk kehadiran antibodi HIV SPERMISID Bahan kimia yang membunuh sperma STEREOTAIP Stereotaip ditakrif sebagai gambaran mental standard sesebuah kumpulan dalam komuniti. Ia terdapat dalam semua budaya dan mungkin mempunyai kesan negatif ke atas interaksi sosial. Dalam HIV/AIDS, orang ramai berpendapat bahawa hanya pengguna dadah, pelacur atau orang yang tidak berakhlak dan sebagainya akan dijangkiti. KIRAAN SEL CD4+ Bacaan bilangan limfosit CD4+ seseorang per/mm3 darah. Kiraan sel CD4+ sering digunakan untuk menentukan peringkat jangkitan HIV SERIAWAN Sejenis jangkitan yis yang mungkin berlaku di mulut dan tekak atau vagina, yang menghasilkan salutan keputihan atau bintik atau lelehan vagina. Seriawan mungkin gejala awal bagi jangkitan HIV Manual Islam & HIV/AIDS 137
138 LAMPIRAN -3 GLOSARI Bagi HIV/AIDS BOLEH MENULAR Boleh disebarkan daripada seorang ke seorang melalui kaedah selain hubungan kasual SEKS TANPA PERLINDUNGAN Hubungan seks vagina, anal atau oral dengan tidak menggunakan kondom. PENYAKIT KELAMIN Nama lain untuk penyebaran yang disebarkan melalui seks. Ia adalah sebarang penyakit yang boleh disebarkan melalui hubungan seks WESTERN BLOT Ujian yang dibuat untuk mengesahkan keputusan ujian ELISA. Ia menguji untuk kehadiran antibodi HIV dalam darah, cecair tubuh atau sampel tisu. TEMPOH JENDELA ATAU WINDOW PERIOD Tempoh masa antara apabila seseorang telah dijangkiti HIV dengan apabila badan telah menghasilkan cukup antibodi kepada virus untuk membolehkan ia dikesan melalui ujian darah. Umumnya, tempoh jendela ialah di antara beberapa minggu hingga enam bulan daripada tarikh jangkitan PENGHARGAAN Setinggi-tinggi penghargaan kepada individu dan organisasi yang telah menjayakan Manual Islam dan HIV/AIDS : 1. Puan Mehrun Siraj: Pengerusi Kumpulan Kerja Teknikal Manual Islam dan HIV AIDS 2. Dato' Dr Ismail Ibrahim 3. Dato' Alim Panglima Haji Mat Jahya bin Haji Husin 4. Dato' Pirdaus Haji Ismail 5. Dato' Dr. Faisal Hj. Ibrahim 6. Sahibulsamahah Dato' Mufti Johor 7. Mufti Perlis 8. Mufti Perak 9. Mufti P.Pinang 10. Datin Paduka Marina Mahathir: Mantan Presiden Majlis AIDS Malaysia 11. Professor Madya Dr Ismail Baba 12. Ustaz Mahmud Abdul 13. Ustaz Haji Ahmad Ismail 14. Dr Norita Ahmad 15. Majlis AIDS Malaysia 16. UNDP Manual Islam & HIV/AIDS
RUJUKAN 1. al-Quran al-Karim 2. al-Hadis an-Nabawiah (al-maktabah as-syamilah) 3. Report on the Global HIV/AIDS Epidemic 2002, Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS) 4. UNAIDS Best Practice Collection, AIDS Education Through Imams 5. Sexual Health and Health Care: Care and Support for People with HIV/AIDS in Resource-Poor Settings, Department for International Development (DFID) 6. Facilitating sustainable behaviour change, A guidebook for designing HIV programs, Bruce Parnell and Kim Benton 7. Islamic Approach on HIV/AIDS, Report on the First HIV/AIDS ASEAN Regional Workshop of Islamic Religious Leaders, Jakarta, November 30 - December 3 1998, Indonesian Council of Ulama 8. AIDS Update 2002, Gerald J. Stine, An Annual Overview of Acquired Immune Deficiency Syndrome 9. Guidelines on Educating People to Prevent and Control AIDS, written and compiled by the Training Team of the Islamic Medical Association of Uganda 10. Technical Report and Proceedings, Ist International Muslim Leaders Consultation on HIV/AIDS, 1-4 November 2001, Kampala, Uganda 11. Technical Report and Proceedings, Training on HIV/AIDS and Islam for Nigerian Muslim Leaders, Federation of Muslim Women Association of Nigeria, Islamic Medical Association of Uganda, Department for International Development 12. Kementerian Kesihatan Malaysia 13. Jabatan Kemajuan Islam Malaysia 14. Majlis AIDS Malaysia Manual Islam & HIV/AIDS 139
140 Manual Islam & HIV/AIDS