PENDIDIK DAN PENDIDlKAN TId. 13, 1994/95 Penggunaan Teknologi Dalam Inovasi Pendidikan Yusup Hashim This paper focusses on the types of educational innovations. particularly the use of educational technology in Malaysian schools and institutions of higher education. technology Various studies on the problems of implementation of educational innovations are discussed. Factors that determined the adoption and diffusion process according to Havelock (1971) are discussed with specific examples from Malaysian experience. Apakah yang dimaksudkan dengan teknologi? teknologi dalam Dua istilah harus dijelaskan sebelum membicarakan Pertama ialah istilah 'teknologi'. Teknologi bermaksud proses inovasi pendidikan. sesuatu dan produk yang digunakan untuk membangunkan sistem seperti dan sistem pendidikan. kaedah atau teknik untuk menyelesaikan masalah manakala produk adalah ciptaan daripada proses ini sama seperti yang itu sendiri. Penjelasan (1968, 1990) iaitu teknologi bukan bererti penggunan dimaksudkan teknik penggunaan pengetahuan saintifik. Finn (1960) mesin sahaja, dan Heinich, Molenda dan Russell (1989) juga setuju bahawa teknologi mencakupi adalah proses dan produk. merupakan produk atau hasil ciptaan manakala teknik dan prosedur mencipta alat dan teknik lebih penting daripada bahan ini merupakan Proses pula perlu produk kerana untuk menghasilkan sesuatu memerlukan proses. proses dilihat dalam konteks menggunakan kaedah atau teknik untuk meningkatkan pengajaran (Lihat Rajah 1). penggunaan negara atau membaiki Proses mencakupi pengetahuan saintifik teknologi (teknik) oleh Saettler tetapi meliputi Sebagai contoh, projektor overhed dan transparensi proses. Bagi Saettler (1990), Dalam konteks penggunaan projektor overhed, proses bermaksud teknik penggunaan projektor overhed dan transparensi untuk membantu pengajaran bukan teknik untuk membuat projektor overhed atau tunjuk cara bagaimana projektor Jadi yang penting di sini bila disebut proses ialah kaedah yang sistematik menggunakan projektor untuk menghasilkan pengajaran dan pembelajaran yang berkesan. itu berfungsi. Apakah yang dimaksudkan dengan inovasi pendidikan? Inovasi bermaksud idea, amalan atau bahan Kedua ialah istilah 'inovasi pendidikan'. la yang boleh membawa pembaharuan kepada seseorang individu atau sistem sosial. idea, latihan atau objek yang dianggap 'baru' oleh sesorang individu juga bermaksud (Rogers, 1983). Namun demikian 'baru' dalam konteks inovasi tidak bermaksud idea, amalan atau bahan yang baru sahaja. Sesuatu inovasi mungkin telah diketahui atau disedari oleh seseorang individu. sikap suka atau tidak suka terhadap ide, amalan dan bahan itu atau ia belum menunjukkan sama ada untuk menerima kepada atau menolaknnya. keputusan yang dibuat oleh individu. Cuma dia belum menunjukkan Barunya sesuatu inovasi bergantung
Penggunaan Teknologi Contoh-contoh inovasi pendidikan terdapat banyak inovasi yang cuba dilaksanakan di sekolah Dalam sistem pendidikan, atau di institusi pengajian tinggi. Berikut adalah beberapa contoh inovasi teknologi pengajaran yang telah dan sedang dilaksanakan di sekolah atau di institusi pengajian tinggi: 1. Pengajaran tradisional 2. Radio pendidikan 3. TV pendidikan 4. Penggunaan projektor overhed 5. Pendidikan jarakjauh 6. Pengajaran terancang 7. Pengajaran berpasukan 8. Kaedah audio-tutorial 9. Strategi pengajaran kumpulan 10. Bahan Inspire 11. Penghasilan modul pengajaran 12. Kaedah telesidang audio 13. Penggunaan pelbagai media 14. Pusat sumber sekolah 15. Pelaksanaan konsep 5P dalam pengajaran KBSR 16. Pusat sumber daerahJpusat kegiatan guru 17. Pusat sumber pendidikan negeri 18. Pendekatan sistem dalam pengajaran 19. Kelab komputer sekolah 20. Pengajaran berbantu komputer 21. Pengajaran usaha sama 22. Kaedah telesidang video 23. Penggunaan video interaktif 24. Rajah 1: Pengertian Teknologi (kapur tutur seperti perbincangan/kuliah/tutorial) Proses Produk Proses Teknik membuat produk (Alatan/bahan) Tcknik mcmhantu pcngajaran Teknologi sebagai proses (teknik) membuat produk Tcknologi schagai proses (teknik) membantu pcngajaran. Proses lcbih penting daripada produk 73
74 Yusup Hashim Dari segi kurikulum terdapat pendidikan Inovasi-inovasi atas initiatif sendiri Penubuhan kelab komputer inovasi yang dilaksanakan secara 'fait accompli' Perubahan seperti Kurikulum Bersepadu Sekolah Menengah (KBSM). vokasional, teknologi maklumat dan sebagainya. secara sukarela atau iaitu berasaskan kepada keperluan sesuatu institusi pendidikan. sekolah ditubuhkan atas pilihan sendiri. Ada juga jenis iaitu atas arahan daripada pihak atas. atau pengguna dalam Kurikulum Baru Sekolah Rendah (KBSM) dan inovasi kurikulum seperti pendidikan praskolah, pendidikan komputer, yang dinyatakan di atas adakala dilaksanakan ini dilakukan tanpa rundingan dengan pihak penerima inovasi pengajaran Faktor-faktor penerimaan dan penyebaran inovasi pendidikan Tidak semua inovasi pendidikan boleh diterima dan dilaksanakan. perlaksanaan pembolehubah: sesuatu inovasi mengikut Havelock (1971) bergantung Penerimaan dan kepada lima 1. Atribut atau ciri inovasi 2. Jenis keputusan inovasi 3. Saluran komunikasi 4. Sifat semula jadi sistem sosial 5. Peranan agen perubahan 1. Atribut inovasi: Inovasi yang mudah diterima harus mempunyai mempunyai kerumitan, d) mudah untuk percubaan dan e) mudah untuk pemerhatian. contoh inovasi yang mempunyai ciri-ciri di atas adalah seperti berikut: ciri-ciri a) ia hendaklah c) tidak menimbulkan Contoh- seperti b) serasi dengan penerima, kelebihan relatif, 1.1. Kelebihan Idea, amalan atau bahan yang diperkenalkan haruslah lebih baik daripada yang sedia ada. Kadar kelebihan relatif ini ialah dari segi ekonomi, serta juga perasaan kepuasan. Adalah lebih berkesan jika status sosial, kemudahan, kelebihan relatif itu dikaitkan dari segi peribadinya bukannya kelebihan relatif inovasi Sebagai contoh jika penggunaan projektor overhed dapat memberi secara objektif. kelebihan relatif yang lebih baik, kadar penerimaan dan penyebaran itu akan menjadi relatif: alat lebih baik. 1.2. Keserasian: Sejauhmanakah idea, amalan atau bahan itu serasi atau seakan- sedia ada serta keperluan guru dan akan sama dengan nilai, pengetahuan/kemahiran dengan Sekiranya pelajar. dan budaya guru dan pelajar, maka kadar pengetahuanlkemahiran, keperluan itu akan lewat diterima ataupun tidak diterima penerimaan dan penggunaan inovasi sebagai langsung. itu penasihat dalam proses pengajaran dan pembelajaran? ada baiknya dalam dilaksanakan, perkhidmatan, risalah atau menggunakan khidmat agen-agen perubahan dari Pusat Kegiatan Guru, Pusat Sumber Pendidikan atau dari Bahagian Teknologi Pendidikan, Kementerian Pendidikan. inovasi tidak itu serasi selari tidak atau Sebagi contoh, wajarkah guru menerima idea guru sumber Sebelum sesuatu inovasi ia diperkenalkan dahulu melalui kursus 1.3. Kerumitan: digunakan. yang tidak memerlukan kemahiran contoh Sebagai (CA!) dapat dilaksanakan di sekolah. sejauhmanakah Atau sejauhmanakah idea atau amalan nilai-nilai murni dapat diintegrasikan ke dalam pengajaran KBSM? Sejauhmana sesuatu inovasi itu dianggap susah untuk difahami dan Selalunya, tambahan idea, amalan atau peralatanlbahan akan mudah diterima dan dilaksanakan. pengajaran berbantu komputer
Penggunaan Teknologi 1.4. Mudah untuk percubaan: secara terhad atau berperingkat- dapat dicuba atau dijalankan peringkat. Inovasi yang boleh dicuba dahulu akan dapat menarik minat, memberi keyakinan dan kepuasan kepada guru dan pelajar. Mereka akan lebih bersedia untuk itu jika ada pendedahan awal. Sebagai contoh menerima dan menggunakan inovasi bahasa bengkel pendedahan boleh menimbulkan minat guru bahasa menggunakan komputer untuk pengajaran bahasa. Sejauhmanakah idea, amalan, bahanJperalatan untuk eksperimen penggunaan pemprosesan perkataan untuk pengajaran Sejauhmana hasilan atau kesan sesuatu inovasi 1.5. Mudah untuk pemerhatian: oleh guru dan pelajar. Sekiranya guru dan pelajar dapat melihat dapat diperhatikan bukti kebaikan idea, amalan, atau bahan itu, maka inovasi itu lebih mudah diterima dan dilaksanakan. Kita biasa dengan kiasan 'tak kenal maka tak cinta'. Oleh itu agen- pusat agen perubahan kegiatan guru, pakar-pakar kurikulum, guru sumber dan sebagainya harus bersedia menunjukkan yang telah dijalankan bagi menyokong idea, amalan atau bahan baru yang ingin diperkenalkan kepada guru dan pelajar. seperti kakitangan penting KBSR atau KBSM, penyelaras contoh-contoh yang konkrit dan kajian-kajian Jenis keputusan inovasi Jenis keputusan untuk memilih sesuatu inovasi akan mempengaruhi penerimaan dan dalam proses membuat penyebaran inovasi. keputusanJpenentuan inovasi: a) keputusan pilihan, b) keputusan kumpulan, dan c) keputusan pihak berkuasalatasan. Biasanya menerima ada tiga jenis keputusan dan melaksanakan Keputusan pilihan dibuat oleh seseorang individu tanpa mengambil kira keputusan individu lain dalam organisasi berkenaan. Namun demikian keputusan ini masih berlandaskan itu dan tidak akan menjejaskan organisasi hubungan antara ahli-ahlinya. Sebagai contoh, seorang guru mungkin berminat untuk mencuba tidak akan mengganggu guru lain atau pihak sekolah melaksanakan aktiviti pengajaran. kepada norma-norma kaedah main peranan dalam pengajaran. Keputusannya Keputusan kumpulan merupakan keputusan sebulat suara ahli-ahli dalam sesuatu yang telah diambil. organisasi. Sebagai contoh, pengajaran berpasukan, maka kesemua guru harus menerima dan melaksanakan inovasi Ahli-ahli dikehendaki patuh dengan keputusan jika sekolah telah memutuskan untuk mengadakan ini. Keputusan pihak berkuasa dibuat oleh seseorang yang mempunyai kedudukan yang tinggi dan berpengaruh. dan dilaksanakan oleh kesemua ahli organisasi. tiap-tiap orang guru harus menggunakan media lain selain buku teks dalam pengajaran. Keputusan dari pihak atasan ini perlu dipatuhi Sebagai contoh, Keputusan pilihan dan kumpulan biasanya lahir bukan kerana arahan tetapi mungkin kerana kesedaran dan melaksanakan inovasi. Kesedaran dan keperluan ini timbul dari dalaman atau dicetus Perubahan yang dicetus oleh kesedaran di kalangan ahli oleh agen-agen perubahan. sistem sosial biasanya lebih bertahan lama daripada keputusan yang diarah oleh pihak atasan. dan keperluan individu atau kumpulan untuk menerima 75 itu
76 Yusup Hashim Saluran Komunikasi Setelah keputusan inovasi, usaha harus dijalankan untuk menyebarkan idea, amalan atau bahan berkenaan. Beberapa jenis (telekomunikasi media untuk individu secara inovasi menyebar radio,TV dan peribadi dalam organisasi akhbar ini. Kakitangan penting KBSR dilatih untuk melaksanakan kurikulum baru ini. Pusat Perkembangan Kurikulum, Bahagian Teknologi Pendidikan, Biro Buku Teks, Pusat lain separa kerajaan telah diarah oleh Sumber Pendikan Negeri dan agensi-agensi Kementerian bahan cetak dan bukan cetak untuk untuk menyediakan menyokong inovasi dibuat serta mengambil kira atributlciri dan bahan bercetak) yang sesuai boleh digunakan ini. Agen perubahan diharap dapat mempengaruhi itu. Ketika melancarkan KBSR dahulu, telah digunakan tentang inovasi dengan meluas untuk menjelaskan Pendidikan ini. Sistem Sosial NilaiJnorma, kerpercayaan, pengetahuan, pendidkan dan taraf sosio-ekonomi sistem sosial atau masyarakat sesuatu inovasi. perubahan menjadi jika organisasi mudah dan cepat diterima dan dilaksanakan. Antara ciri-ciri dalam sesuatu organisasi sesuatu dan pelaksanaan tradisional maka kadar lambat atau kadangkala tidak dapat diterima oleh ahli. Sebaliknya nilai-nilai moden dan inovatif, perubahan tradisional yang terdapat penerimaan akan mernpengaruhi Jika sesuatu organisasi mempunyai nilai-nilai banyak memperlihatkan ialah: kurang orientasi mundur. - hubungan kurang orientasi mundur. - hubungan untuk menerima perubahan antara ahli-ahli dalam organisasi dan mempunyai adalah bercorak teknologi peribadi dengan berlandaskan kepada tingkah laku yang lembut dan bersopan santun. kurang hubungan dengan pihak luar. - tiada kebolehan orang luar yang membawa perubahan. untuk mengubah peranan atau memahami orang lain terutama Masyarakat moden pula mempunyai ciri seperti: mempunyai - pemikiran sikap positif terhadap pembaharuan serta teknologi baru. dan hubungan antara ahli adalah lebih rasional dan tersusun bukan dipengaruhi oleh emosi. mempunyai pandangan yang luas dan boleh berhubung dengan masyarakat luar dan menerima idea barn. boleh mengubah peranan dan menyesuaikan diri dengan peranan baru. Peranan Agen Perubahan Seperti yang telah disebut di atas peranan agen perubahan lebih berbentuk peribadi atau sebagai model untuk menjayakan inovasi. Mengikut Rogers dan Shoemaker tujuh peranan yang boleh menjayakan sesuatu inovasi: (1971) terdapat a) Membangkitkan keperluan dan semangat untuk perubahan. b) Menwujudkan inovasi. dan mengeratkan hubungan dengan penerima dan pengguna c) Mendiagnos masalah dan keperluan pengguna. d) Membangkitkan kesedaran serta menerangkan matlamat perubahan. e) Menyusun dan menjalankan aktiviti-aktiviti perubahanJpembaharuan.
Penggunaan Teknologi 77 f) Menstabilkan perubahanlpembaharuan serta berusaha mengekalkannya. gMerancang perubahan. untuk menamatkan peranan serta penglibatannya sebagai agen Peringkat Penerimaan Inovasi (adoption and diffusion) Sesuatu inovasi boleh dikatakan diterima dan dilaksana itu (seperti penggunaan papan setelah lebih 84% menerima dan mengamalkan inovasi dan penyebaran Penerimaan kapur atu penggunaan buku teks dalam pengajaran). Ada yang dapat diterima dan disebar dengan inovasi berlaku berperingkat-peringkat. lebih cepat dan ada yang memakan masa yang panjang. Berapa lamakah KBSR dan KBSM diterima dan disebarkan? Dalam rajah 2 terdapat kelok bentuk 's' yang menunjukkan penerimaan dan penyebaran inovasi mengikut peringkat dan kategori- kategori pengikut/penerima (adopter) inovasi yang terlibat (Unesco, 1973). Pada peringkat awal, biasanya sesuatu inovasi terutamanya jenis pilihan sendiri akan diperkenalkan oleh golongan perintis awal yang terdiri daripada beberapa individu (2% atau 3% sahaja) yang raj in, pin tar, inovatif, berminat dan terpengaruh dengan sesuatu idea, bahan atau amalan. Di sekolah, biasanya terdapat sebilangan kecil guru yang mempunyai ciri-ciri seperti ini. Peringkat kedua ini terdiri daripada kumpulan yang dipanggil pengguna awal iaitu lebih kurang 5% daripada masyarakat berkenaan. Kumpulan ini boleh menerima idea, amalan, atau bahan itu setelah didapati risiko atau kesusahan. Mereka biasanya terdiri daripada golongan yang berpengetahuan dan dihormati oleh masyarakat yang latihan khas dalam sesuatu bidang kepakaran. Mereka dihormati kerana mendapat kepakaran bukan kerana kedudukan mereka. inovasi itu tidak mendatangkan seperti guru-guru matapelajaran atau guru-guru Pada peringkat ketiga, hampir 50% akan menerima inovasi pengikut majoriti pemimpin. itu. Mereka ini dipanggil lewat dan biasanya terdiri daripada golongan 'pengikut' bukan Pada peringkat keempat hampir 84% pengikut majoriti lewat akan menerima inovasi. Pengikut majoriti awal dan lewat banyak dipengaruhi oleh kumpulan perintis awal ini proses penerimaan berlaku dan tekanan majoriti dengan cepat. dan skeptikal tentang inovasi yang hendak diterima. rakan sebaya. Pada peringkat Pengikut majoriti lewat biasanya lebih berhati-hati Pada peringkat akhir, golongan penentang yang dikategorikan sebagai pengikut ini tetap wujud dan akan menjadi penentang inovasi mungkin untuk selama-lamanya. Di sekolah, kepada golongan pembaharuan dan mempunyai pandangan yang sempit dan tradisional. inovasi telah diterima sepenuhnya, walaupun masih terdapat lembab. Golongan kecil guru-guru daripada ini biasanya tidak percaya Masalah Pelaksanaan Inovasi Saya Terdapat beberapa masalah dalam melaksanakan inovasi akan singkapkan dan beberapa kajian tentang penggunaan melihat beberapa kejayaan dan kelemahan daripada aspek teori dan amalan inovasi yang telah dibincangkan di atas. teknologi pengajaran. teknologi pengajaran
78 Yusup Hashim Inovasi penggunaan Televisyen dan Radio pendidikan telah dijalankan Satu kajian tentang program media pendidikan di sekolah-sekolah oleh Pusat Teknologi Pendidikan Dan Media (Ng, 1990). Kajian peringkat nasional ini melibatkan 9,448 murid sekolah menengah dan-rendah. Hasil kajian menunjukkan hanya 31.6 % sekolah luar bandar menggunakan radio pendidikan dan 51.4% sekolah luar bandar menggunakan TV pendidikan. Manakala kekerapan penggunaan radio dan TV pendidikan ialah sebanyak 4 kali dalam sepenggal. Namun demikian 80 % radio pendidikan dan 51.4% murid menggunakan TV pendidikan. mu rid mengikuti Dapatan ini menunjukkan inovasi bagi sekolah-sekolah luar bandar masih pada peringkat kedua dalam proses penerimaan inovasi. Oleh itu usaha perlu dijalankan oleh agen-agen perubahan seperti guru sumber, penyelaras PKG, pegawai-pegawai dari PSPN dan BTP untuk penggunaan menggalakkan bahawa kadar penerimaan dan penggunaan sumber 100 84 Pengikut lembab % Kumulatif Penerimaan 50 Pengikut majoriti lewat Pengikut majoriti awal 10 Pengikut awal Masa Perintis awal Rajah 2: Kelok Kumulatif Penerimaan Inovasi teknologi pengajaran ini. Kajian Masir (1988) tentang rancangan alat pandang dengar di sebuah sekolah menengah menunjukkan guru-guru jarang menggunakan radio dan TV pendidikan. Hanya 24% guru menggunakan radio dan TV pendidikan manakala 88% guru menggunakan kaedah kapur dan tutor. Namun demikian Md.Nordin (1988) . dapati pelajar amat gemar mengikuti rancangan TV pendidikan bagi mata pelajaran Matematik Moden dan Sains Paduan untuk tingkatan tiga. Ng (1990) pula dapati program radio pendidikan yang diminati ialah Bahasa Malaysia dan Bahasa Inggeris (English stories). Manakala bagi TV Pendidikan program yang selalu digunakan ialah Bahasa Melayu, Alam dan Manusia, Bahasa Inggeris dan Matematik. Kajisiasat yang telah dijalankan oleh Bahagian Teknologi Pendidikan ten tang peratus penggunaan Radio dan TV Pendidikan sejak tahun 1972 hingga 1991 masih tidak banyak berubah (Lihat Rajah 3). Cuma di sekolah menengah terdapat peningkatan radio pendidikan iaitu dari 28.5% pada tahun 1982 hingga 34.7% pada penggunaan
Penggunaan Teknologi tahun 1991. Tetapi penggunaan TV Pendidikan turun sedikit iaitu dari 49.3% pada tahun 1982 ke 45.2% pada tahun 1985 dan 43.6% pada tahun 1991. Di sekolah rendah peratus penggunaan radio dan TV Pendidikan tidak berubah sejak tahun 1982 hingga dan Radio Pendidikan adalah lebih rendah daripada sekolah rendah. Cuma peratus penggunaan TV Pendidikan adalah lebih tinggi (43.6%) daripada penggunaan Radio Pendidikan (34.7%). 1991. Di sekolah menengah penggunaan TV Pendidikan Dari segi siaran rancangan, Radio Pendidikan mempunyai lebih banyak rancangan (1,574) rendah sekolah Berdasarkan mempunyai kepada peratus penggunaan, kadar penggunaan bagi Radio dan TV Pendidikan masih belum sampai kepada peringkat taraf penggunaan oleh Unesco (Lihat Rajah 2). Namun demikian proses inovasi yang disarankan yang inovasi mempengaruhi penerimaan dan penyebaran inovasi seperti yang telah dibincangkan di atas. Pihak tertentu perlu mencari jalan untuk meningkatkan penggunaan TV dan Radio Pendidikan. Kajian Abu Bakar Siman (1985) menunjukkan 85.3% guru tidak mendapat daripada TV Pendidikan (336). Pad a keseluruhannya, lebih rancangan daripada sekolah menengah. banyak empat (84%) mengikut kadar terutama lambat ini memang jika terdapat banyak halangan latihan tentang penggunaan TV Pendidikan. Siaran Rancangan TV Tabun 1991 Sekolab Menengab (KBSM) 110 Sekolab Menengab (KBSM) 425 Sekolab Rendah (KBSR) 195 Sekolab Rendah (KBSR) 1,115 Rancangan Am 31 Rancangan Am 34 Jumlab 336 Jumlab 1,574 Rajab 3: Penggunaan Radio dan TV Pendidikan % sekolab yang menggunakan rancangan Rancangan Tabun 1982 Tabun 1985 Tabun 1991 SEKOLAH RENDAH Radio Pendidikan 58.8 55.8 58.3 Tv Pendidikan 61.6 68.3 6l.2 SEKOLAH MENENGAH Radio Pendidikan TV Pendidikan 28.5 49.3 38.8 45.2 34.7 43.6 79
80 Yusup Hashim Inovasi Pusat Sumber Pendidikan Dalam KBSR dan KBSM, guru-guru digalakkan menggunakan pelbagai media dan kaedah untuk membantu pengajaran. Rangkaian pusat sumber pendidikan didirikan dari peringkat sumber pendidikan ini diharap dapat merancang dan menyediakan program media pendidikan (Yusup Hashim, supaya dapat meningkatkan tiga matlamat utama 1992). Di sekolah, pusat sumber ditubuhkan untuk memenuhi iaitu menyediakan pinjaman media), (seperti memberi melahirkan penggunalpencari maklumat (pelajar) yang bijaksana dan intelektual dan menyokong proses pengajaran dan pembelajaran dalam bilik darjah. Beberapa kajian telah dijalankan dalam pengajaran tentang faktor-faktor Kajian Mohd.Mazlan yang mempengaruhi penggunaan Pusat Sumber Sekolah (PSS) di kalangan guru-guru yang menarik. Mohd. terlatih sekolah rendah menunjukkan Mazlan dapati: kementerian hinggalah ke peringkat sekolah. Pusat-pusat proses pengajaran dan pembelajaran perkhidmatan media tentang inovasi pusat sumber pendidikan dan sumbangan dan pembelajaran. (1991) beberapa keputusan a) Kesemua guru mempunyai pengamatan positif tentang kegunaan PSS. b) Enam puluh peratus guru mengamati halangan kecil dalam penggunaan PSS. b) Penggunaan PSS tidak membawa apa-apa inovasi dalam pendidikan merupakan halangan utama yang paling kuat sekali diamati oleh kebanyakan guru (86.5%). c) Taraf penggunaan sebenar PSS adalah rendah. d) Halangan utama yang diamati oleh guru ialah pengurusan PSS, perkakasan, kelengkapan fisikal dan manusia. dalam Kajian Mohd. Mazlan menunjukkan positif pengajaran terhadap segi penggunaan sebenar dalam proses pengajaran harian, sumbangan PSS tidak jelas dan tidak ketara. Kajian menunjukkan guru tidak perlu meminjam dan menggunakan alat buku teks. dan bahan yang terdapat di PSS. Mereka lebih suka menggunakan Mereka rasakan penggunaan buku teks dapat menyelesaikan masalah pengajaran dengan pantas (Mohd Daud & Kamaruddin, 1990). bahawa peranan PSS tidak penting pandangan di sekolah. Walaupun kesemua guru mempunyai kegunaan PSS (Mohd.Mazlan, 1991; Sim Ah Hock, 1988), dari Kajian yang dibuat oleh Kementerian Pendidikan ke atas 25 buah sekolah di bawah penggunaan PSS juga menunjukkan bahawa guru-guru masih projek menggalakkan mementingkan penggunaan buku teks (Laporan Kementerian Pelajaran, 1984) Alat- alat yang lain kurang digunakan terutama alat dan bahan elektronik seperti projektor overhed, perakam video dan projektor slaid. Alat ini memerlukan kemahiran teknikal guru untuk menggunakannya. kurang dan projektor Kajian Arfah dan rakan-rakan (1992) menunjukkan perakam video, komputer cekap menggunakan projektor overhed, legap. Oleh itu guru kurang menggunakan peralatan media ini. lain yang menghalang penggunaan PSS seperti Selain itu terdapat beberapa faktor kurang perkakasan/bahan, masalah pengurusan PSS, latihan (Arfah, tiadalkurang Fatimah dan Mohd. Dahlan, 1992; Mohd. Mazlan,1991; BTP, 1982, 1986; Sim Ah Hock, 1986; Fatimah, 1980). Ng (1990) pula dapati peralatan PSS tidak mencukupi. Dalam kajian ke atas 197 buah PSS, beliau dapati 22% PSS mempunyai projektor overhed, 63% TV hitam-putih, 38% TV wama, 28% perakam video, 1.3% projektor slaid dan 78% radiolkaset radio, nisbah antara peralatan dengan murid masih rendah. Kajian inventori peralatan media (1994) di sekolah-sekolah Malaysia yang dijalankan oleh Yusup dan rakan-rakan lebih daripada 2,000 pelajar mempunyai 2 buah mendapati televisyen, dan 12 buah perakam kaset radio. radio. Walaupun 78% PSS mempunyai radiolkaset sekolah yang mempunyai 2 buah perakam pita video, 5 buah projektor overhed,
Penggunaan Teknologi Inovasi Pendidikan di Universiti: teknologi dalam sistem pengajaran telah dilaksana dan disebarkan Beberapa inovasi ialah seperti Teknologi di telesidang audio, televisyen litar tertutup, sistem audio-tutorial, pengajaran telekuliah, atau CA! dan sebagainya. Di Universiti Sains Malaysia, Pusat berbantu komputer penggunaan sistem audio- Teknologi Pendidikan dan Media telah memperkenalkan ialah strategi pengajaranl tutorial bagi pelajar metrik sains. Sistem audio-tutorial pembelajaran untuk memberi pengajaran yang boleh dipereayai dan berkesan. Bahan asas pengajaran disediakan dalam bentuk pita audio, digunakan dalam makmal belajar seeara bebas menggunakan karel belajar dan fon kepala. institusi-institusi pengajian tinggi. yang dimaksud yang direkabentuk Kajian mengenai Hasil kajian menunjukkan berminat menggunakan AT (USM, 1984). sistem audio-tutorial peneapaian (AT) telah dijalankan dan didapati berkesan. suka dan pelajar meningkat dan mereka Pusat Pengajian luar kampus telah menyedia dan menggunakan untuk pelajar-pelajar bereetak. slaid. Media sistem-sistem merupakan luar kampus. Modul pengajaran terdiri pengajaran dan pembelajaran dan tersusun, daripada objektif- biasanya objektif pembelajaran jam, minggu atau bulan. Modul pengajaran ini direkabentuk berasaskan kepada unit-unit keeil pelajaran yang terdapat dalam sukatan pelajaran. Tiap-tiap unit ini boleh berdiri sendiri sebagai satu unit pelajaran yang bebas dan terpisah serta mewakili satu tajuk besar pelajaran. terdapat beberapa Sebagai eontoh dalam pelajaran permainan hoki unit keeil pelajaran seperti: a) unit 1: kemahiran membawa bola, b) unit 2: memukul bola, e) unit 3: menahan bola, d) unit 4: menolak bola dan e) unit 5: mengkelieik bola (Lihat Rajah 4). Modul boleh digunakan untuk sesuatu kursus atau latihan. berapa jenis media luar kampus seperti modul pengajaran, pita audio, pita video dan la utama ialah modul pengajaran bahan baeaan dan panduan utama untuk menguruskan yang digunakan bagi pelajar satu koleksi pengalaman dalam bentuk pengajaran pembelajaran kendiri, dikumpul yang teraneang untuk meneapai yang telah ditetapkan dalam jangka masa beberapa Rajah 4: Modul pengaiaran permainan hoki 81
82 Yusup Hashim Modul pengajaran praujian, aktiviti pembelajaran, ujian kendiri dan ujian selepas. pada umumnya mempunyai ciri-ciri seperti rasional, objektif, audio untuk Pusat Pengajian telefon untuk menyampaikan berhubung seolah-olah berkumpul dan berbincang secara interaktif atau dua hala. Cuma perbincangan tidak berjalan secara bersemuka. Telefon merupakan alat perhubungan utama (Lihat Rajah 5a). luar kampus juga menggunakan kuliah kepada pelajar. kaedah telesidang Kaedah ini menggunakan atau kumpulan dengan individu pelajar yang berjauhan papan Tidak berapa elektronik untuk menulis atau melukis ini boleh dilihat oleh pelajar di pusat-pusat pembelajaran yang telah dikenal pasti melalui di pusat monitor komputer. pembelajaran lain dapat melihat ini di atas skrin komputer masing-masing. Dengan cara ini satu rangkaian maklumat pembelajaran menggunakan kaedah telsidang audiografik telah diwujudkan (Lihat Rajah 5b). Kaedah ini telah digunakan oleh Pusat Pengajian Luar Kampus dalam Sidang Akademik 1991/92 (Saleh, 1991). Bahan-bahan bercetak dan bukan bercetak audio ini (Rozhan & Ibrahim, telah digunakan 1989). lama kemudian, telah diperbaiki menggunakan teks, data atau gambarajah. Maklumat kaedah ini Jika komputer ini disambungkan dengan komputer lain menggunakan modem, pelajar di pusat-pusat untuk membantu kaedah interaksi (CBI) Kaedah pengajaran Penggunaan CBI atau juga digunakan Kadar permulaan. 'Computer Assisted Instruction' tidak sama bagi pusat-pusat penggunaan pengajian dan perkhidmatan yang terdapat di universiti. Penerimaan dan penggunaan inovasi ini bergantung kepada keperluan sesuatu pusat pengajian. Di Universiti Sains Malaysia, Pusat Pengajian Sains Perubatan (PPSP) lebih kerap menggunakan kaedah ini. Kajian awal yang dibuat oleh Jawatankuasa CAIICBI, PPSP mendapati 93% kakitangan dan bersedia menggunakan CAI untuk tujuan pengajaran pembelajaran. Program CAI yang dihasilkan oleh PPSP adalah lebih baik serta mempunyai potensi untuk kegunaan pendidkan kesihatan bagi pesakit dan masyarakat umum. Kajian juga menunjukkan bahawa kaedah CAI adalah setanding dengan atau ciri-ciri yang lebih berkesan daripada kaedah tradisional di samping mempunyai menarik. berasaskan komputer atau 'Computer Based Instruction' dan pembelajaran. dalam pengajaran (CAI) masih pada peringkat dan penerimaan inovasi CBIICAI ini akademik Pelajar PPSP pula menyatakan: a) pembelajaran menggunakan CA! adalah suatu b) supaya program CAI pengalaman dihasilkan bagi mata pelajaran lain, c) CAI boleh menggantikan kaedah pengajaran tradisional. yang baik, bermotivasi dan menyeronokkan, inovasi di pusat pengajian Apakah kadar penerimaan dan penggunaan/penyebaran tinggi? Tidak ban yak kajian yang dilaksanakan untuk menilai kadar penerimaan dan ini di Malaysia meskipun terdapat kemasukan dan penggunaan penggunaan inovasi teknologi canggih. Kajian-kajian yang dilakukan di Amerika dan Kanada, tentang bahawa penggunaan penggunaan media di kalangan tenaga pengajar menunjukkan media adalah lebih rendah di universiti berbanding dengan sekolah (Moldstad, 1985; Godfrey, 1967).
Penggunaan Tcknologi Rajah 5a: Kacdah tcIcsidang audio menggunakan telefon Pusat Pembelajaran Pusat Pembelajaran Pusat Pembelajaran Rajah 5b: Kaedah Telesidang audio menggunakan komputer dan audio Pusat Pembelajaran Pus at Pembelajaran Pusat Pembelajaran Pusat Pembelajaran 1::::::1 83
84 Yusup Hashim Satu kajian telah dijalankan oleh Yusup Hashim (1991) untuk menilai program media tidak ramai kakitangan akademik di universiti dan kolej. Dalam kajian itu didapati dan pelajar menggunakan media dalam pengajaran. Pihak universiti dan kolej juga kurang komited untuk menyediakan: a) program media. b) perkhidmatan media untuk kurikulum dan pengajaran. c) pusat media. d) kemudahan fisikal untuk penggunaan media pendidikan. e) kakitangan media untuk seluruh kampus termasuk pusat media satelit. Tiap-tiap universiti pusat teknologi pendidikanJpengajaran. menyokong perkhidmatan pengajaran untuk menyokong pengajaran dan penyelidikan (Yusup Hashim, 1991). atau kolej mempunyai pusat media atau lebih dikenali dengan Pusat ini menyediakan program media untuk dan reka bentuk program akademik dengan membekalkan peralatan bahan, media serta memberi dan latihan nasihat tentang Ringkasan Saya telah bincangkan mengenai pengertian teknologi dan inovasi pendidikan. Ciri- ciri inovasi yang mempengaruhi kadar penerimaan dan penyebaran inovasi juga telah telah dihuraikan. teknologi telah juga dibincangkan serta dijelaskan. Dapatan kajian ten tang penggunaan inovasi itu. menerangkan masalah-rnasalah Pad a bahagian yang akhir perbincangan, digunakan di pusat pengajian tinggi telah dijelaskan. Beberapa contoh inovasi khsusunya pengajaran sesuatu inovasi pengajaran penerimaan dan penggunaaan contoh teknologi beberapa Rujukan. Abdul Rahim Selamat (1989). Teknologi Sistem Pengajaran. Petaling Jaya: Fajar Bakti. Abu Bakar Siman (1984). The role of educational television in Sabah, Malaysia 1976 1983. Master of Science in Education thesis, Southern Illinois University. Anglin, G. J. (ed.). Instructional Englewood, co: Libraries Unlimited. (1991). technology: Past, present, and future. Arfah Abdul Aziz, Fatimah Ibrahim dan Mohd. Dahlan Ramli. Literasi media: Ke arah kecemerlangan pengajaran bahasa. Ulang tahun ke 20 Bahagian Teknologi Pendidikan, Kementerian Pendidikan Malaysia. Kuala Lumpur: BTP. (1992). Fatimah Abu Bakar. (1980). An examination of existing facilities realtionships sarjana pendidikan, Universiti Sains Malaysia. between selected teacher variables and media utilisation. and the Tesis J. D. Finn, (1960. Technology Communication Review. 8 0), ms. 9-10. and the instructional proces. Audiovisual Godfrey, E. P. (1967). The state of audiovisual DC: Bureau of Social Science Research. technology. 1961-1966. Washington
Penggunaan Teknologi Havelock, R. G. (1971). The change agent: Guide to innovation in education. Englewood Cliff, NJ: Educational Technology Publication. Heinich, R, Molenda, M. and Russell, J.D. (1989). Instructional media and the new technologies of instruction, (3rd ed.) New York:Macmillan Heinich, R, Molenda, M. and Russell, J. D.(1991). Instructional media and the new technologies of instruction, (4th ed.) New York: Macmillan Mohd. Dahalan Mohd. Ramli & Ismail Zakaria (1992). Keberkesanan penggunaan peserta-peserta KPK dalam pengajaran dan pemebelajaran: alat bantu mengajar Satu tinjauan. Jurnal Guru, 4. Laporan Kajian kesesuaian CAI di Pusat Pengajian Sains Perubatan: Rancangan Fasa 1 1988-1990. (1991) Laporan Tahun 1985, Bahagian Teknologi Pendidikan, Kementerian Pendidikan Malaysia. Kuala Lumpur: BTP. Laporan Tahun 1991, Bahagian Teknologi Pendidikan, Kementerian Pendidikan Malaysia. Kuala Lumpur: BTP. Laporan Perkhidmatan 1972 - 1982, Bahagian Kementerian Pendidikan Malaysia. Kuala Lumpur: PSP. Tahun Sebaran pendidikan, Masir Pagio. (1988). Rancangan alat pandang dengar sekolah menengah Darul Ridzwan. Kajian Latihan Parktikum, Universiti Sains Malaysia. Md. Nordin Monel (1988). Keberkesanan televisyen pendidikan dalam pendekatan pengajaran. Kajian Latihan praktikum, Universiti Sains Malaysia Mohd. Mazlan penggunaan rendah di daerah Kulim dan Bandar Baharu, Kedah. pendidikan, Universiti Sains Malaysia. bin Mohd Noor. pusat Faktor-jaktor (1991). yang mempengaruhi sumber sekoian di kalangan guru-guru terlatih sekolah ijazah sarjana Tesis Mohd Daud Hamzah & Kamaruddin Yaakub.(l990). Penggunaan bahan pengajaran- pembelajaran oleh guru-guru sekolah rendah. Kertas kerja Seminar Kebangsaan Penilaian Pelaksanaan KBSR. Pusat Perkembangan Kurikulum, Kementerian Pendidikan, ms. 10. Moldstad, J. A. (1985). Media utilization in the classroom. Dalam Porsten Husen, & (Eds.) The International Encylopedia of Education: Vol. T. Neville Postelthwaite 6 ms. 3295-3300. Ng Wai Kong. (1990). Laporan penilaian perkhidmatan sebaran pendidikan: Laporan eksekutif. Pulau Pinang: USM. Alamat surat menyuratfcorrespondence: Dr. Yusup Hashim Pusat Teknologi Pendidikan dan Media 11800 Universiti Sains Malaysia Pulau Pinang 85