III TONGGaK Menuju ke arah Pembangunan Wilayah yang Seimbang
III 212- Pendahuluan Pembangunan wilayah bermatlamat untuk mengurangkan ketidakseimbangan melalui pengagihan manfaat sosioekonomi yang lebih baik dalam kalangan wilayah dan merentas semua negeri bagi menggalakkan pertumbuhan saksama dan meningkatkan kesejahteraan rakyat. Walaupun terdapat usaha untuk mengurangkan ketidakseimbangan wilayah, ketidaksamaan antara negeri serta di dalam negeri dan wilayah terus wujud, manakala jurang antara bandar dan luar bandar masih berterusan. Oleh itu, dalam tempoh akhir Rancangan, 2018-2020, usaha akan dilaksana untuk mengurangkan jurang pembangunan antara kawasan bandar dan luar bandar. Antara lain, usaha tersebut termasuk meningkatkan akses dan ketersambungan serta menambah baik infrastruktur dan kemudahan asas untuk menjana lebih banyak aktiviti ekonomi di kawasan yang kurang membangun. Kerjasama antara negeri juga akan dipertingkat untuk merangsang pertumbuhan ekonomi, terutama di kawasan sempadan dalam wilayah berkaitan melalui penggunaan sumber yang lebih baik. Bandar utama dan pusat pertumbuhan di kawasan luar bandar akan dimanfaatkan untuk mempercepat pertumbuhan ekonomi ke arah pembangunan wilayah yang seimbang. Di samping mengimbangkan pembangunan wilayah dalam negeri, kerjasama dengan negara jiran akan turut dipergiat melalui kerjasama serantau ASEAN1. Pembangunan sosioekonomi kawasan yang kurang membangun akan dipercepat di sepanjang sempadan antarabangsa. Kerjasama ini akan menggalakkan sinergi dengan mengoptimumkan asas yang saling melengkapi dan faedah berbanding dalam kalangan negara jiran. 1 Kerjasama serantau ASEAN termasuk Kawasan Pertumbuhan Segitiga Indonesia-Malaysia-Thailand (IMT-GT), Kawasan Pertumbuhan ASEAN Timur Brunei Darussalam-Indonesia- Malaysia-Filipina (BIMP-EAGA), Jawatankuasa Malaysia-Thailand bagi Strategi Pembangunan Bersama Kawasan Sempadan (JDS) dan Jawatankuasa Bersama Peringkat Menteri antara Malaysia-Singapura bagi Iskandar Malaysia (JMCIM).
kajian Separuh Penggal Rancangan Malaysia kesebelas Bab 12: Menuju ke arah Pembangunan Wilayah yang Seimbang 12- 2 12-3 keutamaan dan Penekanan baharu, 2018-2020 Usaha untuk menangani ketidakseimbangan wilayah akan dipergiat untuk merapatkan jurang pembangunan sosioekonomi antara wilayah dan negeri bagi merangsang aktiviti ekonomi dan meningkatkan kesejahteraan rakyat. Dalam menangani ketidakseimbangan wilayah, negeri dikategori mengikut kluster berdasarkan sempadan geografi seperti berikut: WILAYAH UTARA Perlis WILAYAH SABAH Kedah Pulau Pinang Kelantan Sabah WP Labuan Terengganu Perak WILAYAH TIMUR Pahang Selangor WP Kuala Lumpur WP Putrajaya WILAYAH TENGAH Negeri Sembilan Sarawak WILAYAH SARAWAK Melaka Johor WILAYAH SELATAN
III 412- Dalam mencapai pertumbuhan inklusif, pelbagai langkah akan dilaksana untuk mengurangkan jurang pembangunan antara kawasan bandar dan luar bandar. Oleh itu, bidang keutamaan dan strategi bagi menuju ke arah pembangunan wilayah yang seimbang adalah seperti yang ditunjukkan di Paparan 12-1. Paparan 12-1 Menuju ke arah Pembangunan Wilayah yang Seimbang biDAnG kEUtAMAAn A Memperkukuh pembangunan ekonomi wilayah biDAnG kEUtAMAAn b Merapatkan jurang pembangunan antara bandar dan luar bandar biDAnG kEUtAMAAn C Mempercepat pembangunan di Sabah dan Sarawak Memperkukuh dan memperkemas perancangan pembangunan negeri dan wilayah Strategi A1 Mempertingkat infrastruktur luar bandar Strategi b1 Mempergiat pertumbuhan ekonomi dan perancangan pembangunan Strategi C1 Strategi A2 Menggalakkan bandar yang berdaya saing Memoden dan mempelbagai asas ekonomi Strategi A3 Strategi b2 Mewujudkan aktiviti ekonomi setempat di luar bandar Menambah baik hubung kait antara bandar dan luar bandar Strategi b3 Strategi C2 Memperluas akses kepada infrastruktur, ameniti dan perkhidmatan asas Strategi C4 Mempertingkat infrastruktur untuk menambah baik ketersambungan Strategi C3 Menambah peluang pekerjaan Strategi A4 Memperkukuh kerjasama serantau ASEAN Meningkatkan pembangunan tanah adat Strategi C5
Kajian Separuh Penggal Rancangan Malaysia Kesebelas Bab 12: Menuju ke arah Pembangunan Wilayah yang Seimbang 12- 4 12-5 Sasaran Terpilih, 2020 Memperkukuh pembangunan ekonomi wilayah 17 16 17 16 1 1 15 15 2 2 14 14 3 SDG 10 3 SDG 11 13 13 4 4 12 12 5 5 11 11 6 6 Rangka kerja pembangunan wilayah 10 10 6 bandar 7 7 9 8 9 8 Kajian Pelan Induk Daya Saing Bandar Kajian rangka kerja pembangunan wilayah bersepadu Merapatkan jurang pembangunan antara bandar dan luar bandar 17 16 1 17 17 17 17 16 16 16 16 15 1 1 1 1 15 15 15 15 2 14 2 2 2 2 14 14 14 14 3 SDG 9 3 3 3 3 13 SDG 9 SDG 6 SDG 7 SDG 9 13 13 13 13 4 12 4 4 4 4 12 12 12 12 5 3,000 km 5 5 5 5 11 11 11 11 11 6 10 6 6 6 6 10 10 10 10 7 41,160 300 1,000 9 1:0.67 60,000 8 7 7 7 7 9 9 9 9 8 8 8 8 Pembinaan jalan berturap Tambahan rumah dengan bekalan elektrik Menara dinaik taraf Menara baharu Nisbah ketidaksamaan pendapatan isi rumah antara bandar dan luar bandar Tambahan rumah menerima bekalan air bersih dan terawat Menara telekomunikasi luar bandar di seluruh negara Mempercepat pembangunan di Sabah dan Sarawak 17 16 1 17 17 16 16 15 1 1 15 15 2 14 2 2 14 14 3 SDG 9 3 3 13 SDG 7 SDG 9 13 13 4 12 4 4 12 12 51,000 hektar 225,600 hektar 5 5 5 11 106 99.0% 400 11 11 6 10 6 6 10 10 7 9 8 7 7 9 9 8 8 Sabah Sarawak Liputan bekalan elektrik Menara baharu Menara dinaik taraf Pemetaan tanah di bawah Hak Tanah Adat (NCR) Menara telekomunikasi Sasaran Asal Sasaran Dipinda Sasaran Baharu
III 612- bidang keutamaan A: Memperkukuh Pembangunan Ekonomi Wilayah Ketidaksamaan sosioekonomi dalam kalangan wilayah, seperti yang ditunjukkan dalam Kotak 12-1, akan ditangani dalam tempoh akhir Rancangan bagi mencapai pembangunan wilayah yang seimbang untuk memberi manfaat kepada rakyat. Sehubungan itu, usaha akan dipergiat untuk mempercepat pertumbuhan ekonomi dan menangani ketidakseimbangan antara dan dalam wilayah. Empat strategi yang dikenal pasti untuk menyokong bidang keutamaan ini adalah seperti berikut: Memperkukuh dan memperkemas perancangan pembangunan negeri dan wilayah bagi merangsang pembangunan ekonomi StRAtEGi A1 StRAtEGi A2 Memoden dan mempelbagai asas ekonomi untuk membolehkan pertumbuhan ekonomi yang rancak dan dinamik Menggalakkan bandar yang berdaya saing bagi merangsang pertumbuhan bandar utama StRAtEGi A3 StRAtEGi A4 Memperkukuh kerjasama serantau ASEAn untuk mempercepat aktiviti ekonomi di kawasan sempadan Kotak 12-1 Ketidaksamaan Sosioekonomi dalam kalangan Wilayah Keti	daksamaan	sosioekonomi	dalam	kalangan	wilayah	dan	negeri,	seperti	ditunjukkan	dalam	Graf A, terus wujud walaupun pelbagai usaha telah dilaksana untuk mengurangkan jurang pembangunan wilayah.	Kemajuan	yang	ti	dak	sekata	di	wilayah	Sabah,	Timur	dan	Utara ditunjukkan melalui keluaran dalam negeri kasar (KDNK) per kapita	yang	secara	relati	f	adalah	rendah	berbanding	purata	nasional	sebanyak RM38,915 pada tahun 2016. Wilayah Sabah merekodkan KDNK per kapita terendah iaitu sebanyak RM22,098, wilayah Timur RM23,392 dan wilayah Utara RM29,725 pada tahun 2016. Selain itu, kadar	kemiskinan	yang	ti	nggi	di	wilayah	Sabah	dan	Sarawak	turut	menggambarkan	keti	dakseimbangan	sosioekonomi	ini.	Walaupun	kadar kemiskinan mutlak di Sabah berkurang dengan ketara daripada 19.7% pada tahun 2009 kepada 2.9% pada tahun 2016, kadar ini masih	lebih	ti	nggi	berbanding	purata	nasional	sebanyak	0.4%.	Pada	peringkat daerah, malah terdapat insiden kemiskinan pada kadar dua digit	di	Sabah,	seperti	di	daerah	Tongod	sebanyak	14.6%	dan	Beluran	sebanyak 12.1%. Dalam Malaysia berusaha menjadi sebuah negara yang inklusif, pembangunan yang seimbang dan mampan perlu digalakkan merentas wilayah. Berdasarkan sumbangan mengikut wilayah kepada pertumbuhan ekonomi negara, seperti yang ditunjukkan dalam Graf B, kadar pertumbuhan wilayah Sabah, Tengah dan Selatan adalah lebih tinggi daripada purata nasional sebanyak 5.1% dalam tempoh 2016-2017. Wilayah Sabah telah menunjukkan peningkatan	pertumbuhan	KDNK	yang	ketara	daripada	4.2%	dalam	Rancangan	Malaysia	Kesepuluh	kepada	6.4%	dalam	tempoh	2016- 2017. Walaupun koridor ekonomi wilayah telah diwujudkan untuk melonjakkan aktiviti ekonomi, wilayah Sarawak, Timur dan Utara mencatatkan kadar pertumbuhan yang lebih rendah berbanding purata nasional dalam tempoh 2016-2017. Wilayah ini yang banyak bergantung kepada komoditi industri, terutama kelapa sawit dan getah, telah terjejas kesan daripada fenomena El-Nino pada tahun 2016.
kajian Separuh Penggal Rancangan Malaysia kesebelas Bab 12: Menuju ke arah Pembangunan Wilayah yang Seimbang 12- 6 12-7 Graf A KDNK per Kapita, 2010 & 2016 dan Kadar Kemiskinan Mutlak mengikut Negeri, 2009 & 2016 KDNK per kapita (RM '000) KDNK per kapita (RM '000) Kadar kemiskinan mutlak (% isi rumah) Kadar kemiskinan mutlak (% isi rumah) WILAYAH SABAH Sabah WILAYAH SABAH Sabah 19.2 19.2 WILAYAH SABAH WILAYAH SABAH 22.1 22.1 2.8 2.8 19.7 19.7 Sabah WP Labuan Sabah WP Labuan 0.0 21.1 21.1 2.9 2.9 WP Labuan WP Labuan 61.8 61.8 0.0 WILAYAH TIMUR Kelantan WILAYAH TIMUR Kelantan 12.8 Terengganu WILAYAH TIMUR WILAYAH TIMUR 0.3 3.5 3.5 23.4 23.4 0.3 Kelantan Kelantan 12.8 0.4 0.4 0.4 0.4 Terengganu Terengganu Terengganu 27.3 27.3 Pahang Pahang Pahang Pahang 32.3 32.3 0.2 0.2 3.5 3.5 WILAYAH UTARA WILAYAH UTARA WILAYAH UTARA WILAYAH UTARA 29.7 29.7 2010 2010 2009 2009 0.1 0.2 0.1 0.2 Kedah Perlis Perak Kedah 19.2 Perlis Perak Kedah Kedah 19.2 2016 2016 2016 2016 Perak Perak 22.5 22.5 0.2 0.2 Perlis Pulau Pinang Perlis 0.1 Pulau Pinang 0.1 27.3 27.3 0.1 Pulau Pinang Pulau Pinang 47.3 47.3 0.1 WILAYAH SELATAN WILAYAH SELATAN WILAYAH SELATAN Johor WILAYAH SELATAN Johor 1.3 1.3 32.0 32.0 0.0 0.0 Johor Johor 32.0 32.0 0.0 0.0 5.3 5.3 WILAYAH SARAWAK WILAYAH SARAWAK WILAYAH SARAWAK Sarawak WILAYAH SARAWAK Sarawak 44.4 44.4 44.4 44.4 0.6 Sarawak 0.6 0.6 Sarawak 0.6 WILAYAH TENGAH WILAYAH TENGAH WILAYAH TENGAH WILAYAH TENGAH 0.7 0.7 54.2 54.2 0.0 0.0 Negeri Sembilan Negeri Sembilan Negeri Sembilan Negeri Sembilan 38.5 38.5 0.2 0.2 Melaka Melaka Melaka Melaka 41.4 41.4 0.0 0.0 0.0 0.0 Selangor Selangor Selangor Selangor 44.7 44.7 WP Kuala Lumpur WP Kuala Lumpur WP Kuala Lumpur WP Kuala Lumpur 101.6 101.6 0.0 0.0 3.8 3.8 MALAYSIA MALAYSIA MALAYSIA MALAYSIA 38.9 38.9 0.4 0.4 Sumber: Jabatan Perangkaan Malaysia Sumber: Jabatan Perangkaan Malaysia Sumber: Jabatan Perangkaan Malaysia
III 812- Graf B Sumbangan Wilayah kepada Pertumbuhan Ekonomi Negara, 2015-2017 Pertumbuhan kDnk mengikut wilayah, % setahun (pada harga 2010) bahagian kepada kDnk mengikut wilayah (pada harga 2010) Wilayah Sarawak 10MP Sarawak, 4.1% 4.1% 2017 2016-2017 Sarawak, 3.5% 3.5% 7.3% 4.7% 8.7% Wilayah Timur 10MP Kelantan, 4.8% Pahang, 5.1% Terengganu, 4.0% Wilayah Utara 2016-2017 10MP Kelantan, 4.9% Kedah, 5.7% Pahang, 4.8% P. Pinang, 5.7% Terengganu, 4.5% Perak, 6.0% 4.7% Perlis, 3.7% 5.7% 9.5% 9.7% RM1.17 trilion 2016-2017 Kedah, 4.1% P. Pinang, 5.4% Perak, 4.8% Perlis, 3.1% 4.9% Wilayah Selatan 10MP Johor, 6.0% 6.0% 2015 15.8% 2016-2017 Johor, 5.9% 5.9% 7.1% 8.8% 6.4% Wilayah Tengah 10MP 2016-2017 Selangor, 6.2% Selangor, 6.0% WP KL, 7.3% WP KL, 6.7% N.S, 4.4% Melaka, 5.6% N.S, 4.2% Melaka, 6.3% 6.1% 9.3% 10.0% RM1.06 trilion 44.2% Wilayah Sabah 10MP 2016-2017 Sabah, 3.9% Sabah, 6.4% WP Labuan, 8.6% 4.2% 6.4% WP Labuan, 6.6% 15.9% 5.3% Wilayah Tengah Wilayah Selatan Malaysia 10MP Wilayah Utara Wilayah Timur 2016-2017 5.1% Wilayah Sarawak Wilayah Sabah Sumber: Jabatan Perangkaan Malaysia 45.1%
kajian Separuh Penggal Rancangan Malaysia kesebelas Bab 12: Menuju ke arah Pembangunan Wilayah yang Seimbang 12- 8 12-9 Wilayah Tengah terus menyumbang peratusan tertinggi kepada KDNK, diikuti dengan wilayah Utara, Sarawak, Selatan, Timur dan Sabah, seperti yang ditunjukkan dalam Graf B. Walaupun beberapa wilayah seperti wilayah Selatan dan Sabah mencatat pertumbuhan KDNK yang lebih tinggi, pertumbuhan tersebut tidak mencukupi untuk meningkatkan sumbangan seiring dengan wilayah Tengah dan Utara. Strategi A1: Memperkukuh dan Memperkemas Perancangan Pembangunan negeri dan Wilayah Penyelarasan yang kurang dalam perancangan sosioekonomi pada pelbagai peringkat memberi cabaran dalam melaksana pembangunan wilayah yang bersepadu dan mampan. Sehubungan itu, usaha yang lebih gigih diperlukan untuk memperkemas perancangan pembangunan pada peringkat nasional, wilayah dan negeri. Dalam tempoh akhir Rancangan, kerjasama dalam wilayah dan antara negeri akan diperkukuh untuk membina sinergi bagi menggalakkan pertumbuhan seimbang. Sementara itu, agensi kerajaan negeri perlu memainkan peranan yang lebih besar dalam merangsang pembangunan ekonomi pada peringkat negeri. Dalam hal ini, beberapa inisiatif akan dilaksana bagi menyediakan rangka kerja pembangunan wilayah yang bersepadu, memastikan pengagihan peruntukan pembangunan yang lebih baik kepada negeri kurang membangun, meningkatkan peranan perbadanan kemajuan ekonomi negeri (PKEN) dan menggalakkan penyelarasan antara negeri dalam penyediaan infrastruktur. Jurang pendapatan antara wilayah masih menjadi kebimbangan walaupun terdapat peningkatan yang berterusan dalam pendapatan penengah bulanan isi rumah pada peringkat nasional kepada RM5,228 pada tahun 2016. Wilayah Tengah dan Selatan terus mencatat pencapaian yang ketara dengan masing-masing sebanyak RM6,616 dan RM5,652. Wilayah Timur mencatat pendapatan penengah bulanan isi rumah yang paling rendah, iaitu sebanyak RM3,917, dengan Kelantan mencatat nilai terendah dalam kalangan negeri, iaitu sebanyak RM3,079. Negeri Kedah dalam wilayah Utara mencatat pendapatan kedua terendah, iaitu sebanyak RM3,811. Ketidaksamaan antara wilayah kekal menjadi cabaran meskipun pelbagai usaha telah dilaksana bagi mengurangkan ketidakseimbangan. Sehubungan itu, strategi pembangunan wilayah yang menyeluruh bagi mengurangkan jurang pembangunan antara wilayah adalah amat penting terutama bagi wilayah yang kurang membangun. Pelaksanaan langkah khusus yang berkesan bagi menangani ketidaksamaan sosioekonomi dalam kalangan wilayah amat penting untuk mencapai pembangunan wilayah yang seimbang. Menyediakan rangka kerja pembangunan wilayah bersepadu Perancangan pembangunan akan memanfaatkan kelebihan dan sumber dalam setiap wilayah bagi memacu potensi pertumbuhan dalam bidang terpilih. Pada masa yang sama, kelebihan antara wilayah akan dimanfaatkan untuk saling melengkapi dan membentuk sinergi bagi pembangunan seterusnya. Sumber pertumbuhan baharu di dalam kluster industri juga akan diteroka untuk terus merangsang pembangunan ekonomi dalam wilayah. Dalam hal ini, kajian mengenai rangka kerja pembangunan wilayah yang bersepadu akan dijalankan untuk memperkemas dasar, pelan induk dan strategi supaya sejajar dengan perancangan spatial negara. Rangka kerja ini juga akan memastikan penyelarasan antara dan dalam negeri yang lebih baik dalam perancangan dan pelaksanaan pembangunan.
10 Memastikan pengagihan peruntukan pembangunan yang lebih baik kepada negeri kurang membangun Peruntukan pembangunan Kerajaan Persekutuan akan diagih secara lebih baik dengan keutamaan diberi kepada enam negeri yang kurang membangun dalam tempoh akhir Rancangan. Negeri tersebut adalah Sabah, Sarawak, Kelantan, Terengganu, Kedah dan Perlis. Agihan peruntukan ini adalah bagi memastikan pertumbuhan yang lebih seimbang antara negeri. Meningkatkan peranan perbadanan kemajuan ekonomi negeri PKEN mempunyai peranan yang penting dalam pembangunan ekonomi negeri. Sehubungan itu, peranan PKEN akan terus dipertingkat untuk memudah cara aktiviti ekonomi pada peringkat negeri dan wilayah. Pengenalan Program Transformasi Perbadanan Kemajuan Ekonomi Negeri pada tahun 2017 akan membolehkan reformasi PKEN dalam memperkukuh tadbir urus korporat dan melaksana model perniagaan yang mampan. Reformasi ini akan meningkatkan daya maju dan daya saing PKEN dalam jangka panjang. Di samping itu, PKEN akan bekerjasama dengan agensi kerajaan berkaitan pada peringkat wilayah dan sektor swasta secara lebih terselaras dan bersepadu untuk merangsang pembangunan wilayah. Kerjasama tersebut akan menyumbang kepada pertumbuhan yang saksama serta peluang pelaburan dan pekerjaan, terutama dalam wilayah yang kurang membangun. Menggalakkan penyelarasan antara negeri dalam penyediaan infrastruktur Ketersambungan yang lebih meluas dan penyediaan infrastruktur yang lebih baik akan meningkatkan pergerakan penduduk, barangan dan perkhidmatan serta menambah baik kualiti hidup. Sehubungan itu, penyelarasan dan kerjasama bagi melaksana projek antara negeri akan diperkukuh untuk mempertingkat rangkaian antara wilayah dalam menggalakkan aktiviti ekonomi. Dalam hal ini, jawatankuasa peringkat atasan akan ditubuhkan bagi mempertingkat penyelarasan perancangan antara Kerajaan Persekutuan dengan kerajaan negeri. Projek antara negeri seperti jalan, utiliti dan infrastruktur tebatan banjir, memerlukan penyelarasan yang rapi dalam kalangan negeri bagi memastikan penggunaan sumber yang optimum serta merangsang aktiviti ekonomi dalam wilayah. Strategi A2: Memoden dan Mempelbagai Asas Ekonomi Daya saing wilayah dan keupayaan untuk menarik pelabur telah terjejas akibat kekurangan ekosistem sokongan untuk menggalak dan mengekalkan aktiviti ekonomi yang berasaskan pengkhususan dan kluster di setiap wilayah. Di samping itu, kemahiran dan tahap pendidikan yang rendah dalam kalangan masyarakat setempat telah mengakibatkan kurang penyertaan dalam industri yang mempunyai nilai ditambah yang tinggi dan berintensif pengetahuan. Oleh itu, lebih banyak usaha akan dilaksana untuk memperkukuh ekosistem bagi menggalakkan aktiviti nilai ditambah yang tinggi yang membolehkan pemindahan teknologi dan menggalakkan inovasi. Usaha akan turut dipergiat untuk menggalakkan aktiviti ekonomi khusus yang memanfaatkan penggunaan sumber yang tersedia dalam wilayah. Oleh itu, dalam tempoh akhir Rancangan, inisiatif akan dilaksana bagi memperkukuh ekosistem untuk aktiviti ekonomi, memberi tumpuan kepada aktiviti kluster terpilih serta meningkatkan kemahiran dan pembangunan modal insan. Memperkukuh ekosistem untuk aktiviti ekonomi Usaha akan dipergiat untuk memperkukuh ekosistem dan meningkatkan keseluruhan rantaian nilai kluster ekonomi. Usaha ini termasuk meningkatkan pembangunan modal insan, menambah baik infrastruktur, utiliti dan kemudahan logistik serta memperkukuh rangkaian rantaian bekalan. Penyediaan infrastuktur dan utiliti yang baik, termasuk menambah baik liputan jalur lebar, akan memastikan ketersambungan yang lebih baik serta meningkatkan pertumbuhan ekonomi. Sementara itu, perkhidmatan logistik yang cekap adalah penting untuk membolehkan pergerakan barangan dan sumber yang cepat. Pengukuhan rangkaian rantaian bekalan akan juga termasuk usaha untuk meningkatkan hubung kait antara pelabur dan pembekal tempatan serta menyediakan sokongan institusi, terutama yang memudah cara pelaburan. Di samping itu, langkah akan dipergiat untuk menarik pelaburan berkualiti dengan memberi tumpuan kepada industri yang berasaskan nilai ditambah yang tinggi, teknologi termaju dan inovasi serta berintensif pengetahuan. Ekosistem yang kukuh akan merangsang pertumbuhan dan meningkatkan daya saing ekonomi.
Kajian Separuh Penggal Rancangan Malaysia Kesebelas Bab 12: Menuju ke arah Pembangunan Wilayah yang Seimbang 12- 10 12-11 ekonomi yang dikongsi bersama antara negeri dan dalam kalangan wilayah. Negeri perlu menerima pakai pendekatan berpaksikan wilayah untuk melengkap dan memanfaatkan kelebihan, keunikan dan sumber tersedia bagi pertumbuhan ekonomi. Sehubungan itu, setiap wilayah digalakkan untuk melaksana bidang fokus utama seperti berikut: Memberi tumpuan kepada aktiviti kluster terpilih Usaha akan digalakkan untuk menarik lebih banyak pelaburan, terutama untuk program dan projek berimpak tinggi dalam aktiviti kluster terpilih yang dikenal pasti, berdasarkan kelebihan daya saing enam wilayah tersebut. Di samping itu, kerjasama akan dipergiat untuk mewujudkan sinergi dan meningkatkan manfaat WilAyAh SARAWAk WilAyAh S Ab Ah WilAyAh S ElAtAn WilAyAh tE nGAh WilAyAh ti MUR WilAyAh UtARA Pertanian Pertanian Pembuatan	(elektrik & elektronik, petrokimia, pemprosesan berasaskan pertanian) Perdagangan Perlombongan Pembuatan	(elektrik & elektronik, jentera & peralatan, bioindustri, aeroangkasa dan peralatan perubatan) (perhutanan, perikanan dan kelapa sawit) (perhutanan, perikanan dan kelapa sawit) borong & runcit dan pengkuarian (minyak & gas) Penginapan dan makanan & minuman Pembuatan	(aluminium, kaca, keluli, produk berasaskan kayu, produk marin) Perlombongan dan pengkuarian (minyak & gas) Pertanian (perhutanan dan perikanan) Kewangan	&	insurans Perlombongan dan pengkuarian (minyak & gas) Pembuatan	(petrokimia) Pelancongan	(seni, hiburan dan rekreasi) Logistik Logistik (pengangkutan (pengangkutan Logistik dan Pelancongan	(seni, hiburan dan rekreasi) dan (pengangkutan Perlombongan penyimpanan) penyimpanan) Hartanah	& perkhidmatan perniagaan dan dan pengkuarian (minyak & gas) Pelancongan	(seni, hiburan dan rekreasi) penyimpanan) Pelancongan	(seni, hiburan dan rekreasi) Logistik Pelancongan	(seni, hiburan dan rekreasi) (pengangkutan Pembuatan (aeroangkasa) Teknologi dan Pendidikan maklumat dan komunikasi penyimpanan) Pertanian	(padi	dan perikanan) Hartanah Pendidikan Pertanian	(tanaman makanan)
III 12- 12 Wilayah akan digalakkan untuk memoden dan mempelbagai asas ekonomi bagi melonjakkan aktiviti nilai ditambah yang tinggi dan mendorong pertumbuhan yang lebih tinggi, terutama wilayah yang sangat bergantung kepada pertanian. Usaha untuk memodenkan sektor pertanian akan dipergiat, termasuk dengan memperluas aktiviti hiliran melalui pengunaan teknologi moden bagi menggalakkan produk nilai ditambah yang tinggi. Sebagai contoh, pembangunan Kedah Rubber City di wilayah Utara yang menumpu kepada industri getah, seperti produk lateks dan getah khusus serta produk getah kejuruteraan tepat, akan membolehkan pengeluaran produk nilai ditambah yang tinggi. Sementara itu, Palm Oil Industrial Cluster (POIC) di Sandakan dan Lahad Datu di wilayah Sabah akan dimanfaat untuk melonjakkan pelaburan dalam aktiviti pemprosesan hiliran yang mempunyai nilai ditambah lebih tinggi. Usaha ini akan merangsang aktiviti sosioekonomi termasuk pewujudan pekerjaan baharu kepada penduduk setempat, mengurangkan ketidakseimbangan antara wilayah. Meningkatkan kemahiran dan pembangunan modal insan Pekerja mahir adalah amat penting untuk menarik pelaburan dan menggalakkan peningkatan aktiviti ekonomi di wilayah. Bilangan pekerja mahir adalah tertumpu di wilayah Tengah dan Utara, seperti yang ditunjukkan dalam Kotak 12-2. Penumpuan ini menunjukkan ketidakseimbangan wilayah dalam mewujudkan pekerjaan mahir. Oleh yang demikian, wilayah akan membangunkan strategi yang bersasar untuk menarik pelaburan yang akan mewujudkan pekerjaan mahir berdasarkan keperluan industri. Kotak 12-2 Guna Tenaga Mengikut Kategori Kemahiran dan Wilayah Jumlah guna tenaga yang meliputi kategori mahir, separuh mahir dan berkemahiran rendah telah meningkat di semua wilayah antara tahun 2015 dengan tahun 2017. Bahagian pekerja mahir kepada jumlah guna tenaga di semua wilayah menunjukkan peningkatan pada tahun 2017. Wilayah Tengah mencatat bahagian tertinggi sebanyak 39%. Walau bagaimanapun, bahagian pekerja mahir di wilayah lain masih kekal di bawah purata nasional, iaitu sebanyak 28%. Sementara itu, pada peringkat nasional, bahagian pekerja separuh mahir terus mendominasi iaitu sebanyak 60% daripada jumlah guna tenaga. Bahagian pekerja separuh mahir di empat wilayah adalah lebih tinggi daripada purata nasional dengan wilayah Timur mencatat sebanyak 67% daripada keseluruhan guna tenaga dalam wilayah tersebut dan wilayah Utara sebanyak 65% manakala wilayah Sarawak dan Selatan masing-masing sebanyak 64%.	Sebaliknya,	bahagian	pekerja	separuh	mahir	di	wilayah	Tengah mencatat sebanyak 52% manakala wilayah Sabah mencatat sebanyak 59%. Bagi kategori berkemahiran rendah, wilayah Sabah mencatat sebanyak 26% daripada keseluruhan guna tenaga dalam wilayah tersebut, diikuti oleh wilayah Sarawak sebanyak 17%	dan	wilayah	Timur	sebanyak	14%.	Kebergantungan	terhadap	pekerja berkemahiran rendah dalam wilayah ini menggambarkan kebergantungan kepada aktiviti berintensifkan buruh, terutama dalam sektor pertanian. Keadaan ini memerlukan semua wilayah mempergiat usaha untuk meningkatkan kemahiran tenaga kerja di samping menarik pelaburan berkualiti yang akan mewujudkan lebih banyak pekerjaan mahir.
kajian Separuh Penggal Rancangan Malaysia kesebelas Bab 12: Menuju ke arah Pembangunan Wilayah yang Seimbang 12- 12 12-13 Guna Tenaga mengikut Kategori Kemahiran dan Wilayah, 2015 dan 2017 Guna Tenaga ('000) 6,000 5,000 4,000 1,815 1,993 Mahir 3,000 632 717 Separuh mahir 2,000 2,588 2,669 254 273 318 348 Berkemahiran rendah 408 345 1,832 1,865 1,076 240 224 1,060 1,000 1,201 1,185 1,038 1,044 798 793 492 458 497 485 285 266 300 Wilayah Utara 246 194 169 213 198 0 Wilayah Sarawak Wilayah Selatan Wilayah Timur Wilayah Sabah Wilayah Tengah Malaysia Kategori kemahiran mengikut wilayah, % bahagian Mahir Separuh mahir Berkemahiran rendah Jumlah 2015 2017 2015 2017 2015 2017 2015 2017 2015 2017 2015 2017 2015 2017 19 65 16 100 19 64 17 100 22 66 12 100 25 64 11 100 18 67 15 100 19 67 14 100 14 59 27 100 15 59 26 100 22 67 11 100 25 65 10 100 37 53 10 100 39 52 9 100 26 60 14 100 28 60 12 100 Sumber: Jabatan Perangkaan Malaysia Sumber: Jabatan Perangkaan Malaysia Pelaburan swasta akan dimanfaatkan untuk mewujudkan pekerjaan mahir dan meningkatkan kemahiran modal insan di kawasan kurang membangun selaras dengan langkah untuk memoden dan mempelbagai asas ekonomi. Sehubungan itu, usaha untuk memenuhi permintaan industri termasuk peningkatan kemahiran dan latihan semula kemahiran tenaga kerja sedia ada melalui pembudayaan inovasi dan peningkatan penggunaan teknologi maklumat. Usaha ini akan dilaksana melalui program latihan khusus oleh institusi latihan tempatan dengan kerjasama pihak industri. Peningkatan kemahiran ini akan menambah baik daya saing dan mempercepat pertumbuhan merentas wilayah dalam usaha menggalakkan pembangunan wilayah yang seimbang. Strategi A3: Menggalakkan bandar yang berdaya Saing Urbanisasi yang pesat memberi cabaran dalam memastikan segenap lapisan masyarakat dapat mendiami bandar yang berdaya huni dan menikmati kualiti hidup yang lebih baik. Walaupun terdapat pertumbuhan ekonomi yang rancak di bandar, faktor seperti densiti yang rendah, rumah mampu milik yang kurang, perkhidmatan penjagaan kesihatan awam yang tidak mencukupi dan ketersambungan pengangkutan awam yang tidak lengkap serta lalu lintas yang sesak terus menjejaskan daya saing bandar. Pertumbuhan bandar dan luar bandar yang dinamik amat diperlukan dalam mengurangkan jurang antara bandar
14 dan luar bandar serta memastikan pembangunan wilayah yang seimbang. Dalam hal ini, bandar akan menjadi pemangkin utama dalam menyediakan peluang pelaburan dan perdagangan serta meningkatkan ketersambungan dengan kawasan luar bandar serta pinggir bandar di wilayah tersebut. Dalam tempoh akhir Rancangan, beberapa inisiatif akan dilaksana untuk menambah baik potensi bandar utama bagi merancakkan pertumbuhan ekonomi wilayah, meningkatkan daya saing bandar serta mempercepat pembangunan di kawasan pertumbuhan yang dikenal pasti. Menambah baik potensi bandar utama bagi merancakkan pertumbuhan ekonomi wilayah Persaingan global antara bandar untuk menarik pelaburan dan bakat terus meningkat. Oleh itu, Kerajaan akan terus memanfaatkan empat bandar utama yang telah dikenal pasti iaitu Wilayah Persekutuan (WP) Kuala Lumpur, Johor Bahru, Kuching dan Kota Kinabalu untuk mempercepat pertumbuhan ekonomi. Bandar utama ini akan dibangunkan untuk menjadi lebih aktif, produktif dan berdaya huni untuk menarik dan mengekalkan bakat dan firma, dan pada masa yang sama meningkatkan hubung kait dan akses antara bandar dan luar bandar. Keutamaan akan diberi kepada pelaksanaan program dan inisiatif yang dikenal pasti dalam Pelan Induk Daya Saing Bandar (CCMP) bagi empat bandar utama dengan memberi penekanan kepada bidang fokus utama. Bidang ini, antara lain, termasuk perancangan dan pembangunan bandar, penyediaan pengangkutan awam dan perumahan mampu milik serta penambahbaikan ketersambungan digital. Dalam tempoh akhir Rancangan, kajian CCMP untuk bandar Georgetown dan Kuantan akan dijalankan. memberi tumpuan kepada pengoptimuman sumber. Di samping itu, tumpuan akan diberi untuk meningkatkan daya huni dan inklusiviti dalam kalangan penduduk bandar, khususnya isi rumah berpendapatan	40%	terendah	(B40)	di	bandar	melalui	peningkatan	kualiti hidup. Sehubungan itu, penduduk bandar akan memperoleh akses yang lebih baik kepada peluang ekonomi, pengangkutan awam yang cekap, perumahan mampu milik, perkhidmatan dan kemudahan penjagaan kesihatan yang bertambah baik serta kawasan hijau dan lapang yang lebih banyak. Kerajaan akan terus memberi tumpuan untuk menambah baik perkhidmatan bandar melalui pembangunan Pusat Transformasi Bandar (UTC) bagi menyediakan perkhidmatan kerajaan dan sektor swasta secara berpusat kepada masyarakat bandar. Tiga UTC baharu akan dilancarkan di Pulau Pinang, Bintulu di Sarawak dan Sandakan di Sabah. Mempercepat pembangunan di kawasan pertumbuhan yang dikenal pasti Selain bandar utama, usaha akan ditumpukan untuk mempercepat pembangunan di kawasan pertumbuhan yang dikenal pasti, termasuk kawasan konurbasi2, zon promosi pembangunan (ZPP) dan pusat katalis, seperti ditunjukkan dalam Paparan 12-2. Kawasan pertumbuhan ini akan menjadi hab pemangkin pertumbuhan ekonomi dengan menyediakan peluang perniagaan dan pekerjaan terpilih di wilayah berkenaan. Di bawah Rancangan Fizikal Negara 3	(RFN3),	enam	konurbasi,	17	ZPP	dan	48	pusat	katalis	akan	terus	dimanfaatkan bagi mewujudkan peluang pelaburan untuk memacu ekonomi bandar. Pembangunan kawasan pertumbuhan yang dikenal pasti akan menyumbang kepada pembangunan wilayah yang seimbang. Meningkatkan daya saing bandar untuk kehidupan dan ketersambungan yang lebih baik Bandar merupakan pusat tumpuan penduduk dan pertumbuhan ekonomi yang seharusnya mempunyai perkhidmatan bandar yang cekap dan memenuhi harapan rakyat. Usaha akan dipergiat untuk menangani isu seperti perebakan bandar yang semakin meningkat, mobiliti dan ketersambungan bandar yang lemah serta kebergantungan kepada kenderaan persendirian yang tinggi dan kesesakan lalu lintas yang meruncing. Usaha tersebut termasuk penambahbaikan garis panduan perancangan bandar yang akan Tumpuan akan diberi kepada usaha mempercepat pembangunan di kawasan tertentu di Sarawak yang mempunyai potensi ekonomi yang tinggi tetapi ketinggalan dari segi kemajuan sosioekonomi. Bagi menangani ketidakseimbangan pembangunan wilayah di Sarawak, tiga subwilayah telah dikenal pasti, iaitu Highland Area, Upper Rajang Area dan Northern Area. Strategi pembangunan akan dirangka bagi kawasan subwilayah ini untuk mengoptimumkan potensi ekonomi dan menjana peluang pekerjaan bagi penduduk setempat. 2 Konurbasi merujuk kepada kawasan pertumbuhan ekonomi bandar yang merangkumi bandar, kawasan utama bandar dan kawasan bandar yang dihubungkan secara fizikal, mempunyai hubungan ekonomi dan mengalami pertumbuhan penduduk bagi membentuk kawasan pembangunan yang bergabung.
Kajian Separuh Penggal Rancangan Malaysia Kesebelas Bab 12: Menuju ke arah Pembangunan Wilayah yang Seimbang 12- 14 12-15 Paparan 12-2 Kawasan Pertumbuhan yang Dikenal Pasti konurbasi Zon Promosi Pembangunan (ZPP) Pusat katalisp 4	konurbasi	di	Semenanjung 12 ZPP di Semenanjung Malaysia 5 ZPP di Sabah dan Labuan 3 subwilayah di Sarawak 37 Pusat Katalis di Semenanjung Malaysia 11 Pusat Katalis di Sabah Malaysia 1 konurbasi di Sabah 1 konurbasi di Sarawak 27. Sungai Besar 28. Kuala Selangor 29. Kuala Kubu Bharu 30. Seri Jempol 31. Gemas 32. Tampin 33. Pulau Sebang 34.	Kuala	Linggi 35. Sungai Rambai 36. Segamat 37. Mersing Sabah Semenanjung Malaysia 1. Konurbasi Nasional (WP Kuala Lumpur, WP Putrajaya dan sebahagian Negeri Selangor termasuk daerah Klang, Petaling, Gombak, Hulu Langat, Kuala Langat dan Sepang) Semenanjung Malaysia 1. Padang Besar-Lembah Chuping 2. Kangar-Arau-Kuala Perlis 3. Alor Setar-Jitra 4.	Sungai	Petani 5. 6. Lumut-Sitiawan-Seri Manjung 7. Kota Bharu 8. Kuala Terengganu 9. Seremban-Nilai-Port Dickson 10. Melaka Bandaraya Bersejarah 11. Bandar Maharani Bandar Diraja 12. Bandar Penggaram-Kluang Semenanjung Malaysia 1. Kaki Bukit-Wang Kelian 2. Beseri 3. Pauh Putra 4.	Kuah 5. Bukit Kayu Hitam 6. Kulim 7. Parit Buntar 8. Kamunting-Taiping 9. Gerik 10. Lenggong 11. Teluk Intan 12. Tanjung Malim 13. Tumpat 14.	Rantau	Panjang 15. Tok Bali 16. Jeli 17. Machang 18. Gua Musang 19. Jerteh 20. Kerteh 21. Chukai 22. Jerantut 23. Bandar Tun Abdul Razak (Jengka) 24.	Bentong 25. Bandar Muadzam Shah 26. Temerloh-Mentakab Ipoh 2. Konurbasi Selatan (sekitar Johor Bahru termasuk Iskandar Puteri, Senai, Kulai, Skudai, Pasir Gudang, Tanjung Pelepas, Pontian, Kota Tinggi, Desaru dan Pengerang) 3. Konurbasi Utara (Pulau Pinang dan sebahagian Seberang Perai) 4.	Konurbasi	Timur	(sekitar	Kuantan, Pekan dan Gambang) 1. Kudat 2. Kota Belud 3. Kota Marudu 4.	Ranau 5. Kimanis 6. Beaufort 7. Tenom 8. Sipitang 9. Kota Kinabatangan 10. Tongod 11. Semporna Sabah dan labuan 1. Keningau 2. Sandakan 3. Lahad Datu 4.	Tawau 5. Labuan Sabah 1. Konurbasi Kota Kinabalu (sekitar Bandaraya Kota Kinabalu, Tuaran, Putatan dan Papar) Sarawak 1. Konurbasi Kuching (sekitar Sarawak1 1. Highland Area-Bario dan Mulu 2. Upper Rajang Area-Belaga, Bukit Bandaraya Kuching) Mabong, Murum, Bakun, Kapit, Song dan Kanowit 3. Northern Area-Limbang, Lawas dan Bakelalan Nota: 1 Pembangunan subwilayah di Highland Area, Upper Rajang Area dan Northern Area di Sarawak tertakluk di bawah Ordinan Lembaga Pembangunan Koridor Wilayah (Pindaan) 2017. Sumber: Jabatan Perancangan Bandar dan Desa (Rancangan Fizikal Negara 3) dan Unit Perancang Negeri Sarawak
III 12- 16 Strategi A4: Memperkukuh kerjasama Serantau ASEAn Platform kerjasama serantau ASEAN masih belum dimanfaatkan sepenuhnya bagi mempercepat dan membantu pembangunan ekonomi, terutama di kawasan sempadan. Di samping itu, perhubungan antara penduduk dan aktiviti ekonomi untuk meningkatkan pembangunan masih kurang. Keadaan ini menjadi cabaran dan pada masa yang sama memberi peluang kepada Kerajaan, perniagaan dan rakyat. Dalam tempoh akhir Rancangan, inisiatif akan dilaksana bagi mempercepat pembangunan di Zon Ekonomi Khas (SEZ) serta meningkatkan ketersambungan serantau dalam Kawasan Pertumbuhan Segitiga Indonesia-Malaysia- Thailand (IMT-GT) dan Kawasan Pertumbuhan ASEAN Timur Brunei (BIMP-EAGA). Mempercepat pembangunan di Zon Ekonomi Khas Kerjasama dalam IMT-GT akan dipertingkat bagi mempercepat pembangunan SEZ di Bukit Kayu Hitam, Kedah dengan Songkhla, Thailand serta cadangan SEZ baharu di Arun, Tanjung Api-Api dan Sei Mangkei, Indonesia. Inisiatif yang dilaksana melalui IMT-GT akan meningkatkan lagi kerjasama dengan wilayah Songkhla, Narathiwat, Satun dan Yala di selatan Thailand. Inisiatif ini bertujuan untuk meningkatkan aktiviti perdagangan, menambah baik perniagaan tempatan serta mewujudkan pekerjaan di kawasan sempadan Perlis, Kedah, Perak dan Kelantan. Usaha akan turut dilaksana melalui BIMP-EAGA bagi meningkatkan pembangunan perdagangan sempadan, iaitu penaiktarafan pos sempadan Tebedu, Sarawak dan Entikong, Kalimantan Barat kepada pintu masuk antarabangsa. Meningkatkan ketersambungan serantau dalam IMT-GT dan BIMP-EAGA Usaha untuk meningkatkan ketersambungan serantau dalam IMT-GT dan BIMP-EAGA akan terus dilaksana untuk menggalakkan mobiliti dan memacu pertumbuhan ekonomi di negeri dan wilayah yang kurang membangun. Sembilan projek infrastruktur telah dikenal pasti sebagai IMT-GT Physical Connectivity Projects untuk memudah cara aktiviti perdagangan di sempadan dan menambah baik ketersambungan. Projek tersebut termasuk pembinaan Kompleks Imigresen, Kastam, Kuarantin dan Keselamatan yang baharu di Bukit Kayu Hitam, Kedah. Selain itu, pembinaan dua jambatan baharu akan meningkatkan perhubungan antara Rantau Panjang, Kelantan dengan Sungai Golok, Narathiwat serta mewujudkan hubungan darat antara Pengkalan Kubor, Kelantan dan Tak Bai, Narathiwat. Di samping itu, negara anggota IMT-GT sedang memuktamadkan memorandum persefahaman mengenai hubungan udara yang akan membolehkan ketersambungan yang lebih baik di kawasan serantau. Malaysia akan memberi tumpuan kepada tujuh projek dalam BIMP-EAGA Priority Infrastructure Projects untuk meningkatkan perdagangan dan ketersambungan dengan negara anggota. Antara lain, Kota Kinabalu, Sabah telah dikenal pasti sebagai hab penerbangan serantau untuk menampung peningkatan penumpang dan perkhidmatan pengangkutan fret. Pembinaan Lapangan Terbang Mukah di Sarawak yang sedang dalam pelaksanaan pula akan memastikan ketersambungan udara yang lancar. Sementara itu, perkhidmatan feri roll on-roll off antara Sabah dan Palawan, Filipina akan dilancarkan bagi menambah baik ketersambungan laut, meningkatkan pelancongan dan memperkukuh aktiviti perdagangan sempadan. Di samping itu, peluasan Pelabuhan Kontena Teluk Sapangar, Sabah akan merancakkan industri logistik di kawasan tersebut. Dalam aspek ketersambungan pengangkutan darat, pembinaan Lebuhraya Pan-Borneo akan merancakkan pembangunan di Sabah dan Sarawak. bidang keutamaan b: Merapatkan Jurang Pembangunan antara bandar dan luar bandar Usaha mencapai pembangunan yang seimbang antara bandar dan luar bandar akan terus menjadi bidang keutamaan dalam mengurangkan ketidakseimbangan dalam kalangan wilayah. Langkah akan diambil untuk mengurangkan ketidaksamaan pembangunan antara kawasan bandar dan luar bandar dalam setiap negeri dan wilayah. Penekanan juga akan diberi untuk
kajian Separuh Penggal Rancangan Malaysia kesebelas Bab 12: Menuju ke arah Pembangunan Wilayah yang Seimbang 12- 16 12-17 membangunkan pusat pertumbuhan luar bandar dengan mewujudkan aktiviti menjana pendapatan bagi menambah baik ketidaksamaan pendapatan antara isi rumah bandar dan isi rumah luar bandar daripada 1:0.57 pada tahun 2016 kepada 1:0.67 pada tahun 2020. Penekanan ini akan menambah baik jurang pembangunan antara bandar dan luar bandar serta meningkatkan kesejahteraan rakyat. Tiga strategi bagi menyokong bidang keutamaan ini adalah seperti berikut: ini adalah disebabkan oleh kos pembangunan yang lebih tinggi berikutan bentuk muka bumi yang mencabar. Bentuk muka bumi ini membatasi akses ke tapak projek serta meningkatkan kos pengangkutan dan bahan binaan. Walau bagaimanapun, pelaburan dalam penyediaan infrastruktur asas, utiliti dan perkhidmatan yang berkualiti di luar bandar masih diperlukan untuk menambah baik akses dan mengurangkan jurang antara bandar dan luar bandar. Dalam tempoh akhir Rancangan, inisiatif akan dilaksana untuk meningkatkan penyediaan rangkaian jalan raya serta akses kepada bekalan air dan elektrik di samping menambah baik infrastruktur digital. Mempertingkat infrastruktur luar bandar untuk memacu aktiviti sosioekonomi StRAtEGi b1 Meningkatkan penyediaan rangkaian jalan raya Liputan jalan luar bandar akan diperluas bagi meningkatkan akses masyarakat luar bandar, termasuk Orang Asli, bertujuan untuk menyediakan peluang sosioekonomi yang lebih banyak. Walaupun kebanyakan kawasan luar bandar adalah dihubungkan melalui jalan, tidak semua jalan tersebut diturap dan berkeadaan baik. Oleh	itu,	pembinaan	dan	naik	taraf	baki	1,458	kilometer	jalan	berturap di kawasan luar bandar, terutama di Sabah dan Sarawak akan diteruskan bagi mencapai sasaran 3,000 kilometer pada tahun 2020. Walau bagaimanapun, disebabkan jumlah jalan luar bandar yang perlu dinaik taraf dan dibina adalah besar, garis masa pelaksanaan akan dirancang sewajarnya dengan mengambil kira keutamaan negeri dan kedudukan kewangan kerajaan. Sementara itu, ketahanan dan keselamatan jalan luar bandar sedia ada akan dipastikan melalui penyenggaraan jalan yang dilaksana secara berterusan. Penyediaan jalan luar bandar akan meningkatkan ketersambungan dan mobiliti masyarakat dan barangan, dan seterusnya memacu aktiviti ekonomi dalam dan antara wilayah. Usaha ini akan menyumbang kepada pengurangan jurang pembangunan antara wilayah. Menambah baik hubung kait antara bandar dan luar bandar untuk menggalakkan integrasi ekonomi yang lebih baik StRAtEGi b2 Mewujudkan aktiviti ekonomi setempat di luar bandar untuk menjana pendapatan serta peluang pekerjaan dan perniagaan StRAtEGi b3 Strategi b1: Mempertingkat infrastruktur luar bandar Kawasan luar bandar meliputi hampir 75% daripada keseluruhan keluasan Malaysia. Walaupun usaha yang berterusan telah dilaksana, akses kepada infrastruktur asas seperti jalan luar bandar, bekalan air terawat dan elektrik di kawasan luar bandar masih lagi terhad, terutama di kawasan pedalaman. Keadaan Memperluas liputan bekalan air Akses kepada bekalan air bersih dan terawat di kawasan luar bandar masih menjadi cabaran. Pada tahun 2016, Kelantan mencatat peratusan akses kepada bekalan air bersih dan terawat yang terendah, iaitu sebanyak 67.7%3, diikuti oleh Sabah sebanyak 79% dan	Sarawak	sebanyak	80.4%,	berbanding	dengan	negeri	lain	yang 3 Peratusan liputan di Kelantan adalah rendah kerana sumber alternatif lain digunakan walaupun terdapat akses kepada bekalan air bersih dan terawat.
III 12- 18 telah mencapai akses lebih daripada 90%. Sehubungan itu, usaha untuk menambah baik akses kepada bekalan air bersih dan terawat akan dipergiat melalui penaiktarafan paip dan sistem retikulasi sedia ada. Sementara itu, lebih daripada 30% isi rumah luar bandar di Kelantan memilih sumber bekalan air alternatif seperti perigi, telaga tiub dan sistem air graviti. Oleh itu, sumber bekalan air alternatif akan terus diperluas untuk menampung keperluan isi rumah luar bandar. Langkah ini adalah bagi memastikan sasaran 99% liputan bekalan air bersih di luar bandar dapat dicapai. Meningkatkan liputan bekalan elektrik Akses kepada bekalan elektrik luar bandar di Sarawak adalah yang	terendah,	iaitu	sebanyak	85.4%	manakala	di	Sabah	sebanyak	92.4%	pada	tahun	2017.	Oleh	itu,	tumpuan	bekalan	elektrik	luar	bandar akan diteruskan melalui penjanaan luar grid untuk kawasan pedalaman dan terpencil. Pembangunan sistem alternatif seperti hibrid solar serta hidro mikro dan piko akan menyokong rangkaian luar grid untuk memastikan liputan yang lebih luas. Penyediaan kemudahan	bekalan	elektik	kepada	tambahan	41,160	buah	rumah	di kawasan luar bandar akan memastikan sasaran liputan 99% dapat dicapai. Akses kepada bekalan elektrik luar bandar yang lebih luas akan membantu mengurangkan jurang pembangunan antara bandar dan luar bandar. Menambah baik infrastruktur digital Teknologi maklumat dan komunikasi (ICT) akan dimanfaatkan sebagai satu daripada alat strategik untuk memperkasa sosioekonomi masyarakat luar bandar bagi merapatkan jurang pembangunan antara kawasan bandar dan luar bandar. Dalam tempoh akhir Rancangan, infrastruktur digital seperti 1,000 menara telekomunikasi akan dinaik taraf dan 300 menara baharu akan dibina untuk meningkatkan liputan dan kualiti perkhidmatan jalur lebar di kawasan luar bandar. Di samping itu, kemudahan dan perkhidmatan telecentre akan dioptimum untuk memperkasa masyarakat ke arah transformasi digital. Inisiatif ini akan merapatkan jurang pembangunan ekonomi digital antara kawasan bandar dan luar bandar. Strategi b2: Menambah baik hubung kait antara bandar dan luar bandar Kebanyakan kawasan luar bandar masih belum memaksimumkan manfaat daripada pusat bandar yang berhampiran disebabkan oleh hubung kait antara bandar dan luar bandar yang lemah. Hubung kait yang lemah ini telah mengakibatkan kadar migrasi luar bandar ke bandar yang tinggi, seterusnya menjejaskan aktiviti ekonomi, produktiviti dan pendapatan masyarakat luar bandar. Sehubungan itu, hubung kait antara bandar dan luar bandar akan diperkukuh untuk menggalakkan integrasi ekonomi yang lebih baik serta memperluas perkhidmatan ke kawasan luar bandar. Dalam tempoh akhir Rancangan, inisiatif akan dilaksana untuk mempertingkat ketersambungan dan pergerakan bagi memperkukuh ekonomi luar bandar serta memperluas akses kepada perkhidmatan asas. Mempertingkat ketersambungan dan pergerakan bagi memperkukuh ekonomi luar bandar Pengangkutan awam akan dipertingkat untuk menyediakan ketersambungan yang lebih baik antara kawasan bandar, bandar kecil dan luar bandar dalam setiap negeri dan wilayah. Lebih banyak bas akan disediakan bagi laluan ulang-alik di kawasan luar bandar untuk meningkatkan ketersambungan dengan pusat bandar. Pada masa yang sama, sistem pengangkutan awam berasaskan komuniti akan dikaji untuk meningkatkan lagi perkhidmatan pengangkutan di kawasan luar bandar. Usaha ini akan meningkatkan perkhidmatan pengangkutan awam yang cekap, mampu dibayar dan selamat untuk menghubungkan kawasan luar bandar dengan pusat bandar. Memperluas akses kepada perkhidmatan asas Liputan dan akses kepada pelbagai kemudahan sosial dan ameniti asas di luar bandar akan dipertingkat melalui penambahbaikan perkhidmatan asas seperti pendidikan, penjagaan kesihatan primer serta penyediaan rumah mampu milik dan berkualiti. Di samping itu, pusat sehenti pelbagai perkhidmatan dan perniagaan di luar bandar, iaitu Pusat Transformasi Luar Bandar (RTC) dan mini RTC, akan menyediakan peluang ekonomi kepada usahawan
kajian Separuh Penggal Rancangan Malaysia kesebelas Bab 12: Menuju ke arah Pembangunan Wilayah yang Seimbang 12- 18 12-19 luar bandar untuk mempromosi dan memasarkan produk. Pusat ini akan dijenamakan semula, dengan fungsi dan lokasi RTC dikaji semula dan peranan mini RTC dipertingkat. Langkah ini adalah bagi memastikan penyediaan perkhidmatan yang lebih baik kepada masyarakat luar bandar melalui pengoptimuman ruang dan pengurangan pertindanan fungsi antara agensi. Selain itu, cadangan untuk menggalakkan penyedia perkhidmatan kurier memperluas perkhidmatan ke kawasan luar bandar akan turut diteroka. Menggalakkan aktiviti ekonomi luar bandar yang mampan Aktiviti ekonomi luar bandar yang mampan seperti industri asas tani dan ekopelancongan akan digalak untuk mengurangkan jurang pendapatan. Aktiviti lain dalam sektor pembuatan dan pertanian akan dipergiat melalui pembangunan industri berasaskan sumber dengan memanfaatkan kelebihan setempat. Usahawan mikro serta perusahaan kecil dan sederhana (PKS) akan disokong untuk menjalankan perniagaan di kawasan luar bandar. Kepelbagaian aktiviti ekonomi dan penyediaan sokongan yang diperlukan akan merangsang ekonomi di negeri yang kurang maju dan mengurangkan ketidaksamaan pembangunan dalam kalangan wilayah. Strategi b3: Mewujudkan Aktiviti Ekonomi Setempat di luar bandar Penyertaan sektor swasta dalam aspek pelaburan dan menerajui aktiviti ekonomi di luar bandar masih di tahap yang rendah. Di samping itu, penerimagunaan ICT yang lemah dalam pembangunan perniagaan dan peluang sosioekonomi serta tahap pencapaian pendidikan dan kemahiran yang rendah telah menjadikan masyarakat luar bandar kurang mendapat faedah. Dalam tempoh akhir Rancangan, beberapa inisiatif akan dilaksana untuk menggalakkan lebih banyak pelaburan swasta dan aktiviti ekonomi luar bandar, memperluas pelaksanaan inisiatif di bawah konsep kampung maju, memanfaatkan ekonomi digital serta menambah baik keupayaan mendapatkan pekerjaan. Memperluas pelaksanaan inisiatif di bawah konsep Kampung Maju Abad Ke-21 Inisiatif Kampung Maju Abad Ke-21 akan diperkukuh melalui program perkongsian strategik dengan syarikat swasta dan anak syarikat kerajaan. Inisiatif ini bertujuan untuk mewujudkan dan membantu pembangunan perniagaan 200 koperasi kampung pada tahun 2020. Pelaksanaan inisiatif kampung maju merentas wilayah akan memesatkan pertumbuhan ekonomi dan mengurangkan jurang pendapatan khususnya dalam kalangan isi rumah	B40.	Kerjasama	dalam	pembangunan	luar	bandar	antara	perusahaan sosial dengan agensi berkaitan akan diperkukuh untuk membangunkan kemahiran usahawan mikro dan PKS dalam membuat keputusan perniagaan, meningkatkan pembangunan kapasiti dan memupuk kesedaran mengenai kualiti produk. Sementara itu, PKS di kawasan luar bandar akan dibantu dalam mengkomersialkan produk berinovatif dan mendapatkan akses kepada pembiayaan terutama pada peringkat awal perniagaan. Pelaksanaan inisiatif di bawah konsep ini termasuk meningkatkan aktiviti pelancongan luar bandar seperti inap desa, ekopelancongan dan agropelancongan untuk menjana pendapatan tambahan dan mewujudkan peluang perniagaan kepada masyarakat luar bandar. Mengalakkan lebih banyak pelaburan swasta Penyertaan sektor swasta di kawasan luar bandar akan dipertingkat bagi menarik pelaburan bernilai lebih tinggi serta melaksana program tanggungjawab sosial korporat (CSR) untuk terus membangunkan usahawan luar bandar. Dalam hal ini, beberapa pelabur swasta telah berjaya melaksana aktiviti perniagaan dengan penyertaan usahawan luar bandar. Oleh itu, syarikat peneraju yang berwibawa akan terus digalakkan untuk menerajui keseluruhan rantaian nilai, termasuk menyediakan latihan kemahiran kepada usahawan luar bandar. Langkah ini akan mewujudkan peluang pekerjaan dan keusahawanan kepada penduduk setempat dan akan memberi	faedah	kepada	kumpulan	isi	rumah	B40.
III 12- 20 Memanfaatkan ekonomi digital Ekonomi digital akan dimanfaatkan bagi peluasan dan kemampanan perniagaan di kawasan luar bandar untuk meningkatkan daya saing dan kapasiti usahawan luar bandar serta merapatkan jurang digital antara bandar dan luar bandar. Sehubungan itu, penerapan ICT akan dipertingkat dengan memperluas penerimagunaan teknologi digital, menggunakan perkhidmatan pengkomputeran awan, menjayakan mekanisme e-bayaran, mempertingkat perdagangan melalui e-dagang dan menggalakkan penggunaan hab fulfilment. Di samping itu, usaha akan diambil untuk memastikan inisiatif dalam Pelan Hala Tuju Strategik e-Dagang Kebangsaan (NeSR) dilaksana. NeSR menyediakan program pembangunan keupayaan yang menyeluruh untuk secara efektif mempromosi dan menggalakkan perniagaan, terutama PKS, supaya dapat menceburi perniagaan dalam talian serta membolehkan akses ke pasaran yang lebih luas. Inisiatif ini akan membantu usahawan luar bandar melonjakkan kapasiti perniagaan bagi mengatasi perbezaan dalam perkhidmatan yang ditawarkan antara wilayah. Mempertingkat pengetahuan dan kemahiran untuk menambah baik keupayaan mendapatkan pekerjaan Dalam meningkatkan keupayaan modal insan masyarakat luar bandar, usaha akan dipergiat melalui peningkatan pengetahuan dan latihan kemahiran bagi menambah baik keupayaan mendapatkan pekerjaan. Program latihan berstruktur akan terus dipertingkat bagi membangunkan kemahiran keusahawanan dan pengurusan untuk membantu usahawan luar bandar. Di samping itu, institusi latihan akan dilengkapi dengan kemudahan yang mencukupi bagi menyokong peningkatan kemahiran belia luar bandar. bidang keutamaan C: Mempercepat Pembangunan di Sabah dan Sarawak Pembangunan inklusif dan saksama akan diperkukuh di wilayah Sabah dan Sarawak untuk memberi manfaat kepada rakyat. Sehubungan itu, langkah akan dilaksana untuk mempercepat pertumbuhan dan mengurangkan jurang pembangunan dengan wilayah lain. Pembangunan ekonomi akan memanfaatkan sumber kekayaan dan bidang terpilih di kedua-dua wilayah. Dalam tempoh akhir Rancangan, strategi yang dikenal pasti di bawah bidang keutamaan ini adalah seperti berikut: Mempergiat pertumbuhan ekonomi dan perancangan pembangunan bagi mempercepat pembangunan di kawasan kurang membangun StRAtEGi C1 StRAtEGi C2 Mempertingkat infrastruktur untuk menambah baik ketersambungan bagi merancakkan pembangunan setempat Memperluas akses kepada infrastruktur, ameniti dan perkhidmatan asas bagi meningkatkan kesejahteraan rakyat StRAtEGi C3 StRAtEGi C4 Menambah peluang pekerjaan bagi menambah baik taraf hidup rakyat Meningkatkan pembangunan tanah adat untuk menjana pendapatan dan membasmi kemiskinan StRAtEGi C5
kajian Separuh Penggal Rancangan Malaysia kesebelas Bab 12: Menuju ke arah Pembangunan Wilayah yang Seimbang 12- 20 12-21 Bahagian Kapit dan Daerah Kanowit di Upper Rajang serta Bahagian Limbang di utara Sarawak. Tumpuan pembangunan di kawasan ini adalah untuk menambah baik infrastruktur termasuk jalan, air dan ketersambungan jalur lebar. Kluster tumpuan khusus, terutama dalam sektor pertanian komersial dan pelancongan akan dipergiat untuk melonjakkan pembangunan ekonomi dengan mengambil manfaat daripada kekayaan sumber di kawasan tersebut. Strategi C1: Mempergiat Pertumbuhan Ekonomi dan Perancangan Pembangunan Sabah dan Sarawak menawarkan peluang yang besar untuk pertumbuhan ekonomi memandangkan kedua-dua wilayah tersebut akan mampu memanfaatkan kekayaan sumber asli. Walau bagaimanapun, sumber asli ini masih belum dioptimum disebabkan keadaan geografi yang mencabar dan populasi yang berselerak. Dalam tempoh akhir Rancangan, beberapa inisiatif akan dilaksana untuk meningkatkan peranan agensi pembangunan di Sabah dan Sarawak, membangunkan sektor ekonomi terpilih, menyedia agihan hasil petroleum secara wajar serta menambah baik perkhidmatan bekalan tenaga. Membangunkan sektor ekonomi terpilih Sektor ekonomi terpilih akan terus dibangunkan dengan memanfaatkan kekayaan sumber yang dimiliki oleh Sabah dan Sarawak yang boleh meningkatkan potensi ekonomi. Industri berasaskan kelapa sawit kekal sebagai industri utama, manakala perkhidmatan berkaitan pelancongan dan industri asas tani juga telah dikenal pasti sebagai penyumbang utama kepada keluaran dalam negeri kasar bagi negeri Sabah. Di samping itu, penekanan akan diberi untuk meningkatkan aspek ketenteraman dan keselamatan di pantai timur Sabah bagi memastikan industri pelancongan terus berkembang. Sementara itu, Sarawak akan memanfaatkan taman perindustrian, iaitu Taman Perindustrian Samalaju di Bintulu dan Taman Perindustrian Matadeng di Mukah serta bandar baharu Tunoh di Kapit untuk menarik lebih banyak pelaburan. Pelaburan di kawasan ini akan membolehkan kemajuan sosioekonomi penduduk setempat melalui pewujudan lebih banyak peluang pekerjaan dan perniagaan, terutama di kawasan yang kurang membangun. Meningkatkan peranan agensi pembangunan di Sabah dan Sarawak Sabah menetapkan sasaran untuk mempergiat pertumbuhan ekonomi dan mengurangkan kadar kemiskinan melalui penggubalan Pelan Tindakan Strategik Jangka Panjang Sabah (Sabah LEAP), 2016- 2035. Melalui pelan tindakan ini, pelbagai strategi pembangunan telah dirangka untuk menggalakkan pertumbuhan sektor utama dan meningkatkan kualiti hidup, terutama masyarakat luar bandar. Antara strategi tersebut termasuk meningkatkan kesejahteraan sosial dan kemampanan alam sekitar untuk menggalakkan pembangunan seimbang. Di samping itu, usaha akan diperkukuh untuk memudah cara dan menggalakkan pelaburan, terutama untuk menyokong usahawan tempatan. Menyedia agihan hasil petroleum secara wajar Kerajaan akan menyedia agihan hasil minyak dan gas secara wajar mengikut perundangan sedia ada dalam memastikan kemakmuran masyarakat Sabah dan Sarawak. Pada masa yang sama, satu jawatankuasa khas kabinet akan ditubuhkan bagi mengkaji semula dan memantau pelaksanaan yang wajar bagi Perjanjian Malaysia 1963. Usaha ini akan memastikan penyelesaian yang telus dan inklusif, terutama kepada isu berbangkit mengenai industri minyak dan gas bagi kedua-dua negeri ini. Peranan agensi pembangunan di Sarawak akan diperkukuh untuk menerajui usaha pembangunan ekonomi melalui rangka kerja perancangan yang menyeluruh untuk mempergiat pertumbuhan. Tiga agensi pembangunan yang baru ditubuhkan, iaitu Highland Development Agency, Upper Rajang Development Agency dan Northern Region Development Agency akan mempercepat pembangunan di kawasan luar bandar. Agensi pembangunan ini akan memanfaatkan potensi pertumbuhan dan melonjakkan transformasi luar bandar di Baram4 di kawasan highland Sarawak, 4 Kawasan Baram termasuk Marudi, Mulu, Bario, Telang Usan dan Long Lama.
III 12- 22 Menambah baik perkhidmatan bekalan tenaga Sabah akan digalakkan untuk merangka strategi perancangan tenaga yang menyeluruh, terutama bagi meningkatkan jaminan bekalan, menilai semula struktur tarif dan menambah baik kualiti perkhidmatan. Strategi ini bertujuan untuk mewujudkan industri elektrik yang giat di negeri ini dengan memastikan grid kuasa yang berdaya tahan dan kewangan yang berdaya maju. Di samping itu, Sabah Electricity Sendirian Berhad (SESB) perlu melaksana reformasi yang bersesuaian, termasuk struktur tarif, untuk mampan dari segi kewangan. Sementara itu, usaha akan dipergiat untuk menangani kekurangan bekalan elektrik di kawasan pantai timur Sabah, terutamanya menerusi pengukuhan grid sedia ada. Di samping itu, Southern Link akan dibina untuk menyediakan lingkaran penghantaran yang lengkap dalam grid negeri. Penambahbaikan grid ini akan meningkatkan kestabilan dan memastikan lebihan penjanaan di kawasan barat dapat disalurkan ke kawasan pantai timur Sabah. Strategi C2: Mempertingkat infrastruktur untuk Menambah baik ketersambungan Kawasan luar bandar dan pedalaman di Sabah dan Sarawak masih mempunyai	akses	yang	terhad	kepada	infrastruktur	asas	yang	penti	ng	untuk pembangunan. Kesannya, taraf hidup belum meningkat dengan	ketara	manakala	akti	viti	perniagaan	ti	dak	dapat	berkembang	disebabkan ketersambungan dan pergerakan penduduk, barangan dan perkhidmatan yang terhad. Dalam tempoh akhir Rancangan, beberapa	inisiati	f	akan	dilaksana	untuk	meningkatkan	liputan	dan	ketersambungan jalan raya. Pada masa yang sama, usaha akan diambil	untuk	meningkatkan	kapasiti	dan	kecekapan	lapangan	terbang dan pelabuhan bagi meningkatkan ketersambungan ke seluruh negeri. Di samping itu, mod pengangkutan yang lain akan diteroka bagi kawasan yang mempunyai ketersambungan jalan yang terhad	atau	ti	dak	dapat	disedia. Meningkatkan liputan dan ketersambungan jalan raya Liputan dan ketersambungan jalan raya bagi menghubungkan semua bandar utama, bandar dan kampung di wilayah Sabah dan Sarawak masih tidak mencukupi. Sehubungan itu, usaha akan dipergiat untuk memperluas rangkaian jalan raya termasuk pembinaan jalan luar bandar dan jalan ke empangan hidro serta menaik taraf bekas jalan balak. Sementara itu, pembinaan lebuh raya Pan Borneo yang sedang dalam pelaksanaan akan meningkatkan lagi ketersambungan dan mobiliti merentas wilayah Sabah dan Sarawak. Ketersambungan jalan raya yang lebih baik akan menghubungkan penempatan luar bandar serta merangsang aktiviti ekonomi setempat, terutama pertanian komersial. Usaha ini akan meningkatkan status sosioekonomi rakyat serta mengurangkan jurang pembangunan di wilayah tersebut. Meningkatkan kapasiti dan kecekapan lapangan terbang dan pelabuhan Usaha akan dilaksana untuk meningkatkan kapasiti dan kecekapan lapangan terbang dan pelabuhan bagi mempertingkat ketersambungan antara dan dalam negeri serta meningkatkan daya saing negeri dalam persekitaran perniagaan pada peringkat wilayah. Sehubungan itu, pembinaan lapangan terbang baharu di Mukah akan membantu mempertingkat ketersambungan dan mobiliti ke kawasan pesisir pantai Sarawak. Di Sabah, Pelabuhan Kontena Teluk Sapangar akan diperluas untuk menjadi hab pemunggahan di kawasan serantau BIMP-EAGA. Kapasiti dan kecekapan lapangan terbang dan pelabuhan yang ditambah baik akan mengurangkan masa perjalanan dan kos pengangkutan, seterusnya memudahkan lagi perdagangan di wilayah tersebut. Strategi C3: Memperluas Akses kepada infrastruktur, Ameniti dan Perkhidmatan Asas Peluasan infrastruktur asas seperti bekalan air dan elektrik serta akses kepada perumahan mampu milik dan perkhidmatan termasuk pendidikan dan penjagaan kesihatan, adalah penting dalam mempercepat pembangunan dan meningkatkan kesejahteraan rakyat. Walaupun usaha yang berterusan telah dilaksana, akses kepada infrastruktur dan perkhidmatan asas masih lagi terhad disebabkan oleh keadaan geografi yang mencabar dan populasi yang berselerak, khususnya di kawasan luar bandar dan pedalaman. Dalam tempoh akhir Rancangan, beberapa inisiatif akan dilaksana untuk mempertingkat akses kepada bekalan air dan elektrik, meningkatkan liputan jalur lebar serta menyediakan akses yang lebih baik kepada perumahan mampu milik serta perkhidmatan pendidikan dan penjagaan kesihatan.
kajian Separuh Penggal Rancangan Malaysia kesebelas Bab 12: Menuju ke arah Pembangunan Wilayah yang Seimbang 12- 22 12-23 jalur lebar yang lebih cekap. Selain itu, 106 menara telekomunikasi akan	dibina	dan	400	menara	telekomunikasi	akan	dinaik	taraf	di	Sabah dan Sarawak untuk menambah baik perkhidmatan jalur lebar. Pada masa yang sama, penglibatan sektor swasta dalam pembangunan infrastruktur digital juga akan digalakkan. Mempertingkat akses kepada bekalan air dan elektrik Liputan bekalan air dan elektrik di Sabah dan Sarawak masih kekal lebih rendah berbanding negeri lain meskipun peningkatan yang marginal dicapai pada tahun 2016. Liputan bekalan air di Sabah telah	meningkat	daripada	87.9%	pada	tahun	2015	kepada	89.4%	pada tahun 2016, manakala liputan di Sarawak meningkat daripada 94.2%	pada	tahun	2015	kepada	94.5%	pada	tahun	2016.	Dari	segi	bekalan elektrik, liputan di Sabah telah meningkat daripada 91.7% pada	tahun	2016	kepada	92.4%	pada	tahun	2017,	manakala	liputan	di Sarawak meningkat daripada 83.8% pada tahun 2016 kepada 85.4%	pada	tahun	2017.	Sehubungan	itu,	lebih	banyak	usaha	akan dilaksana bagi meningkatkan penyediaan bekalan air dan elektrik. Menyediakan akses yang lebih baik kepada perumahan mampu milik serta perkhidmatan pendidikan dan penjagaan kesihatan Penyediaan akses yang lebih baik kepada perumahan mampu milik serta perkhidmatan pendidikan dan penjagaan kesihatan akan terus menjadi keutamaan di Sabah dan Sarawak. Usaha yang berterusan akan dilaksana untuk menyediakan kemudahan pendidikan yang berkualiti bagi meningkatkan pembangunan modal insan. Penekanan akan diberi untuk menaik taraf sekolah daif berdasarkan keperluan. Selain itu, kemudahan seperti akses kepada internet dan bekalan elektrik juga akan dipertingkat di lebih banyak sekolah khususnya di kawasan luar bandar bagi menyediakan persekitaran pembelajaran yang lebih kondusif. Usaha untuk menambah baik akses kepada bekalan air akan termasuk menggalakkan lebih banyak syarikat swasta dan badan bukan kerajaan untuk membantu menyediakan bekalan air bersih melalui program CSR serta meneroka sumber bekalan air alternatif di kawasan pedalaman. Sementara itu, sistem bekalan elektrik di Sabah dan Sarawak akan diperkukuh melalui pembinaan dan menaik taraf rangkaian penjanaan, penghantaran dan pengagihan, seterusnya meningkatkan fleksibiliti operasi. Di samping itu, penggunaan tenaga boleh baharu seperti solar, hidro mikro dan piko serta biojisim akan digalakkan, terutama di kawasan terpencil. Pelaksanaan program ini bertujuan untuk meningkatkan liputan bekalan elektrik di Sabah dan Sarawak kepada 99% pada tahun 2020. Penyediaan rumah mampu milik di Sabah dan Sarawak akan menjadi sebahagian daripada sasaran sebanyak 200,000 rumah mampu milik yang akan dibina dalam tempoh akhir Rancangan. Majlis Perumahan Mampu Milik Negara akan memantau pelaksanaan inisiatif ini. Kerajaan Persekutuan akan terus melaksana program perumahan sedia ada dengan kerjasama kerajaan negeri. Program ini akan mengambil kira rasionalisasi pelbagai inisiatif penyediaan rumah mampu milik awam dan semakan semula subsidi perumahan. Selain itu, kerajaan negeri akan digalakkan untuk mempercepat pelaksanaan program rumah mampu milik dan memastikan pemaju perumahan swasta mematuhi kuota pembinaan rumah mampu milik. Meningkatkan liputan jalur lebar Usaha akan diteruskan bagi meningkatkan liputan dan kapasiti jalur lebar di seluruh negara untuk menyokong pertumbuhan ekonomi. Pada tahun 2017, kadar penembusan jalur lebar di Sabah adalah sebanyak	64.5	per	100	penduduk5 dan Sarawak pada kadar 106.5. Kedua-dua negeri ini mencatat kadar yang lebih rendah berbanding purata nasional, iaitu sebanyak 117.3. Kadar yang lebih rendah ini disebabkan oleh pelaburan swasta yang terhad dan prosedur pihak berkuasa tempatan (PBT) yang rumit. Sehubungan itu, usaha akan dipergiat untuk meningkatkan kerjasama antara Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia dengan kerajaan negeri serta PBT untuk perancangan dan pelaksanaan pemasangan infrastruktur Dalam aspek perkhidmatan penjagaan kesihatan, usaha akan dilaksana untuk meningkatkan liputan penjagaan kesihatan primer seperti klinik dan klinik desa serta menaik taraf kemudahan kesihatan. Tiga buah hospital sedia ada di Papar, Miri dan Lawas juga akan dinaik taraf. Perkhidmatan penjagaan kesihatan seperti perkhidmatan doktor udara dan klinik bergerak akan diteruskan untuk meningkatkan akses kepada penjagaan kesihatan di kawasan 5 Kadar ini dikira dengan membahagi jumlah langganan jalur lebar tetap dan mudah alih dengan jumlah keseluruhan penduduk dan didarab dengan 100.
24 pedalaman. Inisiatif ini akan mengurangkan jurang pembangunan dengan wilayah lain di Malaysia dan meningkatkan kesejahteraan rakyat. Strategi C4: Menambah Peluang Pekerjaan Permintaan terhadap pekerja mahir terus meningkat selaras dengan peningkatan aktiviti ekonomi yang semakin kompleks, terutama dengan kemunculan teknologi baharu. Jumlah pekerja mahir dengan kemahiran dan kepakaran khusus masih tidak mencukupi, terutama di Sabah dan Sarawak. Sehubungan itu, usaha akan dilaksana untuk memastikan pewujudan peluang pekerjaan baharu dengan meningkatkan kemahiran dan latihan kemahiran semula modal insan serta meningkatkan kemahiran dalam industri khusus. memperluas liputan pasaran kepada pelancong antarabangsa. Usaha ini akan meningkatkan prospek guna tenaga dan memupuk usahawan	kecil,	terutama	isi	rumah	B40,	bagi	merangsang	pertumbuhan ekonomi di kedua-dua negeri dan merapatkan ketidaksamaan pendapatan. Strategi C5: Meningkatkan Pembangunan tanah Adat Pembangunan tanah adat adalah penting untuk mewujudkan aktiviti ekonomi dan menjana pendapatan masyarakat setempat di Sabah dan Sarawak. Kerjasama antara Kerajaan Negeri, agensi berkaitan, pemilik tanah dan pelabur akan meningkatkan kesejahteraan	rakyat,	khususnya	isi	rumah	B40	di	kedua-dua	negeri. Dalam tempoh akhir Rancangan, inisiatif akan dilaksana untuk mempergiat aktiviti pengukuran dan pemetaan tanah serta mempercepat pembangunan tanah Hak Tanah Adat (NCR). Meningkatkan kemahiran dan latihan kemahiran semula modal insan Dalam usaha untuk memenuhi permintaan industri, tumpuan akan diberi untuk meningkatkan kemahiran dan latihan kemahiran semula pekerja tempatan melalui penyediaan latihan kemahiran insaniah dan praktikal bagi meningkatkan kualiti pekerja. Sehubungan itu, sebanyak 52 institusi Pendidikan dan Latihan Teknikal	dan	Vokasional	(TVET)	awam	di	Sabah	dan	54	di	Sarawak	akan ditambah baik untuk menyediakan program latihan yang perlu berasaskan permintaan industri. Kemahiran yang diperoleh akan meningkatkan kebolehpasaran, tahap pendapatan pekerja dan seterusnya produktiviti. Mempergiat aktiviti pengukuran dan pemetaan tanah Pengukuran dan pemetaan tanah adat bagi menentukan sempadan tanah NCR akan dipercepat. Dalam tempoh kajian semula, sejumlah 30,702 hektar tanah NCR di Sabah dan sejumlah 95,796 hektar di Sarawak telah diukur. Dalam tempoh akhir Rancangan, pemetaan tanah NCR akan meliputi tambahan kawasan seluas 51,000 hektar di Sabah dan seluas 225,600 hektar di Sarawak. Penyiapan pengukuran parameter tanah NCR ini adalah penting bagi membolehkan pembangunan tanah dimulakan dan memperbaiki daya maju ekonomi. Meningkatkan kemahiran dalam industri khusus Usaha untuk meningkatkan kemahiran masyarakat setempat akan dipergiat bagi memenuhi keperluan kluster ekonomi khusus. Dalam industri pelancongan sebagai contoh, kemahiran terpilih dalam bidang hospitaliti dan pengurusan akan terus diperkukuh. Latihan kemahiran ini akan merangkumi kemahiran asas bahasa dan kemahiran memandu pelancong bagi menyediakan perkhidmatan yang lebih baik kepada pelancong serta memasarkan produk tempatan. Pemilik inap desa dan penduduk setempat akan dilatih untuk memanfaatkan platform yang dikongsi bersama untuk Mempercepat pembangunan tanah NCR Kebanyakan tanah NCR di Sabah dan Sarawak akan terus dibangunkan secara komersial bagi aktiviti pertanian melalui pelbagai mekanisme. Mekanisme ini termasuk usaha sama dengan pelabur swasta, pajakan, perladangan kontrak dan perladangan persendirian. Inisiatif ini akan menyediakan peluang kepada masyarakat setempat untuk mengoptimum pembangunan tanah bagi tujuan ekonomi. Melalui inisiatif ini, pertumbuhan ekonomi di kedua-dua negeri akan diperkukuh manakala ketidaksamaan antara bandar dan luar bandar akan dapat dikurangkan.
kajian Separuh Penggal Rancangan Malaysia kesebelas Bab 12: Menuju ke arah Pembangunan Wilayah yang Seimbang 12- 24 12-25 kesimpulan Strategi dan inisiatif yang menyeluruh akan terus dilaksana dalam tempoh akhir Rancangan. Usaha ini adalah untuk memastikan pembangunan wilayah lebih seimbang, yang akan menyumbang kepada pertumbuhan negara. Pembangunan negeri dan wilayah yang kurang membangun akan dipercepat untuk mengurangkan lagi ketidaksamaan antara wilayah. Di samping itu, hubung kait antara bandar dan luar bandar akan diperkukuh bagi merangsang aktiviti ekonomi dan mentransformasi kawasan luar bandar untuk meningkatkan kesejahteraan masyarakat setempat. Bandar juga akan dimanfaatkan bagi mempercepat pertumbuhan ekonomi wilayah dan negara. Pada masa yang sama, pembangunan di wilayah Sabah dan Sarawak akan terus menjadi keutamaan bagi mengurangkan jurang dengan wilayah lain. Pelaksanaan pelbagai strategi pembangunan wilayah yang selari dengan Agenda 2030 Pembangunan Mampan oleh Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dengan tema tiada sesiapa tertinggal, akan menyumbang ke arah menyediakan peluang pekerjaan dan mencapai pertumbuhan inklusif.
26 13b
a b