Pandemik Covid-19: Kontrak Komersial Dan Klausa Force Majeure (Pandemic Covid-19: Comersial Contract And Force Majeure Clause) NAZIRAH KAMARUZAMAN ABSTRAK Wabak Covid-19, pertama kali dikenalpasti di wilayah Wuhan, China pada pertengahan bulan Disember 2019, merupakan satu penyakit yang berpunca daripada koronavirus sindrom pernafasan akut teruk 2 (SARS-CoV-2). Kadar penularan wabak Covid-19 yang tinggi sehingga mencecah angka 126,702 kes aktif pada awal bulan Mac 2020, memaksa Pertubuhan Kesihatan Sedunia mengiktiraf wabak Covid-19 ini sebagai satu pandemik. Krisis pandemik Covid-19 ini telah memberikan impak yang sangat besar ke atas sektor ekonomi dan komersial dunia. Perintah berkurung dan kawalan pergerakan yang diisytiharkan oleh pihak kerajaan bagi membendung penularan pandemik Covid-19, secara tidak langsung telah mengubah norma seharian dan menyukarkan pihak- pihak berkontrak menyempurnakan tanggungjawab mereka di bawah kontrak komersial yang telah dimasuki. Keadaan ini telah memaksa pihak-pihak berkontrak untuk menyemak semula peruntukan yang telah diperuntukkan dalam kontrak yang telah dimasuki bagi melindungi kepentingan mereka akibat kegagalan menyempurnakan kewajipan di bawah kontrak. Salah satu "jalan keluar" yang akan diambil oleh pihak-pihak yang berkepentingan ini adalah dengan menggunapakai klausa force majeure, di mana secara umumnya konsep force majeure merupakan satu hak yang diberikan kepada pihak-pihak berkontrak bagi menggantung atau membatalkan kontrak komersial sekiranya berlaku kejadian yang tidak dapat dijangka atau dikawal, sehingga mengakibatkan kegagalan menyempurnakan kawajipan di bawah kontrak komersial. Persoalan utama yang akan dinilai melalui artikel ini, ialah, sejauh manakah peruntukan force majeure dalam kontrak komersial mampu melindungi kepentingan pihak-pihak yang berkontrak, dalam pada dunia berhadapan dengan pandemik Covid- 19. Artikel ini akan menggariskan tiga objektif utama iaitu (i) menganalis takrifan terma force majeure serta meninjau isu-isu berkaitan force majeure di Malaysia; (ii) mengenalpasti dan menganalisis kedudukan undang- undang berhubung dengan konsep force majeure di Malaysia; dan (iii) mencadangkan remedi alternatif bagi melindungi kepentingan pihak-pihak berkontrak, bersesuaian dengan situasi semasa pandemik Covid-19. Bagi mencapai objektif-objektif ini, artikel ini menggunakan pendekatan kualitatif bersifat perundangan tulen. Data bagi artikel ini dikumpul melalui kajian kepustakaan, memfokuskan statut undang-undang dan artikel undang- undang sebagai sumber primer. Seterusnya, artikel ini akan mencadangkan supaya pihak-pihak yang terkesan akibat pandemik Covid-19 menyemak semula dan menambahbaik peruntukan klausa force majeure dalam kontrak sedia ada bagi memenuhi keperluan semasa pandemik Covid-19. Kata kekunci: pandemik Covid-19; klausa force majeure; kontrak komersial ABSTRACT The Covid-19 epidemic, first identified in Wuhan province, China in mid-December 2019, is a disease caused by the severe acute respiratory syndrome 2 (SARS-CoV-2). The high transmission rate of the Covid-19 epidemic reached 126,702 active cases in early March 2020, forcing the World Health Organization to recognize the Covid- 19 epidemic as a pandemic. The Covid-19 pandemic crisis has had a tremendous impact on the world economic and commercial sectors. The lockdown and movement control order declared by the government to curb the spread of the Covid-19 pandemic, have indirectly changed daily norms and made it difficult for parties to fulfill their responsibilities under commercial contracts which they have entered into. This situation has forced the contracting parties to review the provisions in the agreed commercial contract in order to protect their interests due to failure to fulfill the obligations under the contract. One of the ways out available to affected parties are to apply the force majeure clause, where generally the concept of force majeure is a right given to the contracting parties to suspend or cancel a commercial contract in the event of an unpredictable or uncontrollable incident, resulting in failure to fulfill obligations under commercial contracts. The main question which will be evaluated through this article, is, to what extent the provision of force majeure in commercial contracts able to protect the interests of the contracting parties, as the world is facing the Covid-19 pandemic. This article will outline three main objectives namely (i) analyse the definition of force majeure terms as well as review issues related to force majeure in Malaysia; (ii) identify and analyse the legal position in relation to the concept of force majeure in Malaysia; and (iii) propose alternative remedies to protect the interests of the contracting parties, appropriate to the current situation of the Covid-19 pandemic. To achieve these objectives, this article uses a qualitative approach of a purely legal nature. Data for this article was collected through a literature review, focusing on
legal statutes and legal articles as primary sources. Next, this article will suggest that parties affected by the Covid-19 pandemic to review and improve the provision of force majeure clauses in existing and new contracts to meet the current needs of the Covid-19 pandemic. Keywords: pandemic Covid-19; force majeure clause; commercial contract PENGENALAN Pandemik Covid-19 merupakan satu pandemik yang menular melalui titisan pernafasan daripada batuk atau bersin atau melalui sentuhan tangan. Sehingga bulan Disember 2020, sebanyak 72,756,494 juta kes pandemik Covid-19 telah dilaporkan di lebih 220 buah negara di dunia. Penularan pandemik Covid-19 yang telah memaksa kebanyakan negara di dunia dan menutup melaksanakan perintah berkurung atau perintah bagi membendung penularan pandemik Covid- 19. China merupakan negara terawal yang mengumumkan sekatan pergerakan masuk dan keluar berskala besar di bandar Wuhan dengan populasi 11 juta penduduk. Sekolah, pejabat, pasaraya, ditutup. Akibatnya, kedai penduduk di bandar Wuhan terpaksa berkurung di dalam rumah, dan hanya dibenarkan keluar rumah bagi mendapatkan keperluan asas atau mendapatkan rawatan kesihatan. Usaha kerajaan China dalam membendung penularan pandemic Covid- 19 melalui perintah berkurung ini membuah hasil apabila bandar Wuhan tidak merekodkan sebarang kes jangkitan tempatan baharu, selepas dua bulan dikuarantin dan dikawal rapat. tinggi negara sempadan pergerakan kawalan perintah diarahkan pengumuman Malaysia mula merasakan tempias pandemik Covid-19 apabila kes pertama jangkitan pandemik Covid-19 dicatatkan pada bulan Januari 2020. Seterusnya, pada bulan Mac 2020, Malaysia dikejutkan dengan penularan pandemik Covid-19 pada skala besar akibat daripada perhimpunan tabligh di Masjid Sri Petaling pada 27 Februari 2020 hingga 1 Mac 2020. Jumlah jangkitan tempatan yang terus meningkat kerajaan Malaysia telah memaksa mengambil langkah yang drastik bagi membendung penularan pandemik Covid- telah 19. Kerajaan kawalan mengisytiharkan pergerakan pada 18 Mac 2020 di bawah Peraturan-Peraturan dan Pengawalan Penyakit Berjangkit (Langkah- Langkah Di Dalam Kawasan Tempatan Jangkitan) 2020. Di bawah perintah kawalan pergerakan ramai dinasihatkan supaya berada di rumah sepanjang masa kecuali untuk memenuhi keperluan-keperluan asas. Pengisytiharan ini telah menimbulkan pelbagai reaksi daripada setiap lapisan masyarakat dan menyebabkan sebahagian besar sektor ekonomi dan komersial di Malaysia terkesan akibat kekangan pergerakan yang telah diisytiharkan. Malaysia perintah Pencegahan ini, orang Perintah kawalan pergerakan yang diisytiharkan ini secara tidak langsung telah menyukarkan berkontrak menyempurnakan tanggungjawab mereka di bawah kontrak komersial yang telah dimasuki. Pihak-pihak berkontrak terpaksa berhadapan dengan situasi di mana tanggungjawab di bawah kontrak tidak dapat dilaksanakan seperti kebiasaannya, ataupun, tidak dapat dilaksanakan langsung akibat kehilangan pelanggan-pelanggan yang menjadi tonggak utama pelaksanaan kontrak komersial yang telah dimasuki. Oleh itu, bagi melindungi pihak-pihak berkontrak ini daripada dikenakan tindakan undang-undang kegagalan melaksanakan tanggungjawab kontraktual adalah dengan menggunapakai klausa force majeure. Namun, sejauh manakah konsep force majeure ini mampu memberikan perlindungan kepada pihak-pihak yang terkesan? Dan apakah pihak-pihak akibat undang-undang 69
remedi boleh dipertimbangkan oleh pihak-pihak yang terkesan akibat pandemik Covid-19 jika konsep force majeure tidak terpakai kepada mereka? alternatif yang DEFINISI DAN KONSEP FORCE MAJEURE Terma force majeure ini telah ditakrifkan dalam Kamus Undang-Undang Black sebagai 'satu situasi atau kesan yang tidak boleh dijangka atau dikawal.' Chitty on Contracts (2012) mentakrifkan terma force majeure sebagai terma yang kebiasaanya digunakan bagi menjelaskan satu terma kontraktual di mana satu atau kedua-dua pihak berkontrak mempunyai hak bagi membatalkan kontrak yang dimasuki atau daripada melaksanakan dikecualikan daripada kesemua tanggungjawab apabila terjadinya sesuatu peristiwa atau situasi yang tidak dapat dikawal dan dijangka oleh pihak-pihak berkontrak. atau sebahagian kontraktual, Menurut kes RHB Capital Bhd v [2012] 10 MLJ 469, Carta Bintang mahkamah menyatakan bahawa klausa force majeure secara umumnya bertujuan tidak dapat mendedahkan risiko yang dijangka dan dikawal oleh pihak-pihak berkontrak. Secara asasnya, klausa force majeure ini mampu melepaskan pihak- pihak berkontrak daripada tanggungjawab kontraktual apabila berlakunya sesuatu peristiwa atau situasi seperti peperangan, rusuhan atau perbuatan Tuhan, seperti kebakaran, gempa bumi atau banjir. Merujuk kepada Marel Katsivela (2007) persoalan samada pihak-pihak berkontrak boleh menggunapakai klausa force majeure bagi melindungi kepentingan mereka adalah terma-terma kepada bergantung kontraktual yang telah dipersetujui antara pihak-pihak. Jika kontrak yang dipersetujui di bawah kontrak tidak mengandungi klausa force majeure, maka adalah mustahil bagi pihak-pihak berkontrak untuk bergantung kepada klausa force majeure (namun demikian, konsep doktrin kekecewaan masih terpakai bagi pihak-pihak berkontrak jika kesemua syarat-syarat di bawah doktrin kekecewaan Jika kontrak yang dapat dipenuhi). dimasuki mengandungi klausa force majeure, maka langkah seterusnya adalah memastikan situasi atau peristiwa semasa yang terjadi dapat diklasifikasikan di bawah definisi force majeure. Umumnya, persoalan sesuatu peristiwa atau situasi boleh diklasifikasikan sebagai force majeure adalah bergantung kepada perkataan yang digunapakai dalam kontrak. Terdapat yang dikenalpasti dalam pembentukkan klausa force majeure dalam kontrak: samada tiga cara 1. Pengkelasan apabila perkataan dalam kontrak secara spesifiknya menjelaskan sesuatu peristiwa yang membawa kepada force majeure; atau spesifik, atau situasi 2. Pengkelasan am, apabila kontrak menggunakan perkataan seperti, 'apa-apa peristiwa atau situasi yang tidak dapat dijangka oleh pihak- pihak berkontrak', bagi merujuk kepada force majeure; atau, 3. Pendekatan iaitu, penggunaan kedua-dua pengkelasan spesifik dan am bagi merujuk sesuatu peristiwa atau kepada situasi sebagai force majeure. hybrid, Dalam kes Tandrin Aviation Holdings Limited v Aero Toy Store LCC and Others [2010] 2 Lloyd's Rep. 668, mahkamah memutuskan penggunaan bahawa perkataan 'lain-lain sebab yang berada di luar jangkaan munasabah' mestilah dinilai berdasarkan konteks penggunaan perkataan 70
tersebut di bawah kontrak terbabit. Perkataan 'jangkaan munasabah' yang menjadi persoalan dalam kes ini hendaklah dibaca bersama dengan keseluruhan perkataan dan ayat yang digunakan dalam klausa force majeure terbabit. Jika, setelah diteliti keseluruhan klausa force majeure tersebut tidak mempunyai niat untuk mengklasifikasikan sesuatu peristiwa atau situasi force majeure, maka akan membenarkan mahkamah permohonan pihak-pihak berkontrak untuk menggunapakai klausa force majeure bagi melindungi diri mereka daripada tindakan undang-undang. sebagai tidak Klausa force majeure tidak ditafsir secara berasingan, tetapi secara bersama dengan peruntukan-peruntukan lain di bawah kontrak. Menurut kes Crest Worldwide Resources Sdn Bhd v Fu Sum Hou dan satu lagi [2019] MLJU 512, keseluruhan intipati dan tujuan kontrak akan dilihat dan dinilai sebelum mahkamah membenarkan permohonan pihak-pihak berkontrak untuk menggunapakai klausa force majeure di bawah kontrak. McCardie J dalam kes Lebeaupin v Crispin & Co [1920] 2 KB 714, memutuskan bahawa klausa force majeure kepada digunakan peristiwa atau situasi yang tidak dapat dijangka atau dikawal oleh manusia. Peperangan, banjir dan wabak penyakit force boleh majeure, bagi menentukan samada sesuatu peristiwa atau situasi diklasifikasikan boleh sebahagian daripada force majeure ataupun tidak, perkataan-perkataan yang digunakan di bawah kontrak hendaklah dilihat dan diteliti bersama-sama dengan terma-terma yang terkandung di bawah kontrak terbabit. dengan merujuk diklasifikasikan namun sebagai demikian, itu terhadap perkataan-perkataan yang digunakan dalam klausa force majeure dapat membantu pihak-pihak berkontrak mengemukakan Rujukan spesifik permohonan bagi menggunakan klausa force majeure. Dalam kes Caltex Oil v Howard Smith Industries Pty Ltd [1973] 2 NSWLR 89, Reynolds JA memutuskan bahawa perkataan 'lain-lain kejadian diluar jangkaan pihak-pihak' adalah termasuk demonstrasi mogok pekerja dalam industri. Ini disokong oleh Bailhache J dalam kes Matsoukis v Priestman & Co [1915] 1 KB 681, di mana ianya diputuskan bahawa turut merujuk kepada force majeure kesulitan untuk meneruskan perniagaan akibat demonstrasi mogok pekerja dan kesulitan untuk mengakses mesin di kilang pekerja, tetapi tidak termasuk cuaca buruk, perlawanan upacara pengebumian. Oleh itu, rujukan spesifik terhadap perkataan 'mogok' adalah tidak perlu, namun, adalah masih ianya digalakkan bagi pihak-pihak berkontrak supaya lebih spesifik dalam penggunaan perkataan-perkataan dalam klausa force majeure. bola ataupun Christopher Clarke J memutuskan dalam kes Thames Valley Power Ltd v Total Gas & Power Ltd [2006] 1 Llyod's Rep 441 bahawa tekanan ekonomi yang dihadapi semasa pelaksanaan kontrak tidak boleh digunakan sebagai satu peristiwa atau situasi yang boleh menjustifikasikan penggunaan klausa force majeure. Dalam kes Global Destar (M) Sdn Bhd v Kuala Lumpur Glass Manufacturers Co Sdn Bhd [2007] MLJU 91, Mahkamah Tinggi telah memutuskan bahawa 'tekanan ekonomi' tidak tergolong dalam definisi 'lain-lain keadaan' yang diperuntukkan di bawah klausa force majeure. Ini adalah kerana jatuh dan bangun sesuatu perniagaan akibat keadaan ekonomi semasa adalah satu risiko yang boleh dijangka dan dihadapi oleh pihak-pihak berkontrak. Keputusan yang diputuskan oleh Mahkamah Tinggi ini telah dipersetujui oleh Mahkamah Rayuan dalam kes Malaysia Land Properties Sdn Bhd (sebelumnya dikenali sebagai Vintage Fame Sdn Bhd) v Tan Peng Foo [2014] 1 MLJ 718. 71
force Beban pembuktian situasi majeure terletak pada pihak yang ingin menggunapakai klausa force majeure bagi daripada melepaskan tanggungjawab kontraktual. Pihak ini mestilah membuktikan bahawa sesuatu peristiwa atau situasi yang berlaku adalah diluar telah jangkaan munasabah dan menyukarkan dan menghalang pelaksanaan tanggungjawab kontraktual pihak terbabit. Kesan kejadian force majeure yang berjaya dibuktikan adalah tertakluk sepenuhnya kepada klausa force majeure di bawah kontrak. Sesetengah klausa force majeure di bawah kontrak memperuntukkan kontrak tersebut atau sebahagian tanggungjawab serta merta. kontraktual Sesetengah klausa force majeure di bawah kontrak memperuntukkan penggantungan tanggungjawab kontraktual sepanjang kejadian force majeure, seperti yang kes diputuskan Continental Grain Export Corp v S.T.M Grain Ltd [1979] 2 Lloyd's Rep 460 dan Classic Maritime Inc v Limbungan Makmur Sdn Bhd and another [2019] 2 All ER 622, di mana klausa force majeure memberikan hak kepada pihak-pihak berkontrak untuk menamatkan kontrak jika situasi force majeure ini berlanjutan dalam satu tempoh masa yang ditetapkan di bawah kontrak. dirinya dibatalkan hanya telah dalam PANDEMIK COVID-19 DAN FORCE MAJEURE Pihak-pihak berkontrak yang berhasrat untuk menngunapakai force adanya perlu memastikan majeure, peruntukan klausa force majeure dalam kontrak yang telah dipersetujui. Jika ada peruntukan klausa force majeure dalam kontrak, adalah memastikan bahawa klausa force majeure tersebut meliputi kejadian pandemik Covid-19. klausa langkah seterusnya Tidak yang menyatakan samada pandemik Covid-19 force boleh majeure. tertakluk sepenuhnya kepada penggunaan perkataan yang digunapakai dan skop klausa force majeure di bawah kontrak. Perkataan seperti atau 'epidemik' 'pandemik' sepatutnya memadai bagi meliputi kejadian pandemik Covid-19. 'arahan Penggunaan perkataan seperti kerajaan' dalam klausa force majeure juga adalah penting untuk diambil kira dalam menentukan samada sesuatu peristiwa atau force majeure, kerana situasi sebagai tanggungjawab seperti sedia maklum, kontraktual dapat tidak disempurnakan itu adalah kesan langsung daripada arahan yang dikeluarkan oleh pihak kerajaan supaya sektor ekonomi digantung buat sementara waktu bagi membendung penularan pandemik Covid- 19. ada peraturan khusus sebagai diklasifikasikan Ianya adalah 'wabak', yang Selain daripada kewujudan klausa force majeure dalam kontrak, antara perkara lain yang perlu diberi perhatian adalah ketidakboleh jangkaan pihak-pihak berkontrak akan peristiwa atau situasi luar biasa yang tidak boleh dikawal sepanjang tanggungjawab tempoh semasa kontraktual. Dalam jika kontrak pandemik Covid-19 dimasuki sebelum pandemik Covid-19 ini ditemui dan dikenalpasti, tiada isu yang akan timbul jika pihak-pihak berjaya membuktikan bahawa pandemik Covid-19 ini kesukaran melaksanakan tanggungjawab kontraktual. Namun demikian, jika kontrak dimasuki dan dipersetujui pada awal tahun 2020, pihak-pihak berkontrak akan menghadapi membuktikan untuk kesukaran ketidakboleh kesan akan jangkaan pandemik Covid-19 ini kepada pelaksanaan tanggungjawab kontraktual. pelaksanaan konteks ini, dipersetujui dan berkontrak merupakan punca 72
Kes Asia Pacific Resources Pty Ltd v Forestry Tasmania (No 2) (1998) Aust Contract R 90 - 095 (Supreme Court of Tasmania, 5-7) menjelaskan peraturan am di mana pihak-pihak berkontrak tidak boleh menggunakan klausa force majeure atas sebab 'kejadian yang tidak dapat dijangka atau dikawal oleh pihak-pihak', di mana, pihak-pihak berkontrak mempunyai pengetahuan tentang kejadian yang tidak dapat dijangka atau dikawal itu semasa kontrak dimasuki dan dipersetujui. Kes ini hendaklah dibezakan dengan kes Reardon Smith Line Ltd v Ministry of Agriculture, Fisheries and Food [1962] 1 QB 42 di mana Seller LJ memutuskan bahawa tiada peraturan khusus yang boleh menghalang daripada pihak-pihak menggunakan klausa force majeure, walaupun pihak-pihak berkontrak tersebut mempunyai pengetahuan akan peristiwa atau situasi yang tidak dapat dijangka atau dikawal, pada masa kontrak dimasuki dan dipersetujui. Mahkamah dalam kes ini menggunakan contoh situasi demonstrasi mogok pekerja dan peperangan, di mana pihak-pihak berkontrak boleh memasuki kontrak dan peperangan, dan mereka masih mempunyai hak untuk menggunakan peruntukan klausa force majeure tanggungjawab jika tidak dapat dilaksanakan, kontraktual tertakluk kepada pembentukan kontrak terbabit. Pembentukan kontrak yang dimaksudkan di sini membawa maksud situasi yang menjadi peristiwa atau pertikaian itu mestilah dinyatakan dengan jelas di bawah klausa force majeure, supaya mahkamah boleh mengenalpasti niat pihak- pihak untuk memasuki kontrak terbabit. berkontrak ketika situasi mogok Kerr J dalam kes Trade and Transport Inc v Iino Kaiun Kaisha Ltd, The Angelia [1973] 2 All ER 144 memutuskan jika pihak-pihak berkontrak mempunyai pengetahuan ataupun secara munasabahnya tahu bahawa kontrak yang dimasuki dan dipersetujui, mustahil untuk dilaksanakan, maka pihak- ini adalah dilarang pihak berkontrak daripada menggunakan klausa force majeure untuk melepaskan tanggungjawab kontraktualnya. Dalam kes Hoecheong Products v Cargill Hong Kong [1995] 1 WLR 404, telah memutuskan bahawa, mahkamah pemberian notis kepada pihak-pihak berkontrak merupakan salah satu prosedur yang perlu dipatuhi sebelum pihak-pihak berkontrak membuat keputusan untuk menggunapakai klausa force majeure. Walaubagaimanapun, persoalan samada pemberian notis force majeure pada masa yang telah ditetapkan dan melalui kaedah pemberian notis di bawah peruntukan klausa force majeure, adalah persoalan yang merujuk kepada pembentukan klausa force majeure terbabit. Kegagalan memberikan notis force majeure tidak berkontrak pihak-pihak menghalang daripada terus menggunapakai klausa force mungkin majeure mengakibatkan gantirugi akibat ketidakpatuhan terhadap prosedur yang telah ditetapkan di bawah kontrak. walaupun ia pembayaran Lord Esher dalam kes Bulman & Dickson v Fenwick & Co [1894] 1 QB 179 menyatakan bahawa klausa force majeure yang diperuntukkan dalam kontrak tidak memberikan hak kepada pihak berkontrak untuk 'berdiam diri dan tidak berbuat apa- apa sahaja'. Klausa force majeure ini hanya pihak-pihak boleh semua berkontrak langkah-langkah untuk mengelakkan kerugian ke atas kontrak yang telah dimasuki dan dipersetujui. Dalam kes Reardon Smith Line v Ministry of Agriculture, Fisheries and Food [1963] AC 691, mahkamah memutuskan bahawa hendaklah berkontrak pihak-pihak mengambil kira kepentingan komersial pihak-pihak yang berkepentingan, dengan mengambil langkah-langkah munasabah bagi mengurangkan kerugian ke atas kontrak yang terjejas akibat kejadian force majeure. digunapakai jika telah mengambil munasabah segala 73
Keadaan semasa pandemik Covid- ini 19 yang berlaku secara memungkinkan pihak-pihak banyak berkontrak yang terpaksa menggunapakai klausa force majeure, walaupun segala langkah-langkah munasabah telah diambil bagi mengurangkan kerugian kontrak yang terjejas. Persoalan samada pihak-pihak berkontrak ini telah mengambil segala bagi langkah-langkah mengurangkan kerugian kontrak yang terjejas sebelum menggunapakai klausa force majeure merupakan satu persoalan yang bakal menimbulkan perdebatan. tiba-tiba munasabah Jika tiada klausa force majeure dalam kontrak yang telah dipersetujui, pihak-pihak berkontrak boleh merujuk kepada doktrin kekecewaan kontrak. Sebuah kontrak dikecewakan apabila adanya peristiwa atau situasi yang tidak dapat dikawal telah menyebabkan tanggungjawab kontraktual dan tidak dilaksanakan. Seksyen 57(2) Akta Kontrak 1950 menyatakan apabila sebuah kontrak yang telah dimasuki dan dipersetujui, namun atas sebab sesuatu peristiwa atau situasi yang tidak dijangka atau diramal berkontrak, oleh tidak dapat tanggungjawab kontraktual dilaksanakan atau disempurnakan, maka kontrak dan telah dipersetujui ini akan terbatal. atau dijangka dapat disempurnakan pihak-pihak yang dimasuki Lord Simon dalam kes National Carriers Ltd v Panalpina (Northern) Ltd [1981] AC 675, menjelaskan dalam doktrin penghakimannya apabila kekecewaan terjadinya sesuatu kejadian luar biasa (tanpa pelanggaran terma kontrak oleh mana-mana pihak berkontrak) yang telah merubah sifat kontrak yang telah dimasuki itu, di mana adalah mustahil bagi pihak- pihak berkontrak untuk melaksanakan tanggungjawab kontraktual pihak-pihak yang terlibat. Dalam keadaan ini, ianya bahawa kontrak terjadi adalah perlu bagi mahkamah melepaskan pihak-pihak daripada tanggungjawab kontraktual mereka. berkontrak ini mempunyai kesan yang sama dengan ia klausa melepaskan berkontrak pihak-pihak daripada tanggungjawab kontraktualnya, jika sesuatu kejadian luar biasa telah mengganggu pelaksanaan kontrak terbabit. Walaubagaimanapun, doktrin kekecewaan ini sukar dibuktikan kerana mahkamah pada kebiasaanya agak keberatan untuk mengganggu hubungan kontraktual yang telah dipersetujui antara pihak-pihak terlibat. Contohnya, dalam kes Pacific Forest Industries Sdn Bhd & Anor v Lin Wen-Chih & Anor [2009] 6 MLJ 293, di mana Mahkamah Persekutuan dalam kes ini memutuskan bahawa sebuah kontrak itu tidak kerana pelaksanaan kontrak terbabit sukar untuk dilaksanakan. kontrak dikecewakan, pihak-pihak berkontrak akan tanggungjawab dilepaskan kontraktual mereka. Kesan doktrin kekecewaan ini adalah lebih drastik jika dibandingkan dengan force majeure, di mana force majeure hanya menggantung pelaksanaan kontrak pada masa peristiwa atau situasi yang tidak dijangka dan diramal jika kontrak itu berlaku, melainkan memperuntukkan kontrak secara automatik atau jika pihak-pihak berkontrak menggunakan hak mereka seperti yang diperuntukkan di bawah kontrak kontrak untuk menamatkan tersebut. Doktrin kekecewaan force majeure, di mana dikecewakan hanya Apabila daripada penamatan KESIMPULAN Pandemik Covid-19 merupakan satu situasi yang telah menjejaskan kehidupan seharian setiap lapisan masyarakat daripada aspek kesihatan, sosial dan ekonomi. Tiada kata putus tentang bilakah rantaian pandemik Covid-19 ini akan terputus dan berakhir. Masyarakat disaran meneruskan kehidupan 74
seharian berpandukan norma baharu dan prosedur yang diperkenalkan oleh kerajaan. Ekonomi tempatan dan terpaksa diteruskan bagi membantu pendapatan negara dan rakyat. Oleh yang demikian, pihak-pihak berkontrak dinasihatkan untuk menyemak semula semua kontrak yang telah dimasuki dan dipersetujui sebelum penularan bagi memastikan hak perundangan mereka dilindungi. Bagi yang kontrak, untuk memasuki berhasrat hendaklah perkara beberapa dipertimbangkan agar hak dan kepentingan pihak-pihak berkontrak dilindungi dan kontrak tersebut bersedia akan risiko yang terpaksa dihadapi pada masa hadapan. operasi standard antarabangsa pandemik Covid-19 pihak-pihak Antara langkah-langkah yang perlu penggunaan adalah diberi perkataan dan ayat yang membentuk klausa force majeure dalam kontrak yang akan dimasuki. Penggunaan perkataan spesifik jelasnya merujuk kepada yang secara pandemik Covid-19 boleh dimasukkan di bawah takrifan klausa force majeure. Selain daripada itu, pihak-pihak yang berkontrak juga hendaklah memastikan bahawa adalah tidak mustahil bagi mereka untuk melaksanakan tanggungjawab kontraktual mereka di keadaan semasa ini dan niat untuk perhubungan kontraktual ini dapat dilihat dengan jelas dalam kontrak. Berdasarkan kenyataan media bertarikh 11 Disember 2020, Persatuan Pemain Bolasepak Profesional Malaysia telah meminta semua pasukan yang bersaing di bawah Liga Malaysia menggunakan Kontrak Pemain Profesional yang baharu berkuatkuasa 19 November lalu. Kontrak Pemain Profesional yang telah memperkenalkan baharu peruntukan klausa force majeure yang pertama kali diperkenalkan dalam sejarah kontrak bola sepak di Malaysia. Ini adalah selaras dengan keperluan keadaan semasa, di mana kepentingan undang-undang hendaklah berkontrak pihak-pihak perhatian meneruskan ini 75 dilindungi bagi menjamin hubungan kontraktual yang lebih baik. RUJUKAN Ahmad Afiq Hasan & Nuraishah Chua of Abdullah. Frustration as the Second Level of Protection: The Case of the Travellers. Proceedings Conference International on Consumerism (ICC2013): 2013 Consumer Sovereignty in the Global Era. Kuala Lumpur: Perpustakaan Negara Malaysia. 2012. Doctrine of Beale H. 2012. Chitty on Contract. London: Sweet & Maxwell. Cheong MF. 2010. Contract Law in Malaysia. Selangor: Sweet & Maxwell Asia. Garner, Bryan A & Henry Campbell Black. 2009. Black's Law Dictionary. St. Paul, Minnesota: West. Katsivela M. 2007. Contracts: Force Majeure Concept or Force Majeure Clauses? Uniform Law Review, (12), Issue 1:101-119 McKendrick E. 1995. Force Majeure and Frustration - The Consequences of Frustration - The Law Reform (Frustrated Contracts) Act 1943, E. (Ed.) Force Majeure and Frustration of Contract. London: Lloyd's of London Press Ltd. Pasukan Liga M diminta guna kontrak baharu pemain. Berita Harian Online. 11 Disember 2020. ola/2020/12/764173/bhplus pada 14 Disember 2020). (akses Paulus JR & Meeuwig DJ. 1999. Force Majeure - Beyond Boilerplate. Alberta Law Review 37(2) : 302-315
Nazirah Kamaruzaman Fakulti Undang-undang Universiti Kebangsaan Malaysia 43600 Bangi, Selangor y 76