Lampiran kepada Surat Pekeliling Am Bilangan 3 Tahun 2005 GARIS PANDUAN PENILAIAN PROGRAM PEMBANGUNAN Unit Penyelarasan Pelaksanaan (ICU JPM) Jabatan Perdana Menteri
Perkara 1. Tujuan 2. Konsep Penilaian 3. Komponen Penilaian 4. Skop Penilaian 5. Proses Penilaian 6. Pelaporan 7. Penutup Lampiran I Lampiran II Kandungan Muka Surat 1 1 7 13 15 24 25
GARIS PANDUAN PENILAIAN PROGRAM PEMBANGUNAN 1. TUJUAN Garis Panduan Penilaian Program Pembangunan bertujuan untuk menjelaskan kaedah bagi menilai keberhasilan (outcome) dan impak program pembangunan Rancangan Malaysia Lima Tahun (RMLT) yang dilaksanakan oleh Kerajaan Persekutuan dan pentadbiran negeri termasuk badan-badan berkanun di bawahnya serta Pihak Berkuasa Tempatan. 2. KONSEP PENILAIAN 2.1 Penilaian 2.1.1 Penilaian pada umumnya ialah proses mengenal pasti peri pentingnya atau bernilainya sesuatu program pembangunan melalui kajian dan pemerhatian secara terperinci dan sistematik. Penilaian juga merupakan proses menganalisis prestasi sebenar pada tahap tertentu berbanding dengan perancangan asal. Tujuan utama penilaian adalah untuk memperbaiki proses perancangan bagi program atau projek yang sama pada masa hadapan. 1
2.1.2 Penilaian merupakan sebahagian daripada proses berterusan Kitaran Projek yang meliputi peringkat Perancangan, Pelaksanaan dan Penilaian. Lihat Rajah 1. PERANCANGAN PENILAIAN PELAKSANAAN RAJAH 1: Kitaran Projek 2.1.3 Penilaian boleh dilakukan pada beberapa peringkat sebelum, semasa dan selepas pelaksanaan sesuatu program, iaitu pada fasa Perancangan, Pelaksanaan dan Penilaian: a. Fasa Perancangan Pada fasa ini, Analisis Kos Faedah sesuatu program diperlukan yang merangkumi perkara berikut: i. Analisis kewangan, teknik dan pasaran - pulangan bersih projek; ii. Analisis ekonomi - kesan terhadap ekonomi; 2
iii. Analisis sosiopolitik - kesan terhadap objektif pengagihan dan penerimaan politik. b. Fasa Pelaksanaan Pada fasa ini, aktiviti pemantauan fizikal dan kewangan yang dijalankan merupakan suatu bentuk penilaian. c. Fasa Penilaian Fasa ini menilai keberkesanan program pembangunan kerajaan berdasarkan output, outcome dan impak program secara menyeluruh. 2.1.4 Proses pada fasa penilaian berkait rapat dengan proses pada fasa perancangan seperti dalam Rajah 2. Terdapat lima komponen penting dalam fasa penilaian, iaitu: i. Hala Tuju - menentukan objektif, matlamat dan hipotesis program; ii. Konsep - menentukan bagaimana kaedah untuk mengukur pencapaian program, mengenal pasti dan menentukan milestone, output dan sasaran outcome program; iii. Reka Bentuk menyelaras komponen- komponen penilaian; 3
iv. Analisis - mengumpul data untuk dianalisis, dinilai dan dirumus; v. Aplikasi menggunakan hasil penilaian dalam mengurus dan membuat keputusan. Proses Penilaian Aplikasi Hala Tuju Proses Perancangan Analisis Konsep Reka Bentuk Pemerincian Konsep Analisis Hala Tuju Pelaksanaan RAJAH 2: Kitaran Perancangan dan Penilaian Sumber: Diubahsuai daripada William M.K. Trochim, 2002 Research Methods Knowledge Base Web 2.2 Penilaian Program Pembangunan 2.2.1 Penilaian program didefinisikan sebagai kajian formal yang melibatkan analisis sistematik terhadap sesuatu program pembangunan. Ia melibatkan semua fasa pembangunan program termasuk penilaian tentang kaedah mengenalpasti program atau penggubalan program, reka bentuk, tatacara 4
pemantauan dan juga analisis keberkesanan dan kecekapan program. Ia juga mengkaji sejauh mana dapatan sesuatu penilaian itu dapat diaplikasikan kepada program sedia ada. 2.2.2 Penilaian pada peringkat pasca pelaksanaan program pula bertujuan untuk mendapatkan gambaran sebenar tentang kesesuaian, keberkesanan dan kecekapan program yang telah dilaksanakan. Analisis ini memerlukan pengumpulan data/maklumat yang berkaitan dengan sesuatu program bagi membantu proses membuat keputusan. Lihat Rajah 3. Contoh aliran penilaian bagi satu program pembangunan hospital. 5
PEMANTAUAN PENILAIAN
Input
Aktiviti
Output
Outcome
Impak Sumber yang digunakan Contoh: • Kewangan • Masa • Personel • Teknologi • Peralatan Apa yang dilakukan dengan input untuk mencapai matlamat Contoh: • Pembinaan hospital Produk langsung dari aktiviti Contoh: • Hospital Hasil daripada output Contoh: • Peningkatan Kemudahan kesihatan • Peningkatan Perkhidmatan kesihatan Kesan daripada output Contoh: • Taraf kesihatan penduduk meningkat • Peningkatan kualiti hidup • Peningkatan Produktiviti • Penurunan kadar penyakit berjangkit Pengukuran Pengukuran Contoh: • Jumlah Contoh: • Peningkatan perkhidmatan yang diberikan Penurunan kadar kematian Penurunan bilangan pesakit hayat Peningkatan pendapatan individu • Peningkatan pendapatan KDNK RAJAH 3: Carta Proses Penilaian Program Pembangunan 6
3. KOMPONEN PROSES PENILAIAN 3.1 Definisi istilah yang digunakan ialah: i. Dasar Dasar merupakan teras utama yang digubal oleh kerajaan dalam menguruskan program pembangunan di Malaysia. Dasar yang dimaksudkan ialah dasar sedia ada dan yang terdapat dalam dokumen-dokumen yang berkaitan seperti Dasar Pertanian Negara Ketiga, Dasar Perindustrian Negara, Dasar Sosial Negara dan Dasar Dadah Negara. Dasar dalam konteks penilaian adalah kenyataan yang ada hubung kait secara langsung dengan tujuan program pembangunan yang hendak dinilai. ii. Objektif Objektif merujuk pada komitmen pengurusan untuk mencapai matlamat dasar melalui program pembangunan yang telah ditetapkan. Hasil yang dicapai hendaklah mempunyai hubungan secara langsung dengan strategi dan matlamat organisasi. Sehubungan ini, objektif dalam konteks penilaian telah ditetapkan semasa program dirancang dan objektif boleh dirujuk dalam dokumen-dokumen 7
yang berkaitan seperti permohonan RMLT dan Bajet Persekutuan Tahunan. Objektif sesuatu program yang dinilai seharusnya bersifat SMART iaitu specific (spesifik), measurable (boleh diukur), achievable (boleh dicapai), realistic (realistik) dan time-bound (mengikut tempoh masa). Ini bermakna objektif yang dihasilkan bagi program yang hendak dinilai mestilah menyatakan secara jelas faedah yang ingin dicapai untuk kumpulan sasar, dalam tempoh yang ditetapkan. iii. Program Program merujuk pada perancangan pembangunan sesebuah kementerian/ jabatan/agensi dan pentadbiran negeri yang diluluskan oleh Unit Perancang Ekonomi (UPE) untuk dilaksanakan dalam tempoh RMLT. iv. Kumpulan Sasar Kumpulan sasar ialah penerima faedah secara langsung dan tidak langsung daripada program pembangunan yang dilaksanakan. Bagi tujuan penilaian program pembangunan, kumpulan sasar perlu dinyatakan secara spesifik dan outcome program untuk kumpulan ini mestilah dapat diukur. 8
v. Bidang Hasil Utama Bidang Hasil Utama (BHU) merupakan perkara yang perlu dikenal pasti terlebih dahulu untuk menentukan pencapaian output dan outcome sesuatu program. Ia bertujuan untuk memandu dan memudahkan pembentukan Indikator Pencapaian (IP). BHU dibentuk berdasarkan pada objektif dan matlamat program pembangunan yang dilaksanakan. Jadual 1 ialah contoh BHU bagi Program Rawatan dan Pemulihan Penyalahgunaan Dadah. Jadual 2 ialah contoh BHU bagi Program Pembangunan Kontraktor. JADUAL 1:Program Rawatan dan Pemulihan Penyalahgunaan Dadah Program Objektif Bidang Hasil Utama Program Rawatan dan Pemulihan Penyalahgunaan Dadah Memutuskan pergantungan penagih seseorang kepada dadah dan mencegah penagihan semula 1. Daya tahan penagih dadah 2. Penyesuaian diri dalam masyarakat 9
JADUAL 2: Program Pembangunan Kontraktor Program Objektif Bidang Hasil Utama Program Pembangunan Kontraktor Melahirkan dan membangunkan kontraktor yang berkualiti dan berdaya saing 1. Sistem pengurusan syarikat 2. Aliran tunai 3. Nilai kontrak kerajaan yang diperolehi 4. Perolehan projek swasta 5. Penglibatan di peringkat antarabangsa 6. Teknologi dan kepakaran vi. Indikator Pencapaian Indikator Pencapaian merupakan penunjuk prestasi sesuatu program berbanding dengan sesuatu yang ditetapkan. IP boleh berbentuk kuantitatif dan/atau kualitatif. Indikator Pencapaian kuantitatif, ditunjukkan melalui peningkatan atau penurunan merentasi dua tempoh masa, iaitu mula dan tamat dalam bentuk bilangan, kadar atau peratus. 10
1 IP kualitatif pula boleh diubah kepada bentuk yang boleh diukur1. Cara terlebih dahulu ini memudahkan penilai untuk melihat kecenderungan jawapan. vii. Sasaran Outcome Sasaran Outcome merupakan matlamat outcome yang ingin dicapai daripada program pembangunan yang dilaksanakan terhadap kumpulan sasar. Dalam proses perancangan program pembangunan, sasaran outcome biasanya ditetapkan. viii. Output Output merupakan kesan langsung yang diperoleh daripada pelaksanaan sesuatu program pembangunan. ix. Outcome Sebenar Outcome Sebenar merupakan hasil yang diperoleh daripada pelaksanaan program pembangunan dalam jangka pendek. IP kualitatif boleh diubah mengikut beberapa kaedah seperti meletakkannya dalam kumpulan kategori nominal dan mengikut ukuran Skala Likert. Contohnya, penilaian kendiri penerima faedah sesuatu program mungkin mempunyai ukuran skala seperti berikut: 0 - Sangat Tidak Baik (STB); 1 - Baik (B); 2 - Sangat Baik (SB). Kecenderungan penilaian yang bersifat kualitatif ini (STB, B, SB) kini boleh diukur dan diberikan nilai setelah dibuat penukaran. 11
x. Penilaian Impak Impak merupakan kesan daripada pelaksanaan program pembangunan dalam jangka panjang. Kaedah penilaian impak berbeza antara satu program pembangunan dengan yang lain. Penilaian boleh dibuat secara kuantitatif, kualitatif atau gabungan kedua-duanya. xi. Analisis Jurang Perbezaan Analisis Jurang Perbezaan merupakan perbezaan antara sasaran outcome dengan outcome sebenar daripada pelaksanaan program pembangunan. Analisis ini juga merupakan perbandingan antara praprogram dengan pasca program bagi tujuan membuat rumusan penilaian. xii. Analisis Pelaksana dan Kumpulan Sasar Program Pembangunan Analisis dibuat berdasarkan pendapat dan penilaian langsung2 agensi-agensi yang terlibat secara dengan pelaksanaan program pembangunan dan penerima faedah program pembangunan tersebut. Analisis ini amat membantu dalam membuat 2 Sebagai pihak yang terlibat secara langsung dalam pelaksanaan program pembangunan, mereka lebih mengetahui dan dapat memberikan 'penilaian sebenar' tentang sesuatu program pembangunan. Kaedah 'bawah-atas' ataupun 'penilaian akar umbi' berkemungkinan besar memberi gambaran dan penilaian yang sebenar. Penilaian kesemua 'penerima faedah' tetapi memadai dengan mengambil sampel yang boleh mewakili keseluruhan penerima faedah program pembangunan yang dinilai. 12
rumusan penilaian program pembangunan yang dilaksanakan. xiii. Rumusan Penilaian Rumusan penilaian merupakan kesimpulan terhadap keputusan penilaian program pembangunan yang dilaksanakan melalui beberapa kaedah penilaian termasuk Analisis Jurang Perbezaan, Analisis Pelaksana dan Kumpulan Sasar Program Pembangunan serta cadangan masa hadapan program pembangunan yang dinilai. 4. SKOP PENILAIAN 4.1 Penilaian program pembangunan memberi fokus kepada outcome yang diperoleh oleh kumpulan sasar. Pemilihan program pembangunan yang dikaji hendaklah berdasarkan kepada kriteria yang berikut: i. Program yang mempunyai kepentingan nasional; ii. Program yang menjadi keutamaan kepada kementerian/jabatan/agensi dan pentadbiran negeri; iii. Program yang memberi kesan kepada kumpulan sasar dalam jumlah yang besar; iv. Program yang melibatkan kos yang tinggi; v. Program yang memberi kesan berganda. 13
4.2 Penilaian outcome program pembangunan dilaksanakan dalam dua peringkat, iaitu: (a) Jangka Pendek i. Program yang telah siap bagi mendapatkan outcome yang segera; ii. Menggunakan data dan maklumat sekunder; iii. Menggunakan kaedah perbincangan secara langsung dengan kementerian/jabatan/agensi dan pentadbiran negeri. (b) Jangka Panjang i. Program berterusan yang telah siap secara berfasa dan mengambil masa yang lebih lama; ii. Menggunakan data dan maklumat primer dan sekunder; iii. Menggunakan kaedah perbincangan secara langsung dengan kementerian/jabatan/agensi dan pentadbiran negeri. 14
5. PROSES PENILAIAN 5.1 Proses penilaian mempunyai enam langkah seperti dalam Rajah 4. LANGKAH 1 Pengenalpastian Program LANGKAH 2 Penggubalan Cadangan Penilaian LANGKAH 3 Pengumpulan Data LANGKAH 4 Penganalisisan Maklumat LANGKAH 5 Penulisan Laporan LANGKAH 6 Penyerahan Laporan RAJAH 4: Aliran Penilaian Program Pembangunan 5.1.1 Langkah 1 : Pengenalpastian Program Pemilihan program yang dinilai perlu merujuk kriteria pada para 4 (Skop Penilaian). 15
5.1.2 Langkah 2 : Penggubalan Cadangan Penilaian Penggubalan cadangan penilaian program pembangunan hendaklah meliputi tiga aspek utama, iaitu: (a) Penyediaan Terma Rujukan Terma Rujukan menerangkan kaedah dan tugas yang perlu dilaksanakan bagi menbuat penilaian program pembangunan. Sehubungan itu, satu pasukan penilai mestilah ditubuhkan bagi menjalankan tugas- tugas penilaian selepas mendapat kelulusan cadangan daripada pengurusan organisasi. (b) Mengenal Pasti Objektif, BHU dan Sasaran Outcome Objektif program pembangunan yang dinilai hendaklah dikenal pasti sebelum BHU dan Sasaran Outcome ditetapkan. (c) Pembentukan Indikator Pencapaian Indikator Pencapaian (IP) digunakan untuk mengukur hasil dan keberkesanan sesuatu program pembangunan. Indikator ini perlu 16
dikenal pasti dan ditetapkan sebelum proses penilaian dilaksanakan. Ciri-ciri IP adalah seperti yang berikut: i. Khusus atau spesifik dan jelas; ii. Berkaitan rapat atau relevan dengan objektif program yang ditetapkan; iii. Sejauh mana yang boleh, IP hendaklah berbentuk kuantitatif untuk membolehkan pengukuran dan analisis dilaksanakan. Ukuran berdasarkan pemerhatian atau kualitatif juga boleh dijadikan IP; iv. Data yang digunakan hendaklah sahih dan boleh dipercayai. IP bagi proses penilaian program pembangunan diwujud berasaskan faktor keberkesanan dan kecekapan. IP Keberkesanan memberikan maklumat tentang sejauh mana objektif dan sasaran outcome program pembangunan itu tercapai melalui penggunaan sumber dan penyampaian perkhidmatan kepada kumpulan sasar. Keberkesanan sesuatu program atau aktiviti diukur secara langsung dan tidak 17
langsung berdasarkan kaitan antara IP dan objektif. IP mestilah berupaya mengukur keberkesanan program dari aspek: i. Sejauh mana program yang dilaksanakan menepati kehendak dan keperluan sebenar kumpulan sasar; ii. Akses kumpulan sasar sebenar terhadap program yang dilaksanakan; iii. Keupayaan dan kemampuan sebenar kerajaan dalam menyediakan program pembangunan. IP Kecekapan mengukur hubungan antara sumber yang digunakan dengan hasil dan kemudahan yang diberikan. Ia membuat perbandingan antara input dan output yang dinyatakan dalam bentuk atau nilai kuantitatif seperti pecahan, peratusan dan nisbah. IP boleh diasaskan melalui beberapa BHU yang telah ditetapkan. Selaras dengan ini, sesuatu IP boleh ditetapkan dengan mengambil kira beberapa aspek seperti individu, komuniti, ekonomi, sosial, alam sekitar, kerajaan dan wilayah/negara. 18
Penyediaan IP perlu mengambil kira perkara yang berikut: i. Mengenal pasti kaitan di antara matlamat kerajaan dengan outcome yang dikehendaki; ii. Mengadakan perundingan dengan semua pihak yang terbabit sama ada dalaman dan luaran; iii. Memastikan IP yang dibentuk dipersetujui oleh pihak pengurusan atasan; iv. Mengutamakan budaya organisasi yang memberi penekanan terhadap pencapaian outcome, penilaian ke atas diri sendiri, penyertaan dan perbincangan semua anggota organisasi. Contoh IP bagi mengukur keberkesanan sesuatu program pembangunan adalah seperti dalam Jadual 3. 19
JADUAL 3: Contoh Indikator Pencapaian Objektif Bidang Hasil Utama Indikator Pencapaian Meningkatkan jumlah pengeluaran hasil perikanan dalam tempoh RMKe8 Pengeluaran perikanan Peningkatan jumlah pengeluaran hasil perikanan Peningkatan peratus pendapatan isi rumah kumpulan yang terlibat Mewujudkan perkampungan nelayan yang serba lengkap dengan persekitaran yang lebih bersih dan selesa dalam RMKe9 Taraf hidup masyarakat nelayan Peningkatan pemilikan rumah sendiri Peningkatan kemudahan asas yang disediakan Peningkatan peratus pendapatan masyarakat nelayan Meningkatkan tahap kecekapan kaunter perkhidmatan awam Perkhidmatan kaunter Memendekkan masa menunggu pelanggan Meningkatkan kepuasan hati pelanggan Menurunnya bilangan aduan ketidakpuasan hati pelanggan Memutuskan pergantungan seseorang penagih kepada dadah dan mencegah penagihan semula Daya tahan bekas penagih Pengurangan penagih berulang Pengurangan penglibatan penggunaan dadah Pengurangan kegiatan jenayah berkaitan dadah Pengurangan penyakit disebabkan dadah 20
5.1.3 Langkah 3 : Pengumpulan Data Pengumpulan data perlu mengikut metodologi penyelidikan yang bersesuaian dengan skop kajian. Sumber-sumber data bergantung pada IP yang dikenal pasti meliputi: A. Data dan Maklumat Primer i. Kaedah Kajian Kaedah kajian sangat sesuai untuk memperolehi pendapat atau pandangan orang ramai tentang program pembangunan yang dilaksanakan. Kaedah ini boleh dijalankan melalui soal selidik, borang maklum balas atau temu duga. ii. Pemerhatian Kaedah ini biasanya digunakan apabila aspek-aspek yang dinilai itu tidak mempunyai unit ukuran piawaian ataupun tidak ada tentang maklumat. Hasil dapatan pemerhatian mestilah diwujudkan dan diubah menjadi bentuk kuantitatif seperti peratusan dan jumlah. Ini boleh dilakukan oleh 21
kementerian/jabatan/agensi dan pentadbiran negeri atau dengan menggunakan perkhidmatan pakar dalam bidang tertentu. B. Data dan Maklumat Sekunder i. Rekod Jabatan Sumber data pada peringkat jabatan meliputi rekod-rekod operasi jabatan, pengurusan kewangan, perkhidmatan pelanggan serta dokumen lain seperti dasar, pelan induk, kajian pelan struktur, kajian pelan tempatan, laporan kewangan, kenyataan akhbar dan minit mesyuarat. ii. Rekod Jabatan Lain Dalam keadaan tertentu, kementerian/ jabatan/agensi dan pentadbiran negeri yang melaksanakan sesuatu program perlu merujuk jabatan lain apabila tugas jabatan berkenaan ada kaitan dengan program yang dinilai. 22
iii. Sumber Maklumat Lain Sumber maklumat lain ialah maklumat yang diperolehi daripada sumber- sumber rujukan seperti jurnal, buku rujukan, laporan tahunan, kajian dan Internet. 5.1.4 Langkah 4 : Penganalisisan Maklumat Setelah maklumat tentang program pembangunan yang hendak dinilai diperoleh, langkah seterusnya ialah penganalisisan maklumat. Tujuan analisis adalah untuk melihat sejauh mana keberkesanan program pembangunan yang dilaksanakan mencapai objektif yang ditetapkan. Analisis ini dibuat berasaskan beberapa elemen pengukuran yang telah ditetapkan bagi menilai setiap IP. Maklumat penilaian perlu diperoleh melalui format laporan seperti dalam Lampiran 1. 5.1.5 Langkah 5 : Penulisan Laporan Laporan yang perlu disediakan bagi penilaian program pembangunan yang dijalankan hendaklah mengikut format seperti dalam Lampiran 2. 23
5.1.6 Langkah 6 : Penyerahan Laporan Laporan hendaklah dikemukakan kepada Unit Penyelarasan Pelaksanaan, Jabatan Perdana Menteri (ICU JPM) setelah dibentangkan dalam mesyuarat-mesyuarat pada peringkat kementerian dan pentadbiran negeri masing-masing selaras dengan Arahan No. 1, 2004 Majlis Tindakan Negara. 6. PELAPORAN 6.1 Hasil laporan penilaian program hendaklah dibentangkan dalam Mesyuarat Jawatankuasa Tindakan Pembangunan Kementerian (JTPK) atau di peringkat negeri dibentangkan dalam Mesyuarat Jawatankuasa Kerja Tindakan Negeri (JKTNg) dan Majlis Tindakan Negeri (MTNg) dan seterusnya dikemukakan kepada ICU JPM. 6.2 ICU JPM bertanggungjawab untuk menyelaras laporan- laporan bagi semua kementerian/jabatan/agensi dan pentadbiran negeri untuk dibentangkan dalam Mesyuarat Jawatankuasa Kerja Tindakan Negara (JKTN) dan seterusnya Mesyuarat Majlis Tindakan Negara (MTN). Keputusan atau arahan daripada MTN akan dimaklumkan kepada kementerian/jabatan/ agensi dan pentadbiran negeri yang berkenaan untuk tindakan. 24
7. PENUTUP 7.1 Garis Panduan ini menyediakan kaedah penilaian program pembangunan kerajaan bagi membantu kementerian/jabatan/agensi dan pentadbiran negeri membuat penilaian terhadap program pembangunan yang dilaksanakan. Garis Panduan ini juga telah menetapkan jawatankuasa (seperti dalam para 6.1) untuk meneliti, menganalisis dan merumuskan setiap penilaian program pembangunan. 7.2 Dengan adanya Garis Panduan ini, kerajaan berharap penilaian yang dijalankan akan dapat menentukan sama ada sesuatu program pembangunan yang dilaksanakan, benar-benar mencapai objektif dan memberikan faedah maksimum kepada kumpulan sasar. Analisis penilaian program pembangunan ini juga akan dapat membantu kerajaan dalam mengubah suai, menambah baik, merangka dan menetapkan dasar-dasar pembangunan negara dari semasa ke semasa. 7.3 Sebarang pertanyaan tentang pelaksanaan Garis Panduan ini hendaklah dikemukakan kepada : Ketua Pengarah Unit Penyelarasan Pelaksanaan Jabatan Perdana Menteri Aras 3, Blok Timur Bangunan Perdana Putra Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan 62502 Putrajaya No. Telefon No. Fax : 03 - 88881957 : 03 - 88883528 25
1 n a r i p m a L n a i a l i n e P g n a r o B r a s a D m a r g o r P n a s u m u R n a i a l i n e P g n a r u J s i s i l a n A n a a z e b r e P e m o c t u O r a n e b e S n a r a s a S e m o c t u O n a r u k u g n e P P I U H B f i t k e j b O ; a t o N a m a t U l i s a H g n a d B i : U H B
n a a p a c n e P i r o t a k d n I i : P I
Lampiran 2 Contoh Format Laporan Penilaian Program Pembangunan LAPORAN HASIL PENILAIAN PROGRAM PEMBANGUNAN Kementerian : ... Program : ... 1. TUJUAN LAPORAN [Nyatakan tujuan laporan] 2. KAEDAH/METODOLOGI PENILAIAN [Nyatakan telah digunakan dalam yang pengumpulan data yang sesuai berdasarkan indikator-indikator pencapaian.] kaedah-kaedah 3. INDIKATOR-INDIKATOR PENCAPAIAN [Nyatakan indikator-indikator pencapaian yang diwujudkan bagi menjalankan penilaian. Nyatakan juga sebab-sebab indikator- indikator ini dipilih.] 4. KEPUTUSAN ANALISIS [Nyatakan hasil penilaian yang telah dibuat berdasarkan indikator- indikator pencapaian.] 5. ISU-ISU BERBANGKIT [Nyatakan isu-isu berbangkit jika ada.] 6. CADANGAN PENILAIAN [Nyatakan cadangan bagi menambahbaik program pembangunan atau cadangan untuk tidak melaksanakan program sedemikian untuk masa akan datang.] 7. PENUTUP 8. LAMPIRAN