untuk menangani isu mendesakmengenai kemampanan kewanganterutamanya kerana kerajaanpersekutuan akan menghentikanpemberian subsidi kepada SESB dalammasa tujuh 7 tahun.Walaupun pindaan Rang Undang-Undang Autonomi Tenaga menandakansatu langkah penting ke arah kawalannegeri yang lebih besar, sokongan fiskaldaripada kerajaan persekutuan adalahyang terpenting.Komitmen kerajaan persekutuanterhadap pengagihan pembiayaan yangadil mesti diterjemahkan ke dalam pelanyang boleh diambil tindakan yangmemastikan keperluan elektrik Sabahbukan sahaja dipenuhi tetapi melebihi.Ia tidak seharusnya dianggap secaraberasingan sebaliknya sebagaikomponen penting dalam agendanasional yang lebih luas.Ini memerlukan penglibatan aktifkerajaan persekutuan dalam mencapaimatlamat tenaga Sabah, kerana iamewakili pelaburan dalam kemajuansosio-ekonomi rantau ini, sekali gusmenyumbang kepada kemajuankeseluruhan negara.Kesimpulannya, perjalanan Sabahdalam pengelektrikan mencerminkaninteraksi kompleks faktor sejarah, politikdan ekonomi.Perkembangan perundangan baru-baru ini menunjukkan peralihan ke arahautonomi yang lebih besar, tetapi ujiansebenar terletak pada komitmenkerajaan persekutuan untuk sokongankewangan yang berterusan.Menjelang Januari 2024, mekanismekawal selia bekalan elektrik di Sabahakan diserahkan kepada kerajaan Sabah.Bagaimanapun SESB sebagai syarikatutiliti akan terus berjalan berdasarkanpegangan saham seperti yang wujudsekarang.TNB dan kerajaan negeri Sabah akanterus melaksanakan tugas fidusiarimasing-masing dalam entiti korporatbiasa.Oleh itu, ketika Sabah menempa masadepan yang dikuasakan oleh aspirasinyadalam masa kurang daripada dua bulan,kerajaan persekutuan mesti berdirisebagai sekutu yang teguh, memastikankeperluan tenaga unik negeri dipenuhidengan adil, berpandangan jauh dankewangan berhemah, yang akanmemberi manfaat kepada Sabah, tetapijuga negara umumnya. HeadlinePersekutuan mesti jadi sekutu yang teguhMediaTitleHarian Ekspres (KK)Date05 Dec No7ArticleSize856 cm²JournalistN/APR ValueRM 13,644 PENTADBIRANbekalan elektrikadalah urusan persekutuan, dibawah Perjanjian Malaysia 1963(MA1963). Oleh itu, selepaspembentukan Malaysia pada 1963,elektrik telah diletakkan di bawahSenarai Persekutuan dalamPerlembagaan Persekutuan namun bagikedua-dua Sabah dan Sarawak hal ehwalelektrik telah diserahkan kepadakerajaan masing-masing melalui Perkara95 C Perlembagaan Persekutuan.Oleh itu, apabila ia berkaitan denganhal ehwal elektrik, pengaturansedemikian menggariskan hubunganyang rumit antara kedua-dua kerajaandan tugas dan tanggungjawabpersekutuan. Asal usul pengelektrikanSabah boleh dikesan sejak 1910, apabilatiga organisasi berbeza membekalkanelektrik.Sepanjang beberapa dekad, satutransformasi berlaku, yang memuncakdengan pembentukan Lembaga LektrikSabah (LLS) pada 1963. Bagaimanapun,pada tahun 1983 angin perubahanbertiup melalui koridor kuasa,memulakan anjakan paradigma dalampentadbiran bekalan elektrik.Cadangan untuk memindahkanLembaga Lektrik Sabah ke pentadbiranpersekutuan diutarakan oleh KetuaMenteri ketika itu, serta Ahli ParlimenUlu Padas, Datuk (kini Tan Sri) HarrisSalleh pada 1981 ketika membahaskanrang undang-undang bekalan 1982 diParlimen.Cadangan beliau adalah tindakanyang agak terdesak sebagai tindak balaskepada situasi kewangan yang terukyang dihadapi Sabah pada masa ituterutamanya untuk menangani danayang sangat diperlukan untuk menaiktaraf infrastruktur bekalan elektrik dancabaran kos pengeluaran. KerajaanPersekutuan, menyedari tanggungjawabperlembagaannya serta keperluan untukperancangan elektrik seluruh negarayang sistematik, menerima idea itu.Pada 1983, Parlimen Persekutuanmeluluskan Akta Lembaga ElektrikSabah, menandakan peralihan kuasayang monumental. Menariknya rangundang-undang itu dibentangkan olehseorang warga Sabah yang ketika ituTimbalan Menteri TenagaTelekomunikasi dan Pos, mendiangDatuk Clarence Mansul.Perundangan ini membuka jalankepada kerajaan persekutuan untukmengawal, menjadikan tenaga elektrikSabah di bawah bidang kuasapersekutuan. Langkah itu mencetuskankontroversi, namun ia menekankankomitmen terhadap perancanganelektrik yang bersatu dan teratur diseluruh negara.Sebelum ini, dari 1963 hingga 1982,dalam tempoh 19 tahun di bawah bidangkuasa kerajaan negeri, hal ehwal elektrikdi Sabah dibiayai sepenuhnya oleh negeriuntuk aset milik LLS atau Sabah Perjalanan elektrik SabahjPersekutuan mesti jadi sekutu yang teguhElectricity Board (SEB).Dalam tempoh ini, sebaliknya,Lembaga Letrik Negara (LLN) diSemenanjung Malaysia menerimapembiayaan daripada kerajaanpersekutuan bermula dari tahun 1957.Model dwi kewangan itumenyerlahkan perbezaan sejarah dalammekanisme pembiayaan untukpengurusan elektrik antara Sabah danSemenanjung Malaysia namun elektrikadalah hal persekutuan. Setiap bandar diSemenanjung telah lama disambungkanke grid manakala di Sabah, Ranau,Telupid dan Tongod masih tidakdisambungkan ke grid sehingga ke hariini.Penswastaan Lembaga Letrik Sabah(LLS) pada tahun 1998 menandakandetik penting dalam perjalananelektrifikasi negeri, yang membawakepada pewujudan grid. Sabah ElectricitySdn. Bhd. (SESB), yang ditubuhkansebagai anak syarikat Tenaga NasionalBhd (TNB), bertujuan untuk menanganicabaran infrastruktur dan meningkatkankecekapan.Sejak awal lagi TNB memiliki 80peratus SESB manakala kerajaan Sabahmemiliki 20 peratus dan KementerianKewangan Persekutuan memegangsaham emas dalam syarikat utiliti ini.Dalam kata-kata Pengerusi pertama SESBTan Sri Tajudin Ali, apabila beliau datangke Sabah untuk memudahkanpenswastaan LLS menjadi SESB satu-satunya grid yang ada ialah dari TanjungAru ke Tuaran.Dan dia berkata, "LLS telahdiswastakan jauh lebih awal daripadamasanya. Tiada grid dan oleh itu untukmenjalankan perniagaan bekalanelektrik hampir mustahil dilakukan.Walau bagaimanapun, perludiperhatikan bahawa sejak awal lagi,sebahagian besar daripada dana yangdiperuntukkan untuk pembinaan gridyang menghubungkan pelbagai bandardi Sabah datang dalam bentuk pinjamandaripada kerajaan persekutuan.Hanya projek pembangunan grid dibawah program Bekalan Eletrik LuarBandar (BELB) Kementerian KemajuanLuar Bandar dan Wilayah Persekutuandibiayai melalui peruntukan terusdaripada kerajaan persekutuan.Maju pantas ke 2022, dan kelulusanperundangan Dewan Rakyatmenandakan dorongan baharu untukautonomi yang lebih besar dalampengurusan bekalan elektrik untukSabah. Pelulusan pindaan Rang Undang-Undang Autonomi Tenaga menggariskankomitmen untuk mendesentralisasikuasa dan mempercayakan Sabahdengan kawalan yang lebih besar ke atasmasa depan elektriknya.Namun, persoalannya tetap ada.Apabila datang kepada perkara elektrik,bagaimanakah kerajaan persekutuanmelaksanakan pentadbiran elektrikmungkin beralih kepada kerajaan negeriSabah, kerajaan persekutuan mesti terusmemperuntukkan dana secara saksama.Sokongan kewangan ini adalah pentinguntuk kelestarian dan keterangkumanusaha pengelektrikan Sabah.Pendedahan baru-baru ini bahawaSESB beroperasi atas pinjaman besar RM2bilion daripada kerajaan persekutuanmenimbulkan kebimbangan mengenaikelestarian kewangan. Bagimerealisasikan autonomi sebenar, Sabahbukan sahaja memerlukan kawalanpentadbiran tetapi juga sokongankewangan sejajar dengan komitmenkerajaan persekutuan terhadappengagihan peruntukan yang adil.Berbanding dengan negeri-negeri laindi Semenanjung, Sabah berhakmendapat akses yang saksama kepadadana untuk perkhidmatan penting,terutamanya bekalan elektrik.Ketika Dewan Undangan Negeri Sabahbersiap sedia bagi membincangkanrangka kerja perundangan untukmemperkasakan kerajaan Sabah untukmentadbir hal ehwal elektrik pada z3Januari 2024, adalah penting untukmemastikan kerajaan persekutuan kekalsebagai rakan kongsi yang komiteddalam perjalanan pengelektrikan Sabah.Kerajaan persekutuan, dalammengiktiraf keperluan Sabah yangberbeza, bukan sahaja mestimenurunkan kawalan pentadbiran tetapijuga memupuk persekitaran di manasumber kewangan diperuntukkan secarabijaksana. Komitmen mereka terhadappembiayaan yang saksama bukan hanyasoal tanggungjawab dan dasarperlembagaan tetapi ia juga merupakansatu kemestian moral.Kita mesti sentiasa ingat bahawaelektrik adalah lebih daripada sekadarkeselamatan tenaga kepada sesuatu yangakan memberi kita cahaya pada waktumalam dan menggerakkan semua alatmoden kita tetapi yang lebih penting iajuga merupakan perkara keselamatannegara.Meletakkan aspek seperti pengurusanelektrik di bawah Senarai Persekutuanmembayangkan bahawa kerajaanpersekutuan mengambil alih kawalandan tanggungjawab untuk domaintertentu itu.Bagaimanapun, kaedah menyediakandana melalui pinjaman, bukannyapemberian atau peruntukan,memperkenalkan dinamik kewanganyang hampir menyerupai transaksikomersial standard.Apabila negeri atau entitimendapatkan pinjaman daripada bank,ia biasanya melibatkan perjanjiankontrak dengan terma dan syarattertentu, termasuk kadar faedah danjadual pembayaran balik. Dalam kontekspengurusan elektrik Sabah, jika danadaripada kerajaan persekutuandisediakan dalam bentuk pinjaman, iamenimbulkan kebimbangan mengenaikelestarian dan implikasi kewanganjangka panjang kepada negeri ini.Realiti yang mengecewakan, jika iniberlaku, Sabah akan dibebani bukansahaja dengan tanggungjawabmenguruskan infrastruktur elektriknyatetapi juga dengan tanggungjawabkewangan untuk membayar balik jumlahpinjaman yang besar.Urusan kewangan ini berpotensimembataskan autonomi fiskal Sabah danmenghalang keupayaannya untukmemperuntukkan sumber kepada sektorpenting lain.Jika kerajaan persekutuan benar-benar berhasrat untuk memperkasakannegeri-negeri seperti Sabah, sokongankewangan harus distrukturkan dengancara yang boleh memupukpertumbuhan, pembangunan dankemandirian, dan bukannyamewujudkan pergantungan kewanganmelalui pinjaman.Memandangkan Sabah berada dipuncak era baharu dalam perjalananpengelektrikannya, adalah penting