ETIKA PERKHIDMATAN AWAM
ii "Pilihlah di antara mereka (lantikan ke Perkhidmatan Awam) yang mempunyai akhlak yang mulia dan bersifat amanah, orang yang tidak akan mengambil kesempatan daripada kedudukan mereka yang istimewa ... " Warkah Sayyidina Ali Ibn Abi Talib, Khalifah Ke-4 kepada Malik Harith Al Ashtar © Hak Cipta Terpelihara 2021 oleh Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN). Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian daripada kandungan buku ini dalam apa jua bentuk dan dengan apa cara pun sama ada secara elektronik, fotokopi, mekanikal, rakaman atau lain-lain sebelum mendapat izin bertulis daripada Pengarah, Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN). Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN) Jabatan Perkhidmatan Awam Kuala Lumpur Malaysia. Laman web: (603) - 2084 7777 (Talian Utama) Tel: (603) - 2084 7471 Faks:
S E K A P U R S I R E H K E T U A P E N G A R A H PERKHIDMATAN AWAM Assalamualaikum WBT dan Salam Sejahtera, ingin Pertama ke memanjatkan hadrat Allah SWT di atas inayah 'Etika dan izinNya maka buku dapat Perkhidmatan ingin diterbitkan. mengucapkan tahniah kepada Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN) atas penerbitan buku ini yang bertujuan untuk menjadi panduan kepada semua penjawat awam dalam menjalankan tugas dengan penuh beretika dan berintegriti. sekali saya kesyukuran Awam' Saya juga Perkhidmatan awam merupakan tulang belakang kepada jentera dalam pentadbiran penyampaian perkhidmatan kepada rakyat. Isu-isu salah laku penjawat awam seperti rasuah dan salah guna kuasa yang dipaparkan di media sosial boleh kerajaan iii
iv menjejaskan imej dan kredibiliti perkhidmatan awam. Ia juga boleh memberi kesan kepada sistem penyampaian perkhidmatan. Lantaran itu, setiap penjawat awam perlu menjunjung tinggi budaya etika dan integriti serta komited, jujur dan amanah dalam menjalankan tugas. Oleh yang demikian, saya berharap agar buku ini dapat dijadikan sebagai panduan dalam perkhidmatan awam untuk membudayakan etika dan integriti. Diharapkan juga agar buku ini dapat memberi manfaat dan pencerahan mengenai pembudayaan etika yang perlu diikuti dan dipatuhi oleh setiap penjawat awam. TAN SRI MOHD KHAIRUL ADIB BIN ABD RAHMAN Ketua Pengarah Perkhidmatan Awam
SEULAS PINANG PENGARAH INTAN Assalamualaikum WBT dan Salam Sejahtera, ingin Terlebih kesyukuran memanjatkan ke hadrat Allah SWT kerana 'Etika penerbitan Buku Perkhidmatan Awam' ini dapat Ini adalah usaha direalisasikan. berterusan INTAN daripada untuk membudayakan etika dan nilai-nilai murni dalam kalangan penjawat awam di negara ini. dahulu saya Dalam untuk usaha membangunkan sebuah negara, etika pengamalannya merupakan perkara yang harus diberikan utama. Penjawat awam yang beretika dan berakhlak mulia merupakan sesebuah aset penting bagi Sifat organisasi kerajaan. amanah, bertanggungjawab dan berintegriti adalah perlu awam setiap penjawat bagi dan perhatian v
vi ketika melaksanakan tugas kepada negara. Hakisan nilai- nilai murni dan etika dalam kalangan penjawat awam akan mengakibatkan kepincangan pentadbiran dan salah laku dalam organisasi dan seterusnya akan menyebabkan negara terjerumus ke arah kejatuhan. Oleh yang demikian, buku ini diterbitkan oleh INTAN sebagai inisiatif untuk membudayakan etika dalam kalangan penjawat awam. Ia akan menjadi panduan dan dapat memberi bimbingan dalam membentuk perkhidmatan awam yang berakhlak tinggi dan menghayati nilai-nilai murni supaya penjawat awam dapat berkhidmat dengan cemerlang. Diharap setiap penjawat awam dapat menghayati setiap prinsip etika perkhidmatan awam yang telah digariskan dalam buku ini dan diterjemahkan dalam amalan harian terutamanya ketika melaksanakan tugas. DATUK DR. KAMARUDIN BIN MIN Pengarah INTAN
"Saya juga sedar bahawa apa yang rakyat mahu ialah sebuah kerajaan yang bersih, berintegriti dan bebas rasuah. Kerajaan pimpinan saya juga akan memberi keutamaan kepada usaha-usaha untuk meningkatkan integriti dan tadbir urus kerajaan yang baik. Ini termasuk usaha- usaha untuk membanteras amalan rasuah dan salah guna kuasa dengan meningkatkan penguatkuasaan dan memperkemaskan undang- undang, peraturan dan amalan yang berkaitan." (Ucapan YAB Tan Sri Muhyiddin bin Haji Mohd Yassin Perdana Menteri Malaysia, Rayuan Kepada Rakyat Malaysia, 2 Mac 2020)
"Kepercayaan untuk berkhidmat harus menjadi satu pegangan kepada Perkhidmatan Awam supaya amanah yang digalas dan cabaran yang ditempuhi dapat direalisasikan dengan ikhlas, berfikiran terbuka serta positif bertunjangkan kepada perkhidmatan kelas pertama dan pintar. Lima prinsip utama yang ditekankan iaitu elemen kebersamaan, interaksi, dinamik, khidmat bakti dan pembudayaan integriti harus dijadikan panduan bagi memacu kecemerlangan perkhidmatan.." (Aspirasi Ketua Setiausaha Negara, Y.Bhg Tan Sri Mohammad Zuki bin Ali, Kepercayaan Untuk Berkhidmat, facebook KSN, 14 Februari 2020) xi
KANDUNGAN Sekapur Sireh Ketua Pengarah Perkhidmatan Awam Seulas Pinang Pengarah INTAN BAHAGIAN 1 BAHAGIAN 2 RINGKASAN EKSEKUTIF ETIKA PERKHIDMATAN AWAM PENGENALAN Peranan Perkhidmatan Awam Tujuan Etika Perkhidmatan Awam Objektif Etika Perkhidmatan Awam BAHAGIAN 3 PRINSIP KENEGARAAN Menghayati Prinsip Rukun Negara Taat Setia Kepada YDP Agong Dan Negara Semangat Patriotisme Yang Tinggi Berkecuali Bersikap Adil Dan Kesaksamaan BAHAGIAN 4 PRINSIP ETIKA KERJA Berintegriti Akauntabiliti Telus Mematuhi Dan Mendaulatkan Undang-Undang Mengamalkan Budaya Kerja Yang Mulia Dan Sempurna Mengamalkan Ciri-Ciri Profesionalisme Menjaga Kerahsiaan BAHAGIAN 5 PRINSIP NILAI-NILAI MURNI Kebijaksanaan Keberanian Pemeliharaan Diri Keadilan Lampiran A: Pembudayaan Etika Perkhidmatan Awam Rujukan Sidang Redaksi Etika Dalam Perkhidmatan Awam iii v 2 6 7 8 9 11 11 12 13 14 15 17 17 18 19 20 21 22 23 25 25 29 34 41 49 52 54
2 RINGKASAN EKSEKUTIF ETIKA PERKHIDMATAN AWAM Bagi merealisasikan salah satu hala tuju Kerangka iaitu dan ini bertujuan untuk memastikan setiap penjawat awam yang berkhidmat dalam perkhidmatan awam mempunyai nilai, integriti dan etika yang tinggi dengan menerapkan pemahaman dan penghayatan menerusi satu sumber rujukan yang komprehensif. Pembaharuan penyampaian perkhidmatan profesional, Buku Etika Perkhidmatan Awam Perkhidmatan Awam berintegriti Integriti penjawat awam dalam etika perkhidmatan awam ini ditakrifkan sebagai keupayaan penjawat awam untuk: (i) bersikap jujur, telus dan mempertahankan diri daripada sebarang bentuk penyelewengan demi menjaga nama baik kementerian, jabatan, agensi dan pentadbiran kerajaan secara keseluruhannya; (ii) memberikan keutamaan kepada kepentingan awam apabila berlaku konflik; dan (iii) menghayati sepenuhnya ikrar integriti perkhidmatan awam dan bertindak tegas terhadap mereka yang melanggar undang-undang dalam memenuhi amanah dan kuasa yang diberikan selaku penjawat awam. Buku Etika Perkhidmatan Awam ini mengandungi tiga prinsip utama iaitu kenegaraan, etika kerja dan nilai-nilai murni yang merangkumi enam belas komponen.
iaitu Prinsip kenegaraan merangkumi kepercayaan kepada tuhan, taat setia kepada Yang di- Pertuan Agong, negara dan kerajaan, semangat patriotisme yang tinggi, berkecuali dan bersikap adil dan kesaksamaan (Impartiality). lima komponen komponen Prinsip Etika Kerja merangkumi iaitu berintegriti, akauntabiliti, telus, mematuhi dan mendaulatkan undang-undang, mengamalkan budaya kerja yang mulia dan sempurna. Mengamalkan ciri-ciri profesionalisme dan menjaga kerahsiaan. tujuh Prinsip nilai-nilai murni merangkumi empat komponen iaitu kebijaksanaan, keberanian, pemeliharaan diri dan keadilan. OBJEKTIF 1 Meningkatkan integriti penjawat awam 2 Perkhidmatan awam yang efektif 3 Pembudayaan etika iaitu bersih, cekap dan amanah 4 Memenuhi kehendak rakyat Rajah 1: Objektif Etika Perkhidmatan Awam 3
4 Tiga Prinsip Utama Etika Perkhidmatan Awam 1 KENEGARAAN 3PRINSIP ETIKA PERKHIDMATAN AWAM 2 ETIKA KERJA 3 NILAI-NILAI MURNI Rajah 2: Prinsip Utama Etika Perkhidmatan Awam
PRINSIP ETIKA PERKHIDMATAN AWAM PRINSIP ETIKA PERKHIDMATAN AWAM Menghayati Prinsip Rukun Negara Taat Setia kepada YDP Agong, Negara dan Kerajaan PRINSIP PERTAMA: KENEGARAAN Semangat Patriotisme yang Tinggi Berkecuali (Neutrality) Bersikap Adil dan Kesaksamaan (Impartiality) Akauntabiliti Integriti Telus Menjaga Kerahsiaan PRINSIP KEDUA: ETIKA KERJA Mematuhi dan Mendaulatkan Undang-Undang Mengamalkan Budaya Kerja yang Mulia dan Sempurna Mengamalkan Ciri-Ciri yang Profesional PRINSIP KETIGA: NILAI-NILAI MURNI KEBIJAKSANAAN KEBERANIAN PEMELIHARAAN DIRI KEADILAN Menjaga Masa Bercakap Benar Bersyukur Bersih Menjaga Hak Bekerjasama Rasional Menegakkan Kebenaran Cekap Amanah Ikhlas Baik Pertimbangan Cekal Berdisiplin Rajin Jujur Toleransi Saling Bermaafan Tekun Prihatin Empati Berdikari Bermaruah Berketerampilan Penghargaan Hormat Dedikasi Silaturahim Kesederhanaan Rajah 3: Prinsip Etika Perkhidmatan Awam 5
6 PENGENALAN Perkhidmatan awam merupakan badan eksekutif yang dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong dan dasar-dasar bertanggungjawab melaksanakan kerajaan serta bertindak sebagai jentera kerajaan untuk menyampaikan perkhidmatan kepada rakyat dan sentiasa menjaga kepentingan awam serta memelihara kedaulatan negara. Perkhidmatan awam berpengaruh secara langsung dalam kehidupan rakyat. Setiap penjawat awam yang berkhidmat dalam perkhidmatan awam perlu kompeten dan komited dalam melaksanakan tugas demi memenuhi ekspektasi rakyat terbanyak yang semakin mencabar seiring dengan kemajuan material. Oleh itu, penjawat awam dituntut untuk melaksanakan tugas dengan penuh tanggungjawab dan bersifat amanah. Etika perkhidmatan awam diwujudkan sebagai panduan untuk kefahaman, penghayatan dan pembudayaan kendiri yang bertujuan untuk memperkasakan komponen etika dan nilai penjawat awam.
Jadual 1: Peranan Perkhidmatan Awam Pertama Perkhidmatan awam adalah satu institusi utama masyarakat dan negara. Kedua Perkhidmatan memberikan awam perkhidmatan kepada Raja, Kerajaan dan masyarakat (rakyat) dengan penuh kesetiaan. Ketiga bertanggungjawab Perkhidmatan membentuk masyarakat yang adil dengan sistem ekonomi yang berpandukan kepada kepentingan awam. awam Keempat Perkhidmatan awam menjalankan hak-hak dan kuasa-kuasanya dengan penuh tanggungjawab serta berlaku adil kepada rakyat yang menerima khidmatnya. (Sumber: Citra Karya. Falsafah Nilai dan Etika Dalam Perkhidmatan Awam, INTAN 1994) 7
8 Tujuan Etika Perkhidmatan Awam Selaras dengan peraturan-peraturan sedia ada, etika perkhidmatan awam ini adalah seruan kepada penjawat awam agar sentiasa memelihara sahsiah diri dengan berakhlak mulia, teliti dan cekap dalam melaksanakan tugas mereka. Etika perkhidmatan awam ini juga merupakan kit pengenalan dan ringkasan kepada peruntukan undang-undang, peraturan, dasar, pekeliling, pelan integriti serta inisiatif semasa yang berkaitan dengan nilai dan etika anggota perkhidmatan awam. Harapannya ialah dengan wujudnya etika perkhidmatan awam ini, semua penjawat awam boleh memahami dan menghayati panduan ini serta membudayakannya melalui pembinaan sahsiah yang berterusan bagi memenuhi ekspektasi rakyat seterusnya meningkatkan kepercayaan rakyat kepada kerajaan.
Objektif Etika Perkhidmatan Awam 1) Meningkatkan keyakinan terhadap integriti penjawat awam yang merupakan agen dalam pelaksanaan dasar- dasar kerajaan dan perkhidmatan yang diberikan. 2) Memastikan perkhidmatan awam yang efektif. 3) Pembudayaan etika iaitu bersih, cekap dan amanah dalam melaksanakan tugas sebagai penjawat awam. 4) Memenuhi kehendak rakyat dan meningkatkan kepercayaan kepada kerajaan. 9
10 PRINSIP RUKUN NEGARA KEPERCAYAAN KEPADA TUHAN KESETIAAN KEPADA RAJA DAN NEGARA KELUHURAN PERLEMBAGAAN KEDAULATAN UNDANG-UNDANG KESOPANAN DAN KESUSILAAN
PRINSIP KENEGARAAN KENEGARAAN Penjawat awam hendaklah pada setiap masa: 1) Menghayati Prinsip Rukun Negara Lima Prinsip Rukun Negara iaitu kepercayaan kepada tuhan, kesetiaan kepada raja dan negara, keluhuran perlembagaan, kedaulatan undang-undang serta kesopanan dan kesusilaan adalah teras utama kepada pembentukan etika dalam kalangan penjawat awam. Penjawat awam perlu menghayati semangat prinsip Rukun Negara secara mendalam ke arah pembentukan nilai dan etika yang harus diamalkan oleh setiap penjawat awam. Sebarang pelanggaran kepada prinsip Rukun Negara akan mewujudkan konflik yang boleh menjejaskan imej, kredibiliti dan keyakinan rakyat kepada perkhidmatan awam. Penjawat awam yang menghayati prinsip Rukun Negara akan mempunyai etika yang teguh dan boleh memberikan perkhidmatan yang berintegriti dan sempurna kepada stakeholders. 11
12 inilah yang memberi makna yang amat "Prinsip-prinsip mendalam kepada diri kita sebagai rakyat Malaysia. Kita berasa bangga menjadi warganegara Malaysia walau apa pun kaum, agama dan warna kulit kita kerana kita mempunyai jati diri yang sebahagiannya dibentuk oleh prinsip Rukun Negara. Kelima-lima prinsip ini menjadi asas identiti diri dan penyatuan kita sebagai bangsa Malaysia. Kita percaya kepada Tuhan, kita setia kepada Raja dan negara, kita junjung keluhuran perlembagaan, kita hormati kedaulatan undang-undang dan kita sentiasa bersopan dan bertatasusila dalam pergaulan kita seharian. Tidak kiralah sama ada anda seorang Melayu, Cina, India, Sikh, Kadazan, Dusun, Iban, Murut, Melanau, orang asal atau mana-mana kaum dan suku kaum sekalipun, sekiranya anda bergelar warganegara Malaysia, inilah ciri-ciri yang wajib anda miliki. Perbezaan rasa dan warna kulit tidak menjadi penghalang kepada kita semua untuk bersatu hati sebagai satu bangsa yang mempunyai nilai-nilai yang sama, yang berpegang kepada prinsip kenegaraan yang sama, dan berbangga menjadi warga sebuah negara yang aman, makmur dan harmoni." (Ucapan YAB Tan Sri Muhyiddin Haji Mohd Yassin, Perdana Menteri Malaysia sempena Sambutan Ulang Tahun ke-50 Rukun Negara, 9 Julai 2020) 2) Taat Setia Kepada YDP Agong Dan Negara Memberikan taat setia kepada Yang di-Pertuan Agong, negara dan kerajaan. Dalam konteks ini taat setia membawa maksud pematuhan terhadap dasar dan peraturan yang sedang berkuat kuasa mengikut undang-undang. Dalam
memberikan taat setia, pegawai tidak akan membelakangkan tugas awam dengan kepentingan peribadi dan sentiasa berkelakuan baik, cekap, sentiasa berusaha, jujur, amanah dan bertanggungjawab. Contoh kes: Seorang penjawat awam telah ditahan pihak polis untuk siasatan kerana perbuatannya membuat penyataan awam di akaun Twitter miliknya yang menghina Institusi DiRaja dan Yang di-Pertuan Agong. Rumusan: Seorang penjawat awam tidak boleh mengeluarkan kenyataan atau melakukan perbuatan yang menunjukkan ciri-ciri tidak taat kepada Yang di-Pertuan Agong, negara dan kerajaan kerana ianya boleh menjejaskan nama baik perkhidmatan awam. Pelanggaran undang-undang ini akan menyebabkan penjawat awam dikenakan tindakan di bawah Perkara 4(1) Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan & Tatatertib) 1993 atau di bawah apa jua undang- undang negara yang berkuat kuasa. 3) Semangat Patriotisme Yang Tinggi Menunjukkan semangat patriotisme yang tinggi dengan sentiasa mempunyai ketahanan diri, berani, bersemangat wira, rela berkorban dan dapat menyumbang kepada kepentingan bangsa dan negara. Penjawat awam pada setiap masa boleh diarahkan untuk menggalas sebarang tugasan mengorbankan masa, jiwa dan tenaga demi kepentingan perkhidmatan. 13
14 Contoh kes: Norhasmat Abdul Aziz seorang penjawat awam merupakan seorang pelumba persendirian yang mengharumkan nama negara selepas meraih pingat emas dalam acara Lebuhraya Masters bagi kategori umur 40 hingga 44 tahun di Kejohanan Lumba Basikal Asia (ACC) di Nay Pyi Taw, Myanmar. (Sumber: Harian Metro, 9 Februari 2018) Rumusan: Sifat patriotisme yang tinggi dalam diri seseorang penjawat awam harus sentiasa berada pada tahap yang tinggi kerana dengan sifat tersebut penjawat awam mampu memberikan sumbangan besar kepada kepentingan bangsa dan negara. ini benar-benar dihayati, produktiviti Sekiranya nilai perkhidmatan awam dapat ditingkatkan ke tahap yang lebih baik. 4) Berkecuali Berkecuali (neutrality) iaitu tanpa menyebelahi mana- mana pihak bagi memastikan peraturan atau perundangan dipatuhi. Sikap berkecuali penjawat awam perlu diterjemahkan ketika membuat keputusan dalam segala urusan perkhidmatan seperti merangka dasar-dasar semasa kerajaan dan permohonan kelulusan. Contoh kes: Pegawai X telah diarahkan untuk memberikan bantuan banjir di Kampung Y. Apabila beliau sampai di Kampung Y, ADUN Z mengarahkan supaya bantuan diberikan dengan
mengutamakan penyokong-penyokong beliau. Sebagai seorang penjawat awam yang berpegang kepada prinsip berkecuali, pegawai X perlu menyalurkan bantuan pada semua pihak yang layak mendapat bantuan banjir. Rumusan: Setiap penjawat awam hendaklah sentiasa memastikan prinsip rule of law terlaksana tanpa mengira peringkat. Amalan berkecuali dalam melaksanakan tugas dan tanggungjawab yang diamanahkan dapat mewujudkan perkhidmatan awam yang cemerlang. Seorang penjawat awam perlulah mengamalkan sikap berkecuali dalam menjalankan tugas berdasarkan Perkara 4 (1), Peraturan- Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan & Tatatertib) 1993. 5) Bersikap Adil Dan Kesaksamaan (Impartiality) Berupaya menjalankan tugas dan tanggungjawab sebagai penjawat awam dengan adil dan saksama tanpa menyebelahi mana-mana pihak seperti parti politik, termasuk parti politik yang memerintah, ahli keluarga, kenegerian dan lain-lain. Contoh kes: Encik A bertugas di kaunter Jabatan S. Semasa bertugas beliau telah didatangi oleh saudaranya untuk mempercepatkan urusan kaunter atas dasar keluarga berbanding mereka yang sedang menunggu untuk mendapatkan perkhidmatan tersebut. Encik A telah menunaikan permintaan saudaranya tanpa mempedulikan pelanggan lain yang masih menunggu perkhidmatan beliau. Sebagai seorang penjawat awam, beliau sepatutnya perlu memberikan layanan yang adil dan saksama kepada semua pelanggan jabatan. 15
16 Rumusan: Seseorang penjawat awam tidak boleh membelakangkan tugas awam demi kepentingan peribadi atau menggunakan kedudukan awam bagi faedahnya sendiri atau keluarga. Pelanggaran undang-undang ini membolehkan penjawat awam dikenakan tindakan di bawah Perkara 4 (2), Peraturan- Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan & Tatatertib) 1993.
PRINSIP ETIKA KERJA ETIKA KERJA Penjawat awam hendaklah pada setiap masa melaksanakan etika kerja yang mengutamakan pencapaian melebihi kebiasaan berlandaskan prinsip yang berikut: 1) Berintegriti Mengutamakan sikap integriti dalam menjalankan amanah dan kuasa yang diberikan demi kepentingan umum dan tidak disalahgunakan untuk kepentingan diri. Memberikan keutamaan kepada kepentingan awam apabila berlaku konflik. Menghayati sepenuhnya ikrar integriti perkhidmatan awam yang antaranya membenci rasuah, mengamalkan nilai-nilai murni yang berteraskan ajaran agama dan bertindak tegas terhadap mereka yang melanggar undang-undang serta mengganggu gugat integriti dan imej penjawat awam. Contoh kes: Pada jam 5.00 petang, Encik B telah membantu mengetip kad perakam waktu rakannya yang balik awal pada jam 4.00 petang sedangkan beliau mengetahui perbuatan tersebut adalah salah. Encik B telah didapati bersalah dan dikenakan hukuman tatatertib. Sebagai seorang penjawat awam 17
18 yang berintegriti, beliau tidak boleh membantu rakannya mengetip kad perakam waktu. Rumusan: awam hendaklah mempunyai Seseorang penjawat kejujuran dan bermoral tinggi dalam melaksanakan tugas serta meletakkan kepentingan awam sebagai keutamaan. Pelanggaran undang-undang ini membolehkan penjawat awam dikenakan tindakan di bawah Peraturan 23-Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan & Tatatertib) 1993. 2) Akauntabiliti Sentiasa bertanggungjawab terhadap apa sahaja keputusan berdasarkan undang-undang yang sedang berkuat kuasa, sebarang tindakan atau perbuatan yang dilakukan dan bersedia memberi penjelasan berhubung kewajaran tindakan tersebut diambil. Contoh kes: Puan C, seorang ketua di Jabatan A tidak menyemak dengan teliti dokumen cadangan pelaksanaan program yang dirancang sehingga mengakibatkan program tersebut terpaksa dibatalkan di saat akhir kerana tidak mematuhi prosedur kewangan yang ditetapkan. Namun begitu, beliau tidak mengakui kesilapannya dan menyalahkan pegawai bawahan. Rumusan: Seseorang penjawat awam perlu bertanggungjawab di atas tindakan dan keputusan yang dibuatnya demi kepentingan perkhidmatan dan negara. Prinsip akauntabiliti perlulah
diterap dalam kalangan penjawat awam dan dijadikan amalan harian. Sekiranya ia tidak dititikberatkan, seseorang penjawat awam akan terdedah kepada sikap tidak bertanggungjawab, salah laku dan sentiasa mengambil mudah terhadap tugas yang diamanahkan. 3) Telus Berusaha untuk memastikan bahawa nilai ketelusan sentiasa dijunjung dalam melaksanakan tugas tanpa berselindung atau menimbulkan kesangsian. Pada masa yang sama bertanggungjawab memelihara sepenuhnya rahsia kerajaan pada setiap masa. Setiap keputusan dan tindakan perlu dimaklumkan selagi tiada percanggahan dengan undang- undang dan peraturan yang berkuat kuasa. Keputusan yang dibuat perlu bebas, melalui proses yang jelas dan nyata tanpa sebarang pengaruh peribadi. Contoh kes: Puan D yang bertugas di Jabatan Z memiliki beberapa buah rumah sewa dan beliau gagal mengisytiharkan pemilikan harta tersebut kepada ketua jabatan. Ini menyebabkan tatatertib atas kegagalan beliau dikenakan mengisytiharkan harta tersebut. tindakan Rumusan: Seseorang pegawai perlu telus dan berintegriti dalam menjalankan tugas sebagai seorang penjawat awam dengan mematuhi undang-undang dan peraturan semasa ini yang berkuat kuasa. Pelanggaran undang-undang membolehkan penjawat awam dikenakan tindakan di bawah Peraturan 10-Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan & Tatatertib) 1993. 19
20 4) Mematuhi Dan Mendaulatkan Undang-Undang Mengambil berat akan peraturan yang sedang berkuat kuasa dan perlu mematuhi undang-undang (rule of law) dalam melaksanakan tugas dan tanggungjawab serta menguatkuasakan peraturan tanpa gentar atau berpihak kepada mana-mana pihak. Kejahilan terhadap undang- undang tidak boleh dijadikan alasan di dalam ketidakpatuhan (ignorance of law is not an excuse). Contoh kes: Encik S, seorang pegawai di Jabatan Penguatkuasaan J didapati telah memandu kenderaan beliau menggunakan lorong kecemasan di Lebuh raya Z semasa pulang dari pejabat. Semasa ditahan oleh penguat kuasa dari jabatan berkenaan, Encik S telah memarahi pegawai tersebut. Sebagai pegawai yang bertugas di Jabatan Penguatkuasaan J, Encik S sepatutnya menunjukkan contoh dan teladan kepada orang lain dalam mematuhi undang-undang jalan raya yang telah ditetapkan. Rumusan: Penjawat awam sewajarnya mematuhi undang-undang yang sedang berkuat kuasa dan menunjukkan contoh teladan yang baik kepada masyarakat. Pelanggaran undang-undang ini membolehkan penjawat awam dikenakan tindakan di bawah Peraturan 4 (2) (d)-Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan & Tatatertib) 1993.
5) Mengamalkan Budaya Kerja Yang Mulia Dan Sempurna Mengamalkan pembelajaran berterusan (lifelong learning) dengan sentiasa berusaha meningkatkan pengetahuan yang ada dan memberi nilai tambah kepada hasil kerja menerusi amalan kerja yang mulia untuk menghasilkan mutu kerja yang sempurna. Contoh kes: Puan A bertanggungjawab mengendalikan hal-hal berkaitan kewangan termasuk perolehan di pejabatnya. Pada mulanya, Puan A banyak bergantung kepada pegawai lama di bawah seliaannya. Puan A mendapati banyak tindakan diambil tanpa merujuk kepada mana-mana peraturan atau garis panduan semasa yang berkuat kuasa. Puan A berasa serba salah apabila terdapat teguran dari audit dalaman terhadap beberapa ketidakpatuhan peraturan. Bagi memastikan hasil kerja yang sempurna dan mematuhi peraturan yang ditetapkan, Puan A memastikan semua pegawainya membaca dan mematuhi pekeliling semasa yang berkuat kuasa serta menghadiri kursus-kursus yang berkaitan dengan kewangan dan tugas yang telah dipertanggungjawabkan. Hasilnya, pengauditan kewangan ke atas pejabat Puan A mendapati peraturan kewangan telah dipatuhi dan kerja dilaksanakan dengan sempurna dan berhemah. Rumusan: Penjawat awam perlu mengamalkan budaya kerja yang sempurna dalam melaksanakan tugasan harian agar kerja tersebut memberi manfaat kepada jabatan, masyarakat dan negara. Memahami tugasan dan tanggungjawab 21
22 yang diberi serta melaksanakannya mengikut peraturan sedia ada. Pelanggaran undang-undang ini membolehkan penjawat awam dikenakan tindakan di bawah Peraturan 4 (2) (e)-Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan & Tatatertib) 1993. 6) Mengamalkan Ciri-Ciri Profesionalisme Melengkapkan diri dengan kompetensi yang dikehendaki dalam meningkatkan kreativiti, inovasi dan produktiviti penyampaian perkhidmatan. Antara ciri-ciri profesionalisme yang perlu diberi penekanan ialah kecerdasan intelektual, komunikasi berkesan, kematangan emosi, kekuatan spiritual dan kecergasan fizikal. Contoh kes: Puan B telah dimarahi dengan kata-kata kesat oleh seorang pelanggan di kaunter Agensi X hanya kerana beliau meminta pelanggan tersebut mengisi borang terlebih dahulu sebelum mengambil nombor giliran bagi memudahkan urusan. Puan B sebagai seorang pegawai yang profesional dan terlatih tidak mudah melatah dengan tindakan pelanggan tersebut dan masih memberikan senyuman dan melayan pelanggan yang berurusan di kaunter dengan baik dan berhemah. Rumusan: Penjawat awam perlu mengamalkan budaya kerja yang profesional dan tidak membiarkan emosi negatif mempengaruhi dirinya dalam melaksanakan tugasan harian agar penyampaian perkhidmatan menjadi cekap dan efisien. Penjawat awam juga perlu memahami tugasan dan tanggungjawab yang diberi serta melaksanakannya mengikut peraturan atau prosedur sedia ada.
7) Menjaga Kerahsiaan Berusaha untuk sentiasa memastikan segala data dan maklumat terperingkat tidak dikongsi, disebar atau diakses tanpa kebenaran. Contoh kes: Encik C seorang penjawat awam yang mempunyai maklumat berkaitan anggaran harga projek pembinaan sebuah Lebuh raya M telah memaklumkan kepada Encik A dari Syarikat ABC supaya memasuki tender pembinaan lebuh raya tersebut dalam julat harga antara RM115 juta hingga RM120 juta. Syarikat ABC telah memasuki tender berdasarkan maklumat yang diberi oleh Encik C dan berjaya mendapat tender tersebut. Tindakan Encik C telah diketahui oleh pihak pengurusan dan dikenakan tindakan oleh Lembaga Tatatertib kerana membocorkan maklumat terperingkat. Rumusan: dan Seorang tugasan. bertanggungjawab Pelanggaran undang-undang ini akan menyebabkan penjawat awam berkenaan dikenakan tindakan tatatertib di bawah Peraturan 4(2) (f) dan (g) - Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan & Tatatertib) 1993. penjawat awam perlulah jujur dalam melaksanakan 23
PRINSIP NILAI-NILAI MURNI NILAI-NILAI MURNI Penjawat awam hendaklah pada setiap masa membudayakan nilai-nilai murni yang mencerminkan imej dan kredibiliti perkhidmatan awam agar sentiasa dipandang tinggi dengan mengamalkan empat nilai teras (cardinal virtues) dan 29 nilai kembangan seperti berikut: 1) Kebijaksanaan Penekanan ilmu pengetahuan sangat penting kepada setiap anggota perkhidmatan awam agar dapat membezakan baik atau buruk sama ada dalam pertuturan mahupun kelakuan supaya sentiasa berhikmah dalam tindakan. a. Menjaga Masa - Sentiasa bijak merancang dan mengurus masa serta menyegerakan tugas dalam tempoh masa yang ditetapkan. Contoh kes: Encik D menerima arahan daripada pegawai atasannya untuk menyiapkan satu kertas kerja dengan segera kerana kertas kerja tersebut akan dibentangkan pada keesokan harinya. Dalam masa yang sama, Encik D juga sedang menguruskan 25
26 tugasan penting yang lain. Bagi memastikan semua tugasan dapat diselesaikan dalam tempoh yang ditetapkan, Encik D telah menyusun semula tugasan mengikut keutamaan dengan menyiapkan kertas kerja terlebih dahulu berbanding tugasan lain. Rumusan: Penjawat awam perlu komited dan menggunakan alternatif serta kaedah yang bersesuaian bagi menyelesaikan tugasan dalam masa yang ditetapkan supaya penyampaian perkhidmatan tidak terjejas. Penjawat awam juga perlu mempunyai rasa tanggungjawab untuk menguruskan masa dengan lebih cekap. b. Rasional - Berfikiran terbuka berdasarkan alasan dan bukti yang nyata, mampu membuat pertimbangan, keputusan dan tindakan dengan cepat dan tepat berlandaskan maklumat yang sahih dan boleh dipercayai. Contoh kes: Datin A mempunyai dua orang pegawai di bawah seliaannya iaitu Puan M dan Encik S yang merupakan seorang bapa tunggal. Kedua-duanya sangat komited dan sentiasa menyiapkan tugasan dalam tempoh yang ditetapkan. Walau bagaimanapun, Encik S sering mengambil cuti rehat kerana terpaksa menjaga anaknya yang sakit. Datin A membuat pertimbangan yang rasional dan adil berdasarkan hasil kerja kedua-dua pegawai tersebut dan tidak menjadikan rekod cuti Encik S sebagai alasan untuk memberikan markah yang rendah.
Rumusan: Penjawat awam perlu bertindak secara rasional dan profesional dalam apa juga tugasan yang dilaksanakannya. c. Baik Pertimbangan - Berkebolehan membuat pertimbangan yang wajar untuk menghasilkan keputusan yang bijaksana agar risiko dapat diminimumkan dan kesan negatif dapat dielakkan. Contoh kes: Semasa melakukan rondaan di lebuh raya, sepasukan anggota Jabatan J mendapati seorang wanita menunggang motosikal bersama tiga orang anak kecil yang tidak memakai topi keledar dalam perjalanan dari Kuala Lumpur ke Jengka, Pahang. Apabila ditahan, ibu tunggal tersebut memaklumkan bahawa mereka kekurangan wang menyebabkan terpaksa menggunakan motor untuk pulang ke kampung. Kerana bimbang keselamatan anak-anak tersebut dan dimaklumkan juga bahawa mereka tidak makan dari pagi lagi, anggota Jabatan J ini memutuskan untuk memohon kebenaran pegawai atasan bagi membantu menghantar mereka ke destinasi yang dituju dan membeli makanan untuk mereka. Rumusan: Penjawat awam perlu bertindak secara rasional dan profesional dalam apa jua tugasan yang dilaksanakan. 27
28 d. Toleransi - Sentiasa bertolak ansur dan mampu mengawal emosi bagi mengelak berlakunya perbalahan dan pertelingkahan di tempat kerja. Contoh kes: Puan G diarahkan oleh pegawai atasan untuk menyiapkan satu laporan dengan kadar segera dan memerlukan maklumat daripada Encik M dan Puan E di unit lain. Walaupun Encik M dan Puan E mempunyai tugasan yang agak padat, namun mereka masih bertolak ansur dan memberikan maklumat yang diperlukan oleh Puan G agar laporan tersebut dapat disiapkan dalam tempoh yang ditetapkan. Rumusan: Penjawat awam perlu peka dan prihatin dengan tugasan rakan-rakan dan sedaya upaya membantu mereka untuk melaksanakan tugasan tersebut. e. Berdikari - Meningkatkan kebolehan dan kesanggupan melakukan sesuatu tanpa bergantung kepada orang lain. Contoh kes: Encik B merupakan seorang penjawat awam berstatus Orang Kelainan Upaya (OKU). Walaupun berstatus OKU, beliau tidak pernah membataskan diri dalam melakukan tugasan di pejabat. Semua tugasan yang diberikan dilaksanakan sebaik mungkin dan tidak terlalu mengharapkan bantuan orang lain. Selain itu, beliau juga aktif memberikan ceramah kesedaran kepada masyarakat berhubung peranan OKU di tempat kerja dan turut aktif dalam sukan ping pong mewakili jabatannya.
Rumusan: Penjawat awam perlu sentiasa berusaha dan berdikari dalam melaksanakan tugasan yang diberi. f. Hormat - Sentiasa menjaga hubungan dengan rakan sekerja, ketua jabatan, ahli keluarga, masyarakat dan alam sekitar agar terhindar daripada perkara-perkara yang boleh menjejaskan kehidupan. Contoh kes: Encik F merupakan seorang Ketua Pembantu Tadbir Gred 22 di sebuah Jabatan Y. Manakala Puan G pula merupakan seorang Penolong Setiausaha Gred 41 yang baru sahaja berkhidmat dalam perkhidmatan awam. Encik F sentiasa menghormati Puan G walaupun beliau lebih berusia dan berpengalaman. Puan G juga sentiasa memohon tunjuk ajar daripada Encik F dalam menjalankan tugasnya. Rumusan: Penjawat awam hendak perlu sentiasa saling hormat- menghormati antara satu sama lain tanpa mengira pangkat dan usia. 2) Keberanian Menuntut anggota perkhidmatan awam agar berani menyatakan pendirian atau pendapat yang benar secara berhemah. 29
30 a. Bercakap Benar - Menzahirkan kata-kata yang bernas, dengan fakta yang betul dan jitu serta bertepatan dengan prinsip-prinsip agama dan moral untuk faedah bersama. Contoh kes: Pak Cik M telah membuat permohonan tanah kerajaan daripada Pejabat Tanah X. Beliau hadir ke Pejabat Tanah X bagi mendapatkan status permohonan tersebut. Keputusan permohonan Pak Cik M gagal tetapi Encik A seorang pegawai di pejabat tanah tersebut telah diarahkan oleh pegawai atasannya untuk memaklumkan bahawa masih tiada keputusan terhadap permohonan tanah Pak Cik M kerana pada masa itu negara akan menghadapi Pilihan raya Umum. Lantaran itu, Encik A tidak memaklumkan keputusan sebenar kepada Pak Cik M. Rumusan: Penjawat awam hendak bercakap jujur dalam menjalankan tanggungjawab dan tugas tanpa perlu ada rasa takut atau gentar dengan ancaman atau ugutan daripada mana-mana pihak walaupun daripada penyelia atasannya. b. Menegakkan Kebenaran - Yakin dan berpegang teguh kepada kebenaran serta sentiasa berkomunikasi berdasarkan fakta, bukti atau prinsip secara berhemah dan diplomasi. Contoh kes: Encik R merupakan seorang Penolong Jurutera di Pejabat Daerah Z. Beliau telah diminta oleh pegawai atasan untuk mengemukakan laporan kemajuan projek pembinaan jalan kampung yang tidak menggambarkan keadaan sebenar di
atas tapak bagi menguntungkan pihak kontraktor. Walau bagaimanapun, beliau tetap dengan pendiriannya untuk membuat laporan yang tepat dan betul. Rumusan: Penjawat awam harus berani menegakkan kebenaran sebagai nilai untuk memperteguh dan mengangkat integriti perkhidmatan awam dan negara. c. Cekal - Cekal menghadapi sebarang tekanan atau kesulitan semasa bertugas dan tidak mudah berputus asa dalam mencari penyelesaian terhadap masalah yang dihadapi. Contoh kes: Cikgu R berasal dari Perak telah ditugaskan di sebuah sekolah pedalaman di Tenom, Sabah. Memegang kata-kata ibunya supaya 'mengajar anak orang dengan betul dan menjaga amanah yang diberi', Cikgu R bersetuju ke Tenom di mana perjalanan dari Tenom ke sekolah beliau ada sejauh 110km dan mencabar kerana terpaksa melalui jalan tanah merah dan gravel serta laluan balak yang kadangkala menjadi lebih sukar kerana berlumpur jika hari hujan. Perjalanan mengambil masa tiga jam jika cuaca panas dan jalan tanah kering tetapi memakan masa lima ke enam jam jika musim hujan. Walaupun banyak halangan, Cikgu R tidak berputus asa dan cekal mengajar subjek matematik kepada anak- anak bangsa sehingga ada pelajar-pelajarnya yang berjaya mendapat Gred B dalam peperiksaan. 31
32 Rumusan: Setiap penjawat awam perlu cekal dan tabah dalam menghadapi tanpa membelakangkan nilai-nilai dan etika sebagai penjawat awam dan sentiasa mencari jalan penyelesaian terhadap masalah yang dihadapi. setiap cabaran dalam kerjaya d. Saling Bermaafan - Berusaha mengetepikan ego untuk meminta maaf atau memberi maaf terlebih dahulu bahkan membalas kesalahan orang lain dengan kebaikan. Contoh kes: Dalam satu mesyuarat di Jabatan X, Encik A telah melontarkan soalan secara bertalu-bertalu kepada Puan S semasa beliau membentangkan kertas cadangan untuk mewujudkan Pusat Khidmat Setempat di Pekan M. Meskipun soalan-soalan tersebut seolah-olah cuba menjatuhkan kredibiliti Puan M, beliau berbaik sangka dengan menyatakan soalan-soalan tersebut bertujuan untuk mendapatkan keputusan yang terbaik. Beliau tidak menyalahkan dan berkecil hati dengan Encik A serta memaafkannya demi kepentingan organisasi. Rumusan: Penjawat awam perlu sentiasa bersikap terbuka dan memberi kemaafan dalam melaksanakan tugasan demi kepentingan organisasi, masyarakat dan negara.
e. Bermaruah - Sentiasa menjaga kehormatan diri dengan menghiasi karakter dengan budi pekerti mulia melalui tutur kata, pakaian dan pergaulan yang sopan Contoh kes: Cik S seorang pegawai yang belum berkahwin bertugas di Bahagian Pengurusan Maklumat, Kementerian X. Cik S sering diusik oleh Encik A, pegawai atasannya yang telah berkahwin yang juga merupakan Pegawai Penyelianya. Usikan tersebut berbentuk cuitan yang seolah-olahnya berlaku secara tidak sengaja dan memanggilnya 'sayang'. Keadaan ini telah berlanjutan selama setahun dan usikan yang dilakukan terhadapnya semakin menjadi-jadi. Akhirnya, Cik S telah melaporkan kejadian ini kepada Unit Integriti dan memberanikan diri untuk mengharungi proses penyiasatan seperti dalam PKPA Bil 5 Tahun 2018 - Garis Panduan Pengendalian Kes Gangguan Seksual di Tempat Kerja. Sepanjang melalui proses penyiasatan ini, Cik S terpaksa berhadapan dengan pelbagai cemuhan yang meragui aduannya dan ugutan daripada Pegawai Penyelianya. Namun, Cik S tetap tabah demi mempertahankan maruah dirinya. Rumusan: Penjawat awam perlu elakkan perkara atau tingkah laku yang boleh menjejaskan kualiti diri dan mencemarkan nama baik serta kehormatan diri. f. Dedikasi - Sentiasa berminat dan rela mengorbankan masa dan tenaga dalam melakukan tugasan yang rasmi atau tidak rasmi dengan beretika dan berintegriti. 33
34 Contoh kes: Puan X, seorang jururawat di Hospital H telah selesai bertugas syif malam. Semasa beliau dalam perjalanan pulang ke rumah, terdapat satu kemalangan jalan raya di mana mangsa kemalangan tersebut berada di tengah jalan. Tanpa berlengah, beliau terus memberhentikan keretanya dan membantu mangsa ke tepi jalan. Puan X turut menenangkan mangsa dan menghubungi ambulan. Rumusan: Penjawat awam perlu sentiasa dedikasi dan komited dalam melaksanakan tugas walau di mana berada dan dalam apa jua keadaan. 3) Pemeliharaan Diri Kemampuan anggota perkhidmatan awam mengekang dirinya daripada nafsu dan sikap buruk yang boleh menjejaskan diri, keluarga dan perkhidmatan. a. Bersyukur - Sentiasa menzahirkan perasaan, ucapan dan tindak tanduk dengan ikhlas terhadap segala nikmat kurniaan Tuhan di samping sabar dan redha menerima apa jua ketentuan dan dugaan. Contoh kes: Puan N seorang guru yang bertugas di Sarawak telah diluluskan pertukaran ke semenanjung dan ditempatkan di Kuala Lipis, Pahang. Manakala, suaminya seorang Pegawai Kesihatan telah ditempatkan di Kelantan. Walaupun tidak dapat bertugas di Kelantan, Puan N tetap bersyukur kerana
beliau boleh pulang ke Kelantan pada hujung minggu dari penempatannya di Kuala Lipis, Pahang yang sekurang- kurangnya dapat memudahkan beliau jika berlaku sebarang kecemasan. Rumusan: Sebagai penjawat awam, banyak kemudahan yang boleh keistimewaan perubatan, peluang dinikmati menerima pencen, kemudahan cuti belajar dan kuarters. Keistimewaan ini merupakan sesuatu yang perlu disyukuri dan dibalas dengan komitmen kerja yang tidak berbelah bahagi. seperti b. Bersih - Mempunyai ketinggian moral, tertib dan berdisiplin, tidak menyeleweng serta bebas rasuah. Contoh kes: Seorang anggota polis berpangkat konstabel dari Balai Polis X telah menerima anugerah penghargaan daripada Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) kerana ini diberikan penghargaan menolak selepas menahan seorang lelaki yang membawa pendatang asing tanpa izin (PATI) warga Bangladesh. Dalam kejadian tersebut, pegawai cuba disogokkan dengan wang berjumlah RM1,000.00. Namun, beliau menolak cubaan rasuah tersebut dan ketegasannya berjaya membawa suspek ke muka pengadilan. rasuah. Pegawai Rumusan: Seorang penjawat awam yang memikul amanah terutama pegawai penguat kuasa yang bertugas menjaga keamanan 35
36 negara hendak sentiasa memberikan khidmat terbaik yang bersih daripada sebarang amalan rasuah. c. Cekap - Memahami tugas dan tanggungjawab masing- masing dan melaksanakannya dengan cekap dan berkesan, di samping memberi keutamaan kepada peningkatan produktiviti dan mutu kerja. Contoh kes: Encik H merupakan seorang pegawai baharu di Pejabat Tanah B. Semakan yang dibuat beliau mendapati terdapat banyak tunggakan hasil cukai tanah yang tidak dibayar. Hasil kecekapan beliau dalam melaksanakan tugas telah berjaya mengutip tunggakan cukai tanah tersebut. Ini menjadikan Pejabat Tanah B sebagai contoh kerana telah meningkatkan kutipan hasil pada tahun tersebut. Rumusan: Penjawat awam perlu cekap dalam menjalankan tugas agar dapat meningkatkan produktiviti perkhidmatan awam dan mengurangkan ketirisan sekali gus mengelakkan unsur salah guna kuasa. Pelanggaran undang-undang ini membolehkan penjawat awam dikenakan tindakan di bawah Peraturan 36-Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan & Tatatertib) 1993 atau di bawah apa jua undang-undang negara yang berkuat kuasa. d. Amanah - Menjalankan tugas dan tanggungjawab berdasarkan kepercayaan dalam batas kuasa yang ditentukan dengan penuh gigih dan ikhlas.
Contoh kes: Encik D yang bertugas di Pejabat Pendidikan Daerah F telah diberi kuasa untuk mengeluarkan wang sebanyak RM32,000.00 di bawah peruntukan Kumpulan Wang Amanah Pelajar Miskin (KWAPM) untuk disalurkan kepada sekolah- sekolah di kawasan pedalaman. Walau bagaimanapun, Encik D telah mengambil sebahagian wang tersebut untuk kegunaan peribadi. Setelah perbuatannya terbongkar, beliau berjanji untuk membayar semula wang tersebut. Namun demikian, pegawai atasannya yang memegang prinsip 'saya yang menjalankan amanah' tetap membawa kes ini ke Lembaga Tatatertib. Rumusan: Penjawat awam seharusnya menunjukkan contoh teladan yang terbaik dan menunaikan tanggungjawabnya yang sewajarnya bagi menghargai kepercayaan dan amanah yang telah diberikan kepadanya. Pelanggaran undang-undang ini membolehkan penjawat awam dikenakan tindakan di bawah Peraturan 4 (2)-Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan & Tatatertib) 1993 atau di bawah apa jua undang-undang negara yang berkuat kuasa. e. Berdisiplin - Mematuhi segala peraturan dan undang- undang yang berkuat kuasa walau di mana pegawai berada. Contoh kes: Puan S, seorang Pegawai Undang-Undang di Jabatan X sering tidak hadir bertugas tanpa kebenaran Ketua Jabatannya. teguran Tindakan pencegahan oleh penyelia seperti 37
38 lisan dan surat amaran dalaman telah dikeluarkan tetapi tiada perubahan. Ketidakhadiran beliau ini menyebabkan pindaan undang-undang tidak dapat dibentangkan dalam persidangan Parlimen dan ini telah menjejaskan prestasi kerja dan menjatuhkan reputasi jabatan. Rumusan: Aspek disiplin merupakan satu hal yang signifikan dalam pengurusan dan pentadbiran sesebuah organisasi. Pegawai sewajarnya mengelak daripada bersikap tidak patuh dan melanggar ketetapan peraturan sedia ada sebaliknya sedia memastikan disiplin dan pematuhan hadir bertugas diikuti sepenuhnya. Pelanggaran undang-undang ini membolehkan penjawat awam dikenakan tindakan di bawah Peraturan 23-Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan & Tatatertib) 1993 atau di bawah apa jua undang-undang negara yang berkuat kuasa. f. Rajin - Sentiasa bersungguh-sungguh dan berusaha dengan gigih dan penuh dedikasi dalam melakukan sesuatu perkara. Contoh kes: Puan S merupakan seorang Penolong Akauntan Gred WA29 di Jabatan Akauntan Negeri A. Beliau seorang yang rajin dalam melaksanakan tugas tanpa perlu diarah dan tidak mengira masa. Kerajinan beliau sering dipuji ketua, rakan sejawat dan pelanggan. Walau bertukar jabatan, beliau tetap konsisten dan sentiasa mempamerkan kerjasama Ini melayakkan beliau mendapat tiga kali berpasukan. Anugerah Perkhidmatan Cemerlang sepanjang perkhidmatan beliau. (APC)
Rumusan: Penjawat awam hendaklah sentiasa rajin dan berusaha memberikan komitmen yang tinggi dalam memastikan penyampaian perkhidmatan berada pada tahap yang terbaik. g. Tekun - Sentiasa memberikan tumpuan kepada sesuatu kerja sehingga selesai dengan sempurna. Contoh kes: Encik D merupakan seorang tukang kebun di sebuah Institusi Latihan Awam yang sangat tekun dan bertanggungjawab dalam melaksanakan tugasnya. Beliau sentiasa memastikan kawasan serta jabatannya dalam keadaan baik sehingga sanggup hadir bekerja pada hari cuti tanpa membuat tuntutan kerja lebih masa. landskap di Rumusan: Seorang penjawat awam perlu tekun dan bersungguh- sungguh dalam melaksanakan tugasan dan tidak akan luar mempengaruhi sesekali membiarkan unsur-unsur yang konsentrasi diamanahkan. dalam melaksanakan tugasan h. Prihatin - Sentiasa mengambil berat dan peka terhadap perubahan semasa dalam melaksanakan tugas. Contoh kes: Puan M yang bertugas di Kaunter Jabatan Pengangkutan Jalan (JPJ) telah dimaklumkan bahawa seorang pemuda OKU mengalami kesukaran untuk keluar dari kereta ke 39
40 kaunter bagi urusan menukar hak milik kenderaan. Atas sifat tanggungjawab dan keprihatinannya, Puan M telah pergi ke kereta pemuda OKU tersebut dan membantu menyelesaikan urusan menukar hak milik kenderaan beliau. Rumusan: Sifat prihatin penjawat awam kepada keadaan semasa dan masyarakat dalam melaksanakan tugas mahupun di luar ruang lingkup tugas dapat menjadi contoh dan mengeratkan lagi hubungan antara warga perkhidmatan awam dan masyarakat. i. Berketerampilan - Sentiasa menunjukkan imej yang baik sebagai penjawat awam. Contoh kes: Encik A merupakan seorang ketua di Jabatan K yang mempunyai 30 orang pegawai di bawah seliaannya. Sebagai seorang ketua, Encik A sentiasa menunjukkan contoh teladan yang baik kepada pegawai bawahannya. Sikap ini menjadikan beliau disegani dan menjadi contoh teladan oleh pegawai- pegawainya. Rumusan: Seorang penjawat awam perlu sentiasa membawa imej yang baik walau di mana berada termasuk melalui penampilan fizikal dan perwatakan sewajarnya (how you carry yourself as civil servant). Pelanggaran undang-undang ini membolehkan penjawat awam dikenakan tindakan di bawah Peraturan 4 (2) (d)-Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan & Tatatertib) 1993 atau di bawah apa jua undang-undang negara yang berkuat kuasa.
hubungan j. permuafakatan atau kerjasama erat sesama rakan sekerja yang mendorong kepada memudahkan pelaksanaan tugas dan tanggungjawab. Silaturahim
Berusaha menjalin Contoh kes: Jabatan Y sentiasa mengambil berat kebajikan pegawai dan kakitangannya. Mereka juga mempunyai hubungan yang erat antara satu sama lain. Encik C yang bertugas di Jabatan Y telah ditimpa musibah kemalangan jalan raya dan dimasukkan ke hospital. Pegawai dan kakitangan di Jabatan Y telah menziarahi beliau untuk memberi sokongan dan semangat dalam menghadapi dugaan tersebut. Ini menunjukkan betapa eratnya silaturahim antara mereka. Rumusan: Penjawat awam perlu membina silaturahim sesama rakan sekerja dan berusaha mencari jalan penyelesaian secara aman dan damai jika terdapat sebarang perselisihan. 4) Keadilan Kuasa yang ada pada anggota perkhidmatan awam diseimbangkan dengan nilai- nilai berikut: a. Menjaga Hak - Berusaha menjaga keperluan dan memenuhi tuntutan khususnya untuk diri sendiri dan ahli juga organisasi tempat berkhidmat, keluarga termasuk masyarakat sekeliling, alam sekitar dan negara. 41
42 Contoh kes: Puan S bekerja sebagai kerani pendaftaran di sebuah klinik kesihatan di Bandar X. Selepas cuti umum dan klinik dibuka, semenjak awal pagi ramai pelanggan datang dan mengambil nombor giliran bagi mendapatkan rawatan kesihatan. Pada pukul 11.00 pagi kawan Puan S iaitu Cik M yang mengalami demam selsema telah datang menemui Puan S supaya membawanya berjumpa doktor dengan kadar segera kerana dia perlu menghadirkan diri di Mahkamah Z pada pukul 2.00 petang dan khuatir akan terlewat untuk urusan tersebut. Puan S tidak dapat memenuhi permintaan kawannya itu dan meminta Cik M mengambil nombor giliran seperti orang lain bagi menjaga hak pelanggan yang telah mengambil nombor giliran terlebih dahulu. Rumusan: Penjawat awam perlu bekerja dengan penuh etika dan menjaga hak yang sewajarnya. b. Bekerjasama - Melaksanakan tugas dalam satu pasukan lain untuk serta saling membantu antara satu sama menghasilkan mutu kerja yang tinggi. Contoh kes: Encik A yang bertugas di Jabatan X sentiasa mempunyai pendapat yang berbeza dengan rakan sekerjanya iaitu Encik B. Pada satu hari, mereka telah ditugaskan mewakili jabatan untuk berbincang dengan Agensi M bagi mewujudkan satu sistem di Jabatan X. Bagi memastikan kepentingan perkhidmatan tidak terjejas, Encik A telah memberikan
kerjasama yang baik kepada Encik B dalam perbincangan tersebut. Seterusnya, selesai perbincangan, mereka sama- sama menyediakan laporan hasil perbincangan tersebut kepada pihak atasan. Rumusan: Penjawat awam perlu bekerjasama dan mengetepikan sebarang sifat buruk dalam melaksanakan tugas demi kepentingan organisasi, masyarakat dan negara. c. Ikhlas - Melaksanakan tugas dan tanggungjawab tanpa mengharapkan sebarang balasan melalui penerimaan atau pemberian secara langsung atau tidak langsung daripada mana-mana pihak. Contoh kes: Cikgu A yang bertugas di SMK Agama X merupakan seorang guru yang berdedikasi yang mengajar subjek Ekonomi dan Perniagaan. Beliau terlantar sakit di hospital dan merasa bimbang dengan pelajar-pelajarnya yang akan menghadapi peperiksaan Sijil Pelajaran Malaysia (SPM) tidak lama lagi. Bagi memastikan pelajarnya mendapat ilmu yang secukupnya bagi menghadapi peperiksaan SPM tersebut, beliau telah mengajar secara atas talian di hospital. Sikap ikhlas Cikgu A ini sewajarnya dijadikan contoh oleh penjawat awam lain dalam melaksanakan tugasan yang diamanahkan. Rumusan: Keikhlasan penjawat awam dalam melaksanakan tugas akan menghasilkan tugas yang cemerlang dan sempurna. 43
44 d. Jujur mengutamakan kebenaran serta tidak berselindung. Mengamalkan sikap berterus-terang dan Contoh kes: Encik A telah diarahkan bertugas di luar kawasan iaitu Negeri X selama tiga hari. Sebagai seorang penjawat awam, beliau layak menuntut elaun sewa hotel dan elaun makan sepanjang bertugas di luar kawasan tersebut. Walau bagaimanapun, beliau dijamu dengan makan tengah hari dan malam oleh Agensi M sepanjang beliau berada di Negeri X tersebut. Apabila kembali ke pejabat, beliau membuat tuntutan elaun sewa hotel sahaja dan menyatakan bahawa makan minum beliau adalah ditanggung oleh Agensi M sepanjang menjalankan tugasan tersebut. Rumusan: Seorang penjawat awam sentiasa bersifat jujur dalam segala tindakan terutamanya semasa melaksanakan tugas supaya dapat mencerminkan bukan sahaja keperibadian pegawai tetapi juga menggambarkan kejujuran serta ketelusan perkhidmatan awam itu sendiri. Pelanggaran undang-undang ini membolehkan penjawat awam dikenakan tindakan di bawah Peraturan 4 (2) (f)-Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan & Tatatertib) 1993 atau di bawah apa jua undang-undang negara yang berkuat kuasa. e. Empati - Menjadi penjawat awam yang boleh memahami keadaan dan kesusahan orang lain dan berusaha membantu dengan sedaya upaya.
Contoh kes: Puan S merupakan seorang jururawat di Klinik Kesihatan di Daerah X. Terdapat seorang pelanggan yang mengandung datang ke klinik untuk mendapatkan rawatan kesihatan tetapi terlupa membawa kad pengenalan. Simpati dengan pelanggannya yang sedang sarat mengandung dan datang dari jauh, Puan S meminta maklumat pelanggan tersebut dan berusaha menyemak rekodnya. Pelanggan hadir tidak membawa kad pengenalan bukan halangan kepada Puan S untuk menyediakan perkhidmatan yang terbaik kepada pelanggannya dan memudahkan pelanggan yang hadir ke klinik tersebut. Rumusan: Seorang penjawat awam perlu sentiasa mempunyai empati dalam menjalankan tugasan harian terutamanya yang bertugas di barisan hadapan dalam penyampaian perkhidmatan. Walau bagaimanapun, dalam menzahirkan empati semasa melaksanakan tugas, penjawat awam masih terikat dengan prosedur dan peraturan yang berkuat kuasa. f. Penghargaan - Sentiasa mengiktiraf dan memberi ganjaran sebagai tanda terima kasih atas sumbangan dan jasa. Contoh kes: Encik A seorang ketua di Jabatan X sentiasa menzahirkan penghargaan terima kasih kepada pekerjanya yang sentiasa komited dalam menjalankan tugas. Penghargaan ini menjadi amalan di Jabatan X di mana pekerja-pekerja di Jabatan X 45
46 juga akan mengucapkan perkataan terima kasih apabila dibantu oleh rakan sekerja yang lain dalam menyiapkan tugas. Penghargaan ini perlu dijadikan amalan setiap hari bagi menghargai pekerja yang telah bertungkus lumus untuk memberikan perkhidmatan yang terbaik kepada organisasi. Rumusan: Menunjukkan penghargaan dan terima kasih sebagai tanda pengiktirafan adalah satu amalan yang penting dalam perkhidmatan awam. Sesuatu sumbangan atau jasa sewajarnya diberikan ganjaran bagi memberi motivasi, memupuk hubungan profesional dan sebagai contoh teladan dalam organisasi. g. Kesederhanaan - Bersikap tidak keterlaluan dalam membuat pertimbangan dan tindakan sama ada dalam pemikiran, pertuturan atau perlakuan yang mengabaikan kepentingan diri dan orang lain. Contoh kes: Encik H selaku Pegawai Tadbir Bahagian di Jabatan X telah ditugaskan untuk mengendalikan satu seminar yang akan dihadiri oleh peserta dari pelbagai agensi dan majlis tersebut akan dirasmikan oleh YB Menteri. Bagi mengelakkan pembaziran wang awam berlaku, Encik H telah memilih lokasi strategik yang memberi kadar harga berpatutan dan tidak menyediakan sebarang 'goodies bag' kepada peserta seminar bagi mematuhi arahan perbelanjaan berhemah. Selain itu, Encik H juga mengeluarkan arahan pentadbiran yang menggalakkan peserta seminar berkongsi kenderaan bagi mengurangkan tuntutan perjalanan di setiap agensi.
Rumusan: Penjawat awam perlu sentiasa melaksanakan perbelanjaan berhemah supaya setiap wang kerajaan yang dibelanjakan dimanfaatkan sepenuhnya. 47
P E M B U DAYA A N E T I KA PERKHIDMATAN AWAM PEMBUDAYAAN ETIKA PERKHIDMATAN AWAM BIL PEMBUDAYAAN CADANGAN 1 Meningkatkan kesedaran dan kepekaan terhadap amalan etika i. Menyediakan poster ii. Mengedarkan risalah/ buletin iii. Menghebahkan melalui media massa, portal atau laman web dan media baharu 2 Menyebarkan amalan etika melalui pelbagai saluran komunikasi i. Melantik focal person ii. Melaksanakan program mentor/mentee iii. Mengadakan "klinik" khidmat nasihat iv. Mengadakan perhimpunan pagi v. Menyiarkan artikel/ rencana 49
50 BIL 3 4 PEMBUDAYAAN Mengukuhkan kefahaman dan penghayatan melalui pembelajaran berterusan Melaksanakan pemantauan terhadap pelaksanaan program dan aktiviti CADANGAN i. Melaksanakan kem motivasi ii. Melaksanakan program team building dan high impact leadership programme iii. Menyiarkan quote of the day melalui e-mel iv. Mengadakan sesi pembacaan mutiara pagi v. Menganjurkan pidato, debat dan kuiz vi. Menggalakkan penulisan artikel/ rencana vii. Mengadakan perkongsian ilmu melalui sesi ulasan buku viii. Melaksanakan forum/ bicara etika ix. Mengadakan tayangan filem pendek x. Mengadakan program kenali pemimpin atau tokoh terkenal i. Mengadakan mystery shopping ii. Mengadakan program "turun padang" oleh ketua jabatan iii. Melaporkan status pelaksanaan program di mesyuarat Bahagian/ Jabatan
BIL PEMBUDAYAAN CADANGAN 5 Melaksanakan penilaian keberkesanan program dan aktiviti i. Menjalankan kajian kepuasan pelanggan ii. Menjalankan kajian kepuasan bekerja warga iii. Mengadakan polling/ undian iv. Mengambil kira elemen etika dalam penilaian pegawai contoh bulanan v. Menjalankan kajian keberkesanan pelaksanaan program 6 Memantapkan saluran maklum balas bagi orang awam mengemukakan cadangan atau komen i. Menyediakan saluran media baharu (facebook, twitter, blog, flickr, youtube) ii. Mendapatkan maklum balas melalui online (e-maklum balas, e-aduan) iii. Khidmat SMS (Sumber: ETOS Perkhidmatan Awam, MAMPU, 2012) 51
52 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. RUJUKAN Rukun Negara Perkara 135, Perlembagaan Persekutuan Peraturan 4, P.U. (A) 395 PERATURAN - PERATURAN PEGAWAI AWAM (Kelakuan dan Tatatertib) 1993 Peraturan 19, 20 P.U. PERATURAN PEGAWAI AWAM tatatertib) 1993 (A) 395 PERATURAN Peraturan 8, P.U. (A) 395 PERATURAN-PERATURAN PEGAWAI AWAM (kelakuan dan tatatertib) 1993 Nilai dan Etika Perkhidmatan Awam, INTAN, 1991 Citra Karya: Falsafah Nilai dan Etika dalam Perkhidmatan Awam, INTAN 1994 Teras Perkhidmatan Awam, MAMPU, 1979 Tonggak 12 Perkhidmatan Awam, INTAN, Mac 1992 Dasar Pandang ke Timur, Februari 1982 Kempen Bersih, Cekap & Amanah, April 1982 Penerapan Nilai-Nilai Islam dalam Pentadbiran, 1985 Kepimpinan Melalui Teladan, Mac 1983 Gerakan Budaya Kerja Cemerlang, MAMPU, 1989 ETOS Perkhidmatan Awam, MAMPU, 2012
S I D A N G R E D A K S I E T I K A D A L A M PERKHIMATAN AWAM PENASIHAT YBhg. Datuk Dr. Kamarudin bin Min KETUA EDITOR Dr. Jamaluddin bin Mohd Ali EDITOR Dr. Sakduddin bin Zamli Hamima Madona binti Hussain Dr. Ahmad Badruddin bin Abdullah Juwairiyah binti Jaafar Md. Faizal bin Katimon Firdaus Farid bin Abd Rashid Mohd Azrul bin Mat Said Azrihisyam bin Jambut Hazman bin Hashim PENYELARAS PENERBITAN Dr. Ahmad Zairy bin Mohd Soieb Murali Rajaram REKAAN GRAFIK Mohd Syukry bin Abdullah 53