!"#"$%&"'()*+,'"#(*-(.*/&"#(./&0'/0%("'1(2+3"'&4&0%(5!)..267(8*#+30(97(:%%+0(97(5;"<0(9(=(>67(?@9A( ! relationship is not significant (p " 0.05) in terms of their level of participation in the decision-making and benefit-sharing processes contained in the SPKR-run programme. Keywords: power decentralisation, community eradication ( ( /$&0$&)*)&! involvement, the Iban Community, poverty Membasmi kemiskinan merupakan salah satu agenda utama negara bermula daripada Dasar Ekonomi Baru (DEB) (1970-1990), diikuti dengan Dasar Pembangunan Nasional (DPN) (1991-2000), Dasar Wawasan Negara (DWN) (2001-2010) dan Dasar Wawasan 2020. Dalam tempoh pelaksanaan dasar- dasar berkenaan, pelbagai program pembasmian kemiskinan telah diimplementasikan. Antaranya adalah Program Pembangunan Rakyat Termiskin (PPRT), Rancangan Pembangunan Tanah, program mikrokredit dan Skim Pembangunan Kesejahteraan Rakyat (SPKR). Natijahnya, kadar kemiskinan di Malaysia telah menurun dengan ketara sejak tahun 1970. Kadar kemiskinan di Malaysia pada tahun 1970, 1980, 1990, 2002, 2004 dan 2007 ialah masing-masing sebanyak 49.3 peratus, 37.4 peratus, 16.5 peratus, 6.0 peratus, 5.7 peratus dan 3.6 peratus (Laily & Sharifah, 2010). Namun pada tahun 2009, kadar kemiskinan di Malaysia menunjukkan peningkatan kepada 3.8 peratus (Siti Hadijah & Roslan, 2011). Sehubungan dengan itu, usaha pembasmian kemiskinan terus dipergiatkan bagi mengurangkan kadar kemiskinan kepada 2.0 peratus pada tahun 2015 (RMK10, 2011) demi merealisasikan hasrat menjadikan Malaysia negara maju dan berpendapatan tinggi menjelang 2020. Kerajaan telah melaksanakan pelbagai program untuk mengurangi kadar kemiskinan masyarakat di luar bandar. Kementerian Kemajuan Luar Bandar dan Wilayah (KKLW) merupakan kementerian yang bertanggungjawab terhadap kemajuan dan pembasmian kemiskinan luar bandar. Skim Pembangunan Kesejahteraan Rakyat (SPKR) merupakan salah satu daripada bukti usaha tersebut. Skim ini telah diperkenalkan pada tahun 2001 menerusi Rancangan Malaysia Kelapan (2001-2005). Penyediaan skim tersebut adalah bersesuaian dengan Rancangan Jangka Panjang Ke-3 (RRJP-3) berserta Dasar Wawasan Negara (DWN) yang digubal menerusi Majlis Perunding Ekonomi Negara Kedua (MAPEN II) (Rangkaian Khidmat Awam Negeri Sarawak, 2006). SPKR dilaksanakan sebagai sebuah pakej bersepadu yang mengandungi komponen ekonomi, sosial dan fizikal (RMK 8, 2001). Matlamat utama pelaksanaan SPKR ialah untuk meningkatkan kesejahteraan rakyat melalui pembasmian kemiskinan dan peningkatan pendapatan serta kualiti hidup kumpulan sasar. Tiga objektif utama yang ingin dicapai menerusi pelaksanaan program ini ialah: menyumbang kepada usaha-usaha pengurangan kadar kemiskinan kepada 0.5 peratus menjelang tahun 2005, menyumbang kepada pertambahan peratusan isi rumah golongan berpendapatan sederhana dan menyediakan kemudahan kepada kumpulan sasar supaya kualiti hidup mereka dapat ditingkatkan. Bagi memastikan matlamat dan objektif SPKR tercapai, KKLW (2008) telah melaksanakan sembilan sub- program di bawah skim tersebut iaitu Program Peningkatan Pendapatan (PPP), Program Latihan Kemahiran dan Kerjaya (PLKK), Program Pembangunan Minda Insan (PPMI), Program Kecemerlangan Pendidikan (PKP), Program Bantuan Rumah (PBR), Program Bangunan Taman Asuhan Kanak-kanak (TASKA), Program Tambahan Makanan Seimbang (PTMS), Program Pembangunan Masyarakat Setempat (PPMS) serta Program Amanah Saham Bumiputera (ASB Sejahtera). Salah satu elemen penting dalam menjayakan usaha membasmi kemiskinan menerusi skim ini ialah penglibatan komuniti itu sendiri dalam usaha yang dilaksanakan. Ini kerana keberhasilan pelaksanaan sesuatu program dan projek pembangunan bukan sahaja tanggungjawab agensi pelaksana sepenuhnya tetapi juga amat bergantung pada kerjasama serta penglibatan masyarakat setempat. Penglibatan masyarakat setempat adalah sangat penting kerana mereka adalah individu atau kumpulan berkepentingan yang mungkin menerima kesan yang signifikan daripada pembangunan sesuatu projek atau program yang dirancang dan dilaksanakan. Selain itu, penglibatan masyarakat setempat dalam proses pembangunan luar bandar adalah satu keperluan untuk mencapai perubahan tingkah laku yang ( BBBC3%*/&"#%/&0'/0%C/*3(( >!
!"#"$%&"'()*+,'"#(*-(.*/&"#(./&0'/0%("'1(2+3"'&4&0%(5!)..267(8*#+30(97(:%%+0(97(5;"<0(9(=(>67(?@9A( ! diperlukan untuk memperbaiki dan meningkatkan kesejahteraan sosial, ekonomi dan politik masyarakat setempat (Songan, 1992). Sungguhpun penglibatan komuniti terbukti penting dalam menentukan keberhasilan usaha pembangunan, namun begitu, usaha menarik penyertaan komuniti sasar dalam program yang telah direncanakan untuk mereka tidaklah semudah yang dijangkakan. Ini kerana terdapat pelbagai elemen yang mempengaruhi kesediaan masyarakat setempat untuk melibatkan diri secara sukarela dalam program atau projek yang dilaksanakan oleh kerajaan untuk mereka. Literatur membuktikan bahawa elemen-elemen seperti demografi dan sosioekonomi (Augustine & Paul, 2012; Awortwi, 2012; Tahmeena, Ghulam & Muhammad Ishaque, 2010; Haris, 2004), pengetahuan tentang program (Haris, 2007; Bahaman, 1992), sokongan politik dan kerajaan tempatan (Kwok & Haris, 2013) dan interaksi dengan pegawai program (Allahdadi, 2011) adalah antara elemen yang boleh mempengaruhi penyertaan komuniti dalam program yang diadakan. Selain daripada elemen-elemen yang telah dinyatakan diatas, artikel ini juga melihat bahawa desentralisasi kuasa (Smith, 1999; Finsterbusch & Wicklin, 1987; Johnston, 1982) sebagai elemen yang boleh mempengaruhi kesediaan masyarakat setempat untuk melibatkan diri dalam program pembangunan di tempat mereka. Bertitik tolak daripada fakta ini, artikel ini berminat untuk mengenal pasti hubungan antara desentralisasi kuasa dengan penglibatan masyarakat Iban dalam program di bawah SPKR. ! Desentralisasi adalah satu istilah yang telah banyak diperdebatkan dalam literatur pembangunan. Secara umumnya, desentralisasi diertikan sebagai pemindahan kuasa, tanggungjawab dan sumber untuk perancangan awam, pengurusan dan pentadbiran dalam hierarki pentadbiran kerajaan pusat ke tahap yang lebih rendah (Ribot, 2001; Njunwa, 2010). Pengertian yang serupa turut diutarakan oleh Muriisa (2008), Sharareh dan Mohammad Abedi (2011), Khatereh (2011) serta Abbas (2011) yang menjelaskan desentralisasi sebagai pemindahan kuasa dan tanggungjawab dari kerajaan pusat kepada kerajaan tempatan. Penurunan kuasa atau autonomi pada peringkat tempatan ini akan mempercepatkan lagi proses membuat keputusan. Proses tersebut dapat mengurangkan masalah birokrasi dan pada masa yang sama meningkatkan penglibatan penduduk setempat dalam program pembangunan. Proses desentralisasi ini turut memberi peluang, kebenaran dan hak untuk penduduk setempat terlibat dalam membuat keputusan sesuatu program. Selain daripada menikmati manfaat dari segi kebebasan untuk membuat keputusan dalam aktiviti pembangunan, desentralisasi menerusi penglibatan komuniti turut menyumbang kepada kecekapan, akauntabiliti dan ketelusan dasar pembasmian kemiskinan melalui penggunaan maklumat dan sumber tempatan serta memupuk rasa pemilikan program dalam kalangan komuniti setempat (Muriisa, 2008; Bardhan, 2002). Kayizzi-Mugerwa (1998) menjelaskan bahawa tujuan utama desentralisasi adalah untuk meningkatkan demokrasi, akauntabiliti dan responsif serta kapasiti yang lebih baik untuk masyarakat setempat mengambil bahagian dalam proses membuat keputusan, terutamanya yang berkaitan dengan penyampaian perkhidmatan dan untuk menggalakkan pemilikan (ownership) terhadap program tempatan. Pelaksanaan desentralisasi kuasa memberi kebenaran kepada penduduk setempat untuk turut serta dalam merancang, membuat keputusan, melaksana dan menilai aktiviti yang dijalankan di tempat mereka. Walau bagaimanapun, desentralisasi kuasa kepada komuniti tidak bermaksud pihak kerajaan tidak perlu lagi memikul tanggungjawab dalam melaksanakan program pembangunan komuniti. Ini kerana sokongan dari pihak kerajaan masih diperlukan untuk mengerakkan ahli komuniti setempat bagi menyertai aktiviti pembangunan yang dirancang oleh organisasi tempatan (Haris, 2009). Dari segi penyampaian perkhidmatan pula, Golola (2003) menyatakan bahawa desentralisasi melibatkan empat objektif utama iaitu: (i) memindahkan kuasa sebenar ke peringkat daerah dan dengan itu akan mengurangkan beban kerja pegawai di peringkat pusat; (ii) menyerahkan kawalan pentadbiran dan politik kepada pihak yang berkaitan di mana perkhidmatan disediakan; (iii) meningkatkan akauntabiliti kewangan melalui pembentukan hubungan yang jelas antara pihak pembayar cukai dan ( BBBC3%*/&"#%/&0'/0%C/*3(( @!
!"#"$%&"'()*+,'"#(*-(.*/&"#(./&0'/0%("'1(2+3"'&4&0%(5!)..267(8*#+30(97(:%%+0(97(5;"<0(9(=(>67(?@9A( ! pihak penyedia perkhidmatan dan (iv) meningkatkan kapasiti majlis-majlis tempatan dalam merancang, membiayai dan mengurus penyampaian perkhidmatan di kawasan mereka. Desentralisasi dan penglibatan sering dianggap mempunyai perkaitan yang positif dalam program pembangunan. Perhubungan positif tersebut diumpamakan bagai "adik beradik kembar" (Sheikh Noor, 2010). Ketika penglibatan dikenal pasti sebagai salah satu daripada matlamat pembangunan, desentralisasi dianggap satu cara untuk mencapainya. Ketika desentralisasi dilihat sebagai pakej reformasi, penglibatan pula dianggap sebagai salah satu objektif yang penting. Perhubungan positif antara desentralisasi dan penglibatan tersebut turut disokong dan dibuktikan menerusi hasil kajian oleh Haris dan Abdul Hadi (2012) yang mendapati kajian-kajian terdahulu yang dijalankan oleh United Nations (1975), Johnston (1982), Finsterbusch dan Wicklin (1989) serta Smith (1991) secara jelas menunjukkan bahawa tahap desentralisasi kuasa mempengaruhi penyertaan orang ramai dalam program pembangunan yang dilaksanakan. Bertitik tolak daripada kajian-kajian lepas tersebut, maka, kajian ini cuba mengenal pasti pengaruh desentralisasi kuasa dalam konteks penglibatan komuniti Iban dalam Skim Pembangunan Kesejahteraan Rakyat (SPKR) di Sarawak. ! ! A$'2.!,)O+)&!! ! Kajian ini menggunakan pendekatan kuantitatif yang melibatkan tinjauan deskriptif. Subjek kajian terdiri daripada 260 orang Ketua Isi Rumah (KIR) di rumah panjang yang dipilih menerusi tiga tahap prosedur sampel rawak. Pada tahap pertama, pengkaji telah membuat memilih tiga daripada enam buah kawasan rumah panjang secara rawak agar membolehkan pengkaji membuat pemilihan rumah panjang dan responden kajian pada peringkat yang seterusnya. Tahap kedua dalam prosedur pensampelan ini melibatkan pemilihan rumah panjang daripada tiga buah kawasan rumah panjang iaitu kawasan (i) Batang Rejang Hilir, (ii) Batang Rejang Hulu serta Katibas Hilir dan (iii) Sungai Musah yang telah pun ditentukan pada peringkat awal proses pemilihan. Secara keseluruhannya, terdapat sebanyak 82 buah penempatan rumah panjang di ketiga-tiga kawasan berkenaan. Pada peringkat kedua ini, pemilihan rumah panjang dibuat dengan menetapkan sebanyak 10 peratus ke atas ketiga-tiga kawasan rumah panjang. Langkah ketiga pula melibatkan pemilihan responden kajian daripada lapan buah rumah panjang yang telah dikenal pasti pada tahap kedua prosedur pensampelan. Maklumat kajian diperoleh melalui borang soal selidik yang telah dibina berpandukan objektif kajian. Data yang telah dikumpulkan kemudiannya dianalisis dengan menggunakan perisian komputer "Statistical Package for Social Sciences" (SPSS) versi 16.0. Ujian Khi Kuasa Dua digunakan untuk menentukan hubungan antara desentralisasi kuasa dan penglibatan komuniti Iban dalam program di bawah SPKR. #)I)')&!,)O+)&! ! #$%$&'()*+%)%+!,-)%)!.)*)3!6/,D! Dalam kajian ini desentralisasi kuasa diukur melalui penurunan kuasa daripada jabatan kerajaan kepada organisasi tempatan di peringkat rumah panjang untuk merancang, melaksana dan menilai aktiviti program di bawah SPKR yang dilaksanakan untuk penduduk di rumah panjang. Sebanyak tujuh pernyataan yang menggambarkan pelaksanaan desentralisasi kuasa yang menggunakan skala Likert empat peringkat telah dibentuk dan digunakan bagi mengukur tahap desentralisasi kuasa dalam pelaksanaan program di bawah SPKR di kawasan kajian. Bagi menentukan tahap desentralisasi kuasa dalam pelaksanaan program di bawah SPKR, skor daripada enam pernyataan berkait dengan desentralisasi kuasa dijumlahkan. Skor bagi jawapan Sangat Setuju = 4, Setuju = 3, Tidak Setuju = 2 dan Sangat Tidak Setuju = 1. Bagi pernyataan yang berbentuk negatif, skor yang diberikan diterbalikkan. Berdasarkan skor yang diperoleh oleh masyarakat Iban, tahap desentralisasi kuasa dalam pelaksanaan program di bawah SPKR dikategorikan kepada tiga tahap iaitu rendah, sederhana dan tinggi. Penentuan sela skor tahap desentralisasi kuasa adalah berdasarkan nilai purata dan sisihan piawai. Tahap desentralisasi kuasa rendah ditentukan dengan cara purata skor ditolak nilai sisihan piawai. Tahap desentralisasi kuasa tinggi pula ditentukan dengan cara purata skor ditambah dengan ( BBBC3%*/&"#%/&0'/0%C/*3(( G!
!"#"$%&"'()*+,'"#(*-(.*/&"#(./&0'/0%("'1(2+3"'&4&0%(5!)..267(8*#+30(97(:%%+0(97(5;"<0(9(=(>67(?@9A( ! nilai sisihan piawai. Tahap desentralisasi kuasa sederhana adalah nilai skor antara tahap desentralisasi kuasa rendah dan tahap desentralisasi kuasa tinggi. Skor yang kurang daripada 13 adalah menunjukkan tahap desentralisasi kuasa dalam pelaksanaan program di bawah SPKR yang rendah. Skor antara 14 hingga 16 menunjukkan tahap desentralisasi kuasa yang sederhana dan skor 17 dan ke atas adalah menunjukkan tahap desentralisasi kuasa dalam pelaksanaan SPKR yang tinggi. Data yang merekodkan keputusan ujian skor purata dan sisihan piawai keseluruhan desentralisasi kuasa tentang program di bawah SPKR dan sela skor tahap desentralisasi kuasa pelaksanaan program di bawah SPKR adalah seperti di Jadual 1. Secara keseluruhannya, penemuan kajian menunjukkan lebih separuh (56.9%) KIR menyatakan tahap desentralisasi kuasa daripada kerajaan kepada penduduk rumah panjang adalah sederhana (Jadual 1). Lebih ramai (28.8%) KIR yang merasakan bahawa tahap desentralisasi kuasa pelaksanaan program di bawah SPKR kepada penduduk rumah panjang adalah berada pada tahap rendah berbanding dengan KIR yang merasakan tahap desentralisasi kuasa dalam pelaksanaan program tersebut adalah tinggi (14.2%). Jadual 1 : Tahap Desentralisasi Kuasa Tahap Desentralisasi Kuasa Rendah (Skor ! 13) Bil 75 % 28.8 Sederhana (Skor 14 - 16) 148 56.9 Tinggi (Skor " 17) 37 14.2 Jumlah 260 100 Skor Purata Sisihan Piawai = 1.81 = 14.65 Skor minima = 12 Skor maksima = 18 Penemuan kajian menunjukkan sebilangan besar (70.0%) KIR bersetuju bahawa organisasi di peringkat rumah panjang telah diberi kuasa menguruskan aktiviti program di bawah SPKR yang dilaksanakan di rumah panjang mereka. Lebih daripada separuh (55.0%) turut bersetuju yang penduduk rumah panjang telah diberikan kebebasan untuk menjalankan aktiviti program yang telah diterima oleh mereka di bawah skim tersebut (Jadual 2). Mengambil contoh program bantuan PBR, penerima bantuan dalam kalangan penduduk rumah panjang diberi kuasa untuk menentukan cara pelaksanaan program tersebut di peringkat rumah panjang sahaja. JKKK di peringkat rumah panjang diberi kebebasan untuk menentukan bahan binaan yang mereka perlukan untuk membaik pulih rumah panjang. Mereka juga diberi kebebasan untuk mengenal pasti kaedah pelaksanaan program yang sesuai dengan rumah panjang mereka sama ada aktiviti membaik pulih rumah panjang dijalankan secara individu (mengikut "pintu") ataupun secara bergotong-royong. Selain diberi kuasa untuk mengurus dan kebebasan menjalankan aktiviti, penduduk rumah panjang juga diberi kebebasan untuk menyuarakan pandangan mereka terhadap pelaksanaan program di bawah SPKR. Ini dibuktikan menerusi penemuan kajian yang menunjukkan sebilangan besar (73.5%) KIR memilih untuk tidak bersetuju dengan pernyataan penduduk rumah panjang tiada hak bersuara terhadap dasar berkaitan dengan SPKR. Keadaan ini berlaku kerana agensi pelaksana program di bawah SPKR selalu mengadakan dialog dan mesyuarat bersama ketua masyarakat, ketua kaum serta wakil penduduk rumah panjang atau golongan penerima manfaat. Dalam sesi dialog dan mesyuarat tersebut, mereka telah diberi peluang untuk menyuarakan pandangan masing-masing berkait dengan program bantuan yang telah dan akan diterima oleh mereka. Ini menggambarkan agensi pelaksana yang terlibat dalam menguruskan aktiviti program di bawah SPKR tidak mengehadkan penduduk rumah panjang daripada menyuarakan pandangan mereka terhadap program di bawah skim tersebut. ( BBBC3%*/&"#%/&0'/0%C/*3(( P!
!"#"$%&"'()*+,'"#(*-(.*/&"#(./&0'/0%("'1(2+3"'&4&0%(5!)..267(8*#+30(97(:%%+0(97(5;"<0(9(=(>67(?@9A( ! Sungguhpun sebilangan besar penduduk rumah panjang bersetuju yang mereka telah diberi kuasa mengurus aktiviti dan kebebasan menjalankan aktiviti program bantuan yang diterima, namun penemuan kajian turut menunjukkan sebahagian besar (94.2%) KIR di rumah panjang turut bersetuju yang kerajaan menguruskan sepenuhnya pelaksanaan program di bawah SPKR (Jadual 2). Ini kerana dalam kebanyakan aktiviti program di bawah SPKR, penduduk rumah panjang masih memerlukan penglibatan agensi kerajaan dalam menguruskan pelaksanaannya. Keadaan ini turut menggambarkan organisasi di peringkat rumah panjang dan penduduk rumah panjang belum bersedia dan tidak cukup yakin untuk memikul tanggungjawab membuat keputusan berkait dengan kepentingan diri mereka sendiri dan membuat keputusan dari segi pelaksanaan program di bawah SPKR. Atas alasan yang sama, sebilangan besar (66.5%) daripada KIR di rumah panjang didapati mengikut sahaja aktiviti yang telah dirancang oleh agensi pelaksana. Majoriti (79.6%) daripada mereka turut mengikut sahaja keputusan dan arahan daripada agensi pelaksana dalam melaksanakan aktiviti program di bawah SPKR di rumah panjang mereka. Jadual 2 : Desentralisasi Kuasa Peratusan Bilangan KIR Pernyataan Desentralisasi Kuasa STS TS S Kerajaan menguruskan sepenuhnya pelaksanaan program di bawah SPKR Penduduk keputusan dan arahan agensi pelaksana Penduduk rumah panjang dikehendaki melaksanakan sahaja aktiviti yang dirancang oleh agensi pelaksana Penduduk rumah panjang bebas menjalankan aktiviti program di bawah SPKR Penduduk rumah panjang diberi kuasa mengurus aktiviti program di bawah SPKR Penduduk rumah panjang tiada hak bersuara terhadap dasar berkaitan dengan SPKR rumah panjang dikehendaki mengikut sahaja 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 1.9 5.8 23.1 33.5 45.0 30.0 73.5 94.2 76.9 66.5 55.0 70.0 24.6 Nota: STS=Sangat Tidak Setuju TS =Tidak Setuju S=Setuju SS= Sangat Setuju Analisis Ujian Khi Kuasa Dua menunjukkan terdapat perhubungan yang signifikan (p ! 0.05) antara tahap desentralisasi kuasa dengan penglibatan masyarakat Iban dalam pelaksanaan dan penilaian program di bawah SPKR (Jadual 3). Penemuan ini menggambarkan semakin tinggi tahap desentralisasi kuasa yang diterima oleh masyarakat, maka semakin tinggi tahap penglibatan masyarakat Iban dalam aktiviti pelaksanaan dan penilaian program di bawah SPKR. Keadaan ini berlaku kerana menerusi desentralisasi, penduduk rumah panjang mempunyai kebebasan untuk memberi sumbangan dari segi tenaga fizikal, wang tunai, kemudahan seperti rumah, perahu atau sampan dan motor serta peralatan seperti tukul dan gergaji mengikut keperluan dan kemampuan mereka sepanjang pelaksanaan program di bawah SPKR di rumah panjang. Kerajaan tempatan yang menurunkan kuasa kepada organisasi tempatan (JKKK) turut membolehkan KIR bebas melakukan penilaian ke atas program di bawah SPKR dengan mengadakan perbincangan dengan JKKK, ketua masyarakat, ketua kaum dan penduduk lain di rumah panjang. Sebaliknya, perhubungan tersebut adalah tidak signifikan (p " 0.05) dari segi tahap penglibatan dalam membuat keputusan dan berkongsi manfaat dari program di bawah SPKR (Jadual 3). Penglibatan KIR dari segi membuat keputusan tidak berbeza antara tahap desentralisasi kuasa kerana penduduk rumah panjang tidak merasakan kebebasan sepenuhnya dalam aktiviti membuat keputusan berkait dengan program di bawah SPKR. Sebaliknya, agensi pelaksana merupakan penentu utama kepada segala keputusan akhir berkenaan program di bawah SPKR. Golongan penerima manfaat hanya mengikut ( BBBC3%*/&"#%/&0'/0%C/*3(( SS 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 Q!
!"#"$%&"'()*+,'"#(*-(.*/&"#(./&0'/0%("'1(2+3"'&4&0%(5!)..267(8*#+30(97(:%%+0(97(5;"<0(9(=(>67(?@9A( S! ! sahaja keputusan yang telah dibuat oleh agensi pelaksana SPKR. Penglibatan KIR dari segi berkongsi manfaat tidak berbeza antara tahap desentralisasi kuasa berkemungkinan kerana penduduk rumah panjang merasakan penyertaan mereka dalam berkongsi manfaat daripada program di bawah SPKR masih berada pada tahap yang kurang memuaskan. Jadual 3 : Tahap Desentralisasi Kuasa dan Tahap Penglibatan Nota : TT = Tidak Terlibat, R = Rendah, S = Sederhana, T = Tinggi, p ! 0.05, **p! 0.01 ***p ! 0.001 Tahap Desentralisasi Kuasa Membuat Keputusan TT R S T TT Tahap Penglibatan Pelaksanaan R S T Berkongsi Manfaat TT R S T TT Penilaian S R T Rendah 12.0 17.3 50.7 20.0 0.0 26.7 53.3 20.0 0.0 40.0 41.3 18.7 2.7 34.7 41.3 21.3 Sederhana 10.1 10.8 56.8 22.3 0.0 19.6 64.9 15.5 0.7 32.4 40.5 26.4 0.0 25.0 41.2 33.8 Tinggi 5.4 13.5 56.8 24.3 0.0 5.4 64.9 29.7 0.0 16.2 54.1 29.7 0.0 10.8 40.5 48.6 Nilai X2 3.303 10.100* 8.061 16.442* ! ,$%+3I-*)&! Secara keseluruhannya, penemuan kajian menunjukkan desentralisasi kuasa dalam program di bawah SPKR berada pada tahap sederhana. Analisis Ujian Khi Kuasa Dua pula menunjukkan terdapat perhubungan yang signifikan (p ! 0.05) antara tahap desentralisasi kuasa dengan penglibatan masyarakat Iban dalam pelaksanaan dan penilaian program di bawah SPKR. Sebaliknya, perhubungan tersebut adalah tidak signifikan (p " 0.05) dari segi tahap penglibatan dalam membuat keputusan dan berkongsi manfaat daripada program di bawah SPKR. Penemuan ini menggambarkan semakin tinggi tahap desentralisasi kuasa yang diterima oleh masyarakat, maka semakin tinggi tahap penglibatan mereka dalam aktiviti pelaksanaan dan penilaian program di bawah skim tersebut. Berdasarkan penemuan ini, agensi pelaksana program pembasmian kemiskinan khususnya melibatkan program di bawah SPKR perlulah memberi penekanan kepada pemberian kuasa kepada organisasi dan penduduk tempatan dalam usaha untuk meningkatkan penyertaan mereka dalam program yang dianjurkan. Penuruan kuasa ini dapat dilakukan dengan menyerahkan autoriti dalam hal-hal berkaitan dengan pelaksanaan dan penilaian program kepada organisasi dan penduduk setempat. Menerusi penurunan kuasa itu, masyarakat dapat memainkan peranan dalam mengurus dan mentadbir pelaksanaan program di rumah panjang mereka. Keadaan sedemikian akan mewujudkan kepercayaan dalam kalangan penduduk setempat bahawa mereka memiliki proses pembangunan berkenaan dan seterusnya dapat memotivasikan penduduk setempat untuk turut terlibat secara sukarela serta memberikan komitmen dalam pelaksanaan program-program yang dirancang untuk komuniti mereka. D-O-5)&! ! Abbas Nikbakhsh (2011). The importance of decentralization in agricultural extension. New York Science Journal, 4(8), 48-52.! Asiyati Lorraine Chiewza (2005). Participation: Reality or rhetoric in rural communities of Malawi?. Tanzanet Journal, 5(1), 1-8.! Augustine, O. A. & Paul, I. (2012). Socio-economic factors influencing farmers' participation in community development organizations in Obubra Local Government Area (LGA) of Cross River State, Nigeria. Canadian Social Science, 8(1), 54-59. Awortwi, N. (2012). The riddle of community development: Factors influencing participation and management in twenty-nine African and Latin American communitie. Community Development Journal, 1-16. ( BBBC3%*/&"#%/&0'/0%C/*3((
!"#"$%&"'()*+,'"#(*-(.*/&"#(./&0'/0%("'1(2+3"'&4&0%(5!)..267(8*#+30(97(:%%+0(97(5;"<0(9(=(>67(?@9A( ! Bardhan, P. (2002). Decentralization of governance and development. Journal of Economic Perspectives, 16(4), 185-205. ! Finsterbusch, K. & Van Wicklin, W. III (1987). The contribution of beneficiary participation to development project effectiveness. Public Administration and Development, 7, 1-23. ! Finsterbusch, K. & Van Wicklin, W. III (1987). The contribution of beneficiary participation to development project effectiveness. Public Administration and Development, 7, 1-23. Godwin, R. K. E. (2010). The effectiveness of decentralization policy in Ghana: A case study of Komenda-Edina-Eguafo-Abrim (KEEA) and Abura-Asebu-Kwamankese (AAK) districts in Ghana. African Journal of Political Science and International Relations, 4(1), 13-28. ! Golola, L. M. (2003). Decentralisation, local bureaucracies and service delivery in Uganda. Dalam Kayizzi-Mugerwa (eds.), Reforming Africa's Institutions. New York: United Nations University Press.! Haris Abd. Wahab (2002). Pengupayaan masyarakat melalui penglibatan dalam program pembangunan komuniti. Jurnal SARJANA, 19, 105-126. ! Haris Abd. Wahab (2004). Penglibatan masyarakat tempatan dalam projek pembangunan komuniti. Dalam Dani Salleh (eds), Pembangunan komuniti: Dasar, konsep, strategi dan isu di Malaysia. Kedah: Penerbit Universiti Utara. Haris Abd. Wahab (2009). Penilaian keperluan dalam pembangunan komuniti: Kajian kes di negeri Kelantan. Tesis PhD, Universiti Malaya. ! Haris Abd. Wahab & Abd. Hadi Zakaria (2010). Desentralisasi kuasa dan pencapaian program pembangunan komuniti luar bandar di Malaysia. Sarjana, 25(2), 43-60. ! Johnston, M. (1982). The Labyrinth of community participation: Experience in Indonesia. Community Development Journal, 17(3), 202-207Kayizzi-Mugerwa (1998! Johnston, M. (1982). The Labyrinth of community participation: Experience in Indonesia. Community Development Journal, 17(3), 202-207. Kementerian Kemajuan Luar Bandar dan Wilayah (KKLW). (2008). Skim Pembangunan Kesejahteraan Rakyat. Putrajaya. Khatereh Siyar (2011). Aspects of decentralization in rural activities. Academia Arena, 3(6), 15-19.! Mohammad Ghazi Ismail & Haliza Abdul Rahman (2011). Penglibatan masyarakat awam dalam isu berkaitan persekitaran dengan rujukan kepada Jajahan Kuala Krai, Kelantan. Journal of Techno-Social, 3(1), 15-34. ! Kwok, C. H. & Haris Abd Wahab (2013). Sokongan politik dan penglibatan masyarakat dalam program pembasmian kemiskinan di Sarawak. Geografia Online - Malaysia Journal of Society and Space, 9(1), 89-97. Laily Paim & Sharifah Azizah Haron (2010). Konsep dan pendekatan mengukur kemiskinan. Dalam Laily Paim & Sharifah Azizah Haron (eds.), Kemiskinan di Malaysia: Isu fundamental dan paparan obiliz. Serdang: Penerbit Universiti Putra Malaysia. Muriisa, R. K. (2008). Decentralisation in Uganda: Prospects for improved service delivery. Africa Development, XXXIII(4), 83-95.! Nanthakumar, L. & Thirunaukarasu, S. (2005). Pola kemiskinan dinamik masyarakat pulau dan pesisiran pantai: Kajian kes Pulau Perhentian. Journal of Southeast Asian Studies, 10, 151-169.! Njunwa, K. M. (2010). Community participation as a tool for development: Local community's participation in primary education development in Morogoro, Tanzania-A case of Kilakala and Mindu Primary Schools. Master Thesis, The University of Agder, Kristiansand.! Rancangan Malaysia Kelapan. (RMK8). (2001). Kuala Lumpur: Pencetakan Negara Malaysia Berhad. Rancangan Malaysia Kesepuluh. (RMK10). (2011). Unit Perancang Ekonomi, Jabatan Perdana Menteri, Putrajaya. Ribot, J. C. (2001). Local actors, powers and accountability in African decentralizations: A review of issues. A Paper Prepared for the International Development Research Centre, Canada.! Saltman, R. B., Bankauskaite, V. & Vrangbæk, K. (2007). Decentralization in health care: Strategies and outcomes. European Observatory on Health Systems and Policies series. Berkshire: McGraw Hill.! Sharareh Khodamoradi & Mohammad Abedi (2011). Review the reasons of the decentralization of agricultural extension. Life Science Journal, 8(2), 93-99. ! ( BBBC3%*/&"#%/&0'/0%C/*3(( T!
!"#"$%&"'()*+,'"#(*-(.*/&"#(./&0'/0%("'1(2+3"'&4&0%(5!)..267(8*#+30(97(:%%+0(97(5;"<0(9(=(>67(?@9A( ! Sheikh Noor Mohammad. (2010). People's participation in development projects at grass-root level: a case study of Alampur and Jagannathpur Union Parishad. Master Thesis, North South University, Bangladesh.! Siti Hadijah Che Mat & Roslan Abdul Hakim (2011). Jangka masa keluar daripada kepompong kemiskinan dan ketermiskinan: Kajian kes di Kedah Darul Aman, Malaysia. Interanational Journal of Management Studies, 18(2), 217-236.! Siti Hadijah Che Mat & Roslan Abdul Hakim (2011). Jangka masa keluar daripada kepompong kemiskinan dan ketermiskinan: Kajian kes di Kedah Darul Aman, Malaysia. Interanational Journal of Management Studies, 18(2), 217-236. Smith, B. C. (1998). Participation without power: Subterfuge or development? Community Development Journal, 33(3), 197-204. Songan, P. (1992). Perceived motivations and deterrents associated with participation of peasants in rural development programs in Sarawak, Malaysia. PhD Dissertation, Cornell Unviersity. Tahmeena Dilshad, Ghulam Yasin & Muhammad Ishaque Fani (2010). Impacts of socio- economic factors on participatory community development: A case of Tehsil Dera Ghazi Khan. European Journal of Social Sciences, 18(2), 203-209. ! ( BBBC3%*/&"#%/&0'/0%C/*3(( U!