GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN Jemaah Haji EDISI 7 Guidelines On Pilgrims Health Screening
Hak cipta terpelihara Dilarang mengeluarkan ulang cetak mana-mana bahagian daripada kandungan buku ini sebelum mendapat izin bertulis daripada Lembaga Tabung Haji (TH) dan Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) Cetakan ke Sebelas Edisi 7 2018
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI ISI KANDUNGAN MUKA SURAT Senarai Ahli Jawatankuasa Pemurnian Buku Garis Panduan 3-4 Pendahuluan 1. Objektif 5 2. Panduan Am 6-9 3. Panduan Pemeriksaan Kesihatan 10 4. Kategori Kes / Kriteria Penyakit Yang Tidak Boleh Diluluskan Untuk Menunaikan Ibadah Haji Lampiran 1 : - Keputusan Muzakarah Jawatankuasa Majlis Fatwa Kebangsaan 16 Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Kali ke - 84 Resolusi Muzakarah Haji Peringkat Kebangsaan Ke 33, Musim Haji 1438H/2017M Lampiran 2 : Saringan Status Kesihatan Mental - 20 (SSKM-20) 17-18 Lampiran 3 : Elderly Cognitive Assessment Questionaire -ECAQ 19 Lampiran 4 : Borang Ringkasan Laporan Buku Rekod Rawatan 20 Lampiran 5 : Hukum Penggunaan Vaksin Meningococcal 21-22 Lampiran 6 : Modified Functional Classification 23 Lampiran 7 : Definition For Uncontrolled Asthma 24 Lampiran 8 : Staging Of CKD 25 Lampiran 9 : Wagner-Meggit Classification Of Diabetic Foot 26 Lampiran 10A : Carta Alir Pemeriksaan Kesihatan Bakal Haji Yang Sedang Dalam Rawatan Terapi Gantian Opiat 27 Lampiran 10B : Kriteria Kelulusan Bakal Haji Yang Sedang Dalam Rawatan Terapi Gantian Opiat 28 Lampiran 11 : Borang Psychotropics Travel Request 29 Lampiran 12 : Kriteria Kelulusan Bakal Haji Positif HIV 30 Lampiran 13 : Peraturan Kerajaan Arab Saudi 31 Lampiran 14 : Carta Alir Pemeriksaan Kesihatan 32 Lampiran 15 : Borang Saringan Awal Pemeriksaan Kesihatan 33 Pertanyaan 34 2
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI AHLI JAWATANKUASA PEMURNIAN GARIS PANDUAN , BUKU REKOD DAN BAHAN TAKLIMAT BAGI PEMERIKSAAN KESIHATAN PANEL JEMPUTAN Haji Nurrin Anuwar Bin Shamsudin Pengurus Besar (Pengurusan Haji) Jabatan Haji Ustaz Tengku Aziz Bin Raja Abdullah Pengurus Besar (Bimbingan) Jabatan Haji Dr. Norhayati Binti Rusli Timbalan Pengarah Kawalan Penyakit (Survelan), KKM Dr. Haji Kasuadi Bin Hussin Ketua Penolong Pengarah Kanan Bahagian Perkembangan Perubatan, KKM Ustaz Haji Mohd Razali Bin Zakaria Pengurus (Bimbingan) Jabatan Haji AHLI (LEMBAGA TABUNG HAJI) Haji Mohd Radzi Bin Hashim Pengurus Kanan (Kesihatan) Jabatan Haji Haji Mohamad Aiyri Harizat Bin Abdul Rahim Eksekutif Kesihatan Jabatan Haji Haji Mohamad Fazarudin Bin Zakaria Eksekutif Farmasi Jabatan Haji Haji Mohd Azir Shahril Bin Ahmad Bahagian Pengurusan Haji Jabatan Haji Haji Muhammad Azlan Bin Abdullah Bahagian Pengurusan Haji Jabatan Haji En. Muhammad Izzuddin Hakim Bin Mat Yusof SL1M, Bahagian Pengurusan Haji Jabatan Haji AHLI (IBU PEJABAT KEMENTERIAN KESIHATAN MALAYSIA) Dr. Narimah Hanim Binti Ibrahim Ketua Penolong Pengarah Kanan Bahagian Kawalan Penyakit, KKM En. Mohamad Nazari Bin Md. Dazali Ketua Penolong Pengarah Kanan Bahagian Perkhidmatan Farmasi, KKM Dr. Haji Azmi Bin Abdul Rahim Pakar Perubatan Kesihatan Awam Bahagian Kawalan Penyakit, KKM Dr. Hajah Zuhaida Binti A. Jalil Pakar Perubatan Kesihatan Awam Bahagian Kawalan Penyakit, KKM En. Muhammad Izham Bin Mat Saad Pegawai Kesihatan Persekitaran Bahagian Kawalan Penyakit, KKM Puan Nurhuda Binti Basiran Pegawai Psikologi Bahagian Kawalan Penyakit, KKM En. Mohd Hasyami Bin Saihun Penolong Pengarah Kanan Bahagian Pemakanan, KKM Haji Sudin Bin Ariffin Penolong Pegawai Kesihatan Persekitaran Kanan Bahagian Kawalan Penyakit, KKM En. Mazran Bin Abdul Aziz Penolong Pegawai Kesihatan Persekitaran Kanan Bahagian Kawalan Penyakit, KKM En. Mohd Suffian Bin Mohd Salleh Penolong Pegawai Kesihatan Persekitaran Kanan Bahagian Kawalan Penyakit, KKM 3
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI AHLI (PAKAR-PAKAR) Prof. Madya Dr. Mohd Nahar Azmi Mohamed Ketua Jabatan Perubatan Sukan Pusat Perubatan Universiti Malaya Dato' Dr. Haji Rosemi Bin Salleh Pakar Perunding Perubatan (Gastroenterologi) Hospital Raja Perempuan Zainab II, Kota Bharu Dr. Haji Mohd Sapawi Bin Ahmad Pakar Perunding Perubatan (Kardiologi) Hospital Raja Perempuan Zainab II, Kota Bharu Dr. Haji Ashari Bin Yunus Pakar Perunding Perubatan (Respiratori) Institut Perubatan Respiratori (IPR) Dr. Haji Termizi Bin Hassan Pakar Perunding Perubatan (Respiratori) Hospital Sultanah Nur Zahirah, K. Terengganu Dr. Hajah Lily Binti Mustahar Pakar Perunding Perubatan (Nefrologi) Hospital Tuanku Jaafar, Seremban Dr. Shahnaz Binti Shah Firdaus Khan Pakar Perunding Perubatan (Nefrologi) Hospital Tengku Ampuan Rahimah, Klang Dr. Sadanah Aqashiah Binti Mazlan Pakar Perubatan (Nefrologi) Hospital Kajang Dr. Haji Ahmad Faudzi Bin Yusoff Pakar Perubatan Kesihatan Awam Institut Penyelidikan Perubatan (IMR) Dr. Haji Mohd Faid Bin Abd. Rashid Pakar Perubatan Kesihatan Awam Pejabat Kesihatan Daerah, Seremban Dr. Haji Abdul Marsudi Bin Manah Pakar Perubatan Kesihatan Awam Pejabat Kesihatan Daerah, Keningau Dr. Haji Mohamad Nazarudin Bin Bahari Pakar Perubatan Kesihatan Awam Pejabat Kesihatan Daerah, Gombak Dr. Hajah Azah Binti Abdul Samad Pakar Perunding Perubatan Keluarga Pejabat Kesihatan Daerah, Petaling Dr. Haji Shaffari Bin Marzuki Pakar Perunding Perubatan Keluarga Pejabat Kesihatan Daerah, Manjung Dr. Hajah Saniah Binti Senik Pakar Perunding Perubatan Keluarga Pejabat Kesihatan Daerah, Maran Dr. Hajah Noraini Binti Jali Pakar Perunding Perubatan Keluarga Pejabat Kesihatan Daerah, Sabak Bernam Dr. Hajah Maryam Binti Amaran Pakar Perunding Psikiatri Hospital Sultanah Nora Ismail, Batu Pahat Dr. Haji Abdul Kahir Bin Misnan Pakar Ortopedik Hospital Kajang Dr. Haji Azizul Bin Awaluddin Pakar Perunding Psikiatri (Ketua Jabatan) Hospital Putrajaya Bengkel Pemurnian Garis Panduan , Buku Rekod Dan Bahan Taklimat Bagi Pemeriksaan Kesihatan telah diadakan pada 6-8 Jun 2017(Bil. 1) dan 1-3 November 2017 (Bil. 2) di Ibu Pejabat Kementerian Kesihatan Malaysia. Draf Buku Garis Panduan Pemeriksaan Kesihatan telah di bentangkan semasa Mesyuarat Teknikal Perkhidmatan Kesihatan Jemaah Haji pada 16 Januari 2018 yang dipengerusikan oleh Dato' Dr. Hj. Azman Bin Hj. Abu Bakar, Timbalan Ketua Pengarah Kesihatan (Kesihatan Awam) dan dihadiri oleh semua Pegawai Epidemiologi / Survelan Jabatan Kesihatan Negeri. 4
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI PENDAHULUAN Pemeriksaan Kesihatan Jemaah Haji merupakan suatu aktiviti penting yang dijalankan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia ke atas setiap bakal jemaah yang akan menunaikan fardu haji ke Tanah Suci setiap tahun. Pemeriksaan ini adalah bertujuan untuk memastikan setiap bakal haji berada dalam tahap kesihatan yang optima, supaya mereka dapat melaksanakan ibadat haji dengan sempurna tanpa menghadapi sebarang komplikasi kesihatan yang boleh menghalang mereka melakukan semua rukun dan wajib haji. Ibadat haji sememangnya memerlukan tahap kesihatan fizikal dan mental yang mantap. ini, setiap Pegawai Perubatan/Pakar memikul amanah dan Dalam hubungan tanggungjawab yang berat untuk melaksanakan tugas pemeriksaan kesihatan ke atas bakal haji dengan sempurna dan sebaik mungkin. 1.0 OBJEKTIF PEMERIKSAAN 1.1 Memastikan semua bakal haji berkeupayaan dari segi fizikal dan mental untuk melaksanakan ibadat haji dengan sempurna. 1.2 Mengesan apa-apa penyakit yang sedang dihidapi oleh bakal haji pada peringkat paling awal dan memberi rawatan sewajarnya ataupun untuk dirujuk kepada pakar perubatan berkaitan jika perlu. 1.3 Merekodkan status kesihatan bakal haji dan rawatan yang diterima untuk rujukan petugas Rombongan Perubatan di Tanah Suci. 1.4 Memastikan bakal haji wanita yang hamil tidak diluluskan. 1.5 Memastikan keputusan Muzakarah Jawatankuasa Majlis Fatwa Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia Kali Ke - 84 dipatuhi. - [rujuk lampiran 1] 1.6 Memenuhi kehendak peraturan kesihatan yang dikeluarkan oleh Pihak Berkuasa Kesihatan Arab Saudi dan Peraturan-Peraturan Kesihatan Antarabangsa. 5
2.0 GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI PANDUAN AM 2.1. Setiap Pegawai Perubatan dan Pakar yang memeriksa bakal haji perlu mengikuti Taklimat Garis Panduan Pemeriksaan Kesihatan Bakal Haji setiap dua tahun atau apabila dipanggil oleh Jabatan Kesihatan Negeri jika terdapat perubahan kepada garis panduan sediada atau peraturan baru daripada Kerajaan Arab Saudi atau Pegawai Perubatan/Pakar yang tidak mematuhi Garis Panduan Pemeriksaan Kesihatan. 2.2. Nombor Pendaftaran Pemeriksaan Kesihatan Bakal Haji ini mestilah yang terbaharu dikeluarkan oleh Jabatan Kesihatan Negeri kepada Pegawai Perubatan/Pakar yang telah menghadiri taklimat sahaja. Ianya sah untuk kegunaan satu musim sahaja. 2.3. Pegawai Perubatan/Pakar yang menjalankan pemeriksaan kesihatan bakal haji perlu merujuk kepada Buku Rekod Rawatan (BRR) Jemaah Haji. 2.4. Pegawai Perubatan diminta mengambil perhatian terhadap jawapan yang diberi oleh bakal haji dalam BRR Jemaah Haji bahagian Maklumat Kesihatan khususnya apabila dijawab dengan "YA" samada apa-apa ujian dan pemeriksaan selanjutnya dengan jawapan tersebut perlu dilakukan. 2.5. Pakar diminta membuat pengesahan & kelulusan di bahagian Keputusan Akhir Pemeriksaan bagi kes-kes rujukan pakar. 2.6. Bakal haji yang didapati menghidap penyakit kronik seperti kanser, diabetes, darah tinggi, penyakit jantung, asma, penyakit buah pinggang dan masalah psikiatri perlu dirawat dan distabilkan sebelum diluluskan. Bakal Haji yang menjalani rawatan hemodialisis dan seumpamanya adalah tidak wajib menunaikan ibadah haji [Sila rujuk keputusan muzakarah seperti Lampiran 1] 2.7. Bagi kes-kes rujukan, keputusan akhir perlu dibuat oleh Pakar berkaitan dan maklumat diagnosa serta rawatan hendaklah dicatat di dalam mukasurat berkaitan dalam BRR Jemaah Haji. 2.8. Semua bakal haji perlu menjalani Saringan Status Kesihatan Mental (SSKM) 20 [rujuk lampiran 2]. i) Jika skor SSKM-20 adalah 14 dan ke atas, perlu dinilai semula dengan lebih terperinci oleh Pakar Perubatan Keluarga atau Pakar Psikiatri; 6
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI ii) Jika bakal haji menjawab SENTIASA bagi mana-mana soalan, perlu dirujuk untuk penilaian lanjut oleh Pakar Perubatan Keluarga atau Pakar Psikiatri WALAUPUN skor SSKM-20 kurang dari 14. 2.9 Semua bakal haji yang berikut DIWAJIBKAN menjalani ujian kognitif iaitu Elderly Cognitive Assessment Questionnaire (ECAQ) [rujuk lampiran 3] : i) Berumur 60 tahun dan ke atas; ii) Berumur kurang dari 60 tahun tetapi berisiko mengalami penyakit dementia (seperti strok, kecederaan kepala, infeksi otak, epilepsi, Parkinson's disease) iii) Jika jumlah skor ECAQ adalah 7 atau kurang, bakal haji perlu dirujuk kepada Pakar Perubatan Keluarga atau Pakar Psikiatri. Keputusan ujian ini hendaklah direkodkan di bahagian C. Elderly Cognitive Assessment Questionnaire (ECAQ) dalam BRR Jemaah Haji. 2.10 Buku Rekod Rawatan Jemaah Haji perlu diisi oleh Pegawai Perubatan / Pakar dengan LENGKAP. 2.11 Pegawai Perubatan perlu mengisi Ringkasan Laporan BRR Jemaah Haji [rujuk lampiran 4] setelah selesai pemeriksaan kesihatan bakal haji. Ringkasan Laporan ini akan dimuatnaik dalam Sistem Haji. Status DAIF bermaksud : i. Orang kelainan upaya (OKU) - nyatakan jenis OKU ii. Berkerusi roda iii. Bantuan waris 2.12 Pegawai Perubatan perlu mengisi Maklumat Asas Kesihatan bakal haji dalam BRR Jemaah Haji bagi tujuan pengisian maklumat dalam Sistem Haji oleh pegawai TH. 2.13 Semua bakal haji berisiko tinggi (kod merah) dinasihatkan untuk bertolak lewat dan berpotensi pulang awal dari Tanah Suci. 7
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI 2.14 Keputusan Pemeriksaan Kesihatan Bakal Haji i. Keputusan samada lulus atau tidak, mesti dilakukan dengan JUJUR DAN TEGAS. ii. Beri rawatan selanjutnya atau rujuk kepada pakar berkenaan jika bakal haji masih memerlukan rawatan lanjut. iii. Turunkan tandatangan, nama, cop rasmi tempat bertugas dan catatkan nombor pendaftaran Pegawai Perubatan/Pakar serta tarikh di ruang yang disediakan. 2.15 Pengesahan Suntikan Vaksin Meningococcal Quadrivalent (ACYW135) ADALAH DIWAJIBKAN kepada bakal haji yang lulus pemeriksaan kesihatan dan diberi selewat-lewatnya 2 minggu sebelum tarikh penerbangan ke Tanah Suci. Sila isi mukasurat berkaitan dalam Buku Rekod Rawatan Jemaah Haji dengan lengkap. [rujuk lampiran 5] Pihak Berkuasa Arab Saudi menetapkan suntikan vaksin Meningococcal adalah sah digunakan untuk tempoh tiga (3) tahun. [rujuk lampiran 13] 2.16 Suntikan Vaksin Seasonal Influenza dan suntikan Vaksin Pneumococcal AMAT DIGALAKKAN terutama bagi bakal haji yang: i. berumur 50 tahun dan ke atas; ii. perokok; iii. mempunyai penyakit sistem pernafasan seperti asma atau COPD; iv. menghidap penyakit kronik seperti diabetes, penyakit jantung, buah pinggang, neurologi, dan obes (kegemukan). Vaksin Pneumococcal perlu diambil lima Vaksin Pneumococcal perlu diambil lima tahun sekali (Prevenar 13), 2.17 Bakal haji yang dimasukkan ke hospital selepas lulus pemeriksaan kesihatan, wajib melaporkan ke pejabat TH berhampiran untuk membuat penilaian semula. 8
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI 2.18 Sekiranya bakal haji WANITA hamil selepas lulus pemeriksaan kesihatan, bakal haji wajib menarik diri atau menangguhkan pemergian ke Tanah Suci dan perlu melaporkan status kehamilan kepada pejabat TH berhampiran bagi urusan seterusnya. 2.19 Semua Jabatan Kesihatan Negeri hendaklah mengenalpasti dan menyenaraikan pakar-pakar (yang berpengalaman sebagai petugas haji) bagi membantu Pegawai Perubatan/Pakar untuk mendapatkan pandangan sekiranya perlu. 2.20 Dalam keadaan di mana pakar yang dirujuk tidak dapat membuat keputusan samada meluluskan atau tidak pemeriksaan kesihatan bakal haji, pakar tersebut perlu menghubungi Pegawai Epidemiologi Negeri untuk meminta pandangan sekiranya perlu untuk mewujudkan Jawatankuasa Penilaian Khas Pemeriksaan Kesihatan Jemaah Haji. Jawatankuasa Penilaian Khas Pemeriksaan Kesihatan Jemaah Haji yang terdiri dari tiga (3) orang Pakar berkaitan (sekurang-kurangnya 1 pakar berpengalaman bertugas sebagai petugas haji) akan ditubuhkan bagi meneliti kes tersebut. Keputusan Jawatankuasa ini samada bakal haji diluluskan pemeriksaan kesihatan atau tidak ke Tanah Suci adalah muktamad. 9
3.0 GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN 3.1. Pemeriksaan yang harus dilakukan ialah:- i. Mengambil sejarah penyakit (termasuk maklumat kesihatan bakal haji di dalam Buku Rekod Rawatan Jemaah Haji) dan tarikh haid terakhir. ii. Pemeriksaan fizikal:- (a) Umum Berat badan Tinggi Body Mass Index (BMI) (b) Tanda Vital Tekanan Darah Kadar Nadi Kadar Penafasan Suhu Badan (c) Pemeriksaan mengikut sistem / khusus Head & Neck Ear, Nose & Throat Thyroid Lymph nodes Sistem Kardiovaskular Sistem Respiratori Sistem Gastrointestinal Sistem Genitourinari Sistem Saraf Payudara Dan lain-lain (d) Ujian Makmal Paras Haemoglobin Random Blood Sugar Dan lain-lain ujian jika perlu 10
3.2 3.3 3.4 GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI Sebagai panduan, ujian ini perlu dilakukan dalam keadaan seperti berikut dan lain-lain keadaan yang ada indikasi klinikal. Ujian Keadaan diperlukan Golongan Berisiko Tinggi Diabetes Warga Emas (>60 tahun) HIV Pengguna Dadah secara X-Ray Dada (sekiranya tidak pernah menjalani ujian dalam tempoh 3 bulan) Suntikan Penyakit Paru-paru Kronik termasuk COPD Mempunyai simptom seperti batuk berpanjangan, susah bernafas, batuk berdarah Pengguna ubat immunosupres Full Blood Count (FBC) Anemia (if Hb < 10 g/dL) Fasting Blood Sugar (FBS) / mOGTT RBS ≥ 7.8 mmol (unknown Diabetic) Renal profile (jika belum dibuat dalam tempoh 6 bulan) Hypertension Diabetes Chronic Kidney Disease (CKD) Electrocardiogram (ECG) (sila kepilkan dalam BRR) (sekiranya tidak pernah menjalani ujian dalam tempoh 6 bulan kecuali mempunyai simptom baru) Berumur >40 tahun Known Ischemic Heart Diseases (IHD) Diabetes Hypertension Gejala sakit dada Kelainan pada nadi (arrythmia) Peak Expiratory Flow Rate (PEFR) Asthma [rujuk lampiran 14 ] Carta Alir Pemeriksaan Kesihatan. [rujuk lampiran 15 ] Borang Saringan Awal Pemeriksaan Kesihatan. 11
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI KATEGORI KES / KRITERIA PENYAKIT YANG TIDAK BOLEH DILULUSKAN UNTUK MENUNAIKAN IBADAH HAJI (JIKA pemeriksaan kesihatan dilakukan 6 minggu sebelum penerbangan pertama musim haji) MASALAH (PENYAKIT)/ DISORDERS PENYAKIT KRITERIA TIDAK LAYAK CATATAN Respiratory Pykt Paru-paru Kronik seperti Chronic Obstructive Pulmonary Diseases (COPD), Lung Fibrosis, Bronchiectasis, Respiratory Failure dan lain-lain Functional Class III & IV [rujuk lampiran 6] Bronchial Asthma Uncontrolled Asthma [rujuk lampiran 7] Cardiovascular Obstructive Sleep Apnoea Syndrome (OSAS) Ischaemic Heart Diseases (IHD) Severe Recent Myocardial Infarction within the last 6 weeks Rujuk pakar **moderate OSAS : perlu bawa bersama mesin CPAP (perlu surat pakar) Rujuk Pakar Kardiologi if Myocardial Infarction within the last 3 months Congestive Cardiac Failure (CCF) Functional Class III & IV and Cardiomyopathy /or LVEF <35% (ECHO finding within the last 6 months Acyanotic Congenital Heart Diseases i.e. ASD, VSD, PDA Cyanotic congenital heart diseases or Eisenmenger's disease Functional Class III & IV All functional class [rujuk lampiran 6] Valvular Heart Diseases Functional Class III & IV (except severe AS/MS - all functional class) Rujuk Pakar Kardiologi Pulmonary Hypertension Systemic Hypertension Functional Class III & IV Diastolic Blood Pressure ≥ 120 mmHg setelah mendapat rawatan yang optima Rujuk pakar (Rujuk CPG Management of Pulmonary Hypertension 2011) Perlu rawatan susulan dan optimakan rawatan Rujuk CPG Management of Hypertension (4th edition) 2013 untuk sasaran tekanan darah yang optima Endocarditis Masih dalam rawatan antibiotik Rujuk pakar Kardiologi 12
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI MASALAH (PENYAKIT)/ DISORDERS PENYAKIT KRITERIA TIDAK LAYAK CATATAN Gastrointestinal Tract Nephrology Decompensated Liver Cirrhosis Chronic Renal Failure History of haematemesis, ascites and hepatic encephalopathy On dialysis (HD, CAPD) Stage 5 Stage 4 with co-morbidities [rujuk lampiran 8] Rujuk Pakar Endocrine Diabetes mellitus RBS > 20 mmol/L & impending Diabetic Ketoacidosis (DKA) Perlu rawatan susulan dan optimakan rawatan Rujuk CPG Management of Type 2 Diabetes Mellitus (5th edition) 2015 untuk sasaran yang optima Diabetes mellitus with end- organ damage e.g : - PDR with severe Thyrotoxicosis Obesity Class III All Malignancies Malignant Diseases (cancer) Rheumatological Rheumatoid arthritis Neurological Severe motor, sensory motor, extra pyramidal and coordination disorders eg.CVA, Parkinson's diseases, myelitis, myopathies and cerebellar degeneration maculopathy - Blind VA 6/60 - Rujuk sistem berkaitan Clinically toxic BMI ≥ 40 with Functional Class III & IV Functional Class III & IV Advanced stage Metastasis Functional Class III & IV Functional Class III & IV semak rujukan CPG on Mx of Obesity 2004 Rujuk kepada Pakar jika early stage with metastasis e.g breast ca [rujuk lampiran 6] [rujuk lampiran 6] Functional Class III boleh diluluskan sekiranya telah mempunyai waris terdekat yang lulus pemeriksaan haji dan sama jantina [rujuk lampiran 6] Functional Class I & II boleh diluluskan sekiranya telah mempunyai waris terdekat yang lulus pemeriksaan haji dan sama jantina Epilepsy History of attack in the last 1 year 13
MASALAH (PENYAKIT)/ DISORDERS Psychiatry Semua kes perlu dirujuk dan dinilai oleh Pakar Perubatan Keluarga / Pakar Psikiatri PENYAKIT Dementia Schizophrenia and other Psychotic Disorders Bipolar disorder Major Depression GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI KRITERIA TIDAK LAYAK CATATAN [rujuk lampiran 3] (ECAQ). Skor ≤ 7 perlu dirujuk kepada Pakar Psikiatri. Semua kes Moderate dan Severe (Berpandukan kepada skor MMSE/ MoCA) Bagi kes yang dinilai dan disahkan oleh Pakar Psikiatri, hanya kes Mild Dementia boleh diluluskan dengan syarat telah mempunyai waris terdekat yang lulus pemeriksaan haji dan sama jantina Bagi kes yang stabil lebih 2 tahun, perlu dirujuk kepada Pakar Psikiatri Mengalami ulangan penyakit dalam masa 2 tahun Bakal Haji yang diluluskan telah mempunyai waris terdekat yang lulus pemeriksaan haji. Bagi kes yang stabil lebih 5 tahun, sama ada episod akhir adalah manic, depressed atau mixed perlu dirujuk kepada Pakar Psikiatri. Mengalami ulangan penyakit dalam masa 5 tahun Mengalami ulangan penyakit dalam masa 2 tahun. Bakal Haji yang diluluskan perlu mengambil rawatan dengan tetap dan telah mempunyai waris terdekat yang lulus pemeriksaan haji. Bakal Haji yang mempunyai sejarah psikosis dan cubaan membunuh diri lebih 2 tahun boleh diluluskan jika telah mempunyai waris terdekat yang lulus pemeriksaan haji. 14
i. ii. MASALAH (PENYAKIT)/ DISORDERS Dermatological Haematological Surgical Infectious Diseases Penyalahgunaan dadah GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI PENYAKIT KRITERIA TIDAK LAYAK CATATAN Exfoliative Conditions Melibatkan lebih daripada 1/3 anggota badan Jika diperiksa >6 minggu sebelum penerbangan, rujuk pakar Leukemia, Lymphoma On chemotherapy Other haematological disorders Masih dalam rawatan Anemia Thalasemia Hb < 8 gm atau mempunyai symptom anemia Major Intermediate with recurrent blood transfusion Gallbladder stone Symptomatic gallstone Hernia Obstructed hernia Haemorrhoids Abdominal Aortic Aneurysm (AAA) Bleeding haemorrhoids - Saiz berisiko untuk pecah: 3rd degree haemorrhoids Wanita ≥ 5 cm Lelaki ≥ 6 cm Pulmonary Tuberculosis Sputum AFB still positive Cholera,Typhoid, Meningitis, Malaria Leprosy, Dengue, Leptospirosis dan lain-lain Acute stage Boleh diluluskan selepas tamat rawatan HIV Refuse treatment Kriteria kelulusan Bakal Haji HIV Positif [rujuk lampiran 11] AIDS Clinical AIDS Ketagihan dadah Semua jenis ketagihan dadah kecuali mereka yang sedang menjalani rawatan terapi gantian opiat Sekiranya pemeriksaan dilakukan lebih awal, pegawai perubatan yg memeriksa boleh merujuk kepada pakar berkaitan untuk penilaian lanjut. Tertakluk kelulusan Kerajaan Arab Saudi & penilaian Pakar Psikiatri /Pakar Perubatan Keluarga Kerajaan yang menjalankan program rawatan terapi gantian opiat. [rujuk lampiran 10A/B] untuk kriteria kelulusan. Borang Psychotropics: Overseas Travel Request [rujuk lampiran 12] 15
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI LAMPIRAN 1 KEPUTUSAN MUZAKARAH JAWATANKUASA MAJLIS FATWA KEBANGSAAN BAGI HAL EHWAL UGAMA ISLAM MALAYSIA KALI KE - 84, 15 DISEMBER 2008 Muzakarah Jawatankuasa Majlis Fatwa Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia Kali Ke - 84, pada 15 Disember 2008 telah memutuskan bahawa :- i. Pesakit yang menghidap penyakit kronik yang tidak ada harapan sembuh seperti pesakit buah pinggang yang menjalani rawatan hemodialisis dan seumpamanya tidak wajib menunaikan ibadah haji; ii. Pesakit kronik adalah wajib melaksanakan badal haji sekiranya berkemampuan daripada sudut kewangan dan; iii. Sekiranya telah sembuh daripada penyakit kronik, individu tersebut wajib menunaikan ibadah haji jika berkemampuan. RESOLUSI MUZAKARAH HAJI PERINGKAT KEBANGSAAN KE-33, MUSIM HAJI 1438H 25-28 NOVEMBER 2016 1. Istito'ah bermaksud kemampuan untuk mengerjakan haji dan umrah. Istito'ah terbahagi kepada dua iaitu kemampuan dengan diri sendiri dan kemampuan dengan pertolongan orang lain. 2. Individu lanjut usia yang tidak mampu mengurus diri, WAJIB dibadalkan jika berkemampuan dari segi kewangan. 3. Individu yang menghidap penyakit yang tidak ada harapan sembuh dan penyakit kronik yang disahkan oleh Doktor Pakar, tidak wajib menunaikan haji dengan sendiri dan wajib dibadalkan jika berkemampuan dari segi kewangan. 4. Individu yang sakit pada tahun semasa dan tidak sembuh pada tahun tersebut, tidak wajib untuk menunaikan fardhu haji pada tahun itu. Jika masih belum sembuh dan berlaku kematian, wajib dibadalkan sekiranya berkemampuan dari segi kewangan. 16
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI LAMPIRAN 2 SARINGAN STATUS KESIHATAN MENTAL - 20 (SSKM-20) Untuk setiap soalan yang berikut, sila pilih satu jawapan yang menggambarkan pengalaman atau perasaan anda dengan paling tepat, dan tandakan (√) di dalam kotak yang disediakan. Di dalam tempoh satu bulan yang lepas, pernahkah anda mempunyai pengalaman atau perasaan yang berikut? BIL. SOALAN 0 TIADA 1 KADANG- KADANG 2 KERAP 3 SENTIASA 1 Sedih (atau susah hati) 2 Mudah marah 3 Tidak minat bercakap 4 Kerap terjaga dari tidur 5 Sakit-sakit badan / sendi 6 Hilang minat pada perkara yang biasa diminati 7 Menangis atau rasa hendak menangis 8 Rasa sunyi 9 Takut terhadap sesuatu objek atau keadaan 10 Badan lemah, lesu dan tidak bertenaga 11 Tidak suka bercampur dengan orang lain (menyendiri) 12 Perasaan ingin mati 13 Kurang daya ingatan atau mudah terlupa 14 Otot tegang 15 Keyakinan pada diri sendiri yang berlebihan 16 Buah fikiran yang pantas, seolah berlumba-lumba 17 Kurang keyakinan pada diri sendiri 18 Rasa tiada jalan keluar 19 Perasaan terlalu seronok 20 Susah hendak menyesuaikan diri dengan keadaan JUMLAH Tarikh :______________ 17
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI PANDUAN PENGGUNAAN SARINGAN STATUS KESIHATAN MENTAL-20 (SSKM-20) SSKM-20 adalah sebuah alat saringan kesihatan mental. Ia tidak membolehkan mana-mana diagnosa khusus psikiatri dibuat. Walau bagaimanapun pencapaian mata yang melebihi ambang yang ditetapkan membawa implikasi bahawa seseorang individu itu mungkin mempunyai masalah kecelaruan psikiatri. Dalam proses penciptaan, alat ini telah menunjukkan kebolehannya untuk mengesan kes-kes masalah emosi, kebimbangan dan gangguan psikosis. Skala ini perlu dilengkapkan oleh bakal haji sendiri. Panduan untuk bakal haji adalah dinyatakan di skala. Pilihan jawapan yang disediakan adalah "TIADA", "KADANG-KADANG", "KERAP" dan "SENTIASA". Maksud pilihan ini terpulang kepada takrifan bakal haji masing-masing. Walau bagaimanapun, sekiranya bakal haji memerlukan penjelasan, anda boleh memberikan penjelasan seperti berikut: TIADA KADANG-KADANG KERAP SENTIASA Tiada pengalaman/perasaan tersebut dalam jangkamasa satu bulan yang lepas Kekerapan pengalaman/perasaan kurang daripada 50% dalam jangkamasa satu bulan yang lepas Kekerapan pengalaman/perasaan lebih daripada 50% dalam jangkamasa satu bulan yang lepas Mempunyai pengalaman/perasaan tersebut sepanjang masa dalam jangkamasa satu bulan yang lepas Terdapat 20 soalan dalam skala ini dan kesemuanya perlu dijawab. PEMBERIAN MATA: Setiap soalan mempunyai 4 pilihan jawapan. Setiap pilihan diberi mata seperti yang berikut: 0 1 2 3 SOALAN TIADA KADANG- KADANG KERAP SENTIASA Campurkan mata untuk setiap soalan untuk mendapatkan jumlah mata keseluruhan. Julat mata adalah dari 0 hingga 60. NOTA TAMBAHAN: 1) Jika bakal haji tidak boleh melengkapkan SSKM-20 dengan sendiri, beliau boleh dibantu oleh anggota kesihatan. 2) SKOR SSKM-20 14 atau ke atas, beliau memerlukan penilaian yang lanjut dan dirujuk kepada Pakar Perubatan Keluarga atau Pakar Psikiatri. 3) Jika bakal haji menjawab SENTIASA bagi mana-mana soalan sebagai pilihan jawapan, perlu dirujuk untuk penilaian lanjut kepada oleh Pakar Perubatan Keluarga atau Pakar Psikiatri WALAUPUN skor SSKM-20 kurang dari 14. 18
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI LAMPIRAN 3 ELDERLY COGNITIVE ASSESSMENT QUESTIONAIRE - ECAQ MEMORY score 1 for each correct answer 1. I want you to remember this number. Can you repeat after me (eg: 4517) I shall be testing you again in 10 mins. _____________ 2. How old are you? _____________ 3. When is your birthday? Or in which year were you born? _____________ ORIENTATION - INFORMATION 4. What day of the week is today? _____________ 5. What is the date today date month year _____________ _____________ _____________ 6. What is this place called (eg. clinic, hospital)? Not Necessary to give name of place. _____________ 7. What is his / her job (eg. nurse, doctor)? _____________ MEMORY - RECALL 8. Can you recall the number again? _____________ Total _____________ SCORE 0 - 4 Probable Dementia 5 - 6 Borderline (MCI?) >7 Normal All those score of 5 or less need to be referred to psychiatrist for further assessment. Remarks:________________________________________________________________ N.B. This questionnaire is used with permission of its author Prof. Kua E.H. Dept. of Psychological Medicine, National University Hospital, Singapore. 19
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI LAMPIRAN 4 KOD BRRJH : BR000000 RINGKASAN LAPORAN BUKU REKOD RAWATAN JEMAAH HAJI (BRRJH) TEMPAT MENJALANI PEMERIKSAAN KESIHATAN : ___________________________ TARIKH LULUS PEMERIKSAAN KESIHATAN : ___________________________ NAMA JEMAAH HAJI : <AUTO ASSIGN DARI SISTEM> NO. KAD PENGENALAN : <AUTO ASSIGN DARI SISTEM> NO. PASPORT (PMA) : <AUTO ASSIGN DARI SISTEM> DIAGNOSA (muka surat 23 BRRJH) : a) b) c) RAWATAN/ UBATAN (muka surat 23 BRRJH) : a) b) c) d) e) ALAHAN UBAT : ( Y / T ) a) b) STATUS SUNTIKAN VAKSIN (tanda yang berkenaan)(muka surat 38 - 41 BRRJH): VAKSIN WAJIB: Meningococcal Quadrivalent Vaccine ACYW-135: ( Y / T ) VAKSIN TAMBAHAN: Influenza: ( Y / T ) VAKSIN TAMBAHAN : Pneumococcal : ( Y / T ) STATUS DAIF NORMAL : ( Y / T ) Catatan ORANG KELAINAN UPAYA (OKU) : ( Y / T ) Catatan : BERKERUSI RODA : ( Y / T ) Catatan : BANTUAN PENGIRING : ( Y / T ) Catatan : RISIKO TINGGI (HIGH RISK) : ( Y / T ) Catatan : TANDATANGAN Pegawai Perubatan : Cop Rasmi : No Pendaftaran : Tarikh : 20
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI LAMPIRAN 5 HUKUM PENGGUNAAN VAKSIN MENINGOCOCCAL Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia kali ke-53 bertarikh 27 November 2002, kali ke-105 pada 3-5 Februari 2014 dan kali ke-107 pada 10-11 Februari 2015 telah membincangkan isu Hukum Penggunaan Vaksin Meningococcal yang digunakan untuk suntikan kepada jemaah haji dan umrah. Berdasarkan pembentangan hasil kajian, taklimat dan penjelasan serta hujah-hujah dari aspek syarak yang telah dikemukakan, Muzakarah telah bersetuju memutuskan bahawa pada dasarnya hukum penggunaan vaksin adalah HARUS. 21
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI Sumber : Komplilasi Pandangan Hukum,Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia yang diterbitkan oleh Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) Cetakan Kelima 2015. 22
Fungsi Kelas I Fungsi Kelas II Fungsi Kelas III Fungsi Kelas IV GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI LAMPIRAN 6 PENGKELASAN YANG TELAH DIUBAHSUAI UNTUK FUNGSI PENYAKITJANTUNG, PENYAKIT RESPIRATORI, PENYAKIT NEUROLOGI, REUMATOLOGI DAN KANSER : Sakit atau lelah (penat) atau tidak berkeupayaan apabila membuat kerja yang memerlukan tenaga berlebihan seperti berlari dan bersukan. Pesakit boleh berdikari. : Sakit atau lelah (penat) atau tidak berkeupayaan apabila membuat kerja lebih sedikit daripada biasa seperti mengemas rumah, naik tangga dan mengangkat barang berat. Tidak memerlukan bantuan orang lain melainkan apabila melakukan kerja yang berlebihan. Pesakit boleh berdikari. : Sakit atau lelah (penat) atau tidak berkeupayaan apabila melakukan kerja keperluan harian seperti mandi, memberus gigi, bercakap banyak dan memakai pakaian. Pesakit memerlukan bantuan untuk bergerak Sakit atau lelah (penat) atau tidak berkeupayaan semasa tidak melakukan apa-apa kerja atau pun semasa rehat. : Hidup bergantung atas bantuan orang lain. Adapted from WHO Functional Classification 23
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI LAMPIRAN 7 DEFINITION FOR 'UNCONTROLLED ASTHMA' Presence of 3 or more of the following (assessed for the last 4 weeks): > 2 daytime symptoms per week Any Night Waking due to Asthma Any limitation of daily activities > 2x nocturnal symptoms > 2 x rescue medication per week Lung function (PEFR) < 80 predicted Any exacerbation in a week Treatment needs to be optimised before allowed for hajj. Rujukan: Global Initiative for Asthma (GINA) - Pocket Guide For Asthma Management And Prevention 2017 24
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI LAMPIRAN 8 STAGING OF CKD Rujukan: Malaysia CPG on Management of CKD in Adults 2011 25
Rujukan: GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI LAMPIRAN 9 WAGNER MEGGIT CLASSIFICATION OF DIABETIC FOOT 26
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI LAMPIRAN 10A 27
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI LAMPIRAN 10B KRITERIA KELULUSAN BAGI BAKAL HAJI YANG MENJALANI RAWATAN TERAPI GANTIAN OPIAT 1. Penilaian perlu dibuat oleh Pakar Psikiatri Kerajaan /Pakar Perubatan Keluarga Kerajaan yang menjalankan program rawatan terapi gantian opiat. 2. Kelulusan pemeriksaan kesihatan akan dipertimbangkan untuk pesakit-pesakit yang stabil seperti berikut:
Mematuhi semua peraturan program yang ditetapkan. Telah menjalani program sekurang-kurangnya setahun. Ujian air kencing adalah bersih dari sebarang jenis dadah sekurang-kurangnya 6 bulan terakhir. Tiada masalah perilaku yang serius. Tidak terlibat dengan aktiviti jenayah termasuk penjualan dan pengedaran dadah. Tidak terlibat dengan penggunaan ubat-ubatan psikoaktif dan alkohol. Akur dengan tatacara perawatan terapi gantian opiat di Tanah Suci. 3. Bakal haji boleh memilih untuk meneruskan rawatan terapi gantian opiat dengan methadone atau buprenorphine/naloxone. Hanya bakal haji yang sedang menjalani program rawatan gantian dengan methadone pada dos ≤ 50 mg atau diturunkan ke paras dos ≤ 50 mg boleh dipertimbangkan dengan kepada untuk buprenorphine/naloxone. ditukarkan rawatan gantian terapi 4. Sekiranya bakal haji memilih untuk meneruskan rawatan 4. Sekiranya bakal haji memilih untuk meneruskan rawatan 5. Bakal haji perlu membuat permohonan untuk membawa ubat bagi terapi gantian opiat kepada Pegawai Farmasi di fasiliti Kementerian Kesihatan Malaysia yang menyediakan perkhidmatan terapi gantian opiat dengan menggunakan borang 'Psychotropic Travel Request' [Lampiran 11]. Borang permohonan perlu disertakan dengan Surat Pengesahan Pakar. 6. Tertakluk kepada kelulusan oleh Kerajaan Arab Saudi. 28
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI LAMPIRAN 11 29
1. 2. 3. 4. 5. 6. GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI LAMPIRAN 12 KRITERIA KELULUSAN UNTUK BAKAL HAJI HIV POSITIF Kesemua kes bakal haji HIV positif mesti dirujuk kepada Pakar Perubatan / Pakar Perubatan Keluarga (FMS) untuk pemeriksaan lanjut. HANYA Pakar Perubatan / FMS Kerajaan yang boleh meluluskan pemergian bakal haji HIV positif ke Tanah Suci. Kriteria kelulusan untuk bakal haji HIV positif adalah seperti berikut; 'STABLE' and asymptomatic HIV +ve; a. b. c. d. e. f. CD4 > 500 mm3/L (within 6 months) Liver function test - Normal Hb > 10 gm% No evidence of opportunistic infections Adherent to treatment (Either methadone or HAART/ARV) Emotionally and physically prepared for pilgrimage Pematuhan rawatan mengikut Malaysian Consensus Guideline On Antiretroviral Therapy 2017. Isu kerahsiaan (confidentiality) - Status HIV TIDAK direkodkan dalam Buku Rekod Rawatan Jemaah Haji. Bakal haji HIV Positif di rekodkan sebagai "Immunocompromised State" (ICS). Senarai rawatan ubat-ubatan Highly Active Antiretroviral Therapy (HAART) PERLU direkodkan dalam Buku Rekod Rawatan Jemaah Haji. Ubat-ubatan HAART perlu dibawa sendiri oleh bakal haji ke Tanah Suci. 30
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI LAMPIRAN 13 PERATURAN KERAJAAN ARAB SAUDI 31
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI LAMPIRAN 14 32
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI LAMPIRAN 15 33
GARIS PANDUAN PEMERIKSAAN KESIHATAN JEMAAH HAJI PERTANYAAN Jika ada sebarang kemusykilan, sila berhubung terus dengan : i. Cawangan Kesihatan Lembaga Tabung Haji Lantai 31, Jabatan Haji 201 Jalan Tun Razak 50732 KUALA LUMPUR Tel : 03 - 2054 2349 / 3329 / 2350 / 2351 Fax : 03 - 2161 4450 ii. Sektor Kesihatan Antarabangsa Bahagian Kawalan Penyakit Jabatan Kesihatan Awam Kementerian Kesihatan Malaysia Aras 6, Blok E10, Parcel E Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan, 62590 PUTRAJAYA Tel : 03 - 8883 4122 / 4115 Fax : 03 - 8888 6277 / 03 - 8883 4304 iii. Cawangan Penjagaan Farmaseutikal Bahagian Amalan & Perkembangan Farmasi Kementerian Kesihatan Malaysia Lot 36, Jalan Universiti, 46350 PETALING JAYA Selangor Tel : 03 - 7841 3200 Fax : 03 - 7968 2222 34
Diterbitkan oleh : Tabung Haji dengan kerjasama Kementerian Kesihatan Malaysia Cetakan ke sebelas Edisi ke 7 2018M / 1439H