KESEJAHTERAAN ISI RUMAH MISKIN DI KEDAH: APLIKASI KESEJAHTERAAN NEGARA KASAR (GNH) (Well-Being of Poor Households in Kedah: Gross National Happiness (GNH) Applications) Nur Zaidah Che Mohd Nor1, Siti Hadijah Che Mat1, Fauzi Hussin2 1Pusat Pengajian Ekonomi, Kewangan dan Perbankan Kolej Perniagaan, Universiti Utara Malaysia 2Pusat Pengajian Pendidikan dan Bahasa Moden Kolej Sastera dan Sains, Universiti Utara Malaysia Emel: hadijah@uum.edu.my, fauzi@uum.edu.my ABSTRAK Walaupun Malaysia telah mencapai kemajuan pesat dalam pembangunan, masih terdapat isi rumah miskin (IRM) yang masih jauh dari arus pembangunan dan permodenan. Disebabkan itu, artikel ini memberi tumpuan yang lebih menyeluruh termasuk aspek kesejahteraan yang bersifat lebih subjektif bagi mengenalpasti faktor-faktor yang masih menyumbang kepada kemiskinan di negeri Kedah. Kajian dilakukan di 12 buah daerah dan melibatkan 400 ketua IRM dengan menggunakan kaedah pengukuran Kesejahteraan Negara Kasar (GNH). Nilai GNHI mangikut daerah mendapati hanya daerah Langkawi sahaja yang dikategorikan sebagai sejahtera (nilai GNHI = 53%). Manakala daerah Pokok Sena pula mencatatkan nilai GNHI terendah (nilai GNHI = 24%). Oleh itu, bagi mencapai pembasmian kemiskinan dengan berkesan, satu pendekatan yang bersesuaian dan menyeluruh perlu dilakukan agar penyelesaian kepada isu kemiskinan dapat dilakukan mengikut keperluan. KATA KUNCI: kemiskinan, kesejahteraan, Kedah, Kesejahteraan Negara Kasar (GNH) ABSTRACT Even Malaysia has made great progress in development, there are still poor households is still far from development and modernization.. Hence, this study focuses more comprehensively, including happiness aspects that more subjective to identify the factors that have contributed to the incidence of poverty in Kedah. This study was conducted in 12 districts involving 400 poor households by using Gross National Happiness Index (GNHI) measurement. The finding shown that Langkawi is the happiest district (GNHI value = 53%) and Pokok Sena is the unhappiest district (GNHI value = 24%) in Kedah. Therefore, to achieve the eradication of poverty effectively, a comprehensive approach that is appropriate and should be done, so that the solution to the issue of poverty can be made as needed. KEYWORDS: poverty, happiness, Kedah, Gross National Happiness (GNH). 37
1.0 PENDAHULUAN Malaysia telah mencapai kemajuan besar dalam pembangunan ekonomi yang ketara semenjak beberapa dekad yang lalu. Namun, masih wujud isi rumah miskin yang masih jauh dari arus pembangunan dan permodenan, ini dapat dilihat dengan kadar kemiskinan di negeri Kedah yang meningkat sebanyak 20.79% atau 4 828 IRM dari tahun 2011 hingga 2013. Disebabkan itu, wujudnya kajian ini kerana di Malaysia masih terdapat kekurangan dalam kajian-kajian lepas yang kurang atau tidak memberi tumpuan terhadap kesejahteraan IRM. Kebanyakan kajian lepas hanya memberi tumpuan kepada aspek kebendaan sahaja dengan mengabaikan aspek bukan kebendaan seperti kesejahteraan. Seterusnya kajian ini tertumpu kepada isu kemiskinan yang masih wujud di negeri Kedah. Hal ini kerana walaupun Kedah merupakan sebuah negeri pertanian, perindustrian dan pelancongan, namun penduduk negeri Kedah masih tidak mampu untuk keluar dari kepompong kemiskinan. Ini dibuktikan dengan kadar kemiskinan negeri Kedah yang masih tidak berkurangan malah meningkat dari semasa ke semasa. Oleh itu, kajian ini akan memberi tumpuan yang lebih menyeluruh termasuk aspek kesejahteraan yang bersifat lebih subjektif bagi mengenalpasti faktor-faktor yang masih menyumbang kepada kadar kemiskinan di negeri Kedah. Pengukuran satu dimensi dilihat tidak dapat memberi gambaran yang menyeluruh mengenai isu kemiskinan. Pengukuran satu dimensi seperti Indeks Foster, Greer dan Thorbecke (FGT) yang hanya melihat kepada dimensi pendapatan sahaja dan pengukuran utama yang digunakan adalah Pendapatan Garis Kemiskinan (PGK). Pengukuran tersebut hanya dapat menentukan sama ada isi rumah tersebut miskin atau tidak dan secara keseluruhannya pengukuran ini mengabaikan aspek kesejahteraan, seterusnya pengukuran ini tidak mampu untuk mengenalpasti tahap sebenar kemiskinan yang dihadapai oleh IRM. Selain FGT, terdapat pengukuran kemiskinan pelbagai dimensi (MPI) yang digunakan bagi mengukur kemiskinan iaitu kaedah Alkire dan Foster (AF). Walaupun kaedah ini dapat mengenalpasti jurang kemiskinan dan ketaksamarataan yang berlaku, namun dimensi-dimensi yang digunakan adalah tidak menyeluruh dan terhad kepada dimensi taraf hidup, pendidikan dan kesihatan sahaja dan tidak mengambil kira aspek kesejahteraan. 38
Alkire & Santos (2009) menyatakan pendekatan satu dimensi sahaja mempunyai keterbatasannya kerana data yang dikumpul hanya mampu mengenalpasti isi rumah tersebut miskin atau tidak dan tidak mampu menyediakan maklumat yang menyeluruh terutama tentang kesejahteraan IRM. Meskipun kaedah MPI sedia ada mampu mengenalpasti taraf hidup, jurang dan ketaksamarataan yang berlaku di antara isi rumah miskin, Santos & Ura (2008) berpendapat kaedah MPI sedia ada hanya mengenalpasti isu kemiskinan bagi dimensi taraf hidup, kesihatan dan pendidikan sahaja dan tidak memberi tumpuan kepada kesejahteraan isi rumah miskin. Disebabkan itu, pengukuran baru diperlukan untuk mengukur kesejahteraan IRM kerana kemiskinan dapat memberi kesan kepada pelbagai aspek, terutamanya gejala sosial yang berlaku dalam masyarakat di bandar dan luar bandar. Oleh itu, suatu pengukur baru iaitu GNH perlu digunakan bagi melihat isu kemiskinan dari perspektif yang berlainan. 2.0 PERSOALAN DAN OBJEKTIF Persoalan bagi kajian ini adalah apakah tahap sebenar ketidaksejahteraan IRM berdasarkan daerah dengan menggunakan pengukuran GNH? Persoalan ini adalah bagi menjawab objektif kajian yang telah ditetapkan iaitu mengenalpasti tahap ketidaksejahteraan IRM berdasarkan daerah dengan menggunakan pengukuran GNH. 3.0 KAJIAN LEPAS Rohany dan Fatimah (2006) berpendapat kesejahteraan manusia adalah satu aspek penting dalam kualiti kehidupan dan semakin diutamakan di negara maju dan di negara sedang membangun. Sehubungan itu, Siti Fatimah (2005) menjelaskan bahawa kesejahteran hidup atau kualiti hidup ini bukan semata-mata diukur dengan nilaian material sahaja seperti pemilikan rumah, kenderaan, taraf pendidikan yang tinggi tetapi ianya juga merangkumi aspek- aspek bukan material seperti perasaan kasih sayang, kemesraan dan rasa belas kasihan antara individu. Sementara itu, Asmah (2000) dalam kajiannya turut menjelaskan bahawa komponen kesejahteraan sosial meliputi kesemua aspek penting dalam kehidupan manusia yang terdiri daripada pemakanan, 39
perlindungan, kesihatan, pendidikan, keselamatan, kestabilan sosial, rekreasi, persekitaran fizikal dan lebihan pendapat. Oleh yang demikian, perkara penting dalam mengkaji kesejahteraan adalah dengan menentukan faktor yang mempengaruhi atau petunjuk kesejahteraan. Oleh itu, selepas merdeka, pelbagai usaha telah dijalankan untuk meningkatkan kualiti atau kesejahteran hidup semua lapisan masyarakat seperti menyediakan peluang meningkatkan pendapatan, kesihatan, perumahan, kemudahan asas yang lain dan persekitaran pekerjaan yang lebih baik. Walau bagaimanapun peningkatan kualiti atau kesejahteraan hidup ini tidak dinikmati secara menyeluruh oleh segenap lapisan masyarakat (Mohd Shaladdin, Wan Abdul Aziz dan Nik Wan, 2006). Muhammad Shahbaz dan Naveed Aamir (2008) berpendapat bahawa tidak banyak penyelidikan berkaitan ekonomi kebajikan dan kesejahteraan manusia dilakukan. Hal ini kerana, penyelidikan ini lebih berbentuk kualitatif dan subjektif. Oleh hal yang demikian, wujudnya Gross National Happiness (GNH) yang dapat mengukur kesejahteraan isi rumah melalui sembilan dimensi yang telah ditetapkan iaitu merangkumi daya hidup masyarakat, budaya, pendidikan, kepelbagaian alam sekitar, tadbir urus, kesihatan, taraf hidup, kesejahteraan psikologi dan penggunaan masa. Santos dan Ura (2008) berpendapat kaedah ini adalah berbeza dengan Keluaran Dalam Negara Kasar (KDNK) dan Keluaran Negara Kasar (KNK), di mana kedua-dua kaedah ini lebih tertumpu kepada pertumbuhan makroekonomi dan tidak mengambil kira kebajikan dan kesejahteraan manusia. Melalui hasil penyelidikan Santos dan Ura (2008) di Bhutan, didapati melalui GNH, telah berlaku peningkatan dalam pendapatan, pendidikan, akses kepada jalan raya, bilik, elektrik, tanah dan air. Oleh itu GNH atau pendekatan yang lebih tertumpu kepada kehidupan manusia dapat memastikan pembangunan mapan yang terbentuk dari ekonomi dan sosial sesebuah negara. Hal ini kerana semua aspek berkaitan kemiskinan dan kesejahteraan diambilkira, contohnya penduduk luar bandar dan bandar, lelaki dan wanita, institusi dan individu, umur dan pendapatan, agama dan politik serta budaya dan alam sekitar. Sehubungan itu, Bandyopadhyay (2005) berpendapat semua aspek ini perlu digabungkan untuk mewujudkan kesejahteraan agar pembuat polisi dapat mengenalpasti masalah yang wujud dari peringkat akar umbi. 40
Melalui isu kemiskinan di Malaysia, Chamhuri, Surtahman dan Norshamliza (2005) berpendapat secara kasarnya, negeri-negeri yang mempunyai kadar kemiskinan dan kemunduran ialah negeri-negeri yang kurang maju. Tambahan pula, masalah kemiskinan dan kemunduran masih tinggi di negeri yang kurang maju seperti Perlis, Kelantan, Terengganu, Kedah, Sabah dan Sarawak. Namun begitu, secara khususnya, kadar kemiskinan dan kemunduran di Sabah dan Sarawak adalah lebih membimbangkan berbanding negeri-negeri di semenanjung. Disebabkan itu, Mohamed Saladin et al. (2011) berpendapat kemiskinan, jurang dan ketidakseimbangan perlu diukur dengan tepat bagi membolehkan pihak kerajaan memantau kemajuan program yang telah dilaksanakan, projek-projek yang masih dalam pelaksanaan dan memastikan kerajaan dapat mewujudkan intensif yang lebih releven dengan keperluan masyarakat. Sehubungan itu, Haryati dan Nurasyikin (2011) menyatakan bermula Rancangan Malaysia Kelapan status kualiti hidup telah mendapat tempat di Malaysia dimana setiap pertumbuhan ekonomi negara perlu disertai dengan peningkatan kualiti hidup seluruh rakyat. Pendekatan ini menjelaskan setiap penilaian kemajuan bukan hanya terarah kepada ekonomi, malahan telah memberi tumpuan kepada pertumbuhan manusia. Keseluruhannya, Siti Hadijah, Roslan dan Siti Norliza (2012) menyatakan pengukuran kemiskinan di Malaysia pada masa kini kebiasaannya menggunakan pendekatan satu diemensi iaitu sama ada mengikut dimensi pendapatan ataupun perbelanjaan. Kaedah ini dirasakan kurang memberi petunjuk yang tepat tentang kemiskinan. Hal ini turut disokong oleh Faridah et. al. (2005) yang bersependapat bahawa pendekatan yang digunapakai bagi mengukur kemiskinan berdasarkan PGK mempunyai kelemahan kerana konsep ini bukan merupakan satu konsep kemiskinan yang menyeluruh dan tidak menggambarkan taraf hidup sebenar isi rumah. Sehubungan itu, Mohamed Saladin et al. (2011) berpendapat bahawa kaedah pengukuran multidimensional yang bersifat holistik dijangkakan mempunyai impak kerana dapat memberi alternatif kepada pihak berwajib untuk mengukur kemiskinan dengan lebih tepat. 41
4.0 METODOLOGI KAJIAN 4.1 Saiz Sampel Sekaran (2003) mendefinisikan populasi merujuk kepada keseluruhan manusia dalam sesuatu kumpulan, fenomena atau sesuatu perkara yang menarik minat penyelidik. Sampel pula merupakan subset kepada populasi dan perlu bagi menjimatkan masa, perbelanjaan, tenaga dan sumber - sumber manusia terutamanya yang melibatkan populasi yang besar. Oleh itu, populasi bagi kajian ini adalah penduduk miskin di negeri Kedah dan sampel kajian pula adalah IRM yang berdaftar dengan e-Sinar. Bagi mencapai objektif kajian, data utama yang digunakan diperolehi daripada data primer iaitu kaji selidik yang dikumpul daripada ketua isi rumah (KIR) miskin di 12 daerah yang terdapat di negeri Kedah. Sampel kajian yang dijadikan unit analisis adalah isi rumah miskin (IRM) yang berpendapatan di bawah nilai Pendapatan Garis Kemiskian (PGK) iaitu RM840 bagi bandar dan RM790 bagi luar bandar. Sejumlah 377 ketua IRM dipilih secara persampelan berstrata dan penentuan saiz sampel adalah berdasarkan jadual Krejcie dan Morgan (1970) dalam Sekaran (2003). Agihan sampel adalah seperti Jadual 1 iaitu jumlah sampel bagi setiap daerah. Jadual 1: Agihan sampel isi rumah miskin bagi setiap daerah Daerah Isi Rumah Miskin Jumlah Sampel (n / 23 223)*377 BANDAR 1. Kota Setar 4 419 72 2. Kuala Muda 2 247 36 3. Kubang Pasu 2 081 34 4. Kulim 1 083 18 5. Langkawi 298 5 6. Yan 1 751 28 LUAR BANDAR 1. Baling 3 685 60 2. Bandar Baharu 283 5 3. Padang Terap 1 082 28 4. Pendang 1 285 21 5. Pokok Sena 1 587 26 6. Sik 3 422 56 JUMLAH 23 223 377 Sumber: Unit Perancang Ekonomi (UPEN) Kedah 42
Jadual 1: Agihan sampel isi rumah miskin bagi setiap daerah Daerah Isi Rumah Miskin Jumlah Sampel (n / 23 223)*377 BANDAR 1. Kota Setar 4 419 72 2. Kuala Muda 3. Kubang Pasu 4. Kulim 5. Langkawi 6. Yan LUAR BANDAR 1. Baling 2. Bandar Baharu 3. Padang Terap 4. Pendang 5. Pokok Sena 6. Sik JUMLAH 2 247 2 081 1 083 298 1 751 36 34 18 5 28 e-ISSN: 2289-8115 ISSN: 1985-7012 Vol. 11 No. 2 July - December 2018Kesejahteraan Isi Rumah Miskin di Kedah: Aplikasi Kesejahteraan Negara Kasar (GNH) 3 685 Reka Bentuk Persampelan 283 1 082 1 285 1 587 3 422 23 223 60 5 28 21 26 56 377 4.2 Pemilihan sampel kajian bergantung kepada bagaimana sesuatu sampel dipilih daripada sesuatu populasi. Selain daripada kaedah persampelan rawak mudah, reka bentuk persampelan yang bersistem merupakan satu alternatif yang bukan Sumber: Unit Perancang Ekonomi (UPEN) Kedah sahaja memudahkan pelaksanaan tetapi juga memberi lebih maklumat berbanding persampelan rawak mudah. Persampelan kebarangkalian yang dipilih bagi 4.2 Reka Bentuk Persampelan kajian ini adalah persampelan berstrata. Persampelan ini dipilih kerana ia dapat Pemilihan sampel kajian bergantung kepada bagaimana sesuatu sampel dipilih daripada meningkatkan maklumat yang diperolehi dengan kos yang terhad. Berdasarkan sesuatu populasi. Selain daripada kaedah persampelan rawak mudah, reka bentuk persampelan yang bersistem merupakan satu alternatif yang bukan sahaja memudahkan pelaksanaan tetapi Rajah 1, persampelan berstrata bagi kajian ini adalah dengan membahagikan juga memberi lebih maklumat berbanding persampelan rawak mudah. Persampelan kebarangkalian yang dipilih bagi kajian ini adalah persampelan berstrata. Persampelan ini populasi ketua isi rumah miskin (KIRM) kepada dua strata iaitu bandar dan luar dipilih kerana ia dapat meningkatkan maklumat yang diperolehi dengan kos yang terhad. bandar. Selepas mengenalpasti strata bagi KIRM, setiap daerah yang terdapat di Berdasarkan Rajah 1, persampelan berstrata bagi kajian ini adalah dengan membahagikan populasi ketua isi rumah miskin (KIRM) kepada dua strata iaitu bandar dan luar bandar. negeri Kedah dikenalpasti dan dikategorikan sama ada diklasifikasikan kepada Selepas mengenalpasti strata bagi KIRM, setiap daerah yang terdapat di negeri Kedah bandar atau luar bandar. Langkah terakhir persampelan ini adalah dengan dikenalpasti dan dikategorikan sama ada diklasifikasikan kepada bandar atau luar bandar. Langkah terakhir persampelan ini adalah dengan mengenalpasti kawasan yang terlibat bagi setiap daerah. mengenalpasti kawasan yang terlibat bagi setiap daerah. KETUA ISI RUMAH MISKIN (KIRM) BANDAR / LUAR BANDAR DAERAH KAWASAN Rajah 1: Reka Bentuk Persampelan Berstrata Rajah 1: Reka Bentuk Persampelan Berstrata 4.3 Indeks Kesejahteraan Negara Kasar (GNHI) E-ISSN: 2289-8115 ISSN: 1985-7012 Vol. 11 No. 2 July - December 2018 Objektif kajian ini adalah bagi mengenalpasti tahap sebenar ketidaksejahteraan yang berlaku di kalangan IRM. Terdapat enam langkah bagi mencapai objektif ini. 1. tetapkan dimensi dan indikator. tetapkan pemberat dan titik pemisah bagi setiap dimensi (sufficiency cutoff). 2. tetapkan titik pemisah bagi kesejahteraan (happiness cutoff). 3. 4. kenalpasti IRM yang sejahtera dan tidak sejahtera. 5. kenalpasti peratus ketidakcukupan yang berlaku di kalangan IRM yang tidak sejahtera. 6. kenalpasti tahap kesejahteraan IRM mengikut bandar dan luar bandar, daerah dan jantina. 43
4.3.1 Pemberat (weighting) Pemberat yang digunakan di dalam kajian ini adalah berdasarkan pemberat yang telah digunapakai oleh The Centre of Bhutan Studies (CBS) bagi membentuk indeks GNH dan terdapat indikator-indikator yang telah diubahsuai mengikut kesesuaian bagi IRM di Malaysia, khususnya negeri Kedah. Pemberat yang digunakan adalah seperti di dalam Jadual 2. Jadual 2: Pemberat bagi setiap dimensi dan indikator Dimensi Indikator Pemberat (%) Sufficiency Cutoff 1. Taraf hidup a. Pendapatan 17 Bandar ≤ RM840 - Tidak Sejahtera > RM840 -Sejahtera Luar Bandar ≤ RM790 - Tidak Sejahtera > RM790 - Sejahtera b. Perbelanjaan 17 > Pendapatan - Tidak Sejahtera ≤ pendapatan - Sejahtera c. Perumahan 17 Sedarhana/Usang - Tidak Sejahtera Baik - Sejahtera d. Pemilikan aset 17 Tidak Memiliki - Tidak Sejahtera Memiliki - Sejahtera e. Jaminan kewangan 17 Meminjam - Tidak Sejahtera Tidak Meminjam - Sejahtera f. Jaminan makanan 17 Menghadkan Makanan - Tidak Sejahtera Tidak Menghadkan Makanan - Sejahtera 2. Kesihatan a. Penyakit 20 Ya - Tidak Sejahtera Tidak - Sejahtera b. Perkhidmatan kesihatan 20 Masalah - Tidak Sejahtera Tidak - Sejahtera c. Gaya Hidup Sihat 20 Tidak Tahu - Tidak Sejahtera Tahu - Sejahtera d. Merokok 20 Ya - Tidak Sejahtera Tidak - Sejahtera e. Penyalahgunaan dadah 20 Ya - Tidak Sejahtera Tidak - Sejahtera 3. Pendidikan a. Persekolahan 25 Tidak Bersekolah - Tidak Sejahtera Bersekolah - Sejahtera b. Celik huruf 25 Mempunyai - Tidak Sejahtera Tidak Mempunyai - Sejahtera c. Kemahiran 25 Tidak Mahir - Tidak Sejahtera Mahir - Sejahtera d. Teknologi maklumat 25 Tidak Mahir - Tidak Sejahtera Mahir - Sejahtera (bersambung) 44
(sambungan) 4. Masa a. Bekerja 33 Melebihi 8 Jam - Tidak Sejahtera Tidak Melebihi 8 Jam - Sejahtera b. Berehat 33 Tidak Melebihi 8 Jam - Tidak Sejahtera Melebihi 8 Jam - Sejahtera c. Tidur 33 Tidak Melebihi 8 Jam - Tidak Sejahtera Melebihi 8 Jam - Sejahtera 5. Psikologi a. Tekanan 33 Tertekan - Tidak Sejahtera Tidak Tertekan - Sejahtera b. Emosi positif 33 Tidak - Tidak Sejahtera Ya - Sejahtera c. Emosi negatif 33 Ya - Tidak Sejahtera Tidak - Sejahtera 6. Masyarakat a. Keselamatan 33 Tidak Selamat - Tidak Sejahtera Selamat - Sejahtera b. Masyarakat 33 Tidak Erat - Tidak Sejahtera Erat - Sejahtera c. Kekeluargaan 33 Tidak Erat - Tidak Sejahtera Erat - Sejahtera 7. Kerajaan a. Perkhidmatan kerajaan 100 Tidak Setuju - Tidak Sejahtera Setuju - Sejahtera 4.3.2 Titik pemisah (cutoffs) Titik pemisah yang digunakan adalah sufficiency cutoff (seperti dalam Jadual 2) dan happiness cutoff. Sufficiency cutoff adalah titik pemisah yang akan membezakan sama ada IRM berada di bawah atau di atas paras kesejahteraan bagi setiap indikator dan dimensi. Sufficiency cutoff juga menunjukkan dapat mengenalpasti sama ada IRM menikmati tahap kesejahteraan yang telah ditetapkan atau tidak. Happiness cutoffs ditentukan melalui tiga titik pemisah iaitu merujuk kepada isi rumah yang mencapai tahap kesejahteraan pada kadar 50%, 66% dan 77%. Melalui cutoffs ini, isi rumah dapat dikategorikan kepada empat kumpulan iaitu sangat tidak sejahtera, tidak sejahtera, sejahtera dan sangat sejahtera. Secara matematik, GNHI diperolehi melalui formula berikut: GNH = 1 - HnAn = 1 - HnAn - Hn + Hn = (1 - Hn) + (Hn - HnAn) = (1 - Hn) + (Hn) (1 - An) = Hh + (Hn x As) (16) 45
di mana, (1 - Hn) = Hh (1 - An) = As Hh = peratus IRM yang sejahtera Hn = peratus IRM yang tidak sejahtera As = purata kecukupan yang berlaku dalam kalangan IRM yang tidak sejahtera (peratus) An = purata ketidakcukupan yang berlaku dalam kalangan IRM yang tidak sejahtera (peratus) 5.0 DAPATAN KAJIAN Bagi mengenalpasti GNHI mengikut daerah (bandar), Jadual 3 menunjukkan hanya daerah Langkawi sahaja yang mencatatkan nilai GNHI pada 53% iaitu pada titik pemisah kesejahteraan 50%. Ini menunjukkan hanya IRM Langkawi sahaja yang berada dalam kategori sejahtera. Walau bagaimanapun, pada titik pemisah kesejahteraan 66% dan 77%, didapati IRM Langkawi adalah tidak sejahtera (nilai GNHI = 48% dan 49%). Oleh itu, secara keseluruhannya dapat disimpulkan bahawa IRM bagi daerah lain iaitu Kota Setar, Kuala Muda, Kubang Pasu, Kulim dan Yan adalah tidak sejahtera. Di mana nilai GNHI yang diperolehi adalah di bawah 50%. Dapatan juga menunjukkan semakin tinggi happiness cutoff yang ditetapkan, semakin rendah nilai GNHI yang diperolehi. Dari aspek dimensi dan indikator, ketidaksejahteraan IRM bandar dipengaruhi oleh tiga dimensi utama iaitu masa, taraf hidup dan kerajaan. Ini dapat dilihat melalui Jadual 6.1 iaitu peratus ketidaksejahteraan IRM bandar bagi setiap dimensi. Namun, bagi Jadual 2, ketidaksejahteraan IRM bandar dipengaruhi oleh pendapatan, bekerja dan tidur. Oleh itu, dapat dirumuskan bahawa tiga faktor utama yang mendorong kepada ketidaksejahteraan IRM bandar adalah masa, taraf hidup dan kerajaan. Dapatan ini jelas membuktikan IRM bandar masih tidak dapat mengagihkan masa dengan seimbang iaitu masa untuk bekerja, berehat dan tidur. Disebabkan oleh peruntukan masa yang tidak berkesan, IRM bandar hanya dapat memperuntukkan masa untuk melakukan pekerjaan utama sahaja. Ini menyebabkan IRM bandar tidak dapat melakukan pekerjaan sampingan untuk menambah pendapatan. Ini seterusnya akan mempengaruhi taraf hidup IRM bandar. Keadaan ini bertambah serius 46
kerana 55.4% IRM bandar didapati tidak mempunyai sebarang kemahiran bagi membantu mereka untuk melakukan pekerjaan sampingan. Dari aspek strata iaitu bandar, didapati ketidaksejahteraan IRM bandar ini adalah berpunca daripada migrasi IRM luar bandar ke bandar. Dengan berbekalkan tahap pendidikan yang rendah dan kekurangan kemahiran, IRM yang berhijrah ini tidak berpeluang untuk mendapatkan pekerjaan yang baik. Dengan kos sara hidup yang semakin meningkat, secara tidak langsung ia akan mempengaruhi ketidaksejahteraan IRM bandar. Walau bagaimanapun, setiap daerah yang berada di bawah strata bandar merupakan lokasi yang menyediakan pelbagai peluang pekerjaan seperti perindustrian dan pelancongan. Namun, IRM bandar masih tidak dapat merebut peluang tersebut untuk menambah pendapatan mereka. IRM bandar juga menyatakan bahawa faktor utama yang menyebabkan IRM bandar sukar untuk keluar daripada kemiskinan adalah kerana malas, tiada matlamat atau impian untuk kelaur daripada kemiskinan, merasakan kehidupan mereka sekarang adalah sudah baik dan mengharapkan bantuan tanpa mahu berusaha. Dengan mempunyai persepsi yang sedemikian, adalah sukar bagi pihak pembuat polisi untuk mengubah kehidupan IRM bandar. Secara kesimpulannya, walaupun terdapat pelbagai bantuan, sokongan dan program yang dilaksanakan namun IRM perlu mempunyai motivasi yang tinggi untuk mengubah kehidupan mereka ke arah yang lebih baik. Jadual 3: Indeks Kesejahteraan Negara Kasar (GNHI) mengikut daerah (bandar) Daerah Titik Pemisah1 IRM Sejahtera (Hh) IRM Tidak Sejahtera (Hn) Kekurangan (As)2 GNHI 1.Kota Setar 50 15 85 34 44 66 1 99 42 43 77 1 99 42 43 2.Kuala Muda 50 6 94 34 38 66 0 100 37 37 77
3.Kubang Pasu 50
4 86
34 39
66 8
92 37
42 77
3 97
41 43
4.Kulim 50
11 89
33 40
66 0
100 39
39 77
(bersambung)
(sambungan)
5.Langkawi 50
37 63
25 53
66 19
81 36
48 77
0 100
49 49
6.Yan 50
4 96
35 38
66 0
100 37
37 77
Nota: 1 merujuk kepada titik pemisah kesejahteraan (happiness cutoff) 2 merujuk kepada kekurangan yang dihadapi di kalangan IRM yang tidak sejahtera Nilai adalah di dalam peratus (%) Secara keseluruhannya, Jadual 4 menunjukkan IRM bagi setiap daerah (luar bandar) berada dalam kategori tidak sejahtera. Walau bagaimanapun, hanya daerah Pokok Sena sahaja yang menunjukkan nilai GNHI sebanyak 24%. Ini menjelaskan bahawa IRM daerah Pokok Sena berada dalam ketegori sangat tidak sejahtera (GNHI = 25% ke bawah). Kenaikan kos sara hidup juga merupakan penyumbang atau penyebab utama berlakunya ketidaksejahteraan di kalangan IRM luar bandar. Selain kenaikan kos sara hidup, ketidaksejahteraan IRM daerah Pokok Sena juga dipengaruhi oleh jenis pekerjaan IRM. Di mana kebanyakkan IRM di daerah ini hanya bekerja dalam sektor pertanian yang sememangnya mempunyai kadar upah yang rendah. Bagi IRM luar bandar, dimensi utama yang menyumbang kepada ketidaksejahteraan adalah kerajaan, masa dan psikologi. Bagi indikator pula, tiga indikator utama yang mempangaruhi adalah pendapatan, teknologi maklumat dan pemilikan aset. Ini menunjukkan IRM luar bandar mempunyai masalah dengan perkhidmatan yang telah disediakan oleh pihak kerajaan. Selain itu, IRM luar bandar juga didapati lebih mengharapkan bantuan kerajaan untuk membantu mereka keluar dari kemiskinan. Namun begitu, IRM luar bandar perlu mempunyai kesedaran yang tinggi terhadap pengagihan masa, kerana pengagihan masa yang tidak seimbang akan mempengaruhi ketidaksejahteraan terutamanya masa untuk bekerja. Kegagalan untuk memperuntukkan masa akan menyebabkan pelbagai antaranya IRM hanya mampu untuk melakukan pekerjaan utama sahaja dan ini menyebabkan mereka tidak mempunyai masa untuk pekerjaan sampingan yang dapat membantu mereka menambah pendapatan. Dengan kos sara hidup yang semakin meningkat, dan pendapatan yang rendah, IRM luar bandar berhadapan dengan pelbagai masalah kewangan dan seterusnya mempengaruhi psikologi IRM. Ini kerana hampir 97% IRM luar bandar berpendapat tekanan atau stres yang dihadapi adalah berpunca daripada masalah 48
kewangan yang dihadapi. Masalah kewangan ini juga menghalang IRM luar bandar untuk memiliki aset seperti saham dan simpanan. Selain itu, mereka juga terhalang daripada memperoleh akses kepada teknologi maklumat. Dari aspek lokasi pula. Dapatan ini mewujudkan satu persoalan mengapa Baling lebih sejahtera daripada Pokok Sena? Sedangkan lokasi Pokok Sena adalah berhampiran dengan pusat pentadbiran iaitu Kota Setar dan mempunyai kawasan perindustrian. Bukan itu sahaja, lokasi Pokok Sena juga berada di tengah-tengah antara daerah Padang Terap, Pendang dan Kota setar. Oleh itu, akses kepada peluang pekerjaan adalah lebih tinggi berbanding Baling yang dapat dikatakan jauh dari pusat pentadbiran dan perindustrian. Oleh yang demikian, dapat dirumuskan bahawa punca ketidaksejahteraan IRM Pokok Sena adalah disebabkan oleh diri sendiri yang mengharapkan bantuan dan tidak mahukan perubahan yang lebih baik dalam kehidupan. Jadual 4: Indeks Kesejahteraan Negara Kasar (GNHI) mengikut daerah (luar bandar) Daerah Titik Pemisah1 IRM Sejahtera (Hh) IRM Tidak Sejahtera (Hn) Kekurangan (As)2 GNHI 1.Baling 50 17 83 30 42 66 0 100 42 40 77
2.Bandar Baharu 50
66 0
3.Padang Terap 50
66 0
4.Pendang 50
10 90
34 40
66 0
100 39
39 77
5.Pokok Sena 50
0 100
24 24
6.Sik 50
4 96
33 36
66 0
100 35
35 77
Nota: 1 merujuk kepada titik pemisah kesejahteraan (happiness cutoff) 2 merujuk kepada kekurangan yang dihadapi di kalangan IRM yang tidak sejahtera Nilai adalah di dalam peratus (%) 49
6.0 KESIMPULAN Kajian ini dapat dikategorikan di dalam bidang kajian sosiologi ekonomi pembangunan dengan memberi tumpuan kepada isu kesejahteraan IRM di negeri kurang membangun iaitu negeri Kedah. Kajian ini juga secara tidak langsung adalah untuk merealisasikan aspirasi kerajaan melalui strateginya untuk mensejahterakan rakyat. Hal ini adalah kerana bermula dengan Belanjawan 2010, kerajaan komited untuk mengutamakan kesejahteraan rakyat. Oleh yang demikian, kajian ini dapat dijadikan sebagai rujukan atau panduan kepada pembuat polisi mengenai punca sebenar kepada masalah kemiskinan yang masih wujud di negeri Kedah. Kajian ini mampu menyediakan gambaran sebenar dan menyeluruh mengenai kemiskinan bandar dan luar bandar. Ini kerana kajian ini bukan hanya memberi tumpuan kepada aspek material sahaja, malah memberi penekanan kepada aspek yang lebih subjektif iaitu kesejahteraan. Oleh itu, kajian ini membolehkan pihak pembuat polisi melaksana dan memantau kemajuan program dan memastikan agar ia lebih releven dengan keperluan masyarakat. Seterusnya dapat memastikan kemajuan yang dicapai dapat dinikmati oleh semua masyarakat. RUJUKAN Alkire, S. & Santos, M. E. (2009). Multidimensional poverty measures: New potential. The 3rd World Forum on 'Statistics, Knowledge and Policy, Busan, Korea. Asmah Ahmad. (2000). Kualiti hidup dan pengurusan persekitaran di Malaysia. Prosiding Seminar Kebangsaan Pengurusan Persekitaran. Universiti Kebangsaan Malaysia, Bangi. Bandyopadhyay, L. (2005). Bhutan and Gross National Happiness: An attempt at a shift in global development paradigm. Global India Foundation. Chamhuri Siwar, Surtahman Kastin Hassan & Norshamliza Chamhuri. (2005). Ekonomi Malaysia (edisi keenam). Kuala Lumpur: Pearson. Faridah Abu Hassan, et. al. (2005). Kemiskinan dan pendidikan: perubahan minda orang Melayu ke arah kecemerlangan pendidikan akademik. Jurnal Penyelidikan Pendidikan, 7, 25-56. 50
Haryati Shafii & Nurasyikin Miskam. (2011). Pembentukan penunjuk dan indeks kualiti hidup bagi mengukur kesejahteraan hidup masyarakat di Pekan Parit Raja, Johor. Kertas Kerja Persidangan Kebangsaan Geografi & Alam Sekitar ke-3, Universiti Pendidikan Sultan Idris. Mohamed Saladin Abdul Rasool, Mohd Fauzi Mohd Harun, Ariffin Mohd Salleh & Noraini Idris. (2011). Poverty measurement in Malaysia: A survey of the literature. Akademika, 81 (1), 73-81. Mohd Shaladin Muda, Wan Abdul Aziz Mohd Amin & Nik Wan Omar. (2006). Analisis Kesejahteraan Hidup Nelayan Pesisir. Jurnal Kemanusiaan, 8, 59-78. Muhammad Shahbaz & Naveed Amir. (2008). Macroeconomic determinants of poor's happiness: A case study of Pakistan. Journal of Economic and Social Policy, 5 (1), 9-27. Rohany Nasir & Fatimah Omar. (2006). Kesejahteraan Manusia: Perspektif Psikologi, (sunt). Penerbit UKM: Bangi. Santos, M. E. & Ura, K. (2008). Multidimensional poverty in Bhutan: Estimates and policy implications. Journal of Bhutan Studies, 18. Sekaran, U. (2003). Research Methods For Business - A skill Building Approach, 4th ed. New York: Wiley and Sons. Siti Fatimah Abdul Rahman. (2005). Kriteria kualiti hidup berkeluarga. Dicapai pada Januari 15, 2013 daripada php?key=781. 51