AM 6.9 KERAJAAN MALAYSIA Tatacara Pengurusan Stor Kerajaan (TPS) : Pelupusan PERBENDAHARAAN MALAYSIA
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia KANDUNGAN TATACARA PENGURUSAN STOR KERAJAAN ... 2 AM 6.9 Pelupusan ... 2 1. Objektif ... 2 2. Justifikasi Pelupusan ... 2 3. Kuasa Melulus Pelupusan ... 3 4. Lembaga Pemeriksa Pelupusan (LPP) ... 3 5. Borang Pelupusan Stok KEW.PS-20 ... 4 6. Tatacara Pelupusan Oleh Kementerian Atau Jabatan ... 5 7. Tempoh Tindakan Pelupusan ... 5 8. Pelanjutan Tempoh ... 6 9. Pinda Kaedah Pelupusan ... 6 10. Kaedah-Kaedah Pelupusan ... 6 11. Kaedah Pelupusan Secara Jualan ... 7 12. Kaedah Pelupusan Secara Buangan Terjadual (E-Waste) Dan Sisa Pepejal... 19 13. Kaedah Pelupusan Secara Jualan Sisa ... 20 14. Kaedah Pelupusan Secara Tukar Barang atau Perkhidmatan ... 21 15. Kaedah Pelupusan Secara Tukar Beli ... 22 16. Kaedah Pelupusan Secara Tukar Ganti ... 23 17. Kaedah Pelupusan Secara Hadiah ... 23 18. Kaedah Pelupusan Secara Serahan ... 24 19. Kaedah Pelupusan Secara Musnah ... 24 20. Kaedah-Kaedah Lain Pelupusan ... 25 21. Pelupusan Melalui Kontrak Pusat ... 26 22. Tindakan Semasa Melaksanakan Pelupusan ... 26 23. Tanggungjawab Urus Setia Pelupusan ... 26 24. Laporan Pelupusan Stok ... 27 25. Carta Aliran Dan Proses Kerja Pelupusan ... 27 LAMPIRAN ... 31 M.S. 1/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia TATACARA PENGURUSAN STOR KERAJAAN AM 6.9 Pelupusan 1. Objektif Pelupusan stok bertujuan untuk :- 1.1 Memastikan agensi Kerajaan tidak menyimpan stok yang rosak, luput tempoh penggunaan, tidak boleh digunakan, tidak diperlukan, tidak bergerak atau melebihi keperluan; 1.2 Menjimatkan ruang simpanan; 1.3 Memastikan pelupusan boleh menjana hasil kepada Kerajaan; dan 1.4 Memastikan kaedah pelupusan yang dipilih bersifat mesra alam dan lestari. 2. Justifikasi Pelupusan Stok boleh dilupuskan berdasarkan justifikasi berikut:- 2.1 Usang; 2.2 Rosak dan tidak boleh digunakan; 2.3 Luput tempoh penggunaan; 2.4 Tidak lagi diperlukan oleh Jabatan; 2.5 Perubahan teknologi; dan 2.6 Melebihi keperluan. M.S. 2/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia 3. Kuasa Melulus Pelupusan 3.1 Kuasa untuk meluluskan pelupusan adalah tertakluk kepada seksyen 5 Akta Perwakilan Kuasa 1956 yang berkuat kuasa. 3.2 Pegawai-pegawai yang diwakilkan kuasa di bawah akta ini hanya boleh tidak boleh meluluskan mengikut nilai yang mewakilkan kuasa selanjutnya kepada mana-mana pegawai lain. telah ditetapkan dan 3.3 Permohonan pelupusan untuk kelulusan Perbendaharaan Malaysia hendaklah dikemukakan melalui Unit Pengurusan Aset Jabatan dan Kementerian. 4. Lembaga Pemeriksa Pelupusan (LPP) 4.1 Lembaga Pemeriksa Pelupusan (LPP) hendaklah dilantik oleh Pegawai Pengawal/ Ketua Pengarah/ Pengerusi Jawatankuasa Pengurusan Aset Kerajaan (JKPAK) peringkat Kementerian atau Ibu Pejabat Jabatan menggunakan Surat Lantikan Lembaga Pemeriksa Pelupusan Stok KEW.PS-19 seperti di Lampiran A untuk membuat pemeriksaan ke atas stok yang hendak dilupuskan. 4.2 Ketua Perwakilan/ Jabatan di negara berkenaan boleh melantik pegawai- pegawai yang sesuai sebagai LPP bagi pelupusan stok di luar negara. 4.3 LPP dilantik di atas nama jawatan dan tempoh pelantikan tidak melebihi dua (2) tahun. Keanggotaan LPP hendaklah terdiri daripada:- 4.3.1 Sekurang-kurangnya dua (2) orang pegawai yang tidak terlibat secara langsung dalam pengurusan stor berkenaan; 4.3.2 Pegawai mempunyai kepakaran memeriksa stok jika perlu; 4.3.3 Pegawai Kumpulan Pengurusan dan Profesional (P&P) dan Kumpulan Pelaksana Gred 19 dan ke atas atau yang setaraf. Sekiranya di Jabatan berkenaan tiada pegawai Kumpulan P&P maka kedua-dua pegawai yang menganggotai LPP tersebut boleh dilantik di kalangan pegawai Kumpulan Pelaksana Gred 19 dan ke atas; dan 4.3.4 Pegawai daripada Kementerian atau Jabatan di bawah Pegawai Pengawal yang sama atau dari Kementerian atau Jabatan lain boleh dilantik jika perlu. M.S. 3/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia 4.4 Tugas-Tugas Lembaga Pemeriksa Pelupusan (LPP) Tugas-tugas Lembaga Pemeriksa Pelupusan adalah seperti berikut:- 4.4.1 Memaklumkan tarikh pemeriksaan kepada Kementerian atau Jabatan; 4.4.2 Memeriksa stok dan rekod yang berkaitan dalam tempoh satu (1) bulan dari tarikh diarahkan oleh Jabatan; 4.4.3 Memastikan segala maklumat sulit dan rahsia dalam stok yang hendak dilupuskan telah dikeluarkan; 4.4.4 Memastikan Stok Keselamatan dilupuskan mengikut Akta/ Peraturan pihak berkuasa yang berkenaan; 4.4.5 Melengkapkan KEW.PS-20 di ruangan:- (a) Nyatakan keadaan stok dengan jelas; dan (b) Syor kaedah pelupusan dan justifikasi. 4.4.6 Menandatangani KEW.PS-20 dan mengemukakan kepada Jabatan. 5. Borang Pelupusan Stok KEW.PS-20 Borang Pelupusan Stok KEW.PS-20 (Lampiran B) hendaklah disediakan seperti berikut:- 5.1 KEW.PS-20 hendaklah disediakan oleh Kementerian atau Jabatan/ PTJ yang bercadang untuk melaksanakan pelupusan; 5.2 Semua stok yang dicadangkan untuk pelupusan hendaklah disenaraikan di KEW.PS-20; 5.3 KEW.PS-20 boleh disediakan secara bersekali atau berasingan mengikut kepada jenis stok atau nilai perolehan stok; 5.4 Maklumat-maklumat berkenaan stok yang dicadangkan untuk dilupuskan boleh merujuk kepada Daftar Stok atau dokumen-dokumen rujukan lain; dan M.S. 4/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia 5.5 KEW.PS-20 hendaklah dikemukakan kepada Kuasa Melulus melalui UPA Kementerian/ Jabatan selepas Lembaga Pemeriksa Pelupusan membuat pemeriksaan ke atas stok dan melengkapkan maklumat di KEW.PS-20. 6. Tatacara Pelupusan Oleh Kementerian Atau Jabatan Tindakan yang perlu diambil oleh Kementerian atau Jabatan untuk melupuskan stok adalah seperti berikut:- 6.1 Mengenalpasti stok yang hendak dilupuskan; 6.2 Mengemukakan KEW.PS-20 kepada Urus Setia Pelupusan selepas LPP membuat pemeriksaan, melengkapkan dan menandatangani KEW.PS-20; 6.3 Mengemukakan permohonan pelupusan kepada Kuasa Melulus melalui UPA Ibu Pejabat Jabatan dan Kementerian; 6.4 Melaksanakan pelupusan mengikut kaedah yang diluluskan; 6.5 Menyediakan Sijil Pelupusan Stok KEW.PS-22 (Lampiran D) untuk dikemukakan kepada Kuasa Melulus berserta dokumen sokongan seperti berikut:- 6.5.1 Surat Akuan Penerimaan bagi stok yang dilupuskan melalui kaedah hadiah atau pindahan; 6.5.2 Salinan resit jualan bagi stok yang dilupuskan melalui kaedah jualan; 6.5.3 Salinan resit jualan/ Borang Akuan Penerimaan bagi Buangan Terjadual/ Sisa Pepejal; dan 6.5.4 Sijil Penyaksian Pemusnahan Stok KEW.PS-21 (Lampiran C) bagi stok yang dilupuskan melalui kaedah musnah. 6.6 Mengemaskini rekod KEW.PS-3 dan KEW.PS-4. 7. Tempoh Tindakan Pelupusan Tindakan pelupusan mengikut kaedah yang diluluskan hendaklah dilaksanakan dalam tempoh enam (6) bulan dari tarikh kelulusan. M.S. 5/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia 8. Pelanjutan Tempoh Permohonan melanjutkan tempoh pelupusan hendaklah dikemukakan kepada Kuasa Melulus dua (2) minggu sebelum tamat tempoh kelulusan pelupusan yang pertama. Pelanjutan hanya dibenarkan sekali sahaja bagi tempoh tidak melebihi satu (1) bulan. 9. Pinda Kaedah Pelupusan Permohonan untuk meminda kaedah pelupusan hendaklah dikemukakan kepada Kuasa Melulus sebelum tamat tempoh kelulusan pelupusan. Kuasa Melulus hendaklah memberi kelulusan untuk tempoh tiga (3) bulan dari tarikh kelulusan pinda kaedah kepada Kementerian atau Jabatan. Sekiranya tempoh pelupusan telah tamat, kelulusan adalah terbatal dan permohonan baru hendaklah dikemukakan. Permohonan untuk meminda kaedah pelupusan hendaklah dikemukakan kepada Kuasa Melulus. 10. Kaedah-Kaedah Pelupusan Dalam urusan pelupusan stok, kriteria pulangan hasil hendaklah sentiasa diberi perhatian. Bagi mencapai tujuan ini, Kuasa Melulus hendaklah meluluskan kaedah pelupusan yang sesuai untuk dilaksanakan dan paling menguntungkan Kerajaan. Kaedah pelupusan adalah seperti berikut:- 10.1 Jualan secara:- 10.1.1 Tender; 10.1.2 Sebut Harga; dan 10.1.3 Lelong. 10.2 Buangan Terjadual (E-Waste) dan Sisa Pepejal; 10.3 Jualan Sisa; 10.4 Tukar Barang atau Perkhidmatan; 10.5 Tukar Beli; 10.6 Tukar Ganti; 10.7 Hadiah; M.S. 6/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 10.8 Serahan; dan 10.9 Musnah. 11. Kaedah Pelupusan Secara Jualan 11.1 Tender 11.1.1 Had Nilai Tender Tender hendaklah dipelawa bagi nilai semasa satu stok atau secara agregatnya melebihi RM500,000.00 pada satu-satu masa. 11.1.2 Dokumen Tender (a) Kenyataan Tawaran Tender Pelupusan Stok KEW.PS-23 (Lampiran E); (b) Borang Tender Pelupusan Stok KEW.PS-24 (Lampiran F); dan (c) Jadual Tender Pelupusan Stok KEW.PS-25 (Lampiran G). 11.1.3 Tatacara Menguruskan Tender (i) Tender hendaklah dipelawa Kenyataan Tawaran Tender Pelupusan Stok KEW.PS-23; dengan menggunakan (ii) Kenyataan jualan stok seperti di KEW.PS-23 hendaklah diiklankan melalui sekurang-kurangnya satu (1) akhbar harian utama Bahasa Melayu. Bagi tender jualan stok di luar negara, hendaklah diiklankan dengan butiran yang bersesuaian melalui sekurang-kurangnya satu akhbar harian tempatan utama. Tender juga boleh dipaparkan dalam laman sesawang Kementerian/ Jabatan masing- masing; tender (iii) Masa yang secukupnya hendaklah diberi bagi membolehkan petender mengkaji tawaran dan membuat persediaan bagi tender ditutup semua hendaklah sekurang-kurangnya empat belas (14) hari dari tarikh dokumen tender dijual; tender. Untuk tujuan ini, tarikh (iv) Tender boleh disertai oleh syarikat atau orang perseorangan dengan menggunakan KEW.PS-24. Urusetia Pelupusan tidak dibenarkan menyertai tender; M.S. 7/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia (v) Harga simpanan adalah berdasarkan nilai di KEW.PS-20; (vi) Tawaran harga dikemukakan menggunakan sampul berlakri dan dimasukkan ke dalam peti tender Jabatan pada atau sebelum tarikh dan waktu tutup yang ditetapkan. Tender yang lewat diterima tidak boleh dipertimbangkan; (vii) Jika tawaran-tawaran lain terlalu rendah, tender boleh dipelawa semula; (viii) Sekiranya tiada sebarang tawaran yang diterima, tender boleh dipelawa semula atau mohon pinda kaedah pelupusan daripada Kuasa Melulus; dan (ix) Dalam memproses tender, Pegawai Pengawal hendaklah memastikan bahawa beliau sendiri atau pegawai-pegawai lain yang menguruskan tender tidak mempunyai sebarang kepentingan persendirian atau kepentingan terletak hak mengenai tender itu. Jika Pegawai Pengawal atau pegawai- pegawai lain yang menguruskan tender mempunyai apa-apa kepentingan persendirian atau kepentingan terletak hak, Pegawai Pengawal atau pegawai-pegawai lain berkenaan hendaklah mengisytiharkan kepentingan tersebut secara bertulis dan menarik diri daripada menguruskan tender itu. Pengisytiharan bertulis ini hendaklah disertakan bersama jadual dan analisis tender kepada Lembaga Perolehan. 11.1.4 Tempoh Sah Laku Tender Tempoh sah laku tender adalah sembilan puluh (90) hari bagi tender tempatan atau satu ratus dua puluh (120) hari bagi tender antarabangsa bermula dari tarikh tender ditutup. Sekiranya pelanjutan tempoh sah laku tawaran tender diperlukan, pelanjutan hendaklah dibuat sebelum tarikh tempoh sah laku tamat dengan kelulusan Pengerusi Lembaga Perolehan Agensi atau Kuasa Melulus Pelupusan. 11.1.5 Deposit Tender Deposit tender sebanyak 10% daripada harga tawaran tertakluk kepada maksimum RM10,000 hendaklah disertakan bersama tawaran. Deposit tender hendaklah diuruskan seperti berikut:- M.S. 8/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 (a) Dibuat dalam bentuk Wang Pos/ Draf Bank/ Jaminan Bank daripada bank yang berlesen dan diakaunkan selaras Arahan Perbendaharaan. (b) Deposit tender bagi petender yang berjaya hendaklah diselaraskan dengan harga jualan stok. (c) Bagi petender yang menyertai tawaran tetapi tidak berjaya, deposit hendaklah dikembalikan sebaik sahaja tawaran tender tersebut disetuju terima oleh petender yang berjaya atau selepas tamatnya tempoh sahlaku tender, mengikut mana yang terdahulu. (d) Deposit tender akan dirampas sekiranya syarat dalam pelawaan tender telah ditetapkan bahawa petender yang enggan menandatangani sesuatu kontrak selepas tendernya disetuju terima atau menarik balik tendernya sebelum keputusan dibuat atau gagal mengambil stok mengikut tempoh yang ditetapkan di dalam syarat tender. 11.1.6 Pembukaan Tawaran Tender (a) Keahlian Jawatankuasa Pembukaan Tender (i) Jawatankuasa Pembuka Tender hendaklah dianggotai sekurang-kurangnya oleh dua (2) orang pegawai, di mana seorang daripadanya hendaklah terdiri daripada pegawai Kumpulan Pengurusan dan Profesional atau setaraf. Sekiranya Bahagian/ Unit berkenaan kekurangan pegawai, pelantikan boleh dibuat di kalangan pegawai daripada Bahagian/ Unit lain dalam Agensi tersebut. (ii) Pelantikan Ahli Jawatankuasa Pembuka Tender hendaklah dibuat secara bertulis oleh Ketua Jabatan/ Bahagian yang menguruskan tender. (b) Tugas Jawatankuasa Pembukaan Tender Jawatankuasa Pembuka Tender hendaklah memastikan perkara-perkara yang dinyatakan di bawah dilaksanakan dengan sempurna:- (i) Peti tawaran dibuka secepat mungkin selepas tender ditutup; M.S. 9/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 (ii) Setiap tawaran tender yang diterima, dibuka dan disemak nombor siri dengan rekod penjualan dokumen; (iii) Nombor kod hendaklah diberi untuk setiap dokumen dan senarai harga serta ditandatangani ringkas; (iv) Lembaran yang menyatakan harga dan apa-apa tender pindaan yang hendaklah ditandatangani ringkas; terdapat dalam tawaran (v) Menyenaraikan semua tawaran yang diterima dengan Jadual Tender Pelupusan Stok menggunakan KEW.PS-25. KEW.PS-25 hendaklah ditandatangani dan dipamerkan di papan kenyataan. Bagi tender yang melibatkan keselamatan Kementerian atau Jabatan tidak diwajibkan mempamerkan jadual tersebut; dan (vi) Jawatankuasa hendaklah mengemukakan Jadual Tender bersama-sama dengan dokumen-dokumen tawaran kepada Urus Setia Tender berkenaan. Pembuka Tender 11.1.7 Penilaian Tender (a) Keahlian Jawatankuasa Penilaian Tender (i) Pelantikan Ahli Jawatankuasa Penilaian Tender hendaklah dibuat secara bertulis oleh Ketua Jabatan/ Bahagian yang menguruskan tender; dan (ii) Jawatankuasa Penilaian Tender hendaklah dianggotai sekurang-kurangnya oleh dua (2) orang pegawai, di mana seorang daripadanya hendaklah terdiri daripada pegawai Kumpulan Pengurusan dan Profesional atau setaraf. (b) Proses penilaian tender hendaklah disiapkan dan dilaksanakan seboleh-bolehnya tidak melebihi tempoh tiga puluh (30) hari dari penilaian tender dikemukakan kepada Jawatankuasa Penilaian. (c) Laporan Penilaian hendaklah ditandatangani oleh semua Ahli Jawatankuasa. M.S. 10/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia 11.1.8 Perakuan Tender (a) Ketua Jabatan hendaklah membuat perakuan kepada Lembaga Perolehan Agensi sedia ada berdasarkan Laporan Penilaian Tender. Perakuan hendaklah berdasarkan tawaran harga yang tertinggi. (b) Urusetia Tender hendaklah menyediakan Kertas Taklimat Tender untuk pertimbangan LPA. (c) Perakuan hendaklah disertakan dengan salinan iklan tender, jadual pembukaan tender dan dokumen-dokumen lain yang berkaitan. 11.1.9 Pertimbangan dan Keputusan Lembaga Perolehan (a) Lembaga Perolehan Agensi (LPA) sedia ada hendaklah tawaran yang tender-tender dan memilih menimbang tertinggi. (b) Dalam memilih tawaran yang tertinggi, LPA hendaklah memastikan harga tawaran yang diterima tidak kurang daripada 70% harga simpanan. Sekiranya harga tawaran kurang daripada 70% harga simpanan, LPA boleh menimbangkan tersebut berdasarkan justifikasi yang kukuh atau mempelawa semula tender. untuk menerima tawaran (c) Urusetia LPA hendaklah merekodkan segala keputusan penting seperti nombor tender, tarikh keputusan tender, nama/ kod petender yang berjaya, harga tawaran, sebab- sebab penerimaan/ penolakan dan sebagainya. (d) Urusetia LPA hendaklah mendapatkan tandatangan Ahli LPA sebaik sahaja keputusan dibuat. (e) Keputusan muktamad LPA hendaklah dipamerkan di papan kenyataan jabatan dengan menyatakan nama syarikat yang berjaya dan harga tawaran secepat mungkin selepas Surat Setuju Terima (SST) dikeluarkan/ ditandatangani dan dikembalikan dan disiarkan di dalam laman web agensi masing-masing. M.S. 11/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia (f) Dalam keadaan dimana SST telah dikeluarkan kepada petender yang berjaya dipilih dan petender berkenaan menolak tawaran berkenaan atau tidak mengembalikan SST dalam tempoh yang ditetapkan, maka perkara ini hendaklah dimaklumkan kepada LPA untuk memilih petender lain dalam tempoh sah laku tender. 11.1.10 Pembatalan Tender Sebarang pembatalan tender hendaklah mendapat kelulusan Pengerusi LPA yang berkenaan dan dimaklumkan kepada LPA dengan menyatakan sebab-sebab pembatalan. 11.2 Sebut Harga 11.2.1 Had Nilai Sebut Harga Sebut Harga hendaklah dipelawa bagi nilai semasa satu stok atau secara agregatnya tidak lebih RM500,000.00 pada satu-satu masa. 11.2.2 Dokumen Sebut Harga (a) Kenyataan Tawaran Sebut Harga Pelupusan Stok KEW.PS- 26 (Lampiran H); (b) Borang Sebut Harga Pelupusan Stok KEW.PS-27 (Lampiran I); dan (c) Jadual Sebut Harga Pelupusan Stok KEW.PS-28 (Lampiran J). 11.2.3 Tatacara Menguruskan Sebut Harga (a) Sebut harga hendaklah dipelawa sekurang-kurangnya kepada lima (5) syarikat atau orang perseorangan. Walau bagaimanapun sebut harga bagi jualan sisa hendaklah dipelawa daripada syarikat dan tidak dibenarkan kepada orang perseorangan; (b) Kenyataan Tawaran Sebut Harga Pelupusan Stok hendaklah seberapa boleh disebarkan secara meluas dengan menggunakan borang KEW.PS-26. Sebut Harga juga boleh dipaparkan dalam laman sesawang Kementerian atau Jabatan masing-masing; M.S. 12/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 (c) Pelawaan sebut harga bagi jualan stok hendaklah menggunakan Borang Sebut Harga Pelupusan Stok KEW.PS-27; (d) Kementerian atau Jabatan hendaklah mempamerkan Kenyataan Tawaran Sebut Harga Pelupusan Stok Kerajaan KEW.PS-26 di papan kenyataan awam Kementerian/ Jabatan masing-masing, selain daripada mempelawa sebut harga kepada penyebut harga yang telah dikenal pasti; (e) Tempoh sebut harga hendaklah sekurang-kurangnya tujuh (7) hari berturut-turut dan pemberitahuan sebut harga hendaklah sentiasa dipamerkan di papan kenyataan sepanjang tempoh tersebut; (f) Kaedah pelawaan sebut harga hendaklah dilaksanakan sama ada melalui pos berdaftar, pos laju atau serahan tangan; (g) Satu (1) daftar sebut harga hendaklah diselenggarakan untuk mencatat senarai edaran sebut harga yang telah mengambil sendiri sebut harga; (h) Semua borang sebut harga hendaklah diberi nombor siri untuk pengawalan; (i) Harga simpanan stok adalah berdasarkan nilai di KEW.PS- 20; (j) Jika tawaran-tawaran lain terlalu rendah, sebut harga boleh dipelawa semula; (k) Sekiranya tiada sebarang tawaran yang diterima, sebut harga boleh dipelawa semula atau mohon pinda kaedah pelupusan daripada Kuasa Melulus; (l) Dalam memproses sebut harga, Ketua Jabatan hendaklah memastikan bahawa beliau sendiri atau pegawai-pegawai lain yang menguruskan sebut harga tidak mempunyai sebarang kepentingan persendirian atau kepentingan terletak hak mengenai sebut harga itu. Jika Ketua Jabatan atau pegawai-pegawai lain yang menguruskan sebut harga mempunyai apa-apa kepentingan persendirian atau kepentingan terletak hak, Ketua Jabatan atau pegawai- pegawai lain berkenaan hendaklah mengisytiharkan kepentingan secara bertulis dan menarik diri daripada M.S. 13/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 menguruskan sebut harga itu. Pengisytiharan bertulis ini hendaklah disertakan bersama jadual dan analisis sebut harga kepada Jawatankuasa Sebut Harga; dan (m) Urus Setia Pelupusan tidak dibenarkan menyertai sebut harga kerana mungkin wujudnya kepentingan persendirian atau kepentingan terletak hak. 11.2.4 Tempoh Sah Laku Sebut Harga Tempoh sah laku tawaran sebut harga hendaklah tidak melebihi sembilan puluh (90) hari dari tarikh tutup sebut harga. Jika tempoh pelanjutan sah laku tawaran diperlukan, permohonan pelanjutan hendaklah dikemukakan sebelum tarikh tempoh sah laku tamat dengan kelulusan Pengerusi Lembaga Perolehan agensi berkenaan/ Kuasa Melulus Pelupusan. 11.2.5 Deposit Sebut Harga Deposit sebut harga sebanyak 5% daripada harga tawaran tertakluk kepada maksimum RM5,000 hendaklah disertakan bersama tawaran dan diuruskan seperti berikut:- (a) Dibuat dalam bentuk draf bank daripada bank yang berlesen atau wang pos dan diakaunkan mengikut Arahan Perbendaharaan Malaysia. (b) Deposit sebut harga bagi penyebut harga yang berjaya akan diselaraskan dengan harga jualan stok. (c) Bagi penyebut harga yang menyertai tawaran tetapi tidak berjaya, deposit akan dikembalikan setelah keputusan sebut harga diperoleh dan penyebut harga yang berjaya membayar sepenuhnya harga jualan stok tersebut. (d) Jika penyebut harga enggan mengambil stok selepas sebut harganya disetuju terima atau menarik balik sebut harganya sebelum keputusan dibuat, maka deposit sebut harganya tidak akan dikembalikan. M.S. 14/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 11.2.6 Peti Tawaran Sebut Harga (a) Peti tawaran hendaklah disediakan dan dilabelkan tajuk/ rujukan sebut harga, tarikh dan waktu tawaran ditutup; (b) Peti tawaran hendaklah ditutup pada tarikh dan waktu yang ditetapkan; (c) Waktu sebut harga ditutup hendaklah ditetapkan pada jam 12.00 tengah hari pada hari bekerja; (d) Bagi tawaran yang diterima melalui pos, Kementerian/ Jabatan hendaklah memastikan langkah-langkah diambil supaya tawaran dimasukkan dalam peti tawaran sebaik sahaja tawaran diterima dan hendaklah sebelum tarikh dan waktu ditutup; (e) Dokumen sebut harga yang lewat diterima dari waktu yang ditetapkan tidak boleh dipertimbangkan; dan (f) Peti tawaran hendaklah dibuka secepat mungkin selepas sebut harga ditutup. 11.2.7 Jawatankuasa Pembuka Sebut Harga (a) Tawaran hendaklah dibuka oleh Jawatankuasa Pembuka Sebut Harga yang dilantik oleh Ketua Jabatan/ Bahagian secara bertulis; dan (b) Jawatankuasa Pembuka Sebut Harga hendaklah terdiri daripada sekurang-kurangnya dua (2) pegawai yang mana seorang daripadanya hendaklah terdiri daripada pegawai Kumpulan Pengurusan dan Profesional. 11.2.8 Tugas Jawatankuasa Pembuka Sebut Harga Tugas-tugas Jawatankuasa Pembuka Sebut Harga adalah seperti berikut:- (a) Membuka peti ditetapkan; tawaran pada tarikh dan waktu yang (b) Memberi nombor kod untuk setiap dokumen tawaran sebut harga; M.S. 15/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia (c) Menandatangani ringkas pada lembaran yang menyatakan harga dan pada apa-apa pindaan tulisan atau taipan bertindih dalam tawaran sebut harga; (d) Merekodkan pada KEW.PS-27 dengan mencatatkan kod penyebut harga dan harga yang ditawarkan; dan (e) Menyerahkan sebut harga kepada Urus Setia. 11.2.9 Penilaian Sebut Harga (a) Pelantikan Ahli Jawatankuasa Penilaian Sebut Harga hendaklah dibuat secara bertulis oleh Ketua Jabatan/ Bahagian yang menguruskan sebut harga. (b) Keahlian Jawatankuasa Penilaian Sebut Harga hendaklah dianggotai sekurang-kurangnya oleh dua (2) orang, seorang Pengerusi dan seorang ahli. (c) Penilaian sebut harga hendaklah disiapkan dalam tempoh empat belas (14) hari dari tarikh tawaran sebut harga dikemukakan kepada Jawatankuasa Penilaian. (d) Laporan Penilaian hendaklah ditandatangani oleh semua Ahli Jawatankuasa. (e) Setelah Laporan Penilaian diterima oleh Urus Setia Sebut Harga, Kertas Taklimat Sebut Harga hendaklah disediakan. 11.2.10 Jawatankuasa Sebut Harga Jawatankuasa Sebut Harga bagi jualan stok hendaklah menggunakan Jawatankuasa Sebut Harga Perolehan yang sedia ada. 11.2.11 Pertimbangan Sebut Harga (a) Jawatankuasa Sebut Harga hendaklah menimbang sebut harga dan memilih sebut harga yang menawarkan harga tertinggi. Jawatankuasa Sebut Harga hendaklah berpuas hati semua penyebut harga telah diberi peluang yang saksama; (b) Jawatankuasa Sebut Harga hendaklah bermesyuarat untuk memutuskan sebut harga. Pertimbangan sebut harga secara edaran tidak dibenarkan; M.S. 16/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 (c) Perbincangan dan keputusan Jawatankuasa Sebut Harga hendaklah dicatatkan dalam minit dan ditandatangani oleh Pengerusi dan Ahli Jawatankuasa Sebut Harga. Asas-asas pemilihan sebut harga hendaklah dicatatkan dengan jelas; (d) Keputusan Jawatankuasa Sebut Harga hendaklah sebulat suara. Keputusan yang tidak sebulat suara hendaklah dikemukakan Lembaga Perolehan Agensi berkenaan untuk keputusan; dan kepada (e) Jawatankuasa Sebut Harga hendaklah memastikan harga tawaran yang diterima adalah yang tertinggi. Sekiranya tertinggi kurang 70% daripada harga harga boleh simpanan, menimbangkan tersebut berdasarkan justifikasi yang kukuh atau mempelawa semula sebut harga. tawaran Jawatankuasa Sebut Harga untuk menerima tawaran 11.2.12 Keputusan Jawatankuasa Sebut Harga (a) Setelah menerima keputusan Jawatankuasa Sebut Harga, penyebut harga yang berjaya hendaklah diberitahu secara bertulis dengan serta merta; (b) Sekiranya penyebut harga yang terpilih menolak tawaran, deposit sebut harga tidak akan dikembalikan. Jawatankuasa Sebut Harga hendaklah menimbang tawaran-tawaran lain atau memutuskan pelawaan sebut harga semula; dan (c) Keputusan muktamad Jawatankuasa Sebut Harga hendaklah dipamerkan di papan kenyataan Jabatan dengan menggunakan KEW.PS-28. 11.3 Lelong 11.3.1 Pelupusan melalui kaedah lelong boleh dilaksanakan ke atas stok berikut:- (a) Mempunyai nilai pasaran; (b) Kuantiti yang banyak; dan (c) Terdapat permintaan yang tinggi untuk membelinya. M.S. 17/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 11.3.2 Dokumen Lelongan (a) Kenyataan Jualan Lelongan Stok KEW.PS-29 (Lampiran K); dan (b) Senarai Stok Yang Dilelong KEW.PS-30 (Lampiran L). 11.3.3 Tatacara Lelongan (a) Lelongan boleh dilaksanakan sendiri oleh pegawai Kementerian/ Jabatan yang mempunyai kepakaran dalam bidang lelongan; (b) Jurulelong daripada pihak swasta boleh dilantik sekiranya untuk tertakluk kepada syarat-syarat tiada melaksanakan berikut:- kepakaran di Kementerian/ Jabatan lelongan (i) Mempunyai lesen lelongan dengan Pihak Berkuasa berkenaan; dan (ii) Pelantikan perkhidmatan juru lelong tertakluk peraturan perolehan yang berkuatkuasa. (c) Kenyataan lelongan hendaklah mengandungi maklumat terperinci mengenai semua stok yang akan dilelong. Tarikh, waktu dan tempat lelongan hendaklah dinyatakan dengan jelas. Contoh kenyataan lelongan adalah seperti di KEW.PS- 29; (d) Kenyataan lelongan hendaklah diberi publisiti meluas dengan diedarkan kepada Kementerian atau Jabatan untuk dipamerkan kenyataan. Bagi maksud mengiklankan sesuatu lelongan, adalah memadai notis itu mengandungi maklumat tarikh, masa dan tempat lelongan akan diadakan; di papan (e) Harga simpanan untuk lelongan berdasarkan kepada nilai semasa stok di KEW.PS-20 hendaklah dinyatakan di dalam senarai stok yang akan dilelong; (f) Urusan lelongan hendaklah diadakan di ruang terbuka atau dewan di mana kemudahan yang sesuai hendaklah disediakan untuk urusan melelong; M.S. 18/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia (g) Stok yang hendak dilelong hendaklah dipamerkan untuk dilihat oleh orang ramai sekurang-kurangnya bagi tempoh dua (2) hari dengan harga simpanan dipamerkan pada stok yang dilelong; (h) Pembida yang berminat untuk menyertai lelongan, perlu mendaftar dengan Pegawai Pelelong dengan memberikan nama penuh, nombor Kad Pengenalan dan alamat kepada Pegawai Pelelong semasa lelongan dilakukan; (i) Deposit sebanyak 5% daripada harga simpanan atau maksimum RM1,000 hendaklah dibayar kepada Pegawai Pelelong melalui Bank Draf/ Wang Pos dan diakaunkan mengikut Arahan Perbendaharaan; (j) Pembida yang berjaya hendaklah menjelaskan bayaran penuh dalam tempoh tujuh (7) hari dari tarikh lelongan kepada Kementerian/ Jabatan; (k) Stok hendaklah diambil oleh pembida yang berjaya dalam tempoh empat belas (14) hari dari tarikh lelongan; dan (l) Sekiranya harga tawaran tertinggi kurang daripada 70% harga simpanan, tawaran hendaklah dirujuk kepada Ketua Jabatan untuk pertimbangan dan keputusan. 12. Kaedah Pelupusan Secara Buangan Terjadual (E-Waste) Dan Sisa Pepejal 12.1 Stok yang dikategorikan sebagai e-waste di bawah Jadual Pertama, Peraturan-Peraturan Kualiti Alam Sekeliling (Buangan Terjadual) 2005, hendaklah dikendalikan dan dilupuskan mengikut Peraturan-Peraturan Kualiti Alam Sekeliling (Buangan Terjadual) 2005 yang berkuat kuasa. 12.2 Barang-barang yang dikategorikan sebagai Buangan Terjadual adalah seperti yang disenaraikan di bawah Jadual Pertama, Peraturan-Peraturan Kualiti Alam Sekeliling (Buangan Terjadual) 2005. 12.3 Stok yang dikategorikan sebagai Sisa Pepejal hendaklah dilupuskan mengikut Akta Pengurusan Sisa Pepejal dan Pembersihan Awam 2007. Sisa Pepejal ditafsirkan sebagai:- 12.3.1 Apa-apa bahan sekerap atau benda lebihan lain yang tidak dikehendaki atau keluaran yang ditolak yang timbul daripada penggunaan apa-apa proses; M.S. 19/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia 12.3.2 Apa-apa benda yang dikehendaki dilupuskan kerana sudah pecah, lusuh, tercemar atau selainnya rosak; atau 12.3.3 Apa-apa bahan lain yang mengikut Akta ini atau mana-mana undang-undang bertulis lain dikehendaki oleh pihak berkuasa yang dilupuskan. 12.4 Kos pengendalian pelupusan hendaklah ditanggung oleh Kementerian atau Jabatan yang melupuskan stok tersebut dan hendaklah mematuhi sepenuhnya peraturan perolehan perkhidmatan. 12.5 Kementerian atau Jabatan hendaklah merujuk kepada Jabatan Alam Sekitar dan Jabatan Pengurusan Sisa Pepejal Negara bagi mendapatkan keterangan lanjut mengenai perkara ini atau akta yang berkaitan. 13. Kaedah Pelupusan Secara Jualan Sisa 13.1 Kaedah pelupusan secara jualan sisa dilaksanakan bagi stok selain daripada Buangan Terjadual dan Sisa Pepejal. 13.2 Stok yang boleh dilupuskan melalui kaedah jualan sisa adalah stok yang tidak boleh digunakan dalam bentuk dan fungsi asalnya. 13.3 Penjualan sisa stok hendaklah dilaksanakan seperti berikut:- 13.3.1 Jualan Terus (a) Nilai perolehan asal bagi satu stok atau secara agregatnya sehingga lima puluh ribu ringgit (RM50,000). (b) Kajian Pasaran hendaklah dibuat dengan mendapatkan tawaran harga daripada (3) sekurang-kurangnya syarikat yang berdaftar dengan Kementerian Kewangan dalam bidang Membeli Barang Lusuh (Perlu Permit). tiga (c) Pemilihan syarikat dan keputusan jualan terus hendaklah mendapat pertimbangan dan kelulusan Ketua Jabatan. 13.3.2 Sebut Harga (a) Nilai perolehan asal bagi satu stok atau secara agregatnya melebihi lima puluh ribu ringgit (RM50,000) sehingga lima ratus ribu ringgit (RM500,000). M.S. 20/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia (b) Mempelawa sekurang-kurangnya lima (5) syarikat tempatan yang berdaftar dengan Kementerian Kewangan dalam Bidang Membeli Barang Lusuh (Perlu Permit). (c) Pelaksanaan Sebut Harga hendaklah mematuhi perkara di para 11.2. 13.3.3 Tender (a) Nilai perolehan asal bagi satu stok atau secara agregatnya melebihi lima ratus ribu ringgit (RM500,000) hendaklah dipelawa secara tender terbuka kepada syarikat tempatan yang berdaftar dengan Kementerian Kewangan dalam Bidang Membeli Barang Lusuh (Perlu Permit). (b) Pelaksanaan Tender hendaklah mematuhi perkara di para 11.1. 13.4 Bagi Sabah dan Sarawak jualan sisa boleh dilaksanakan kepada mana- mana syarikat yang berdaftar dengan Perbendaharaan Malaysia Sabah dan Perbendaharaan Malaysia Sarawak. 13.5 Jualan Sisa hanya boleh ditawarkan kepada syarikat sahaja dan tidak boleh ditawarkan kepada orang perseorangan. 13.6 Harga simpanan bagi jualan sisa adalah dikecualikan. Pemilihan syarikat adalah berdasarkan tawaran yang tertinggi. 13.7 Kementerian atau Jabatan yang mempunyai kuantiti sisa stok yang banyak dalam jangka masa panjang boleh mewujudkan kontrak dengan mendapat kelulusan Perbendaharaan Malaysia. 14. Kaedah Pelupusan Secara Tukar Barang atau Perkhidmatan 14.1 Kaedah pelupusan secara tukar barang atau perkhidmatan merupakan pertukaran stok dari jenis yang sama atau berbeza atau pertukaran stok dengan perkhidmatan. 14.2 Kaedah tukar barang atau perkhidmatan dilaksanakan berasaskan:- 14.2.1 Pertukaran stok atau perkhidmatan adalah berasaskan nilai terbaik tanpa melibatkan kos tambahan; 14.2.2 Nilai stok hendaklah dianggarkan oleh pihak yang pakar dalam bidang berkenaan; M.S. 21/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia 14.2.3 Pertukaran stok atau perkhidmatan hendaklah mengikut keperluan sebenar Jabatan; 14.2.4 Pelantikan syarikat tertakluk kepada peraturan perolehan yang berkuat kuasa; dan 14.2.5 Syarikat pengeluar atau agen pembekal stok baharu hendaklah bertanggungjawab memberi khidmat lepas jualan. 14.3 Semua cadangan pelupusan mengikut kaedah tukar barang hendaklah mempunyai justifikasi. 14.4 Kementerian/Jabatan boleh menggunakan borang sebut harga atau tender atau lelong yang diubahsuai mengikut keperluan format yang disediakan. 15. Kaedah Pelupusan Secara Tukar Beli 15.1 Kaedah pelupusan secara tukar beli dilaksanakan bagi stok yang masih tidak diperlukan oleh boleh digunakan dalam bentuk asal Kementerian atau Jabatan dan tiada Kementerian atau Jabatan lain yang berminat melainkan pembekal asal atau pembekal yang berniaga dalam bidang berkaitan. tetapi 15.2 Semua cadangan pelupusan mengikut kaedah tukar beli hendaklah mempunyai justifikasi. 15.3 Kaedah tukar beli dilaksanakan berasaskan:- 15.3.1 Stok yang sama jenis; 15.3.2 Stok lama perlu dikeluarkan sebelum gantinya dipasang; 15.3.3 Penggantian stok hendaklah disahkan oleh Jabatan Teknikal (jika perlu); 15.3.4 Harga jualan dirundingkan antara Kementerian atau Jabatan dengan pembekal; 15.3.5 Nilai semasa ditaksir oleh Jabatan Teknikal atau mengikut nilai pasaran; 15.3.6 Peruntukan yang mencukupi; dan M.S. 22/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia 15.3.7 Cadangan tukar beli hendaklah dimasukkan sebagai syarat dalam dokumen pelawaan tender atau sebut harga dan juga dalam perjanjian kontrak perolehan. jualan secara 16. Kaedah Pelupusan Secara Tukar Ganti 16.1 Kaedah pelupusan secara tukar ganti boleh dilaksanakan ke atas stok yang tidak ekonomi dibaiki tetapi boleh dikeluarkan komponen-komponen tertentu seperti komponen kenderaan atau perkakasan komputer dikeluarkan dan dipasang sebagai alat atau komponen ganti bagi pembaikan jentera atau kenderaan atau perkakasan komputer yang lain. 16.2 Pelupusan secara tukar ganti dilaksanakan berasaskan :- 16.2.1 Stok yang sama jenis dan kegunaannya; dan 16.2.2 Diperiksa dan disahkan kesesuaiannya oleh Pegawai Teknikal. 16.3 Stok yang ditukar ganti hendaklah dimasukkan ke dalam rekod secara berasingan dengan menggunakan format jabatan. 17. Kaedah Pelupusan Secara Hadiah 17.1 Pelupusan stok secara hadiah boleh dilaksanakan:- 17.1.1 Dari PTJ kepada pertubuhan atau persatuan yang diiktiraf oleh Kerajaan Persekutuan dan Negeri. 17.1.2 Dari PTJ kepada rumah-rumah ibadat, rumah-rumah kebajikan masyarakat dan seumpamanya yang diiktiraf oleh Kerajaan Persekutuan dan Negeri. 17.2 Stok yang boleh dilupuskan secara hadiah adalah:- 17.2.1 Stok boleh digunakan lagi tetapi tidak diperlukan lagi oleh agensi Kerajaan; atau 17.2.2 Stok boleh diguna sebagai bahan latihan dan pameran. 17.3 Kaedah pelupusan secara hadiah dilaksanakan berasaskan:- 17.3.1 Permohonan atau keperluan penerima; dan M.S. 23/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia 17.3.2 Kos pengendalian dan pengangkutan hendaklah ditanggung oleh penerima. 17.4 Cadangan pelupusan secara hadiah hendaklah disokong dengan surat permohonan daripada organisasi, pertubuhan sukarela atau persatuan- persatuan lain. 17.5 Surat Akuan Penerimaan hendaklah dikemukakan kepada Kuasa Melulus beserta KEW.PS-22 selepas stok diterima oleh pemohon. 18. Kaedah Pelupusan Secara Serahan 18.1 Pelupusan stok secara serahan boleh dilaksanakan:- 18.1.1 Dari PTJ kepada Kerajaan Negeri, Pihak Berkuasa Tempatan dan Badan Berkanun; 18.1.2 Dari PTJ kepada pihak swasta berikutan projek penswastaan; dan 18.1.3 Dari PTJ kepada kumpulan sasaran seperti petani, penternak dan nelayan. 18.2 Kaedah pelupusan secara serahan dilaksanakan berasaskan:- 18.2.1 Permohonan atau keperluan penerima; dan 18.2.2 Kos pengendalian dan pengangkutan hendaklah ditanggung oleh penerima. 18.3 Cadangan pelupusan secara serahan hendaklah disokong dengan surat permohonan daripada pemohon. 18.4 Surat Akuan Penerimaan hendaklah dikemukakan kepada Kuasa Melulus beserta KEW.PS-22 selepas stok diterima oleh pemohon. 19. Kaedah Pelupusan Secara Musnah 19.1 Kaedah pelupusan secara musnah hendaklah menjadi pilihan terakhir setelah mendapati semua kaedah seperti jualan, hadiah dan sebagainya tidak sesuai untuk dilaksanakan. Kaedah pelupusan secara musnah boleh dilaksanakan bagi stok yang tiada nilai jualan atau nilai sisa atau stok yang berunsur keselamatan dengan cara berikut:- M.S. 24/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia 19.1.1 Ditanam 19.1.2 Dibakar 19.1.3 Dibuang 19.1.4 Ditenggelam 19.1.5 Diletup/ diledak/ dilebur 19.2 Langkah-langkah berikut hendaklah diambil sebelum pelupusan secara musnah dilaksanakan:- 19.2.1 Mendapat kelulusan tempat pemusnahan daripada Pihak Berkuasa yang berkenaan seperti Pihak Berkuasa Tempatan (PBT), Jabatan Alam Sekitar, Jabatan Laut atau Pihak Berkuasa Lain mengikut mana yang berkenaan; 19.2.2 Mematuhi peraturan dan garis panduan yang ditetapkan oleh Pihak Berkuasa yang berkenaan; 19.2.3 Bahan-bahan yang boleh digunakan sebagai alat ganti hendaklah ditanggalkan atau dikeluarkan terlebih dahulu untuk kegunaan akan datang; 19.2.4 Tindakan bersesuaian seperti diketuk, dipotong, digelek, dirincih dan sebagainya perlu diambil terlebih dahulu supaya tiada mana- mana pihak dapat mengambil dan menjual semula atau bagi stok yang mempunyai unsur-unsur keselamatan, tiada sebarang maklumat dapat diakses; dan 19.2.5 Ketua Jabatan atau Pegawai Aset yang melupuskan stok hendaklah melantik dua (2) orang pegawai di gred yang bersesuaian untuk menyaksikan bahawa stok tersebut telah dimusnahkan. Sijil Penyaksian Pemusnahan Stok KEW.PS-21 hendaklah disediakan apabila pemusnahan telah selesai dilaksanakan dan dikemukakan kepada Kuasa Melulus. 20. Kaedah-Kaedah Lain Pelupusan Kaedah-kaedah lain pelupusan yang tidak dinyatakan di para 10 hendaklah mendapat kelulusan Perbendaharaan Malaysia tanpa mengira nilai perolehan asal. M.S. 25/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia 21. Pelupusan Melalui Kontrak Pusat Jika terdapat pelupusan melalui kontrak pusat, Kementerian atau Jabatan hendaklah menggunakan peraturan berkenaan. 22. Tindakan Semasa Melaksanakan Pelupusan 22.1 Sijil Pelupusan Stok KEW.PS-23 disediakan dan dikemukakan kepada Kuasa Melulus bersama dokumen sokongan seperti berikut:- 22.1.1 Resit jualan bagi pelupusan secara jualan; 22.1.2 Surat Akuan Penerimaan bagi kaedah pelupusan secara hadiah dan serahan; 22.1.3 Sijil Penyaksian Pemusnahan Stok KEW.PS-21 bagi pelupusan kaedah pemusnahan; 22.1.4 Resit Jualan/ Akuan penerimaan bagi pelupusan secara Buangan Terjadual/ Sisa Pepejal; dan 22.2 Pegawai Stor hendaklah mengemas kini Kad Daftar Stok (Bahagian B) di ruang 'keluar' dan di ruang 'baki' selepas Sijil Pelupusan dikeluarkan. 23. Tanggungjawab Urus Setia Pelupusan Unit Pengurusan Aset di Kementerian atau Jabatan bertanggungjawab sebagai Urus Setia Pelupusan. Tugas-tugas Urus Setia Pelupusan adalah seperti berikut:- 23.1 Menyemak Borang Pemeriksaan Pelupusan Stok KEW.PS-20 dan memastikan dokumen sokongan seperti berikut disertakan:- 23.1.1 Justifikasi Kementerian atau Jabatan bagi kaedah tukar beli dan tukar barang; 23.1.2 Gambar stok, jika perlu; 23.1.3 KEW.PS-3 jika perlu; dan 23.1.4 Surat permohonan daripada pemohon bagi kaedah hadiah dan serahan. M.S. 26/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia 23.2 Mengemukakan permohonan pelupusan kepada Kuasa Melulus melalui UPA Kementerian/ Ibu Pejabat mengikut Akta Perwakilan Kuasa 1956 yang sedang berkuat kuasa. 24. Laporan Pelupusan Stok Laporan Pelupusan Stok KEW.PS-31 (Lampiran M) hendaklah disediakan dan dikembalikan seperti berikut:- 24.1 PTJ mengemukakan kepada UPA Jabatan/ Ibu Pejabat; 24.2 UPA Jabatan/ Ibu Pejabat menyenaraikan semua PTJ di bawahnya dan mengemukakannya kepada UPA Kementerian sebelum 15 Februari tahun berikutnya; dan 24.3 UPA Kementerian hendaklah menyediakan Ringkasan Laporan Tahunan Pelupusan Stok Kerajaan dan mengemukakan ke Perbendaharaan Malaysia sebelum 15 Mac tahun berikutnya. 25. Carta Aliran Dan Proses Kerja Pelupusan Carta aliran dan proses kerja pelupusan adalah seperti di Jadual 1 dan Jadual 2. M.S. 27/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Jadual 1 CARTA ALIRAN PELUPUSAN STOK KERAJAAN 1 Kenal pasti stok yang perlu dilupuskan 2 Lantik Lembaga Pemeriksa menggunakan KEW.PS-19 3 Pemeriksaan oleh Lembaga Pemeriksa 4 Lembaga Pemeriksa melengkapkan KEW.PS-20 dan menandatangani 5 Kemukakan KEW.PS-20 kepada Urus Setia Pelupusan 7a. Kembalikan Kepada Lembaga Pemeriksa 6 Urus Setia menyemak laporan dan pastikan dokumen sokongan disertakan Tidak Lengkap? 7 Ya 8 Tentukan Kuasa Melulus Semak bidang Kuasa Melulus 9 Perbendaharaan Malaysia 9a 10 9b aaaa aaaa aaaa a(A( A0 Kementerian atau Jabatan Kembalikan kepada urus setia untuk mendapatkan maklumat lanjut Tidak 11a Maklumkan keputusan kepada pemohon 11b 11 12 Laksanakan pelupusan mengikut kaedah yang diluluskan 13 Sediakan KEW.PS-22 14 Kemukakan KEW.PS-22 bersama dokumen Sokongan kepada Kuasa Melulus Kemaskini rekod stok M.S. 28/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia PROSES KERJA PELUPUSAN STOK KERAJAAN Bil PROSES KERJA PEGAWAI BERTANGGUNGJAWAB 1. Kenal pasti Stok untuk pelupusan. Jabatan Pemohon Lembaga menggunakan KEW.PS-19. 3. Laksanakan pemeriksaan 2. Lantik Pemeriksa Jabatan Pemohon Lembaga Pemeriksa ke atas stok. 4. Lengkapkan maklumat Stok dalam Lembaga tandatangan Laporan dan Borang Pemeriksa (KEW.PS-20). Kemukakan Laporan Lembaga Pemeriksa (KEW.PS-20) kepada Urus Setia Pelupusan. Semak Pemeriksa pastikan berikut disertakan:- (a) Justifikasi Jabatan bagi syor kaedah tukar beli dan tukar barang. 5. 6. Laporan Lembaga dan sokongan (KEW.PS-20) dokumen Lembaga Pemeriksa Lembaga Pemeriksa Urus Setia 7. (b) Gambar Stok, jika perlu; dan (c) Surat permohonan daripada Jabatan/ kaedah Kementerian atau bagi Pertubuhan hadiah/ serahan. laporan Jika ke proses 8. lengkap Urus Setia terus 7a. Jika laporan dikembalikan Pemeriksa. lengkap kepada Lembaga tidak Urus Setia 8. Tentukan Kuasa Melulus Urus Setia 9. Semak bidang Kuasa Melulus Urus Setia 9a Kemukakan ke Perbendaharaan Urus Setia Malaysia. M.S. 29/49 AM 6.9 Jadual 2 DOKUMEN RUJUKAN KEW.PS-3 KEW.PS-19 KEW.PS-3 KEW.PS-20 KEW.PS-20 KEW.PS-20 Dokumen di perenggan 6 di atas KEW.PS-20 P.U.(B) P.U.(B) P.U.(B)
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Bil PROSES KERJA PEGAWAI DOKUMEN BERTANGGUNGJAWAB RUJUKAN 9b. Kemukakan kepada Kuasa Melulus atau peringkat Jabatan. Jika pelupusan diluluskan terus ke proses 11. Kementerian 10. 10a Jika pelupusan tidak diluluskan, laporan dikembalikan kepada Urus mendapatkan untuk Setia maklumat lanjut. Urus Setia Kuasa Urus Setia Kuasa Melulus P.U.(B) Melulus/ KEW.PS-20 11. Maklumkan keputusan kepada Urus Setia KEW.PS-20 12. pemohon Laksanakan pelupusan mengikut kaedah yang diluluskan. Jabatan Pemohon KEW.PS-20 13. Sediakan Sijil Pelupusan. Jabatan Pemohon KEW.PS-22 14. Kemukakan Sijil Pelupusan kepada Kuasa Melulus berserta: (i) Salinan resit bagi pelupusan kaedah jualan; (ii) Surat akuan pelupusan serahan. terima bagi kaedah hadiah/ Jabatan Pemohon KEW.PS-21 KEW.PS-22 (iii) Salinan Akuan Resit Penerimaan bagi pelupusan kaedah Buangan Terjadual/ Sisa Pepejal. (iv) Sijil Penyaksian Pemusnahan KEW.PS-21 bagi pelupusan kaedah musnah/ tenggelam. 15. Kemas kini rekod Stok. Jabatan Pemohon KEW.PS-3 M.S. 30/49
M.S. 31/49 AM 6.9
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Lampiran A KEW.PS-19 No. Rujukan: Tarikh: Kepada: ... ... (Gelaran Jawatan Pegawai yang dilantik) Tuan/ Puan, LANTIKAN SEBAGAI LEMBAGA PEMERIKSA PELUPUSAN STOK KERAJAAN Adalah dimaklumkan bahawa Tuan/Puan dilantik sebagai Pengerusi/Ahli Lembaga Pemeriksa untuk memeriksa stok yang dicadangkan untuk dilupuskan bagi tempoh selama ... (tahun) mulai dari ... ... hingga ... . . 2. Laporan pemeriksaan hendaklah disediakan dengan menggunakan Borang Pelupusan Stok (KEW.PS-20) dan dikemukakan kepada Urus Setia Pelupusan Jabatan dalam tempoh dua (2) minggu selepas pemeriksaan dijalankan. ... . (Tandatangan) Nama:... Jawatan:... Kementerian/ Jabatan:... M.S. 32/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia BORANG PELUPUSAN STOK Kementerian/ Jabatan: Kategori Stor: No. Kod Perihal Stok Tarikh Terima Tempoh Simpanan Unit Pengukuran Kuantiti Nilai Perolehan Asal (RM) Seunit Jumlah JUMLAH Pegawai Pemeriksa 1: Pegawai Pemeriksa 2: ... .. ... .. Nama: Jawatan: Jabatan: Tarikh Lantikan: Tarikh Pemeriksaan: Nama: Jawatan: Jabatan: Tarikh Lantikan: Tarikh Pemeriksaan: Nota: Jika lebih daripada 2 orang ahli Lembaga Pemeriksa ruangan boleh ditambah. M.S. 33/49 AM 6.9 Lampiran B KEW.PS-20 Nyatakan Keadaan Stok Dengan Jelas Syor Kaedah Pelupusan Justifikasi Keputusan Kuasa Melulus Kuasa Melulus: ... Nama: Jawatan: Tarikh: Nama Kementerian/ : Jabatan
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Lampiran C KEW.PS-21 SIJIL PENYAKSIAN PEMUSNAHAN STOK Disahkan stok di Kementerian/ Jabatan... seperti berikut telah dimusnahkan. Perihal Stok :... .. Kuantiti :... .. Secara :... Tarikh :... .... . Tempat :... ..... . ... .... . ... Tandatangan Tandatangan Nama : ... . ... Nama : ... . Jawatan : ... ... Jawatan : ... ... Nama Kementerian/ : ... Nama Kementerian/ : ... Jabatan Jabatan M.S. 34/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Lampiran D KEW.PS-22 SIJIL PELUPUSAN STOK (Diisi oleh Jabatan yang melaksanakan pelupusan) Merujuk surat kelulusan No. Rujukan ... bertarikh ... .... , saya mengesahkan tindakan pelupusan telah dilaksanakan mengikut kaedah berikut:- 1. Jualan (Tender/ Sebut Harga/ Lelong) Bilangan item... No.Resit ... (salinan resit disertakan) 2. Buangan Terjadual (E-Waste/ Sisa Pepejal) Bilangan item... Ruj. Surat/No. Resit... (Surat akuan/salinan resit disertakan) 3. Jualan Sisa (Tender/ Sebut Harga/ Jualan Terus) Bilangan item... No. Resit... (salinan resit disertakan) 4. Tukar Ganti/ Tukar Beli/ Tukar Barang/Perkhidmatan Bilangan item... (Dokumen berkaitan disertakan) Stok/ Komponen berikut telah direkodkan. Bilangan item ... No. Rekod... (Salinan rekod dilampirkan) 5. Hadiah/ Serahan. Bilangan item... dihadiahkan/ diserahkan kepada ... ... (Surat Akuan Terima disertakan) 6. Musnah (Tanam/ Bakar/ Buang/ Tenggelam/ Letup/ Ledak/ Lebur)*. Bilangan item: ... (Sijil Penyaksian Pemusnahan disertakan) 7. Kaedah-Kaedah Lain. Bilangan item... Tandatangan Ketua Jabatan : ... Nama : ... ..... . Jawatan : ... Tarikh : ... Nama Kementerian/Jabatan : Nota: * Tandatangan Ketua Jabatan boleh ditandatangani oleh Ketua Jabatan/Bahagian/Seksyen/Unit M.S. 35/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Lampiran E KEW.PS-23 No. Tender: KENYATAAN TAWARAN TENDER PELUPUSAN STOK 1. Tender adalah dipelawa kepada pihak yang layak/ berminat untuk membeli Stok seperti berikut:- Bil. Perihal Stok Kuantiti Harga Simpanan 1. 2. 3. Nota : Bagi yang berkaitan sahaja. ' 2. Stok boleh dilihat pada ___________ hingga ___________ di antara jam_________hingga__________di_______________________________ 3. Tender akan ditutup pada ______________ jam 12.00 tengah hari. 4. Tawaran boleh dibuat dengan menggunakan Borang Tender Pelupusan Stok (KEW.PS-24) yang boleh diperoleh di alamat seperti di para 5. Tempoh sah laku tawaran adalah 90 hari bagi tender tempatan atau 120 hari bagi tender antarabangsa bermula dari tarikh tender ditutup. 5. Semua tawaran dengan maklumat yang lengkap hendaklah menggunakan sampul berlakri dan di tanda dengan No. Tender ___________ dan dihantar melalui pos atau dimasukkan ke dalam Peti Tender di alamat: M.S. 36/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Lampiran E 6. SYARAT-SYARAT DAN PERATURAN TENDER 6.1. Stok akan dijual tertakluk kepada harga simpanan. 6.2. Petender adalah dikehendaki menyertakan deposit tender sebanyak 10% daripada harga tawaran bagi setiap Stok atau tertakluk kepada maksimum RM10,000. Deposit Tender hendaklah dalam bentuk Wang Pos/ Draf Bank/ Jaminan Bank atas nama_____________________________ atau Jabatan). (Kementerian 6.3. Tawaran tanpa/kurang deposit tender tidak akan dipertimbangkan. 6.4. Semua Stok adalah dijual sebagaimana keadaannya semasa dilihat (as-is-where-is-basis). 6.5. Jabatan ini tidak bertanggungjawab ke atas Stok yang telah dijual. 6.6. Semua perbelanjaan berkaitan pembelian Stok seperti kos import dan menanggal (dismantle), mengangkut, cukai duti sebagainya hendaklah ditanggung oleh pembeli sendiri. 6.7. Petender yang berjaya hendaklah membuat pembayaran penuh dalam tempoh 14 hari dari tarikh pemberitahuan keputusan. Jika bayaran penuh tidak dijelaskan dalam tempoh 14 hari, deposit tender tidak akan dikembalikan. 6.8. Petender yang berjaya hendaklah mengambil Stok dalam tempoh 7 hari selepas bayaran penuh dijelaskan. Jika gagal, bayaran yang telah dibuat tidak akan dikembalikan dan Jabatan berhak untuk melupuskan Stok tersebut. Nota : Syarat-syarat tender boleh dipinda mengikut keperluan Kementerian/Jabatan. M.S. 37/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Lampiran F KEW.PS-24 BORANG TENDER PELUPUSAN STOK Nama Individu/ Syarikat: No. Kad Pengenalan/ Pendaftaran Syarikat: Alamat: Kepada: (Nama dan Alamat Kementerian atau Jabatan) Tuan, Tawaran Untuk Tender No. ............../........ Merujuk kepada perkara di atas, saya/ syarikat berminat menyertai tender tersebut. 2. Tawaran saya/ syarikat adalah seperti berikut:- Bil Perihal Stok Kuantiti Harga Tawaran (RM) Deposit Tender M.S. 38/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Lampiran F Bersama-sama ini disertakan deposit tender (sebanyak 10% daripada 3. harga tawaran Stok di atas atau RM10,000 mengikut mana yang terendah) yang bernilai RM______________(Ringgit Malaysia _______________________) dalam bentuk Wang Pos/ Draf Bank, No. ______________________ atas nama _____________________(Kementerian atau Jabatan). 4. yang ditetapkan. Saya/ syarikat memahami dan bersetuju dengan semua syarat-syarat Sekian, terima kasih. Tandatangan : ... Tarikh : ... Cap Syarikat : M.S. 39/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Lampiran G KEW.PS-25 JADUAL TENDER PELUPUSAN STOK (Untuk dipamer di Papan Kenyataan) Bil. Kod Petender Harga Nota : Harga tawaran di atas adalah harga yang tercatat di dalam dokumen tender yang diterima sebelum diperiksa. Kerajaan adalah tidak terikat menerima mana-mana tender yang dijadualkan. __________________________ (Tandatangan Pengerusi) Nama : ... Jawatan : ... ..... .. __________________________ _________________________ (Tandatangan Ahli) (Tandatangan Ahli) Nama : ... ... Nama : ... ... Jawatan : ... .... Jawatan : ... Tarikh :________________________ M.S. 40/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Lampiran H KEW.PS-26 No. Sebut harga : KENYATAAN TAWARAN SEBUT HARGA PELUPUSAN STOK Kementerian atau Jabatan: 1. Tawaran adalah dipelawa dari syarikat atau orang perseorangan yang berminat untuk membeli Stok seperti berikut: Bil. Perihal Stok Kuantiti Harga Simpanan 1. 2. 3. Nota : Bagi yang berkaitan sahaja. 2. Stok boleh dilihat pada ________________ dan/hingga ________________ di antara jam hingga _________________________di 3. Tawaran sebut harga boleh dibuat dengan menggunakan Borang Sebut Harga Pelupusan Stok (KEW.PS-27) yang boleh diperoleh di alamat seperti di para 4. Tawaran hendaklah sah bagi tempoh 90 hari. 4. Semua tawaran dengan maklumat yang lengkap hendaklah menggunakan sampul surat berlakri dan di tanda No. Sebut harga _______/_______ dan dihantar melalui pos atau dimasukkan ke dalam Peti Sebut harga di alamat:- 5. Tarikh tutup sebut harga pada ________________ jam 12.00 tengah hari. Sebut harga yang diterima lewat tidak akan dipertimbangkan. ________________________ (Tandatangan Ketua Jabatan) Alamat: Tarikh: Cap: M.S. 41/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Lampiran H SYARAT DAN PERATURAN SEBUT HARGA 1. Stok akan dijual tertakluk kepada harga simpanan. 2. Penyebut harga adalah dikehendaki menyertakan deposit sebut harga sebanyak 5% daripada harga tawaran bagi setiap Stok atau RM5,000 mengikut mana yang terendah. Deposit sebut harga hendaklah dalam bentuk Wang Pos atau Draf Bank sahaja atas nama _____________________________________(Kementerian atau Jabatan). 3. Tawaran tanpa/kurang deposit sebut harga tidak akan dipertimbangkan. 4. Semua Stok adalah dijual sebagaimana keadaannya semasa dilihat (as- is-where-is basis). 5. Jabatan ini tidak bertanggungjawab ke atas Stok yang telah dijual. 6. Semua perbelanjaan berkaitan pembelian Stok seperti kos menanggal (dismantle), mengangkut, cukai duti import dan sebagainya hendaklah ditanggung oleh pembeli sendiri. 7. Pembeli yang berjaya hendaklah membuat pembayaran penuh dalam tempoh satu (1) minggu dari tarikh pemberitahu keputusan. Jika bayaran tidak dijelaskan dalam tempoh tersebut, deposit sebut harga tidak akan dikembalikan. 8. Pembeli yang berjaya hendaklah mengambil Stok dalam tempoh 7 hari selepas bayaran penuh dijelaskan. Jika gagal, bayaran yang telah dibuat tidak akan dikembalikan dan Jabatan berhak untuk melupuskan Stok tersebut. Nota : Syarat-syarat sebutharga boleh dipinda mengikut keperluan Kementerian/Jabatan. M.S. 42/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Lampiran I KEW.PS-27 BORANG SEBUT HARGA PELUPUSAN STOK Nama Individu/ Syarikat : No. Kad Pengenalan/ Pendaftaran Syarikat: Alamat: Kepada: (Nama dan Alamat Kementerian atau Jabatan) Tuan, Tawaran Untuk Sebut Harga No. ............../........ Merujuk kepada perkara di atas, saya/ syarikat berminat menyertai sebut harga tersebut. 2. Tawaran saya/ syarikat adalah seperti berikut:- Bil Perihal Stok Kuantiti Harga Tawaran (RM) Deposit Sebut Harga M.S. 43/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Lampiran I 3. Bersama-sama ini disertakan deposit sebut harga (sebanyak 5% daripada harga tawaran aset di atas atau RM5,000 mengikut mana yang terendah) yang bernilai RM____________(Ringgit Malaysia _________________) dalam bentuk Wang Pos/ Draf Bank, No. ____________________ atas nama (Kementerian atau Jabatan). 4. Saya/ syarikat memahami dan bersetuju dengan semua syarat-syarat yang ditetapkan. Sekian, terima kasih. Tandatangan : ... Tarikh : ... Cap Syarikat : ... M.S. 44/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Lampiran J KEW.PS-28 JADUAL SEBUT HARGA PELUPUSAN STOK (Untuk Dipamer Di Papan Kenyataan) Bil. Kod Penyebut Harga Harga Nota : Harga tawaran di atas adalah harga yang tercatat di dalam dokumen sebut harga yang diterima sebelum diperiksa. Kerajaan adalah tidak terikat menerima mana-mana sebut harga yang dijadualkan. __________________________ (Tandatangan Pengerusi) Nama : ... .. Jawatan : ... .. _________________________ __________________________ (Tandatangan Ahli) (Tandatangan Ahli) Nama : ... .... ... Nama : ... .... ... Jawatan : ... .. Jawatan : ... .. Tarikh :________________________ M.S. 45/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Lampiran K KEW.PS-29 KENYATAAN JUALAN LELONG STOK Dimaklumkan bahawa Kementerian/ Jabatan ... akan mengadakan jualan lelong Stok seperti berikut:- Tarikh : ... Masa : ... Tempat : ... 2. Senarai Stok yang akan dilelong adalah seperti di KEW.PS-30. Semua Stok boleh dilihat pada tarikh ... hingga ... di alamat... di antara jam ... hingga ... 3. Syarat dan peraturan lelong adalah seperti berikut:- (i) Stok akan dijual tertakluk kepada harga simpanan. (ii) Pembida yang berminat untuk menyertai lelongan, perlu mendaftar dengan Pegawai Pelelong dengan memberikan nama penuh, No. Kad Pengenalan dan alamat kepada Pegawai Pelelong semasa lelongan dilakukan serta membayar deposit sebanyak 5% daripada harga simpanan atau maksimum RM1,000. (iii) Penawar harga tertinggi adalah pembida yang berjaya dan jika ada apa-apa perselisihan yang berbangkit mengenai penawar yang tertinggi, Stok berkenaan akan dilelong semula. (iv) Jabatan berhak mengubah susunan jualan tersebut di senarai KEW.PS-30 dan menarik balik mana-mana Stok daripada senarai tersebut. (v) Semua Stok adalah dilelong sebagaimana keadaannya semasa dilihat (as-is-where-is-basis). (vi) Jabatan ini tidak akan bertanggungjawab ke atas Stok yang telah dijual. M.S. 46/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Lampiran K (vii) Semua perbelanjaan bagi mengangkut Stok hendaklah ditanggung oleh pembida sendiri. (viii) Pembida yang berjaya hendaklah memberitahu nama penuh, no. Kad Pengenalan dan alamat kepada Pegawai Pelelong semasa jualan dilakukan. (ix) Pembayaran penuh hendaklah dibuat dalam tempoh tujuh (7) hari dari tarikh lelongan. (x) Pembida yang berjaya hendaklah mengambil Stok dalam tempoh empat belas (14) hari dari tarikh lelong. Jika tidak, Jabatan berhak untuk melupuskannya. (xi) Segala bayaran hendaklah dijelaskan sepenuhnya sebelum Stok boleh dikeluarkan dari premis Jabatan M.S. 47/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 6.9 Lampiran L KEW.PS-30 SENARAI STOK YANG DILELONG KEMENTERIAN/ JABATAN: Lot Perihal Stok Kuantiti Harga Simpanan (RM) Deposit 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. _________________________ (Tandatangan Ketua Jabatan) Nama : ... Jawatan : ... Tarikh : ... Cap Kementerian/ Jabatan : M.S. 48/49
Pekeliling Perbendaharaan Malaysia LAPORAN PELUPUSAN STOK BAGI TAHUN .............. Kementerian/ Jabatan: KEMENTERIAN/ JABATAN NILAI PEROLEHAN ASAL (RM) JUMLAH NILAI PEROLEHAN ASAL STOK MENGIKUT KAEDAH (RM) A B C D E F G H I JUMLAH KESELURUHAN PETUNJUK: A: JUALAN (TENDER, SEBUT HARGA, LELONG) B: BUANGAN TERJADUAL (E-WASTE DAN SISA PEPEJAL) C: JUALAN SISA (TENDER, SEBUT HARGA & JUALAN TERUS) D: TUKAR BARANG/PERKHIDMATAN E: TUKAR BELI F: TUKAR GANTI G: HADIAH H: SERAHAN I: MUSNAH (TANAM, BAKAR, BUANG, TENGGELAM, LETUP, LEDAK DAN LEBUR) J: KAEDAH-KAEDAH LAIN M.S. 49/49 J HASIL PELUPUSAN (RM) AM 6.9 Lampiran M KEW.PS-31 KOS PENGENDALIAN (RM)