STRUKTUR AYAT BAHASA INGGERIS DAN STRUKTUR A Y AT BAHASA MALAYSIA: SATU KAJIAN PERBANDINGAN DAN IMPLIKASINY A DALAM PENTERJEMAHAN < ' ' ' oleh EVELYN LIM LAY LIN T esis yang diserahkan untuk memenuhi keperluan bagi Ijazah Sarjana Sastera Januari 1997 J,~~b~(' ,J
!. " PENGHARGAAN Saya ingin merakamkan penghargaan dan ucapan terima kasih kepada pihak-pihak yang berikut. Kepada Profesor Mashudi Kader, kerana bimbingan, tunjuk ajar dan galakan beliau sehingga terhasilnya tesis ini. Kepada ibu bapa saya Lim Chay Kar dan Choy Yoke Khuan kerana , pengorbanan dan kesabaran mereka semasa saya menulis tesis ini. Kepada suami saya, Danny Leen Tean Yee, yang banyak memberikan dorongan moral kepada saya. Terima kasih yang sama juga ingin saya berikan kepada Puan Che Zaharah Idris yang berusaha bersungguh-sungguh menaip tesis ini berkali-kali. Rakaman terima kasih juga saya ingin sampaikan kepada rakan-rakm1 sejawatan saya di Pusat Bahasa dan Teijemahan, Universiti Sains Malaysia yang telah memberikan bantuan kepada saya sehingga tesis ini siap. ii . )
Tajuk Penghargaan Kandungan Singkatan dan Lambang Glosari Abstrak Abstract BAB 1 PENDAHULUAN 1.0 Latar Belakang 1.1 Tujuan Kajian . 1.2 Bidang Kajian 1.3 Batasan Kajian 1.4 Kerangka Analisis 1.5 Kaedah Kajian BAB2 2.0 Pengenalan 2.1 Definisi 'Penteijemahan' 2.2 Jenis-jenis terjemahan 2.3 Proses Penterjcmahan 2.4 Kepadru~an Dalam Terjemahan 2.5 Ciri-ciri Teks Linguistik KANDUNGAN iii . ) II iii viii X xu XV 2 3 8 10 14 18 18 24 27 28 33 . )
BAB 4 PERBANDINGAN STRUKTUR A Y AT PASrF 4.0 Pengenalan 4.1 Struktur PasifDalam Bahasa Inggeris 4.2 Struktur Pasif Dalam Bahasa Malaysia 4.2.1 Ayat PasifBiasa dengan 'Oleh' 4.2.2 Ayat Pasif Tak Persona 4.2.3 Ayat Pasif Situasi 4.2.4 Ayat PasifBerklitik 4.3 Perbandingru1 Struktur Pasif 4.3.1 Perbandingan Strukttir Pasif Diri Pertar11a Bentuk Tunggal 4.3.2 Perbandingan Struktur PasifDiri Pertama Bentuk Jarnak 4.3.3 Perbandingan Struktur Pasif Diri Kedua Bentuk Tunggal iv 74 75 77 78 79 81 84 86 87 89 91
~- F II :j<' )f': !\: :I '~: \II :t! 4.3.4 Perbandingan Struktu.r Pasif Kedua Bentuk Jarnak 4.3.5 Perbandingan Struktu.r Pasif Diri Ketiga Bentuk Tunggal 4.3.6 Perbandingan Struktur Pasif Diri Ketiga Bentuk Jarnak 4.3.7 Perbandingan Struktur Pasif Tak Persona 4.4 lmplikasi bagi Penterjemahan BAB 5 PERBANDINGAN STRUKTUR AYAT MENGANDUNGI KATAHUBUNG 5.0 Pengenalan 5.1 Struktur Ayat Yang Mengnndungi Kata Hubung di Dalam Bahasa luggeris 5.2 Struktur Ayat Yang Mcngandungi Knta llubung Dulam Bahusn Mulnysia 5.3 Pcrbundingun Struktur Ayat Y aug Mfjngundungi Kat a llubung 5.3. 1 Perbandingan Struktur Ayat Yang Mcngnndungi Kata llubung Jenis Kumulatif 5.3.2 Perbandingan Struktur Ayat Yang Mengandw1gi Kata Hubung Jeuis Adversatif 5.3.3 Perbandingan Stmktur Ayat Yang Mengandungi Kata llubung Jen.is Tokoka.n 5.3.4 Perbandingan Struktur Ayat Y aug Mengandungi Kata Hubw1g Jenis Syarat 5.4 Implikasi Ayat Yang Mengandungi Kata Hubung Dnlam Penterjemahan 5.4.1 Pcrbandingnn Struktur Ayat Kumulatif 5.4.2 Perbandingan Struktur Ayat Adversatif 5.4.3 Perbandingan Struktur Ayat Tokokan v ) 93 94 98 100 103 106 107 I 17 128 129 137 160 168 182 1~2 182 183 )
i: i ij: DAB 7 PENUTUP 7.0 Pengenalan 7.1 Perband.ingan Struktur Ayat Kehadiran Dan Ayat Bereksplitif'It' 7.2 Perband.ingan Struktur Ayat Pasif 7.3 Perband.ingan Struktur Ayat Mengandungi Kata Hubung 7.4 Perbandingan Struktur Ayat Nafi 7.5 Kesimpulan BffiLIOGRAFI LAMP IRAN vn 278 279 280 282 284 286 288 295 j
SINGKATAN DAN LAMBANG Singkatan dan lambang yang digunakan di dalam kajian ini diberi pengertian seperti yang berikut: A Adjektif A' (A") Frasa Adjektif Adv Adverba atau Adjung Adv' Frasa Adverba Adjung Adjung c Komplcmcntizcr CP' Frasa Komplementizer I Infleksi I' Frasa Infleksi I'' Ayat K Kata Kezja K' Frasa Kata Kezja K" Frasa Predikat Kuan Kuantifier KD Kata Depau KD' Frasa Kata Depan Konj Kata Hubung Mod Modal viii . )
N N Nafi Part Pen pro PRO Spec Nama Frasa Nama Kata Nafi Partikel Penunjuk pronomina (kategori kosong bagi 'missing subject') kategori kosong bagi frasa nama subjek ayat pancangan yang berkoreferensi dengan frasa nama subjek ayat utama. spesifier IX
GLOSARI Bahasa Malaysia adjung braket berlabel infleksi kategori kosong , ,. k.6mplementizer kuantifier kuasaan dan tambatan modal nafi partikel penunjuk pro PRO rajah pohon salah teijemah spesifier struktur dalaman strukt"u:r perantaraan X Bahasa Inggeris adjunct label bracketting inflection empty category comp lementizer quantifier govemmcnt and binding modal negation particle determiner pronominal empty category tree diagram \\-Tong translation specifier deep structure surti1ce structure ,J
!• taksa teori standard teori standard tambahan terjemahan kurang , , terjemahan melampau ambigous standard theory revised standard theory under translation over translation XI
I': ·1 .1 ABSTRAK Tesis ini ialah suatu analisis kepadanan empat jenis struktur bahasa Inggeris ke dalam bahasa Malaysia dan implikasinya terhadap pente:rjemahan. Struktur stru.k:tur tersebut ialah: ( 1) Struktur ayat kehadiran (existential sentences) dan ayat bereksplitif 'it' (2) Struktur ayat pasif (3) Struktur ayat yang mengandungi kata hubung (4) Struktur ayat nafi Tujuan tesis m1 ialah mengenalp::sti semua perubahan pada struktur-struktur tersebut selepas mengalami proses te:rjemahan. Data yang dianalisis terbatas pada data daripada tiga buku bahasa Inggeris dan verst te:rjemahan buku-buku tersebut. Pada tempat-tempat yang tiada kedapatan data yang sesuai, data tambahan daripada pengalamru1 penyelidik digunakan. Tig;,) teks bahasa Inggeris yang digunakan bertajuk seperti berikut: ( 5) Dialectology (Chambers dru1 Trudgill, 1980) (6) Psycholinguistics (Steinberg, 1982) (7) Semantics (Palmer, 1989) Padanan ayat yang dibandingkan hanya tertumpu pada struktur luar sahaja dan tidak mengambil kira padanan pada struktur dalam. Setiap jenis ayat diberikan ayat sebenar serta rajah pohon bahasa Inggerisnya bagi struktur XII JCIIIS
permukaan dan juga· pasangan struktur pennukaan bahasa bagi versi bahasa Malaysianya untuk melihat perubahan struktur sebelum dan selepas terjemahan. Kerangka teoritis yang digunakan ialah komponen struktur permukaan dan transformasi dalam Teori Standard Chomsky (1965) yang ditambah dengan kerangka X' Chomsky (1972) dan Haegeman (1991), dan teori tikas (trace) oleh Chomsky (197 5) serta teori kategori kosong oleh Chomsky (1981 ). Pemerian memusatkan pada struktur luar. Tesis ini diorganisasikan dalam tujuh bab. Bab pertama dan kedua ialah pengenalan dan kerangka teoritis. Bah tiga, empat, lima dan enam ialah analisis struktur. Bah tujuh ialah penutup. Antara dapatan yang signifikan ialah kehilangan subjek ayat selepas penterjemahan ayat-ayat kehadiran serta dalain teijemahan ayat-ayat pasif orang pertama dan kedua, klitik menggantikan frasa nama pelaku. Ayat pasif dapat diterjemahkan menjadi ayat aktif dan juga sebaliknya. Ayat nafi juga dapat diterjemahkan menjadi ayat bukan nafi. Kenafian frasa adjektifberubah menjadi kenafian frasa kata keija dalam bahasa Malaysia. Ayat yang mempwtyai kata hubung bembah bentuk menjadi ayat yang tidak mcmpunyai kata hubw1g langsw1g. xiii
Pada keseluruhannya tesis ini mendapati bahawa terdapat corak perubahan struktur yang mantap bagi jenis ayat kehadiran dan ayat pasif serta pada sesetengah ayat nafi dan ayat yang mengandungi kata hubung. Diharap tesis ini dapat menyumbang kepada pengembangan ilmu secara am dan pente:tjemahan secara khususnya. xiv . ) )
TBESTRUCTURESOFENGLffiH AND MALAY SENTENCES: A COMPARATIVE STUDY AND ITS IMPLICATION IN TRANSLATION ABSTRACT The title of this thesis is "The Structures of English and Malay Sentences: A Comparative Study and Its Implication in Translation. This is a comparative analysis of four types of English sentence structures translated into Malay and the implkutions for translation. These structures arc ( 1) Existential sentences and sentences with an explitivc 'it' (2) Passive sentences (3) Sentences with connectives (4) Sentences with negations The objective is to identify changes for all sentence structures that have gone through the process of translation. TI1e data used for analysis is limited to sentences from these three English books and their translated versions. TI1e three English books used are as titled: ( l) Dialectology (Chambers and Trudgill, 1980) (2) Psycholinguistics (Steinburg, 1982) (3) Semantics (Palmer 1989) XV ' )
This is a strictly a structural comparison and in depth semantic equivalance is not taken into account. For each type of sentence, an English sentence and its tree diagram with its version in Malay is given to show the structural differences before and after translation. The theoretical structure used is surface structure and transformation component in Chomsky's Standard Theory (1965) with Chomsky's X' Theory (1972) and Haegeman ( 1991) and trace theory by Chomsky (197 5) as well as empty category theory by Chomsky ( 1981 ). This analysis deals only with surface, structures. This thesis is organised into seven chapters. Chapter one and two contains the introduction and theoretical structure. Chapter three, four, five and six are structure analyses. Chapter seven is the concluding chapter. Among the significant findings are the deletion of sentence subjects after translation of existential sentences and in the translation of passive sentences of the first person and the second person, clitiques replace the agent of the action. Passives can be translated as active sentences and vice versa. Negative sentences are translated into non-negative sentences. The negation of adjectives when translated becomes the negation of verbs in Malay. Conjoined sentences are translated into non-conjoined sentences. XVl ' )
' This thesis confirms that there are fixed structural change patterns for existential sentences and passive sentences as well as for certain subcategories of sentences with negations and sentences containing connectives. It is hoped that this thesis contributes to the knowledge oflanguage as a whole in particular to the field of translation. XVII . )
1.0 . . ' . . ~ BABl PENDAHULUAN LATAR BELAKANG KAJIAN Bahasa Malaysia dan bahasa Inggeris ialah dua bahasa yang berasal daripada dua keluarga bahasa yang berlainan. Bahasa Malaysia tergolong dalam keluarga bahasa Austronesia manakala bahasa lnggeris tergolong keluarga bahasa Indo-Eropah, Mees ( 1967). Oleh sebab kedua-dua bahasa tersebut berasal daripada dua keluarga bahasa yang berlainan, terdapatlah beberapa perbezaan khususnya, · dari segi tonetik, fonologi, morfologi, sintaksis dan semantik. Oleh kerana wujud perbezaan morfologi, sintaksis dan semantik pada kedua-dua bahasa lnggeris dan bahasa Malaysia, usaha penteijemahan daripada bahasa Inggeris kepada bahasa Malaysia atau sebaliknya, mempunyai beberapa masalah. Antara masalahnya termasuklah padanan kata, frasa, klausa dan ayat. Dalam padanan kata, pentetjemah dapat dibantu oleh kamus am dan kamus istilah, akan tetapi dalam frasa, klausa dan ayat seringkali pentetjemah . perlu bergantung kepada peugalamannya dalam bidang tersebut serta budi bicarauya. Akibatuya, wujudlah herbagai-bagai masalah tetjemahan. Masalah-masalah itu antara lain termasuklah terhasilnya tetjemahan kurang, tetjemaluin melampau, tetjemahan tak.sa. dan ada juga salah terjemah. Mengikut Nida ( 1964) terjemahan kurang ialah tetjemahan yang mempunyai maklumat yang kurang daripada maklumat 1 dalam
. dalam teks sumber, tezjemahan melampau pula ialah terjemahan yang mempunyai maklumat yang lebih daripada maklumat dalam teks sumber, terjemahan taksa ialah terjemahan yang mempunyai sekurang-kurangnya dua maklumat yang tidak dapat dikenalpasti ketepatannya; dan salah tetjemah ialah teijemahan yang mempunyai maklumat yang terpesong daripad~ maklumat teks a sal. Oleh sebab pemilihan struktur sintaksis dalam penteijemahan sangat penting, lahlrlah keperluan penganalisisan sintaksis bahasa sasaran (bahasa Malaysia) dan bahasa sumber (bahasa Inggeris) dalam penteijemahan dalam pemilihan sintaksis yang mencerminkan konsep yang lebih ikhlas bagi konsep asal. TUJUAN KAJIAN Kajian ini bertujuan menganalisis struktur ayat asal bahasa Inggeris dan ayat teijemahannya, khususnya ia meneliti perubahan struktur pada ayat bahasa Malaysia yang merupakan ayat terjemahan daripada ayat asal bahasa lnggeris. Hasil kajian ini diharapkan dapat menjadi panduan menterjemah kepada golongan yang menceburi bidang penteljemahan terutamanya tentang perubahan struktur daripada ayat bahasa l11ggeris kepada ayat buhasa Malaysia. 2 ) ,1
Dala.m tesis ini perkataan struktur merujuk hanya kepada susunan unsur-unsur tatabahasa dalam suatu ayat, Stockwell ( 1973 ). Susunan unsur-unsur ini boleh berlaku pada tahap frasa, misalnya dalam frasa adjektifbahasa Inggeris, kata adjektif diikuti oleh kata nama seperti dalam big house, tetapi dalam bahasa Malaysia kata adjektif mengikuti kata nama seperti dalam rumah besar. Dalam tesis ini perubahan struktur merujuk kepada perbezaan struktur pada ayat bahasa Malaysia yang merupakan tetjemahan ayat bahasa Inggeris. Akan diperlihatkan juga bahawa ada beberapa struktur ayat bahasa Inggeris yang tidak sama dengan struktur ayat bahasa Malaysia sebagai ayat bahasa sasaran; iaitu apabila struktur ayat bahasa sumber (hahasu lnggeris) dibatldingkan dengan struktur ayat bah a sa sa saran (bahasa Malaysia). Terdapat juga beberapa perubahan struktur ayat bahasa Inggeris yang strukturnya agak sama dengan struktur bahasa sasaran, iaitu dapat dikatakan, tiada perubahan ~truktur antara struktur ayat bahasa Inggeris dengan struktur ayat bahasa Malaysia. BIDANG KAJIAN Kajian ini terturnpu pada perhandingan struktur permukaan ayat-ayat bahasa lnggeris sebagai bahasa sumber dengan struktur permukaan ayat bahasa Malaysia sebagai bahasa sasaran. Kajian ini hanya tertumpu kepada empat 3 ,J
jenis ayat, iaitu ayat kehadiran dan berexplitif 'it' ayat pasrt: ayat berkata hubung dan ayat nafi: Yang berikut ialah penjelasan tentang ayat-ayat tersebut: ( 1.1) Ayat Kehadiran Ayat kehadiran merujuk kepada kumpulan ayat yang mengandungi kata there sebagai frasa nama subjek atau it sebagai ekspliti£ Kedua-dua there dan !! tidak mempw1yai rujukan kepada sesuatu objek atau berfhngsi scbagai ganti nama. Bcrikut inlah contoh ayat dcngan ~dan eskplitif'it' sebagai frasa nama subjek: (i) bahasa sumber - There is a cat in the room. (a) (ii) bahasa sasaran -Ada seekor kucing di dalam bilik itu. (i) bahasa sumber - I! is raining. (b) (ii) bahasa sasaran - Sedang hujan. (1.2) Ayat Pasif Kamus A Dictionary of Linguistics and Phonetics ( 1992) menakrifkan ayat pasif sebagai ayat yang mengandwtgi objek pada bahagian awal i: I ayat diikuti kata ketja transitif dan subjek mw1gkin wujud pada akhir ayat. Ayat pasifyang dikaji ialah: 4
(a) (b) (c) (d) (e) (t) struktur pasifdiri pertama bentuk tunggal. (i) bahasa sumber - The aeroplane was flown by me. (ii) bahasa sasaran - Kapalterbang itu k:upandu. struktur pasif diri pertama bentukjamak (i) bahasa sumber - That house can be seen from here by us. (ii) bahasa sasaran - Rumah itu boleh kita lihat. struktur pasif diri kedua bentuk mufrad (i) (ii) bahasa sumber - The door was closed by you. bahasa sasaran - Pintu itu~andaJ tutup. . kau ngkau struktur pasif diri kedua bentuk jamak (i) bahasa sumber - The cards were printed by you. (ii) bahasa sasaran - Kad-kad itu{kamu}cetak. kau engkau struktur pasif diri ketiga bentuk mufrad (i) bahasa sumber - The research was done by George. (ii) bahasa sasaran - Kajian itu dibuat oleh George. Kajian itu dibuat George. struktur pasif diri ketiga bentuk jamak (i) bahasa sumber - The job was done·by them. (ii) bahasa sasaran - Ketja itu dibuat oleh mereka. Keija itu dibuat mereka. 5 _)
(g) struktur pasiftak persona. (i) bahasa sumber - The stroke was killed by Abu. (ii) bahasa sasaran - Ular itu dibunuh oleh Abu. Ular itu dibunuh Abu. (1.3) Ayat yang mengandungi Kata Hubung. Menuiut Wren dan Martin ( 1959) ayat-ayat yang mengandungi kata hubung dapat dl"bahagi kepada empat jenis iaitu kumulatU: adversatU: tokokan dan syarat seperti dalam contoh-contoh berikut: (a) Kumulatif (i) bahasa sumber - He is a soldier and a thie£ (ii) bahasa sasaran - Dia seorang askar dan pencuri. (b) Adversatif (i) bahasa sumber - The design is nice but expensive. (ii) bahasa sasaran- Corak itu cantik tetapi mahal. (c) Tokokan (i) bahasa sumber - Either it is English or it is not. (ii) bahasa sasaran - Sarna ada ia bahasa Inggeris atau ia bukan bahasa Inggeris. (d) Syarat (i) bahasa sumber - It is cheap therefore you should buy it. (ii) bahasa sasaran - Ia murah oleh itu anda patut membelinya. 6 )
(1.4) Ayat Nafi Wren dan Martin (1986) mencatatkan ayat nafi sebagai ayat yang mengandungi kata nafi seperti not dan no. Ayat nafi yang dikaji di sini ialah ayat nafi simpleks, ayat dwi-nafi dan ayat tri-nafi seperti contoh-contoh berikut: (a) Ayat Nafi Simpleks (i) bahasa sumber - She is not a fool. (ii) bahasa sasaran - Dia bukannya bodoh. (b) Ayat Dwi-Nafi (i) bahasa sumber - Ifthis is not followed than the committee has no control. (ii) bahasa sasaran - Kalau ini tidak dipatuhi maka jawatankuasa ini tidak mempunyai kuasa (c) Ayat Tri-Nafi (i) bahasa sumber - There is no right answer to be aimed at, and no particular reason why we should not used four va~ants. ( ii) bah a sa sa saran - Tidak ada jawapan betul yang dijadikan sasaran dan tidak ada sebab tertentu mengapa kita tidak menggunakan empat kelainan. 7 "
BATASAN KAJIAN Terdapat dua batasan kajian dalam tesis ini.Yang pertama ialah jenis ayat manakala yang kedua ialah jenis teks. Tentang batasan pertama, iaitu jenis-jenis ayat , yang dijadikan sumber data ialah ayat simpleks dan ayat kompleks. Wren dan Martin (1986) menyatakan bahawa suatu ayat simpleks mempunyai hanya satu subjek dan satu predikat. Ayat kompleks pula mengandungi satu klausa utmna dan satu klausa subordinat atau beberapa klausa subordinat, (Wren and Martin, 1986). Ayat kompleks merangkumi ayat setara, ayat keterangan dan ayat penghubung. Oleh sebab bidang jenis ayat-ayat ini terlalu luas untuk tujuan keperincian analisis, kajian ini hanya menghadkan kepada analisis ayat simpleks yang sama. Akan tetapi pada tempat-tempat yang lain ayat kompleks akan juga dikaji, misalnya dalam kes ayat-ayat yang mempunyai kata hubung. Ayat simpleks dipilih untuk dikaji kerana kesemua ayat kompleks dapat dikeratkan kepada dua atau beberapa ayat simpleks. Jadi kajian dari segi ayat simpleks dianggap akan dapat diterapkan pada ayat kompleks untuk melihat sama ada berlakunya perubahan struktur akibat pentexjemahan. Walaupun demikian ayat kompleks juga dianalisis dalam kes-kes ayat yang mempw1yai kata hubung dan ayat-ayat dwi-nafi serta tri-nati, kcrana struktur ayat-ayat mt pada dasarnya jenis kompleks. 8 ,J
Tentang batasan kedua, data yang dianalisis dalam kajian ini terbatas kepada data yang diperolehi daripada tiga buah buku linguistik dan versi terjemahan buku-buku tersebut. Buku-buku linguistik yang digunakan ialah Dialectology, Chambers dan Trudgill ( 1980 ), Psycho linguistics, Steinberg ( 1982 ), dan Semantics, Palmer ( 1981 ). Teks terjemahannya ialah Dialektologi, Chambers dan Trudgill ( 1990), Psikolinguistik, Steinberg ( 1990) dan Semantik, Palmer ( 1989). Akan tetap~ bagi struktur-struktur yang dianggap banyak · menimbulkan masalah semasa penterjemahan yang tidak dapat dirangkumi dalam data daripada ketiga-tiga buah buku ini, data yang sesuai dari luar yang ada dalam pengetahuan penyelidik akan digWlakan. Ini berdasarkan alasan bahawa struktur yang menimbulkan masalah juga patut dibincangkan walaupun berhadapan dengan kesempitan data yang ada supaya para penterjemah menyedari masalah yang biasa dihadapi. Tentang jenis teks, kajian ini terbatas pada teks sumber jenis linguistik yang lebib berasaskan informasi. Secara umum teks jenis ini dapat diklasifikasi sebagai teks sastera. Penterjemahan teks sastera berlainan daripada pente:tjemahan teks kesusasteraan kerana teks sastera lebih mementingkan struktur, istilah dan maklumat manakala teks kesusasteraan mementingkan 'mood' (Picken, 1983 ). Oleh kerana kajian ini ialah satu kajian struktur, dan kajian ini terbatas kepada pente:tjemahan teks sastera sahaja, teks sastera di 'lih pL supaya kajian ditumpukan kep2.da struktur ayat dan bukan makna 9
kerana makna yang ada dalam teks ini memang tiada bermasalah ketaksaan dan tidak perlu dipersoalkan lagi. Sebaliknya teks kesusasteraan tidak begitu sesuai kerana dalam teks kesusasteraan maknanya dapat dipersoalkan dan ini mungkin menjejaskan kajian ini kerana struktur ayat juga dipengaruhi oleh pelbagai makna yang ada. Teks sains pula tidak sesuai digunakan kerana kajian teks terjem.ahan ini memerlukan pengetahuan sains bidang yang berkenaan. KERANGKA ANALISIS Model teori yang digunakan wttuk membandingkan ayat-ayat bahasa Malaysia dan bahasa Inggeris ialah model Tatabahasa Transformasi Generatif yang dikenali sebagai Teori Standard, Chomsky ( 1965) khususnya struktur permu.kaan dan transformasi serta ditambah oleh teori X-berpa1ang, teori tikas dan kategori kosong daripada teori kuasaan dan tambatan, Chomsky (1981). Model Tatabahasa Transformasi generatif jenis Teori Standard, Chomsky ( 1965) seperti dalam ( l. 5) didapati sesuai bagi keperluan perbandingan struktur, iaitu struktur permukaan dalam kajian 'ini, kerana model ini menempatkan setiap w1sur dalam turutan yang jelas melalui persembahan gambarajah pohon. Setiap perubahan kedudukan unsur dapat diteliti se~.:ara jelas. Walau bagaimanapun, rajah pohon bagi struktur luar akan dipaparkan dengan menggunakan kaedah X - bar (X '), Chomsky ( 1970) dan kemudiannya diperhalusi dan digunakan dalam Haegeman ( 1991 ). 10 atau )
(1.5) Model Teori Standard, Chomsky (1965) DASAR (BASE) Rumus Kategori (Categorical Rules) Komponen Sintaksis (Syntactic ·. Component) Leks ikon (Lexicon) ! Rumus Sisipan Leksikon (Lexicon I Insertion Rules) -!-'..-_ . . Struktur Dalam (Deep Structures) Rumus Transformasi (Transformational Rules) I t S~ruktur Luar (Surface Structures) Komponen Fonologi (Phonological component) 1 t Rumus Fonologi (Phonological Rules) Representasi Fonetik (Phonetic Representation) Gambarajah 1.1 11 Komponen Semantik ( Semantic Component) :~ U Kamus ~t~ Rumus Projeksi I I (Dictionary) (Projection Rules) Struktur Dalam (Deep Structures) Representasi Semantik (Semantic Representation) . ~)
Model dalam 1.5 memperlihatkan hubungan antara komponen-komponen. Kesemuanya dipaparkan untuk menunjukkan kedudukan setiap komponen dibandingkan dengan komponen lain. Tesis ini tidak merujuk kepada struktur dalam ayat sebaliknya tesis ini hanya menumpukan kepada struktur permukaan sahaja; iaitu output struktur setelah berlaku transformasi. Misalnya dalam ayat ( 1.6), kedudukan semua unsur dapat dipaparkan dalam ( 1.6') dan yang dikaji dalam tesis ini ialah struktur permukaan sahaja. ( 1.6) I read the book yesterday. 'Saya baca buku itu kelmarin.' (1.6') I" ~ Spec I' I~ N' I l kala 'dulu' K" K' N KAN ' Adjung I 'saya' read 'baca' A pen I the 'itu' N' I N I yesterday 'kelrnarin' book 'buku' 'I read the book yesterday'. 12 .1
Kedudukan unsur menurut turutan ialah I(N) +read (K) +the (Pen)+ book . (N). Ayat (1.6) dapat diteljemahkan menjadi ayat (1.7) yang diwakili (1.7') . ( l. 7) Saya baca buku itu kel.marin. (1.7') I" ~ I' / " ' - Spec I N' I N I l kala K" K'/'Adjung l l saya RJ I kelmarin 'I' 'yesterday' K I baca 'read' N' N~ Pen ' buku 'book' \ itu 'the' 'Saya baca buku itu kel.marin'. Kedudukan unsur rnenurut turutan ialah saya (N') + baca (K) + buku (N') + itu (Pen). Perubahun kedudukan unsur dnpnt ditcliti dcngan jclns, iaitu apabila kcdua-dua turutan unsur dipaparkan bersama dalam ( 1.8). 13 ' '
(1.8) RSF struktur asal struktur terjemahan I (N') + read (K) +the (pen) +book (N') Saya (N) + baca (K') + buku (N) itu (Pen) Maka dapat dilihat secara jelas urutan itu berubah pada bahagian the book dan buku itu. Dalam bahasa lnggeris kata penunjuk wujud sebelum kata nama tetapi dalam bahasa Malaysia, yang berlaku ialah perkara yang sebaliknya, iaitu kata nama wujud sebelum penunjuk. Oleh sebab perubahan kedudukan Wisur dapat diteliti dengan begitu jelas sekali melalui struktur rajah pohon ini, model ini dipilih Wltuk digunakan sebagai landasan untuk meneliti perubahan kedudukaJ1 Wlsur dalam ayat dalam kajian ini. KAEDAH KAJIAN Kajian ini bergantung kepada analisis data yang diperolehi daripada tiga buah buku serta versi teijemahan buku-buku tersebut seperti dalam 1.3. Kesemua teks sumber tersebut dibaca, ayat-ayat yang berkaitan dikutip daripada teks sumber da•1 teks sasaran. Kcdua~dua ayat dalam bahasa sasaran dan bahasa sumber dibandingkan, kemudian perubahan struktur yang berlaku dicatatkan. 14 '
Tahap perubahan struktur tersebut ditinjau melalui (a) rajah pohon mengikut pemaparan X - bar (X') dan (b) braket berlabel, iaitu L.,] 'frasa nama', [k,] 'frasa ketja', [A'] 'frasa adjektif dan sebagainya. Misalnya dalam ayat (1.9a) dan tetjemahnnya ( 1. 9b) dikutip dan dikaji. Selepas itu analisis kedua-dua struktur ayat dipaparkan ke dalam ( 1. 9a') dan ( 1. 9b'). Setiap perubahan struktur akan ditinjau dan dikaji daripada pemaparan gambarajah pohon yang ada. (1.9)(a) The man wore a yellow shirt. 'ltu orang pakai satu kuning kemeja.' (b) 'Orang itu memakai sehelai kemeja kwting.' ( 1.9a') I" Spec~ I' I I~ 1\ I /'~ K' N pl\ I I \ kala lepas A" K N' I wear pen \ 'pakai' a A I man 'orang' The 'pemmjuk' yellow shirt 'satu' 'kuning' 'baju' 'the man wore a yellow shirt.' 15 . )
(1.9b') I" ~ Spec ~. r l~K' {Pen \ ~N" ;1,; (\ N I kemeja 'shid K kala N N' ' I I Orang 'man' itu 'the' memakai pen 'w~ar' I sehelai 'a piece' kuning 'yellow' 'orang itu memakai sehelai kemeja kuning.' Perubahan struktur dapat ditinjau apabila kedua-dua struktur dibandingkan. Dapat dilihat perubahan struktur pada bahagian the man yang menjadi orang itu dan yellow shirt menjadi kemeja kuning. Perlu juga dinyatakan di sini, bagi tujuan lukisan rajah pohon yang lebih kemas, bahagian rajah pohon atau konstituen yang tidak penting dalam perbincangan akan dipermudahkan dengan cara menggunakan rajah tiga segi ( ~ ) sahaja. Setiap perubahan akan dicatatkan dan dikaji mengikut jenis ayat. 16
ORGANISASI KAJIAN Tesis ini terdiri daripada 7 bab. Bab satu menyatakan latar belakang kajian, tujuan kajian, bidang kajian, batasan kajian, kerangka analisis dan kaedah kajian. Bab 2 ialah pemyataan teoritis yang menjadi panduan analisis tesis ini. Bab ini merangkumi definisi terjemahan, jenis-jenis terjemahan dan konsep teijemahan. Bab 3 pula membincangkan kepadanan perubahan struktur ayat kehadiran dalam bahasa lnggeris. Bab 4 membincangkan kepadanan struktur ayat pasif orang pertama, orang kedua dan orang ketiga. Bab 5 membincangkan kepadanan struktur permukaan ayat penghubw1g, iaitu ayat yang mengandw1gi kata hubw1g and, but, however dan lain-lain. Bab 6 membincangkan kepadanan struktur ayat satu nafi dwi-nafi dan tri-nafi. Bab pl!nutup dan juga dikenali sebagai Bab 7 mengemukakan dapatan-dapatan tesis ini secara keseluruhan. 17 . )
BAB2 LA TAR BELAKANG TEORI PENTERJEMAHAN PENGENALAN Bab ini membincangkan definisi penteijemahan, jenis-jenis teijemahan dan juga teori sintaksis yang digunakan. DEFINISI 'PENTERJEMAHAN' Terdapat beberapa dcfinisi yang pemah diberi oleh ahli-ahli bahasa, pentcrjcmah dun jugn penulis kamus. nebcrapa dcfinisi yang dikemukakan oleh tiga kumpulan pakar uu akan dilihat dan suatu perbandingan antara definisi-definisi m1 akan dibuat. Daripada situ dasar-dasar teori tesis ini dapat ditetapkan~ Definisi penteijemahan dalam beberapa kamus am tercatat sebagai, 11 ••• menyatakan ( sesuatu yang diucap kan a tau terutamanya bertulis) dalam bah a sa yang lain a tau dalam perkataan yang lebih mudah ... (Oxford Advanced Leamer's Dictionary, 1 1989)1 , 11 •••• memindahkan suatu bah a sa ke dalam bah a sa yang lain .... 11 (Kamus Inggeris Melayu 2 18 11 ' )
Dewan, (1992) ; 2 11 .... menukar daripada suatu bahasa ke dalam bahasa yang lain ... 11 (The Little Oxford Dictionary of Current English, 1969) ; 3 . . . . . memindahkan a tau menukarkan daripada suatu temp at, keadaan, bentuk atau rupa kepada tempat, keadaan, bentuk atau rupa yang lain (Webster's New 4 Collegiate Dictionary, 1973). 4 Kesamaan faktor dalam keempat-empat definisi kamus am di atas merangkumi faktor pemindahan daripada bahasa sumber kepada bahasa sasaran. Definisi kamus Oxford Advanced Leamer's Dictionary ( 1989), dan kamus Webster's New Collegiate Dictionary ( 1973) merangkumi faktor bentuk teks sumber, iaitu teks sumber boleh wujud dalam bentuk ucapan atau bertulis. Definisi kamus Oxford Advanced Learners Dictionary ( 1989) juga merangkumi faktor makna dan seterusnya memberi implikasi faktor pembaca teks terjemahan, iaitu makna dapat dipermudahkan. Hal seperti ini dapat membawa implikasi faktor pembaca teks terjemahan kerana makna yang dipermudahkan mestilah disusun mengikut tahap kepakaran dan kesesuaian pembaca teks terjemahan. Walaupun beberapa faktor telah dikemukakan, faktor yang penting seperti mengekalkan mesej atau makna asal tidak disebut. Jadi, dapat katakan bahawa definisi kamus am didapati terlalu umum. Definisi penteijemahan suatu kamus khas dalam bidang linguistik tercatat sebagai, " .... memindahkan ungk.apan-ungk.apan suatu bahasa ('bahasa sa saran') supaya maknanya dikekalkan .... " (Ail Encyclopedic 19 " . )
Dictionary of Language and Languages, (1992). 5 Kamus International Encyclopedia of Linguistics, ( 1992) pula membahagikan penterjemahan kepada dua jenis yang khusus, iaitu 11penterjemahan serentak11 6 dan penterjemahan 11baca pandang. 11 7 "Penterjemahan serentak" didefinisikan sebagai, 11 •••• memindahkan suatu mesej ucapan daripada suatu bah a sa kepada suatu bahasa yang lain . . . . . . 118 Penteijemahan 11baca pandang 11 pula didefinisikan sebagai, 11 •••• pemindahan suatu mesej bertulis dalam bentuk ucapan daripada suatu bahasa kepada suatu bahasa yang lain .... 119 Dalam kamus khas pula kelihatan definisi-definisi menekankan kepada pengekalan faktor mesej asal jika dibandingkan dengan definisi-definisi dalam kamus am. De:finisi kamus khas melibatkan faktor makna selain faktor bahasa sumber, bahasa sasaran, pembaca teks teijemahan dan bentuk teks. Daripada definisi kamus, kita akan beralih kepada definisi para sarJana dalam bidang penteijemahan dan juga ahli linguistik. Forster ( 1958: 1) mendefinisikannya sebagai pemindahan isi-isi sesuatu teks daripada satu bahasa ke dalam bahasa yang lain, dengan mengambil kira fakta bahawa kita tidak selalu dapat memisahka.r1 isi daripada bentuknya 11
10 Temyata definisinya menekankan kepentingan gaya dan struktur penulisan setaraf dengan kepentingan isi kandungan. 20 )
Pada Rabin (1958:123) pula, "Terjemahan ialah suatu proses, sesuatu ucapan secara lisan atau bertulis berlaku dalam sesuatu bahasa yang bertujuan dan dianggap memberi makna yang sama dalam perkara yang telah diucapkan dalam bahasa lain". 11 Rabin juga mementingkan makna dan mood mesej, iaitu sama ada mesej itu jenis lisan atau bertulis. Ainon (1985:16) pula mendefinisi terjemahan sebagai suatu proses" .... menyalin semula maklumat yang terkandung dalam teks sumber ke dalam bahasa penerima." Temyata dalam definisinya, Ainon mementingkan mesej yang terkandung dalam teks sumber. Ainon tidak menyebut tentang struktur ataupun bentuk mesej asal. Dalam Brislin ( 1976: 1 ), dicatat bahawa "Penteijemahan merupakan istilah am yang merujuk kepada pemindahan pemikiran dan idea daripada satu bahasa (sumber) kepada satu bahasa yang lai~ (sasaran)." 12 Brislin seterusnya menegaskan mesej yang diterjemahkan mungkin dalam bentuk lisan atau bertulis atau dalam bentuk bahasa isyarat. Temyata definisi Brislin agak berbeza kerana definisi beliau juga merangkumi penterjemahan bentuk bahasa isyarat kepada ben~ lain, bentuk lain ke dalam bentuk bahasa isyarat ataupun bentuk bahasa isyarat ke dalam bentuk bahasa isyarat yang lain. Definisi Newmark ( 1988) pula rnembataskan penterjernahan kepada bentuk lisan atau bertulis, dan definisinya tidak seliberal Brislin yang menyatakan teijemahan juga melibatkan bahasa isyarat. Namun begitu Newmark kelihatan 21 ,J
sependapat dengan Brislin tentang istilah terjemahan. Terjemahan hanyalah satu istilah am, seperti yang dinyatakan olehnya ( 1988:13 ), 11 ••• secara am, penterjemahan ialah suatu istilah am yang meliputi sebarang cara pemindahan suatu mesej, lisan atau bertulis, daripada tulisan kepada ucapan, daripada ucapan kepada tulisan sesuatu mesej, daripada suatu bahasa kepada bahasa yang lain 11
13 Seterusnya, Winter Werner ( 1961:6 8) menyatakan, 11 •••• proses menterjemah ialah menggantikan pernyataan sesuatu interpretasi daripada sebahagian alam di sek.itar k.ita dan dalam diri k.ita dengan suatu pemyataan yang sepadan mungkin 11
14 Definisi Werner ini merupakan . sesuatu definisi yang agak bebas kerana ia tidak membezakan antara terjemahan dan interpretasi. Nida dan Taber ( 1969: 12) pula mendefinisikan terjemahan sebagai " ... penghasilan semula dalam bahasa sasaran, padanan mesej yang terdekat dengan bahasa asal, pertamanya dari segi makna dan keduanya dari segi gaya". 15 Dapat disimpulkan di sini bahawa ciri-ciri penting dalam definisi-definisi yang dikemukakan oleh para sarjana dalam bidang penterjemahan meliputi yang berikut: 22 ;
(2.1) (a) penteijemahan meh'batkan pemindahan mesej dalam suatu bahasa sumber (bentuk lisan, bertulis atau isyarat) ke dalam bahasa sumber yang lain (bentuk lisan, bertulis atau isyarat), Brislin (1976:1), (b) mesej yang diteijemahkan mestilah mesej yang terdekat atau paling hampir, Nida dan Taber (1969: 12) (c) mesej diberikan keutamaan, Ainon (1985:16) (d) jika boleh, gaya mestilah sama, Nida dan Taber (1969:12) Duripnda (2. 1) di atas, dclinisi tc~jcmahun yang akun digunukan clalnm tesis ini adulah seperti dalam (2.2): (2.2) Penterjemahan ialah proses pemindahan mesej yang terdekat dan sempurna dari suatu bahasa sumber dalam bentuk bertulis ke dalam bahasa sasaran dalam bentuk bertulis dengan mengekalkan struktur asa~ jika mungkin, tanp,a menjejaskan pemahaman pembaca sasaran. De:finisi ini penting dalam kajian ini kerana salah satu ciri yang penting yang disebutkan ialah pengekalan struktur asal. Kajian ini akan ditumpukan kepada sckadar mana struktur asal dikckalkan. Seterusnya, definisi itu tidak memasukkan bahasa lisan dan isyarat kerana dianggap kedua-duanya termasuk dalam domain interpretasi. 23
, JENIS-JENIS TERJEMAHAN Bahagian ini membincangkan jenis-jenis terjemahan. Pada amnya pendapat para satjana tidak memperlihatkan keseragaman tentang istilah bagi jenis terjemahan. Kadang-kadang istilah yang berlainan digunakan untuk jenis tetjemahan yang sama; misalnya tetjemaban kata demi kata oleh Catford ( 1965) sama dengan tetjemahan literal yang dihuraikan oleh Wilss ( 1982). Dryden ( 1684) di dalam Nida ( 1964) juga menyifatkan metafrasa sebagai satu pentetjemahan perkataan demi perkataan dan baris demi baris. De:finisi teijemahan metafrasa juga mirip tetjemahan kata demi kata dan teijemahan literal. Antara istilah jenis tetjemahan yang biasa digunakan ialah tetjemahan dinamik (Nida, 1964) a tau teijemahan komunikatif (Newmark, 1981) dan tetjemahan formal (Nida, 1964) atau teijemahan semantik (Newmark, · 1981 ). Terjemahan dinamik atau komunikatif mengutamakan mesej yang. disampaikan kepada pembaca sasaran. Tezjemahan formal atau semantik sebaliknya mengutamakan struktur ayat, gaya dan bentuk bahasa sumber. 24 . )