MOH/S/FAR/56.22(BP)-e Program Perkhidmatan Farmasi Kementerian Kesihatan Malaysia POLISI OPERASI FARMASI AMBULATORI 2022 (Edisi Kedua)
Januari 2022 e-ISBN © HAKCIPTA TERPELIHARA Kandungan buku ini tidak boleh diterbitkan semula tanpa mendapat kebenaran secara bertulis daripada pemegang hak cipta. Walau bagaimanapun, penggunaan mana-mana maklumat di dalam kandungan buku ini dibenarkan dengan syarat pengakuan hak cipta dimasukkan dan maklumat digunakan dalam konteks yang sesuai, tidak berubah atau mengelirukan. Terbitan: Bahagian Amalan dan Perkembangan Farmasi Program Perkhidmatan Farmasi Kementerian Kesihatan Malaysia Lot 36, Jalan Profesor Diraja Ungku Aziz, 46200 Petaling Jaya, Selangor, Malaysia. Telefon : 603-7841 3200 Faks : 603-7968 2222 Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 2
Tarikh Penerbitan Rumusan Kandungan Dokumen Menggantikan Dokumen Tadbir Urus Skop Pelaksanaan Semakan datang akan Januari 2022 Dokumen ini menerangkan polisi perkhidmatan yang berkaitan dengan farmasi ambulatori di fasiliti kesihatan Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM). operasi perkhidmatan 1) Polisi Operasi Ambulatori Edisi 1. 2) Prosedur Operasi Piawai Farmasi kesihatan 2005 Seksyen Farmasi Ambulatori Cawangan Penjagaan Farmaseutikal Bahagian Amalan & Perkembangan Farmasi Program Perkhidmatan Farmasi Semua fasiliti perkhidmatan farmasi ambulatori. kesihatan KKM yang menyediakan 2027 (Setiap lima (5) tahun) Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 3
PENGHARGAAN Penasihat YBrs Puan Fuziah Binti Abdul Rashid Pengarah Bahagian Amalan dan Perkembangan Farmasi Kementerian Kesihatan Malaysia Puan Rohana binti Hassan Timbalan Pengarah Cawangan Penjagaan Farmaseutikal Bahagian Amalan dan Perkembangan Farmasi Kementerian Kesihatan Malaysia Editorial Norhayati binti Musa Ketua Penolong Pengarah Kanan Cawangan Penjagaan Farmaseutikal Bahagian Amalan dan Perkembangan Farmasi Kementerian Kesihatan Malaysia Shakirin binti Shaik Rahmat Ketua Penolong Pengarah Kanan Cawangan Penjagaan Farmaseutikal Bahagian Amalan dan Perkembangan Farmasi Kementerian Kesihatan Malaysia Senarai Ahli Jawatankuasa Farmasi Ambulatori Rahayu binti Abdul Manan (Pengerusi) Pegawai Farmasi Hospital Tengku Ampuan Rahimah, Selangor Nur Jamiah binti Taufek Ketua Penolong Pengarah Kanan Sektor Farmasi Kesihatan Awam Bahagian Perkembangan Kesihatan Awam Kementerian Kesihatan Malaysia Zaidah binti Abd Karim Ketua Cawangan Amalan dan Perkembangan Farmasi Bahagian Perkhidmatan Farmasi, Jabatan Kesihatan Negeri Pahang Thian Soon Yew Ketua Penolong Pengarah Bahagian Perkhidmatan Farmasi, Jabatan Kesihatan Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur & Putrajaya Nurhayati binti Md Osman Pegawai Farmasi Hospital Sultan Abdul Halim, Kedah Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 4
PENGHARGAAN Senarai Ahli Jawatankuasa Farmasi Ambulatori Beh Wei Yih Pegawai Farmasi Hospital Taiping, Perak Shahnaz binti Bishahrin Pegawai Farmasi Hospital Port Dickson, Negeri Sembilan Hasliza binti Abdullah Pegawai Farmasi Hospital Besut, Terengganu Tham Yap Yuan Pegawai Farmasi Hospital Duchess of Kent, Sabah Roziah binti Mamat@Ismail Pegawai Farmasi Klinik Kesihatan Kangar, Perlis Afida Amir binti Ismet Amir Mohd Idris Pegawai Farmasi Klinik Kesihatan Butterworth, Pulau Pinang Ku Siew Choo Pegawai Farmasi Klinik Kesihatan Peringgit, Melaka Nor Afifah binti Rahimi Pegawai Farmasi Klinik Kesihatan Bandar Pasir Mas, Kelantan Sylvia Wong Wen Hsin Pegawai Farmasi Klinik Kesihatan Batu Kawa, Sarawak Caroline Esther Paul Pegawai Farmasi Klinik Kesihatan Wilayah Persekutuan Labuan Ho Chia Chia Pegawai Farmasi Hospital Kuala Lumpur Amirah binti Mohammad Zaki Pegawai Farmasi Institut Kanser Negara Sarahfarina binti Abd Rahim Pegawai Farmasi Institut Kanser Negara Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 5
Kandungan Muka surat PENGENALAN 8 OBJEKTIF 9 DEFINISI 10 SINGKATAN 14 SKOP PERKHIDMATAN FARMASI AMBULATORI 1. PENGURUSAN ORGANISASI 16 1.1 Struktur Organisasi dan Pentadbiran 17 1.2 Fungsi dan Skop Perkhidmatan 17 1.3 Tugas dan Tanggungjawab 18 1.4 Komunikasi Anggota 19 1.5 Hubungan dan komunikasi Inter dan Intra-Jabatan 19 1.6 Pengurusan Sumber Kewangan 2. PEMBANGUNAN SUMBER MANUSIA 19 21 2.1 Sumber Manusia 22 2.2 Kursus, Latihan dan Pembelajaran Berterusan (CPD) 22 2.3 Orientasi Anggota 22 2.4 Jadual Giliran dan Deployment 22 2.5 Disiplin Anggota 23 2.6 Pencapaian Prestasi Anggota 23 3. POLISI & PROSEDUR 25 3.1 Waktu Operasi 26 3.2 Preskripsi Ubat 26 3.3 Pendispensan Ubat 29 3.4 Pembekalan Ubat 30 3.5 Kaunseling Ubat-ubatan dan Pendidikan Pesakit 33 3.6 Pelaporan kesan Advers Ubat 34 3.7 Pelaporan Kesilapan Pengubatan 34 3.8 Permohonan maklumat berkaitan Ubat-ubatan 34 3.9 Formulari Ubat 35 3.10 Perolehan, Penyimpanan dan Kawalan Ubat-ubatan 4. FASILITI & PERALATAN 36 40 4.1 Fasiliti, peralatan dan lain-lain sumber 4.2 Penyelenggaraan dan Pembaikan 4.3 Kebersihan dan Housekeeping 41 42 42 5. KESELAMATAN 44 5.1 Keselamatan 5.2 Bekalan Kontigensi Bencana 45 46 6. KUALITI & INOVASI 48 6.1 Inisiatif, Kreativiti, Inovasi dan Penambahbaikan Perkhidmatan 6.2 Promosi Perkhidmatan dan Aktiviti Farmasi 49 49 Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 6
POLISI OPERASI FARMASI AMBULATORI KUALITI & INOVASI 6 1 PENGURUSAN ORGANISASI KESELAMATAN 5 SKOP UTAMA 2 PEMBANGUNAN SUMBER MANUSIA FASILITI & PERALATAN 4 3 POLISI & PROSEDUR Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 7
PENGENALAN Perkhidmatan Farmasi Ambulatori Perkhidmatan farmasi ambulatori merupakan perkhidmatan penjagaan farmaseutikal yang disediakan kepada pesakit yang mendapat rawatan sebagai pesakit luar di fasiliti kesihatan Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM). Pegawai farmasi (PF) adalah bertanggungjawab untuk mendispens ubat-ubatan yang telah dipreskrib oleh pegawai perubatan mengikut tempoh yang ditetapkan serta mematuhi polisi dan garis panduan klinikal dan amalan farmasi yang terkini. Jabatan/Unit Farmasi di fasiliti kesihatan KKM perlu memastikan ketersediaan ubat-ubatan secara optimum berdasarkan formulari ubat di fasiliti masing-masing. Pengurusan inventori ubat-ubatan hendaklah dirancang dan dilaksanakan dengan baik dan efisien untuk memastikan bekalan stok ubat-ubatan adalah mencukupi demi menjamin kesinambungan rawatan pengubatan kepada pesakit. Seiring dengan perkembangan farmakoterapi semasa dalam rawatan perubatan pesakit, terdapat pelbagai perkhidmatan tambahan yang telah diperkenalkan di farmasi pesakit luar bagi meningkatkan penjagaan farmaseutikal dan memastikan pematuhan pesakit terhadap rawatan yang diberikan seperti Medication Therapy Adherence Clinic (MTAC), Home Care Pharmacy Services (HCPS), Program Rawatan Methadone dan Farmakoterapi Berhenti Merokok (FBM). Perkhidmatan Nilai Tambah Farmasi (Pharmacy Value Added Service -VAS) Perkhidmatan Nilai Tambah Farmasi (Pharmacy Value Added Service -VAS) merupakan inisiatif Program Perkhidmatan Farmasi untuk menambahbaik pengurusan pembekalan ubat susulan kepada pesakit di fasiliti kesihatan KKM. Perkhidmatan ini dapat mengurangkan masa menunggu pesakit dan kesesakan di kaunter farmasi. Lazimnya, pesakit berpenyakit kronik di fasiliti KKM akan dirawat oleh pegawai perubatan secara berkala pada setiap tiga hingga enam bulan. Pesakit akan dipreskrib dengan bekalan ubat-ubatan bagi tempoh tersebut. Walaupun begitu, bagi menjamin kualiti penggunaan ubat-ubatan, bekalan ubat hanya akan diberikan untuk tempoh sebulan kecuali dalam kes-kes tertentu. Justeru itu, pesakit perlu datang ke farmasi untuk mendapatkan bekalan ubat susulan pada setiap bulan seterusnya sehingga tempoh preskripsi tersebut tamat. Perkara ini membebankan pesakit dari segi kos pengangkutan yang perlu dibelanjakan serta masa yang perlu diperuntukkan untuk datang ke kaunter farmasi fasiliti KKM. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 8
PENGENALAN Sehubungan itu, perkhidmatan pendispensan ubat susulan ditransformasikan melalui beberapa proses inovasi bagi memudahkan pesakit mendapat bekalan ubat susulan dan memberi pilihan kepada pesakit. Antara perkhidmatan VAS yang ditawarkan di fasiliti kesihatan KKM ialah Sistem Pendispensan Ubat Bersepadu (SPUB), Sistem Janji Temu, Farmasi Pandu Lalu, Ubat Melalui Pos (UMP), Locker4U dan Ubat Melalui Pihak Ketiga (UM3) bagi memastikan terapi ubat-ubatan pesakit tidak tergendala dan meningkatkan pematuhan pesakit terhadap rawatan. MyUBAT Sistem Pengurusan Pembekalan Ubat Susulan bagi Perkhidmatan Nilai Tambah Farmasi (MyUBAT) telah diperkenalkan sebagai platform untuk memberi kemudahan dan pilihan kepada pesakit bagi urusan pendaftaran serta pengambilan bekalan ubat susulan pesakit dari fasiliti kesihatan KKM. Aplikasi MyUBAT melalui telefon pintar membolehkan pesakit memantau janji temu perkhidmatan VAS. Selain itu, penggunaan sistem ini juga dapat memudahkan anggota farmasi menguruskan proses pendaftaran dan penyediaan ubat- ubatan susulan dengan lebih sistematik. OBJEKTIF Polisi operasi farmasi ambulatori ini merupakan panduan ringkas sebagai rujukan oleh semua fasiliti kesihatan KKM yang menyediakan perkhidmatan farmasi ambulatori di Unit Farmasi Pesakit Luar. Objektif polisi ini ialah :- a) Memberi panduan berkaitan polisi perkhidmatan farmasi ambulatori yang telah ditetapkan mengikut keperluan akta, peraturan dan garis panduan berkaitan. b) Memberi panduan mengenai keperluan operasi farmasi ambulatori yang perlu dirancang dan dilaksanakan dengan cekap, berkesan serta mematuhi tatacara dan prosedur kerja yang telah ditetapkan. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 9
DEFINISI Amalan Ekosistem Kondusif Sektor Awam (EKSA) Analisis ABC -VEN Fasiliti kesihatan Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) ▪ EKSA adalah inisiatif penjenamaan semula Amalan 5S Sektor Awam oleh pihak Malaysian Administrative Modernisation and Management Planning Unit (MAMPU) dengan mengambil kira keperluan bagi mengetengahkan persekitaran tempat kerja yang berkualiti dan kondusif supaya lebih relevan kepada jabatan/ agensi sektor awam. ▪ Komponen utama dalam pelaksanaan EKSA masih berteraskan Amalan 5S yang ditambahbaik di samping penambahan beberapa elemen baharu seperti imej korporat, kreativiti dan inovasi, amalan hijau, persekitaran kondusif dan kepelbagaian agensi. ▪ Analisis ABC merupakan analisis penggunaan ubat dan kos untuk menentukan item yang banyak menyumbang ke arah penggunaan peruntukan. Ubat-ubatan dikategorikan kepada A, B dan C berdasarkan peratus perbelanjaan ubat. ▪ Analisis VEN (Vital, Essential and Non-Essential) adalah satu kaedah untuk membantu menetapkan keutamaan pembelian ubat- ubatan dan penyimpanan stok. Analisis VEN membolehkan ubat- ubatan dengan keberkesanan dan kegunaan yang berbeza dibandingkan. Ubat dikategorikan mengikut kesan terapeutik dan dibahagikan ke dalam kategori vital, essential, non-essential. Hospital, klinik kesihatan, klinik desa, klinik komuniti dan lain-lain institusi kesihatan di bawah KKM sahaja. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 10
DEFINISI Formulari Ubat KKM (FUKKM) Intervensi Island Dispensing System Kaunter Terbuka Medication Therapy Adherence Clinic (MTAC) Merupakan senarai ubat-ubatan yang telah diluluskan untuk digunakan di semua hospital dan klinik kesihatan KKM.
FUKKM bertujuan untuk memberi panduan kepada preskriber bagi mempreskripsi ubat-ubatan yang berkesan, kos efektif serta selamat. Membantu fasiliti KKM agar mengawal dan mengoptimakan peruntukan ubat-ubatan kerana penyenaraian ubat-ubatan ke dalam FUKKM dilakukan secara evidence-based.
FUKKM mengandungi maklumat nama ubat dalam generik (International Non-proprietary Name atau INN), kategori preskriber yang boleh memulakan preskripsi, dos, interaksi, indikasi, had penggunaan (jika ada) serta kesan advers. Aktiviti yang dilaksanakan oleh Pegawai Farmasi bagi menyelesaikan isu-isu yang berbangkit semasa saringan preskripsi. Sistem pengurusan preskripsi dalam proses aliran kerja pendispensan di mana tugas pengisian-pelabelan dilaksanakan oleh seorang anggota farmasi dan perlu disemak semula/semak silang oleh pegawai farmasi/anggota farmasi yang lain sebelum didispens atau dibekalkan kepada pesakit. Merupakan sistem perkhidmatan kaunter berkonsepkan mesra pelanggan di mana tiada pemisah/ penghadang di antara anggota farmasi dan pesakit semasa urusan pendispensan. Salah satu komponen farmasi klinikal di mana objektif perkhidmatan ini adalah untuk meningkatkan kepatuhan pesakit terhadap ubat-ubatan. Perkhidmatan ini melibatkan kolaborasi di antara pegawai farmasi terlatih dengan pegawai perubatan di dalam memberi penjagaan farmaseutikal kepada pesakit . Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 11
DEFINISI Preskripsi Preskriber Pharmacy Information System (PhIS)
Satu arahan bertulis di atas slip rasmi (Perubatan 6A Pindaan 3/96 bagi fasiliti kesihatan KKM) yang sah dan lengkap/ electronic prescription daripada preskriber (pengamal perubatan berdaftar, pengamal pergigian berdaftar) kepada pesakit untuk mendapat bekalan ubat- ubatan dari unit farmasi. Akta Racun 1952, Seksyen 24 (2) - Prescription Any written or oral instruction to the seller or supplier to supply any poison, or medicine containing any poison, for the purpose of the medical, dental or animal treatment of any person or animal, given by any person. Pegawai bertauliah yang diberi kuasa menulis preskripsi (pengamal perubatan berdaftar, pengamal pergigian berdaftar dan pegawai veterinar berdaftar) secara manual atau online. Kelayakan preskriber untuk menulis atau memohon bagi setiap kategori ubat di fasiliti kesihatan KKM adalah seperti yang tersenarai dalam Formulari Ubat KKM (FUKKM). Akta Racun 1952, Seksyen 24 (2) - Prescriber The person giving such instructions or causing such instructions to be given to the seller or supplier Sistem yang lengkap dan komprehesif serta mengintegrasikan perkhidmatan berkaitan farmasi untuk memastikan aktiviti amalan perkhidmatan farmasi dapat dijalankan dengan baik . Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 12
DEFINISI Saringan Semak silang (Counterchecking) Semak semula (Double-checking) Ubat Psikotropik Ubat Dadah Berbahaya Waktu Bekerja Penelitian yang dibuat oleh pegawai farmasi atas preskripsi/ permohonan dari preskriber bagi memastikan maklumat berkaitan pesakit dan ubat yang ditulis adalah menepati indikasi dan keperluan farmakoterapi pesakit tersebut. Proses semakan semula ubat-ubatan yang diisi berbanding preskripsi dan label ubat (counterchecking) oleh pegawai farmasi atau penolong pegawai farmasi yang berbeza bagi memastikan pengisian dan pelabelan yang tepat dan betul. Proses semakan semula ubat-ubatan yang diisi berbanding preskripsi dan label ubat (double-checking) oleh pegawai farmasi atau penolong pegawai farmasi yang sama bagi memastikan pengisian dan pelabelan yang tepat dan betul. Ubat-ubat yang tersenarai di dalam Jadual Ketiga Akta Racun 1952. Ubat-ubat yang tersenarai di dalam Jadual Pertama Akta Dadah Berbahaya 1952. a) Waktu pejabat didefinisikan sebagai masa bekerja mulai 7.30 pagi sehingga 5.30 petang b) Selepas waktu pejabat didefinisikan sebagai masa bekerja selepas waktu pejabat bagi hari bekerja (termasuk hujung minggu dan cuti umum). Nota : Waktu bekerja di kaunter farmasi boleh ditentukan mengikut waktu operasi di fasiliti kesihatan masing-masing. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 13
SINGKATAN Bil Singkatan 1. ADR 2. CPD 3. CQDC 4. DD 5. FBM 6. FUKKM 7. HIS 8. JKUT 9. KKM 10. KPK 11. MTAC 12. KJF 13. NEDL 14. PhIS 15. PF 16. PKPF 17. PPF 18. PPK 19. PPP 20. PPUSS Penerangan Adverse Drug Reaction Continuous Professional Development Centralised Quality Dispensing Control Dangerous Drug Farmakoterapi Berhenti Merokok Formulari Ubat KKM Hospital Information System Jawatankuasa Ubat dan Terapeutik Kementerian Kesihatan Malaysia Ketua Pengarah Kesihatan Medication Therapy Adherence Clinic Ketua Jabatan Farmasi National Essential Drug List Pharmacy Information System Pegawai Farmasi Pengarah Kanan Perkhidmatan Farmasi Penolong Pegawai Farmasi Pegawai Penilai Kedua Pegawai Penilai Pertama Pusat Pembekalan Ubat Susulan Setempat Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 14
SINGKATAN Bil Singkatan 21. PYD 22. SKT 23. SOP 24. SPUB 25. UMP 26. UM3 27. Y/M Penerangan Pegawai Yang Dinilai Sasaran Kerja Tahunan Standard Operating Procedure Sistem Pendispensan Ubat Bersepadu Ubat Melalui Pos Ubat Melalui Pihak Ketiga Yang Menjaga Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 15
Pengurusan Organisasi Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 16 16
1. PENGURUSAN ORGANISASI 1.1 STRUKTUR ORGANISASI DAN PENTADBIRAN a) Menyediakan perkhidmatan penjagaan farmaseutikal yang optimum melalui pemberian ubat yang tepat, betul, efektif, selamat dalam masa yang ditetapkan dengan kuantiti yang mencukupi. Ianya termasuk penyaringan preskripsi, membuat intervensi terhadap sebarang masalah preskripsi dengan preskriber apabila perlu, pengisian ubat yang betul, semak semula/semak silang ubat-ubatan dan pendispensan. b) Memberikan maklumat berkaitan ubat melalui perkhidmatan kaunseling ubat- ubatan dan pendidikan kesihatan kepada pesakit dan penjaga untuk meningkatkan keberkesanan rawatan dalam meningkatkan kualiti penggunaan ubat. 1.2 FUNGSI DAN SKOP PERKHIDMATAN 1.2.1 Menyediakan perkhidmatan penjagaan farmaseutikal kepada pesakit dari:
Jabatan Pesakit Luar Hospital Klinik kesihatan Klinik-klinik Pakar
Jabatan Kecemasan Pesakit discaj dari wad (polisi setempat) Pesakit Rawatan Harian (Day Care Patient / Ambulatory Care Centre (ACC)) 1.2.2 Menyediakan Perkhidmatan Farmasi Ambulatori Pendispensan ubat-ubatan. Pendispensan dadah berbahaya (Dangerous Drug, DD) dan bahan psikotropik (Psychotropic Substances). Perkhidmatan Nilai Tambah Farmasi (Value Added Service, VAS) seperti Sistem Pembekalan Ubat Bersepadu (SPUB), Ubat Melalui Pos (UMP), Sistem Temujanji, (contoh kad, telefon, aplikasi komunikasi telefon pintar, e-mel, dan faks), Letak & Ambil, Locker4U, Farmasi Pandu Lalu/ Kaunter Park & Take, Pusat Pembekalan Ubat Susulan Setempat (PPUSS) dan Ubat Melalui Pihak Ketiga (UM3).
Sediaan extemporaneus. Pra-pembungkusan (pre-packing) ke bentuk pek pengguna (consumer pack). Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 17
1. PENGURUSAN ORGANISASI Kaunseling ubat-ubatan. Perkhidmatan maklumat ubat (Drug Information Service). Promosi kesihatan dan pendidikan pesakit Medication Therapy Adherence Clinic (MTAC) Pemantauan kesan advers ubat (Adverse Drug Reaction, ADR) Mengurus pesakit yang dikenal pasti dengan alahan ubat-ubatan Perkhidmatan Farmakoterapi Berhenti Merokok (FBM) 1.2.3 Piagam Pelanggan Kenyataan piagam pelanggan hendaklah dipamerkan untuk makluman pesakit di Jabatan/Unit Farmasi Pesakit Luar. 1.2.4 Konteks Perundangan Perkhidmatan farmasi ambulatori yang diberikan kepada pesakit di fasiliti KKM perlu mematuhi semua akta dan peraturan yang berkuat kuasa serta kawalan, arahan pentadbiran, polisi, garis panduan dan protokol yang terkini. 1.3 TUGAS DAN TANGGUNGJAWAB a) Carta organisasi farmasi ambulatori perlu berbentuk struktur melintang (horizontal) dan menerangkan aliran hubungan serta tanggungjawab setiap anggota, dipamerkan serta sentiasa dikemaskini. b) Tugas dan tanggungjawab setiap anggota perlu dijelaskan dan didokumenkan dalam MyPortfolio. c) Setiap anggota perlu memiliki MyPortfolio yang lengkap dan hendaklah disemak/ dikemaskini/ ditambahbaik dari semasa ke semasa apabila berlakunya perubahan. d) Setiap kerja perlu mempunyai dokumen Standard Operating Procedure (SOP) atau protokol atau arahan kerja yang lengkap dan terkini. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 18
1. PENGURUSAN ORGANISASI 1.4 KOMUNIKASI ANGGOTA a) Mekanisma komunikasi perlu diwujudkan bagi penyampaian maklumat serta penyelesaian isu dalaman dan luaran. b) Mesyuarat perlu diadakan secara berjadual dan didokumentasikan. c) Mesyuarat secara ad-hoc perlu diadakan bagi menangani isu-isu yang memerlukan tindakan segera. d) Pegawai yang menjaga (Y/M) perlu dari masa ke masa memberi penerangan mengenai isu semasa berkaitan perkhidmatan kepada semua anggota di bawah seliaannya. e) Aktiviti-aktiviti berkaitan kerja berpasukan dan kekeluargaan amat digalakkan seperti perlaksanaan gotong- royong, team building dan hari keluarga. 1.5 HUBUNGAN DAN KOMUNIKASI INTER- DAN INTRA-JABATAN a) Jabatan/Unit Farmasi hendaklah memupuk hubungan harmoni di antara inter-dan intra-jabatan di mana perkhidmatan ini ditempatkan. b) Kerjasama antara ketua-ketua jabatan perlu diwujudkan bagi memastikan perolehan ubat dapat dilaksanakan secara kos-efektif serta meningkatkan penggunaan ubat secara rasional dan berkualiti. c) Bekerjasama dengan pihak pentadbiran dan kewangan untuk memastikan keperluan perkhidmatan dan pengurusan ubat-ubatan seperti perolehan, latihan dan pembangunan berjalan dengan lancar. e) Bekerjasama dan berkolaborasi dengan jabatan/ agensi yang berkaitan bagi melaksanakan program-program berkaitan perkhidmatan farmasi. f) Mengamalkan nilai integriti dan etika kerja yang tinggi semasa berurusan dengan syarikat pengedar, pembekal, konsesi atau agensi dalam urusan berkaitan dengan produk atau perkhidmatan. 1.6 PENGURUSAN SUMBER KEWANGAN Memberi cadangan dalam penilaian kos, faedah, impak dan justifikasi bagi sebarang perolehan yang melibatkan produk/perkhidmatan. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 19
RUJUKAN 1. Akta Racun 1952 dan Peraturan-peraturannya. 2. Akta Dadah Berbahaya 1952 dan Peraturan-peraturannya. 3. Perintah-Perintah Am dan Arahan pentadbiran. 4. Pekeliling Kemajuan Pentadbiran Awam. 5. Pekeliling Perbendaharaan 6. Dasar Ubat Nasional (DUNas) Edisi Ketiga, 2017. 7. Garis Panduan Sistem Pendispensan Ubat Bersepadu (SPUB), Edisi Keempat (2021). 8. Garis Panduan Perkhidmatan Ubat Melalui Pos (UMP), Edisi Pertama (2010). 9. Garis Panduan Perkhidmatan Tambah Nilai Farmasi (VAS), Edisi Pertama (2016). 10. Formulari Ubat Kementerian, Bahagian Amalan dan Perkembangan Farmasi KKM, Kesihatan Malaysia (FUKKM) 11. Garis Panduan Polisi dan Prosedur Operasi Piawai Program Rawatan Methadone, Edisi Kedua (2016). 12. Surat Penyeragaman Kenyataan Piagam Pelanggan Untuk Unit Farmasi Pesakit Luar, Unit Farmasi Pesakit Dalam dan Unit Farmasi Logistik, Bahagian Amalan dan Perkembangan Farmasi (Rujukan KKM-55/BPF/313/001/05 Jld 5 (35) bertarikh 15 Oktober 2014). Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 20
Pembangunan Sumber Manusia Polisi Operasi Farmasi Ambulatori) 21 21
2. PEMBANGUNAN SUMBER MANUSIA 2.1 SUMBER MANUSIA a) Ketua Jabatan/Unit Farmasi /Pegawai Farmasi Y/M Farmasi Pesakit Luar adalah bertanggungjawab dalam pengurusan perkhidmatan farmasi ambulatori. b) Bilangan anggota farmasi hendaklah mencukupi sepanjang masa beroperasi. merangkumi skop tugas penyaringan preskipsi, penyediaan label, pengisian ubat- ubatan, CQDC (Centralised Quality Dispensing Control), pendispensan dan lain-lain perkhidmatan yang disediakan. c) Sekurang-kurangnya seorang PF yang bertindak sebagai koordinator/runner/manager diwujudkan (mengikut keperluan fasiliti) pada setiap masa bagi melancarkan proses kerja pembekalan dan pendispensan ubat-ubatan. 2.2 KURSUS, LATIHAN DAN PEMBELAJARAN BERTERUSAN (CPD) a) Semua PF dan PPF perlu mencapai keperluan mata CPD minimum seperti yang telah ditetapkan oleh Program Perkhidmatan Farmasi. b) Semua anggota perlu diberi peluang untuk menghadiri kursus atau latihan berkaitan kompetensi/penambahbaikan dalam bidang tugas yang dilaksanakan c) Semua anggota adalah digalakkan untuk menghadiri program atau aktiviti pembelajaran berterusan. d) Latihan khusus/fungsional yang berkaitan dengan farmasi ambulatori adalah diperlukan bagi anggota yang akan melaksanakan perkhidmatan tersebut. e) Semua latihan yang telah dihadiri perlu direkodkan di dalam sistem MyCPD dan dikemaskini dari semasa ke semasa. 2.3 ORIENTASI ANGGOTA a) Semua anggota baru farmasi ambulatori perlu menghadiri program orientasi yang dianjurkan oleh fasiliti masing-masing. b) Catatan dan tandatangan penyelia perlu direkodkan dalam buku log atau diberikan surat/ sijil pengesahan pelaksanaan dan kehadiran bagi program orientasi. 2.4 JADUAL GILIRAN DAN DEPLOYMENT a) Sistem giliran perlu diwujudkan dan didokumentasikan bagi semua anggota farmasi ambulatori. b) Sistem backup/pooling/deployment anggota farmasi dari unit farmasi lain perlu dijadual dan dilaksanakan secara sistematik bagi menangani situasi bottle neck dan down time. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) Ia 22
2. PENGURUSAN DAN PEMBANGUNAN SUMBER MANUSIA 2.5 DISIPLIN ANGGOTA Semua anggota farmasi perlu mematuhi Perintah-perintah Am dan Peraturan-peraturan Pegawai Awam (Kelakuan dan Tatatertib) yang ditetapkan sebagai penjawat awam serta mempraktikan nilai-nilai murni perkhidmatan awam. 2.6 PENCAPAIAN PRESTASI ANGGOTA a) Setiap Pegawai Penilai Pertama (PPP) dan Pegawai Penilai Kedua (PPK) perlu memastikan Pegawai Yang Dinilai (PYD) menyediakan Sasaran Kerja Tahunan (SKT) dan persetujuan dibuat atas penetapan SKT. Semakan SKT perlu dilaksanakan dalam tempoh enam (6) bulan jika terdapat sebarang perubahan. b) Penilaian pencapaian SKT perlu dilaksanakan berdasarkan sasaran dan pemarkahan yang dipersetujui di antara PPP dan PYD. c) Pengiktirafan kepada anggota perlu berdasarkan objektif dan polisi yang jelas dan saksama. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 23
RUJUKAN 1. Pekeliling Perkhidmatan Bilangan 6 Tahun 2005 :Dasar Latihan Sumber Manusia Sektor Awam. 2. Surat Pekeliling Ketua Pengarah Kesihatan Malaysia Bilangan 6/2016 : Penambahbaikan dan Pemantapan Pelaksanaan Pembangunan Profesional Berterusan atau Continuous Professional Development (CPD)- Garis Panduan Pelaksanaan. 3. Garis Panduan Pelaksanaan Pembangunan Profesional Berterusan (Continuing Profesional Development, CPD), KKM Tahun 2018. 4. Pekeliling Kemajuan Pentadbiran Awam (PKPA) Bilangan 4 Tahun 2018 - myPortfolio: Panduan Kerja Sektor Awam. 5. Surat PKPA Bilangan 1 Tahun 2018 - Panduan Penetapan Tempoh Masa Dalam Carta Alir Bagi myPortfolio: Panduan Kerja Sektor Awam. 6. MyPortfolio: Instrumen Strategik Pemantapan Sistem Penyampaian Perkhidmatan - Panduan Lengkap Penyediaan Proses Kerja dan Carta Alir. 7. Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan Dan Tatatertib) 1993 8. Surat Pekeliling Perkhidmatan Bil. 1 Tahun 2008 - Pemakaian Pakaian Batik Malaysia Oleh Pegawai Awam Pada Hari Khamis . 9. Surat Pekeliling Perkhidmatan Bil. 9 Tahun 2013 - Pemakaian Two / Three - Piece Pant Suit Bagi Pegawai Awam Wanita Semasa Bekerja 10. Kod Etika dan Tata kelakuan , Kementerian Kesihatan Malaysia. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 24
Polisi dan Prosedur Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 25 25
3. POLISI DAN PROSEDUR 3.1 WAKTU OPERASI Perkhidmatan farmasi ambulatori semasa waktu pejabat dan selepas waktu pejabat hendaklah dilaksanakan seiring dengan waktu perkhidmatan perubatan lain dan ditetapkan mengikut keperluan perkhidmatan di fasiliti masing-masing. 3.2 PRESKRIPSI UBAT 3.2.1 Kategori Preskriber a) Kategori preskriber bagi FUKKM adalah merujuk kepada preskriber yang dibenarkan untuk memulakan preskripsi bagi ubat-ubatan yang tersenarai dalam FUKKM (authorised to initiate the prescription for the medicine listed in the formulary). b) Kategori preskriber yang boleh memulakan preskripsi: A* Pakar Perunding / Pakar bagi Indikasi yang Spesifik sahaja A Pakar Perunding / Pakar A/KK Pakar Perunding / Pakar / Pakar Perubatan Keluarga B Pakar Perunding / Pakar / Pakar Perubatan Keluarga / Pegawai Perubatan C Pakar Perunding / Pakar / Pakar Perubatan Keluarga / Pegawai Perubatan / #Anggota Paramedik C+ Pakar Perunding / Pakar / Pakar Perubatan Keluarga / Pegawai Perubatan / #Anggota Paramedik/ #Anggota Paramedik Perbidanan # Kumpulan Paramedik: Hanya boleh membekalkan ubat dengan/tanpa preskripsi dan tidak dibenarkan untuk menulis preskripsi berdasarkan surat Pemberian Kuasa di Bawah Peraturan 23A [No. Ruj: KKM.600-12/4/6 Jld. 2 (19) bertarikh 31 Oktober 2018] c) Pakar yang berkaitan perlu menandatangan timbal (countersign) dan cop preskripsi yang mempunyai ubat-ubatan yang tegolong dalan kategori preskriber A atau A/KK atau A*, d) Bagi ubat-ubatan yang tergolong dalam kategori preskriber C dan C+ dalam FUKKM, ianya boleh dimulakan oleh kumpulan paramedik termasuk Penolong Pegawai Perubatan, Jururawat Terlatih dan Jururawat Masyarakat. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 26
3. POLISI DAN PROSEDUR Namun begitu, berdasarkan Peraturan 23A, Peraturan-peraturan Racun 1952 [dibaca bersama peraturan 23(2) dan juga seksyen 7(3)(a) Akta Racun 1952] menyatakan: i. kumpulan paramedik iaitu penolong pegawai perubatan dan jururawat hanya dibenarkan untuk membekalkan ubat yang mengandungi dengan atau tanpa preskripsi. ii. tiada peruntukan di bawah akta dan peraturan-peraturan Racun 1952 berkaitan pengeluaran preskripsi oleh kumpulan paramedic. 3.2.2 Penulisan dan Keperluan Maklumat Atas Preskripsi a) Semua preskripsi ubat perlu ditulis dan ditandatangani oleh pakar/ pegawai perubatan/ pegawai pergigian yang diberi kuasa dalam Seksyen 21 (1), Akta Racun 1952. b) Anggota farmasi perlu memastikan kesahihan preskriber melalui contoh tandatangan/ verifikasi (atas talian) sebelum meneruskan proses pendispensan. c) Semua preskripsi ubat secara manual atau preskripsi elektronik (electronic prescription) perlu berpandukan senarai formulari ubat di fasiliti masing-masing. d) Penulisan preskripsi untuk ubat hendaklah mengikut keperluan yang dinyatakan dalam Quick Guide : Preventing Prescription Error bagi memastikan keselamatan pesakit dan regimen ubat yang diberikan sebelum didispens kepada pesakit. e) Setiap preskripsi hendaklah dilengkapi dengan maklumat mengikut keperluan Seksyen 21(2) (Akta Racun 1952), Peraturan 11 Peraturan-peraturan Racun (Bahan- bahan Psikotropik) 1989 dan Peraturan 11 Peraturan-Peraturan Dadah Berbahaya 1952. 3.2.3 Penggunaan Memo Sebagai Preskripsi Untuk Pesakit Membeli Ubat di Premis Farmasi Swasta a) Slip preskripsi kerajaan tidak boleh digunakan untuk tujuan mengarah atau membolehkan pesakit membeli ubat di farmasi swasta. b) Pegawai perubatan boleh menggunakan memo sebagai preskripsi bagi tujuan pesakit (yang mendapat rawatan di hospital /klinik kesihatan KKM) untuk membeli ubat di premis farmasi swasta. c) Butiran yang perlu dilengkapkan di dalam memo tersebut ialah seperti berikut:- ▪ Nama penuh pesakit ▪ No kad pengenalan pesakit ▪ Umur pesakit Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) racun 27
3. POLISI DAN PROSEDUR ▪ Alamat pesakit ▪ Nama dan kekuatan ubat, dos, kekerapan penggunaan dan tempoh rawatan ▪ Tandatangan dan cop rasmi preskriber ▪ Nama, alamat dan nombor telefon klinik kesihatan/hospital ▪ Tarikh preskripsi ditulis ▪ Nota " Preskripsi ini ditulis atas permintaan pesakit" 3.2.4 Tempoh Sah Laku Preskripsi a) Tempoh sah laku maksimum preskripsi ubat adalah selama enam (6) bulan. Walau bagaimanapun, tempoh sah laku preskripsi boleh dikaji semula mengikut keperluan dan situasi semasa. Contoh: Tempoh sah laku preskripsi dipinda mengikut keperluan norma baharu untuk mencegah penularan pandemik Covid-19. i. Tempoh sah laku preskripsi di hospital KKM dipanjangkan kepada satu (1) tahun bagi pesakit yang dikategorikan stabil dan memenuhi kelayakan demi mengawal kekerapan kehadiran pesakit ke fasiliti kesihatan KKM. ii. Tempoh sah laku preskripsi di semua klinik kesihatan masih kekal selama enam (6) bulan demi memastikan penjagaan dan perawatan pesakit secara lebih komprehensif dilaksanakan secara optimum. b) Tempoh sah laku bagi preskripsi yang mengandungi ubat DD dan psikotropik adalah 90 hari mengikut Peraturan 11(3) Peraturan-peraturan Racun (Bahan- bahan Psikotropik) 1989. c) Tempoh sah laku preskripsi bermula daripada tarikh preskripsi ditulis. 3.2.5 Pengurusan Preskripsi yang Memerlukan Intervensi a) PF boleh membuat pindaan ke atas preskripsi selepas mendapat persetujuan preskriber dan membuat verifikasi terhadap pindaan tersebut dengan jelas di muka hadapan preskripsi. b) Pengurusan preskripsi yang memerlukan intervensi perlu mematuhi prosedur yang dinyatakan dalam Guide to Good Dispensing Practice. c) Konsep 5B penggunaan ubat berkualiti perlu sentiasa diamalkan semasa proses pengendalian preskripsi. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 28
3. POLISI DAN PROSEDUR 3.2.6 Tempoh Simpanan untuk Tindakan Pelupusan Rekod Preskripsi Ubat. a) Preskripsi yang telah habis dibekal sepenuhnya kepada pesakit hendaklah disimpan secara sistematik untuk memudahkan pengesanan. b) Preskripsi dan salinannya perlu disimpan mengikut tempoh yang ditetapkan dalam Jadual Pelupusan oleh pihak Arkib Negara sebelum dilupuskan mengikut tatacara pelupusan. ▪ Tempoh penyimpanan slip asal preskripsi ubat termasuk ubat psikotropik dan DD adalah dua (2) tahun. ▪ Rekod dimusnahkan selepas tamat tindakan dan tempoh dua (2) tahun di fasiliti KKM dipatuhi. 3.3 PENDISPENSAN UBAT 3.3.1 Proses Pendispensan a) Penerimaan Preskripsi b) Penyaringan / Allocation Quantity Supply (online prescription) c) Pelabelan/ Cetak label (electronic prescription) d) Pengisian e) Semak silang/ Counterchecking f) Dispens ubat kepada pesakit 3.3.2 Polisi Pendispensan a) Pendispensan ubat kepada pesakit/penjaga perlu dilaksanakan dalam tempoh 30 minit daripada masa penerimaan preskripsi. b) Semua preskripsi yang diterima perlu disaring dan diverifikasi oleh PF. i. Pesakit perlu dirujuk semula ke klinik berkaitan jika preskripsi yang diterima adalah tidak lengkap/tamat tempoh. ii. Preskriber perlu dihubungi jika preskripsi yang diterima adalah tidak lengkap dari segi regimen ubat untuk sebarang perubahan ataupun pengesahan regimen ubat tersebut. iii. Preskripsi yang dibetulkan perlu mendapat pengesahan daripada preskriber/ maklumkan kepada preskriber untuk pembetulan ubat dalam sistem (electronic prescription). iv. Semua intervensi perlu direkodkan dalam borang intervensi. c) Pendispensan DD dan ubat psikotropik perlu mematuhi akta, peraturan dan garis panduan yang ditetapkan. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 29
3. POLISI DAN PROSEDUR d) Penyediaan dan pendispensan ubat-ubat extemporaneus perlu mematuhi Amalan Penyediaan Baik (Good Preparation Practice). e) Melaksanakan sistem island dispensing dalam proses pendispensan untuk meningkatkan keselamatan pengubatan. 3.3.3 Amalan Semak Silang Semua ubat perlu disemak silang dan diverifikasi oleh PF/PPF sebelum didispen kepada pesakit. ▪ Fasiliti yang mempunyai ≥ 3 orang PF/PPF perlu melaksanakan semak silang (counterchecking) sebelum ubat didispen. ▪ Fasiliti yang mempunyai 1-2 PF/PPF perlu melaksanakan semakan semula (double-checking) sebelum ubat didispen. 3.3.4 Tatacara Pendispensen Ubat Kepada Pesakit a) Semua PF/PPF hendaklah mengamalkan pendispensan ubat kepada pesakit mengikut panduan ringkas tatacara pendispensan ubat secara umum yang telah disediakan agar pendispensan ubat yang dibuat adalah lebih berkualiti, informatif dan mesra pelanggan. b) Konsep 5B perlu diterapkan semasa pendispensan ubat untuk memastikan pendispensan ubat yang dibuat adalah tepat. 3.4 PEMBEKALAN UBAT 3.4.1 Tempoh Pembekalan Ubat a) Tempoh pembekalan ubat adalah satu (1) bulan. Preskripsi yang melebihi tempoh satu (1) bulan akan dibekalkan secara separa sehingga tempoh bekalan preskripsi dipenuhi atau lengkap tempoh pembekalan berdasarkan tempoh preskripsi yang ditulis oleh preskriber. ▪ Pembekalan ubat selama dua (2) bulan boleh dipertimbangkan dengan memberi keutamaan kepada perkhidmatan VAS atau jika stok ubat mencukupi. b) Bekalan susulan boleh diberikan melalui perkhidmatan VAS seperti SPUB, Sistem Janji Temu, Locker4U, Farmasi Pandu Lalu, UMP dan UM3. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 30
3. POLISI DAN PROSEDUR c) Pembekalan preskripsi ubat DD dan psikotropik hendaklah mematuhi Akta Racun 1952 dan peraturan-peraturannya, Akta Dadah Berbahaya 1952 dan peraturan-peraturannya, serta akta dan peraturan lain yang berkaitan. d) Sekiranya bekalan ubat terputus, tindakan yang sewajarnya perlulah diambil untuk memastikan kesinambungan bekalan ubat pesakit. 3.4.2 Pembekalan Ubat Bagi Pesakit Discaj a) Pesakit yang telah stabil boleh didiscaj /dirujuk keluar ke fasiliti kesihatan KKM yang berhampiran bagi meneruskan rawatan. b) Pembekalan ubat bagi pesakit discaj untuk rujukan rawatan lanjut di fasiliti kesihatan KKM lain perlu dilaksanakan mengikut Garis Panduan Pembekalan Ubat kepada Pesakit yang Discaj Melalui Surat Rujukan bagi Meneruskan Rawatan di Fasiliti Kementerian Kesihatan Malaysia. c) Bagi kes yang memerlukan ubat A*/ ubat kelulusan khas KPK, pesakit tidak boleh dirujuk keluar ke klinik kesihatan. d) Bagi kes pesakit yang memerlukan ubat A, ubat pesakit sebaik-baiknya ditukarkan ke ubat kategori A/KK yang bersesuaian dan distabilkan sebelum dirujuk keluar ke klinik kesihatan. e) Sekiranya pesakit perlu didiscaj ke klinik kesihatan, fasiliti yang merujuk perlu menanggung pembekalan ubat kategori A/ A*/ ubat kelulusan khas KPK sepanjang tempoh rawatan pesakit. f) Komunikasi di antara pihak farmasi yang merujuk dan dirujuk adalah penting bagi memastikan tiada sebarang masalah yang timbul berkaitan pembekalan ubat kepada pesakit yang terlibat. 3.4.3 Pembekalan Ubat Kepada Warga Asing a) Pembekalan ubat kepada warga asing di fasiliti kesihatan KKM hendaklah berdasarkan Surat Ketua Pengarah Kesihatan Malaysia Ruj.KKM-55/BPF/104/012/10 Jld.9 (41) bertarikh 31 Mac 2014. b) Ubat-ubatan yang dibekalkan kepada warga asing yang menghidap penyakit tidak berjangkit (NCD) di fasiliti KKM perlu dihadkan kepada tempoh lima (5) hari sahaja. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 31
3. POLISI DAN PROSEDUR c) Pesakit warga asing akan diberi dua preskripsi oleh doktor yang merawat iaitu: i) Preskripsi pertama untuk bekalan di fasiliti KKM bagi tempoh lima hari sahaja; dan ii) Preskripsi kedua untuk bekalan seterusnya (jika perlu) di mana ubat-ubatan perlu dibeli di luar fasiliti KKM (farmasi swasta) oleh warga asing tersebut. d) Pembekalan ubat secara penuh (tidak terhad kepada 5 hari) adalah diberikan kepada golongan-golongan seperti yang dinyatakan di dalam surat Ketua Pengarah Kesihatan Malaysia ruj.KKM-600-34/3/7 (37) bertarikh 15 September 2016 mengenai Garis Panduan Pembekalan Ubat kepada Pesakit Warga Asing di Fasiliti- fasiliti KKM. 3.4.4 Pembekalan Ubat Kepada Pesakit Untuk Ke Luar Negara Pembekalan ubat kepada pesakit yang ingin keluar negara hendaklak berdasarkan prosedur yang ditetapkan oleh fasiliti masing-masing serta mematuhi syarat/peraturan yang ditetapkan oleh negara yang hendak dilawati. 3.4.5 Pengurusan Ubat yang Tidak Dituntut a) Ubat yang telah disediakan tetapi tidak dituntut oleh pesakit hendaklah dikendalikan berdasarkan polisi setempat. Contoh : Bungkusan ubat yang telah disediakan untuk perkhidmatan VAS tetapi tidak dituntut oleh pesakit selepas tarikh pungutan yang telah ditetapkan, dalam tempoh 3 ke 7 hari bekerja (maksimum 7 hari). b) Tempoh pungutan yang bersesuaian dengan keadaan fasiliti perlu ditetapkan oleh fasiliti dan dinyatakan dalam SOP kerja masing-masing. 3.4.6 Pengurusan Ubat yang Dipulangkan Pemulangan ubat oleh pesakit perlu dilaksanakan secara bersistematik mengikut prosedur yang ditetapkan berdasarkan Garis Panduan Program Pemulangan Ubat. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 32
3. POLISI DAN PROSEDUR 3.5 KAUNSELING UBAT-UBATAN DAN PENDIDIKAN KEPADA PESAKIT a) PF bertanggungjawab menyampaikan perkhidmatan penjagaan farmaseutikal yang berkesan serta penggunaan ubat berkualiti melalui perkhidmatan kaunseling ubat- ubatan dan pendidikan pesakit. b) Bantuan alat kaunseling seperti flipchart, video, pembentangan powerpoint dan lain- lain boleh digunakan agar sesi kaunseling ubat-ubatan lebih mudah difahami pesakit. c) Informasi tambahan bertulis seperti risalah atau diari pesakit berkaitan ubat-ubatan dan penyakit yang dihadapi boleh diberikan kepada pesakit bagi memperkukuhkan lagi komunikasi secara lisan. d) PF perlu memastikan pesakit atau penjaga memahami perkara-perkara berikut:
Indikasi ubat Kaedah penggunaan atau pengambilan ubat tersebut
Faedah atau kesan pengubatan yang diharapkan dari ubat tersebut Kesan sampingan atau kesan advers yang perlu diperhatikan
Tindakan yang perlu dibuat jika berlaku kesan sampingan atau kesan advers (ADR) atau terlupa makan ubat. e) Kaunseling ubat-ubatan, MTAC dan pendispensan methadone perlu dikendalikan oleh PF dengan merujuk kepada prosedur dan protokol yang berkaitan. f) Semua PF perlu menjalani latihan program MTAC dan Program Rawatan Methadone berdasarkan modul latihan dan diiktiraf sebelum menawarkan perkhidmatan tersebut. g) Perkhidmatan kaunseling norma baru seperti kaunseling melalui telefon dan kaunseling secara maya (Virtual Counseling) boleh ditawarkan kepada pesakit mengikut kesesuaian dan keperluan fasiliti masing-masing. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 33
3. POLISI DAN PROSEDUR 3.6 PELAPORAN KESAN ADVERS UBAT Semua kes Adverse Drug Reaction (ADR) termasuk vaksin (Adverse Events Following Immunization, AEFI) dan ubat tradisional, hendaklah disiasat, dilapor dan didokumentasikan dengan menggunakan Borang Laporan Kesan Advers Ubat dan dihantar kepada Malaysian Adverse Drug Reaction Committee (MADRAC). 3.7 PELAPORAN KESILAPAN PENGUBATAN a) Kesilapan pengubatan adalah sebarang insiden berkaitan ubat-ubatan yang berisiko menyebabkan kemudaratan kepada pesakit dan boleh dielakkan semasa ubat-ubatan tersebut di bawah kawalan anggota kesihatan, pesakit, penjaga atau pengguna. b) Insiden kesilapan pengubatan yang berlaku di fasiliti yang terlibat hendaklah dilaporkan melalui Medication Error Reporting System (MERS) di laman sesawang c) Pelaporan dan penyiasatan insiden yang berlaku perlu dilaksanakan mengikut Guidelines on Implementation Incident Reporting & Learning System 2.0 for Ministry of Health Malaysia Hospitals, Guideline on Medication Error Reporting System (MERS) dan Pelaporan Insiden Primer 2.0 di Fasiliti Kesihatan Primer. 3.8 PERMOHONAN MAKLUMAT BERKAITAN UBAT-UBATAN PESAKIT DI FASILITI KKM a) Pemohon perlu memohon secara rasmi kepada fasiliti yang terlibat dan menyatakan dengan jelas maklumat yang dikehendaki serta tujuan ianya diperlukan. b) Semua permohonan maklumat berkaitan ubat-ubatan pesakit di fasiliti KKM hendaklah menggunakan Borang CP4 (Nota Rujukan Pesakit) dan mengikut prosedur yang telah ditetapkan. c) Semua permohonan perlu mendapat pengesahan ketua unit/ketua jabatan sebelum dihantar kepada pemohon. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 34
3. POLISI DAN PROSEDUR 3.9 FORMULARI UBAT a) Senarai formulari ubat perlu disediakan dan dipersetujui dalam mesyuarat JKUT di fasiliti masing-masing. b) Senarai ini perlu dikaji secara berkala bagi memastikan penggunaan ubat secara rasional dan kos-efektif berdasarkan keperluan semasa. c) Penyenaraian semua ubat baru ke dalam formulari institusi perlu mengikut keperluan setempat/Senarai Ubat Penting Kebangsaan/ National Essential Drug List (NEDL) dan kepakaran sedia ada. Kajian semula formulasri institusi adalah digalakkan berdasarkan analisis ABC dan VEN bagi memansuhkan ubat-ubatan yang tidak lagi diperlukan. d) Ubat yang digunapakai oleh semua aktiviti dalam rawatan penggunaan ubat kepakaran yang tiada dalam formulari setempat, namun tersenarai dalam senarai FUKKM dan berada dalam pasaran Malaysia untuk rawatan/ indikasi spesifik perlu dimohon secara bertulis dan disahkan oleh ketua jabatan kepakaran berkaitan. ▪ Permohonan tersebut perlu dibentangkan dalam mesyuarat JKUT dan disenaraikan sebagai Ubat Formulari Khas/ Kawalan jika mesyuarat meluluskannya. ▪ Ubat-ubat ini hanya boleh dimulakan penggunaan oleh pakar yang memohon sahaja. ▪ Ubat ini perlu dipantau bagi memastikan tidak luput dalam simpanan. e) Pegawai farmasi Y/M perlu memastikan peruntukan mencukupi bagi penambahan dan pembelian sebarang ubat-ubatan baru ke dalam formulari di fasiliti masing- masing. f) Perolehan ubat-ubatan yang tidak terdapat dalam senarai FUKKM perlu mendapatkan kelulusan berdasarkan prosedur yang ditetapkan di Garis Panduan Permohonan Memperolehi dan Menggunakan Ubat-ubatan yang Memerlukan Kelulusan Khas Ketua Pengarah Kesihatan (KPK) / Pengarah Kanan Perkhidmatan Farmasi (PKPF). g) Penggunaan untuk indikasi yang tidak didaftarkan atau tidak tersenarai dalam FUKKM ("Off label" Drug Indication & Not Listed in FUKKM) perlu mendapat kelulusan KPK. h) Borang keizinan pesakit perlu diisi oleh pegawai perubatan di fasiliti kesihatan yang ingin menggunakan ubat/indikasi yang tidak berdaftar dengan mana-mana badan regulatori di seluruh dunia. Pesakit perlu diberikan penerangan mengenai pilihan rawatan dan menandatangani borang keizinan persetujuan untuk memulakan rawatan. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 35
3. POLISI DAN PROSEDUR i) Permohonan untuk menyenaraikan ubat baru/ indikasi baru yang diluluskan Pihak Berkuasa Kawalan Dadah (PBKD) atau pemansuhan ubat dari senarai FUKKM perlu mengikut Guidelines on Submission of Dossier for Listing into the Ministry of Health Medicines Formulary. 3.10 PEROLEHAN, PENYIMPANAN DAN KAWALAN UBAT-UBATAN 3.10.1 Perolehan & Ketersediaan Ubat (Purchasing and maintaining the availability of pharmaceutical products) a) Prosedur perolehan ubat-ubatan hendaklah berdasarkan kepada trend penggunaan semasa (utilisation review), pengurusan inventori (analisis ABC dan VEN) dan kos efektif kepada pesakit. b) Pegawai farmasi Y/M bertanggung jawab memastikan ubat tersenarai dalam formulari setempat diperolehi, disimpan, dipantau dan sentiasa tersedia untuk memenuhi keperluan rawatan pesakit ambulatori. c) Keperluan perolehan dan penggunaan ubat-ubatan bukan FUKKM hendaklah dibuat berdasarkan polisi dan prosedur yang telah ditetapkan. 3.10.2 Pemeriksaan Ruang / Kawasan Penyimpanan Ubat a) Stok ubat di semua lokasi (di dalam/ luar kawasan farmasi) perlu diperiksa secara berkala. b) Pemeriksaan hendaklah dilaksanakan oleh pihak farmasi dan pemilik lokasi di mana ubat-ubatan ditempatkan bagi memastikan:- ▪ tiada ubat luput ▪ tiada lambat bergerak ▪ tiada produk panggil balik (recalled products) ▪ tiada label tidak bersesuaian (mislabelled). ▪ keadaan penyimpanan mematuhi Good Storage Practice (GSP). c) Kawasan penyimpanan ini juga perlu dilengkapkan dengan ciri-ciri sistem keselamatan demi memastikan hanya anggota yang dibenarkan (authorized personnel) sahaja dapat mengakses stok/ simpanan ubat-ubatan. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 36
3. POLISI DAN PROSEDUR d) Stok ubat yang disimpan di luar Jabatan/ Unit Farmasi untuk kegunaan terus kepada pesakit hendaklah disimpan dalam kuantiti minima mengikut senarai dan kuantiti yang dipersetujui (contoh klinik pakar dan bilik rawatan). e) Pemantauan ke atas stok ubat-ubatan di luar premis farmasi perlu dibuat secara berkala bagi memastikan penggunaan ubat berintegriti serta menghindari berlakunya pemesongan dan kehilangan. 3.10.3 Panggil Balik Produk Farmasi ambulatori perlu mempunyai protokol dan prosedur yang jelas dalam menguruskan produk panggil balik yang dilaporkan (contoh : identifikasi pesakit dan lokasi penyimpanan bagi produk panggil balik yang terlibat). 3.10.4 Pelupusan dan Hapuskira a) Semua ubat/ peralatan yang luput dan rosak perlu dilupuskan dengan kadar segera. b) Pegawai farmasi Y/M perlu memastikan semua prosedur pelupusan ubat/ peralatan di farmasi ambulatori dilaksanakan mengikut Tatacara Pengurusan Stor. c) Semua prosedur hapus kira dilaksanakan mengikut Arahan Pembendaharaan yang berkuatkuasa. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 37
RUJUKAN 1. Akta Racun 1952 dan Peraturan-Peraturan. 2. Akta Dadah Berbahaya 1952 dan Peraturan-Peraturannya 3. Penambahbaikan Pada Maklumat Kategori Preskriber Bagi Formulari Ubat Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM), Ruj : KKM600-34/4/18 Jld 3 (98) bertarikh 19 April 2021. 4. Penerangan Penambahbaikan Pada Maklumat Kategori Preskriber Bagi Formulari Ubat Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM), Ruj : KKM.600-3414118 Jld 4(1) bertarikh 21 Mei 2021. 5. Surat Makluman Tempoh Preskripsi Ubat Berikutan Norma Baharu Bagi Pandemik Covid-19 daripada Bahagian Amalan dan Perkembangan Farmasi KKM, Ruj : KKM.600-34/3/7 Jld. 3 (22) pada 16 Julai 2020. 6. Garis Panduan Perkhidmatan Farmasi Selepas Waktu Pejabat Di Klinik Kesihatan, Kementerian Kesihatan Malaysia. 7. Quick Guide Preventing Prescription Error, 2020, Bahagian Perkembangan Perubatan,KKM. 8. Guide to Good Dispensing Practice, 2016, Bahagian Amalan dan Perkembangan Farmasi, KKM. 9. Surat Pekeliling Ketua Setiausaha Bil. 1 2016: Pelaksanaan Langkah-langkah Mengoptimumkan Perbelanjaan Kementerian Kesihatan Malaysia. 2016. 10. Garis Panduan Pembekalan Ubat kepada Pesakit yang Discaj Melalui Surat Rujukan bagi Meneruskan Rawatan di Fasiliti Kementerian Kesihatan Malaysia. Bahagian Amalan & Perkembangan Farmasi KKM, 2016. 11. Pekeliling Pengurusan Farmasi Bil.19/2008 : Penggunaan Preskripsi Kerajaan Untuk Pesakit Membeli Ubat Dari Luar Hospital, Bahagian Amalan dan Perkembangan Farmasi, KKM (Rujukan KKM-55/104/008/01 (39) bertarikh 29 Oktober 2008). 12. Surat Penggunaan Memo Sebagi Prekripsi Bagi Tujuan Pesakit (Yang Mendapat Rawatan Di Hospital/Klinik Kesihatan KKM) Membeli Ubat Di Premis Swasta, Bahagian Amalan dan Perkembangan Farmasi , KKM (Rujukan KKM.600-34/3/7 Jld 3 (6) bertarikh 27 Ogos 2019). 13. Surat Panduan Ringkas Tatacara Pendispensan Ubat Kepada Pesakit, Bahagian Amalan Dan Perkembangan Farmasi,KKM (Rujukan : KK.600-34/3/7 Jld 2 (18) bertarikh 23 Mac 2017). 14. Jadual Pelupusan Rekod Perubatan di fasiliti Kementerian Kesihatan Malaysia, 2016, Bahagian Perkembangan Perubatan,KKM (Rujukan surat ANM.600- 1/24/4/8 bertarikh 3 Oktober 2012). Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 38
RUJUKAN 15. Surat Edaran Mekanisme permohonan Maklumat Berkaitan Ubat-ubatan Pesakit di Fasiliti KKM , Bahagian Amalan dan perkembangan Farmasi,KKM (Rujukan KKM.600-34/3/11 Jld 7 (27) bertarikh 26 Februari 2021). 16. Surat Pengemaskinian Borang Keizinan Pesakit (Consent Form) Untuk Menjalani Rawatan Dengan Ubat/Indikasi Ubat Yang Tidak Berdaftar (Off-label Use),Bahagian Amalan dan Perkembangan Farmasi, KKM (Surat Rujukan KKM.600-34/4/15 Jld 3 (7) bertarikh 11 Mac 2019). 17. Garis Panduan Permohonan Memperolehi dan Menggunakan Ubat-ubatan Yang Memerlukan Kelulusan Khas Ketua Pengarah Kesihatan (KPK) / Pengarah Kanan Perkhidmatan Farmasi (PKPF) (Edisi Pertama ), 2016. 18. Guidelines on Submission of Dossier for Listing into the Ministry of Health Medicines Formulary, Bahagian Amalan dan Perkembangan Farmasi, Edisi Kedua, 2019. 19. Surat Pekeliling Ketua Setiausaha Bil 2/2019 : Garis Panduan Pelaksanaan Perintah Fi (Perubatan) (kos Perkhidmatan)(Rujukan surat (87) KKM.400-8/1/ 89 Jld 8 bertarikh 8 April 2019). 20. Garis Panduan Pembancuhan (Compounding) Sediaan Ekstemporaneous, Bahagian Penguatkuasaan Farmasi KKM, 2015. 21. Garis Panduan Pelaksanaan Perintah Fi (Perubatan) (Kos Perkhidmatan), 2014. 22. Garis Panduan Perkhidmatan Tambah Nilai Farmasi (Edisi Pertama) 2016 , Bahagian Amalan & Perkembangan Farmasi ,KKM. 23. Garis Panduan Program Pemulangan Ubat, Edisi Ketiga, 2016. Bahagian Amalan & Perkembangan Farmasi ,KKM. 24. Guideline on Medication Error Reporting System, Program Perkhidmatan Farmasi, KKM, 2019. 25. Guideline on Implementation Incident Reporting and Learning System 2.0, Bahagian Perkembangan Perubatan , KKM, 2017. 26. Guideline On Good Distribution Practice (Third Edition),2018, National Pharmaceutical Regulatory Agency. 27. Tatacara Pengendalian Mesyuarat Jawatankuasa Ubat & Terapeutik di Fasiliti Kementerian Kesihatan Malaysia, Bahagian Amalan & Perkembangan Farmasi, KKM, 2019. 28. Garis Panduan Sistem Pengurusan Pembekalan Ubat Bagi Perkhidmatan Nilai Tambah Farmasi (Edisi Pertama), 2021. 29. Garis Panduan Pembekalan Ubat Susulan Melalui Pihak Ketiga (UM3), 2021. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 39
Fasiliti dan Peralatan Polisi Operasi Farmasi Ambulatori) (Edisi Kedua) 40 40
4. FASILITI DAN PERALATAN 4.1 FASILITI, PERALATAN DAN LAIN-LAIN SUMBER a) Fasiliti hendaklah menentukan, menyediakan dan melaksanakan penyelenggaraan infrastruktur yang diperlukan untuk mencapai perkhidmatan yang optimum. b) Infrastruktur termasuk bangunan dan utiliti, peralatan termasuk perkakasan dan perisian, sumber pengangkutan, teknologi maklumat dan komunikasi. c) Infrastruktur yang bersesuaian dan mencukupi perlu disediakan bagi kemudahan: ▪ Pelanggan ▪ Pelaksanaan perkhidmatan ▪ Petugas kesihatan ▪ Ruang, peralatan dan lain-lain sumber perlu bersesuaian, memenuhi skop perkhidmatan serta menepati keperluan aktiviti farmasi ambulatori bagi memastikan pencapaian perkhidmatan yang optimum dan penjagaan pesakit yang berkualiti. d) Lokasi farmasi ambulatori perlu ditempatkan berhampiran dengan klinik bagi memudahkan pesakit berurusan. e) Fasiliti yang dilengkapi dengan sistem teknologi maklumat (ICT) perlu menggunakan kemudahan ini secara optimum. Contoh: Aplikasi PhIS, Hospital Information System (HIS) dan Teleprimary Care (TPC). f) Sumber rujukan maklumat ubat perlu disediakan untuk kemudahan anggota. Contoh : buku rujukan, pangkalan data (MIMs Gateway) g) Pemantauan berkala perlu dilakukan ke atas semua lokasi penyimpanan termasuk luar kawasan farmasi (unit pengguna). h) Kaunter pendispensan hendaklah berkonsepkan kaunter terbuka dengan pengubahsuaian mengikut situasi (sekiranya perlu). i) Perkhidmatan kaunter khas seperti kaunter ekspres bagi item mudah, pesakit kurang upaya, kanak- kanak, ibu mengandung,warga emas serta pesara perlu disediakan. j) Ruang yang sesuai, bersih, kemas dan bersistematik bagi aktiviti penyebatian/ pencampuran (compounding) dan pra-pembungkusan perlu diadakan. k) Kemudahan ruang penilaian pesakit, khidmat nasihat (kaunseling), dan MTAC perlu disediakan untuk PF. l) Polisi dan prosedur bagi penilaian, pemilihan, penggunaan, kalibrasi, pemantauan dan penyelenggaraan peralatan/sistem perlu ditentukan untuk memastikan pematuhan terhadap keperluan perkhidmatan. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 41
4. FASILITI DAN PERALATAN m) Penyelenggaraan peralatan dan rekod kemudahan yang bersesuaian diperlukan bagi pengawasan dan penyimpanan rekod-rekod berdasarkan keperluan undang- undang dan peraturan yang berkaitan secara berintegriti. n) Kemudahan ruang pejabat dan mesyuarat yang bersesuaian adalah diperlukan bagi pengurusan, pembelajaran dan latihan anggota. o) Maklumat lanjut berkaitan keperluan dalam pembangunan fasiliti farmasi boleh didapati daripada `Requirement For The Development Of Pharmacy Facilities In Hospitals, Health Clinics and Other Health Facilities, Ministry Of Health Malaysia, Edisi 3, 2009'. 4.2 PENYELENGGARAAN DAN PEMBAIKAN a) Kerja penyelenggaraan sistem atau peralatan hendaklah dijalankan mengikut jadual yang telah dirancang dan direkodkan. b) Penyelenggaraan sistem atau peralatan hendaklah dilaksanakan melalui syarikat yang telah dilantik. c) Penyelenggaraan fasiliti dan peralatan termasuk validasi dan kalibrasi perlu dibuat oleh vendor yang bertauliah dan dijalankan mengikut jadual yang ditetapkan dalam manual pengendalian fasiliti atau peralatan tersebut. d) Aset yang disenaraikan di bawah farmasi ambulatori hendaklah sentiasa dikemas kini dan diselenggara secara berterusan mengikut jadual yang telah ditetapkan. 4.3 KEBERSIHAN & HOUSEKEEPING a) Persekitaran farmasi ambulatori perlu sentiasa bersih, tersusun, kemas dan kondusif bagi memastikan perkhidmatan dapat diberikan secara efektif, berkualiti serta selamat. b) Inisiatif dalam membudayakan amalan EKSA di semua fasiliti farmasi ambulatori adalah sangat digalakkan. c) Memastikan pelan pencegahan makhluk perosak dilaksanakan berdasarkan jadual yang ditetapkan. d) Memastikan pematuhan kepada Good Distribution Practice (GDP) semasa membuat penyediaan, distribusi dan penggunaan inventori/produk farmaseutikal. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 42
RUJUKAN 1. Requirement For The Development Of Pharmacy Facilities In Hospitals, Health Clinics and Other Health Facilities, Ministry Of Health Malaysia, Third Edition, 2009. 2. Garis Panduan Pelaksanaan Ekosistem Kondusif Sektor Awam (EKSA) - VERSI 2/2017. 3. Guideline On Good Distribution Practice, Ministry of Health (Third Edition), 2018. 4. Pengurusan Aset Kerajaan, Pekeliling Perbendaharaan Malaysia AM 1.1 Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 43
Keselamatan Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 44
5. KESELAMATAN 5.1 KESELAMATAN a) Langkah - langkah yang bersesuaian perlu diambil bagi menjamin keselamatan pesakit, anggota farmasi dan ubat-ubatan. Kawasan sekitar farmasi ambulatori, terutamanya kawasan penyimpanan, perlu dilengkapkan dengan ciri-ciri sistem keselamatan seperti Closed-Circuit Television (CCTV) dan access door. b) Akses ke jabatan/unit farmasi hanya untuk anggota farmasi. Walau bagaimanapun, akses yang terhad diberikan kepada anggota kesihatan lain yang mempunyai urusan rasmi dengan jabatan/ unit farmasi sahaja. c) Semua pintu ke farmasi perlu dilengkapkan dengan ciri-ciri keselamatan yang bersesuaian dengan situasi dan teknologi semasa. d) Hanya PF/ anggota farmasi yang diberi kuasa boleh memiliki kunci ke farmasi. Sistem pengurusan kunci jabatan/ unit farmasi perlu dilaksanakan dengan mematuhi polisi dan arahan yang terkini. e) Akses kepada ubat terkawal, psikotropik dan DD perlu dihadkan kepada anggota yang diberi kuasa oleh KJF/ pegawai farmasi Y/M . f) Akses ke stor unit perlu dihadkan dalam waktu pejabat sahaja atau polisi bagi keperluan kecemasan. g) Hanya anggota yang diberi kuasa boleh mengeluarkan stok dari stor unit atau membuat pesanan bekalan ke stor utama. Anggota yang terlibat dalam aktiviti pengurusan stor perlu mematuhi Tatacara Pengurusan Stor dan garis panduan/pekeliling terkini. h) CCTV perlu dipasang di stor unit farmasi ambulatori. Setiap triggered alarm perlu disiasat dan dilaporkan dalam tempoh yang ditetapkan. Papar papan tanda yang bersesuaian di ruang utama penyimpanan ubat/ bukan ubat sebagai peringatan berterusan mengenai integriti (Contoh: Premis ini dilengkapi dengan pengawasan CCTV). i) Sistem pemantauan keselamatan yang dapat mengeluarkan tanda amaran seperti khidmat pesanan ringkas (Short Message Service, SMS) digalakkan dipasang supaya dapat memberi amaran awal jika berlaku pencerobohan. j) Pemasangan sistem sokongan (back up system) yang baik dapat memastikan sistem keselamatan sentiasa beroperasi terutama jika berlaku perkara yang tidak diingini. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 45
5. KESELAMATAN k) Semua anggota farmasi hendaklah mengamalkan langkah-langkah keselamatan semasa menjalankan tugas. Polisi keselamatan yang berkaitan farmasi perlu diberi perhatian sewajarnya. l) Semua anggota, terutama anggota baru farmasi, perlu diberi pendedahan atau orientasi berkaitan polisi keselamatan. Setiap anggota perlu memahami ciri-ciri keselamatan yang berkait rapat dengan tugasan mereka. m) Aktiviti pembangunan modal insan dan penerapan nilai-nilai murni perlu diterapkan dikalangan anggota farmasi melalui penerangan Good Governance for Medicine (GGM). Semua anggota farmasi bertanggungjawab dalam memastikan tidak berlaku ketirisan ubat/ bukan ubat kerana tindakan surcaj dan tatatertib boleh diambil sekiranya berlaku. n) Semua peralatan kecemasan seperti kit pertolongan cemas, pemadam api dan spill kit mestilah dikedudukan yang mudah dicapai, tiada halangan dan dalam keadaan sedia diguna. Semua anggota perlu dilatih cara penggunaannya. ▪ Semua anggota perlu dilatih berkaitan keselamatan dan pencegahan kebakaran dan kesiapsiagaan menghadapi malapetaka (disaster preparedness) dan bersedia dengan plan kontigensi. ▪ Pelan tindakan kebakaran fasiliti perlu dipamerkan dan dipatuhi oleh anggota farmasi semasa kebakaran berlaku. ▪ Pastikan terdapat prosedur keselamatan kebakaran dari Jabatan Bomba & Penyelamat dan pastikan prosedur dipatuhi bila berlaku kebakaran. o) Semua stor kimia, mudah terbakar atau mudah hakis (jika ada) perlu dikendalikan dengan mengambil kira aspek keselamatan yang berkaitan. p) Semua anggota farmasi hendaklah mengetahui Pelan Pengurusan Risiko dan Daftar Risiko di fasiliti masing-masing supaya sentiasa siapsiaga dalam menghadapi bencana. 5.2 BEKALAN KONTIGENSI BENCANA a) Farmasi ambulatori perlu melaksanakan pengurusan bekalan, distribusi ubat dan bekerjasama dengan semua pihak berdasarkan polisi pentadbiran setempat ketika berlaku bencana. b) Senarai ubat-ubatan yang dipersetujui perlu disediakan untuk kegunaan semasa bencana dalam kedudukan siapsiaga dan sedia dibekal seperti yang dirancangkan. c) Pengurusan bekalan ubat ketika krisis/ bencana hendaklah dilaksanakan dengan sistematik dan berkesan. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 46
RUJUKAN 1. Pelan Pengurusan Krisis dan Bencana Bagi Perkhidmatan Farmasi Edisi Pertama Oktober 2016. 2. Pelan Pengurusan Risiko 2016-2020 Laporan Penilaian dan Strategi Kawalan Risiko Kementerian Kesihatan Malaysia. 3. Pelan Keselamatan Fasiliti Farmasi Kementerian Kesihatan 2016. 4. Tatacara Pengurusan Stor Kerajaan (TPS) : Pekeliling Perbendaharaan Malaysia Am 6.1. 5. Framework for Good Governance in Public Pharmaceutical Sector, Ministry of Health Malaysia, First Edition, 2009. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 47
Kualiti dan Inovasi Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 48
6. KUALITI DAN INOVASI 6.1 INISIATIF, KREATIVITI, INOVASI DAN PENAMBAHBAIKAN KUALITI PERKHIDMATAN a) Semua anggota farmasi perlu membudayakan kreativiti dan inovasi dalam meningkatkan kecekapan proses dan perkhidmatan bagi memastikan perkhidmatan yang diberikan menepati keperluan pesakit. b) Semua anggota farmasi perlu memastikan perkhidmatan yang disediakan dan maklumat yang disampaikan kepada pesakit sentiasa relevan dengan perkembangan semasa. c) Semua anggota farmasi perlu secara berterusan menambahbaik aktiviti penyampaian perkhidmatan dengan mengamalkan pelbagai kaedah aktiviti penambahbaikan kualiti seperti Program Kepatuhan Kualiti : Quality Assurance Programme (QAP), Kumpulan Inovatif dan Kreatifiti (KIK), Failure Mode and Cause Effects Analysis, Ekosistem Kondusif Sektor Awam (EKSA), dan lain-lain. d) Semua anggota farmasi ambulatori perlu memastikan perkhidmatan farmasi yang diberikan menepati piawaian yang ditetapkan. e) Pemantauan prestasi pencapaian kualiti dibuat berdasarkan indikator yang ditetapkan manakala pencapaian perkhidmatan dan beban kerja anggota farmasi dilaporkan menggunakan borang pelaporan pengurusan farmasi. Setiap pelaporan kualiti dan pelaporan farmasi perlu dipantau dan dilaporkan mengikut jadual yang telah ditetapkan. 6.2 PROMOSI PERKHIDMATAN DAN AKTIVITI FARMASI a) Anggota farmasi ambulatori perlu mengambil langkah proaktif bagi mempromosikan perkhidmatan baru atau perkhidmatan Nilai Tambah Farmasi (VAS) kepada pesakit. b) Anggota farmasi ambulatori perlu membuat kajian/ pemantauan kepuasan pelanggan bagi mengenalpasti ruang-ruang penambahbaikan dan merancang serta melaksanakan langkah-langkah pembetulan dan pencegahan. Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 49
RUJUKAN 1. Manual Pengurusan Farmasi (PF). 2. Manual Quality Assurance Performance (QAP). 3. Manual Key Performance Indicator (KPI) Polisi Operasi Farmasi Ambulatori (Edisi Kedua) 50
Bahagian Amalan & Perkembangan Farmasi Lot 36, Jalan Profesor Diraja Ungku Aziz, 46200 Petaling Jaya Selangor, Malaysia. Tel: 603-7841 3200 Faks: 603-7968 2222