KOD TADBIR URUS KORPORAT MALAYSIA
KOD TADBIR URUS KORPORAT MALAYSIA
KOD TADBIR URUS KORPORAT MALAYSIA
Suruhanjaya Sekuriti Malaysia 3 Persiaran Bukit Kiara Bukit Kiara 50490 Kuala Lumpur Tel: +603-6204 8000 Faks: +603-6201 5078 HAK CIPTA TERPELIHARA © 2017 Suruhanjaya Sekuriti Malaysia Semua hak terpelihara. Tiada bahagian daripada penerbitan ini boleh diterbitkan semula, atau disimpan atau dimasukkan ke dalam sistem perolehan semula atau disiarkan dalam apa-apa bentuk atau dengan apa-apa cara (grafikal, elektronik, mekanikal, fotokopi, rakaman, atau sebaliknya) tanpa kebenaran bertulis terlebih dahulu daripada Suruhanjaya Sekuriti Malaysia. Suruhanjaya Sekuriti Malaysia telah melakukan segala usaha untuk memastikan penerbitan dan penterjemahan Kod Tadbir Urus Korporat Malaysia dalam Bahasa Melayu adalah bertepatan dengan Malaysian Code on Corporate Governance versi Bahasa Inggeris seperti yang telah diterbitkan pada April 2017. Jika terdapat sebarang perbezaan antara kedua-kedua versi tersebut, versi Bahasa Inggeris akan diguna pakai. Diterbitkan pada April 2017.
KANDUNGAN KEPENTINGAN TADBIR URUS KOD TADBIR URUS KORPORAT MALAYSIA FAHAMI, GUNA PAKAI DAN LAPOR STRUKTUR PRINSIP A Kepimpinan dan Keberkesanan Lembaga Pengarah •	•	• Tanggungjawab	Lembaga	Pengarah	Komposisi	Lembaga	Pengarah	Imbuhan PRINSIP B Audit dan Pengurusan Risiko yang Berkesan •	• Jawatankuasa	Audit	Rangka	Kerja	Pengurusan	Risiko	dan	Kawalan	Dalaman PRINSIP C Integriti Pelaporan Korporat dan Hubungan Bermakna Bersama Pihak Berkepentingan •	• Komunikasi	Dengan	Pihak	Berkepentingan	Pengendalian	Mesyuarat	Agung 1 2 4 11 13 13 23 32 36 36 41 46 46 49
KOD TADBIR URUS KORPORAT MALAYSIA
KOD TADBIR URUS KORPORAT MALAYSIA
KOD TADBIR URUS KORPORAT MALAYSIA
Suruhanjaya Sekuriti Malaysia 3 Persiaran Bukit Kiara Bukit Kiara 50490 Kuala Lumpur Tel: +603-6204 8000 Faks: +603-6201 5078 HAK CIPTA TERPELIHARA © 2017 Suruhanjaya Sekuriti Malaysia Semua hak terpelihara. Tiada bahagian daripada penerbitan ini boleh diterbitkan semula, atau disimpan atau dimasukkan ke dalam sistem perolehan semula atau disiarkan dalam apa-apa bentuk atau dengan apa-apa cara (grafikal, elektronik, mekanikal, fotokopi, rakaman, atau sebaliknya) tanpa kebenaran bertulis terlebih dahulu daripada Suruhanjaya Sekuriti Malaysia. Suruhanjaya Sekuriti Malaysia telah melakukan segala usaha untuk memastikan penerbitan dan penterjemahan Kod Tadbir Urus Korporat Malaysia dalam Bahasa Melayu adalah bertepatan dengan Malaysian Code on Corporate Governance versi Bahasa Inggeris seperti yang telah diterbitkan pada April 2017. Jika terdapat sebarang perbezaan antara kedua-kedua versi tersebut, versi Bahasa Inggeris akan diguna pakai. Diterbitkan pada April 2017.
KANDUNGAN KEPENTINGAN TADBIR URUS KOD TADBIR URUS KORPORAT MALAYSIA FAHAMI, GUNA PAKAI DAN LAPOR STRUKTUR PRINSIP A Kepimpinan dan Keberkesanan Lembaga Pengarah •	•	• Tanggungjawab	Lembaga	Pengarah	Komposisi	Lembaga	Pengarah	Imbuhan PRINSIP B Audit dan Pengurusan Risiko yang Berkesan •	• Jawatankuasa	Audit	Rangka	Kerja	Pengurusan	Risiko	dan	Kawalan	Dalaman PRINSIP C Integriti Pelaporan Korporat dan Hubungan Bermakna Bersama Pihak Berkepentingan •	• Komunikasi	Dengan	Pihak	Berkepentingan	Pengendalian	Mesyuarat	Agung 1 2 4 11 13 13 23 32 36 36 41 46 46 49
KEPENTINGAN TADBIR URUS 1.1 Tadbir urus korporat ditakrifkan sebagai proses dan struktur yang digunakan untuk mengarah dan mengurus perniagaan dan hal ehwal sesebuah syarikat bagi meningkatkan keuntungan perniagaan dan kebertanggungjawaban korporat dengan tujuan utama untuk mencapai nilai jangka panjang pemegang saham tanpa mengenepikan kepentingan pihak berkepentingan lain1. Tadbir urus korporat memperuntukkan satu rangka kerja mekanisme kawalan yang menyokong sesebuah syarikat mencapai matlamatnya, dan mencegah konflik yang tidak diingini. Tingkah laku beretika, kebertanggungjawaban, ketelusan dan kemampanan merupakan unsur tadbir urus korporat yang penting dalam pentadbiran syarikat serta mengendalikan modal pelabur. Syarikat yang mengamalkan prinsip- prinsip ini lebih cenderung untuk menghasilkan nilai jangka panjang berbanding syarikat yang lemah dalam salah satu atau kesemua prinsip tersebut. 1.2 Amalan tadbir urus yang betul dapat mengenal pasti pengagihan hak dan tanggungjawab di kalangan pelbagai pihak yang berbeza dalam syarikat dan menggariskan antara lain, peraturan dan prosedur untuk membuat keputusan, kawalan dalaman dan pengurusan risiko. Selain daripada memelihara kepentingan pemegang saham, tadbir urus korporat juga memerlukan pengimbangan keperluan pihak berkepentingan lain termasuk warga kerja, pelanggan, pembekal, masyarakat dan komuniti di mana syarikat-syarikat menjalankan perniagaan mereka. 1 Tadbir urus korporat seperti ditakrifkan dalam Laporan Jawatankuasa Peringkat Tinggi Kewangan (1999). 1
KOD TADBIR URUS KORPORAT MALAYSIA 2.1 Kod Tadbir Urus Korporat Malaysia (MCCG) yang diperkenalkan pada tahun 2000 telah menjadi instrumen penting untuk pembaharuan tadbir urus korporat dan mempengaruhi amalan tadbir urus syarikat secara positif. 2.2 MCCG mencerminkan prinsip-prinsip global dan amalan tadbir urus korporat yang diiktiraf di peringkat antarabangsa. Ia melangkaui keperluan minimum seperti yang termaktub di dalam undang-undang dan peraturan atau yang ditetapkan oleh Bursa Malaysia. 2.3 MCCG mengalakkan maklum balas yang lebih membina dan fleksibel untuk meningkatkan standard tadbir urus korporat. Ia mengiktiraf bahawa terdapat beberapa aspek tadbir urus korporat yang memerlukan peraturan berkanun manakala aspek lain merangkumi kawal selia kendiri yang dilengkapi dengan pengawalseliaan pasaran adalah lebih sesuai. 2.4 MCCG telah disemak semula pada tahun 2007 dan 2012 bagi memastikan ia kekal relevan dan sejajar dengan amalan terbaik dan standard yang diiktiraf di peringkat global. 2.5 Pada 2017, MCCG yang menggantikan edisi terdahulu, menggunakan pendekatan baharu untuk menggalakkan pembudayaan tadbir urus korporat dalam sesebuah syarikat. Ciri-ciri utama pendekatan baharu tersebut disenaraikan dalam Rajah 1. 2.6 Menyedari bahawa syarikat-syarikat tersenarai berbeza dari segi saiz, struktur dan sektor industri, MCCG telah mengambil kira perbezaan ini dan memperkenalkan amalan-amalan terbaik tertentu yang terpakai kepada Syarikat-syarikat Besar. 2
Rajah 1 Ciri-ciri utama pendekatan baharu MCCG Pendekatan Fahami, Guna Pakai dan Lapor (CARE) Peralihan daripada 'patuh atau jelaskan' kepada 'guna pakai atau jelaskan alternatif' Tumpuan dan kejelasan yang lebih baik terhadap Hasil yang Disasarkan untuk setiap Amalan Panduan untuk membantu syarikat mengguna pakai Amalan Mengenal pasti amalan teladan yang menyokong syarikat untuk menjadi lebih cemerlang - Amalan Yang Dipertingkatkan (Step Ups) Syarikat Besar ialah:
Syarikat	yang	tersenarai	dalam	Indeks	100	FTSE	Bursa	Malaysia;	atau
Syarikat	dengan	permodalan	pasaran	sebanyak	RM2	bilion	dan	lebih, pada permulaan tahun kewangan syarikat tersebut. Apabila sesebuah syarikat termasuk di bawah kategori Syarikat Besar, ia akan kekal dalam kategori tersebut untuk keseluruhan tahun kewangan tanpa mengambil kira perubahan statusnya sepanjang tahun kewangan. Syarikat-syarikat ini digalakkan untuk terus menggunakan amalan tadbir urus walaupun	mereka	terkeluar	daripada	Indeks	100	FTSE	Bursa	Malaysia	atau	permodalan pasaran mereka berada di bawah tahap yang ditetapkan. Syarikat tersenarai yang lain boleh mempertimbangkan untuk menggunakan amalan tadbir urus yang dikenal pasti untuk Syarikat Besar jika mereka berhasrat untuk meningkatkan lagi kecemerlangan tadbir urus korporat mereka. 2.7 Walaupun MCCG disasarkan kepada syarikat tersenarai, entiti tidak tersenarai termasuk syarikat-syarikat milik kerajaan, perusahaan kecil dan sederhana (PKS) dan pengantara berlesen digalakkan untuk mengamalkan kod tadbir urus	korporat.	Entiti	tidak	tersenarai	hendaklah	mempertimbangkan	untuk	menggunakan amalan MCCG bagi meningkatkan kebertanggungjawaban, ketelusan dan kemampanan mereka. 3
FAHAMI, GUNA PAKAI DAN LAPOR Mengapa CARE? 3.1 Fahami,	Guna	Pakai	dan	Lapor	atau	CARE (Comprehend, Apply and Report) menggalakkan syarikat-syarikat untuk mengenal pasti dengan jelas proses pemikiran yang terlibat dalam mengamalkan tadbir urus korporat yang baik termasuk menyediakan penerangan yang adil dan bermakna berkenaan cara syarikat telah menerima pakai amalan tadbir urusnya. FAHAMI Memahami dan menghayati semangat dan hasrat di sebalik prinsip dan amalan tadbir urus, termasuk hasil yang disasarkan. GUNA PAKAI Melaksanakan amalan tadbir urus dengan baik untuk mencapai hasil yang disasarkan bagi membina dan menyokong budaya tadbir urus korporat yang kukuh dalam seluruh syarikat. LAPOR Memberikan penzahiran yang adil dan bermakna mengenai amalan tadbir urus syarikat. 4
3.2 CARE bertujuan untuk mengukuhkan kepercayaan bersama antara syarikat dan pihak berkepentingan mereka dengan menggalakkan laporan bermakna yang boleh digunakan oleh pihak berkepentingan dalam interaksi dengan syarikat. Ia juga menggalakkan budaya keterbukaan dan saling menghormati yang memberi manfaat kepada syarikat dan pihak berkepentingannya. 3.3 CARE akan membantu menjana minat yang lebih mendalam terhadap amalan terbaik tadbir urus korporat, memudahkan penilaian dan merangsang perbincangan mengenai tadbir urus korporat. Secara kolektif, hasil ini akan meningkatkan taraf budaya tadbir urus korporat dalam keseluruhan pasaran. 5
'Fahami' 4.1 Penghayatan MCCG memerlukan pemahaman yang jelas akan perkara- perkara berikut: 4.1.1 Saranan perniagaan untuk mengamalkan tadbir urus korporat yang	baik;	dan 4.1.2 Prinsip-prinsip MCCG dan hasil yang disasarkan daripada amalan tadbir urus. 4.1.1 SARANAN PERNIAGAAN UNTUK TADBIR URUS KORPORAT YANG BAIK Amalan tadbir urus korporat yang baik akan membantu syarikat memupuk visi, proses dan struktur yang diperlukan bagi memastikan kemampanan jangka panjangnya. Syarikat perlu bertindak sebagai warga korporat yang baik yang merangkumi komitmen kepada tingkah laku beretika dalam strategi perniagaan, operasi dan budaya sesebuah syarikat. Dalam dunia global dan saling berhubungan hari ini, pelabur, pemiutang dan pihak berkepentingan yang lain semakin memperakui bahawa tanggungjawab ekonomi, alam sekitar dan sosial adalah aspek penting untuk prestasi dan kemampanan jangka panjang syarikat. Oleh itu, lembaga pengarah harus memahami dan menerapkan dimensi baharu ini ke dalam proses membuat keputusan mereka untuk memastikan syarikat beroperasi dengan cemerlang dan mengekalkan pertumbuhan. Lembaga	pengarah	juga	harus	memahami	bahawa	prinsip	utama	tadbir	urus seperti pengurusan yang berkesan, budaya korporat yang berasaskan tingkah laku beretika dan ketelusan boleh mengurangkan risiko, rasuah dan salah urus. 6
4.1.2 MEMAHAMI PRINSIP MCCG DAN HASIL YANG DISASARKAN Untuk memudah cara pemahaman Prinsip dan Amalan, MCCG menerangkan dengan jelas Hasil yang Disasarkan bagi setiap Prinsip dan Amalan-amalan yang berkaitan. Panduan juga disediakan untuk membantu penggunaan Amalan tersebut. Lembaga	pengarah	dan	pengurusan	perlu	memainkan	peranan	mereka,	antara lain, melalui: membaca	dan	memahami	MCCG,	Bursa	Malaysia Corporate Governance Guide dan dokumen-dokumen sokongan yang lain2; mendapatkan	bantuan	sekiranya	masih	memerlukan	panduan untuk	memahami	MCCG; menghadiri	program	pembangunan	profesional	berterusan	untuk	mengetahui	perkembangan	terkini	berkaitan	tadbir	urus	korporat;	dan
memastikan	kakitangan	memahami	sepenuhnya	dan	menghargai	nilai proses dan prosedur tadbir urus korporat yang baik melalui sesi latihan, program kesedaran dan komunikasi berterusan. 4.2 Untuk membina sebuah persekitaran yang memudahkan pemahaman MCCG, adalah penting bagi pihak berkepentingan dalam ekosistem seperti pemegang saham, badan profesional, penasihat korporat, pendukung tadbir urus korporat, media dan masyarakat umum untuk menghayati semangat dan hasrat MCCG. 2 Corporate Disclosure Guide, Sustainability Reporting Guide, Statement on Risk Management and Internal Controls - Guidelines for Directors and Listed Issuers, serta dokumen berkaitan yang lain. 7
'Guna Pakai' 5.1 Mengguna pakai prinsip dan amalan MCCG bukan hanya sekadar pematuhan secara tersurat terhadap suatu set peraturan. Sebaliknya ia berkenaan dengan pengamalan tadbir urus yang lebih bermakna oleh sesebuah syarikat. Ini melibatkan perubahan cara fikir dan budaya, yang tidak lagi menggalakkan sekadar pematuhan secara tersurat terhadap peraturan. 5.2 Untuk memudah cara perubahan ini, MCCG menerima pakai pendekatan guna pakai atau jelaskan alternatif, yang bermaksud untuk menggalakkan pengamalan tadbir urus yang baik dengan lebih bermakna. 5.3 Di bawah pendekatan baharu lembaga pengarah hendaklah ini, mengguna pakai amalan tadbir urus dengan mengambil kira persekitaran operasi, saiz dan kerumitan serta jenis risiko dan cabaran yang dihadapi. 5.4 Sekiranya lembaga pengarah mendapati mereka tidak dapat melaksanakan mana-mana amalan MCCG, lembaga pengarah hendaklah menggunakan amalan alternatif yang sesuai untuk mencapai Hasil yang Disasarkan. Bagi Syarikat Besar, lembaga pengarahnya juga perlu menzahirkan langkah-langkah yang telah dilaksanakan atau akan membolehkan mereka menerima pakai Amalan MCCG, dan jangka masa yang diperlukan. 5.5 Panduan dalam MCCG menerangkan bagaimana kaedah-kaedah mengguna pakai amalan bagi mencapai Hasil yang Disasarkan. Lembaga	Pengarah	hendaklah	dengan	sedaya	upaya	mematuhi	Panduan apabila melaksanakan amalan MCCG. 8
'Lapor' 6.1 Syarikat-syarikat hendaklah memandang penzahiran tadbir urus korporat sebagai satu peluang untuk membuktikan kepada pihak berkepentingan bahawa mereka mempunyai aturan tadbir urus korporat yang menyeluruh dan berkesan. Oleh yang demikian, syarikat-syarikat perlu menzahirkan maklumat mengenai amalan-amalan MCCG yang telah diguna pakai. 6.2 Pemegang saham dan bakal pelabur memerlukan maklumat yang kerap, telus dan bersepadu bagi membolehkan mereka membuat perbandingan dan menilai cara kendalian pengurusan, penilaian syarikat dan struktur pemilikan. Maka, penzahiran tadbir urus korporat yang baik dalam jangka panjang boleh membantu menarik modal dan keyakinan terhadap pasaran modal dalam jangka masa panjang. 6.3 Syarikat-syarikat mesti menyediakan penjelasan bermakna mengenai cara ia mengguna pakai setiap Amalan MCCG. Sekiranya syarikat tidak mengguna pakai Amalan MCCG, syarikat mestilah- menerangkan	sebab	syarikat	tidak	mengguna	pakai	Amalan	MCCG; dan menzahirkan	amalan	alternatif	yang	telah	diguna	pakai	dan	cara amalan alternatif tersebut membantu mencapai Hasil yang Disasarkan. Di samping itu, apabila Syarikat Besar menzahirkan Amalan alternatif, mereka juga dikehendaki untuk menzahirkan- • tindakan	yang	telah	diambil	atau	akan	diambil;	dan jangka	masa	yang	diperlukan untuk mereka mengguna pakai Amalan yang telah ditentukan. Dalam melaksanakan perkara di atas, syarikat-syarikat hendaklah mengambil pertimbangan sewajarnya dan dibimbing oleh Panduan. 9
6.4 Syarikat-syarikat digalakkan untuk menerima pakai Amalan Yang Dipertingkatkan (Step Up). Sekiranya amalan tersebut digunakan, syarikat hendaklah menzahirkan pengunaan amalan tersebut untuk membuktikan komitmen mereka terhadap standard tadbir urus korporat yang lebih tinggi. 10
STRUKTUR Struktur MCCG adalah seperti berikut: Prinsip MCCG berasaskan tiga prinsip utama tadbir urus korporat yang baik, iaitu- •	• kepimpinan	dan	keberkesanan	lembaga	pengarah;	audit	dan	pengurusan	risiko	yang	berkesan;	dan integriti	dalam	pelaporan	korporat	dan	hubungan	baik	dengan	pihak	berkepentingan. Hasil yang Disasarkan Hasil yang Disasarkan memberi gambaran mengenai apa yang akan dicapai oleh sesebuah syarikat melalui amalan tadbir urusnya. Amalan Amalan ialah tindakan, prosedur, atau proses yang syarikat perlu terima pakai untuk mencapai Hasil yang Disasarkan. Amalan dalam MCCG telah mengambil kira keperluan undang-undang sedia ada, Keperluan Penyenaraian Bursa Malaysia, kepelbagaian saiz dan kekompleksan syarikat Malaysia dan perkembangan di peringkat global dalam amalan terbaik tadbir urus korporat. 11
Pengenalan Amalan Yang Dipertingkatkan bertujuan untuk menggalakkan syarikat-syarikat untuk meningkatkan usaha dalam memperkukuhkan amalan dan proses tadbir urus mereka. Syarikat yang berhasrat untuk mencapai kecemerlangan dalam tadbir urus korporat, khususnya Syarikat Besar, perlu mempertimbangkan untuk menerima pakai Amalan Yang Dipertingkatkan. Panduan Panduan yang mengikuti setiap Amalan berfungsi untuk membantu syarikat dalam mengguna pakai Amalan untuk mencapai Hasil yang Disasarkan. 12
PRINSIP A KEPIMPINAN DAN KEBERKESANAN LEMBAGA PENGARAH I. Tanggungjawab Lembaga Pengarah Lembaga	pengarah	secara	kolektif	bertanggungjawab	ke	atas	kejayaan	jangka	panjang sesebuah syarikat dan penyampaian nilai yang mampan kepada pihak berkepentingan syarikat tersebut. Dalam melaksanakan tugas fidusiari dan fungsi kepimpinannya, adalah penting bagi lembaga pengarah untuk mentadbir dan menetapkan hala tuju strategik syarikat dan pada masa yang sama, menjalankan pengawasan	terhadap	pengurusan.	Lembaga	pengarah	memainkan	peranan	penting dalam menetapkan nada dari pihak atasan yang sesuai, memberikan kepimpinan berwibawa dan menerajui tadbir urus yang baik dan amalan beretika di seluruh syarikat. Walaupun secara umumnya peranan dan tanggungjawab lembaga pengarah telah diketahui, ianya sentiasa berubah disebabkan oleh perkembangan dan perubahan persekitaran korporat. Pengarah-pengarah kini diharapkan agar lebih berwaspada dan meningkatkan skeptisisme profesional dalam memahami dan membentuk hala tuju strategik syarikat. 13
Hasil yang Disasarkan 1.0 Setiap yang bertanggungjawab terhadap kepimpinan syarikat dan secara kolektif bertanggungjawab untuk memenuhi objektif dan matlamat syarikat. syarikat diterajui oleh lembaga pengarah, Amalan 1.1 Lembaga	Pengarah	hendaklah	menetapkan	sasaran	strategik	syarikat,	memastikan sumber-sumber yang diperlukan sedia ada untuk syarikat mencapai	objektifnya	dan	menyemak	prestasi	pengurusan.	Lembaga	pengarah harus menetapkan nilai dan standard syarikat, dan memastikan kewajipannya terhadap pemegang saham dan pihak berkepentingan yang lain difahami dan dipenuhi. 1.2 Pengerusi lembaga pengarah yang bertanggungjawab untuk memupuk amalan tadbir urus korporat yang baik, kepimpinan dan keberkesanan lembaga pengarah hendaklah dilantik. 1.3 Jawatan	Pengerusi	dan	Ketua	Pegawai	Eksekutif	(CEO)	mestilah	disandang	oleh individu-individu yang berbeza. 1.4 Lembaga	pengarah	hendaklah	disokong	oleh	Setiausaha	Syarikat	yang	mempunyai kelulusan yang sewajarnya dan cekap untuk memberi nasihat tadbir urus yang bernas, memastikan pematuhan terhadap peraturan dan prosedur, dan menyokong penerimagunaan amalan terbaik tadbir urus korporat. 1.5 Pengarah menerima dokumen-dokumen mesyuarat, yang lengkap dan tepat dalam tempoh yang bersesuaian sebelum mesyuarat bersidang. Selepas mesyuarat tamat, minit mesyuarat hendaklah diedarkan dalam tempoh yang bersesuaian. 14
Panduan 1.1 Semua pengarah hendaklah secara objektif menyempurnakan tugas dan tanggungjawab fidusiarinya pada setiap masa demi kepentingan syarikat. Setiap pengarah dikehendaki mengikuti perkembangan terkini mengenai tanggungjawab sebagai pengarah, serta urusan, aktiviti perniagaan dan perkembangan syarikat. Bagi membolehkan lembaga pengarah menyempurnakan tanggungjawab dalam memenuhi matlamat dan tujuan syarikat, lembaga pengarah hendaklah, antara lain:
bersama	dengan	pengurusan	kanan	menggalakkan	budaya	tadbir	urus	korporat yang baik yang menegaskan tingkah laku beretika, berhemat dan	profesional;
menyemak,	mencabar	dan	membuat	keputusan	terhadap	saranan	dari	pihak	pengurusan	dan	memantau	pelaksanaannya;
memastikan	pelan	strategik	syarikat	menyokong	pembentukan	nilai	jangka panjang yang merangkumi strategi mengenai ekonomi, alam sekitar dan pertimbangan sosial yang mendokong kemampanan syarikat;
menyelia	dan	mentaksir	prestasi	pengurusan	untuk	menentukan	sama	ada	perniagaan	diuruskan	dengan	baik;
memastikan	terdapat	rangka	kerja	kawalan	dalaman	dan	pengurusan	risiko	yang	mantap;
memahami	risiko-risiko	utama	yang	dihadapi	oleh	syarikat	dan	menyedari bahawa sebarang keputusan perniagaan melibatkan pengambilan	risiko	yang	wajar; 15
menetapkan	selera	risiko	dalam	mana	lembaga	pengarah	menjangka	pihak pengurusan untuk beroperasi dan memastikan terdapat rangka kerja pengurusan risiko yang wajar untuk mengenal pasti, menganalisis, menaksir, mengurus dan memantau risiko kewangan dan	bukan	kewangan	yang	signifikan;
memastikan	pihak	pengurusan	kanan	memiliki	kemahiran	dan	pengalaman yang diperlukan, dan terdapat pengurusan penggantian yang	teratur	untuk	lembaga	pengarah	dan	pengurusan	kanan;
memastikan	syarikat	mempunyai	prosedur	yang	membolehkan	komunikasi	berkesan	dengan	pihak	berkepentingan;	dan
memastikan	integriti	pelaporan	kewangan	dan	bukan	kewangan	syarikat. 1.2 Tanggungjawab utama Pengerusi termasuk-
memimpin	tanggungjawabnya	dengan	berkesan; lembaga	pengarah	agar ia	dapat	melaksanakan
menetapkan	agenda	lembaga	pengarah	dan	memastikan	ahli-ahli	lembaga pengarah menerima maklumat yang lengkap dan tepat pada masa	yang	sewajarnya;
mengetuai	mesyuarat	dan	perbincangan	lembaga	pengarah;
menggalakkan	penyertaan	aktif	dan	membenarkan	pendapat	bertentangan	disuarakan	dengan	bebas;
mengurus	hubung	kait	antara	lembaga	pengarah	dan	pengurusan;
memastikan	langkah-langkah	wajar	diambil	untuk	membolehkan	komunikasi berkesan dengan pihak berkepentingan dan pandangan 16
mereka	dimaklumkan	kepada	lembaga	pengarah	secara	menyeluruh;	dan
mengetuai	lembaga	pengarah	dalam	mengguna	pakai	dan	memantau	amalan tadbir urus korporat yang baik dalam syarikat. 1.3 Pengasingan	jawatan	Pengerusi	dan	CEO	menggalakkan	kebertanggungjawaban	dan memudah cara pembahagian tanggungjawab antara mereka. Dalam hal ini, tidak ada seseorang individu yang boleh mempengaruhi perbincangan dan keputusan lembaga pengarah. Tanggungjawab Pengerusi termasuk mengetuai lembaga pengarah dalam pengawasan kolektif terhadap pihak pengurusan, manakala	CEO	memberi	tumpuan	kepada	urusan	perniagaan	dan	pengurusan	harian syarikat. Pembahagian tugas ini hendaklah dinyatakan dengan jelas dalam piagam lembaga pengarah. 1.4 Tanggungjawab Setiausaha Syarikat kini telah berkembang daripada sekadar memberi nasihat berkenaan hal-hal pentadbiran kepada menasihati lembaga pengarah berkenaan hal-hal tadbir urus. Setiausaha Syarikat, melalui Pengerusi, memainkan peranan penting dalam tadbir urus yang baik dengan membantu lembaga pengarah dan jawatankuasanya berfungsi dengan berkesan, serta menurut terma rujukan dan amalan terbaik. Peranan dan tanggungjawab Setiausaha Syarikat merangkumi, tetapi tidak terhad kepada yang berikut:
Menguruskan	logistik	semua	mesyuarat	lembaga	pengarah	dan	jawatankuasa, menghadiri dan mencatat minit semua mesyuarat lembaga pengarah dan jawatankuasa dan memudah cara komunikasi lembaga	pengarah;
Menasihati	lembaga	pengarah	mengenai	peranan	dan	tanggungjawabnya;
Mengendalikan	program	orientasi	pengarah	baharu	dan	membantu	dalam	pembangunan	dan	latihan	pengarah; 17
Menasihati	lembaga	pengarah	berkenaan	dengan	penzahiran	korporat	dan pematuhan terhadap undang-undang syarikat dan sekuriti dan syarat-syarat	penyenaraian;
Mengurus	proses
proses	berkaitan	dengan	mesyuarat	agung	tahunan;
Memantau	perkembangan	tadbir	urus	korporat	dan	membantu	lembaga pengarah dalam melaksanakan amalan tadbir urus untuk jangkaan pihak memenuhi keperluan berkepentingan;	dan lembaga pengarah dan
Berfungsi	sebagai	individu	yang	bertanggungjawab	untuk	komunikasi	dan pembabitan pihak berkepentingan dalam isu tadbir urus korporat. Seorang Setiausaha Syarikat yang layak seharusnya memiliki pengetahuan dan pengalaman untuk melaksanakan tugasnya. Pengetahuan tersebut termasuk perihal undang-undang syarikat dan sekuriti, kewangan, tadbir urus, kesetiausahaan syarikat dan pematuhan lain seperti syarat-syarat penyenaraian. Setiausaha Syarikat hendaklah mengikuti pembangunan profesional berterusan. 1.5 Untuk memudahcarakan perbincangan lembaga pengarah yang berkesan, Pengerusi bersama dengan Setiausaha Syarikat hendaklah memastikan semua pengarah diberikan maklumat dan masa yang mencukupi untuk membuat persiapan bagi mesyuarat lembaga pengarah. Dokumen-dokumen mesyuarat hendaklah diedarkan sekurang-kurangnya lima hari bekerja sebelum tarikh mesyuarat tersebut. Semua ahli lembaga pengarah hendaklah memastikan minit mesyuarat menyatakan dengan tepat segala perbincangan dan keputusan lembaga pengarah, termasuk sekiranya ada pengarah yang berkecuali daripada mengundi atau membincangkan sesuatu hal. 18
Hasil yang Disasarkan 2.0 Terdapat pembatasan tanggungjawab antara lembaga pengarah, jawatankuasa lembaga dan pengurusan. Kuasa lembaga pengarah, jawatankuasanya dan pengarah individu dinyatakan dengan jelas. Amalan 2.1 Lembaga	pengarah	mempunyai	piagam	lembaga	pengarah	yang	disemak	secara berkala dan dimuat naik dalam laman sesawang syarikat. Piagam lembaga pengarah dengan jelas menyatakan-
peranan	dan	tanggung	jawab	lembaga	pengarah,	jawatankuasa	lembaga,	pengarah	individu	dan	pengurusan;	dan
isu-isu	dan	keputusan-keputusan	yang	dipertanggungjawabkan	ke	atas lembaga pengarah. Panduan 2.1 Dasar dan strategi syarikat dibuat berlandaskan nilai-nilai utama, prinsip dan ciri-ciri budaya sesebuah syarikat. Oleh itu, adalah penting bagi lembaga pengarah untuk menetapkan perkara-perkara ini apabila mewujudkan piagam lembaganya. Piagam lembaga pengarah hendaklah menetapkan, antara lain, struktur tadbir urus, kuasa dan terma rujukan lembaga pengarah, jawatankuasanya dan pihak pengurusan. 19
Walaupun lembaga pengarah boleh mengagihkan kuasanya secara wajar kepada jawatankuasa lembaga atau pihak pengurusan, ia tidak boleh setiap masa melepaskan tanggungjawabnya dan hendaklah pada melaksanakan pengawasan kolektif terhadap lembaga pengarah	dan	pihak	pengurusan.	Lembaga	pengarah	tidak	sepatutnya	mengagihkan hal-hal kepada jawatankuasa atau pihak pengurusan sehingga ke tahap yang boleh menghalang atau menjejaskan keupayaan lembaga pengarah untuk melaksanakan fungsinya. Apabila lembaga pengarah tanggungjawabnya, adalah digalakkan agar mengagihkan sebarang penzahiran berkenaan pengagihan kuasa tersebut dilakukan. Semakan ke atas pembahagian tanggungjawab hendaklah dijalankan dari semasa ke semasa bagi memastikan syarikat mampu menghadapi situasi perniagaan yang sentiasa berubah. jawatankuasa Bagi pengarah individu, piagam lembaga pengarah hendaklah menggariskan komitmen, peranan dan tanggungjawab sebagai ahli lembaga pengarah. Piagam tersebut juga membantu lembaga pengarah dalam penilaian prestasi lembaga dan pengarah individu. Sekiranya lembaga melantik Pengarah Bebas Kanan (SID), peranan SID tersebut hendaklah juga dijelaskan dalam piagam lembaga pengarah. Ini termasuk peranan SID sebagai- •	• penasihat	kepada	Pengerusi;	pengantara	kepada	pengarah-pengarah	lain	(jika	perlu);	dan individu	yang	bertanggungjawab	terhadap	perhubungan	bagi	pemegang	saham dan pihak berkepentingan lain. 20
Hasil yang Disasarkan 3.0 Lembaga pengarah komited dalam menggalakkan tatalaku perniagaan yang baik dan mengekalkan budaya korporat yang sihat yang memupuk integriti, ketelusan dan keadilan. Lembaga pengarah, pihak pengurusan, kakitangan dan pihak berkepentingan yang lain memahami dengan jelas apa yang dimaksudkan sebagai tingkah laku dan amalan yang wajar dalam syarikat. Amalan 3.1	Lembaga	pengarah	menubuhkan	Kod Tatalaku dan Etika untuk syarikat, dan bersama pihak pengurusan melaksanakan dasar dan prosedur, yang meliputi pengurusan konflik kepentingan, mencegah salah guna kuasa, rasuah, dagangan orang dalam dan pengubahan wang haram. Kod Tatalaku dan Etika hendaklah dimuat naik dalam laman sesawang syarikat. 3.2	Lembaga	pengarah	menubuh,	menyemak	dan	bersama	pihak	pengurusan melaksanakan dasar dan prosedur mengenai pemberian maklumat. Panduan 3.1	Lembaga	pengarah	bertanggungjawab	menetapkan	nada	dan	piawaian	syarikat melalui Kod Tatalaku dan Etika. Kod tersebut hendaklah menyatakan dengan jelas amalan yang boleh diterima pakai dan membimbing kelakuan pengarah, pihak pengurusan dan kakitangan. Dasar-dasar bagi Kod Tatalaku dan	Etika	hendaklah	disepadukan	dengan	amalan	pengurusan	di	seluruh	syarikat dan disemak dari semasa ke semasa. 21
Kod	Tatalaku	dan	Etika	hendaklah	menerangkan	langkah-langkah	yang	diambil untuk- menangani	konflik	kepentingan	yang	benar-benar	terjadi	atau berkemungkinan	terjadi; mencegah	amalan	rasuah	termasuk	penawaran	dan	penerimaan	hadiah atau	manfaat	dalam	bentuk	lain; menggalakkan	pelaporan	tingkah	laku	yang	menyalahi	undang-undang atau	tidak	beretika; melindungi	dan	memastikan	aset	syarikat	digunakan	dengan	betul;	dan •	memastikan	pematuhan	terhadap	undang-undang	dan	peraturan. 3.2 Lembaga	pengarah	hendaklah	menggalakkan	kakitangan	untuk	melaporkan	maklumat yang benar berkaitan dengan pelanggaran undang-undang (termasuk kecuaian, aktiviti jenayah dan pelanggaran kontrak), ketidakadilan, situasi yang membahayakan kesihatan dan keselamatan atau alam sekitar, dan tindakan oleh mana-mana pihak dalam menyembunyikan perkara sedemikian di tempat kerja. Lembaga	pengarah	hendaklah	memastikan	bahawa	dasar	pemberian	maklumat menetapkan cara yang membolehkan kebimbangan yang berasas disiasat dan ditangani secara objektif. Setiap individu mestilah dapat menyuarakan kebimbangan mengenai amalan yang menyalahi undang- undang, tidak beretika atau diragui, secara rahsia tanpa risiko pembalasan. 22
PRINSIP A KEPIMPINAN DAN KEBERKESANAN LEMBAGA PENGARAH II. Komposisi Lembaga Pengarah Komposisi lembaga pengarah mempengaruhi keupayaannya untuk melaksanakan tanggungjawab	pengawasannya.	Lembaga	pengarah	yang	berkesan	hendaklah	dianggotai oleh kumpulan individu yang sesuai, dengan gabungan kemahiran, pengetahuan, pengalaman dan unsur kebebasan yang bersesuaian dengan tujuan dan matlamat strategik syarikat. Komposisi lembaga pengarah yang betul akan memastikan kepelbagaian dan kebebasan yang mencukupi untuk menghindarkan pemikiran secara kumpulan atau 'terlepas pandang' (blindspot) apabila membuat keputusan. Ia juga membolehkan lembaga pengarah bersiap sedia dalam menangani cabaran yang mungkin timbul dan menghasilkan nilai kepada syarikat. Hasil yang Disasarkan 4.0 Keputusan lembaga pengarah dibuat secara objektif demi kepentingan syarikat setelah mempertimbangkan pelbagai perspektif dan pandangan. Amalan 4.1 Sekurang-kurangnya separuh daripada lembaga pengarah adalah pengarah bebas. Bagi Syarikat Besar, majoriti ahli lembaga pengarah adalah pengarah bebas. 4.2 Tempoh perkhidmatan seseorang pengarah bebas adalah tidak melebihi had tempoh kumulatif sembilan tahun. Selepas tamat tempoh sembilan tahun, seseorang pengarah bebas boleh terus berkhidmat dalam lembaga pengarah sebagai pengarah bukan bebas. Sekiranya lembaga pengarah bercadang untuk mengekalkan seseorang pengarah bebas selepas tempoh sembilan tahun berakhir, ia hendaklah memberi alasan yang kukuh dan mendapatkan kelulusan daripada mesyuarat 23
agung tahunan pemegang saham. Sekiranya lembaga pengarah terus mengekalkan status pengarah bebas tersebut selepas tahun yang kedua belas, lembaga pengarah hendaklah mendapatkan kelulusan daripada mesyuarat tahunan pemegang saham melalui proses undian dua peringkat. Amalan yang Dipertingkatkan 4.3	Lembaga	pengarah	mempunyai	dasar	yang	mengehadkan	tempoh khidmat pengarah bebas tidak melebihi sembilan tahun. PELANTIKAN PENGARAH BEBAS Tahun 1 Tahun 3 Tahun 6 Tahun 9 Tahun 10 Tahun 11 Tahun 12 Tahun 13 dan seterusnya... Pelantikan dan pelantikan semula Pengarah Bebas seperti dinyatakan dalam Keperluan Penyenaraian Bursa Malaysia Kelulusan Tahunan Pemegang Saham Kelulusan Tahunan Pemegang Saham melalui proses undian dua peringkat Selepas tempoh kumulatif sembilan tahun, seseorang pengarah bebas boleh terus berkhidmat dalam lembaga pengarah sebagai pengarah bukan bebas. Walau bagaimanapun, sekiranya lembaga pengarah bercadang untuk mengekalkan seorang pengarah bebas selepas tempoh sembilan tahun berakhir, ia hendaklah memberi alasan yang kukuh dan mendapatkan kelulusan daripada mesyuarat tahunan pemegang saham. Sekiranya lembaga pengarah terus mengekalkan pengarah bebas tersebut selepas tahun yang kedua belas, lembaga pengarah hendaklah memberi alasan yang kukuh dan mendapatkan kelulusan daripada mesyuarat tahunan pemegang saham melalui proses undian dua peringkat. 24
4.4 Pelantikan lembaga pengarah dan pengurusan kanan adalah berdasarkan kriteria yang objektif, merit dan kepelbagaian kemahiran, pengalaman, usia, latar belakang budaya dan jantina. 4.5	Lembaga	pengarah	menzahirkan	dasar	syarikat	mengenai	kepelbagaian	jantina, sasaran dan langkah-langkah untuk mencapai sasaran dalam laporan tahunannya. Bagi Syarikat Besar, lembaga pengarah hendaklah dianggotai oleh sekurang-kurangnya 30% pengarah wanita. 4.6 Apabila mengenal pasti calon untuk pelantikan pengarah, lembaga pengarah tidak semata-mata bergantung kepada saranan daripada ahli lembaga pengarah, pihak pengurusan atau pemegang saham utama sedia ada. Lembaga	pengarah	menggunakan	sumber	bebas	untuk	mengenal	pasti	calon-calon yang layak dan sesuai. 4.7 Jawatankuasa Penamaan dipengerusikan oleh seorang Pengarah Bebas atau Pengarah Bebas Kanan. Panduan 4.1 Komposisi lembaga pengarah hendaklah menyokong perbincangan, semakan dan	pencapaian	keputusan	yang	objektif	dan	bebas.	Lembaga	pengarah	yang terdiri daripada majoriti Pengarah Bebas membolehkan pengawasan yang lebih berkesan ke atas pihak pengurusan. 4.2 Apabila mempertimbangkan kebebasan seseorang pengarah bebas dan kelayakan beliau untuk menyandang jawatan tersebut, tumpuan perlu diberikan bukan sahaja kepada latar belakang dan aktiviti semasa seseorang pengarah, tetapi juga sama ada beliau boleh bertindak secara bebas daripada pengurusan. Pihak berkepentingan semakin bimbang bahawa tempoh perkhidmatan yang panjang boleh menimbulkan kesan negatif ke atas kebebasan pengarah. Perkhidmatan bagi tempoh yang panjang dah hubungan rapat atau lama terjalin dengan lembaga pengarah dan pihak pengurusan boleh menghakis kebebasan sessorang pengarah dan objektiviti lembaga pengarah. Ini juga boleh menyebabkan seseorang Pengarah Bebas menjadi terlalu bersimpati dengan pihak pengurusan atau terlalu mudah menerima hasil kerja mereka. Boleh juga terjadi, di mana seseorang Pengarah Bebas menjadi pengarah 25
`bukan bebas' disebabkan oleh proses pengambilan insular yang berpanjangan serta pakej ganjaran dan manfaat yang menarik. Syarikat Besar tidak digalakkan untuk mengekalkan pengarah bebas bagi tempoh melebihi 12 tahun. Dalam memberi alasan untuk mengekalkan seseorang Pengarah Bebas selepas tamat had tempoh kumulatif sembilan tahun, lembaga pengarah hendaklah menjalankan semakan rapi untuk menentukan sama ada 'kebebasan' pengarah tersebut telah terjejas atau tidak. Penemuan daripada semakan tersebut hendaklah dimaklumkan kepada pemegang saham bagi membolehkan mereka membuat keputusan termaklum. Proses Undian Dua Peringkat Bagi Amalan 4.2, syarikat harus menggunakan proses undian dua peringkat untuk mendapatkan kelulusan tahunan pemegang saham bagi mengekalkan seseorang Pengarah Bebas melebihi tempoh 12 tahun. Di bawah proses undian dua peringkat, pemegang saham akan menjalankan undian seperti berikut, di mesyuarat pemegang saham yang sama:
Peringkat	1:	Pemegang Saham Besar syarikat sahaja yang membuat undian;	dan Peringkat	2:	Pemegang saham, selain daripada Pemegang Saham Besar membuat undian. Bagi tujuan Amalan 4.2, Pemegang Saham Besar bermaksud seseorang yang-
berhak	untuk	melaksanakan,	atau	mengawal	pelaksanaan,	tidak	kurang	daripada	33%	daripada	syer	mengundi	dalam	syarikat;
pemegang	saham	syer	mengundi	terbesar	dalam	syarikat	tersebut;
mempunyai	kuasa	untuk	melantik	atau	menyebabkan	pelantikan	majoriti	pengarah	dalam	syarikat	tersebut;	atau
mempunyai	kuasa	untuk	membuat	atau	menyebabkan	pembuatan	keputusan berkaitan dengan perniagaan atau pentadbiran syarikat, dan melaksanakan keputusan tersebut atau menyebabkan pelaksanaan keputusan tersebut. Keputusan untuk resolusi di atas ditentukan berdasarkan undian Peringkat 1 dan majoriti ringkas undian Peringkat 2. Sekiranya terdapat lebih daripada seorang Pemegang Saham Besar, keputusan undian Peringkat 1 akan ditentukan oleh majoriti ringkas. Resolusi tersebut dianggap berjaya sekiranya undian Peringkat 1 dan Peringkat 2 menyokong resolusi tersebut. Sebaliknya, resolusi tersebut dianggap gagal sekiranya undian antara dua peringkat tersebut adalah berbeza atau pengundi Peringkat 1 berkecuali daripada mengundi. 4.4 latar	belakang	boleh	Lembaga	pengarah	yang	mempunyai	pelbagai	menawarkan khidmat yang lebih mendalam dan meluas berbanding lembaga pengarah dengan latar belakang yang tidak pelbagai. Oleh itu, usaha untuk mencari calon ahli lembaga pengarah hendaklah dilakukan melalui pelbagai sumber. Kepelbagaian di peringkat pengurusan kanan juga akan mewujudkan perbahasan yang membina, yang akan membawa kepada pencapaian keputusan yang lebih baik. Ia membolehkan idea yang sama dibincangkan melalui cara yang berlainan dan membolehkan syarikat untuk bersiap sedia dalam menangani cabaran dalam persekitaran yang sentiasa berubah-ubah. Dalam melaksanakan agenda kepelbagaian jantina, setiap syarikat hendaklah mengambil langkah-langkah untuk memastikan bahawa usaha pencarian calon ahli lembaga pengarah dan pengurusan kanan turut merangkumi calon- calon wanita. 27
4.5 Walaupun syarikat besar dikehendaki mempunyai 30% pengarah wanita, lembaga pengarah yang lain juga hendaklah berusaha untuk mencapai matlamat ini. Penyertaan wanita dalam jawatan pembuat keputusan tidak harus ditumpukan pada tahap lembaga pengarah sahaja tetapi hendaklah jawatan pengurusan kanan, diperluaskan untuk merangkumi tahap memandangkan ia memberi manfaat yang serupa. Kepelbagaian dalam pengurusan kanan boleh menjadi saluran bakat untuk calon lembaga pengarah. 4.6 Lembaga	pengarah	juga	hendaklah	menggunakan	pendekatan	dan	sumber	yang berlainan untuk membolehkan ia mengenal pasti calon-calon yang paling sesuai. Ini termasuk usaha untuk mengenal pasti calon-calon daripada daftar pengarah dan pengiklanan terbuka atau penggunaan firma pencarian bebas. Syarikat juga hendaklah menzahirkan dalam laporan tahunannya bagaimana calon untuk jawatan pengarah bukan eksekutif dikenal pasti, termasuk sama ada calon tersebut dicadangkan oleh ahli-ahli lembaga pengarah sedia ada, pihak pengurusan atau pemegang saham utama. Sekiranya pemilihan calon tersebut dibuat semata-mata berdasarkan cadangan yang diusulkan oleh ahli lembaga pengarah sedia ada, pihak pengurusan atau pemegang saham utama, Jawatankuasa Penamaan hendaklah menjelaskan sebab-sebab sumber lain tidak digunakan. 4.7 Sebagai pengerusi Jawatankuasa Penamaan, Pengarah Bebas atau Pengarah Bebas Kanan hendaklah-
mengetuai	perancangan	penggantian	dan	pelantikan	ahli-ahli	lembaga	pengarah,	termasuk	bakal	Pengerusi	dan	CEO;	dan
mengetuai	semakan	tahunan	ke	atas	keberkesanan	lembaga	pengarah, dalam memastikan prestasi setiap pengarah individu dinilai secara bebas. 28
Hasil yang Disasarkan 5.0 Pihak berkepentingan boleh membuat ulasan mengenai keberkesanan keseluruhan lembaga pengarah dan pengarah-pengarah individu. Amalan 5.1 Lembaga	pengarah	hendaklah	melaksanakan	penilaian	tahunan	yang	formal dan objektif untuk menentukan keberkesanan lembaga pengarah, jawatankuasanya	dan	setiap	pengarah	individu.	Lembaga	pengarah	juga	harus menzahirkan cara penilaian pelaksanaan dan hasilnya. Bagi Syarikat Besar, lembaga pengarah boleh mendapatkan khidmat pakar bebas3 secara berkala untuk memastikan penilaian lembaga pengarah dapat dilaksanakan secara bebas dan telus. Panduan 5.1 Proses penilaian lembaga pengarah yang diuruskan dengan baik dan secara objektif boleh menghasilkan peningkatan yang ketara dalam keberkesanan lembaga pengarah, dan memberi banyak manfaat kepada syarikat. Penilaian lembaga pengarah boleh dilaksanakan melalui pelbagai cara termasuk penilaian kendiri, semakan rakan atau dikendalikan oleh Setiausaha Syarikat. Memandangkan syarikat-syarikat mempunyai banyak perbezaan dari segi saiz dan kitaran hayat, setiap lembaga pengarah juga mempunyai perbezaan dari segi keperluan, peranan mereka, keutamaan dan keupayaan. Justeru, penggunaan pendekatan senarai semak semata-mata untuk menilai keberkesanan lembaga pengarah tidak boleh diterima. 3 Bebas dalam konteks ini bermaksud tidak mempunyai sebarang hubungan dengan syarikat, pengarah atau pemegang-pemegang saham utama. 29
Penilaian lembaga pengarah secara berkala yang dikendalikan oleh pihak yang profesional, berpengalaman dan bebas akan menjadikan penilaian tersebut lebih objektif kerana ia dapat memberikan perspektif yang tidak berat sebelah ke atas prestasi pengarah dan keupayaannya untuk menyumbang kepada lembaga pengarah dengan berkesan. Apabila pihak ketiga yang bebas digunakan untuk melaksanakan penilaian, lembaga pengarah hendaklah menzahirkan identiti pihak ketiga itu. Penilaian tahunan bagi pengarah individu hendaklah merangkumi penilaian ke atas:
Keazaman	dan	keupayaan	untuk	mencabar	secara	kritikal	dan	bertanyakan	soalan	yang	sesuai;
Keperibadian	dan	kepentingan	yang	mungkin	timbul; integriti	ketika	menghadapi	situasi	konflik
Komitmen	untuk	berkhidmat	kepada	syarikat,	ketekunan	wajar	dan	integriti;	dan
Keyakinan	diri	untuk	mempertahankan	sesuatu	pandangan. Ketika menzahirkan penilaian keberkesanan lembaga pengarah, jawatankuasa dan pengarah individu, Jawatankuasa Penamaan bagi Syarikat Besar hendaklah	menzahirkan	maklumat	berikut	dalam	Laporan	Tahunan:
Kriteria	yang	digunakan	seperti	penilaian	layak	dan	sesuai,	sumbangan	dan prestasi, sifat berkaliber dan personaliti pengarah4; 4 Rujuk Bursa Malaysia Corporate Governance Guide. 30
Sama	ada	pakar	bebas	telah	digunakan	untuk	penilaian	tersebut,	atau	ianya	dilaksanakan	secara	dalaman;
Kekuatan	utama	dan/atau	kelemahan	yang	dikenal	pasti	daripada	penilaian	tersebut;	dan
Langkah-langkah	atau	penambahbaikan	yang	dicadangkan	untuk	mengurus atau menangani kelemahan yang dikenal pasti. 31
PRINSIP A KEPIMPINAN DAN KEBERKESANAN LEMBAGA PENGARAH III. Imbuhan Imbuhan pengarah yang dirangka dengan baik, dihubungkan dengan jelas kepada objektif strategik sesebuah syarikat dan yang menghargai sumbangan kepada kejayaan jangka panjang syarikat, adalah penting untuk menggalakkan kestabilan dan pertumbuhan perniagaan. Sebaliknya, dasar imbuhan yang tidak menghubungkan secara wajar imbuhan pengarah dengan strategi dan prestasi syarikat boleh menyebabkan pengurangan pulangan kepada pemegang saham melemahkan tadbir urus korporat dan menjejaskan keyakinan orang ramai terhadap perniagaan. Hasil yang Disasarkan 6.0 Tahap dan komposisi imbuhan pengarah dan pengurusan kanan mengambil kira hasrat syarikat untuk menarik dan mengekalkan bakat yang sesuai dalam lembaga pengarah dan pengurusan kanan untuk memacu objektif jangka panjang syarikat. Dasar dan keputusan imbuhan dibuat melalui proses yang telus dan bebas. Amalan 6.1 Lembaga	pengarah	mewujudkan	dasar	dan	prosedur	untuk	menentukan	imbuhan pengarah dan pengurusan kanan, dengan mengambil kira beban kerja, kerumitan dan prestasi syarikat serta kemahiran dan pengalaman yang diperlukan. Dasar dan prosedur ini hendaklah disemak secara berkala dan dipaparkan di laman sesawang syarikat. 32
6.2 Lembaga	pengarah	mempunyai	Jawatankuasa	Imbuhan	untuk	melaksanakan	dasar dan prosedur imbuhan termasuk menyemak dan mencadangkan hal- hal yang berkaitan dengan imbuhan lembaga pengarah dan pengurusan kanan. Jawatankuasa memiliki Bidang Tugas bertulis yang memperuntukkan kuasa dan tugasnya. Bidang Tugas tersebut dipaparkan di laman sesawang syarikat. Panduan 6.1 Imbuhan yang adil adalah penting untuk menarik, mengekal dan memberi motivasi kepada pengarah dan pengurusan kanan. Pakej imbuhan hendaklah mengambil kira kerumitan urusan syarikat dan tanggungjawab individu. Selain dari itu, imbuhan juga perlu diselaraskan dengan strategi dan matlamat jangka panjang syarikat. Lembaga	pengarah	juga	hendaklah	memastikan	bahawa	imbuhan	dan	insentif untuk Pengarah Bebas tidak bercanggah dengan kewajipan mereka untuk membuat pertimbangan objektif dan bebas dalam perkara-perkara yang dibincangkan dalam mesyuarat lembaga pengarah. 6.2 Adalah penting untuk menubuhkan Jawatankuasa bagi membantu lembaga pengarah dalam membangunkan dan mentadbir prosedur yang adil dan telus untuk menetapkan dasar imbuhan pengarah dan pengurusan kanan. Ini adalah untuk memastikan pakej imbuhan ditentukan berdasarkan merit, kelayakan dan kecekapan pengarah dan pengurusan kanan, dan mengambil kira keputusan operasi syarikat, prestasi individu dan statistik pasaran yang sepadan. Jawatankuasa	tersebut	hendaklah	terdiri	daripada	Pengarah	Bukan	Eksekutif	dan majoriti terdiri daripada Pengarah Bebas dan pakar, jika perlu. Pengarah yang merupakan pemegang saham hendaklah mengecualikan diri daripada mengundi dalam mesyuarat agung yang diadakan untuk meluluskan fi atau imbuhan mereka. Pengarah-pengarah eksekutif juga tidak harus terlibat dalam membuat keputusan imbuhan mereka. 33
Hasil yang Disasarkan 7.0 Pihak berkepentingan boleh menilai sama ada imbuhan untuk pengarah dan pengurusan kanan adalah setara dengan prestasi individu, dengan mengambil kira prestasi syarikat. Amalan 7.1 Terdapat penzahiran terperinci yang menyenaraikan nama dan imbuhan setiap pengarah. Pecahan imbuhan bagi setiap pengarah termasuk fi, gaji, bonus, manfaat bukan berbentuk wang dan emolumen lain. 7.2	Lembaga	pengarah	menzahirkan	mengikut	turutan	nama,	komponen	imbuhan yang dibayar kepada lima pemegang jawatan pengurusan kanan teratas yang meliputi gaji, bonus, manfaat bukan berbentuk wang dan emolumen lain dalam lingkungan RM50,000. Amalan Yang Dipertingkatkan 7.3 Syarikat-syarikat digalakkan untuk menzahirkan sepenuhnya imbuhan terperinci setiap ahli pengurusan kanan dan nama-nama mereka. 34
Panduan 7.1 Penzahiran terperinci membolehkan pemegang saham membuat keputusan termaklum apabila membuat pengundian untuk meluluskan imbuhan pengarah dan mempertimbangkan pakej imbuhan yang sesuai dengan mengambil kira tanggungjawab pengarah. 7.2 Penzahiran mengenai cara imbuhan dikira membolehkan pihak berkepentingan memahami hubung kait antara imbuhan pengurusan kanan dan prestasi syarikat. Ini juga akan membolehkan pihak berkepentingan menentukan sama ada imbuhan tersebut adalah adil dan mampu menarik serta mengekalkan bakat. 35
PRINSIP B AUDIT DAN PENGURUSAN RISIKO YANG BERKESAN I. Jawatankuasa Audit Jawatankuasa Audit yang berkesan akan menghasilkan ketelusan, fokus dan pertimbangan bebas yang diperlukan untuk menyelia proses pelaporan kewangan. Walau bagaimanapun, tanggungjawab terhadap proses pelaporan kewangan sesebuah syarikat terletak sepenuhnya ke atas lembaga pengarah. Jawatankuasa Audit memainkan peranan utama dalam struktur tadbir urus sesebuah syarikat. Jawatankuasa Audit yang bebas berupaya mencabar dan menyoal periksa proses pelaporan kewangan syarikat, kawalan dalaman, pengurusan risiko dan tadbir urus. Tahap pengetahuan, kemahiran, pengalaman dan komitmen ahli jawatankuasa yang bersesuaian merupakan unsur-unsur penting dalam memastikan Jawatankuasa Audit mempunyai keupayaan untuk melaksanakan tanggungjawabnya dengan berkesan. Pemahaman yang kukuh mengenai proses pelaporan kewangan yang dilengkapi dengan kepelbagaian perspektif boleh mengukuhkan kualiti perbincangan Jawatankuasa Audit. 36
Hasil yang Disasarkan 8.0 Wujud Jawatankuasa Audit yang berkesan dan bebas. Lembaga Pengarah berupaya menyemak dengan objektif penemuan dan cadangan Jawatankuasa Audit. Penyata kewangan syarikat merupakan sumber maklumat yang boleh dipercayai. Amalan 8.1 Pengerusi Jawatankuasa Audit bukan Pengerusi lembaga pengarah. 8.2 Jawatankuasa Audit memiliki dasar yang menghendaki mantan rakan kongsi audit utama5 menjalani tempoh bertenang sekurang-kurangnya dua tahun sebelum boleh dilantik menganggotai Jawatankuasa Audit. 8.3 Jawatankuasa Audit memiliki dasar dan prosedur untuk menilai kesesuaian, objektiviti dan kebebasan juruaudit luaran. Amalan Yang Dipertingkatkan 8.4 Jawatankuasa Audit hendaklah terdiri daripada Pengarah Bebas sahaja. 5 Rakan tugasan, individu yang bertanggungjawab terhadap penglibatan penyemak kawalan kualiti, dan rakan kerja audit yang lain, sekiranya ada, pasukan tugasan yang membuat keputusan utama atau keputusan untuk hal-hal penting berkaitan dengan pengauditan penyata kewangan di mana juruaudit akan memberi pandangannya. 37
8.5 Secara kolektif, Jawatankuasa Audit hendaklah mempunyai pelbagai jenis kemahiran yang diperlukan untuk melaksanakan tugasnya. Semua ahli jawatankuasa hendaklah mempunyai pengetahuan mengenai perihal kewangan dan boleh memahami hal-hal di bawah skop Jawatankuasa Audit termasuk proses pelaporan kewangan. Semua ahli Jawatankuasa Audit hendaklah menjalani program pembangunan profesional berterusan untuk mengetahui perkembangan terkini yang berkaitan dengan piawaian, amalan dan peraturan perakaunan dan pengauditan. Panduan 8.1 Pengerusi Jawatankuasa Audit bertanggungjawab untuk memastikan keberkesanan dan kebebasan menyeluruh Jawatankuasa tersebut. Sekiranya jawatan Pengerusi lembaga pengarah dan Pengerusi Jawatankuasa Audit disandang oleh individu yang sama, ia akan menjejaskan objektiviti semakan lembaga pengarah ke atas penemuan dan cadangan Jawatankuasa Audit. Pengerusi Jawatankuasa Audit bersama dengan ahli-ahli jawatankuasa tersebut hendaklah memastikan, antara lain bahawa-
Jawatankuasa	Audit	dimaklumkan	sepenuhnya	mengenai	hal-hal	penting yang berkaitan dengan pengauditan dan penyata kewangan syarikat	dan	menangani	hal-hal	tersebut;
Jawatankuasa	Audit	berkomunikasi	dengan	juruaudit	dalaman	dan	luaran mengenai perspektif, pandangan dan kebimbangannya ke atas sesuatu	transaksi	dan	peristiwa;
Kebimbangan	Jawatankuasa	Audit	terhadap	hal-hal	yang	mungkin	memberi kesan kepada pengauditan atau kewangan syarikat dimaklumkan kepada	juruaudit	luaran;	dan
Terdapat	penyelarasan	antara	juruaudit	dalaman	dan	luaran.
8.2 Tempoh bertenang menjamin kebebasan audit dengan mengelakkan ancaman yang mungkin timbul apabila mantan rakan kongsi audit utama berada dalam kedudukan yang boleh mempengaruhi audit dan penyediaan penyata kewangan syarikat. 8.3 Apabila menilai kesesuaian, objektiviti dan kebebasan juraudit luaran, Jawatankuasa Audit mewujudkan dasar dan prosedur yang mempertimbangkan, antara lain, perkara berikut-
kecekapan,	kualiti	audit	dan	kapasiti	sumber	juruaudit	luaran	berkaitan	dengan	audit	tersebut;
jenis	dan	had	perkhidmatan	bukan	audit	yang	diberikan	dan	kewajaran	tahap	fi;	dan
mendapatkan	luaran	yang	mengesahkan bahawa mereka adalah dan telah bebas sepanjang melaksanakan tugasan audit menurut terma-terma semua keperluan profesional dan kawal selia. jaminan	bertulis	daripada juruaudit Penilaian terhadap kesesuaian, objektiviti dan kebebasan firma juruaudit luaran hendaklah dijalankan setiap tahun. 8.5 Ahli Jawatankuasa Audit dikehendaki arif mengenai perihal kewangan dan mempunyai kefahaman mencukupi mengenai urusan syarikat. Ini akan membolehkan mereka memberikan pandangan kritikal dan menyoal periksa proses pelaporan kewangan, urus niaga dan maklumat kewangan yang lain dan mencabar secara berkesan penegasan oleh pihak pengurusan terhadap keadaan kewangan syarikat secara berterusan. 39
Jawatankuasa Audit hendaklah menunjukkan tahap kewaspadaan dan keraguan yang patut terhadap antara lain, pengesanan mana-mana penyimpangan kewangan atau ketaksekataan dalam penyata kewangan. Apabila terdapat perkara penting yang memerlukan pertimbangan, Jawatankuasa Audit hendaklah mengajukan soalan-soalan yang terperinci bagi menentukan sama ada penyata kewangan adalah sejajar dengan maklumat operasi dan maklumat lain yang diketahui. Jawatankuasa Audit hendaklah menyemak dan memberi nasihat sama ada penyata kewangan secara keseluruhannya memberi maklumat yang betul dan adil terhadap kedudukan kewangan dan prestasi syarikat. 40
PRINSIP B AUDIT DAN PENGURUSAN RISIKO YANG BERKESAN II. Rangka Kerja Pengurusan Risiko dan Kawalan Dalaman Pengurusan risiko dan kawalan dalaman yang wajar merupakan aspek penting dalam	tadbir	urus,	pengurusan	dan	operasi	syarikat.	Fokus	pengurusan	risiko	adalah	untuk mengenal pasti ancaman dan peluang manakala kawalan dalaman membantu dalam menangani ancaman dan memanfaatkan peluang yang ada. Pengurusan risiko dan kawalan dalaman yang wajar dapat membantu syarikat dalam membuat keputusan termaklum mengenai tahap risiko yang sanggup ditanggung oleh mereka dan melaksanakan kawalan yang diperlukan untuk mencapai objektif mereka dengan berkesan. Syarikat-syarikat yang maju sering menyepadukan struktur dan proses tadbir urus yang berkesan dengan pengurusan risiko dan kawalan dalaman di setiap peringkat syarikat dan seluruh operasinya. Lembaga	pengarah	bertanggungjawab	ke	atas	sistem	pengurusan	risiko	dan	kawalan dalaman syarikat. Ia hendaklah menetapkan dasar kawalan dalaman yang bersesuaian dan mendapatkan kepastian bahawa sistem tersebut berfungsi dengan	berkesan.	Lembaga	pengarah	juga	hendaklah	memastikan	bahawa	sistem	kawalan dalaman tersebut menguruskan risiko dan menjadi sebahagian daripada budaya korporat. 41
Hasil yang Disasarkan 9.0 Syarikat-syarikat membuat keputusan termaklum mengenai tahap risiko yang mereka mampu ditanggung oleh mereka dan melaksanakan kawalan yang perlu untuk mencapai objektif mereka. Lembaga pengarah diberikan jaminan yang munasabah bahawa peristiwa atau situasi pada masa akan datang yang boleh menimbulkan kesan buruk kepada objektif syarikat telah dikurangkan atau diuruskan. Amalan 9.1 Lembaga	pengarah	hendaklah	mewujudkan	rangka	kerja	pengurusan	risiko	dan kawalan dalaman yang berkesan.6 9.2 Lembaga	pengarah	hendaklah	menzahirkan	ciri-ciri	rangka	kerja	pengurusan	risiko dan kawalan dalaman syarikat, dan sama ada rangka kerja tersebut memadai dan berkesan. Amalan Yang Dipertingkatkan 9.3 Lembaga	pengarah	menubuhkan	Jawatankuasa	Pengurusan	Risiko	yang terdiri daripada majoriti pengarah bebas, untuk menyelia rangka kerja dan dasar pengurusan risiko syarikat. 6 Lihat	juga	Panduan	1.1. 42
Panduan 9.1 Lembaga	pengarah	hendaklah	menentukan	tahap	toleransi	risiko	syarikat	serta mengenal pasti secara aktif, mentaksir dan memantau risiko utama perniagaan untuk melindungi pelaburan pemegang saham dan aset syarikat. Kawalan dalaman adalah penting untuk pengurusan risiko dan lembaga pengarah hendaklah komited dalam menyatakan, melaksanakan dan menyemak rangka kerja kawalan dalaman syarikat. 9.2 Dalam penzahirannya, lembaga pengarah hendaklah menjelaskan bagaimana bidang risiko utama seperti kewangan, operasi, pematuhan kawal selia, reputasi, keselamatan siber dan kemampanan ditaksirkan dan terdapat kawalan-kawalan untuk mengurangkan atau menguruskan risiko-risiko tersebut. Di samping itu, penzahiran tersebut juga harus menyatakan sama ada rangka kerja pengurusan risiko yang diamalkan oleh syarikat adalah berdasarkan rangka kerja pengurusan risiko yang diiktiraf di peringkat antarabangsa. Lembaga	pengarah	juga	hendaklah	menzahirkan	sama	ada	ia	telah	menjalankan	semakan tahunan dan ujian berkala terhadap rangka kerja kawalan dalaman dan pengurusan risiko. Ini termasuk sebarang pemerhatian yang diperolehi daripada semakan tersebut dan mana-mana perubahan yang dilakukan kepada rangka kerja kawalan dalaman dan pengurusan risiko lanjutan daripada semakan tersebut. Sekiranya sesuatu maklumat komersial adalah sensitif dan boleh meningkatkan risiko persaingan, penzahiran secara umum boleh diterima. 43
Hasil yang Disasarkan 10.0 Syarikat-syarikat mempunyai rangka kerja tadbir urus, pengurusan risiko dan kawalan dalaman yang berkesan dan pihak berkepentingan boleh menilai keberkesanan rangka kerja tersebut. Amalan 10.1 Jawatankuasa Audit hendaklah memastikan bahawa fungsi audit dalaman berkesan dan mampu berfungsi secara bebas. 10.2	Lembaga	pengarah	hendaklah	menzahirkan-
sama	ada	kakitangan	audit	dalaman	bebas	daripada	sebarang	hubungan atau konflik kepentingan, yang boleh menjejaskan objektiviti dan	kebebasan	mereka;	bilangan	kakitangan	dalam	jabatan	audit	dalaman;	nama	dan	kelayakan	kakitangan	yang	bertanggungjawab	terhadap	audit	dalaman;	dan sama	ada	fungsi	audit	dalaman	dijalankan	menurut	rangka	kerja	yang	diiktiraf. Panduan 10.1	Fungsi	audit	dalaman	membantu	syarikat	mencapai	matlamatnya	dengan	membawa pendekatan objektif dan disiplin untuk menilai dan meningkatkan keberkesanan proses pengurusan risiko, kawalan dalaman dan tadbir urus. Fungsi	audit	dalaman	merupakan	sumber	nasihat	yang	penting	bagi	Jawatankuasa Audit untuk mengenal pasti kelemahan atau kekurangan dalam proses dalaman justeru, memudahkan langkah-langkah pemulihan yang perlu dijalankan oleh syarikat. 44
Audit dalaman hendaklah dilaksanakan secara objektif dan bebas daripada pengurusan syarikat dan fungsi yang diauditnya. Oleh itu, individu yang bertanggungjawab terhadap audit dalaman mesti melapor terus kepada Jawatankuasa Audit. Jawatankuasa Audit hendaklah membuat keputusan mengenai perkara- perkara berikut, antara lain- •	•	• pelantikan	dan	penyingkiran;	skop	kerja;	penilaian	prestasi;	dan bajet; untuk fungsi audit dalaman. Dalam menentukan skop fungsi audit dalaman, Jawatankuasa Audit hendaklah memastikan bahawa-
individu	yang	bertanggungjawab	terhadap	audit	dalaman	mempunyai	pengalaman yang berkaitan, kedudukan dan kuasa yang mencukupi bagi	membolehkan	beliau	melaksanakan	fungsinya	dengan	berkesan;
audit	dalaman	mempunyai	sumber	yang	mencukupi	dan	mampu	memperoleh maklumat bagi membolehkannya menjalankan peranan dengan	berkesan;	dan
kakitangan	yang	ditugaskan	untuk	melaksanakan	audit	dalaman	mempunyai kecekapan, pengalaman dan sumber yang yang diperlukan untuk melaksanakan fungsinya dengan berkesan. Peranan juruaudit dalaman dijangka akan berubah dan berkembang untuk merangkumi memberi sokongan khidmat nasihat mengenai strategi. Oleh itu, selain daripada melaksanakan rancangan audit dalaman, seorang juruaudit dalaman juga dikehendaki menjalankan analisis punca untuk membolehkan beliau memberi nasihat strategik secara proaktif dan menyarankan penambahbaikan yang berguna kepada perniagaan. Juruaudit dalaman hendaklah mengikuti perkembangan profesion, industri dan peraturan yang berkaitan secara berterusan. 45
PRINSIP C INTEGRITI PELAPORAN KORPORAT DAN HUBUNGAN BERMAKNA BERSAMA PIHAK BERKEPENTINGAN I. Komunikasi Dengan Pihak Berkepentingan Komunikasi dan interaksi berterusan dengan pihak berkepentingan mampu membina kepercayaan dan persefahaman antara syarikat dan pihak berkepentingannya. Ia membantu pihak berkepentingan untuk lebih menghayati objektif syarikat dan kualiti pengurusannya. Ini seterusnya akan membantu pihak berkepentingan untuk menilai syarikat tersebut dan memudahkan pemegang saham menentukan pengundian mereka akan dilaksanakan. Dari perspektif syarikat pula, interaksi dan komunikasi berterusan merupakan satu kaedah untuk mendapatkan maklum balas yang boleh digunakan untuk memahami kehendak pihak berkepentingan dan membangunkan strategi perniagaan. 46
Hasil yang Disasarkan 11.0 Wujud komunikasi berterusan antara syarikat dan pihak berkepentingan untuk memudah cara persefahaman mengenai objektif dan kehendak masing-masing. Pihak berkepentingan boleh membuat keputusan termaklum berkaitan dengan urusan, dasar dan tadbir urus, persekitaran dan tanggungjawab sosial syarikat. Amalan 11.1	Lembaga	pengarah	memastikan	wujud	komunikasi	yang	berkesan,	telus	dan kerap dengan pihak berkepentingan. 11.2 Syarikat Besar digalakkan untuk mengamalkan pelaporan bersepadu (integrated reporting) berdasarkan rangka kerja yang diiktiraf di peringkat global. Panduan 11.1 Dialog bersama pihak berkepentingan merupakan satu proses penting dan bermanfaat kerana ia membolehkan syarikat memahami kebimbangan pihak berkepentingan dan mengambil kira faktor ini apabila membuat keputusan. Komunikasi bersama pihak berkepentingan boleh dijalankan melalui pelbagai cara, termasuk- menubuhkan	fungsi	perhubungan	pelabur;	•	mengadakan	forum	(engagement forum);	•	menganjurkan	taklimat	kepada	pelabur,	penganalisis	dan	media;	dan •	menggunakan	kaedah	elektronik	(laman	sesawang,	media	sosial,	dll). 47
11.2	Laporan	bersepadu laporan utama dan merupakan	punca	dari	mana	maklumat	terperinci	disalurkan;	seperti	penyata	kewangan	tahunan;	laporan	tadbir	urus	dan	kemampanan.	Ia	merupakan	komunikasi ringkas dan padat mengenai cara strategi, prestasi, tadbir urus dan	prospek	sesebuah	syarikat	membolehkan	pewujudan	nilai.	Laporan	bersepadu meningkatkan kualiti maklumat yang disediakan untuk pelabur dan menggalakkan ketelusan dan kebertanggungjawaban yang lebih baik oleh syarikat. (integrated reporting) ialah Penyediaan laporan bersepadu memerlukan gabungan pemikiran mengenai hubungan antara pelbagai unit operasi dan fungsian, dan dengan itu memecahkan budaya kerja berasingan dalam syarikat dan mengurangkan pertindanan kerja. 48
PRINSIP C INTEGRITI PELAPORAN KORPORAT DAN HUBUNGAN BERMAKNA BERSAMA PIHAK BERKEPENTINGAN II. Pengendalian Mesyuarat Agung Mesyuarat agung merupakan platform penting bagi pengarah dan pengurusan kanan untuk bertemu dengan pemegang saham dan memberi kefahaman yang lebih mendalam mengenai urusan, tadbir urus dan prestasi syarikat. Ini membantu pemegang saham untuk melaksanakan hak pemilikan mereka dan menyuarakan pandangan mereka mengenai isu-isu yang perlu diberi perhatian kepada lembaga pengarah dan pengurusan kanan. Pemegang saham hendaklah melaksanakan hak mereka untuk mengemukakan soalan, memberi pandangan dan mengundi di mesyuarat agung. Syarikat hendaklah memanfaatkan teknologi untuk menggalakkan pembabitan pemegang saham dan melancarkan perjalanan Mesyuarat Agung. Hasil yang Disasarkan 12.0 Pemegang saham boleh mengambil bahagian, berbincang dengan lembaga pengarah dan pengurusan kanan dengan berkesan dan membuat keputusan pengundian termaklum di Mesyuarat Agung. Amalan 12.1 Notis Mesyuarat Agung Tahunan hendaklah diberikan kepada pemegang saham sekurang-kurangnya 28 hari sebelum tarikh mesyuarat. 49
12.2 Semua pengarah menghadiri Mesyuarat Agung. Pengerusi Jawatankuasa Audit, Penamaan, Pengurusan Risiko dan jawatankuasa lain hendaklah memberi jawapan bermakna kepada soalan-soalan yang diajukan. 12.3 Syarikat tersenarai dengan bilangan pemegang saham yang besar atau yang mengadakan mesyuarat di lokasi yang jauh harus memanfaatkan teknologi untuk memudah cara- • pengundian	termasuk	pengundian	tanpa	kehadiran7;	dan penyertaan	di	Mesyuarat	Agung	bagi	pemegang	saham	yang	berada	di	lokasi jauh. Panduan 12.1 Bagi setiap resolusi yang dibentangkan, notis tersebut hendaklah menyediakan penjelasan yang terperinci selain daripada kandungan minimum yang dikehendaki oleh peraturan penyenaraian, agar pemegang saham boleh membuat keputusan termaklum apabila melaksanakan hak mengundi. Notis itu juga perlu mengandungi maklumat latar belakang serta laporan atau cadangan yang bersesuaian. 12.2 Kehadiran semua pengarah dalam mesyuarat agung memberi peluang kepada pemegang saham untuk berinteraksi dengan setiap pengarah. Kehadiran pengerusi jawatankuasa lembaga pengarah akan memudah cara perbincangan dan membolehkan pemegang saham untuk mengajukan soalan dan kebimbangan secara terus kepada individu yang bertanggungjawab. 12.3	Lembaga	pengarah	hendaklah	mengambil	pendekatan	proaktif	bagi	memastikan pemegang saham boleh mengambil bahagian dalam Mesyuarat Agung. Untuk meningkatkan pembabitan pemegang saham, syarikat perlu 7 Pemegang saham melaksanakan hak mengundi tanpa perlu hadir di Mesyuarat Agung. 50
mempertimbangkan penggunaan teknologi untuk memudahkan proses pengundian secara elektronik dan pembabitan pemegang saham tanpa hadir di lokasi mesyuarat agung. Syarikat yang menggunakan proses pengundian secara elektronik akan mendapat manfaat daripada- •	•	•	• keputusan	undian	yang	lebih	tepat	dan	telus;	pengumuman	keputusan	undian	boleh	dilakukan	dengan	lebih	cepat;	pengundian	lebih	mudah	bagi	mereka	yang	kurang	upaya;	pengurangan	kos	pentadbiran	dan	kerja	pentadbiran;	dan pemansuhan	keperluan	kertas	undian	fizikal. 51