DIMENSIKOOP Tingkatkan Ciri-ciri Keusahawanan untuk Memajukan Sesebuah Koperasi Nor Fadhilah Mohd nor.fadhilah@mkm.edu.my Pusat Pembangunan Komuniti 16 BIL. 54 • 2017
Pengenalan DIMENSIKOOP Usahawan ialah individu yang mengusahakan sesuatu perusahaan manakala peniaga pula orang yang berniaga. Carland et al (1984) mendefinisikan usahawan sebagai individu yang menubuhkan perniagaan dan menguruskannya untuk mendapatkan untung dan terus berkembang.. Terdapat pelbagai definisi telah diberikan kepada usahawan dan keusahawanan. Kao (2002) percaya bahawa keusahawanan adalah satu proses penciptaan kekayaan dan usahawan-usahawan tersebut merupakan individu-individu yang terlibat dalam proses tersebut. Beliau mendefinisikan keusahawanan sebagai satu proses mencipta sesuatu yang baru (kreatif) dan berbeza (inovatif) bagi tujuan mencipta kekayaan untuk individu dan menambah nilai kepada masyarakat. Konsep keusahawanan ini juga boleh diterapkan di dalam pengurusan koperasi khususnya kerana tujuan utama penubuhan koperasi itu sendiri adalah untuk meningkatkan taraf sosioekonomi anggotanya. Anggota Lembaga Koperasi (ALK) atau pengurus merupakan perancang untuk menggerakkan koperasi dalam mencapai visi dan misi koperasi. Jadi, mereka haruslah meningkatkan ciri-ciri keusahawanan bagi mengembangkan dan meningkatkan pendapatan koperasi. Apabila koperasi maju dan berdaya saing secara tidak langsung dapat membuka minda masyarakat bahawa koperasi merupakan tempat utama untuk membuat pelaburan dan seterusnya dapat meningkatkan taraf sosioekonomi anggotanya. BIL. 54 • 2017 17
DIMENSIKOOP Teori-teori Keusahawanan i. Keusahawanan daripada Perspektif Ekonomi Teori awal menyentuh soal fungsi dan peranan usahawan dan keusahawanan dalam pembangunan ekonomi. Keuntungan dan kekayaan mendorong seseorang untuk melibatkan diri dalam aktiviti keusahawanan dengan mencari peluang bagi mendapatkan keuntungan. Antara ahli ekonomi yang banyak memberi sumbangan dalam bidang keusahawanan ialah Joseph Schumpeter (2006) di mana beliau memperkenalkan inovasi sebagai asas keusahawanan dan berani mengambil risiko. Menurut Schumpeter, kegiatan keusahawanan merangkumi semua usaha yang membawa kepada satu bentuk pembaharuan termasuklah kepada proses produk atau teknologi baharu. Selain itu, Kirzner (1997) telah menghubungkan keusahawanan dengan soal ketidaktentuan, apabila beliau cuba menerangkan elemen keuntungan yang terdapat dalam kegiatan ekonomi. Menurutnya, seorang usahawan berperanan sebagai orang tengah iaitu segala peluang yang dilihat akan diambil kesempatan sepenuhnya untuk meraih keuntungan. ii. Keusahawanan daripada Perspektif Sosiologi Keusahawanan juga sering kali berkait rapat dengan perspektif sosiologi. Pendekatan sosiologi menerangkan keadaan sosial yang mempengaruhi kemunculan seorang usahawan dan faktor- faktor sosial yang mempengaruhi keputusan untuk menjadi usahawan. Seorang ahli sosiologi, Max Weber (1958) mengaitkan keusahawanan dengan elemen keagamaan yang dijadikan landasan untuk mencapai kejayaan dalam aktiviti ekonomi. Menurut Weber, nilai-nilai keagamaan yang universal seperti kejujuran menjadi faktor yang penting dalam menggerakkan aktiviti keusahawanan. Kepercayaan dalam kehidupan 18 BIL. 54 • 2017 beragama ini melahirkan sikap tekun dan bertanggungjawab dalam bekerja lalu menjadi pendorong kepada pengumpulan aset-aset yang produktif. Pegangan yang kuat terhadap agama telah menjadi dorongan kepada mereka untuk mencapai kejayaan dalam bidang ekonomi. Gibbs (1987) pula mengemukakan model keusahawanan yang dikenali sebagai model pembangunan sosial. Model ini menerangkan proses dan perhubungan sosial yang dilakukan oleh seseorang dan memaksa diri mereka untuk melakukan perubahan dengan mengambil keputusan untuk menceburi diri dalam perniagaan. Model ini memerlukan kesungguhan persiapan mental, fizikal dan kewangan serta personaliti yang tertentu. Secara tidak langsung faktor dorongan dalaman dan luaran amat penting bagi menjadikan seseorang itu usahawan yang berjaya. iii. Keusahawanan daripada Perspektif Psikologi Salah satu pendekatan yang digunakan oleh pengkaji untuk mengkaji bidang keusahawanan adalah dengan melakukan kajian terhadap ciri dan sifat serta personaliti seseorang yang ingin memulakan perniagaan yang baharu. Pengkaji mendapati bahawa terdapat perbezaan cara seseorang usahawan bertindak balas dan perbezaan ini ialah hasil kajian mereka secara intrinsik. Kajian keusahawanan yang berabad- abad yang lalu telah mengenal pasti beberapa ciri personaliti yang membezakan usahawan dengan bukan usahawan. Menurut McClelland (1961) Teori kehendak pada pencapaian akan menjadikan individu yang mempunyai kehendak dan pencapaian yang tinggi lebih suka mengambil tanggungjawab ke arah mencapai sesuatu matlamat dengan usaha dan daya mereka sendiri. Jadi, usahawan yang berjaya mempunyai sifat kehendak dan pencapaian yang tinggi dalam menghadapi pelbagai cabaran dunia peniagaan khususnya.
DIMENSIKOOP iv. Keusahawanan daripada Perpektif Islam Nabi Muhammad S.A.W. juga pernah menggembala kambing sewaktu Baginda S.A.W. masih kecil lagi. Baginda juga terlibat dalam perniagaan semenjak zaman kanak-kanak lagi sebagai pembantu kepada bapa saudaranya yang merupakan seorang pedagang pada ketika itu. Setelah meningkat dewasa, baginda telah diberi kepercayaan daripada Saidatina Khadijah R.A. untuk menguruskan perniagaan beliau. Kecekapan dan kejujuran Rasullullah S.A.W. dalam menguruskan perniagaan begitu terserlah sehingga baginda diberi gelaran al- Amin (orang yang amanah) di kalangan penduduk Mekah pada ketika itu. Menjalankan perniagaan juga merupakan sebahagian daripada tugas khalifah Allah. Manusia diciptakan oleh Allah untuk beribadat kepadaNya dan juga menjadi khalifah Allah di muka bumi. Peranan khalifah ialah mentadbir dan menguruskan alam ini. Dengan kata lain, manusia diberi tanggungjawab untuk membangunkan kehidupan yang baik dan sejahtera kepada manusia sejagat dan seluruh alam. Oleh itu, keusahawanan merupakan salah satu cara membina kehidupan yang baik. Ia dapat membantu manusia memenuhi keperluan dan memberi keselesaan kepada kehidupan mereka. Islam menganjurkan konsep keusahawanan yang luas di mana ia merangkumi aspek kehidupan di dunia dan akhirat. Ini bermakna aktiviti keusahawanan yang dijalankan di dunia mempunyai hubungan dengan agama juga kehidupan di Akhirat. Menurut pandangan Islam, perniagaan melibatkan aktiviti jual beli iaitu pertukaran barang yang dilaksanakan oleh manusia untuk memenuhi keperluan kehidupan seharian serta memberi keselesaan hidup. Berdasarkan keempat-empat teori ini, pihak ALK dan pengurusan koperasi boleh jadikan ia sebagai garis panduan dalam mencapai visi dan misi koperasi. Secara tidak langsung ia dapat meningkatkan taraf sosioekonomi anggota koperasi. Selain itu, mereka juga haruslah meningkatkan ciri keusahawanan dalam memajukan koperasi dengan melakukan beberapa perubahan agar koperasi tidak berada di takuk yang lama. Antara ciri-ciri keusahawanan yang perlu ditingkatkan oleh anggota Lembaga dan pengurusan koperasi adalah seperti berikut: ✓ 1. Proaktif Sebagai seorang anggota Lembaga atau pihak pengurusan koperasi, mereka mestilah mempunyai sifat proaktif dan akan bertindak lebih agresif dalam segala tingkah laku dan tindakan dalam dunia perniagaan untuk kepentingan koperasi. Mereka perlu memiliki matlamat, wawasan dan sentiasa mahu maju ke hadapan. Mereka juga akan lebih kreatif dan mahir dalam menghasilkan produk dan perkhidmatan serta melibatkan pencarian peluang baru untuk kepentingan koperasi. Selain itu, mereka perlu mencari maklum balas terutamanya daripada pelanggan dan bukan menunggu pelanggan membuat aduan. Sekiranya terdapat aduan pelanggan mengenai produk ataupun perkhidmatan yang ditawarkan, mereka seharusnya tidak cepat melatah tetapi sebaliknya bersifat terbuka dan menerima aduan tersebut dengan senang hati untuk membuat penambahbaikan jika ada. Ini kerana, melalui maklum balas tersebut, ALK atau pengurus dapat memperbaiki kelemahan yang ada dan seterusnya mencapai kejayaan cemerlang dalam perniagaan. Tambahan lagi ALK atau pihak pengurusan yang proaktif akan bertindak mengambil peluang untuk membentuk sesuatu persekitaran baru. Tindakan ini selalunya menyebabkan koperasi menjadi pemimpin di dalam pasaran bagi memenuhi permintaan baru. BIL. 54 • 2017 19
DIMENSIKOOP ✓ 2. Berwawasan Berwawasan bermaksud seseorang ALK atau pengurus mesti menetapkan hala tuju untuk masa hadapan. Wawasan perlu dibentuk bagi kedua-dua jangka masa, iaitu jangka masa pendek dan jangka masa panjang. Dengan adanya hala tuju atau wawasan yang jelas, segala usaha yang diambil disasarkan ke arah pencapaian wawasan yang ditetapkan. Wawasan adalah keupayaan untuk membayangkan bagaimana sesuatu yang akan berkembang di masa akan datang. Tambahan lagi, seseorang yang berwawasan juga mampu menjadikan seseorang itu lebih jelas, tersendiri, mempunyai matlamat tertentu di masa depan yang mempunyai kaitan dengan teknologi yang lebih maju. Dengan kata lain, berwawasan bermakna seseorang boleh melihat sesuatu yang akan berlaku lebih jauh sebelum ia benar-benar terjadi. ✓ 3. Mengambil Risiko Terbuka Mengambil risiko terbuka bermaksud risiko tersebut berkemungkinan akan mengalami kerugian ataupun keuntungan. Banyak kajian mendapati kecenderungan mengambil risiko adalah sebahagian daripada ciri keperibadian usahawan berjaya. Setiap perniagaan sama ada perniagaan kecil ataupun besar perlu mengambil risiko untuk mendapatkan hasil yang lumayan serta membuat sesuatu perubahan dalam memantapkan lagi perniagaan tersebut. Namun begitu, ciri mengambil risiko terbuka ini hendaklah dirancang dengan teliti dan selamat serta perlu diimbangi dengan pengetahuan dan kefahaman supaya risiko tersebut tidak mendatangkan masalah kepada perniagaan dalam koperasi khususnya. 20 BIL. 54 • 2017
DIMENSIKOOP ✓ 4. Berorientasikan Hasil Berorientasikan hasil bermaksud tindakan yang berfokus kepada hasil dan impak. Seseorang itu akan membuka perniagaan untuk mendapatkan keuntungan yang lumayan. Malahan, mereka akan berusaha untuk mendapatkan hasil yang berterusan dengan cara memajukan lagi perniagaan mereka. Dalam perniagaan, seorang pengurus yang berorientasikan hasil akan menganalisis produktiviti pekerja berdasarkan bilangan tugasan yang mereka siapkan dalam tempoh yang ditetapkan dan kualiti produk serta perkhidmatan yang diberikan olehnya. Pekerja adalah bebas untuk menggunakan proses peribadi dalam usaha untuk mencapai sasaran yang ditetapkan di organisasi ataupun koperasi. Matlamat utama individu yang berorientasikan hasil adalah untuk memenuhi objektif dan inginkan perkembangan yang positif. Selain itu, mereka sentiasa mencari jalan melakukan sesuatu dengan kos yang lebih rendah atau dengan masa yang lebih singkat daripada kebiasaannya. Disamping itu, mereka sentiasa mengambil berat tentang perkiraan kos dan keuntungan dari sesuatu pembaharuan dengan menggunakan maklumat-maklumat perniagaan atau kaedah pengurusan bagi meningkatkan kecekapan dalam perniagaan. ✓ 5. Fleksibel ALK atau pihak pengurusan yang fleksibel adalah seorang yang sanggup menolak idea sendiri jika idea tersebut tidak sesuai dan bersedia menerima cadangan orang lain tanpa terlalu terikat dengan cadangan awal. Mereka juga harus bijak menyesuaikan diri dengan keadaan persekitaran yang dinamik dan sentiasa berubah bagi memenuhi permintaan pelanggan. Secara tidak langsung ia akan memberi impak yang positif terhadap kemajuan koperasi. BIL. 54 • 2017 21
DIMENSIKOOP Kesimpulan Apabila koperasi mempunyai ALK atau pihak pengurusan yang mempunyai ciri-ciri usahawan yang tinggi secara tidak langsung mereka boleh meningkatkan pendapatan koperasi serta dapat menyumbang kepada Keluaran Dalam Negara Kasar (KDNK) khususnya. Menurut statistik Suruhanjaya Koperasi Malaysia (SKM) sehingga Jun 2016, Malaysia mempunyai sebanyak 13,247 buah koperasi dengan keanggotaan yang seramai hampir 7 juta orang dan aset bernilai 125 bilion. Melalui statistik tersebut telah menunjukkan koperasi mampu untuk sama-sama membangunkan ekonomi negara melalui kepelbagaian perniagaan yang dilakukan. Bidang perniagaan adalah sangat luas, ianya tidak hanya terhad di dalam negara kita saja malah ianya boleh dilakukan di peringkat antarabangsa dengan sesiapa saja walau di mana mereka berada. Antara bidang yang perlu diberi perhatian oleh koperasi ialah lima bidang keberhasilan utama iaitu: i) Perkhidmatan Kewangan dan Perbankan ii) Pelancongan, Penjagaan Diri & Kesihatan iii) Pemborongan dan Peruncitan iv) Hartanah (Perumahan) dan Industri Pembinaan dan v) Perladangan dan Asas Tani 22 BIL. 54 • 2017
Bidang-bidang ini telah terbukti kejayaannya di mana mengikut sumber daripada SKM sehingga Jun 2016 antara tiga koperasi yang terbaik di Malaysia adalah Bank Kerjasama Rakyat Malaysia Berhad yang menjalankan aktiviti utama adalah perbankan, manakala bagi Koperasi Permodalan Felda Malaysia Berhad pula menjalankan aktiviti pelaburan dan pemborongan serta Koperasi Angkatan Tentera Malaysia Berhad menjalankan aktiviti utamanya adalah kredit. Sempena Hari Koperasi Negara (HKN) 2016 Peringkat Wilayah Persekutuan yang lalu Koperasi Tentera telah dianugerahkan dengan dua anugerah iaitu Anugerah Koperasi Terbaik: Sektor Perkhidmatan Kewangan dan Profil Koperasi Terbaik. Selain itu, Koperasi Warga USM Kelantan Berhad (KWUSMKB) telah menempa kejayaan apabila telah menerima dua anugerah iaitu Anugerah Koperasi Terbaik Kategori Pelancongan, Penjagaan Diri dan Kesihatan pada Hari Koperasi Negara 2016 Peringkat Negeri Kelantan. Manakala pengerusi KWUSMB Dr Mohamed Saat Ismail pula telah menerima Anugerah Tokoh Koperasi Negara Peringkat Negeri Kelantan 2016. Secara tidak langsung ia telah membuktikan koperasi di Malaysia mampu menceburkan diri dalam bidang keusahawanan dan seterusnya dapat membuka peluang pekerjaan bagi mengurangkan kadar pengangguran di Malaysia khususnya. Selain itu, koperasi lain juga boleh jadikan ia sebagai motivasi untuk turut serta mencapai kejayaan bagi merancakkan lagi gerakan koperasi di negara kita pada masa akan datang. DIMENSIKOOP BIL. 54 • 2017 23