Bahasa Melayu Sabah Bahasa Melayu Sabah ialah Bahasa Melayu yang ditutur oleh masyarakat di negeri Sabah dan Wilayah Persekutuan Labuan di Malaysia Timur. Bahasa Sabah mempunyai banyak persamaan dengan Bahasa Melayu Piawai, namun terdapat perbezaan dalam perkataan- perkataan tertentu, penggunaan perkataan, serta cara penyampaian. Perbezaan ini ialah hasil daripada pengaruh bahasa-bahasa tempatan (contohnya, Bahasa Kadazan, Bahasa Bajau , Bahasa Suluk dan Bahasa Murut) dan bahasa-bahasa negara jiran (Bahasa Melayu Brunei, Bahasa Suluk, Bahasa Tagalog dan Bahasa Indonesia. Sebagai contoh, Bahasa Melayu Sabah di kawasan Papar, Beaufort, Kuala Penyu, dan Sipitang banyak dipengaruhi oleh Bahasa Melayu Brunei manakala Bahasa Melayu Sabah di Pantai Timur Sabah (Sandakan, Lahad Datu, Tawau, dan Semporna) pula mendapat pengaruh daripada Bahasa Suluk, Bahasa Tagalog dan Bahasa Indonesia. Seterusnya daerah- daerah seperti Ranau, Tenom, Keningau, Kota Belud, Tambunan, Tuaran, Papar, Penampang, Kudat, Tongod, Beluran, banyak dipengaruhi oleh bahasa Dusunik/Kadazan. Bahasa Sabah Wilayah Malaysia Keluarga bahasa Creole Melayu Bahasa Sabah Kod bahasa ISO 639-3 msi Isi kandungan Keluarga Perbendaharaan kata umum Penggunaan kata tambah -bah Penggunaan "anu" Keluarga Penggunaan Berbeza Lihat juga Pautan luar Keluarga Perbendaharaan kata Bahasa Sabah terdiri daripada perkataan yang digunakan dengan meluas di seluruh Sabah dan perkataan yang hanya digunakan di kawasan-kawasan yang tertentu (contohnya beg plastik dipanggil bahai di Sandakan dan kompek di Tawau): Perbendaharaan kata umum aisbuk - peti sejuk akun - menyerah, setuju, mengaku ampai,taruk - letak ampai-ampai - pengsan, hilang kesedaran ampus - lelah, asma amput - bersetubuh/berzina antam - pukul bantut, pundan - pondan/mak nyah/bapok
bangas - basi bangali - Julukan kepada orang Pakistan berusil/burusil(jarang digunakan) - "berlari" (tetapi kebanyakan orang sabah mengunakan perkataan yang betul untuk berlari) batagar - berkarat bida - buruk bikin - membuat bilang - cakap, berkata (Siapa bilang? - siapa cakap?) biut - senget, sesuatu yang tidak lurus bos, beliau, bus - bapa ('bos' digunakan secara meluas sebagai panggilan, contohnya: 'Hello bos' bermaksud 'Hello kawan/encik, saudara') bubut - kejar buyung, borot, tontolou(bahasa kadazandusun) - burung (alat kelamin lelaki, zakar) budu - bodoh busung - tulah/ketulahan buyuk - tipu (digunakan apabila seseorang bermain permainan secara menipu) contoh : buyuk bah ko ni! - main tipu lah awak ni! celana@salana - seluar celana katak@salana katak - seluar dalam cewek - awek, teman wanita(dialek Pantai Timur) cincai - tidak teratur/sambil lewa Jangan ko cincai bah buat kerja! cuik - pinggan kecil cun - cantik diorang/dorang/durang - mereka epol - epal garit - calar gerobak - kereta sorong hambat/hantam - pukul itu hari, tu hari - hari kelmarin dulu jap - tumbukan jap - sekejap jamban (jarang digunakan) - tandas jambu - jelita jangkar - sauh kapal jepit - kepit, sepit jerak - serik cubuk - "skodeng" kepayas - buah betik karabau - kerbau karan - elektrik - mati karan = blackout, terputus bekalan elektrik kasi - beri kasitau - beritahu kedapatan/ketahuan - diketahui orang (perbuatan/kelakuan/perangai) kemarin - semalam kemarin dulu - kelmarin, kelmarin dulu (dialek Pantai Timur) kencang, panas - marah keroyok - pukul ramai-ramai kumatus - tomato lilipan - lipan limpang - baring limpas - lepas (masa), lalu, atau lintas (seberang), tumpang lalu lugai-lugai - tak tentu arah mengkali - barangkali mama - ibu (biasa digunakan) mem, mami, meh - ibu mengancak - "onani" miring - "senget" endak/indak - tidak ngam - sesuai , muat ngam-ngam(1) - cukup-cukup ngam-ngam(2) - kebetulan panci(jarang digunakan) - periuk palui - bodoh pancut/poncit - pancit pantat - punggung/bontot pandai / tau- tahu contoh : ko pandai main gitar kah? - Awak tahu bermain gitar kah? ping - minuman sejuk ditambah ais piring - pinggan pistak - seluar dalam pukitai - pukimak pukindet, pukimbet - sial, jahanam rambat - jala sandi - "teruk" sapi - lembu semalam - malam tadi semberana - diseksa/cuai sia/sa - saya, dia (bahasa suluk) sigup, rukuk - rokok
sikang(jarang digunakan) - sudu sikul/skula - sekolah silaka/cilaka - celaka simpan - letak. Contoh: Ambil barang itu simpan sini (=letak di sini) siring - tepi siuk/siok - syok (bahasa percakapan), seronok sungkai - buka puasa sumandak - "gadis cantik" tinguk - lihat, tengok toples - bekas Tupperware uina - Digunakan apabila marah pada seseorang (contoh: uina! bagus-bagus ko sana ar!) senduk - sudu (sebutan - "sen" (duit)- senduk)biasa diguna di pantai timur sabah Penggunaan kata tambah -bah Salah satu penggunaan kata yang membezakan Bahasa Melayu Sabah dengan Bahasa Melayu Piawai ialah kata tambah -bah yang sering diguna dalam percakapan. Kata tambah -bah mempunyai fungsi seperti berikut: Kata penyudah untuk menguatkan ekspresi kata. Iya bah. - Iya, lah. Kata tambah pemula untuk memulakan percakapan. Ia boleh diganti dengan kata "saya mula bercakap" (bagaimanapun, penggunaan kata ini tidak diguna dalam Bahasa Melayu Piawai. Selalunya digunakan pada permulaan kata. Bah, pigi la kamu dulu - (Saya menjawab kamu) Pergilah kamu dahulu. Ia juga memberi maksud sudah, atau penamat kata. Pengganti dalam bahasa Melayu ialah "Baiklah", atau "Begitulah". Bah. - Baiklah Kata tambahan -bah ialah contoh jelas pengaruh bahasa Kadazandusun ke atas Bahasa Melayu Sabah. Penggunaan "anu" "anu" dalam Bahasa Melayu piawai, bermaksud panggilan untuk orang ketiga. Biasanya perkataan ini digunakan untuk mengelakkan penggunaan nama sebenar. Contoh penggunaan "Dia keluar sama si "anu" kemarin.". Bagaimanapun, perkataan "anu" dalam Bahasa Melayu Sabah mempunyai penggunaan yang luas. Selain digunakan untuk merujuk kepada orang ketiga, "anu" juga digunakan untuk merujuk kepada barang. Contoh: "Kau sudah ambil itu anu?". Penggunaan anu biasanya merujuk kepada perkara yang diketahui oleh pembalas. Pada kebiasaannya, perkataan "anu" diguna untuk mengganti perkataan "apa" dalam Bahasa Melayu Piawai. Besar kemungkinan perkataan "anu" berasal daripada Bahasa Tausug (Bahasa Suluk) dan Bahasa Tagalog. Dalam Bahasa Tausug (Bahasa Suluk) "unu" bermaksud "apa". Manakala dalam Bahasa Tagalog pula "ano" juga bermaksud "apa". Hal ini tidaklah menghairankan kerana sebahagian besar negeri Sabah pernah dikuasai oleh Kesultanan Sulu.
"Anu" juga membawa maksud atau aksi perbuatan. Kata ganti dalam Bahasa Melayu ialah "sudahkan" atau "buat". Contoh: Macammana mau anu ni? Jangan kasi anu tu!. Keluarga Cara penyampaian Bahasa Melayu Sabah agak berbeza dengan Bahasa Melayu Piawai. Kelainan ini dapat diperhatikan dari segi sebutan bagi huruf vokal (a, e, i, o, u) dalam perkataan Bahasa Melayu Piawai. Pertukaran 'f' kepada sebutan 'p' Huruf 'f' ditukar ganti kepada sebutan huruf 'p' hanya dalam perkataan-perkataan ini sahaja. paham - faham pilem - filem pikir - fikir piraun - firaun pitnah (jarang digunakan) - fitnah pungsi -fungsi Pertukaran 'e' (seperti 'e' dalam "pemuda") kepada sebutan 'i' pigi - pergi pingsan - pengsan sijuk - sejuk bisuk - besok mimang - memang cilaka (silaka) - celaka pindik - pendek sinapang - senapang Pertukaran 'e' (seperti 'e' dalam "pemuda") kepada sebutan 'a' paning - pening panat - letih, penat bali - beli karabau/krabau - kerbau tarap - terap (Sejenis buah yang terdapat di Sabah) tambirang - temberang Pertukaran 'o' (seperti 'o' dalam "botak") kepada sebutan 'u' bula - bola bulih - boleh jungang - jongang urang - orang
buduh - bodoh munyit - monyet tulak - tolak rusak - rosak kupi - kopi Pertukaran 'c' kepada sebutan 's' Huruf 'c' sering ditukar ganti kepada sebutan huruf 's' melibatkan hampir semua perkataan. Pertukaran 'r' kepada sebutan 'l' Huruf 'r' sering ditukar ganti kepada sebutan huruf 'l' seperti perkataan telur disebut 'tulul (tetapi perkataan ini sering digunakan oleh orang berbangsa suluk)' Terdapat juga perkataan yang mengabaikan sama sekali sebutan huruf vokal. slipar - selipar krusi - kerusi triak - teriak' brani - berani tlepon/tlipun - telefon skarang - sekarang Penggunaan Berbeza Terdapat juga perkataan Melayu yang jarang digunakan dalam Bahasa Melayu Piawai. Penggunaan perkataan-perkataan ini telah diganti dengan perkataan-perkataan lain. Contohnya: aku/sia - saya kau/ko - awak, anda periuk - kuali celana - seluar piring - pinggan tia payah/nda payah - tidak/tak payah tia tau/nda tau - tidak/tak tahu nda pa-pa - tidak apa-apa/tak apa munyit (monyet) - kera minta puji - berlagak (sombong) jendela - tingkap entah/ntah - "tidak tahu" Terdapat juga perkataan yang membawa maksud yang berlainan sekali. tapuk - sorok/sembunyi biasa (maksud yang berlainan) - nakal contoh: Kebiasaan suda bah ni! - Jangan nakal! pantat - punggung, bontot
taruk - letak, simpan Lihat juga Loghat Tawau Pautan luar Laporan Ethnologue Pendokumenan bahasa Melayu Sabah oleh SIL p?id=msi) Diambil daripada Laman ini kali terakhir disunting pada 12:31, 11 Mei 2020. Teks disediakan dengan Lesen Creative Commons Pengiktirafan/Perkongsian Serupa; terma tambahan mungkin digunakan. Lihat Terma Penggunaan untuk butiran lanjut.