BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 1 MULA SA KANGKUNGAN Mga Jokes, Tula, at Awitin ng Pakikibaka Laban sa Panguluhan ni Joseph Estrada1 Michael Charleston B. Chua2 Departamento ng Kasaysayan Unibersidad ng De La Salle - Maynila "Ngayon ay wala na tayong kalaban, sapagkat ang mga kalaban sa pulitika ay walang laban. Pupulutin lahat sila sa kangkungan." Joseph Estrada, 23 Oktubre 2000 Ito ang naging pahayag ni Pang. Joseph Ejercito "Erap" Estrada sa mga kumakalaban sa kanya nang mabunyag ang mga alegasyon ng kanyang pagtanggap ng kita sa sugal na jueteng at iba pang katiwalian. Lingid sa kanyang kaalaman, tatlong buwan lamang ang lilipas, siya ay lilisan ng Malacañang, sa ilog sa likod ng Palasyo. 1 Unang isinumite kay Dr. Bernadette L. Abrera para sa klase ng Kasaysayan 114 (Kasaysayang Pangkalinangan ng Pilipinas), Pangalawang Semestre, 2003-2004 sa Unibersidad ng Pilipinas sa Diliman. Binasa sa Ika-19 Pambansang Kumperensya sa Kasaysayan at Kalinangan ng ADHIKA ng Pilipinas, Inc. na may temang "Tawid: Pamana at Kapangyarihang Bayan" noong umaga ng 29 Nobyembre 2008 sa University of Northern Philippines, Vigan, Ilocos Sur. 2 Si G. Michael Charleston "Xiao" B. Chua, 24, ay guro sa Departamento ng Kasaysayan, Unibersidad ng De La Salle - Maynila. Naging instructor (2005-2008) at kasalukuyang mag-aaral ng masterado sa Departamento ng Kasaysayan, Unibersidad ng Pilipinas sa Diliman, kung saan din siya nagtapos ng kanyang BA sa Kasaysayan (2005). Siya ay tubong Lungsod ng Tarlac at kasamang awtor ng Mga Dakilang Tarlakin (Diliman, Lungsod Quezon: Bahay Saliksikan ng Tarlakin at Balanghay Kalinangan, 2007) at naging bahagi ng aklat na Kaalaman at Pamamaraan sa Pagtuturo ng Kasaysayan (Diliman, Lungosd Quezon: UP Lipunang Pangkasaysayan, 2008). Kasapi sa e-mail na at bahay-dagitab na at siya ng ADHIKA ng Pilipinas, Inc. Maaaring maabot ang may-akda
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 2 At tila naulit ang kasaysayan. Tulad ng nangyari sa Pangulong Ferdinand E. Marcos nang mapatalsik ito sa unang Kapangyarihang Bayan (People Power) noong 1986, gayon din ang nangyari sa "siga" sa Malacañang. Pinatalsik ng ilang bahagi ng mamamayan na mulat sa mga isyung ipinupukol sa presidente. Naging madali ang pagmulat sa mga mamamayang ito ng kung anu-anong mga jokes, awitin at tula na lumaganap sa media at kumalat sa mga bagong porma nito tulad ng text at internet. Sa paraang ito naipahayag ng mga musikero, manunula, at iba pang mga mamamayan ang kanilang mga opinyon sa iba't ibang mga isyu nila laban kay Estrada: Alak, Babae, Sugal, mga kroni, pandarambong, pati na rin ang kanilang pagkadismaya sa naging kalagayan ng bayan sa kanyang administrasyon. Hindi na bago sa kasaysayan ng Kapilipinihan ang paggamit ng pagbibiro sa pakikibaka, mula kina Rosario at Edad at Dasalan at Tocsohan noong panahon ng mga Español, hanggang sa mga Marcos, Erap at Gloria jokes. Noong ika-19 na Dantaon, ginamit ni Balagtas ang pagtula upang itago ang mensahe ukol sa "bayan kong sawi" at mula noon ay sinundan na siya nina Rizal, Bonifacio, José Corazon de Jesus, Ka Amado Hernandez, atbp. Habang sa panahon pa man ng ating mga ninuno, ang pag-awit ng mga epiko, dung-aw at iba pang ritwal ang ekspresyon ng mga salaysay na may saysay mula sa mga tao. Hinahangad ng papel na ito na maipakita, sa pamamagitan ng pagbibigay ng ilang sampol ng mga akda, ang kamalayan at ideyal ng mga anti-Erap at ang pag-unlad at kabuluhan ng mga popular na literatura ng protesta laban sa Pang. Estrada gamit ang balangkas at metodo ng Kapanahong Kasaysayan upang maikonteksto sa kasaysayan at kultura ng Kapilipinuhan. Muling binibigyang diin ng papel ang kahalagahan ng kulturang bayan/popular sa anumang pakikibaka at ang pagiging repleksyon nito sa gawi ng mamamayang Pilipino - magaling, malikhain, mapayapa, at masaya.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 3 I. Kapanahong Kasaysayan Bilang Metodong Pangkasaysayan3 Ang tampok na pangyayari na sasaysayin sa papel na ito ay nangyari ilang taon pa lamang ang nakakaraan. Para sa tradisyunal na historia, tila kakaunti pa lamang ang distansya ng pangyayari para mas obhektibong matingnan ito, buhay pa ang ilang mga naging bahagi ng pangyayaring ito at maaaring emosyonal pa ang magiging salaysay na mabubuo. Subalit, kung iisipin, kailan pa ito maisusulat, kung hindi na maaaring magsalita sa hukay nila ang mga nakilahok at nakaranas ng mga pangyayari? Nakita kong gintong pagkakataon pa rin na marami sa mga taong nabuhay noon ay buhay pa rin ngayon at maaari pang magkwento. Ayon na rin kay Benedetto Croce, "All history is contemporary history."4 Ibig sabihin, lahat ng mga salaysay tungkol sa nakaraan, gaano man kalaki ang distansya ng mga pangyayari mula sa nakaraan, ay apektado ng mga pananaw sa panahon ng historyador. Gagamitin sa pag-aaral na ito ang metodolohiya ng Kapanahong Kasaysayan5, na kaiba sa "Contemporary History" at "Investigative Journalism" ng Kanluranin. Pahapyaw itong 3 Makikita rin sa Michael Charleston B. Chua, "Ang Imeldific: Representasyon at Kapangyarihan sa Sto. Niño Shrine sa Lungsod ng Tacloban." (Unang isinumite kay Dr. Maria Mangahas para sa klase ng Anthropology 219 (Special Problems in Museology), Pangalawang Semestre, 2006-2007 sa Unibersidad ng Pilipinas sa Diliman. Napili sa CSSP Summer Fellowships 2007 at binasa sa Talastasan Series 2008 ng Kolehiyo ng Agham Panlipunan at Pilosopiya noong hapon ng ika-26 ng Pebrero, 2008 sa CSSP AVR 207, Palma Hall, UP Diliman. Binasa rin sa ikalawang araw ng Ika-18 Pambansang Kumperensya sa Kasaysayan at Kalinangan ng ADHIKA ng Pilipinas, Inc. na may temang "Mandala: Mga Salaysay ng Batas Militar" noong hapon ng ika-29 ng Nobyembre, 2007 sa Central Luzon State University, Muñoz, Nueva Ecija; at sa unang sesyon ng "Narratives of Display: The Graduate Student Talks at the UP Anthropology Museum" (bahagi ng pagdiriwang ng pagbubukas ng bagong UP Museo Anthro), Bulwagang Palma, UP Diliman, Lungsod, hapon ng ika-28 ng Pebrero, 2007). 4 Claes G. Ryn (Indianapolis, 2000), 8. 5 Ang bahaging ito ay hinalaw mula sa aking naunang papel na "Ang Tunay na Diwa Imeldific: Representasyon at Kapangyarihan sa Sto. Niño Shrine sa Lungsod ng Tacloban." (2007) Ang Kapanahong Kasaysayan ay dinalumat sa tulong ni Dr. Zeus A. Salazar. Unang pinag-usapan ng may-akda at ni Dr. Salazar noong 20 Abril 2007 sa kumperensya ng Bagong Kasaysayan (BAKAS) sa San Beda College sa Maynila, at muling tinalakay noong 26 Abril 2007 sa kanyang tahanan sa Loyola Heights, Lungsod Quezon. Ang dalumat ng Kapanahong Kasaysayan ay unang ginamit ng may-akda sa kanyang papel na "Ang Ating Panahon: Ang Bayan Mula Pagkabansang Republika Hanggang Kapangyarihang Bayan (1946-kasalukuyan)" (Binigkas sa CHED - UP Benedetto Croce, History as the Story of Liberty (1937), trans. Sylvia Sprigge, rev. Folke Leander and
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 4 binanggit ni Zeus A. Salazar sa kanyang aklat na Pangulong Erap: Biograpiyang Sosyopulitikal at Pangkalinangan ni Joseph Ejercito Estrada.6 Ang Kapanahong Kasaysayan ay kaiba sa Contemporary History sapagkat ang huli ay mula sa pangangailangan ng pagsasapanahon ng Kasaysayan ng Europa. Ang salitang Contemporary ay nagmula sa salitang Latin na com tempore o com temporis, na ang ibig sabihin ay "nabibilang sa parehong panahon, nabubuhay o nangyayari sa parehong panahon, o nasa parehong edad."7 Ayon kay Dr. Salazar, isang Pilipinong iskolar na nag- aral at nagturo sa Unibersidad ng Paris I sa Sorbonne, nagkaroon ng Contemporary History sa Kasaysayan sapagkat humaba na nang humaba ang Modern History (Renaissance, Enlightenment, at ang rebolusyong Pranses) na sumunod sa Medieval o Dark Ages. Iba-iba ang sinasabi ng iba't ibang historyador kung kailan nagsimula ang Contemporary History. May nagsasabi na ito ay nagsimula sa pagtatapos ng Unang Digmaang Pandaigdig (1918). Ayon kay Geoffrey Barraclough sa "The Nature of Contemporary History," ito ay nagsimula noong magretiro si Otto Von Bismarck bilang Unang Chancellor ng nagkakaisang Alemanya noong 1890.8 Sa anumang kaso, hindi ito maaaring iangkop sa Kasaysayan ng Pilipinas, bagama't sa maraming iskolar sa Pilipinas, ginagawa nila itong pantukoy sa ating panahon mula nang matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa Pilipinas noong 1945. Ang Kapanahong Kasaysayan ay kaiba sa Investigative Journalism sapagkat ang huli, bagama't nagsasaliksik ukol sa kasalukuyang mga pangyayari at isyu, hindi nito inilalagay Departamento ng Kasaysayan Seminar-Workshop sa Kasaysayan ng Bayan sa College of the Immaculate 2007), Conception 6 Zeus A. Salazar, Pangulong Erap: Biograpiyang Sosyopulitikal at Pangkalinangan ni Joseph Ejercito Estrada, Tomo 1 Pinunong Bayan: Tungo sa Hamon ng EDSA II (San Juan, Metro Manila: RPG Foundation, Inc, 2005), v. 7 noong Taglagas ng 2000 para 8 (Harmondsworth: Penguin Books, 1967), 10, 15. sa ng Lungsod Cabanatuan ng umaga noong Mayo 4 Christina Mayer, "What is Contemporary History" (Papel na isinulat para kay Prop. Dr. Chester Pach sa Ohio University). sa klaseng Contemporary History 601 Geoffrey Barraclough, "The Nature of Contemporary History" sa An Introduction to Contemporary History
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 5 ang kanilang paksa sa mas malawak na daloy ng Kasaysayan at kapaligiran ng bansa. Iba ang saysay nito sa kasaysayan sapagkat ang mga napapaksa lamang sa investigative journalism ay yaong mga isyung maiinit o interesante sa pangkasalukuyang panahon, nararapat pa nga na ito'y human interest story, o mas mainam kung ekplosibo na tila isang exposé, upang makabenta ng peyodiko, o pakinggan at panoorin ng tao. Iba rin ang metodo ng investigative journalism sa metodong pangkasaysayan sapagkat sa una, matapos magtanong sa iilan ay maaari nang iulat ito. Sa pag-aaral na ito, ang Kapanahong Kasaysayan ay isang metodolohiya kaysa isang pantukoy sa isang partikular na panahon.9 Sa Kapanahong Kasaysayan, ang mananalaysay o historyador at ang sinasalaysayan ay bahagi ng paksa o kasaysayang isinasalaysay. Halimbawa ng mga historyador na nagsalaysay ukol sa mga bagay na kanilang nakita sa kanilang mga kapanahon ay sina Herodotus, Thucydides, Xenophon, at Polybius.10 Samakatuwid, hindi nakakahon ang Kapanahong Kasaysayan sa isang partikular na panahon. Dahil sa kaunting distansya ng Kapanahong Kasaysayan sa sinasaysay nitong pangyayari, hindi itinatanggi ang bias, ngunit ito ay nalilimita dahil sa metodong pangkasaysayan na ginagamit (pagsusuri at pag-uugnay ng mga batis). At dahil kapanahon nga ang salaysay ng pangyayari, marami ang maaaring magbigay ng paglilinaw o magwasto sa salaysay mula sa mga nabubuhay pang nakilahok sa nasabing pangyayari. Kaya naman nararapat na ihanda ng historyador ng kapanahong kasaysayan sa kanyang sanaysay ang mga sagot sa mga maaaring itanong sa kanya ng ibang historyador o ng ibang pananaw. 9 May pagkakahalintulad sa paglalarawan ng Hudyong iskolar na si Yehuda Bauer, "contemporary history should not be considered a separate branch of knowledge, but simply a branch of the historical discipline with specific problems." Yehuda Bauer, "Contemporary History - Some Methodological Problems," History, Tomo 61 (203), 1976, 333. 10 Maaaring sangguniin bilang panimulang pag-aaral ng mga Griyegong historyador ay ang M.I. Finley, ed, The Portable Greek Historians: The Essence of Herodotus, Thucydides, Xenophon, Polybius (Nueba York: Viking, 1960).
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 6 Sa diwa ng Bagong Kasaysayan, hindi rin dapat matali sa pagtingin sa nakasulat na dokumento, tulad ng tradisyunal na historia, ang Kapanahong Kasaysayan. Dahil sa pagnanais ng Kapanahong Kasaysayan na isalaysay ang pinakabuong karanasan ng mamamayan hangga't maaari, mahalagang pagsama-samahin ang mga metodo ng mga kaugnay na disiplina sa Agham Panlipunan tulad ng Sosyolohiya at Antropolohiya upang mabigyan ng pansin hindi lamang ang mga pangyayari, kundi ang pamumuhay, kaisipan at kalinangan na nakapalibot sa pangyayari. Ayon sa historyador na si Atoy M. Navarro: ...ang lapit na naman ay tumutukoy sa paggamit ng dalawa o marami pang magkakaugnay na disiplina ng isang dalubhasa, pantas o paham upang maging mabisa ang pag-uugnay ng mga maaaring mga pananaw, pagtingin, pagsusuri at pag-unawa sa paksa. Ibig sabihin nito, hindi lamang saklaw ng mga disiplinang ginagamit ang nalalaman kundi lalo't higit ang lawak at lalim ng mga ito.11 Ipinaliwanag ng historyador na si Nancy Kimuell-Gabriel ang pagkakaroon ng multi- disiplinaryong lapit ng Bagong Kasaysayan: Nalampasan na ng mas makabagong historiograpiya, tulad ng Bagong Kasaysayan (sa Pranses, Novelle Histoire), ang positibismo. Tinatanggap ng Bagong Kasaysayan ang mga dokumento bilang tradisyunal na batis pangkasaysayan subalit hindi na siya nakakulong lamang sa mga dokumento. Multi-disiplinayo ang pagdulog ng Bagong Kasaysayan sa pag-aaral kung kaya ang dokumento ay isa na lamang sa mga batis. Tinatanggap ngayon ang 11 Kalikasan, Kaparaanan, Pagsasakasaysayan." Bagong Kasaysayan: Mga Pag-aaral sa Kasaysayan ng Pilipinas, 11 (Lungsod Quezon: Palimbagan ng Lahi, 2000), 26. Atoy Navarro, "Ang Bagong Kasaysayan sa Wikang Filipino:
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 7 pasalitang kasaysayan (oral history) at lahat ng positibong bagay (positive reinforcement) na makakapagpatibay na nangyari ang mga pangyayari tulad ng larawan, monumento, artifak, relics, atbp. Ang ganitong approach ay tinatawag na triangulation of sources: Makapal na dokumento, pasalitang batis at mga positive reinforcement. Multidisiplinaryo sapagkat lahat ng disiplina ng agham panlipunan (arkiyolohiya, linggwistika, antropolihya, sikolohiya, ekonomiya atbap) ay nagdadayalogo at nagdedebate para patibayin ang isang historical claim. Mas suportado ng iba't ibang disiplina, mas matibay ang isang salaysay. Higit ding kumparatibo, kumprehensibo at analitikal ang lapit na multidisiplinaryo.12 Liban pa sa dokumento at mga pasalitang mga salaysay, kailangan ding harapin ng isang nagsasaysay ng Kapanahong Kasaysayan ang iba't ibang mga bagong anyo ng batis tulad ng mga larawan; gawang-sining; brodkast sa radyo; audio-biswal na mga presentasyon tulad ng mga raw footages, dokumentaryo at pelikula; at cyberspace, at ituring ang mga ito bilang bahagi ng literatura. Ang pagkilatis sa mga ito ay tulad din ng pagkilatis sa mga dokumento at pasalitang salaysay. Malaki ang maitutulong ng mga ito upang lalong maging dinamiko, makabuluhan at buhay ang salaysay. At bagama't ang Kapanahong Kasaysayan ay nagsasaysay tungkol sa mga kasalukuyang pangyayari sa panahong isinusulat, naikokonekta niya ito sa mas malawak na pambansang heograpiya, opinyon at epektong pambansa, sapagkat gagap ng historyador ang pangkalahatang daloy ng kasaysayan. Sa madaling salita, ang Kapanahong Kasaysayan ay 12 Sagot sa Hindi na Cute na Tanong)," hindi nailathalang draft ng isang artikulo, 2007. Nancy Kimuell Gabriel, "Mam, Totoo Po Bang Hindi Nag-exist si Bonifacio? (Isang Medyo Seryosong
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 8 "salaysay na may saysay sa mga kapanahon na nakapaloob sa isang mas malawakan at matagalang kasaysayan bilang kamalayang pangkalinangan."13 Para sa akin, ang ipinapadamang saysay sa atin ng metodo ng Kapanahong Kasaysayan ay ito: Iginigiit nito na ang indibidwal at ang Bayan na sinasalaysayan ay bahagi ng Kasaysayang binubuo. II. Ang Mga Awitin, Tula at Jokes sa Kasaysayan at Pakikibaka ng mga Pilipino: Ilang Halimbawa Sa tradisyunal na metodolohiya ng pagsusulat ng Historia na nakabatay sa mga nakasulat na dokumento, hindi masyadong ginagamit ang mga likhang-sining, literatura at iba pang porma ng kulturang bayan (popular culture) bilang batis ng pagsusulat ukol sa nakaraan. Ngunit nakita natin sa mga mapanghawang-landas na mga akda nina Reynaldo Clemeña Ileto (ukol sa kamalayan ng Himasikang Pilipino at iba pang mga kilusan, 1840-1910)14 at ni Teresita Gimenez Maceda (ukol sa mga awitin ng Partido Komunista ng Pilipinas at Partido Sosialista ng Piipinas, 1930-1935)15 na maaring masalamin ang kasaysayan at kaisipan ng mamamayan sa kulturang bayan. Halimbawa, sa pagbasa ng mga awitin, ayon kay Ileto: Masasabing katumbas sa paglunsad ng digmaang gerilya laban sa kuta ng kumbensyunal na kasaysayan ang paggamit ng mga awit biang historikal na batis.... Mga behikulo ang mga awit sa paghamon sa status quo at sa 13 14 (Lungsod Quezon: Palimbagan ng Pamantasang Ateneo de Manila, 1979). 15 Sosialista ng Pilipinas sa Awit, 1930-1955 (Lungsod Quezon: Palimbagan ng Unibersidad ng Pilipinas, 1996. Zeus A. Salazar, pakikipagtalastasan, 11 Hulyo 2007. Reynaldo Clemeña Ileto, Pasyon and Revolution, Popular Movements in the Philippines, 1840-1910 Teresita Gimenez Maceda, Mga Tinig Mula sa Ibaba: Kasaysayan ng Partido Komunista at Partido
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 9 paggunita at pagpapalaganap ng mga alternatibong kahulugan ng mga pangyayari.16 Hindi nakapagtataka ang malaking potensyal ng pag-aaral ng kasaysayan sa pamamagitan ng mga likhang-sining at kulturang bayan. Makikita sa kasaysayan ng Kapilipinuhan na mayaman ang ating kalinangan sa masining na ekspresyon at pakikibaka. A. Awitin17 Mahilig daw ang Pinoy na kumanta. Maaaring ugatin ito sa panahon ng ating mga ninuno, kung kailan ang mga epiko na nagtataglay ng mga salaysay na may saysay ng bawat etno-linggwistikong grupo ay inaawit ng mga catalonan, babaylan o mga binukot.18 Ang mga epiko ay hindi lamang nagsisilbi bilang social glue na nagpapaalala ng kanilang iisang pinagmulan at karanasan, sinasalamin din ng mga ito ang magagandang mga katangian na dapat taglayin ng isang bahagi ng lipunan - tulad ng magandang kaluluwa, malinis na kalooban, puri, ginhawa at kahusayan.19 Ang mga halimbawa ng tradisyon na ito ay makikita, hindi lamang sa mga pagsinop na 16 Reynaldo C. Ileto, Paunang Salita sa Maceda, xix. 17 Ang bahagi ukol sa awiting Pilipino sa pakikibaka ay una kong tinalakay sa "KALULUWANG PINOY / NOYPI: Pagkamamamayan at Pagkamakabansa Sa Kontemporaryong Musika (2004-2006)" (Binasa sa Ikalawang BAKAS (Bagong Kasaysayan - Bahay Saliksikan sa Kasaysayan) - LIKAS (Unibersidad ng Pilipinas Lipunang Pangkasaysayan) Simposyum sa Kasaysayan na may temang Bulwagang Tandang Sora, College of Social Work and Community Development, UP Diliman, hapon ng ika-15 ng Enero, 2007). 18 (Lungsod Quezon, Palimbagan ng Lahi, Abril 1999), 7, 14. 19 Para sa mga dalumat ng Kalooban, Kaluluwa at Ginhawa ng ating mga ninuno, tingnan ang Zeus A. Salazar, "Ang Kamalayan at Kaluluwa: Isang Paglilinaw ng Ilang Konsepto sa Kinagisnang Sikolohiya" sa Rogelia Pe-Pua, ed, Sikolohiyang Pilipino: Teorya, Metodo at Gamit (Lungsod Quezon: Surian ng Sikolohiyang Pilipino, 1982), 83-92; at Prospero R. Covar, "Kaalamang Bayang Dalumat ng Pagkataong Pilipino" (Lekturang Propesoryal bilang tagapaghawak ng Kaalamang Bayang Pag-aaral sa taong 1992, Departamento ng Antropolohiya, Dalubhasaan ng Agham Panlipunan at Pilosopiya, Unibersidad ng Pilipinas. Binigkas sa Bulwagang Rizal, UP Diliman, Lungsod Quezon, Ika-3 ng Marso, 1993). Zeus A. Salazar, "Ang Babaylan sa Kasaysayan ng Pilipinas," Bagong Kasaysayan Lathalain Blg. 4
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 10 ginawa nina Espiridion Arsenio Manuel at Damiana Eugenio sa mga epiko at pasalitang tradisyon ng ating bansa,20 kundi pati sa mga bagong pag-aaral na lumabas halimbawa ang kay Ubaldo ukol sa "Dung-aw," ang awit para sa mga namatay ng mga Ilocano,21 at ang pag-uugnay ni Salazar sa epiko at pagpapakahulugan sa takip na tapayang libingan na natagpuan sa Camarines Sur.22 Sa panahon ng pananakop ng Español, ayon sa mga pag-aaral ni Ileto, ang ilang awit na inangkin ng bayan mula sa mga Español ay nakabahagi sa kamalayang mapaghimagsik ng mga Pilipino. Ang Pasyon ay ginamit ng mga Español upang turuan ang mga Indio na magtiis na tulad ng ating Panginoong Hesukristo. Ngunit sa kamalayan ng bayan, naging larawan si Kristo ng kanilang kasaysayan (Tatluhang Pananaw sa Kasaysayan o Tripartite - nabuhay - namatay - nabuhay na mag-uli): ang bayan bago ang Conquista ay nasa liwanag - Sa pagdating ng mga Español ay nagdilim - At sa pagkamit ng Kalayaan magkakaroon muli ng liwanag.23 Sa isang awit na ang kwento ay nagmula pa sa España, ang Historia Famosa de Bernardo Carpio, sumalamin sa pag-asa ng kalayaan nang ang bayaning inangkin na ng mga Tagalog at sinasabing nakagapos sa mga kabundukan ng Montalban ay makakawala na upang palayain sila.24 20 Bilang panimula, tingnan ang E. Arsenio Manuel, "A Survey of Philippine Folk Epics," Asian Folklore Studies 22 (1963), 1-76; at Damiana L. Eugenio, Philippine Folk Literature: An Anthology (Lungsod Quezon: Palimbagan ng Unibersidad ng Pilipinas, 1982). 21 M.A. Kasaysayan ng Unibersidad ng Pilipinas sa Diliman, 2003). 22 Quezon: Palimbagan ng Lahi, 2004). 23 Ileto, Pasyon and Revolution. 24 Reynaldo Clemeña Ileto, "Bernardo Carpio: Awit and Revolution" sa Filipinos and Their Revolution: Event, Discourse, and Historiography (Lungsod Quezon: Palimbagan ng Pamantasang Ateneo de Manila, 1999), 1- 27. Lars Raymund Ubaldo, Dung-aw at Tradisyon ng Pakasaritaan Ti Biag ng mga Ilocano (Tesis para sa Zeus A. Salazar, Liktao at Epiko: Ang Takip ng Tapayan Libingan ng Libmanan, Camarines Sur (Lungsod
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 11 Noong 1896, musika ang naging kaakibat ng pambansang himagsikan nina Andres Bonifacio (Unang Pangulo ng Pilipinas at Ama ng Sambayanang Pilipino) at mga kasama.25 Hindi lamang ang pagnanais na lumaban para sa kalayaan ang makikita sa mga musikang kanilang inawit, makikita rin ang mga halagahin ng magandang kaluluwa, malinis na kalooban, puri, ginhawa at kahusayan tulad ng sa ating mga ninuno.26 Ilang halimbawa: Mula sa kantang pinakomisyon ni Gat Andres Bonifacio kay Julio F. Nakpil upang maging martsa ng Katipunan, ang Marangal na Dalit ng Katagalugan: Mabuhay yaong Kalayaan At Pasulungin ang puri't kabanalan Kastila'y mailing ng Katagalugan At ngayo'y ipagbunyi ang kahusayan.27 Mula sa paboritong kundiman ng mga Katipunero, ang Jocelynang Baliwag, isang awit ng pag-ibig para sa isang dilag na ginawang awit para sa bayan: Pinopoong sinta niring calulowa Nacacawangis mo'y mabangong sampaga, Dalisay sa linis, dakila sa ganda, Matimyas na bucal ng madlang ligaya. 25 Ramón P. Santos, "Musika sa Panahon ng Rebolusyon ng 1896: Salamin sa Pagbuo ng Isang Pambansang Kamalayan," sa Navarro, Atoy at Raymund Abejo, mga patnugot, Wika, Panitikan, Sining at Himagsikan (Lungsod Quezon: UP Lipunang Pangkasaysayan, 1998), 109-131. 26 Teresita Gimenez Maceda. "The Katipunan Discourse on Kaginhawaan: Vision and Configuration of a Just and Free Society," Kasarinlan: A Philippine Quarterly of Third World Studies, Vol. 14, Num. 2 (1998), 77-94. 27 Binanggit sa Ambeth R. Ocampo, "The Other National Anthem" sa Looking Back (Maynila: Anvil Publishing, Inc., 1990), 40.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 12 Sa pananakop ng mga dayuhang Amerikano at Hapones, hindi nagpabusal ang mga kompositor at mga makabayan sa pag-aalay ng mga awitin para sa kalayaan ng bayan, bagama't ito ay bawal. Pinangungunahan ito ng awit na nilagyan ng musika ni Constancio de Guzman mula sa tula ni Hen. José Alejandrino na isinalin sa Tagalog ni José Corazon de Jesus, ang Bayan Ko (Tingnan ang bahagi XI), kasama na ang mga awitin ng mga kilusang bayan.28 Sa panahon ng diktadura at Batas Militar, bagama't naging mulat ang Pang. Marcos sa kahalagahan ng mga makabayang awitin at nagpalaganap ng mga awiting tulad ng Ang Bagong Silang, Ang Bagong Lipunan Hymn, Mabuhay ang Pilipino, at tinangkilik ang awiting Ako ay Pilipino at Ako'y Pinoy, lumaganap rin ang mga rebolusyunaryong awitin tulad ng sa Inang Laya, Jess Santiago, Heber Bartolome, Apo Hiking Society, Freddie Aguilar,29 at ng mga nagsaplaka ng album na "Mga Kanta ng Rebolusyong Pilipino" noong 1984.30 Sa pagbubunyi sa unang Kapangyarihang Bayan noong 1986, lumabas ang mga kantang Magkaisa at Handog ng Pilipino sa Mundo. Nagpatuloy ang tradisyon ng awiting pamprotesta kina Joey Ayala, Gary Granada, Buklod, at marami pang iba.31 Sa paglalagom ni Ileto: 28 Tingnan ang Maceda, Mga Tinig Mula sa Ibaba. 29 Ilan sa mga awitin ito ay makikita sa Nicanor G. Tiongson, ed. The Politics of Culture: The Philippine Experience (Proceeedings and Anthology of Essays, Poems, Songs, Skits, and Plays of the Makiisa I: People's Cultural Festival) (Maynila: Philippine Educational Theater Association, 1984).94-117. 30 "Mga Kanta ng Rebolusyong Pilipino," Ispisyal na Komite sa Kultura (1981-1984), Komisyon sa Edukasyon at Propaganda, 1984. Muling isinaplaka bilang "Pag-ibig sa Tinubuang Lupa," Ipasa: Centennial Productions, 1996. 31 Tingnan ang Eric S. Caruncho, Punks, Poets, Poseurs: Reportage on Pinoy Rock & Roll (Lungsod Quezon: Anvil Publishing Inc., 1996); at Alvin D. Campomanes, "Kontemporanyong Kantang Popular Bilang Pantulong sa Pagtuturo ng Kasaysayan," sa Atoy M. Navarro, Alvin D. Campomanes, John Lee P. Candelaria, eds, Kaalaman at Pamamaraan sa Pagtuturo ng Kasaysayan (Lungsod Quezon: UP Lipunang Pangkasaysayan, 2008), 116-125.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 13 Marami nang nasabi tungkol sa pinapalagay na likas na pagkamusikero ng mga Pilipino: mga naipagwaging internasyunal na premyo sa mga paligsahan sa awit; at sino ang nabigong pansinin ang mga Pilipinong banda na tumutugtog sa malalaking lungsod sa buong mundo? Ang pagkakaroon ng mga gitara at karaoke kahit saan sa Pilipinas ay hindi napapahalagahan ng tao hanggang tumira siya sa isang lipunan tulad ng Australia kung saan lubhang limitado at ganap na magkahiwalay na mga gawain ang pag-awit at pagtugtog. Sa isang bansang ang historikal na rekord ay tinuldukan ng maraming pagtutol at pag-aalsa, hindi dapat magulat sa mahigpit na pagkakawing ng awit at rebolusyon. Isang kumakantang hukbo ang HUKBALAHAP.... Salamat sa katotohanang ito, ...mayroon na tayong kasaysayan "mula sa ibaba" na magsisilbing modelo para sa mga kasaysayan sa hinaharap na nahahangad ng magsalita tungkol at para sa masang Pilipino.32 B. Tula Marami sa ating mga bayani at mapaghimagsik ay mga manunula. Noong 1861, ginamit na ni Francisco Balagtas ang pagtula upang ilahad ang tunay na kalagayan ng bayan. Binalatkayo niya sa Florante at Laura, ang kathang kwento ng mga dughong bughaw sa Albanya, ang kanyang kritisismo sa kolonyalismo. Tunghayan natin ang saknong 14 hanggang 19 ng Florante: Sa loob at labas ng bayan kong sawi Kaliluha'y siyang nangyayaring hari 32 Ileto, Paunang Salita sa Maceda, Mga Tinig Mula sa Ibaba, xx.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 14 Kagalinga't bait ay nalulugami, Ininis sa hukay ng dusa't pighati. Ang magandang asal ay ipinupukol Sa laot ng dagat ng dusa't linggatong Baling magagaling ay ibinabaon At inililibing nang walang kabaong. Ngunit, Ay! Ang lilo't masasamang loob Sa trono ng puri ay iniluluklok At sa baling sukab na may asal-hayop Mabangong ins'yenso ang isinisuob. Kaliluha't sama ang ulo'y nagtayo At ang kabaota'y kimi't nakayuko Santong katuwira'y lugami at hapo Ang luha na lamang ang pinatutubo. At ang baling bibig na binubukalan Ng sabing magaling at katotohanan Agad binibiyak at sinisikangan Ng kalis ng lalong dustang kamatayan. O taksil na pita sa yama't mataas! O hangad sa puring hanging lumilipas! Ikaw ang dahilan ng kasamang lahat
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 15 Niyaring nasapit na kahabag-habag.33 Ang makata at nobelistang si Gat Dr. José Rizal (Pambansang Bayani) sa kanyang akdang Noli Me Tangere, ang aklat na sinasabing naging inspirasyon ng Rebolusyong Pilipino, ay naglagay sa labi ni Maria Clara ng isang tula na nagsasabing masarap mabuhay at mamatay para sa sariling bayan sa panahong ang dominanteng dalumat ay ang Madre España: Kay tamis mabuhay sa sariling bayan Lahat kaibigan sa silong ng araw, Buhay kahit simoy na buhat sa parang, Aiw ang mamatay, umibig ay banal. Kay tamis mamatay kung dahil sa bayan, Lahat kaibigan sa silong ng araw; Lason kahit simoy para sa sinumang Walang bayan, walang ina't minamahal.34 Si Gat Andres Bonifacio, Ama ng Himagsikan at ng Sambayanang Pilipino, sa kanyang tula na Pag-ibig sa Tinubuang Lupa, ay naglalagay sa pag-ibig sa bayan bilang pinakamataas na uri ng pag-ibig, at konsistent sa dalumat ng Katipunan ukol sa puri: Alin pag ibig pa ang hihigit kaya Sa pagka dalisay at pagkadakila Gaya ng pag-ibig sa tinubuang lupa? 33 2003), 54-55. 34 134-135. Virgilio S. Almario, ed, Florante at Laura ni Francisco Balagtas (Lungsod Quezon: Adarna House, Inc., Virgilo S. Almario, trans., José Rizal: Noli Me Tangere (Lungsod Quezon: Adarna House, Inc., 1998),
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 16 Aling pag ibig pa? Wala na nga wala.35 Sa tulang Katapusang Hibik ng Pilipinas, ipinahayag ni Bonifacio ang paghihirap ni Pilipinas sa ilalim ni Inang España at ang pagnanais na wakasan ang ugnayan ng tuluyan: Sumikat na Ina sa sinisilangan ang araw ang araw ng poot ng katagalugan, tatlong daang taong aming iningatan sa dagat ng dusa ng karalitaan. Walang isinuway kaming iyong anak sa bagyong masasal ng dalita't hirap, iisa ang puso nitong Pilipinas at ikaw ay di na Ina naming lahat.36 Sa huling tula ni Rizal bago siya barilin sa Bagumbayan ng mga Español noong 30 Disyembre 1896, kanyang inialay ang kanyang walang pag-iimbot na sakripisyo sa bayan, at pinuri ang gumagawa ng magkatulad na sakripisyo sa larangan ng himagsikan. Isinalin ni Bonifacio ang tula sa wikang Tagalog: En campos de batalla, luchando con delirio Otros te dan sus vidas sin dudas, sin pesar; El sitio nada importa, ciprés, laurel o lirio, Cadalso o campo abierto, combate o cruel martirio, Lo mismo es si lo piden la Patria y el hogar. 35 Villegas; Manila Bonifacio Centennial Commission; Unibersidad ng Pilipinas, 1963), 72. 36 Teodoro A. Agoncillo at S.V. Epistola, The Writings and Trial of Andres Bonifacio (Maynila: Antonio J. Ibid, 75.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 17 Sa pakikidigma at pamimiyapis ang alay ng iba'y ang buhay na kipkip, walang agam-agam, maluag sa dibdib, matamis sa puso at di ikahapis. Saan man mautas ay dikailangan, cipres o laurel, lirio ma'y patungan pakikipaghamok, at ang bibitayan, yaon ay gayon din kung hiling ng Bayan. Ensueño de mi vida, mi ardiente vivo anhelo, ¡Salud! te grita el alma que pronto va a partir; ¡Salud! ah, que es hermoso caer por darte vuelo, Morir por darte vida, morir bajo tu cielo, Y en tu encantada tierra la Eternidad dormir. Sa kabuhayang ko ang laging gunita maningas na aking ninanasa-nasa ay guminhawa ka ang hiyas ng diwa hingang papanaw ngayong biglang-bigla. pag hingang papanaw ngayong biglang-bigla. Ikaw'y guminhawa laking kagandahang akoy malugmok, at ikaw ay matanghal, hiniga'y malagot, mabuhay ka lamang bangkay ko'y masilong sa iyong Kalangitan.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 18 Mi Patria idolatrada, dolor de mis dolores, Querida Filipinas, oye el postrer adiós. Ahí te dejo todo, mis padres, mis amores. Voy donde no hay esclavos, verdugos ni opresores; Donde la fe no mata, donde el que reina es Dios. Bayang iniirog, sakit niyaring hirap, Katagalugang ko pinakaliliyag, dinggin mo ang aking pagpapahimakas; diya'y iiwan ko sa iyo ang lahat. Ako'y patutungo sa walang busabos, walang umiinis at berdugong hayop; pananalig doo'y di nakasasalot, si Bathala lamang dooy haring lubos.37 Sa ika-20 Dantaon, nagpatuloy ang mga tula para sa bayan, na sumasalamin sa hindi pa natatapos na pakikibaka para sa kaginhawaan. Isa sa mga popular na tulang pulitikal ay ang Kung Tuyo na ang Luha Mo, Aking Bayan ni Amado V. Hernandez na isa sa mga tula na paboritong bigkasin ng mga aktibista noong Dekada 1960 at 1970. Ito ang huling saknong: May araw ding ang luha mo'y masasaid, matutuyo, May araw ding di na luha sa mata mong namumugto Ang dadaloy, kundi apoy, at apoy na kulay dugo, 37 Poems of Dr. José Rizal (Poesias del Dr. José Rizal) (1973), 25-27. Salin ni Bonifacio mula sa Ibid, 78-80; Ang orihinal sa Español ay mababasa sa Sabino J. Aguila, ed.,
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 19 Samantalang ang dugo mo ay aserong kumukulo; Sisigaw kang buong giting sa liyab ng libong sulo At ang lumang tanikala'y lalagutin mo ng punglo! Nang ipataw ang Batas Militar ng Pang. Ferdinand Marcos noong Setyembre 1972 at nagkaroon ng pagsupil sa kalayaan sa pamamahayag, nangahas si Pete Lacaba, na nagtago sa pangalang Ruben Cuevas, na magpalathala ng isang tula na may lihim na mensahe: Mars shall glow tonight, Artemis is out of sight. Rust in the twilight sky Colors a bloodshot eye, Or shall I say that dust Sunders the sleep of the just? Hold fast to the gift of fire! I am rage! I am wrath! I am ire! The vulture sits on my rock, Licks at the chains that mock Emancipator's breath, Reeks of death, death, death. Death shall not unclench me. I am earth, wind and sea! Kisses bestow on the brave That defy the damp of the grave And strike the chill hand of
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 20 Death with the flaming sword of love. Orion stirs. The vulture Retreats from the hard, pure Thrust of the spark that burns, Unbound, departs, returns To pluck out of death's fist A god who dared to resist.38 Ang lihim na mensahe ng Prometheus Unbound ay malalantad kung babasahin ang mga unang letra ng tula: MARCOS, HITLER, DIKTADOR, TUTA! Ang kapatid naman ni Pete na si Emmanuel "Eman" Lacaba ay itinuturing na isang "poet- warrior." Matapos mabihag sa isang enkwentro sa mga militar, matapang niyang hinarap ang kamatayan noong Marso 1976 sa Tucaan, Balaag. Iniwan niya na kabilang sa kanyang mga akda ang Open Letters to the Filipino Artists. Ang ikatlong bahagi nito na kinatha niya sa Davao del Norte noong Enero 1976 ay isang paglalarawan sa mga nakikibaka para sa bayan: We are tribeless and all tribes are ours. We are homeless and all homes are ours. We are nameless and all names are ours. To the fascists we are the faceless enemy Who come like thieves in the night, angels of death: The ever moving, shining, secret eye of the storm. 38 Ruben Cuevas (Pete Lacaba), "Prometheus Unbound," FOCUS Philippines, 14 Hulyo 1973, 16.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 21 The road less traveled by we've taken- And that has made all the difference: The barefoot army of the wilderness We all should be in time. Awakened, the masses are Messiah. Here among workers and peasants our lost Generation has found its true, its only home. 39 Matapos mapaslang si Benigno "Ninoy" S. Aquino, Jr. noong 21 Agosto 1983, inilabas ang kanyang mga tula, kasama ang ilang mga dokumento at sulatin bilang isang kalipunang aklat na pinamagatang Testament From A Prison Cell. Sa Solitary Confinement, kanyang inilarawan ang kalungkutan na nadarama ng isang bilanggong pulitikal at ang kawalan ng humanidad ng diktadura: In the eerie silence of my tomb A little mouse appears, nervous, afraid Retreats to a corner, watch me weep and pray Returning every night to keep me company. Later, he shares my meager food, plays to amuse me Helping me waste the precious priceless hours. How strange: I have found friendship with a rodent I could not find among my captors, my countrymen!40 Sa tulang The Candle of My Life, kanyang inusig ang mga kababayan na ipagpatuloy at daluhan siya sa kanyang mga adhikain para sa bayan: 39 Filipino Martyrs (Lungsod ng Pasig: Anvil Publishing, Inc., 1997), 224. 40 Aquino, Jr. Foundation, 1984, 2000), 214-215. Sylvia Mendez Ventura, "Emmanuel Lacaba: Poet-Warrior," sa Asuncion David Maramba, ed, Six Young Benigno S. Aquino, Jr., "Solitary Confinement," sa Testament From a Prison Cell (Makati: Benigno S.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 22 I am burning the candle of my life In the dark with no one to benefit From its light The candle slowly melts away soon its wick will be burned out, and the light is gone! If someone will only gather the melted wax, reshape it, give it a new wick - for another fleeting moment my candle can once again light the dark be of service one more time and then - Good-bye41 C. Jokes Ang Pinoy raw, ang lahat ng bagay, dinadaan sa biro. Ayon sa peryodistang si Sheila S. Coronel: 41 Aquino, Jr. Foundation, 1984, 2000), 224. Benigno S. Aquino, Jr., "The Candle of My Life," sa Testament From a Prison Cell (Makati: Benigno S.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 23 Filipinos like to think that they can laugh at anything, and however much they put themselves down, they believe that their sense of humor is not only a defining trait but also their saving grace. Among the most strongly held of Pinoy beliefs is that the ability to laugh - especially at themselves and the dire circumstances they find themselves in - has enabled Filipinos to survive not only natural calamity and social upheaval, but also the strange world of Philippine politics and the even stranger characters who inhabit it.42 Kaya maging ang protesta ay nadadaan sa biro. Ayon kay Prop. Ma. Josephine "Joi" Barrios, naging Katuwang na Dekano na Kolehiyo ng Arte at Literatura, UP Diliman, at kasapi ng CONTEND (Congress of Teachers/Educators for Nationalism and Democracy), mayroon tayong mahabang kasaysayan ng mga birong pulitikal dito sa Pilipinas, ...May mga tauhan na pusong ("jester") sa dulaang Pilipino noong panahon ng Kastila. Pinagtatawanan mo yung mga mayayaman, yung mga nasa kapangyarihan. At yun ang paraan mo ng pagganti sa kanila. Meron talaga tayong mahabang kasaysayan ng pagpapatawa at ng pulitika na magkasama. May mga Marcos Jokes - pinagtatawanan mo yung diktador kasi wala kang magawa, kasi kapag nahuli ka naman ng diktador makukulong ka!43 Hindi ito nakapagtataka na mayroon tayong kultura ng pagbibiruan at pagtsi-tsismisan. Tulad ng nabanggit na, laganap ang pasalitang tradisyon sa mga lipunan noong panahong una. 42 Cellphone Age (Lungsod Quezon: Philippine Center for Investigative Journalism, 2005), x. 43 Sheila S. Coronel, "Preface: Joke Only," sa Hello, Garci? Hello Ma'am: Political Humor in the Joi Barrios, panayam, 1 Marso 2004.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 24 Sa pananakop ng mga Español, paboritong tampulan ng biro ang mga prayle - na simbolo na kabuktutan ng kolonyalismo. Nariyan ang popular na kwentong bayan na Rosario at Edad na isang pagtuligsa sa praylokrasya: Lalaki: Napakalayo ng parroquian ito, padre. Hindi po ba malungkot? Prayle: Hindi naman, basta mayroon akon rosario at café contento na ako. (Sisigaw) Rosario-o-o! Malabas ka nga nan café. Nakaraan ang ilang taon... Lalaki: Padre! Nandito pa rin kayo! Eh, kumusta naman po si Rosario? Prayle: Ay hijo. Wala na si Rosario... May edad na ako. (Sisigaw) Eda-a-d! Buksan mo an mana bintana!44 Ang Kilusang Propaganda noong Dekada 1880-1890 na binubuo ng mga Indiong Ilustrado sa España ay nagnais ng pagbabago sa kalagayan sa Pilipinas at pagpapatalsik sa mga prayle. Ang isa sa mga tagapanguna ng kilusan, si Marcelo H. del Pilar, ay hindi lamang nagsulat ng mga artikulo ng pabatikos sa praylokrasya kundi kumatha din ng mga biro mula sa mga panalanging Katoliko. Sinalamin ng Dasalan at Tocsohan ang ginawang abuso ng ilang mga prayle: 44 Mula sa adaptasyong komiks ng iginuhit ni Federico Javenal na matatagpuan sa Mariel N. Francisco at Fe Maria C. Arriola, The History of the Burgis (Lungsod Quezon: GCF Books, 1987), 32; Tingnan din ang Nilo S. Ocampo, "Ang Bunying Cura: Pagtimbang sa Praylokrasya," sa Pedestal: Si Rizal sa Ika-20 Dantaon: Mga Babasahin sa P.I. 100 (UP Diliman, 1999).
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 25 Ang Tanda Ang tanda nang cara- i- cruz ang ipangadya mo sa amin Panginoon naming Fraile sa manga bangkay naming, sa ngalan nang Salapi at nang Maputing binte, at nang Espiritung Bugaw. Siya naua. Ang Amain Namin Amain naming sumasaconvento ka, sumpain ang ngalan mo, malayo sa amin ang kasakiman mo, quitlin ang liig mo dito sa lupa para nang sa langit. Saulan mo cami ngayon nang aming kaning iyonh inaraoarao at patauanin mo kami sa iyong pagungal para nang pag papataua mo kung kami nacucualtahan; at huag mo kaming ipahintulot sa iyong manunukso at iadya mo kami sa masama mong dila. Ang Aba Guinoong Baria Aba guinoong Baria nakapupuno ka nang alcancia ang Fraile'I sumasainyo bukod ka niyang pinagpala't pina higuit sa lahat, pinagpala naman ang kaban mong mapasok. Santa Baria Ina nand Deretsos, ipanalangin mo kaming huag anitan ngayon at cami ipapatay. Siya naua. Ang mga Utos nang Fraile 1. Sambahin mo ang Fraile na lalo sa lahat. 2. Huag kang magpapahamak manuba nang ngalang deretsos. 3. Mangilin ka sa Fraile lingo man at fiesta. 4. Isangla mo ang catauan mo sa pagpapalibeng sa ama't ina. 5. Huag kang mamamatay kung uala pang salaping pang palibing. 6. Huag kang makiapid sa kaniyang asaua. 7. Huag kang makinakaw.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 26 8. Huag mo silang pagbibintangan, kahit ka masinungalingan. 9. Huag mong ipagkait ang iyong asaua. 10. Huag mong itangui ang iyong ari. Sa panahon ng Diktadura Marcos, kasabay ng pagsikil sa kalayaan sa pamamahayag, sinupil din ang mga pulitikal na biro. Nariyan ang popular na kwento ng pagbiro ng TV host na si Ariel Ureta sa slogan ng Bagong Lipunan, "Sa ikauunlad ng bayan, disiplina ang kailangan" na pinalitan niya ng "Sa ikauunlad ng bayan, bisikleta ang kailangan." Sinasabing pinabisikleta siya sa loob ng Kampo Crame nang maghapon. Sa kabila nito, hindi napigil ang palaganap ng mga Marcos Jokes. Ang isang bahagi ng awit ng rehimen na Ang Bagong Silang na: Madaling araw ay nagdiriwang Sa umagang namasdan Ngumiti ang pag-asa Sa umagang anong ganda ...ay pinalitan ng: Madaling araw ay nagnanakaw Ng manok sa kulungan Dumating ang may-ari Binato ng kawale45 45 Power (Bersyong ipinalabas sa ABS-CBN, ika-21 ng Setyembre, 1997). Batas Militar: A Documentary About Martial Law in the Philippines. Foundation for World Wide People
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 27 Ang panguluhan sa kasalukuyan ay isang simbolo na maaaring maging tampulan ng biru- biruan. At hindi na rin nalimita sa pasalita at pasulat ang mga pulitikal na pagbiro. Maging ang pagguhit ay ginamit din sa mga pulitikal na biro nina Nonoy Marcelo, Jess Abrera, Neil Doloricon, at marami pang iba. Patuloy ang tradisyon ng biruan bilang salamin ng pananaw ng mga mamamayan ukol sa lipunan at pamahalaan sa mga Erap Jokes, maging sa mga Gloria Jokes.46 Ilang halimbawa ng Gloria Jokes na tumutukoy sa Gloriagate Tape Scandal at iba pang isyu: Bunye: I have the authentic tape! Theirs is the doctored sister! Paguia: My tape is the old sister of Bunye's tape! Ong: I have the mother of all tapes! Wycoco: I have the mother of all mother tapes! Ping: I have the Grandmother of all those mother tapes you fool! Erap: Anak ng jueteng! All I have is the Querida with me, I mean the stepmother of the grandmother of all those mother tapes!!! But the Querida always knows more, ask Julie Yap. Ramos: I have the real mother of all grandmother tapes!!! Hehehe! Cardinal Rosales: I have the Mother Superior tape with me, and you can bet it's the virgin version! Ate Glow: You fools! I am the surrogate mother to all those tapes! Sorry, all those wiretapped materials are just phone rehearsals for my upcoming movie with Eddie Garci entitled "Lagot ka, lagot ka! The Movie!" And yes, we leaked the tape as a publicity stunt. Thanks for all the publicity.47 46 Para sa mga Gloria Jokes, tingnan ang Hello, Garci? Hello Ma'am; "Txt Jokes," Truth Forum: Seek and You Shall Find, Tomo 1 Numero 2, Hulyo 2005, 12; "Txt Jokes," Truth Forum: Seek and You Shall Find, Tomo 1 Numero 3, Hulyo 2005, 12. 47 "Hwe Hehehe," Newsbreak [Extra], 11-17 Hulyo 2008, 4.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 28 Woman: Garci, pasahan mo naman ako ng load, este, ng vote. 48 Opoosition: Why can't GMA come out and say "I'm not the ma'am in the tape"? Malacañang: She doesn't want to lie. 49 GMA: "Lord, you put me here, please help me." Lord's Reply: "Wrong number! This is the good Lord. Try your jueteng lords. Maybe they can help you!"50 Q: What special feature is added in the cell phones of Mike and Mikey Arroyo? A: Call Jueteng. 51 At tulad ng ginawa Marcelo H. Del Pilar, maging ang panalangin ay nagamit: Gloria's prayer: gambling lords, who art in jueteng hakot be thy name thy kickback come, they wealth be done in Malacañang as its is in Pampanga. Amin iyan!52 Anuman, ang mga biruan ay salamin ng pananaw at damdamin ng bayan. Ayon kay Coronel: 48 49 50 51 52 Ibid, 4. Ibid, 4. Ibid, 4. Ibid, 4. Ibid, 4.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 29 Humor has always been for Pinoys the preferred weapon of the weak. The powerful may prevail in the end, but they can always be subjected to mockery, mimicry and ridicule. Jokes are subversive. The great leveler, a way of fighting back, a path of resitance.... Some of the jokes, in fact, poke fun at the entire political class.... Some jokes are mean.... Others are green or some other off color; many are politically incorrect. But all of them reflect the sentiments - and the frustrations - of the political moment. Jokes are the true signs of the times.53 Makikitang sa matagal pang panahon, patuloy na aawit, tutula at magbibiro ang Pinoy sa paghahangad ng mas maginhawang bansa. III. How To Be Impeached Without Really Trial54 Upang maintindihan ng mabuti ang konteksto ng mga jokes, awit at tulang ito, marapat lamang na magkaroon tayo ng maikling pagbabalik-tanaw sa mga kaganapang nagpabagsak sa Pang. Estrada.55 53 54 maaaring tumukoy sa pagkakapatalsik sa Pangulong Estrada nang hindi natatapos ang legal na proseso. 55 Malaki ang tulong ng mga materyales na sumusunod sa pagbibigay ng maikling background sa mga kaganapang ito: EDSA 2: A Nation in Revolt (Lungsod ng Pasig: Anvil Publishing, Inc., 2001); People Power 2: Lessons and Hopes (Manila: ABS-CBN Publishing, Inc., 2001); Amando Doronila, The Fall of Joseph Estrada: The Untold Story (Lungsod ng Pasig: Anvil Publishing, Inc. and Inquirer Publishing, 2002); Aprodicio A. Laquian and Eleanor R. Laquian, The Erap Tragedy: Tales From The Snake Pit (Lungsod ng Pasig: Anvil Publishing, Inc., 2002); "The Correspondents: EDSA 2" (dokumentaryo ng ABS-CBN, Enero 2001); "Saksi sa Kasaysayan" (dokumentaryo ng GMA, Enero 2001); "Lakas Sambayanan" (dokumentaryo ng Foundation for World Wide People Power, Pebrero 2002); Pinoy Times Special Edition Issues 1-17; Mga Artikulo sa Philippine Daily Inquirer at The Philippine Star. Coronel, xii. Paglalaro sa pamagat ng aklat ng Erap jokes na "Eraption: How To Speak Enlish Without Really Trial" na
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 30 Sa slogang "Erap Para sa Mahirap" inihalal ng mayorya ng bayang Pilipino si Joseph Ejercito Estrada, sa pagkapresidente noong 11 Mayo 1998. Nagtamo siya ng pinakamalaking lamang sa kasaysayan ng pampanguluhang halalan sa Pilipinas - 10,722,295, laban sa 4,268,483 lamang ng pumangalawa sa kanya na si José de Venecia. Sa kanyang talumpating pampasinaya noong 30 Hunyo ng taong ding iyon, pinakapinalakpakan ang pangako niyang ito sa harapan ng mga naghalal sa kanya: Walang kaibigan, walang kumpare, walang kamag-anak o anak na maaaring magsamantala ngayon. At ngayon pa lamang sinasabi ko na sa inyo...nag- aaksaya lamang kayo ng panahon. Huwag niyo kong subukan.56 Makalipas ang mahigit dalawang taon, sa mga unang araw ng Oktubre 2000, nangamba ang Gobernador ng Ilocos Sur na si Luis "Chavit" Singson na siya'y ipapapatay. May tampo si Chavit kay Estrada dahil pinaboran ang hindi pagbibigay sa kanya ng kaibigan rin nilang si Atong Ang ng prankisa sa Bingo 2-ball sa Ilocos. Kaya ibinunyag ni Chavit na ang Pang. Estrada ay tumatanggap ng higit P 400 Milyong kita sa jueteng (ilegal at small-time na sugal) at iba pang katiwalian at inakusahan ang presidente sa Kongreso bilang "Lord of All Jueteng Lords." Sinundan ito ng marami pang pagbubunyag - ng iba't ibang mga yaman at mansyon ng Pang. Estrada at ng kanyang mga pamilya. Ang mga pagbubunyag na ito ang nagpaigting sa panawagang ng pagre-resign, pagi- impeach, o pagpapatalsik sa Pang. Estrada. Ang mga panawagang ito'y sinuportahan ng Simbahang Katoliko sa pangunguna ng Kanyang Kabunyian Jaime Cardinal Sin at ng dating mga pangulong sina Cory Aquino at Fidel Ramos. Nagbitiw ang mahahalagang mga kasapi ng gabinete: Si Pangalawang Pangulong Gloria-Macapagal Arroyo na kalihim ng Department of Social Welfare and Development (DSWD), at si Mar Roxas na kalihim ng 56 "Talumpating Pampasinaya," 30 Hunyo 1998.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 31 Department of Trade and Industry (DTI). Pitong senador at apat na kongresista ang kumalas sa koalisyon ng mga sumusuporta sa presidente. Malalaking mga kilos protesta ang naganap laban sa presidente sa Makati man o sa EDSA Shrine, na tinapatan naman ng prayer rally ng El Shaddai na milyon ang dumalo kasama na ang Pang. Estrada at mga tagasuporta. Sa isang makasaysayang sesyon sa kamara noong 13 Nobyembre 2000, hindi nagpaharang ang Ispiker na si Manuel Villar sa pag-endorso ng Articles of Impeachment sa Senado. Kaya naman noong 7 Disyembre 2000, nagsimula ang paglilitis ng Senado, sa sala ng Punong Mahistrado Hilario Davide, Jr., sa Pang. Estrada sa mga kasong panunuhol, korupsyon at hindi maipaliwanag na yaman, pagtataksil sa tiwala ng publiko, paglabag sa Saligang Batas. At dahil ang paglilitis na ito ay ipinapalabas sa lahat ng himpilan ng telebisyon mula hapon hanggang gabi araw-araw, dinaig nito ang Marimar sa rating.57 Sa paglilitis ibinunyag na ang Pang. Estrada diumano ay may isang bank account sa Equitable PCI gamit ang isang alias. Pinatunayan ito nang tumestigo ang isa sa mga matataas na opisyal ng bangko, si Clarissa Ocampo na siya mismo ang nagbukas ng account sa Malacañang at isang piye ang layo niya sa presidente nang pumirma ito bilang "Jose Velarde." Sa ika-23 araw ng paglilitis, gabi ng 16 Enero 2001, labing-isang senador ang bumoto na huwag buksan ang pangalawang sobre ng ebidensya mula sa Equitable PCI dahil ito diumano'y hindi kasama sa Articles of Impeachment. Naging maramdamin ang gabing ito para sa sampung senador. Nagbitiw sa pagkapangulo ng Senado si Aquilino Pimentel, Jr., nagwalk-out ang prosekusyon at ang mga manonood sa Senado, nag-iindak sa tuwa si Sen. 57 pangunahing soap opera na sumikat noong 1996 na kinatatampukan ang Mejicanang aktres na si Thalia. "Letters From A Revolution," (dokumentaryo ng ABS-CBN, Pebrero 2001). Ang Marimar ang
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 32 Tessie Aquino-Oreta - Lahat nang ito'y nangyayari habang nanonood ang buong sambayanan. Dahil sa texting, namobilisa ang mga anti-Erap at tila naulit muli ang kasaysayan, nagsimula ang pangalawang People Power (EDSA 2) sa harapan ng rebulto ng EDSA Shrine. Sa mga sumunod na araw libo-libong tao ang summating sa EDSA. Walang ginawa ang Pang. Estrada upang i-disperse sila. Kinabukasan, opisyal na isinara ang paglilitis dahil nagbitiw na rin ang buong prosekusyon. Ang sampung senador ay itinanghal na bayani sa EDSA habang ang labing-isa ay isinama kay Erap at naging tampulan ng poot ng mga anti-Erap. Marami sa mga kaibigan ng Pangulo ay tumiwalag - dalawa rito ay ang mga artistang sina Bong Revilla at Nora Aunor. Nakisama rin ang maraming kabataan sa kilos-protestang ito. Hindi sumuko ang mga Pro- Erap. Sila'y nagtungo sa Mendiola upang protektahan ang kanilang presidente, at nakipagbakbakan pa sa Makati. Ngunit sa ika-4 na araw ng EDSA 2, Hapon ng 19 Enero 2001, tumiwalag ang pamunuan ng Sandatahang Lakas ng Pilipinas sa pangunguna ng pinuno nitong si Hen. Angelo Reyes at Kalihim ng Tanggulang Bansa Orlando Mercado at pumunta sa EDSA. Ito ang nagbadya ng pagbagsak ng Panguluhang Estrada. Maging ang kanyang kaibigang pinuno ng pulisya, si Panfilo "Ping" Lacson, ay walang nagawa kundi tanggalin ang suporta ng pulisya kay Estrada. Karamihan sa kanyang gabinete at iba pang mga taga-suporta ay tumiwalag na rin. Binigyan ng taning ng mga tao sa EDSA ang Pang. Estrada na magbitiw sa pwesto ng alas-6 ng umaga o lulusob sila sa Malacañang. Habang nangyayari ito, nagkaroon ng mga pag- uusap ang panig ni Estrada at ang panig ng oposisyon sa matiwasay na pagpasa ng katungkulan, subalit bumagsak rin ang mga negosasyong ito.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 33 20 Enero 2001, nagmartsa ang mga anti-Erap sa EDSA patungong Malacañang. Bandang tanghali, nakubkob nila ang Lansangang Mendiola. Sa EDSA Shrine, nanumpa ang Pangalawang Pangulong Arroyo bilang Pangulo ng Pilipinas sa harapan ni Punong Mahistrado Davide. Noong araw rin na iyon, sa oras na 2:20 ng hapon, ang Unang Pamilya ay umalis ng Malacañang. Sa kabila ng mga ideyal ng mabuting pamahalaan at demokrasya na ipinaglaban sa EDSA 2, ang pag-alis ng Pang. Estrada nang hindi gumagawa ng pormal na pagbibitiw ay nag-iwan ng kwestiyong legal sa konstitusyunalidad ng Pamahalaang Arroyo. Sa kabila ng desisyon ng Korte Suprema noong 3 Abril 2001 na sa mga ikinilos ng Pang. Estrada naging bakante ang Panguluhan,58 patuloy na nagduda ang ilang mamamayan sapagkat hindi naman nangyari ang apat na dahilan kung kailan maaaring sabihing bakante ang panguluhan ayon sa Saligang Batas ng 1987 - "pamalagiang pagkabalda, pagkamatay, pagkaalis sa katungkulan59 o pagbibitiw ng Pangulo,"60 samakatuwid, ang pag-upo ni Gng. Arroyo ay illegal.61 Matapos ang ilang kontrobersiya na kinasangkutan ni Gng. Arroyo bilang pangulo at ang diumano'y malawakang pandaraya upang muli siyang maihalal noong Halalan ng 2004, ilan sa mga nagluklok kay Gng. Arroyo bilang pangulo ang nagsasabi na ang EDSA 2 ay isang malaking pagkakamali.62 Kung ang mga pangyayari ng 2001 ay may itinambad sa mga Pilipino, ito ay ang malalim na pagkakahati ng mga Pilipino. Kung ang EDSA 2 ay nilahukan ng ilang bahagi ng mamamayan na mulat sa mga isyung ipinupukol sa presidente - ang elit, lipunang sibil (civil 58 Estrada v. Arroyo, 353 SCRA 452 (2 Marso 2001) at 353 SCRA 108 (3 Abril 2001). 59 Sa pamamagitan ng hatol na guilty sa isang impeachment trial. 60 Ang 1987 Konstitusyon ng Republika ng Pilipinas, Artikulo VII, Seksyon 8. 61 Tingnan ang Alan F. Paguia, Estrada v Arroyo: Rule of Law or Rule of Force? (Maynila: Icon Press, Inc., 2003); Francisco S. Tatad, A Nation on Fire: The Unmaking of Joseph Ejercito Estrada and the Remaking of Democracy in the Philippines (Maynila: Icon Press, Inc., 2002); Francisco S. Tatad, Power Without Authority: Crisis and Conflict in the Presidency (Maynila: Icon Press, Inc., 2003). 62 Ayen Infante, "Edsa II a mistake, says CBCP head," The Daily Tribune, 20 Pebrero 2008.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 34 society), aktibista, intelektwal, taong-simbahan, kabataang estudyante, propesyunal, alagad ng sining at ilang bahagi ng mahihirap na masa, ang naganap na EDSA 3 tatlong buwan lamang ang lilipas, 25 Abril - 1 Mayo 2001, ang sagot ng masang naghalal sa Pang. Estrada at patuloy na sumuporta sa kanya. Ito ay humantong sa mga madugong pangyayari noong Araw ng Paggawa sa Mendiola nang makalapit ang mga tagasuporta ni Estrada sa bukana ng Palasyo at marahas itong supilin ng militar.63 Sumabog ang naipon at pinaghalo-halong luha at galit ng masa sa kinasadlakan nilang kahirapan sa matagal na panahon, at paghahanap ng isang bagong umaga na nasumpungan nila sa isang tao. Para kay Zeus A. Salazar, ang pagkakahati ng elit/ilustrado/edukado at ng bayan ay hindi lamang pagkakahating ekonomiko, kundi isang "Dambuhalang Pagkakahating Pangkalinangan." Dahil sa kolonyalismo, naging akulturado sa kolonyal na kultura at nag- aral sa mga paaralang kolonyal ng mga Español at Amerikano ang ilang katutubo at napawalay sa bayan at nasa reyalidad nito. Ang mga ito ang nangibabaw sa pagtatag ng pamahalaang Pilipino sa panahon ng himagsikan at sa ilalim ng mga Amerikano. Maaari itong tawaging demokrasyang elit na iilang pamilya lamang ang may hawak ng kapangyarihan. May sarili rin silang konsepto ng nación/nasyon, konsepto ng pagkabansa na batay sa mga sistemang Kanluranin. Ang kamalayan ng bayan naman ay kinatawan ni Andres Bonifacio sa panahon ng Himagsikang 1896. Hiniraya niya ang pagkabansang Pilipino batay sa mga katutubong dalumat ng Sandugo at Inang Bayan, ang pagsasama- sama ng lahat ng tumubo sa sangkapuluang ito, samakatuwid lahat ng uri, bilang magkakapatid sa iisang ina. Isang modelo para sa Pilipinong konsepto ng Bansa na 63 Para sa pananaw ng mga tagasuporta ng Pang. Estrada, maaaring panoorrin ang ilang bidyo dokumentaryong inilabas ng kanilang kampo: "Joseph Ejercito Estrada: Ama ng Masa" (pananaw sa EDSA 2 at 3, isinalaysay ni Jay Sonza, walang petsa, c. 2001), "...And The Truth Will Set You Free" (pagsagot sa mga paratang sa naudlot na impeachment trial, walang petsa, c. 2003), "Eruption" (Ukol sa mga kaso ng Pang. Estrada, ang halalan ng 2004 at pagkamatay ni Fernando Poe, Jr., walang petsa, c. 2005), "Triumph of Truth" (pagsagot sa mga paratang sa plunder trial at ang Hello Garci, walang petsa, c. 2005); "Ang Mabuhay Para sa Masa" at ang salin nito sa Ingles na "To Live for the Masses" (biograpiya ng Pang. Estrada na isinalaysay ni Joonee Gamboa, produksyon ng Publik Asia, walang petsa, c. 2006).
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 35 pagkakaisa ng elit at ng bayan, pagwawakas ng dambuhalang pagkakahati, sa isang mas maginhawang pakikipamuhay na hindi lamang ang demokrasyang elit ang namamayani.64 Sa kanyang biograpiya ng Pang. Estrada, iginiit ni Salazar na ang EDSA 2 ay pagkilos ng elit na pulitikal upang mapatasik ang isang "walang pinag-aralan" at "artista lamang" na inihalal ng bayan bilang isang modernong "Pinunong Bayan." Sa kabila ng katotohanang galing ang Pang. Estrada sa elit, tumawid siya at inangkin ng bayan. Inihambing ni Salazar ang pagpapatalsik kay Pang. Estrada sa naunang Pinunong Bayan na si Bonifacio, nang agawin sa kanya ang pamumuno ng Himagsikan noong 22 Marso 1897 sa Kumbensyon ng Tejeros.65 Ang papel na ito ay hindi nagnanais na buksan ang mga lumang sugat ng nakaraan. Ito rin ay hindi isang pagtatangka na hatulan ang kawastuhan ng EDSA 2 at timbangin pagkakasala ng Pang. Estrada. Ang layunin ng pag-aaral ay ilahad at maunawaan ang kamalayan at tingnan ang mga ideyal ng mabuting pamahalaan at demokrasya na ibinandila, batay sa mga likhang-sining ng mga biro, awitin at tula, ng elit, lipunang sibil (civil society), aktibista, intelektwal, taong-simbahan, kabataang estudyante, propesyunal, alagad ng sining at ilang bahagi ng mahihirap na masa na nakibahagi sa EDSA 2 bilang bahagi pa rin ng binubuo nating Sambayanang Kapilipinuhan. Hindi dapat isawalang-bahala ang kanilang kamalayan sa pagsasaysay ng Kapanahong Kasaysayan tungo sa pagbubuo ng bansa. 64 aaral sa Kasaysayan ng Pilipinas, 8 (Lungsod Quezon: Palimbagan ng Lahi, 1999), 7-9. 65 Zeus A. Salazar, "Wika ng Himagsikan, Lengguwahe ng Rebolusyon," Bagong Kasaysayan: Mga Pag- Salazar, Pangulong Erap, xiii-xxx.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 36 IV. Dyok, Dyok, Dyok! Walang ibang Pangulo ng Pilipinas ang naging tampulan ng pinakamaraming biro kundi ang Pang. Estrada. Walang ibang pangulo ang gumamit ng mga biro upang lalo siyang sumikat o lalong siyang mapalapit sa mga botante.66 Ayon kay Sheila S. Coronel, "The election of Joseph Estrada was... foretold by jokes, and indeed, so was his ouster. It is safe to say that any major upheaval or development in our political life is punctuated by jokes."67 Bago pa man maging pangulo si Joseph Estrada, mayroon ng mga Erap Jokes na tinatawag. Nagsimula marahil ito dahil nagkaroon nga ng isang pulitikong kagaya ni Erap na dating artista at di nakapagtapos ng kolehiyo. Noong una si Estrada mismo ang nagpalaganap ng mga birong ito. Bise Presidente pa lamang siya nang noong 1994, nakipagtulungan siya sa kanyang dating guro na si Emil P. Jurado at sa kanyang PR man na si Reli L. German at inilabas ang aklat na ERAPtion: How To Speak English Without Really Trial, na nagtatampok sa mga biro ukol sa mali-maling Ingles diumano ni Estrada (Ito'y naging napakaepektibong propaganda para kay Erap68). Ipinresenta niya ang sarili bilang kabaligtaran ng elit at anti- Inglesero. Ilang mga sampol: At a luncheon, former President Corazon Aquino, who is seated beside Erap, turns to him: "Erap, rice please." Erap promptly stands up.69 Asked why he regularly patronizes a certain restaurant, Erap says "I like the ambulance.70 66 67 68 69 Oxford Printing Corporation, 1994), 6. Joke ni Erap (Lungsod Quezon: Philippine Center for Investigative Journalism, 1999), vii. Coronel, xi Laquian, p. 126. Emil P. Jurado at Reli L. German, ERAPtion: How To Speak English Without Really Trial (Maynila:
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 37 During an impromptu press conference held in a small room full of people, Erap complains: "Let's transfer. I'm getting sophisticated here.71 Interviewer to Erap: "Mr. Vice President, I understand that when you were young, you were asthmatic." Erap: "No, that's not true...I've always been a Catholic!"72 Erap, on being praised for easily remembering people's names, says, "I have a pornographic memory."73 On a handwritten note addressed "To Whom It May Concern," Erap's salutation is "Dear To Whom"74 At the entrance of a beerhouse, Erap stops his group and says they must not enter. He explains: "See that sign? UNDER 18 NOT ALLOWED. Eleven lang tayo."75 Asked if he is familiar with dinosaurs, Erap proudly declares that he knows about "the tyrannosaurus, the brontosaurus, and the thesaurus."76 Asked what his favorite flower is, Erap answers; "Chrysanthemum." Asked to spell the word, Erap says, "Well...my real favorite is rose. R-o-s-e."77 70 71 72 73 74 75 76 Ibid, 13. Ibid, 18. Ibid, 20. Ibid, 25. Ibid, 37. Ibid, 60. Ibid, 67.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 38 To a surpervisor in his office who had been complaining about the red-tape in government procurement procedures, Erap admonishes him: "Puro ka na lang reklamo, "I'm tired of your reclamations."78 Asked to comment on the petition for impeachment filed against him by an effeminate critic, Erap said: "Stop asking me about that. I'm so angry I just might be tempted to commit homo-cide."79 Ayon kay Jaime Ramon "Jim" Paredes, propesor sa Pamantasang Ateneo de Manila at miyembro ng sikat na sikat na triong APO Hiking Society, "Sa katunayan di ko gaanong nagugustuhan yung mga malulupit na Erap Jokes na tungkol sa paggamit niya ng Ingles. Hindi tama yon dahil Pilipino naman tayo."80 Iba naman ang pananaw ni Prop. Joi Barrios, Ang mga unang Erap Jokes, ang pinagtatawanan natin ay yung carabao English jokes. Ulit, may mahaba tayong kasaysayan ng English Jokes, ang naaalala kong katulad ng mga iyan ay yung Kenkoy Jokes. Pinagtatawanan natin si Kenkoy dahil mahilig siyang mag-Ingles, pero mali-mali naman. Pinagtatawanan natin si Kenkoy dahil pinagtatawanan natin yung kolonyal na mentalidad. Pinagtatawanan natin si Erap para pagtawanan din ang mga sarili natin, dahil hindi naman si Erap ang pinagtatawanan natin. Pinagtatawanan natin yung may mga kolonyal na mentalidad. Dalawang bagay yan: una, 77 78 79 80 Ibid, 80. Ibid, 88. Ibid, 93. Jim Paredes, panayam, 25 Pebrero 2004.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 39 pinagtatawanan natin yung kolonyal na mentalidad; pangalawa, class joke 'yan. Ibig kong sabihin, pinagtatawanan natin yung mga mayayaman.81 Ngunit ayon nga sa isang kasabihang sumikat, "An Erap joke, depending on who is doing the telling, is either a demonstration of affection or of frustration. It is a two-edged sword."82 Sa paglipas ng panahon, naging mas kritikal ang mga Erap Jokes. Hindi na uso ang mga birong nagpapakita ng kanyang mali-maling Ingles, lumaganap ang mga birong nagpapakita ng kanyang diumano'y kabobohan. At dahil sa teknolohiya sa pagpapalit ng siglo, mabilis kumalat ang mga ganitong klaseng mga biro - sa text (SMS-Short Messages System) at sa e-mail: Erap can't decide which surname to use, Estrada or Ejercito. He asked his presidential advisers, and they all suggested, "Sir, toss coin na lang." Erap happily agreed. He started telling everyone to call him President Joseph Tosscoin.83 Executive Secretary Zamora: Sir puede bang palitan 'tong laptop ko? Erap: Bakit? Zamora: Masyadong mabigat, eh! Erap: Ba't di ka magdelete ng files para gumaan?84 President Erap shows a map of the Philippines to a genie and wishes that all the islands be connected by flyovers. Genie: I'm not that good. Make another wish! 81 82 83 84 Joi Barrios, panayam, 1 Marso 2004. Joke ni Erap, vii. Ibid, 5. Ibid, 14.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 40 Erap: Okay. Make me intelligent! Genie: Can I see that map again?85 How can you tell if Erap has been using your computer? There are smudges of liquid paper all over the monitor.86 Erap to MNLF: "Sumuko na kayo!" MILF replires: Di kami susuko 'pag di mo na-spell ang CEASEFIRE." Erap pauses, then answered back: "Tang 'na, tuloy ang giyera!"87 FVR: Me gift ako sa yo galling India to. 10 ft. snake. Erap: Ow! Niloloko mo ko. D ako super tanga. Ang snake walang ft ano!88 Nadaan din sa biro ang pagtalakay sa mga napapabalitang mga bisyo ni Erap - ang alak, babae at sugal. Ilang mga sampol: People say...Alfredo Lim is half-Filipino, half-Chinese. Manoling Morato is half- Filipino, half-Filipina. Erap is half-Filipino, half-alcohol.89 PAL Pilot before landing: Mr. President, we have begun our descent to NAIA. Please fasten your zipper and return "Weng"90 to her upright position.91 85 86 87 tinutukoy ang pahina. 88 Ibid. 89 Joke ni Erap, 90. 90 Si Weng ay ang magandang si Ma. Rowena Gomeri-Lopez, ang may-asawang flight stewardess na diumano'y naging kasintahan ng Pang. Estrada matapos nitong maging presidente (Pinoy Times Special Edition #4, 12-18 Nobyembre 2000, 3,6). 91 Ibid, 17. Ibid, 39. People Power Uli! (Lungsod Quezon: Philippine Center for Investigative Journalism, 2001) hindi People Power Uli!
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 41 C ADAN nktira sa PARAISO, C ERAP nktira sa PALASYO; C ADAN kaibigan nya c LORD, C ERAP kaibigan nya GAMBLING LORD; C ADAN asawa ay c EBA, C ERAP asawa ay EBA-EBA!92 Nang pumutok ang Juetenggate at umigting ang mga protesta na tumatawag sa pagbaba sa pwesto ng Pang. Estrada, kumalat sa texting ang mga ganitong klaseng mga biro93: SINGSON's accusations are baseless. Erap is innocent. Let us give our belovd president d benefit of d doubt. Ipasa hanggang makarating kay Erap at nang mabalatuhan! I love Erap. I support Erap. I do not want Erap to resign. Send this mssg to 9 friends and in 3 days u will lose 9 friends. Do not ignore; this is true. Q: How does Erap say "Fuck you all to the Filipino people" in Tagalog? A: Malinis ang aking konsyensya... Q: Why can't Erap resign? A: Because that would be the intelligent thing to do. 92 93 Ibid. Ibid.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 42 Kausap ni Erap si San Pedro nang may napansin siyang mga orasan. Sabi ni San Pedro, gumagalaw ang mga kamay ng orasan tuwing nagsisinungaling ang mga iba't ibang lider sa mundo: Erap: Kanino po itong umaandar kanina lang? San Pedro: Kay Bill Clinton, may kalokohan na namang ginawa. Erap: Kanino po itong hindi gumagalaw? San Pedro: Sa Papa iyan. Ni minsan hindi siya nagsinungaling. Erap: Eh, nasaan po iyong akin? San Pedro: Ah, nasa kwarto ni Hesus, ginagamit na electric fan. Habang nagkakaroon ng impeachment trial, mayroon ding mga biro ukol sa mga kasangkot, at mga kaganapan sa hukumang naglilitis sa mga kaso laban sa Pang. Estrada, lalo na kay Sen. Miriam Defensor Santiago94: NEWS FLASH! Sen. Revilla was hospitalized 4 food poisoning after d trial. Nalunok yung panis niyang laway.95 Kung nakikita mong nalulunod c Miriam Santiago, alin sa 2 ang gagawin mo: manonood ng sine o kakain sa jollibee? Bakit malaki ang utang na loob ni Miriam kay erap? Kasi nangako si erap na tutulungan niya si Miriam na hanapin si crispin at basilio!96 Legal Terms "Duces Tecum" - documentary evidence 94 95 96 Ibid. Ito'y tumutukoy sa madalang na pagsasalita at paminsan-minsang pagtulog ni Sen. Revilla sa paglilitis. Alusyon kay Sisa, ang nabaliw na ina nina Crispin at Basilio sa Noli Me Tangere ni Dr. José Rizal.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 43 "Ad Testificandum"-witness as summoned "Factum Probandum"-proven fact "Imfacta Sanitarium"-Miriam in court97 Erap is not the respondent in the impeachment trial. He is the PLAIN THIEF!98 Wats d dfrence between Davide n Narvasa? Ans: Davide s chief justice, Narvasa s cheap justice.99 Only a few pipol know dat Chief Justice Hilario Davide Jr. s relatd 2 Nora Aunor. His real name is YOR AUNOR.100 Naging malaki ang epekto ng kaso ng presidente sa lipunang Pilipino, lalo na sa ekonomiya. Bumulusok sa pagbagsak ang halaga ng piso laban sa dolyar. Bagama't nakakalungkot, nadaan pa rin ito sa biro101: B4 d end of my term, I garan-t dat da dalar-peso exchange rate will be one is to one! One dalar is to one kilo of peso. Grabe na talaga! 51 pesos na ang dollar. Malapit nang umabot sa I.Q. ni Erap. 97 paglilitis. 98 99 Mahistrado na rin siya ng korte Suprema. 100 101 Nagpapakita rin ito nang pagiging mulat ng mga tao sa mga legalistikong mga termino sa panahon ng Plaintiff - complainant. Tumutukoy kay Andres Narvasa na tagapagtanggol ng Pang. Estrada sa paglilitis. Naging Punong Tumutukoy sa "Your Honor" - ang paraan ng pagtawag sa Punong Mahistrado Hilario Davide, Jr. People Power Uli!
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 44 News Flash: Erap has won the Nobel prize for Chemistry. He has been able to change the Phil. Peso into SHIT! Ang desisyon ng labing-isang senador na huwag buksan ang pangalawang sobre ng ebidensya ang naging mitsa ng pangalawang People Power sa EDSA. Naging mahalaga ang papel ng texting sa pagmobilisa ng mga tao.102 Ngunit hindi lamang panghihimok na pumunta sa EDSA ang laman ng mga mensahe. Pati poot ng ilang sa mga humarang sa pagbukas ng sobre ay nadaan sa biro103: Lam mo ba kung anong laman ng 2nd envlp? Grades ni Erap sa ateneo, record ni Miriam sa mental hospital at picture ni osmena na naka-2-piece.104 Erap is selling his house to Tessie Oreta. Its location will now be known as Polk-Polk St.105 Nag-resign na c maribeth bchara sa Keep on Dancing bilang dance queen ang pumalit c Tessie A. Oreta ohh, c dat grl watch dat scene dig in BALATO QUEEN!106 Maging ang mga plakards ay naging masining rin kung pangungutya at pagpapatawa ang pag-uusapan. Ilang halimbawa107: 102 Philippine Political Science Journal, 2003, 3-36. 103 People Power Uli! 104 Ang birong bikini ay tumutukoy sa mga haka-hakang binabae si Sen. John Osmeña. 105 Nasa Polk Street sa Greenhills, San Juan ang tahanan ng mga Estrada. Tumutukoy ito sa pag-indak sa tuwa ni Sen. Tessie Aquino-Oreta habang tinutuya ang mga anti-Erap sa Senado. Hindi ito ikinasiya ng ilan, at si Oreta'y naging tampulan ng galit ng mamamayan. Ayon nga kay John Silva, maliban "Erap Resign!" ang pinakasinisigaw ng mga tao sa EDSA ay "Oreta PokPok!" 106 si Sen. John Osmeña. Vicente L. Rafael, "The Cellphone and the Crowd: Messianic Politics in the Contemporary Philippines" sa Si Sen. Oreta ay isinabit ni Chavit Singson na na tumanggap ng balato sa mahjong mula kay Erap kasama
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 45 Loi, hindi ka nag-iisa. MARAMI KAYO!108 Joke: Oreta. HA HA HA... Sabi ni JR: Erpat Resign!109 We want ERAP's REMAINS!110 They shot the wrong Aquino!111 I will not resignate -ERAP ERAP is like a BIKINI: What he hides is interesting, His removal is satisfying. Si ERAP ay parang BRIEF: Habang tumatagal na hindi pinapalitan, Lalong bumabaho. Ang pag-alis ni Erap sa Malacañang noong 20 Enero 2001 ang nagbadya ng unti-unting pagkamatay ng mga Erap Jokes. Ilan sa mga huling hininga ng isang naghihingalong pambansang libangan112: 107 108 109 110 111 21 Agosto 1983. Si Ninoy ay nakatatandang kapatid ni Oreta. 112 Philippine Collegian, Enero 2001. Déjà vu ng "Ninoy: Hindi ka nag-iisa" ng 1983. JR - Josephine Rose Dungca Estrada, beauty queen na nagpakilalang anak ni Estrada. Panlibak sa sigaw na "Erap Remain!" ng mga pro-Erap. Tumutukoy sa pagbaril kay Benigno "Ninoy" Aquino, Jr. sa tarmac ng Manila International Airport noong People Power Uli!
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 46 Yan tingnan nyo wala na tayo Erap joke. D ba ang lungkot at tahimik na ang cel natin. Next week mag-rally tayo ibalik si erap. ☺ Iyak ako kse end na ng erap jokes! Di pa daw pwede umupo c Gloria sa malacanang. Alam mo kung bakit? Kasi di pa tapos ang high chair nya. GMA jokes have started! Mabuhay ang Filipino!113 Sinasabing si Pang. Estrada ang pinakaunang lider sa mundo na pinabagsak ng text messaging.114 Ayon kay Coronel, malaki ang potensyal ng pakikibaka gamit ang mga makabaong teknolohiya tulad nito: There are over 30 Million cellphone users in the country today (2005). The potential audience, therefore, for a single joke is easily in the millions, surpassing the audiences of newspapers and all the best-rating television and radio programs. Chances are, every Pinoy who owns a mobile phone has used it, not just for passing on personal messages but also jokes. Phone company executives say that jokes are a staple of SMS messaging, surpassing most other types of messages sent. This, plus the amazing speed in which jokes can travel in the mobile-phone age can only encourage amateur humorists of every stripe. Thus, almost surely, within hours, even minutes, of a major news event, some joker somewhere has already forwarded to all in his or her address book a polished gem of humor.115 113 114 115 "Text Nation" sa Metro, Marso 2001, 52. Leah Salterio, "Text Power in EDSA 2001," Philippine Daily Inquirer, 22 Enero 2001. Coronel, ix.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 47 Sa penomenang Erap Jokes, may ganitong paliwanang si Jim Paredes: Sa kultura natin, ang kahulugan ng buong isyu ng Erap Jokes ay parang gumagawa tayo ng mga biro dahil napakalungkot ("tragic") ng sitwasyon. Ito yung paraan natin ng pagcope. Trahedya ito dahil andun siya bilang pinuno ng bansa natin, na ipinapamalas natin sa buong mundo - na drop-out, lasenggo, babaero, sugarol, tapos bobo pa, kaya napakalungot. Buti na lang, ang lahi natin di yung tulad ng mga Ruso o mga Iranian na pumapatay at gustong nakakikita ng dugo sa mga sitwasyong ganoon, siguro hindi pa. Pero yun yung way of coping natin, yun ang paliwanag ko. Kung wala yung Erap Jokes na iyon, siguro mas magulo.116 V. Pagbabalik ng Special Edition Marami sa mga tula at awitin ng pakikibaka laban kay Erap ay lumabas sa mga pahina ng Pinoy Times Special Edition, ang publikasyong pinapamunuan ni Eugenia Apostol. Matatandaan sa kasaysayan na si Eggie rin ang nanguna sa mga peryodista sa paglaban sa diktadura ni Ferdinand Marcos matapos ang pagbaril kay Ninoy Aquino sa tarmac ng Manila International Airport noong 21 Agosto 1983 sa pamamagitan ng Mr. & Ms. Special Edition. Unang isyu pa lamang, mayroon nang pabuena-mano ang Pinoy Times Special Edition. Sa isyung lumabas noong 22 Oktubre 2000, isang awit na isinulat ng ekonomistang si Atty. Liwayway Vinzons-Chato sa saliw ng Dahil Sa Iyo na paboritong awitin ng dating unang ginang Madam Imelda Marcos ang inilathala: Sa bayan ay labis na hirap at pasakit 116 Jim Paredes, panayam, 25 Pebrero 2004.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 48 Dulot mo, presidente, kasamang mga crony Kayo'y lumigaya at bayan ay nagdusa Tanging sa 'yo lamang ang iyong pagsinta Dahil sa iyo, gambling ay umiral Mahjong, jueteng at Bingo 2-Ball pa Dapat mong tantuhin, wala nang ibang lunas Kung di ang mag-resign sa 'yong kangkungan Dahil sa iyo, cronies nabubuhay Dahil sa iyo ekonomiya'y namamatay Kung tuloy mo kaming pahihirapan pa Ang lahat naririto ang sigaw ito Erap resign! (3X)117 Sa pangalawang isyu ng Special Edition, isa na naman sa mga awiting inawit ni Atty. Chato sa kilos-protesta laban sa Pangulong Estrada ang inilathala. At tulad ng istilong kanyang ginawa sa unang awitin, kumuha siya ng isang sikat na pyesa, ang Kumusta Ka? ni Nonoy Zuñiga, at nilapatan ng mga titik na tulad ng sa una'y tumatawag sa pagbaba sa pwesto ng Pang. Estrada: Kumusta ka, ikaw ba ay naririyan pa? Kailan pa ba ikaw ay huling makikita? Tandang-tanda ko pa habang kayo'y nangangako Iniisip ko na sana'y wala ka na 117 Pinoy Times Special Edition #1, 22-28 Oktubre 2000, 12.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 49 Kumusta na, may ibang "corruption" lalantad pa Halat na ang daigdig mo ngayon ay walang saya Siguro ay magre-resign ka nang totoo Ito ba'y hindi pa maliwanag sa iyo? O kay tagal na kami'y nag-iisip at naghintay Kung papaano mapa-resign o ma-impeach ka na Ngunit ngayon, mangyari pa, kami'y magsisigaw Walang iba kundi mag-resign ka na!118 Sa isang nakaaaliw na paraan, at sa loob ng tatlong saknong lamang, naipahayag ng mga awiting ito ang mga isyung ipinupukol sa Pangulong Estrada. Ang dalawang tulang ito ni Atty. Chato ay simula pa lamang ng marami pang mga tula at awiting babaha sa panahon ng pakikibaka laban sa Panguluhang Estrada. VI. Merry Christmas with Erap Tila magiging malungkot ang Pasko sa taong 2000 ng maraming Pilipino dahil sa mga krisis na idinulot sa bansa ng mga akusasyon dahil sa Panguluhang Estrada. Subalit, ayon nga kay Cory Aquino, "We Filipinos react well in crisis."119 Pati ang mga awiting pamasko ay ginamit upang tawanan at talakayin ang mga isyung binabato kay Pang. Estrada. 118 119 Pinoy Times Special Edition #2, 29 Oktubre - 4 Nobyembre 2000, 12. "EDSA 2000: Landas ng Pagbabago," (dokumentaryo ng People Power Commission, Pebrero 2000).
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 50 Isa sa dalawang musikang pamasko na mahilig gamitin ng mga anti-Erap ang sikat na sikat awiting na The Twelve Days of Christmas. Muli, si Atty. Chato ay sumulat ng bagong titik sa awiting ito na tumutukoy sa kwento nina Pang. Erap at ni Yolanda Ricaforte, na naging kasabwat diumano ni Chavit Singson sa pangongolekta ng jueteng payola, ang The 2-1/2 Years of Erap: On the first day of Erap My husband came to be A DOT undersecretary On that same year of Erap I also came to be With Fountainbleau And director of Campo Carne On the second year of Erap Again I came to be Erap's trusted friend Jueteng bookkeeper And a Lexus beneficiary On the second-and-a-half year of Erap Then Singson came to be For calling quits As Erap's tong collector And mahjong contemporary
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 51 So this second-and-a-half year of Erap Singson's exposé came to be Fire alarm bells for Congress To impeach Erap and to begin Getting him out as "presidente."120 Nakita ng militanteng grupong manggagawa, ang Kilusang Mayo Uno (KMU), na ang awiting ito ay madaling magagamit para maisa-isa ang mga angas nila laban sa Pang. Estrada. Nais ng Kilusan ang pagbibitiw ni Estrada. Sa 13 Days ni Erap tila sinigurado na nila ito sa paghahanay ng resignasyon sa mga "regalong" kapalpakan na diumano'y nagawa ni Estrada at bumabalik pa hanggang sa kanyang pag-upo sa pwesto (Isinama ang pagsang-ayon sa planong pagpapalibing sa dating Pang. Marcos). On the 13th day of Christmas, Erap gave to me, His resignation, united opposition, call for impeachment, Mansions for kabit, jueteng scandal, debalwasyon ng piso, Giyera sa Mindanao, stock market scandal, ang VFA~ Oil price hike, pinatakas si Manero, cronies nagbalik, At Marcos sa heroes' cemetery.121 Ang isa pang musikang pamasko na mahilig gamitin ng mga anti-Erap ang awiting Jingle Bells. Sino ba namang Pilipino ang hindi nakakaalam nito? Isa sa mga ito ang Tama Na, Sobra Na - na binabanggit ang mga kaluhuan at kabisyuhan na nagdulot diumano ng korupsyon sa Panguluhan ni Estrada. 120 121 (Amsterdam: Stichting MIGRANTE Europe, 2003), 171-173. Pinoy Times Special Edition #4, 12-18 Nobyembre 2000, 16. Pinoy Times Special Edition #7, 3-9 Disyembre 2000, 16; at sa D.L. Mondelo, ed., Tayo na sa EDSA
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 52 Jueteng at Bingo 2-balls at lotto At idagdag pa mahjong at casino Marami ang kroni, ang mansion at kabit Laging nalalasing at lagi ring nasasabit Tama na, sobra na, Erap Estrada Tama na, sobra na, mag-resign ka na.122 At tila mapagbiro ang pagkakataon, ang salitang Jingle ay malapit ang tunog sa pangalan ng isa sa mga anak ng Pang. Estrada. Kaya naman lumabas ang awiting, "Jinggoy Bells, Jinggoy Bells, Jinggoy all the way."123 VII. Adios Erap Ang mga pyesang sagrado sa atin bilang isang Pilipino at bilang isang Kristiyano ay malaganap na ginamit ng mga anti-Erap. Maging ang huling tula ng ating pambansang bayani hindi pinalampas. At tulad ng pagpapaalam ni Rizal sa kanyang bayang minamahal bago siya barilin, tila gusto ng mga anti-Erap na magpaalam na rin si Erap sa Malacañang. Isa sa mga kumalat na mensahe sa text ang Mi Ultimo Adios ni Erap. Mi parte de jueteng wala na Mis compadres y lords nabuking na 122 Pinoy Times Special Edition #5, 19-25 Nobyembre 2000, 12. 123 Pinoy Times Special Edition #4, 12-18 Nobyembre 2000, 16. Isiniwalat ni Chavit Singson sa impeachment trial na sa listahan niya ng mga binibigyan ng jueteng patola, ang alias na ginagamit niya para kay Alkalde Jinggoy Estrada ay Jingle Bells.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 53 Los mansions de mis queridas iniimbistiga Mis amigos de la camara el ultimo pag-asa.124 Ngunit mas naging popular ang isang bersyon ng Ultimo Adios na inilabas Special Edition ilang araw bago pumutok ang Pangalawang People Power sa EDSA. Sa haba nito, naisa-isa tuloy ang marami sa mga akusasyon ng mga anti-Erap, di lamang sa Pang. Estrada, kundi sa mga kakampi nito sa senado na naglilitis sa kanya sa impeachment trial. Ang setting ng Huling Paalam Ni Joseph "Jose Velarde" Estrada ay si Erap na umaalis sa Malacañang at nagpapaalam sa kanyang mga pamilya, kaibigan at sa masang nagluklok sa kanya sa kapangyarihan. Ito'y tatlo lamang sa 16 na saknong tula, Adios bayang aking pinagnakawan, Paalam bayang binusabos ng aking mga kaibigan. Mutyang dinusta't hinalay ni Atong Ang. Aalis akong batbat ng puna't kahihiyang Isinabit ni Chavit, alang kwentang tsokaran! Ngunit lintik ka Chavit, bakit mo ako isinabit? Himutok ng dibdib lalong naging masakit Nang nabistong si Atong pala ay nangupit. Programa ko sa pabahay tuloy ay nabisto Di sa mahihirap, kundi sa mga kabit ko. Paalam na rin sa iyo Loi, aking namber wan Alam ko namang tiyak na ako'y iyong iiwan. Jinggoy, Jude, JV, mga anak sa loob at labas, 124 People Power uli!
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 54 magpaalam na rin kayo. mga kroni, kakosa, kainuman, kasugalan, kalaguyo Pare-pareho na tayong pupulutin sa kangkungan!125 At kahit ang marami sa mga kababayan natin ay mga Catolico, at kahit sabihin ng mga konserbatibo na ito'y pambabastos at pamumusong, ginamit rin na panlibak sa Pang. Estrada ang mga panalangin. Ang Ama Namin, o The Lord's Prayer, ay naging Erap's Prayer. Ang tinutukoy na panginoon marahil ay ang Gambling Lord. Gambling Father Who art in jueteng Hakot be thy name Thy kickback come Thy wealth be done, in Wack-Wack, as it is in San Juan. Give me this day My daily bribe And conceal all my sins As I conceal those who sin along with me. And if I am led into temptation Deliver me from criticism For mine is the country Its power, and its money Forever and ever Amen.126 125 126 Pinoy Times Special Edition #13, 14-20 Enero 2001, 16. People Powe Uli!
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 55 Isa pang halimbawa ay ang pagpalit ng mga salita sa panalanging Aba Ginoong Maria at ginawang Aba Ginoong Estrada, Aba Ginoong Estrada Napupuno ka ng kwarta Ang Panginoon ng jueteng ay sumasaiyo Bukod kang pinagpala sa lahat At pinagpala ka naman ng kay raming kulasisi mo.127 VIII. Woman Power at mga Tulang Pamprotesta Naging aktibo ang mga artistang kababaihan sa mga pagkilos laban kay Pang. Estrada. Isa na rito si Maan Hontiveros, na gumagawa at bumabasa ng mga likha sa mga kilos-protesta. Isa sa mga lumabas sa Special Edition ay ang Mag-resign, sa tono ng Over Here, Over There, Mag-resign, mag-resign Erap, Erap, mag-resign Ika'y pahirap sa sambayanan Ang sigaw naming mga mamamayan Erap, resign, resign, resign, At si titigil hangga't naririyan Si Estrada sa Malacañang128 127 128 Ibid. Pinoy Times Special Edition #5, 19-25 Nobyembre 2000, 12.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 56 Ang guro, manunula at aktibistang si Joi Barrios naman ay nasa Hapon nang kanyang mabalitaan ang pahayag ni Erap na, "Ngayon ay wala na tayong kalaban, sapagkat ang mga kalaban sa pulitika ay walang laban. Pupulutin lahat sila sa kangkungan."129 Bagama't nasa ibang bansa, gigil na gigil siya na sagutin ang pahayag na 'yon. Kwento niya, Ang problema ko naman, ako'y nagsusulat mula sa ibang bansa. Lahat ng impormasyon mula sa Pilipinas ay nanggagaling sa internet, e-mail, forwards, e-groups, at yung mga dyaryo-dyaryo.... Alam mo pag nasa ibang bansa ka, may pakiramdam ka na wala kang magawa sa mga rali, pero ito magagawa ko - maisusulat ko ito.... Salamat sa kapangyarihan ng internet, naipadadala ko yung mga tula ko isang araw bago ang rali, at nagpapadala ako ng pera para kumalat yung mga tula. At binabasa sa rali nila Nanay Mameng at Maan Hontiveros.130 At lumabas ang tulang Mula sa Kangkungan (Sagot kay Erap). Ang kangkungan ay lugar ng mga mahihirap, at sabi ni Erap siya'y para sa mahirap. Ito marahil ang nasa isip ni Joi habang isinusulat ang tula. Ayon sa kanya, ang nais niya ay ang mabisto si Erap, Ito yung tao na nagpapanggap na siya ay masa, at makamasa. Hindi naman siya talaga masa. Kaya niyang magtsinelas, kaya niya magkamay, pero hindi niya kayang mamuhay kasama ang mga skwater - hindi naman 'yan si Sister Christine Tan na talagang titira sa kanila at makikisalamuha at mamumuhay kasama sila.131 129 130 131 Talumpati, 23 Oktubre 2000. Joi Barrios, panayam, 1 Marso 2004. Ibid.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 57 Binasa ni Maan Hontiveros sa kilos-protesta sa Makati ang tulang tila sulat ni Joi para sa pangulo, Mahal na Pangulo, Kumusta na kayo? Mabuti't nabanggit ninyo ang kangkungan Mainam nga iyang tagpuan. Ang kangkunga'y lunang Aming kilala, higit na kilala Kaysa sa inyo. Hindi kami natira sa magarang mansiyon Hindi kami nakain ng matabang litson Ang aming dampa ay katabi ng pusali Ang aming ulam ay kangkong sa tanghali't gabi Sa labanang marangal, sa labanang patas, Di mo kami maririnig na bumibigkas, "Sa kangkungan kayo pupuluting lahat." Ito'y banta lamang ng siga ngunit duwag. At huwag sasabihing naglilingkod sa mahihirap. Ang aming pangalan ay huwag gawing kalasag, Kung ang dukha man ang sa inyo noon ang nagbigay lakas Dukha rin ang magtatakda ng iyong wakas. Magmasid. Mangilag. Pagka't mula sa bukid, mula sa pabrika, Mula sa mga gusali at paaralan, Ay nagtitipon ang taumbayan. Ito'y sandali ng pagtutuos,
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 58 Hindi naming uurungan itong pakikipaghamok. Sumasainyo, Ang Babae sa Kangkungan.132 Muling sumulat si Joi ng tula na tumatalakay sa pagiging artista ng Pang. Estrada, bagama't ayon kay Joi, Hindi naman natin siya nilalait dahil artista siya. Nilalait natin siya dahil korap siya. Sa tingin ko, lahat naman ng tao, anuman ang sector niya, hindi dapat idescriminate - kung ikaw ay pintor, o artista sa entablado, o anuman. Hindi dahil sa kung ano ang trabaho mo, kundi dahil hibang ka e, korap ka e. Hindi dapat tayo nanlalait komo artista siya - na parang kasama nang pagiging artista ang pagiging bobo. Dahil naniniwala ako na para ika'y maging isang aktor, kailangan mo nang talino, kahit nga magsasaka ka, kahit manggagawa ka, kahit karpintero ka, kailangan rin ng kakayahan at katalinihan.133 Ngunit ayon sa kanya, hindi ang pagiging artista ang nais niyang hambalusin sa katauhan ni Pang. Estrada, "Bully naman talaga 'yan...Bully siya!!! Kaya pakiramdam ko dapat ibisto siya bilang isang siga na tinitignan ang lahat [ng bagay] bilang isang siga. Tama na, wakas ka na, babay na sa 'yo! Yun ang tingin ko dun."134 Ito ang Now Showing: Ang Siga Sa Malacañang, Now showing dito sa ating bayan Isang sine na hitik sa bakbakan 132 133 134 Pinoy Times Special Edition #2, 29 Oktubre - 4 Nobyembre 2000, 12. Joi Barrios, panayam, 1 Marso 2004. Ibid.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 59 Are you ready for your close-up? Tanong ng bayan kay President Erap! Ang bida ng sine'y dating siga sa San Juan, Nagsirko't nag-tumbling at lumanding sa Malacañang. Pelikula niya'y hitik sa special effects at camera tricks, Bank account, mansion, korporasyon - Nagsulputang parang magic. Ngunit di lang sa aksyon at fantasy magaling itong bida, Tunay na pang-Famas kung siya ay magdrama. Ang paboritong papel ay tagapagligtas ng masa, Ang ululin ang lalong dukha ang paborito niyang eksena. At ito na nga, ito ang ating tunay na trahedya. Ang maniwalang nasa bida, ang kaligtasa't pag-asa. Ngunit hindi pa huli, hindi pa huli ang lahat, Nasa atin ang pag-pili, ang pagpili sa wakas. Now showing dito sa ating bayan Mamamayang ang hanap ay katotohanan. Taumbayan nagsasabi sa artistang, "Pack up, Erap!" Humayo ka na't tapos na ang palabas. Now showing dito sa ating bayan, Mamamayang ang hanap ay katarungan Taumbayang batid nang ang pagkabida't bayani'y nasa lahat At ang tagumpay ay matatamo lamang, sa sama-samang pag-aklas.135 135 Pinoy Times Special Edition #5, 19-25 Nobyembre 2000, 12; at sa Mondelo, 148-149.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 60 1979 pa, nakikisangkot na si Joi sa mga isyung pampulitika. Beterano na rin siya ng pakikibaka laban kay Pang. Marcos. Siya'y naging manunula sa mga kilos-protesta nakabilang sa sektor ng mga guro. Ayon sa kanya, Alam mo, ang pakikisangkot sa nasyunalistang pakikibaka ay panghabambuhay. Ito'y isang commitment. Saan ko ito nahugot? Parte na ito ng sarili ko. Ang aking pulitika, kahit saan ako - kahit magturo ako sa ibang bansa o kahit ano ang mangyari sa buhay ko, ay may impluwensya sa pagsusulat ko, sa mga desisyon ko sa buhay, atbp. ...Ang pangunahing paniniwala ko bilang isang artista at bilang isang manunulat, kailangan kang makisangkot, kailangan kang makisama sa isang grupo. Hindi ka makakakilos ng mag-isa. Ang mahalaga sa akin, na ipinagpapasalamat kong lubusan, ang nakapagpatibay sa akin sa paglipas ng panahon ay ang pagsama ko sa mga guro. May sektor ako. Ang mga serbisyong pangkultura ko ay para sa sektor na iyon. Naniniwala ako na ang mga babae, ang mga magsasaka, at ang mga manggagawa, dapat mayroon silang mga artista sa loob ng kanilang sektor. Ang problema lang talaga, upang ikaw ay maging artista o manunulat, kailangan mong mag-aral. Yun pa yung ginagawa namin.136 At mula sa isang batikang manunula, ito ang proseso ng paggawa ng isang epektibong tulang pamprotesta, Una sa lahat, pagnagsusulat ako ng tula, tulad sa pagsulat ko ng mga dulang pangkalye, ang puno't dulo n'yan ay ano ang isyu? Pangalawa, mahilig ako sa tula na nakakatawa. Kaya para sa akin, pagbinasa mo na 'yan, kailangan nahuhuli mo yung mga tao na natatawa sila. Pangatlo, ito'y paraan a mga 136 Joi Barrios, panayam, 1 Marso 2004.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 61 Balagtasan, kunin mo ang sinasabi ng katunggali mo, tapos, itapon mo sa kanya. Halimbawa, kinuha ko yung sinabi ni Erap, "Pupulutin kayo sa kangkungan" at yun ang ibabato mo sa kanya. Pang-apat, naga-assume ako ng ibang katauhan, na nakuha ko sa aking pag-aaral sa entablado. Kasi pagnagsusulat ako, hindi ko isinusulat 'yan bilang si Joi Barrios, dahil hindi naman ako babae sa kangkungan at labandera. Panghuli, sa huling bahagi ng tula, may pagtawag na kumilos. Bakit? Dahil ang iniisip ko dyan, nakatayo ako, o yung bumabasa, sa harap ng entablado. Kaya kailangan may pagtawag na kumilos na mapanghimok.137 At nang magdesisyon ang mayorya sa senado na hindi buksan ang pangalawang sobre ng ebidensya sa impeachment trial, ang sikat na dating boldstar na si Rosanna Roces ay napasulat ng tula para kay Erap, na hinahambalos hindi lamang ang pangulo kundi pati na rin ang mga pulitikong kumampi sa kanya, KAYO ang nagtutulak sa amin para gumawa ng masama! Kayo, na sana ay aming ehemplo, Ang kusang nagtuturo sa amin na ang Mali pala ay puwede rin maging tama! Kayo na inaasahan naming magtatanggol sa amin Ang siya pang nagtulak sa amin sa bangin. Kayo na mamumuno sana sa amin... Kayo na inaasahan naming mga Pilipino... Kayo na pinagkakatiwalaan naming ng bayan. Asan na kayo ngayon? 137 Ibid.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 62 Paano na kami? Anon'ng ginawa n'yo? Magkano ba ang ibinayad sa inyong mga prinsipyo? Ngayon, huwag n'yo kaming tanungin Kung bakit HUDAS ang tawag namin sa inyo. Huwag n'yo kaming tanungin Kung bakit inihalintulad namin si ERAP sa DEMONYO! Ang katulad n'yo po, mga mahal naming senador... Ay mga kampon ni Satanas Na patuloy na naghahasik ng kasamaan Sa aming mahal na bayan. Pero hindi na naming mapapayagan ito. Tama na ang pagbubulag-bulagan! Tama na ang pagbibingi-bingihan! Kailangan na kaming umaksyon para sa aming mga anak! Hindi na naming mapapayagan Na kami ay muling linlangin At gahasain sa aming sariling pamamahay. Ngayon, ipapatupad namin ang aming karapatang pangtao! Makikipaglaban kami para maiwasto ang baluktot na paniniwala! Isisigaw namin ang aming nararamdaman! Makikipagpatayan kung kinakailangan! Tama na ang pagsasawalang-kibo!
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 63 Dahil sa loob ng dalawang taon Kayo'y nagpakasasa sa aming mga luha, pawis at barya. Kung anu't ano man ang mangyayari... Diyos namin, Kayo na po ang bahala!138 IX. Rockin' Erap Down At dahil malaganap sa media ang pagtalakay sa mga kaso ng Pang. Estrada, at napapanood araw-araw sa lahat ng istasyon ng telebisyon ang impeachment trial, maraming kabataan ang naging mulat sa mga isyu at nakisangkot sa pakikibaka. Ipinabatid ng henerasyon ng MTV at cyberspace ang kanilang masasabi sa isyu. Naglipana ang mga bahay-dagitab na nagsusulong ng pagpapatalsik sa Pang. Estrada. Ang mga ito'y nagtatampok ng kung anu- anong mga likhang sining, literatura at jokes.139 Isang halimbawa nito ang katha ng isang nagpakilalang Deepthroat II na lumabas sa Erap Sucks Page. Pinalitan niya ang ilang titik ng awiting Break Stuff ng grupong Limp Bizkit na sikat sa mga kabataan noon at inalay niya ito kay Pare ("spell backwards" daw). Its Just One Of Those Days When You Dont Wanna Wake Up Everything is F*ck Erap SUCKS! You Really Don't Know Why But You Wanna Justify Rippin his head off... No Human Contact If He Interact His life is on Contract His best bet is to stay away Mutherfu*ck*r Its just one of those days 138 Pinoy Times Special Edition #14, 21-27 Enero 2001, 11. 139 Halimbawa ng mga webpages na ito ay ang: erap-resign.net, at ang
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 64 Its all about he said(senators,pro president) she said bulls*it. I think he better QUIT! letting s*it slip or he will be leaving with A FAT LIP! I think he better QUIT! talking that s*it(sip sip) its just one of those days feeling like a fright train he's the one to complain and leaves with the blood stain damn right he is a maniac he better watch his back cause I'm f*cking up his PROGRAM! How rude. this is a democratic country, freedom of speech hahahhahahah!!! I'm dying of crisis cause by..our leaders!140 Naipahayag ng mabuti ng kathang ito ang saloobin ng maraming kabataan ukol sa kanilang mga lider-pulitiko. Sinasabing ang mga kabataan ay walang malasakit (apathetic) sa bayan, subalit, ang mga lider ba natin ay mabubuting ehemplo? X. Ousting Erap with The Ousters Band Sa kaagahan ng mga pagkilos laban sa Panguluhang Estrada noong Nobyembre 2000, lumitaw ang isang nakamaskarang grupo na ipinapahayag ang mga isyu laban sa presidente sa himig ng rock and roll. Tinawag nila ang kanilang mga sarili na Ousters Band. Patawa pero tumatama ang mga awitin nila - matitindi sa banat di lamang sa Pang. Estrada, kundi sa kanyang mga kabit at kroni. 140
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 65 Sa buwan ding iyon, inilabas ng Ousters Band ang isang "proudly underground and bravely patriotic" na The White Album: Erap (Alusyon sa puting album ng Beatles noon 1968 at sa unang kulay ng protesta laban sa Pang. Estrada) na inilabas diumano ng Pirate Records (Copyleft 2000).141 Tampok na awitin ng album nito ang Huling-Huli na inawit sa himig ng Woolly-Bully ng Sam the Sham & The Pharoahs (Isang banda noong dekada 60). Ito'y naging patok sa mga tao. Ito'y dalawa lamang sa apat na saknong nito: Si pareng Erap natatakot humarap Sa Senate Blue Ribbon, ayaw tumugon Huling-huli... huling-huli Huling-huli, huling-huli, huling-huli... Maawa ka na Erap, resign ka na ngayon Binigo ang mahirap, iba na ang panahon Huling-huli... huling-huli Huling-huli, huling-huli, si Erap Kitang-kita ang mga impluwensyang musikal ng grupo sa mga kantang kanilang pinalitan ang titik. Ang My Sweet Lord (1970) ni George Harrison ay naging Jueteng Lord na tumatalakay sa pagiging sugarol at babaero ng Pang. Estrada. Ilang bahagi: Jueteng lord (Atong Ang) Gambling lord (Bong Pineda) Lord of lords (si Estrada)... 141 Kanta," Pinoy Times Special Edition #17, 11-17 Pebrero 2001, 15. Tampok ang kwento ng Ousters Band sa artikulong ni Patricia Esteves, "Pagtsugi kay Erap Idinaan Sa
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 66 Lord of lords (si Estrada) Gambling lord (Bong Pineda) Jingle Bells (si Jinggoy) I really wanna kick you I really wanna kick you all I really wanna kick you out Mag-resign ka na Erap Number one (Loi Estrada) Number two (Gia Gomez) Number three (si Laarni) Ang dami na nila (Joy Melendrez) Ang dami niyang asawa (si Rowena) Ang dami nilang bahay At ang dami nilang pera Drug Lord (si Estrada)... Alisin mo na sila Lord (parang awa) Kunin mo na sila Lord (parang awa) Mag-resign na sila Lord (parang awa) Please, please, Lord... Isang awitin ni Santana, ang Evil Ways (1969), ay ginawang Evil Ways Ni Erap. Inisa-isa rin dito ang mga bisyo ng presidente at ang epekto nito sa ating bayan: Ayaw namin ng evil ways ni Erap
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 67 Economy ay bumabagsak 'Pagkat corrupt si Erap Ang bayan ay walang hinaharap... Dapat kang mag-resign, Erap Sinira mo ang aming pangarap Resign ka na Erap Ang bayan ay walang hinaharap Siya'y babaero, lasenggo at sugalero Basagulero, bolero at siya ay bobo Resign ka na ye ye ye... Hindi mawawala ang musika ng Beatles sa kanilang album. Gumawa sila ng bagong bersyon ng It Won't Be Long (Mula sa album na With The Beatles, 1963). Sa ilang salita lamang ng awiting ito, ibinigay ang mga dahilan kung bakit dapat magbitiw sa pwesto ang presidente: Everyday kami'y nananawagan Mag-resign ka na para sa bayan... Bayan ay tuluyan nang maghirap Dahil sa kagagwan mo Erap... Ang hiling lang ng taong bayan Mag-resign ka para sa amin Huwag mo na kaming lokohin
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 68 Mag-resign ka, mag-resign ka Tama na ang mga kalokohan Alak at sugal pati corruption... It won't be long (Goodbye Erap goodbye)... Mag-resign ka na Ang sikat na sikat na awitin ni Eric Clapton na Wonderful Tonight ay naging Wonderful Erap na tumutukoy sa kanyang diumano'y pagkakaroon ng presidente ng midnight cabinet: It's late in the evening Erap is not sleeping Because he is drinking While he is gambling And then I tell him Mag-resign ka na Malapit na ikaw ay matatapos na Inabuso mo Erap Ang aming pangarap Para sa mahirap Ngunit lalong naghirap And now I tell you Magbitiw ka na Mabuti pa ibigay na sa iba
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 69 Pareng Erap bakit ba, Ikaw ay masyadong corrupt Masama kang halimbawa Wala kang moralidad Ay naku...Erap Ang daming asawa Hindi ka na nagsawa You're always gambling While you are drinking The country is sinking And you're not thinking Pareng Erap mag-resign ka na ngayon Pareng Erap mag-resign ka na ngayon Maging ang sikat na sikat noon na awit ni Ricky Martin na Livin' La Vida Loca ay hindi nakaligtas at ginawang Contra Vida Loco. Nabanggit sa isang Reuters wire report sa mga dyaryo sa buong mundo na sa saliw ng awiting ito nagsasaya ang nagproprotesta sa EDSA142: Sabit sa graft and corruption Kickback at sa lagay Mistress maraming mansion Jueteng dini-deny 142 Makikita Reuters, "Protesters rock 'n' roll all night long" sa Philippine Daily Inquirer Extra, 20 Enero 2001, 8. sa rin sa artikulo ni Jim Ayson, "Rocking Erap Away at People Power 2"
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 70 Akala mo ang tao ay pipi, bulag, bingi Hindi kami tanga niloloko mo kami Hindi kami bobo kagaya mo Erap resign na, pagka't wala ka nang pag-asa Erap resign na, galit na sa iyo ang masa Erap resign na, ang bayan ay walang pag-asa Mag-resign ka na wala na kaming tiwala Galit na sa iyo ang masa Sa 'yo'y wala kaming pag-asa Alak, sugal, babae Corruption ay grabe Ito ba ang presidente Fruitcake bayong ang money Wala raw s'yang paki Kung ang masa'y mag-rally Sa kanya pa raw kampi senado't military Resign ka na please hurry!... Ang awiting nabanggit ay tinapos sa pamamagitan ng isa pang awit na pangsayaw. Sa saliw ng Mambo #5 ni Lou Bega inawit nila ang: A little bit of Loi on Monday A little bit of Guia on Tuesday
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 71 Then comes Laarni on Wednesday A little bit of Joy on Thursday Gapang kay Rowena on Friday Sugapa siya sa gambling on Saturday Tuloy-tuloy ang drinking on Sunday Back again to Loi on Monday... Isa sa pinakamatinding awitin sa The White Album ay ang Sumpain si Erap na ang musika ay mula sa awiting Historia de un Amor. Ito'y tumutukoy sa mga pangako ni Erap noong siya'y maupong presidente at kung ano ang nangyari sa mga ito. Sa bawat linya ng awitin (maliban sa koro), ay maririnig ang mga katagang, "Tang-ina ka!/Tang-ina mo!" ...Sa tamis mong mambola Kami ay naloko mo Wala raw kamag-anak Wala raw kaibigan Pero sila ang yumaman Buhat ng ikaw ay maupong presidente Buhay ng Pilipino ay lalong napeste Di ko sukat akalain Ikaw ang lord ng jueteng At si Atong ang kasama Sana ay mag-resign ka na Tama na sobra na Ang tao'y niloko mo
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 72 Hirap na hirap na tayo At bumagsak pa ang piso Walang pagkain ang tao Pasumpa-sumpa ka pa... Alis d'yan...RESIGN! Isa pa sa matinding awitin sa album ay ang Ang Baho Mo Erap na ang tono ay namula sa Pa Pa Oom Mow Mow ng The Rivingstons (1962), at sa pagitan ng bawat linya nito maririnig ang mga katagang "Ang baho Mo Erap, baba na Erap!:" Nangako ka sa mahihirap Na iaangat ang kabuhayan Walang bahay at walang lupa Walang makain ang taumbayan Ang baho mo, ang baho, baho, baho mo! Wala ka nang moralidad Kahit na ikaw ay may-edad Kickback dito, kickback doon Nakaw dito, lagay doon... Bumabagsak ang ekonomiya Palitan na natin itong artista Hindi mo na talaga kaya Kaya Erap magresign ka na
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 73 Ngayon na, mag-resign-resign ka na... Ang baho, ang baho, amoy shet! Ang Please Mr. Postman na inawit ng The Marvelettes, The Beatles, at Carpenters ay may linyang "Wait a minute, wait a minute." Ang linyang ito'y ginawang Jueteng Minute at nalapatan ng mga titik ukol sa jueteng at iba pang korupsyon at ang epekto rin nito sa bayan: Wait! Oh yeah jueteng minute Mr. Atong Wai~t Mr. Atong Mr. Atong wait and see If Mr. Chavit gave you the money That you gave to pareng Erap All of you are also corrupt I said jueteng minute Pareng Erap baba ka na Pag-asa ay nawawala na Hindi kaya ng isang artista Tama na umalis ka na So many deals like jai-alai Can't you see the tears in people's eyes Have pity on our countrymen Erap resign and prove you're a man Pareng Erap mag-resign ka na
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 74 Tatlong taon palpak ka pa Paghihirap ay 'di na kaya Pwede ba umalis ka na Tama na Erap, Erap sobra ka na Naubos na ang aming pasensya Alis d'yan! Hindi mo kaya Sigaw ng bayan bumaba ka na... Ang awit na Bye-Bye Love ng Everly Brothers ay naging Bye-Bye Erap, isa sa mga paboritong awitin ng mga anti-Erap: ...Ayaw na namin sa iyo Erap Pinahirap mo ang bayan Dapat sa 'yo mag-resign Hindi ka na namin gusto... Economy ay bumabagsak Ang mga presyo'y tumataas Kaya nga tayo'y magkaisa Para sabihin natin ito Bye-bye Erap Bye-bye sa corrupt Goodbye na Erap Mag-resign ka na Bye-bye Erap Bye-bye sa corrupt
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 75 Goodbye na Erap Ikaw ang problema Nitong ating bayan... Ang huling awitin ng The White Album ay isang bersyon ng Jingle Bells na pang-asar sa anak ng presidenteng na dating alkalde ng San Juan, si Jinggoy Estrada. Ito ang Jinggoy Boy: Jinggoy boy, Jinggoy boy Masyado kang bad boy Feeling mo pogi ka Mukha kang kengkoy, hoy! Mana sa ama May bigote pa Malaki ang t'yan Sabit din pala Dini-deny pa n'ya Wala raw s'yang alam Jueteng din pala Like father like son, yeh! Jinggoy boy, Jinggoy boy Gaya-gaya ka Gambler ka, drinker pa Babaero pa, hoy!
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 76 Jinggoy boy, Jinggoy boy Jueteng din pala Feeling mo pogi ka Mukha kang unggoy, hoy! Sinundan ng Ousters Band ang The White Album: Erap ng The Gray Album: Erap na may larawan ng bugbog saradong presidente. Ang album na "quite impatient, but still bravely underground" ay lumabas noong mga unang araw ng Enero ng 2001. Gray ito dahil sa bahaging ito lumalabas na ang katotohanan. Ang Huling-Huli ay nirebisa at naging kwento ng testimonya ni Clarissa Ocampo. Ito ang Huling-Huli (Na Naman). Sa loob ng palasyo Nakita ni Ocampo Pumirma si Erap Ng José Velarde Huling-huli...huling-huli Huling-huli na si Erap ay si Velarde... Hoy pareng Erap Ngayo'y nahuli ka na Na ikaw ay si Velarde Mako-convict ka na pare Huling-huli...huling-huli Huling-huli na si Erap ay si Velarde Kissa now now, Watch out, watch out Erap Mako-convict ka na, wahh!!!
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 77 Ang kinagigiliwang kanta sa mga sayawan, ang Buttercup, ay ginawang Bobocop patungkol sa imahe ng presidente na crime buster: Krimen ay building-up (Building-up) Bobocop ka Erap, ika'y corrupt I don't understand And worst of all (Worst of all) Sinubukan ka Erap, wala naman Nagawa si Bobocop I hate you (I hate you) More than anyone, Erap Niloko mo kami from the start (Aaaaa~h) So give it up Erap, you're so corrupt It's over for you Walang may gusto sa 'yo Erap, you are so corrupt (pararap) Business is down We have no faith in you Erap, you are so corrupt (hey, hey, hey) Erap baby, alis ka d'yan (hey, hey, hey) Maawa ka sa ating bayan Resign ka na, overstaying ka Bobocop Erap (Ooohh, Ooohh, Ooohh)
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 78 Why do you steal from us (Steal from us) Bobocop ka Erap, You're so very bad I don't understand And worst of all (Worst of all) You're the lord of all jueteng Tama na, sobra ka na... Ang Ransom Me naman ay patungkol sa diumano'y pangungumisyon ni Erap sa ransom money na ibibigay sana sa paglaya ng bihag ng Abu Sayyaf na si Jeffrey Schilling na ibinunyag sa magasing Aleman na Der Spiegel: Everybody's going out ang having fun French and German hostages have been set free Na-short ang ransom nangumisyon si Erap Oh...please ransom me... Isang sikat na bagong awitin ni Santana (sa album na Supernatural) na inawit ni Rob Thomas ng Matchbox Twenty ang Smooth. Ito'y ginawang Simot (Ang Bayan): Simot ang bayan Lahat ng aming kayamanan Pati aming pinaghirapan at kabuhayan But stays so cool Malaki ang kickback May mistress s'ya sa New Manila Kaya mansions worth millions
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 79 Hari ng ganid Ang sabi n'ya, this life ain't good enough I will take more cash from the nation's fund I will spread more graft and corruption And steal more loot, ubos at simot Ang bulsa mo'y parang ocean hindi mapuno Kahit bayan ay maghirap at niloloko mo Ninanakaw ay billions ubos at simot Erap resign ngayon na And we'll forget about you... Isa pang awitin ang Another Freak Off The Wall: Walang pag-asang umasenso Pareng Erap oras na Bumaba ka na sa puwesto Oras na...maawa ka Hoy Erap, mag-resign ka na Nawala na ang tiwala sa 'yo Inabuso ang mga Pilipino Maawa ka sa kabataan Ang pag-asa ng bayan Nawalan ng kinabukasan
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 80 Dahil sa kalokohan... Ang awiting Hoy! Loi (Loi para sa Unang Ginang Luisa Estrada) ay tumutukoy sa mga diumano'y luho at kapritso ng presidente: He said hoy...Loi I'm gambling 'till the morning comes He said hey (Weng.../Laarni.../Joy...) I'll kiss you in the morning sun Ang sarap ng buhay mo sa Malacañang (Alak at babae, buhay hari ka Erap) You've done so many deals mysteriously, (Ang luho ng pamumuhay, petrus wine at mahjong) Kapag ikaw ay nahulog Ang lakas ay kalabog... Corrupt ka Erap corrupt parararap, ika'y corrupt Erap... Lagay dito lagay doon Deal dito, deal doon...huh, hmm... Lakas ng apog mo so strong Ayaw na namin sa 'yo Mag-resign ka na ngayon Resign Erap go away...
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 81 Ang Happy Happy Happy Birthday ay naging Hapi Hapi Erap kung saan inisa-isa rin ang mga luho't kapritso ng presidente at ng kanyang mga pamilya: Haping-hapi daw si Laarni Ganda ng jaguar n'ya Boracay mansion pa Loneling-lenely si First Lady Lamang si Laarni sa kanya Haping-hapi daw si Jinggoy Pangalan sa ledger S'ya ay si Jingle Bell Sangkatutak na ang pera Pero s'ya ay mukhang unggoy pa rin Haping-hapi daw si Erap Kay Guia at kay Loi Laarni, Weng at Joy Merong millions worth of mansion Sa jueteng nanggaling pala Haping-hapi daw si Erap Sa kanya ang pera Pirma 'di raw kanya Siya'y binisto ni Ocampo Velarde at Erap ay iisa
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 82 Haping-hapi daw ang masa Dahil paalis na Si Joseph Estrada Ang dasal ng mas marami May the senate convict the president May the senate convict the president Jinggoy, unggoy Masyado kang bad boy Ang I Will Survive ay naging I Will Testify na nagkukwento ng istorya ni Emma Lim na testigo sa impeachment trial laban kay Pang. Estrada at kung paano niya napagpunyagian ang paninindak sa korte ng btikang abogado ni Erap, si Estelito Mendoza: At first I was afraid, I had to testify But then I faced Estelito with an open heart I have to tell the truth and to say what's in my heart I cannot lie...and now I'll testify So you see me, someone new I'm not a witness who's afraid I'm just being true Ang iced tea ay iniinom at hindi kinakain Nabigla siya...namula sa Mendoza Go Erap go...walk out that door Don't turn around now Cause you're not welcome anymore...
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 83 I'm not afraid to testify kahit si Emma lang ako I'm not afraid, the jueteng money is for you (Hey, hey...I will survive)... Ang lumang awitin na Shame and Scandal in My Family (Ang tono'y ginamit rin sa jingle ng programang pantelebisyong Hoy Gising!) ay naging Shame and Scandal in Erap's Family: Hoy Erap, shame and scandal in your family Hoy Erap, graft and corruption in your government Bistado s'ya at ang pamilya n'ya Jueteng money kay Jinngoy din pala Pera at mansion ng mga mistress n'ya Bulgar na bulgar sila sa taong bayan... Huli ka na Mr. Estrada Resign ka na bukong-buko ka na Ang sabi mo back-up ka ng masa 10 Million lang ang boto mo, billion ang nakaw mo... Hoy Erap, kay laking kahihiyan nito Hoy gising, dapat ay mag-resign ka na Hoy Erap, shame and scandal in your family Hoy 'lis dyan, shame ang scandal in your cabinet Hoy Erap, shame and scandal in your family
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 84 Ang YMCA ng Village People ay naging E-R-A-P. Isa itong mensahe para sa mga kabataan: Young man, you have no future with Erap Young man, you must take him out now Young man, you must make him resign Si Erap ang problema Alak, sugal at babae I said mansion ay ginagastusan n'ya Corruption ay pinagpraktisan niya Sugapa siya sa kwarta (Nakakadiri / Nakakadyahe) ka E-R-A-P Ayaw na naming kay E-R-A-P Sobra na siya, corrupt na corrupt Resign ka na Erap Loi number one ni Erap Guia number two ni Erap Laarni number three ni Erap Marami s'yang mistress at mansion... E-R-A-P ayaw na naming kay E-R-A-P Sobra na siya, abuso na siya Resign ka na Erap E-R-A-P ayaw na naming kay E-R-A-P Corrupt na corrupt, sobra na siya
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 85 Resign ka na Erap E-R-I-P Erap rest in peace E-R-I-P (Fade out) Hindi rin nawala ang musika ng Beatles sa kanilang pangalawang album. Gumawa sila ng bagong bersyon ng Money (Mula sa album na With The Beatles, 1963). Tumutukoy ito sa pandarambong: The best things in life are free But with Erap nothing is free So give him money (Cash that's what he wants) That's what he wants (Cash that's what he wants)... 10 Million gives us a thrill But with Erap only a billion will Mukha s'yang money (Cash that's what he wants) That's what he wants (Cash that's what he wants)... Si Atong daw ang jueteng lord Pero si Erap ang lord of lords So give him money (Cash that's what he wants) Jueteng money (Cash that's what he wants)...
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 86 Give him money (Cash that's what he wants) A lot of money (Cash that's what he wants) Jueteng money lord (Cash that's what he wants)... Gambling money (Cash that's what he wants) Jueteng money (Cash that's what he wants) Drug money (Cash that's what he wants)... Give Erap money (Cash that's what he wants) Sugapa s'ya (Cash that's what what he wants) Sugapa s'ya sa kwarta (Cash that's what he wants) That's what he wants (Cash that's what he wants) That's what Erap wants (Cash that's what he wants)... Ginamit rin nila ang single ng Beatles na Revolution (Nasa album rin na The Beatles, 1968) at ginawa itong Conviction. Tila hinulaan nito ang mangyayari walang isang buwan ang lilipas:
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 87 I think we're gonna get a conviction Oh well you know You can never hide truth Bitaw ka na sa posisyon Oh, well you know Sobra ang katiwalian mo, oh Maawa ka na Erap, sa mahihirap Palpak ka na resign ka na (Don't you know it's gonna be) Alright ('Pag si Erap ay nag-resign Ayos (Wala nang rebolusyon) The people want a revolution Oh, well you know If Erap doesn't step down now Military intervention Oh, well you know Ito kaya ang solusyon You broke our trust Erap you better quit We're gonna force you out if the senate acquits... Alis na Erap, split na Erap Oh, oh, alright...
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 88 Ang huling awitin ng The Gray Album: Erap ay mula sa Leaving on A Jet Plane ng yumaong si John Denver. Ang Erap's Leaving On A Jet Plane ang tila nais na katapusan ng Ousters Band sa kwentong ito ng pakikibaka ng mga anti-Erap: All his bags are packed and his ready to go His going out of Malacañang's door He'd like to stay some more But he should go Well, Loi is waiting it's early morning Guia's gone and Laarni's going Rowena's all awaked To see him go, ohh... The people are so mad Erap has been very bad Tell him he really has to go Erap's leaving on a jet plane Don't know when he'll be back again Oh Lord, he has to go There's so many times he let us down So many times he played around Inabuso n'ya Kabaitan ng Pinoy Every deal he made he had a cut
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 89 Every move he made he stole from us Bilyon-bilyon Ang ninakaw n'ya sa 'yo, ohh... So Erap you should go Mahiya ka sa ninakaw mo Oh boy, binaboy mo ang Pinoy... Erap, alis d'yan Alis ka na! Oras na!!! Sa ikatlong gabi ng EDSA 2, 18 Enero 2001, ang unang bandang tumugtog sa EDSA ay ang Ousters Band. Nandoon si Jim Paredes sa pagkakataong iyon. Nanatiling misteryo ang katauhan ng banda hanggang makumbinsi sila ni Jim na magpakilala.143 Kaya sa kanilang pagtatanghal ng gabing iyon, nagtanggal na sila ng maskara at nagpakilala sa mga tao. At ang Ousters Band pala ay sina RJ Jacinto (pangunahing bokalista at gitara), Benjie Evia (drums), Rolly Roldan (bajo), at sina Gigi Lorenzo at Melissa Manuel (pangalawang bokalista). Si Boy Cortez ang kanilang sound engineer. Kaya naman pala kanluraning rock and roll ang impluwensya sa mga tugtog ng Ousters Band, si RJ Jacinto pala ang pinuno ng grupo. Si RJ Jacinto ay isang tanyag na manunugtog na Pilipino na nag rock and roll rin laban sa rehimeng Marcos noong dekada 70 na nagbunsod sa kanyang pagkakatapon nang ideklara ang Batas Militar. Nagbalik si RJ sa Pilipinas matapos ang unang Kapangyarihang Bayan at nagtatag ng kanyang sariling istasyon ng radio na nagpapatugtog ng rock and roll. 143 Jim Paredes, pakikipagkwentuhan, 25 Pebrero 2004.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 90 Ayon kay RJ, isang kaibigan ang nagkumbinsi sa kanya na kung nais niyang pabagsakin si Erap, ang maaari niyang gawin ay gumawa ng mga anti-Erap na jingle. Ngunit naisip niya, bakit hindi nalang isang buong album. Kaya isinilang ang The White Album: Erap. Ang mahirap daw ay kumuha ng magma-manufacture, dahil walang gustong kumuha. Kaya naman napilitan si RJ na siya na mismo ang magpakalat ng album. Ang nasabing album, at ang sumunod na sequel nito ay nagkaroon ng 300,000 kopya sa CD at cassette. At dahil inspirado ang Ousters, madali silang nakasusulat ng kanta. Ang bawat album ay natatapos nila sa loob ng dalawa hanggang tatlong araw lamang. Mapapansing iisa ang pormula ng mga awitin ng Ousters Band: Nakatutuwang paglalahad ng mga kaso laban sa Pang. Estrada, at ang walang patid na paghimok sa presidente na magbitiw na sa pwesto. Ayon kay Jim Paredes, Napakahalaga ng papel na ginampanan nila sapagkat pagkumakanta sila, halimbawa yung "Huling-Huli," sa loob ng tatlong minuto naipapakita nila yung buong isyu. Tapos sa mga kantang magaan at irreverent tulad noon, parang mas lumalakas ang loob ng tao. Ito'y laban sa isang presidente na sinusubukang panatiliin ang hinahon at iligtas ang anumang imaheng opisyal ang meron siya. Ang mga artista sa panahong iyon ay parang yung bata sa kwentong Emperor's New Clothes, binibisto nila na nakahubad yung hari.144 Sa mga awitin ng Ousters, mapapansing tila ang laki ng galit nila RJ sa Pang. Estrada sa sobrang anghang ng mga patama sa kanta. Ngunit hindi masisisi si RJ. Si RJ ay isang 144 Jim Paredes, panayam, 25 Pebrero 2004.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 91 negosyante na pangunahing tinamaan ng masamang ekonomiya na dulot ng mga patakaran ng Pang. Estrada. Kaya masasabi kong ang mga awitin ng protesta ng EDSA 1 ay iba sa EDSA 2 sa dahilang ang mga awitin ng EDSA 1 ay nagpapakita ng pag-aasam sa mga ideals tulad ng kalayaan at demokrasya habang ang karamihan ng mga awitin ng EDSA 2 ay personal na mga tirada para sa isang presidente. Sumasang-ayon sa 'kin rito si Jim Paredes, na kasama rin sa mga nakibaka noong unang People Power: Sa unang EDSA, napakbasic - gusto natin ng demokrasya, gusto natin ng kalayaan sa pagpapahayag, gusto natin ng karapatang pantao (malaki ang nagawa nito), gusto rin nating mapatalsik si Marcos at gusto natin na ang mga resulta ng snap elections ay kilalanin - na ang ibig sabihin ay nanalo si Cory. Sa pangalawang EDSA, mas nanaig yung paghingi ng decency - wala na tayong bilib sa presidente, tapos nainis pa tayo sa senado dahil garapal nila talaga - ayaw pa nilang ilabas yung katotohanan. At syempre, dahil ganun nga ang presidente natin, naging personal na atake ang mga protesta sa kanya dahil kinakatawan niya ang sistema. XI. Para sa Diyos at sa Bayan Tuwing binabalikan natin ang mga kaganapan sa EDSA 1 laban sa diktadura noong 1986, naaalala natin ang mga awiting Magkaisa ni Tito Sotto145 at ang Handog ng Pilipino sa 145 Sa aming pagkukwentuhan ni G. Jim Paredes, nasabi niya na unang inalok sa kanya ni Tito Sotto upang kantahin ang Magkaisa matapos ang EDSA 1. Subalit dahil sina Tito, Vic at Joey ay nangampanya para kay Marcos, siya'y nagsuspetsa, at tinanggihan ang alok. Nalaman niyang tama diumano ang kanyang suspetsa nang malaman niya sa isang kaibigan na ang Magkaisa pala ay sinulat para payapain ang mga tao matapos ang nakatakdang pagpapasinaya kay Pang. Ferdinand Marcos sa ika-apat na pagkakataon, 25 Pebrero 1986. Kaya
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 92 Mundo ni Jim Paredes. Anong awitin naman kaya ang magpapaalala sa mga susunod na henerasyon ng mga kaganapan sa EDSA 2? Para sa marami na nakilahok sa mga pakikibaka laban sa Pang. Estrada (Lalo na sa mga Kristiyano't Katoliko), ang awit na kakatawan sa pangalawang People Power ay ang Heal Our Land. Dahil sa oras ng kagipitan, ang Pilipino ay lumalapit sa makapangyarihang may lalang ng lahat. Ayon nga sa isang Erap Joke: ERAP for SAINTHOOD: no one else in history has made us pray dis hard.146 Ang Heal Our Land ay isang awiting Kristiyano na hinalaw nina Tom at Robin Brooks sa nasusulat sa II Kronika 7:14. Habang nangyayari ang impeachment trial, inilabas ito ng mang-aawit na si Jamie Rivera, ang Inspirational Diva, sa isang album bilang tugon sa mga nangyayaring krisis sa bansa. At inawit niya ito sa harapan ng mga tao sa EDSA 2. Ito ang nagpahayag ng ating naisin na magkaisang muli ang watak-watak na bansa dulot ng mga isyu kay Erap, "Heal Our Broken Lives." Ito rin ang kumatawan sa pananampalataya ng mga Pilipino sa panahon ng krisis. Ito rin ay paalala sa lahat ng mga mananampalataya na kung lalapitan lang ang Panginoon nang may pagpapakumbaba, ay makikinig at magpapatawad ang Panginoon. If my people will humble themselves, humble themselves and pray; If they seek my face and humble themselves and turn from their wicked ways; I will hear from heaven and forgive their sin, naman ayon sa kanya kinailangan niyang sumulat ng isang totoong kanta para sa EDSA 1, at isinilang ang Handog ng Pilipino sa Mundo. 146 People Power Uli!
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 93 I will hear from heaven and heal their land. Lord, heal our land, Father, heal our land, hear our cry and turn our nation back to You; Lord, heal our land, hear us, O Lord, and heal our land, forgive our sin and heal our broken land...147 Ang antropolohistang si Prop. Felipe de Leon, Jr. ay isinakonteksto ang debosyon ng mga Pilipino sa ating kultura, "Panata - sakripisyo ng mga nagpapasyon, nagpepenitensya. Sapagkat ang Pilipino naantig kapag may kinalaman sa Diyos."148 Ngunit kung may isang awitin na walang sawang lumilitaw sa tuwing may pakikibaka ang mga Pilipino, ito ay ang kantang Bayan Ko. Ang awit na ito ay kinatha noong 1928 nang ang mga Pilipino ay nakikibaka pa para sa kalayaan mula sa Estados Unidos. Ang awit ay base sa tula ni Hen. José Alejandrino na isinalin sa Tagalog ni José Corazón de Jesus at nilapatan ng musika ni Constancio de Guzman. Nakapaloob sa awitin ang mithiing lumaya ng mga Pilipino mula sa loob ng mahigit 300 taon, una bilang kolonya ng Espanya, pagkatapos ay nang Estados Unidos. Inihalintulad ni De Jesus ang bayan sa isang ibon. Ang Bayan Ko ay ginamit sa mga protesta laban sa mga Amerikano at ng mga paghihimagsik na millenarian noong mga dekada 20 at 30; sa mga pakikibaka laban sa pananakop ng mga Hapones noong dekada 40; sa Unang Bagyong Sigwa at iba pang mga kilos protesta ng mga estudyante laban sa Pang. Marcos noong dekada 70; sa unang People 147 148 Jamie Rivera, "Heal Our Land" (Star Records, 2000). "EDSA 2000."
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 94 Power na nagpabagsak sa diktadura, at sa mga protesta upang pababain sa pwesto ang Pang. Estrada:149 Ang bayan kong Pilipinas Lupain ng ginto't bulaklak Pag-ibig ang sa kanyang palad Nag-alay ng ganda at dilag. At sa kanyang yumi at ganda Dayuhan ay nahalina Bayan ko binihag ka Nasadlak sa dusa. Ibon mang may layang lumipad Kulungin mo at umiiyak Bayan pa kayang sakdal dilag Ang di magnasang makaalpas! Pilipinas kong minumutya Pugad ng luha ko't dalita Aking adhika Makita kang sakdal laya! XII. Pagbubunyi Sa gabi matapos tumiwalag ang militar mula sa kanilang commander-in-chief, nang ang karamihan ng gabinete ni Erap ay nagsipagbitiw na rin, at tiyak na tiyak na oras na lamang 149 Philippine Graphic Centennial Yearbook.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 95 ang binibilang bago magwakas ang Panguluhang Estrada, ang Apo Hiking Society - sina Jim Paredes, Danny Javier, at Buboy Garrovillo - ay humirit pa at masayang pinangunahan ang mga tao sa EDSA sa pag-awit ng isang huling panawagan sa saliw ng Give Peace A Chance ni John Lennon, "All we are saying is Erap Resign!"150 At nang matapos ang EDSA 2, marami ang nagbunyi at inihayag ang kanilang tuwa sa pamamagitan ng mga tula. Isa na rito ang isang nagngangalang Diana Lyn na ikinuwento ang mga nangyari sa apat na araw sa Enero na nagpabagsak sa Pang. Estrada at ang bagong pag-asang kinakatawan ng bagong panguluhan ni Gloria Macapagal-Arroyo sa tulang Muling Nagkaisa sa EDSA: Dahil sa pangalawang sobre ay hindi nabuksan Ang mamamayan ay tumungo sa lansangan Kung hindi kaya ng onseng senador tungkulin ay gampanan Ang taong-bayan ang huhusga at magpapairal ng katarungan Nanaig na naman ang demokrasya Sa muling pagkakataon Pilipino ay nagkaisa Nagsama-sama pumunta sa EDSA May pinaglalaban at layuning iisa Apat na araw na rali sa kalsada May kinahantungan na bagong pag-asa Dahil naisip ang bayan na nagdurusa Marami sa kasamahan ng pangulo ay kumalas na 150 "Saksi sa Kasaysayan."
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 96 Nakamit ang minimithi na mapatalsik ang dating pangulo Ngayon Pilipinas saan ka patutungo? Lubhang ang daming pinagdaanan na pagsubok Tayong mga Pilipino ay hinding-hindi susuko Hindi pa tapos ang laban Ngayon ay may bagong hamon na dapat muling malampasan Ekonomiyang lupasay at bayan na sugatan Kailangan pang gamutin at malunasan Kapag tayo'y muling makabangon Matuto na tayo sa ating leksyon Huwag kalimutan ang aral ng kasaysayan Ang ating ipinaglaban bigyan ng kahalagahan Ngayo'y may bagong pangulo Umaasa tayo sa panibagong gobyerno Gobyerno magkakalinga at hindi abusado Pangulong may takot sa Diyos at makatao Tayong mga Pilipino ay patuloy na manindigan Patuloy na maging mulat sa katotohanan Paiiralin ang pagmamahal sa bayan Ang Diyos ay laging andyan para tayo'y gabayan151 151 Pinoy Times Special Edition #17, 11-17 Pebrero 2001, 16.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 97 Isa ring John Iremil E. Teodoro ang sumulat ng tula at tinitiyak niya na ang mga susunod na henerasyon ay babalik ng may paghanga sa lahing Pilipino dahil sa tagumpay nito sa EDSA 2. Ito Ang Mga Pinoy Sa Panahon ng Dakilang Trahedya: Sa Year 3000 Tiyak bida tayong mga Pinoy Na nabubuhay ngayon Sa panahon ni Erap. Mistula kasi tayong mga karakter Sa isang epiko, O telenovela kaya, Na ulanin man ng mga Kahindik-hindik na pagsubok Ay magaganda't gwapo pa rin At makikisig na namumuhay. Giyera sa Mindanao. Kidnapping sa Jolo. Pambobomba sa mga mall at palengke. Bagyo rito, bagyo roon. Pagbagsak ng mga eroplano. Pagtaas ng dolyar. Pagbagsak ng stock market. Pagtaas ng presyo ng gasoline. Pagguho ng mga bundok ng basura. Pagsabog ng poste ng Meralco.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 98 Tiyak dadakilain tayong Parang X-men, Voltes V at Pokemon, O di kaya Parang si Tom Cruise Sa Mission Impossible 1 and 2. Sasambahin tayo At gagawan ng mga pelikula at dula Ang ating buhay. Magiging paksa tayo Ng mga epiko'y sanaysay Na pepremyuhan Ng bilyon-bilyon piso. Sa ating puntod Ay mapapabalikwas tayo sa tuwa At sa sobrang pagmamalaki at pasasalamat Dahil hindi lahat ng Pilipino Ay nagkaroon ng pribilehiyong Ipaglihi, ipanganak at mamuhay Sa panahon ng Dakilang Erap!152 Ang dokumentaryo ng The Correspondents ukol sa EDSA 2 ay tinapos sa pamamagitan ng maikling remake ni Jim Paredes ng kanyang awit na Tuloy Ang Ikot Ng Mundo na nagbababala sa pagbabalik ng mga mandarambong sa bayan noon at ngayon: Mga pinatalsik ay nagsibalik pa 'Pagkat kaibigan daw ng dating dispensa 152 Pinoy Times Special Edition #17, 11-17 Pebrero 2001, 16.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 99 Mga nakaw sa bayan nasa kanila pa rin Dapat ito'y bawiin, mabalik sa atin Ganyan talaga pare ko Ganyan talaga pare ko Sapagkat, tuloy ang ikot ng mundo153 Ang istasyong ABS-CBN ay nagpakita ng mga patalastas na nagbubunyi sa tagumpay ng mga mamamayan sa EDSA. Isang tampok na awit ang tumutugtog habang pinapakita ang mga mahahalagang pangyayari, at ang mga bayani ng EDSA. Isa sa mga ginamit awit ay isa sa mga kalahok sa patimpalak na Himig Handog Para Sa Bayaning Pilipino sa taong 2000. Ang Lipad ng Pangarap ni N. Arnel de Pano at inawit ni Dessa. Ang awit na ito ay tungkol sa mga migranteng manggagawa subalit inedit upang lumapat sa mga bayani ng EDSA 2: ...Tutularan ka ng sunod na salinlahi Kapuri-puring pag-aalay ng lakas Nagpupugay sa makabagong bayani Ang buong banasa'y nagpapasalamat Liparin mo ang hangganan ng langit Sa ulap ng pag-asa ay iyong makakamit Ang tagumpay ng bunga ng iyong pagpupunyagi Pangarap ng inang baying tinatangi Ingatan mo ang lipad ng pangarap Umaasa sa 'yo ang bayan mong naghihintay 153 "The Correspondents: EDSA 2."
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 100 Na kamtin mo sa dulo ng lahat ng iyong pagpapagal Ang tamis na dulot ng iyong tagumpay...154 Ginawan rin ng patalastas ang awitin sa nasabing patimpalak ni Erick Sta. Maria, Ang Galing Mo (Bayaning Pilipino) na tinutukoy na bayani ang lahat ng mga nakilahok sa EDSA: Ang galing mo bayaning Pilipino Dangal sa puso't paggawa Kayamanan ng buong mundo Ang galing mo, bayaning Pilipino Tapat at totoo laging taas noo, O, Pilipino. Ang awitin ng batikang kompositor na si Trina Belamide, na inawit ng sikat na singer na si Dianne dela Fuente sa nasabi ring patimpalak, ay ginawan ng bagong music video ng ABS- CBN na nagpapakita rin ng mga kaganapan noong EDSA 2. Ang awit na bilang handog sa lahat ng bayani sa EDSA noong Ikalawang People Power: Ikaw ang hinahangaan ko Bayani ka ng buhay ko Ikaw na nagmamalasakit sa kapwa mo Pagmamahal at pagtiyaga Pananalig at pag-aaruga Ang lahat ng ito'y nakikita ko sa 'yo 154 TV Ads ng ABS-CBN, 2001. Mapapakinggan rin ang mga awiting ito sa album na "Himig Handog Sa Bayaning Pilipino" (Star Records, 2000). Ang videoke version ng album na ito ay tinawag na "Himig Handog Para Sa Bayani ng EDSA 2."
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 101 Sa tingin ko'y dapat lang Mga yapak mo'y sundan Mula ngayon, mula ngayon Para sa 'yo bayani Alay sa 'yo Pangakong tularan Ang isang tulad mo Bagong buhay Tunay na pagpugay Sa 'yo bayani Para sa 'yo Wala na akong nalalamang Mas mabuti pang paraan Pasalamatan ang bayaning tulad mo... Ipinagbunyi ng istasyong GMA-7 ang tagumpay ng EDSA 2 sa pamamagitan ng dalawang patalastas. Sa isa ay tampok ang koro ng awiting One Day More mula sa musikal na Les Miserables. Sa isa naman tila hinihimok nila ang mga Pilipino na huwag isawalang bahala ang tagumpay at matuto sa kasaysayan. Sa patalastas na ito, ginamit nila ang huling linya ng awitin ng grupong Buklod (Bago ito gamitin ng McDonald's sa kanilang patalastas dalawang taon ang lilipas), ang Kanlungan: "Pana-panahon ang pagkakataon maibabalik ba ang kahapon?"155 XIII. Paglalagom 155 TV Ads ng GMA-7, 2001.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 102 Sa lahat ng ito nakita natin kung gaano kahalaga ang mga likhang-sining tulad ng mga jokes, awitin at tula sa pakikibaka at pakikisangkot ng mamamayan para sa mga ideyal ng demokrasya: isang mas maginhawang lipunan at mahusay at Maka-Diyos na pamahalaan. Ayon kay Jim Paredes: Mas malinaw noong EDSA 1 na ang mga alagad ng kultura - ang mga manunula, songwriters, atbp. Sila ang nagdadala ng emerging culture - na kahit may opisyal na kultura na makikita sa media, may kototohanang makikita sa mga artistang "politically incorrect" at sinabi nilang, "Ang bagong kultura ay narito na! Kalayaan. At wala na kayong magagawa pa rito!" Kaya importante ang ginagawa ng artista. Sa tingin ko sa maraming paraan mas mahalaga pa sa ginagawa ng mga pulitiko.156 Pagbabalik-tanaw naman ni Joi Barrios: Sa tingin ko, matagal nang naitatag na ang literatura at ang sining ay sandata ng protesta. Mahaba na yung pakikibaka natin, panahon pa ng mga Kastila, ano pa rin ba yung ipinaglalaban natin - kalayaan at pambansang soberanya. Nakikipaglaban tayo para sa isang mas pantay na lipunan. At makikita natin na meron tayong kasaysayan ng kundiman, mga nobelang rebolusyunaryo, daglit, balagtasan, dulang sedisyus [noong panahon ng mga Amerikano], dulang gerilya noong panahon ng mga Hapones, may kasaysayan tayo ng mga awit at mural noong Batas Militar. Sa madaling salita, sa matagal na panahon, kapag may rebolusyunaryong pagkilos, may rebolusyunaryong sining, na nagpapakain sa ating diwa, nagliliwanag sa ating 156 Joi Barrios, panayam, 2 Marso 2004.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 103 mga kaisipan, at kasama natin lagi. Kaya dapat laging may puwang ang pakikisangkot sa pagkilos sa mga artista at mga manunulat.157 Bagama't ang musika ng ilang awiting pamprotesta sa Panguluhang Estrada ay mula sa dayuhan, karamihan ng mga titik nito ay nasa sariling wika. Ito ay bahagi ng pag-aangkin ng dayuhang impluwensya tungo sa kabuuang kalinangan. Nasa wikang pambansa din ang marami sa mga tula. Mahalaga ang wika sa paglalapit ng mga isyu sa kinauukulan - ang mga mamamayang Pilipino. At siyempre, kahit mahirap ang buhay sa mga panahong iyon sa marami, nakukuha pa rin na magsaya at tawanan ang problema. Yan naman ang dahilan kung bakit sa kabila ng ating mga problema bilang isang bansa, tayo'y patuloy na nakatatayo at nakararaos sa araw-araw. Bagama't may impluwensyang dayuhan na ang manipestasyon ng ilan sa mga likhang- sining na ito, ang diwa pa rin ng mga ito ay nakaugat sa ating kultura. Kay Antropolohistang si Prop. Felipe de Leon, Jr., ang pinakamataas na value sa bayan natin ay ang pakikipagkapwa. Makikita ito sa mga lamay - nakikiramay sa pagbabantay ng patay. Ayon sa isa pang antropolohista, si Dr. Felipe Landa Jocano, "Sa funeral dito sa Pilipinas, kainan, tawanan. Kung nakikiramay, kadalasan pati pamilya dala-dala para ang tanaw sa iyo marunong kang magtanaw sa kasamahan mo. Yung kasama ka sa grupo, hindi ka nahihiwalay."158 Ang EDSA 2 ay maituturing na isang malaking-malaking lamay. Ayon nga sa isang text message na kumalat nang magdesisyon ang mga senador na huwag buksan ang pangalawang sobre ng ebidensya, "Let's wear black tom. 2 mourn 4 death of truth n justice 157 158 "EDSA 2000." Jim Paredes, panayam, 25 Pebrero 2004. Ang mga pahayag ng mga sosyolohikong sina Prop. de Leon at Dr. Jocano ay mula sa dokumantaryong
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 104 in r country. Pls. Pass dis 2 10 others 4 d love of ur country."159 At nagsipuntahan nga ang mga magpapamilya, magkakaklase, magbabarkada, nakaitim sila, sa EDSA. Subalit kahit lamay, makikita na nagsasaya ang mga Pilipinong nakikibaka noong EDSA 2. Ayon kay Prop. de Leon, "Masaya ang Pilipino sa EDSA sapagkat nagkikita-kita ang lahat ng mga taong iisa ang layunin. Masayang-masaya ang mga Pilipino pag nagkikita-kita, e." At ang mga art forms tulad ng mga jokes, awitin at tula ay malaki ang kahalagahan sa pagpapanatili ng saya, sigla, at gaan ng feeling sa EDSA, at sa mga naunang protesta. Sapagkat ang saya, sigla, at gaan ng feeling (Ginhawa) ay mahalaga sa ating mga Pilipino. At kung may mga tugtugin, panoorin, at mga artista, maging mga usisero ay tiyak mapapapanood at mapapasali. Ayon nga kay Prop. de Leon, "Ang usisero, yung uzi, participant pa rin 'yan, walang hindi kasali." Ayon din kay Dr. Jocano, "Ang iba, usyoso lang, but they provided the backdrop ng festive mood, so ang anxiety about the danger medyo nawawala yan. Dahil may nagtatawanan, may kumakain, lakad dito, lakad d'yan." Saan ka nakakita sa mundo na ang isang pagkilos upang patalsikin ang presidente ay isang malaking-malaking party? At tulad sa lahat ng mga pagsalu-salo, di nawawala ang mga talentado, na umaawit, tumutula o nagdidyok-dyok. Sa maraming bansa, hindi ganito ang nangyayari. Sa maraming rebolusyong naganap sa kasaysayan ng daigdig, makikita nating hinihingi ng mga tao ang dugo ng pinatalsik na lider. Ngunit sa Pilipinas, hindi marahas ang mga pagkilos, dinadaan sa pakanta-kanta, sa patawa-tawa. Ayon kay Prop. de Leon: The Filipino is not a confrontational person. Hahanapin niya kung ano yung bahagi sa tao na pwede niya pakitunguhan. Ang Pilipino kasi hindi niya 159 People Power Uli!
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 105 madadaan sa...galit.... Ang pinakamabisa sa Pilipino ay pakiusap, sapagkat ang pakiusap ay nanggagaling sa puso at nanggagaling sa kalooban. Kaya walang resistance ang Pilipino sa pakiusap. At sa lahat ng ito, makikita ang galing, ang pagkamalikhain ng Pilipino. Ayon kay Prop. de Leon: Panahon ng krisis: Medyo ang Pilipino lumalabas lahat ng galing kasi nga e mapaglaro ang isip, ang daming possibilities, ang daming maaaring mangyari. Kaya kung rebolusyon, parang pyesta, pero alam mong seryoso. Lahat ng strategy para makapagsabi ng gusto niyang sabihin lumalabas sa Pilipino kaya kung minsan isipin n'yo, ang mga Pilipino kapag may krisis lalo pang lumalabas ang galing. Sa lahat ng ito, nakita natin na ang Pilipino ay magaling, malikhain, mapayapa, at masaya.160 Para sa aking mga magulang sa akademya - Prop. Dr. Milagros C. Guerrero, Prop. Dr. Ricardo T. José, at Prop. Dr. Zeus A. Salazar; sa aking nakatatandang kapatid at guro sa Bagong Kasaysayan - Prop. Vicente C. Villan; at sa aking unang guro sa Kasaysayan sa UP Diliman at matalik na kaibigan - Prop. Carlos P. Tatel, Jr. 160 Jim Paredes: ANG MGA PILIPINO AY ISANG BAYANG PINAGPALA. Para tayong isang DAKILANG LAHI NA TINATATWA ANG ATING PAGIGING DAKILA. Kaya kailangan tayong magising sa katotohanang ito.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 106 21 Marso 2004, 9:30 NU, 112 Bulwagang Tirahan ng Yakal, UP Diliman, Lungsod Quezon. 18 Nobyembre 2008, 11:30 NG, 73C Ocampo St., Pook Amorsolo, UP Diliman, Lungsod Quezon MGA SANGGUNIAN MGA LATHALAIN AT PAG-AARAL Almario, Virgilio S., ed. Florante at Laura ni Francisco Balagtas. Lungsod Quezon: Adarna House, Inc., 2003. __________, trans. José Rizal: Noli Me Tangere. Lungsod Quezon: Adarna House, Inc., 1998. Agoncillo, Teodoro A. at S.V. Epistola. The Writings and Trial of Andres Bonifacio. Maynila: Antonio J. Villegas; Manila Bonifacio Centennial Commission; Unibersidad ng Pilipinas, 1963, 72. Aguila, Sabino J., ed. Poems of Dr. José Rizal (Poesias del Dr. José Rizal). 1973, 25-27. Ang 1987 Konstitusyon ng Republika ng Pilipinas, Artikulo VII, Seksyon 8. Aquino, Benigno Jr. S. Testament From a Prison Cell. Makati: Benigno S. Aquino, Jr. Foundation, 1984, 2000. Ayson, People Jim. Rocking Erap Away at Power Bauer, Yehuda. "Contemporary History - Some Methodological Problems." History 61. 1976. Barraclough,Geoffrey. "The Nature of Contemporary History." An Introduction to Contemporary History. Harmondsworth: Penguin Books, 1967. Campomanes, Alvin D. "Kontemporanyong Kantang Popular Bilang Pantulong sa Pagtuturo ng Kasaysayan," sa Atoy M. Navarro, Alvin D. Campomanes, John Lee P. Candelaria, eds, Kaalaman at Pamamaraan sa Pagtuturo ng Kasaysayan. Lungsod Quezon: UP Lipunang Pangkasaysayan, 2008, 116-125. Caruncho, Eric S. Punks, Poets, Poseurs: Reportage on Pinoy Rock & Roll. Lungsod Quezon: Anvil Publishing Inc., 1996. Chua, Michael Charleston B. "Ang Ating Panahon: Ang Bayan Mula Pagkabansang Republika Hanggang Kapangyarihang Bayan (1946-kasalukuyan)." (Binigkas sa CHED - UP Departamento ng Kasaysayan Seminar-Workshop sa Kasaysayan ng Bayan sa College of the Immaculate Conception sa Lungsod ng Cabanatuan noong umaga ng 4 Mayo 2007) __________, "Ang Imeldific: Representasyon at Kapangyarihan sa Sto. Niño Shrine sa Lungsod ng Tacloban." (Unang isinumite kay Dr. Maria Mangahas para sa klase ng 2.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 107 Anthropology 219 (Special Problems in Museology), Pangalawang Semestre, 2006-2007 sa Unibersidad ng Pilipinas sa Diliman. Napili sa CSSP Summer Fellowships 2007 at binasa sa Talastasan Series 2008 ng Kolehiyo ng Agham Panlipunan at Pilosopiya noong hapon ng ika- 26 ng Pebrero, 2008 sa CSSP AVR 207, Palma Hall, UP Diliman. Binasa rin sa ikalawang araw ng Ika-18 Pambansang Kumperensya sa Kasaysayan at Kalinangan ng ADHIKA ng Pilipinas, Inc. na may temang "Mandala: Mga Salaysay ng Batas Militar" noong hapon ng ika-29 ng Nobyembre, 2007 sa Central Luzon State University, Muñoz, Nueva Ecija; at sa unang sesyon ng "Narratives of Display: The Graduate Student Talks at the UP Anthropology Museum" (bahagi ng pagdiriwang ng pagbubukas ng bagong UP Museo Anthro), Bulwagang Palma, UP Diliman, Lungsod, hapon ng ika-28 ng Pebrero, 2007). __________. "KALULUWANG PINOY / NOYPI: Pagkamamamayan at Pagkamakabansa Sa Kontemporaryong Musika (Bagong Kasaysayan - Bahay Saliksikan sa Kasaysayan) - LIKAS (Unibersidad ng Pilipinas Lipunang temang Pangkasaysayan) Bulwagang Tandang Sora, College of Social Work and Community Development, UP Diliman, hapon ng ika-15 ng Enero, 2007). (2004-2006)" Ikalawang BAKAS (Binasa sa sa Simposyum Kasaysayan na may Coronel, Sheila S. "Preface: Joke Only," sa Hello, Garci? Hello Ma'am: Political Humor in the Cellphone Age (Lungsod Quezon: Philippine Center for Investigative Journalism, 2005), ix-xiii. Covar, Prospero R. "Kaalamang Bayang Dalumat ng Pagkataong Pilipino" (Lekturang Propesoryal bilang tagapaghawak ng Kaalamang Bayang Pag-aaral sa taong 1992, Departamento ng Antropolohiya, Dalubhasaan ng Agham Panlipunan at Pilosopiya, Unibersidad ng Pilipinas. Binigkas sa Bulwagang Rizal, UP Diliman, Lungsod Quezon, Ika-3 ng Marso, 1993). Croce, Benedetto. History as the Story of Liberty, trans. Sylvia Sprigge, rev. Folke Leander and Claes G. Ryn. Indianapolis, 1937, 2000. Cuevas, Ruben (Pete Lacaba). "Prometheus Unbound," FOCUS Philippines, 14 Hulyo 1973, 16. Doronila, Amando. The Fall of Joseph Estrada: The Untold Story. Lungsod ng Pasig: Anvil Publishing, Inc. and Inquirer Publishing, 2002. EDSA 2: A Nation in Revolt. Lungsod ng Pasig: Anvil Publishing, Inc., 2001. "EDSA 2000: Landas ng Pagbabago." Dokumentaryo ng People Power Commission, Pebrero 2000. Erap Sucks Page!!! Estrada, Joseph Ejercito. "Talumpating Pampasinaya," 30 Hunyo 1998. Estrada, Joseph Ejercito. "Talumpati," 23 Oktubre 2000. Estrada v. Arroyo, 353 SCRA 452 (2 Marso 2001) at 353 SCRA 108 (3 Abril 2001). Eugenio, Damiana L. Philippine Folk Literature: An Anthology. Lungsod Quezon: Palimbagan ng Unibersidad ng Pilipinas, 1982.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 108 Francisco, Mariel N. at Fe Maria C. Arriola. The History of the Burgis. Lungsod Quezon: GCF Books, 1987. Gabriel, Nancy Kimuell. "Mam, Totoo Po Bang Hindi Nag-exist si Bonifacio? (Isang Medyo Seryosong Sagot sa Hindi na Cute na Tanong)." Hindi nailathalang draft ng isang artikulo, 2007. Hello, Garci? Hello Ma'am: Political Humor in the Cellphone Age (Lungsod Quezon: Philippine Center for Investigative Journalism, 2005). "Hwe Hehehe," Newsbreak [Extra], 11-17 Hulyo 2008, 4. Ileto, Reynaldo Clemeña. "Bernardo Carpio: Awit and Revolution" sa Filipinos and Their Revolution: Event, Discourse, and Historiography. Lungsod Quezon: Palimbagan ng Pamantasang Ateneo de Manila, 1999, 1-27. __________. Pasyon and Revolution, Popular Movements in the Philippines, 1840-1910. Lungsod Quezon: Palimbagan ng Pamantasang Ateneo de Manila, 1979. Infante, Ayen. "Edsa II a mistake, says CBCP head," The Daily Tribune, 20 Pebrero 2008. Joke ni Erap. Lungsod Quezon: Philippine Center for Investigative Journalism, 1999. Jurado, Emil P. and Reli L. German. ERAPtion: How To Speak English Without Really Trial. Maynila: Oxford Printing Corporation, 1994. Laquian, Aprodicio A. and Eleanor R. Laquian. The Erap Tragedy: Tales From The Snake Pit. Lungsod ng Pasig: Anvil Publishing, Inc., 2002. Maceda, Teresita Gimenez. Mga Tinig Mula sa Ibaba: Kasaysayan ng Partido Komunista at Partido Sosialista ng Pilipinas sa Awit, 1930-1955. Lungsod Quezon: Palimbagan ng Unibersidad ng Pilipinas, 1996. __________. "The Katipunan Discourse on Kaginhawaan: Vision and Configuration of a Just and Free Society," Kasarinlan: A Philippine Quarterly of Third World Studies, Vol. 14, Num. 2. 1998, 77-94. Manuel, E. Arsenio. "A Survey of Philippine Folk Epics," Asian Folklore Studies 22. 1963, 1-76. Mayer, Christina. "What is Contemporary History" (Papel na isinulat para kay Prop. Dr. Chester Pach noong Taglagas ng 2000 para sa klaseng Contemporary History 601 sa Ohio University). Mondelo, D.L., ed. Tayo na sa EDSA. Amsterdam: Stichting MIGRANTE Europe, 2003. Navarro, Atoy. "Ang Bagong Kasaysayan sa Wikang Filipino: Kalikasan, Kaparaanan, Pagsasakasaysayan." Bagong Kasaysayan: Mga Pag-aaral sa Kasaysayan ng Pilipinas, 11. Lungsod Quezon: Palimbagan ng Lahi, 2000.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 109 Ocampo, Ambeth R. "The Other National Anthem" sa Looking Back. Maynila: Anvil Publishing, Inc., 1990, 40. Ocampo, Nilo S. "Ang Bunying Cura: Pagtimbang sa Praylokrasya," sa Pedestal: Si Rizal sa Ika-20 Dantaon: Mga Babasahin sa P.I. 100. UP Diliman, 1999. Paguia, Alan F. Estrada v Arroyo: Rule of Law or Rule of Force? Maynila: Icon Press, Inc., 2003. People Power 2: Lessons and Hopes. Maynila: ABS-CBN Publishing, Inc., 2001. People Power Uli! Lungsod Quezon: Philippine Center for Investigative Journalism, 2001. Philippine Collegian, Enero 2001. Philippine Graphic Centennial Yearbook. Maynila: Philippine Graphic, 1998. Pinoy Times Special Edition Issues 1-17. Rafael, Vicente L. "The Cellphone and the Crowd: Messianic Politics in the Contemporary Philippines" sa Philippine Political Science Journal, 2003. Reuters. "Protesters rock 'n' roll all night long" sa Philippine Daily Inquirer Extra, 21 Enero 2001, 8. Salazar, Zeus A. "Ang Babaylan sa Kasaysayan ng Pilipinas," Bagong Kasaysayan Lathalain Blg. 4. Lungsod Quezon, Palimbagan ng Lahi, Abril 1999. __________. "Ang Kamalayan at Kaluluwa: Isang Paglilinaw ng Ilang Konsepto sa Kinagisnang Sikolohiya" sa Rogelia Pe-Pua, ed, Sikolohiyang Pilipino: Teorya, Metodo at Gamit (Lungsod Quezon: Surian ng Sikolohiyang Pilipino, 1982), 83-92; __________. Liktao at Epiko: Ang Takip ng Tapayan Libingan ng Libmanan, Camarines Sur. Lungsod Quezon: Palimbagan ng Lahi, 2004. __________. Pangulong Erap: Biograpiyang Sosyopulitikal at Pangkalinangan ni Joseph Ejercito Estrada, Tomo 1 Pinunong Bayan: Tungo sa Hamon ng EDSA II. San Juan, Metro Manila: RPG Foundation, Inc., 2005. __________. "Wika ng Himagsikan, Lengguwahe ng Rebolusyon," Bagong Kasaysayan: Mga Pag-aaral sa Kasaysayan ng Pilipinas, 8. Lungsod Quezon: Palimbagan ng Lahi, 1999. Salterio, Leah. "Text Power in EDSA 2001," Philippine Daily Inquirer, 22 Enero 2001. Santos, Ramón P. "Musika sa Panahon ng Rebolusyon ng 1896: Salamin sa Pagbuo ng Isang Pambansang Kamalayan," sa Navarro, Atoy at Raymund Abejo, mga patnugot, Wika, Panitikan, Sining at Himagsikan. Lungsod Quezon: UP Lipunang Pangkasaysayan, 1998, 109-131. Tatad, Francisco S. A Nation on Fire: The Unmaking of Joseph Ejercito Estrada and the Remaking of Democracy in the Philippines. Maynila: Icon Press, Inc., 2002.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 110 __________, Power Without Authority: Crisis and Conflict in the Presidency. Maynila: Icon Press, Inc., 2003. "Text Nation" sa Metro, Marso 2001, 52. Tiongson, Nicanor G., ed. The Politics of Culture: The Philippine Experience (Proceeedings and Anthology of Essays, Poems, Songs, Skits, and Plays of the Makiisa I: People's Cultural Festival). Maynila: Philippine Educational Theater Association, 1984. "Txt Jokes," Truth Forum: Seek and You Shall Find, Tomo 1 Numero 2, Hulyo 2005, 12 "Txt Jokes," Truth Forum: Seek and You Shall Find, Tomo 1 Numero 3, Hulyo 2005, 12. Ubaldo, Lars Raymund. Dung-aw at Tradisyon ng Pakasaritaan Ti Biag ng mga Ilocano. Tesis para sa M.A. Kasaysayan ng Unibersidad ng Pilipinas sa Diliman, 2003. Ventura, Sylvia Mendez. "Emmanuel Lacaba: Poet-Warrior," sa Asuncion David Maramba, ed, Six Young Filipino Martyrs. Lungsod ng Pasig: Anvil Publishing, Inc., 1997, 181-227. MGA AUDIO AT BIDYO ABS-CBN. "EDSA 2 TV Ads," 2001. "...And The Truth Will Set You Free." Pagsagot sa mga paratang sa naudlot na impeachment trial, walang petsa, c. 2003. "Ang Mabuhay Para sa Masa" at ang salin nito sa Ingles na "To Live for the Masses." Biograpiya ng Pang. Estrada na isinalaysay ni Joonee Gamboa, produksyon ng Publik Asia, walang petsa, c. 2006. Batas Militar: A Documentary About Martial Law in the Philippines. Foundation for World Wide People Power. Bersyong ipinalabas sa ABS-CBN, ika-21 ng Setyembre, 1997. "Eruption." Ukol sa mga kaso ng Pang. Estrada, ang halalan ng 2004 at pagkamatay ni Fernando Poe, Jr., walang petsa, c. 2005. GMA-7. "EDSA 2 TV Ads," 2001. "Himig Handog Sa Bayaning Pilipino," Star Records, 2000. "Joseph Ejercito Estrada: Ama ng Masa." Pananaw sa EDSA 2 at 3, isinalaysay ni Jay Sonza, walang petsa, c. 2001. "Lakas Sambayanan." Dokumentaryo ng Foundation for World Wide People Power, Pebrero 2002. "Letters From A Revolution." Dokumentaryo ng ABS-CBN, Pebrero 2001. "Mga Kanta ng Rebolusyong Pilipino," Ispisyal na Komite sa Kultura (1981-1984), Komisyon sa Edukasyon at Propaganda, 1984. Muling isinaplaka bilang "Pag-ibig sa Tinubuang Lupa," Ipasa: Centennial Productions, 1996.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 111 Ousters Band. "The Gray Album: Erap." Pirate Records, 2001. __________. "The White Album: Erap." Pirate Records, 2000. Rivera, Jamie. "Heal Our Land." Star Records, 2000. "Saksi sa Kasaysayan." Dokumentaryo ng GMA, Enero 2001. "The Correspondents: EDSA Dos." Dokumentaryo ng ABS-CBN, Enero 2001. "Triumph of Truth." Pagsagot sa mga paratang sa plunder trial at ang Hello Garci, walang petsa, c. 2005. MGA PANAYAM Barrios, Ma. Josephine "Joi," katuwang na Dekano ng Kolehiyo ng Arte at Literatura, Unibersidad ng Pilipinas - Diliman, kasapi ng CONTEND (Congress of Teachers/Educators for Nationalism and Democracy), at manunula sa mga kilos-protesta, 41 taong gulang. Bulwagang Rizal, UP Diliman, 1 Marso 2004. Paredes, Jaime Ramon "Jim," kasama sa triong Apolinario Mabini Hiking Society, propesor sa Pamantasang Ateneo de Manila, at sumama sa EDSA 2, 52 taong gulang. #113 V. Gonzales St., Loyola Heights, Quezon City, 25 Pebrero, 2004. Salazar, Zeus "Doc," "ZAS," paham ng Kasaysayan at Ama ng Pantayong Pananaw at Bagong Historiograpiyang Pilipino, retiradong propesor ng Kasaysayan sa Unibersidad ng Pilipinas - Diliman. Pakikipagtalastasan noong 11 Hulyo 2007 at 16 Enero 2008.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 112 Dahil Sa Iyo (Sa tono ng paboritong kanta ni Imelda) The 2-1/2 Years of Erap (Tono: The 12 Days of Christmas) Sa bayan ay labis na hirap at pasakit Dulot mo, presidente, kasamang mga crony Kayo'y lumigaya at bayan ay nagdusa Tanging sa 'yo lamang ang iyong pagsinta On the first day of Erap My husband came to be A DOT undersecretary Dahil sa iyo, gambling ay umiral Mahjong, jueteng at Bingo 2-Ball pa Dapat mong tantuhin, wala nang ibang lunas Kung di ang mag-resign sa 'yong kangkungan On that same year of Erap I also came to be With Fountainbleau And director of Campo Carne Dahil sa iyo, cronies nabubuhay Dahil sa iyo ekonomiya'y namamatay Kung tuloy mo kaming pahihirapan pa Ang lahat naririto ang sigaw ito On the second year of Erap Again I came to be Erap's trusted friend Jueteng bookkeeper And a Lexus beneficiary Erap resign! (3X) Lyrics ni Liwayway Vinzons-Chato Pinoy Times Special Edition #1, Oktubre 22-28, 2000, p. 12. On the second-and-a-half year of Erap Then Singson came to be For calling quits As Erap's tong collector And mahjong contemporary Kumusta Ka? (Sa tono ng kanta ni Nonoy Zuñiga) So this second-and-a-half year of Erap Singson's exposé came to be Fire alarm bells for Congress To impeach Erap and to begin Getting him out as "presidente." Kumusta ka, ikaw ba ay naririyan pa? Kailan pa ba ikaw ay huling makikita? Tandang-tanda ko pa habang kayo'y nangangako Iniisip ko na sana'y wala ka na Lyrics ni Liwayway Vinzons-Chato Pinoy Times Special Edition #4, Nobyembre 12-18, 2000, p. 16. Kumusta na, may ibang "corruption" lalantad pa Halat na ang daigdig mo ngayon ay walang saya Siguro ay magre-resign ka nang totoo Ito ba'y hindi pa maliwanag sa iyo? O kay tagal na kami'y nag-iisip at naghintay Kung papaano mapa-resign o ma-impeach ka na Ngunit ngayon, mangyari pa, kami'y magsisigaw Walang iba kundi mag-resign ka na! Lyrics ni Liwayway Vinzons-Chato Pinoy Times Special Edition #2, Oktubre 29- Nobyembre 4, 2000, p.12.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 113 13 Days ni Erap (Tono: 12 Days of Christmas) At Marcos sa heroes' cemetery. On the 1st day of Christmas, Erap gave to me Marcos sa heroes' cemetery. On the 2nd day of Christmas, Erap gave to me, Cronies nagbalik, At Marcos sa heroes' cemetery. On the 13th day of Christmas, Erap gave to me, His call resignation, united opposition, impeachment, Mansions for kabit, jueteng scandal, debalwasyon ng piso, Giyera sa Mindanao, stock market scandal, ang VFA~ Oil price hike, pinatakas si Manero, cronies nagbalik, At Marcos sa heroes' cemetery. On the 3rd day of Christmas, Erap gave to me, Pinatakas si Manero, cronies nagbalik, At Marcos sa heroes' cemetery. Lyrics ng Kilusang Mayo Uno Pinoy Times Special Edition #7, Disyembre 3-9, 2000 On the 4th day of Christmas, Erap gave to me, Oil price hike, pinatakas si Manero, cronies nagbalik, At Marcos sa heroes' cemetery. Jinggoy Bells (Tono: Jingle Bells) On the 5th day of Christmas, Erap gave to me, Ang VFA~ Oil price hike, pinatakas si Manero, cronies nagbalik, At Marcos sa heroes' cemetery. On the 6th day of Christmas, Erap gave to me, Stock market scandal, ang VFA~ Oil price hike, pinatakas si Manero, cronies nagbalik, At Marcos sa heroes' cemetery. Jinggoy Bells, Jinggoy Bells Jinggoy all the way Oh what fun it is to hear Madam Auring in the senate singing... (Ulitin) Pinoy Times Special Edition #4, Nobyembre 12-18, 2000, p. 16 On the 7th day of Christmas, Erap gave to me, Giyera sa Mindanao, stock market scandal, ang VFA~ Oil price hike, pinatakas si Manero, cronies nagbalik, At Marcos sa heroes' cemetery. Tama Na, Sobra Na (Tono: Jingle Bells) On the 8th day of Christmas, Erap gave to me, Debalwasyon ng piso, Giyera sa Mindanao, stock market scandal, ang VFA~ Oil price hike, pinatakas si Manero, cronies nagbalik, At Marcos sa heroes' cemetery. Jueteng at Bingo 2-balls at lotto At idagdag pa mahjong at casino Marami ang kroni, ang mansion at kabit Laging nalalasing at lagi ring nasasabit On the 9th day of Christmas, Erap gave to me, Jueteng scandal, debalwasyon ng piso, Giyera sa Mindanao, stock market scandal, ang VFA~ Oil price hike, pinatakas si Manero, cronies nagbalik, At Marcos sa heroes' cemetery. Tama na, sobra na, Erap Estrada Tama na, sobra na, mag-resign ka na (Ulitin 2x) On the 10th day of Christmas, Erap gave to me, Mansions for kabit, jueteng scandal, debalwasyon ng piso, Giyera sa Mindanao, stock market scandal, ang VFA~ Oil price hike, pinatakas si Manero, cronies nagbalik, At Marcos sa heroes' cemetery. On the 11th day of Christmas, Erap gave to me, Call for impeachment, Mansions for kabit, jueteng scandal, debalwasyon ng piso, Giyera sa Mindanao, stock market scandal, ang VFA~ Oil price hike, pinatakas si Manero, cronies nagbalik, At Marcos sa heroes' cemetery. Pinoy Times Special Edition #5, Nobyembre 19-25, 2000, p. 12 Mag-resign (Tono: Over Here, Over There) Mag-resign, mag-resign Erap, Erap, mag-resign Ika'y pahirap sa sambayanan (Ulitin 2x) Ang sigaw naming mga mamamayan Erap, resign, resign, resign, At si titigil hangga't naririyan Si Estrada sa Malacañang On the 12th day of Christmas, Erap gave to me, United opposition, call for impeachment, Mansions for kabit, jueteng scandal, debalwasyon ng piso, Giyera sa Mindanao, stock market scandal, ang VFA~ Oil price hike, pinatakas si Manero, cronies nagbalik, (Kontribusyon sa PINOY TIMES song hits ni Maan Hontiveros) Pinoy Times Special Edition #5, Nobyembre 19-25, 2000, p. 12. for
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 114 Mula sa Kangkungan (Sagot kay Erap) (Joi Barrios) Now Showing: Ang Siga Sa Malacañang (Joi Barrios, Kasapi, Congress of Teachers/Educators for Nationalism and Democracy) Mahal na Pangulo, Kumusta na kayo? Mabuti't nabanggit ninyo ang kangkungan Mainam nga iyang tagpuan. Ang kangkunga'y lunang Aming kilala, higit na kilala Kaysa sa inyo. Hindi kami natira sa magarang mansiyon Hindi kami nakain ng matabang litson Ang aming dampa ay katabi ng pusali Ang aming ulam ay kangkong sa tanghali't gabi Sa labanang marangal, sa labanang patas, Di mo kami maririnig na bumibigkas, "Sa kangkungan kayo pupuluting lahat." Ito'y banta lamang ng siga ngunit duwag. At huwag sasabihing naglilingkod sa mahihirap. Ang aming pangalan ay huwag gawing kalasag, Kung ang dukha man ang sa inyo noon ang nagbigay lakas Dukha rin ang magtatakda ng iyong wakes. Magmasid. Mangilag. Pagka't mula sa bukid, mula sa pabrika, Mula sa mga gusali at paaralan, Ay nagtitipon ang taumbayan. Ito'y sandali ng pagtutuos, Hindi naming uurungan itong pakikipaghamok. Sumasainyo, Ang Babae sa Kangkungan. Now showing dito sa ating bayan Isang sine na hitik sa bakbakan Are you ready for your close-up? Tanong ng bayan kay President Erap! Ang bida ng sine'y dating siga sa San Juan, Nagsirko't Malacañang. Pelikula niya'y hitik sa special effects at camera tricks, Bank account, mansion, korporasyon - nag-tumbling at lumanding Nagsulputang parang magic. Ngunit di lang sa aksyon at fantasy magaling itong bida, Tunay na pang-Famas kung siya ay magdrama. Ang paboritong papel ay tagapagligtas ng masa, Ang ululin ang lalong dukha ang paborito niyang eksena. At ito na nga, ito ang ating tunay na trahedya. Ang maniwalang nasa bida, ang kaligtasa't pag-asa. Ngunit hindi pa huli, hindi pa huli ang lahat, Nasa atin ang pag-pili, ang pagpili sa wakes. Now showing dito sa ating bayan Mamamayang ang hanap ay katotohanan. Taumbayan nagsasabi sa artistang, "Pack up, Erap!" Humayo ka na't tapos na ang palabas. Now showing dito sa ating bayan, Mamamayang ang hanap ay katarungan Taumbayang batid nang ang pagkabida't bayani'y nasa lahat At ang tagumpay ay matatamo lamang, sa sama- samang pag-aklas. Binasa sa Makati Rally ni Maan Hontiveros Pinoy Times Special Edition #2, Oktubre 29- Nobyembre 4, 2000, p. 12. Pinoy Times Special Edition #5, Nobyembre 19-25, 2000, p. 12. sa
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 115 Tula Para Kay Erap (Rosanna Roces) Erap's Mi Ultimo Adios KAYO ang nagtutulak sa amin para gumawa ng masama! Kayo, na sana ay aming ehemplo, Ang kusang nagtuturo sa amin na ang Mali pala ay puwede rin maging tama! Kayo na inaasahan naming magtatanggol sa amin Ang siya pang nagtulak sa amin sa bangin. Kayo na mamumuno sana sa amin... Kayo na inaasahan naming mga Pilipino... Kayo na pinagkakatiwalaan naming ng bayan. Asan na kayo ngayon? Paano na kami? Anon'ng ginawa n'yo? Magkano ba ang ibinayad sa inyong mga prinsipyo? Mi parte de jueteng wala na Mis compadres y lords nabuking na Los mansions de mis queridas iniimbistiga Mis amigos de la camara el ultimo pag-asa. People Power uli! Erap's Prayer Gambling Father Who art in jueteng Hakot be thy name Thy kickback come Thy wealth be done, in Wack-Wack, as it is in San Juan. Ngayon, huwag n'yo kaming tanungin Kung bakit HUDAS ang tawag namin sa inyo. Huwag n'yo kaming tanungin Kung bakit inihalintulad namin si ERAP sa DEMONYO! Ang katulad n'yo po, mga mahal naming senador... Ay mga kampon ni Satanas Na patuloy na naghahasik ng kasamaan Sa aming mahal na bayan. Pero hindi na naming mapapayagan ito. Tama na ang pagbubulag-bulagan! Tama na ang pagbibingi-bingihan! Kailangan na kaming umaksyon para sa aming mga anak! Hindi na naming mapapayagan Na kami ay muling linlangin At gahasain sa aming sariling pamamahay. Ngayon, ipapatupad namin ang aming karapatang pangtao! Makikipaglaban kami para maiwasto ang baluktot na paniniwala! Isisigaw namin ang aming nararamdaman! Makikipagpatayan kung kinakailangan! Give me this day My daily bribe And conceal all my sins As I conceal those who sin along with me. And if I am led into temptation Deliver me from criticism For mine is the country Its power, and its money Forever and ever Amen. Aba Ginoong Estrada Aba Ginoong Estrada Napupuno ka ng kwarta Ang Panginoon ng jueteng ay sumasaiyo Bukod kang pinagpala sa lahat At pinagpala ka naman ng kay raming kulasisi mo. People Powe uli! Tama na ang pagsasawalang-kibo! Dahil sa loob ng dalawang taon Kayo'y nagpakasasa sa aming mga luha, pawis at barya. Kung anu't ano man ang mangyayari... Diyos naming, Kayo na po ang bahala! Pinoy Times Special Edition #14, Enero 21-27, 2001, p. 11.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 116 Huling Paalam Ni Joseph "Jose Velarde" Estrada (Pasintabi kay Dr. Jose Rizal) Adios bayang aking pinagnakawan, Paalam bayang binusabos ng aking mga kaibigan. Mutyang dinusta't hinalay ni Atong Ang. Aalis akong batbat ng puna't kahihiyang Isinabit ni Chavit, alang kwentang tsokaran! Sa malawak na lansangan mula Edsa't Mendiola, Sambayanang galit ay nag-aalsa na, Sumisigaw silang ako'y mag-resign na At kung magmamaugas ako'y sisipain nila Sa kangkungan pupuluting tila mabahong basura. Akoy namamaalam upang dilira ay mapawi, Sa bayang ito na sobra nang sawi. Baka sakaling ekonomya'y makabawi Kapag nawala na mga barkada't kroni, At mga kalaguyong kagaya ni Laarni. Simula't sapul akoy may simpleng pangarap Kuwarta't babae, mga mansion ako'y makakalap Kaya naman lubos-lubos aking pagsisikap. Walang inatupag kundi ang pangongotong, Sa huweteng at two-ball, Abu Sayaff at kuratong. Kaya nang nahalal na maging pangulo, Tinipon ang barkada, kakosa't kalaguyo Tuwing hatinggabi sa pag-uuntugang baso Tampok sa usapan paano mapagkwartahan Buwis sa tabako, negosyo at pasugalan. Ngunit lintik ka Chavit, bakit mo ako isinabit? Himutok ng dibdib lalong naging masakit Nang nabistong si Atong pala ay nangupit. Programa ko sa pabahay tuloy ay nabisto Di sa mahihirap, kundi sa mga kabit ko. Pa-impeach-impeach pa kayo, 'nong akala n'yo? Sa senado kaya kayo ay mananalo? Sa impeachment trial di kayo nakasisiguro Gaano man kabigat ng saksi ng prosekyusyon Alang kwenta lahat pagdating ng resolusyon. Labing-isang senador nasa aking panig! Kung gusto'y pangalanan ko pa aking mga kabig: Si John at Tessie na lisa ang bibig, Tig-sangmilyong balato, ayos na ang buto-buto Alang kaduda-duda kung kangino sila boboto. Naririyan si Miriam, aking pambato, Hindi umuurong kahit na kangino, ' Huwag lang sindakin ng biglaang demo. Si Manong Johnny Enrile at bataang Honasan Mga kakamping lagi kong maaasahan. Si Nikki Coseteng na umalis kunwari, Tulad ni Tatad na sa partido koy bumatsi Ngunit yan ay bahagi lamang ng panlalansi Sina Kit at Nikki tiyak sa akin papanig Sa katotohanan ay hindi sila makikinig. Kay Tito Soto ay tiyak-tiyak na ako, Kay Ka Blas ay hindi rin ako kabado, Kay Ramon Revilla, itaga n'yo na sa bato. Si Jawo ang dapat na bantayan ng kalaban. Kapag nag-three point shot, tapos na ang laban. Yang impeachment ay para ring sugalan, Numero lamang ang pinaglalabanan. At sa numero't sugal kami ay namber wan, Tiyak na tiyak ako sa aking labing-isa, Kahit na anupamang gawing balasa. Ngunit ang aking lubos na ikinakaba Ay ang lansangang dumadamba. Protesta ng sambayanan patuloy na rumaragasa Sigaw ng mamamayan dapat ay mag-resign na, Patatalsikin kapag di kusang bumaba. Nasaan na kayo mga dati kong kasangga? Ano't iniwan akong nagdurusa? Atong Ang, nasaan ka hayop ka? Pareng FPJ, parang awa mo na, Saklolo Danding, Tan, Maceda, Imelda at iba pa. Kaya bago abutan ng bayang nagngangalit Baka sakaling pupuwede pang makapuslit. Paalam masang aking pinagtaksilan, Paalam sa bayang pinangakuan ko ng kasaganaan, Bakit kasi kayo naniwala sa aking islogan? Paalam na rin sa iyo Loi, aking namber wan Alam ko namang tiyak na ako'y iyong iiwan. Jinggoy, Jude, JV, mga anak sa loob at labas, magpaalam na rin kayo. mga kroni, kakosa, kainuman, kasugalan, kalaguyo Pare-pareho na tayong pupulutin sa kangkungan! Pinoy Times Special Edition #13, Enero 14-20, 2001, p. 16. People Power uli!
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 117 An Edited song of Limp Bizkit's Break Stuff (Copyright Limp Bizkit) Dedicated To Pare (spell backwards) contributed by:Deepthroat II Kanlungan (Buklod) Pana-panahon ang pagkakataon maibabalik ba ang kahapon? Its Just One Of Those Days When You Dont Wanna Wake Up Everything is F*ck Erap SUCKS! You Really Don't Know Why But You Wanna Justify Rippin his head off... No Human Contact If He Interact His life is on Contract His best bet is to stay away Mutherfu*ck*r Its just one of those days Its all about he said(senators,pro president) she said bulls*it. I think he better QUIT! letting s*it slip or he will be leaving with A FAT LIP! I think he better QUIT! talking that s*it(sip sip) its just one of those days feeling like a fright train he's the one to complain and leaves with the blood stain damn right he is a maniac he better watch his back cause I'm f*cking up his PROGRAM! Natatandaan mo pa ba, nang tayong dalwa ang unang nagkita? Panahon ng kamusmusan sa piling ng mga bulaklak at halaman Doon tayong nagsimulang mangarap at tumula Natatandaan mo pa ba, inukit kong puso sa punong mangga At ang inalay kong gumamela magkahawak-kamay sa dalampasigan Malayang tulad ng mga ibon ang gunita ng ating kahapon Ang mga puno't halaman ay kabiyak ng ating gunita Sa paglipas ng panahon bakit kailangan ding lumisan? Pana-panahon ang pagkakataon maibabalik ba ang kahapon? How rude. this is a democratic country, freedom of speech hahahhahahah!!! I'm dying of crisis cause by..our leaders! Ngayon ikaw ay nagbalik at tulad ko rin ang iyong pananabik Makita ang dating kanlungan tahanan ng ating tula at pangarap Ngayon ay naglaho na saan hahanapin pa? Lumilipas ang panahon kabiyak ng ating gunita Ang mga puno't halaman bakit kailangan lumisan? Pana-panahon ang pagkakataon maibabalik ba ang kahapon? Lumilipas ang panahon kabiyak ng ating gunita Ang mga puno't halamanbakit kailangan lumisa? Pana-panahon ang pagkakataon maibabalik ba ang kahapon?
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 118 "Huling-Huli" The White Album: Erap "Jueteng Lord" The White Album: Erap (Tono: Woolly-Bully ng Sam the Sham & The Pharoahs) (Tono: My Sweet Lord ni George Harrison) Si pareng Erap natatakot humarap Sa Senate Blue Ribbon, ayaw tumugon Huling-huli... huling-huli Huling-huli, huling-huli, huling-huli Napatunayan ng Landbank na ang 200 million Napunta kay Serapio abogado ni Erap Huling-huli, huling-huli, huling-huli Huling-huli, huling-huli, huling-huli Chavit now, Chavit now, Chavit now, Resign Erap... Jueteng lord (Atong Ang) Gambling lord (Bong Pineda) Lord of lords (si Estrada) I really wanna kick you I really wanna kick you all I really wanna kick you out Mag-resign ka na Erap Lord of lords (si Estrada) Gambling lord (Bong Pineda) Jingle Bells (si Jinggoy) Si Ricaforte nahihirapan sumagot Sobra na ang arte takot siyang malagot Huling-huli... huling-huli Inatake inatake si Ricaforte I really wanna kick you I really wanna kick you all I really wanna kick you out Mag-resign ka na Erap Maawa ka na Erap, resign ka na ngayon Binigo ang mahirap, iba na ang panahon Huling-huli... huling-huli Huling-huli, huling-huli, si Erap Number one (Loi Estrada) Number two (Gia Gomez) Number three (si Laarni) Ang dami na nila (Joy Melendrez) Ang dami niyang asawa (si Rowena) Ang dami nilang bahay At ang dami nilang pera Jueteng lord (Bong Pineda) Gambling lord (Atong Ang) Lord of lords (si Estrada) Drug Lord (si Estrada) Gambling lord (Bong Pineda) Lord of lords (si Estrada) Jueteng lord (Atong Ang) Alisin mo na sila Lord (parang awa) Kunin mo na sila Lord (parang awa) Mag-resign na sila Lord (parang awa) Please, please, Lord...
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 119 "Evil Ways Ni Erap" The White Album: Erap "Wonderful Erap" The White Album: Erap Ayaw namin ng evil ways ni Erap Economy ay bumabagsak 'Pagkat corrupt si Erap Ang bayan ay walang hinaharap Siya'y babaero, lasenggo at sugalero Basagulero, bolero at siya ay bobo He can't go on... Dapat kang mag-resign, Erap Sinira mo ang aming pangarap Resign ka na Erap Ang bayan ay walang hinaharap Siya'y babaero, lasenggo at sugalero Basagulero, bolero at siya ay bobo Resign ka na ye ye ye... (Tono: Wonderful Tonight ni Eric Clapton) It's late in the evening Erap is not sleeping Because he is drinking While he is gambling And then I tell him Mag-resign ka na Malapit na ikaw ay matatapos na Inabuso mo Erap Ang aming pangarap Para sa mahirap Ngunit lalong naghirap And now I tell you Magbitiw ka na Mabuti pa ibigay na sa iba "It Won't Be Long (Goodbye Erap)" The White Album: Erap (Tono: It Won't Be Long ng The Beatles) Pareng Erap bakit ba, Ikaw ay masyadong corrupt Masama kang halimbawa Wala kang moralidad Ay naku...Erap KORO: It won't be long (Goodbye Erap goodbye) It won't be long (Goodbye Erap goodbye) It won't be long (Goodbye Erap goodbye) Mag-resign ka na Ang daming asawa Hindi ka na nagsawa You're always gambling While you are drinking The country is sinking And you're not thinking Pareng Erap mag-resign ka na ngayon Pareng Erap mag-resign ka na ngayon Everyday kami'y nananawagan Mag-resign ka na para sa bayan ULITIN ANG KORO Bayan ay tuluyan nang maghirap Dahil sa kagagwan mo Erap ULITIN ANG KORO Ang hiling lang ng taong bayan Mag-resign ka para sa amin Huwag mo na kaming lokohin Mag-resign ka, mag-resign ka Tama na ang mga kalokohan Alak at sugal pati corruption ULITIN ANG KORO
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 120 "Contra-Vida Loco" The White Album: Erap "Sumpain si Erap" The White Album: Erap (Sung to the pulsating rhythm of Ricky Martin's "Livin' La Vida Loca") (Tono: Historia de un Amor) Sabit sa graft and corruption Kickback at sa lagay Mistress maraming mansion Jueteng dini-deny Akala mo ang tao ay pipi, bulag, bingi Hindi kami tanga niloloko mo kami Hindi kami bobo kagaya mo (BACK UP: Tang-ina ka Tang-ina mo) Pasumpa-sumpa ka pa Na mahal mo ang masa Lalo na kaming naghirap Wala kaming hinaharap Kasi si Erap ay corrupt Erap resign na, pagka't wala ka nang pag-asa Erap resign na, galit na sa iyo ang masa Erap resign na, ang bayan ay walang pag-asa Mag-resign ka na wala na kaming tiwala Galit na sa iyo ang masa Sa 'yo'y wala kaming pag-asa Sa tamis mong mambola Kami ay naloko mo Wala raw kamag-anak Wala raw kaibigan Pero sila ang yumaman Alak, sugal, babae Corruption ay grabe Ito ba ang presidente Fruitcake bayong ang money Wala raw s'yang paki Kung ang masa'y mag-rally Sa kanya pa raw kampi senado't military Resign ka na please hurry! KORO: Buhat ng ikaw ay maupong presidente Buhay ng Pilipino ay lalong napeste Di ko sukat akalain Ikaw ang lord ng jueteng At si Atong ang kasama Sana ay mag-resign ka na ULITIN ANG KORO Erap resign na, pagka't wala ka nang pag-asa Erap resign na, galit na sa iyo ang masa Erap resign na, ang bayan ay walang pag-asa Mag-resign ka na wala na kaming tiwala Galit na sa iyo ang masa Sa 'yo'y wala kaming pag-asa Tama na sobra na Ang tao'y niloko mo Hirap na hirap na tayo At bumagsak pa ang piso Walang pagkain ang tao Pasumpa-sumpa ka pa... Alis d'yan...RESIGN! PAGLALAGOM: (Mula sa Mambo #5 ni Lou Bega) A little bit of Loi on Monday A little bit of Guia on Tuesday Then comes Laarni on Wednesday A little bit of Joy on Thursday Gapang kay Rowena on Friday Sugapa siya sa gambling Tuloy-tuloy ang drinking on Sunday Back again to Loi on Monday A little bit of Guia on Tuesday Then comes Laarni on Wednesday A little bit of Joy on Thursday Gapang kay Rowena on Friday Sugapa siya sa gambling on Saturday Tuloy-tuloy ang drinking on Sunday...
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 121 "Baho Mo Erap" The White Album: Erap "Jueteng Minute" The White Album: Erap (BACK-UP: Ang baho mo Erap Baba na Erap) Nangako ka sa mahihirap Na iaangat ang kabuhayan Walang bahay at walang lupa Walang makain ang taumbayan (Tono: Please Mr. Postman ng The Marvelettes) Wait! Oh yeah jueteng minute Mr. Atong Wai~t Mr. Atong Mr. Atong wait and see If Mr. Chavit gave you the money That you gave to pareng Erap All of you are also corrupt I said jueteng minute.... KORO: Ang baho mo... Ang baho, baho, baho mo! Wala ka nang moralidad Kahit na ikaw ay may-edad Kickback dito, kickback doon Nakaw dito, lagay doon Pareng Erap baba ka na Pag-asa ay nawawala na Hindi kaya ng isang artista Tama na umalis ka na So many deals like jai-alai Can't you see the tears in people's eyes Have pity on our countrymen Erap resign and prove you're a man ULITIN ANG KORO (Ang baho, ang baho... Ang baho, ang baho, ang baho) Bumabagsak ang ekonomiya Palitan na natin itong artista Hindi mo na talaga kaya Kaya Erap magresign ka na Ngayon na, mag-resign-resign ka na Pareng Erap mag-resign ka na Tatlong taon palpak ka pa Paghihirap ay 'di na kaya Pwede ba umalis ka na Tama na Erap, Erap sobra ka na Naubos na ang aming pasensya Alis d'yan! Hindi mo kaya Sigaw ng bayan bumaba ka na Ang baho mo Ang baho, ang baho, Ang baho, ang baho, amoy shet! Pareng Erap, pareng Erap umalis ka na Palpak na palpak wala tayong pag-asa Maawa ka sa ating bayan Pareng Erap umalis ka na Resign ka na Erap Resign ka na Erap
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 122 "Bye-Bye Erap" The White Album: Erap "Huling-Huli (Na Naman)" The Gray Album: Erap (Tono: Bye-Bye Love ng Everly Brothers) (Tono: Woolly-Bully ng Sam the Sham & The Pharoahs) KORO: Bye-bye Erap Bye-bye sa corrupt Goodbye na Erap Mag-resign ka na Bye-bye Erap Bye-bye sa corrupt Goodbye na Erap Ikaw ang problema Nitong ating bayan Ayaw na namin sa iyo Erap Pinahirap mo ang bayan Dapat sa 'yo mag-resign Hindi ka na namin gusto Sa loob ng palasyo Nakita ni Ocampo Pumirma si Erap Ng José Velarde Huling-huli...huling-huli Huling-huli na si Erap ay si Velarde Nagulat ang depensa Nang lumabas si Clarissa May dalang ebidensya Na-shock si Mendoza Huling-huli...huling-huli Huling-huli na si Erap ay si Velarde Kissa now, kissa, kissa, wow!!! ULITIN ANG KORO Economy ay bumabagsak Ang mga presyo'y tumataas Kaya nga tayo'y magkaisa Para sabihin natin ito Nakita ni Clarissa Sa office ni Mendoza Si George Go at Dichavez Pinalitan ang papeles Huling-huli...huling-huli Huling-huli na si Erap ay si Velarde ULITIN ANG KORO Nitong ating bayan Ikaw ang problema "Jinggoy Boy" The White Album: Erap Hoy pareng Erap Ngayo'y nahuli ka na Na ikaw ay si Velarde Mako-convict ka na pare Huling-huli...huling-huli Huling-huli na si Erap ay si Velarde Kissa now now, Watch out, watch out Erap Mako-convict ka na, wahh!!! (Tono: Jingle Bells) Jinggoy boy, Jinggoy boy Masyado kang bad boy Feeling mo pogi ka Mukha kang kengkoy, hoy! Mana sa ama May bigote pa Malaki ang t'yan Sabit din pala Dini-deny pa n'ya Wala raw s'yang alam Jueteng din pala Like father like son, yeh! Jinggoy boy, Jinggoy boy Gaya-gaya ka Gambler ka, drinker pa Babaero pa, hoy! Jinggoy boy, Jinggoy boy Jueteng din pala Feeling mo pogi ka Mukha kang unggoy, hoy!
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 123 "Bobocop" The Gray Album: Erap "Ranson Me" (Ode to Jeffrey Schilling) The Gray Album: Erap (Tono: Buttercup) Krimen ay building-up (Building-up) Bobocop ka Erap, ika'y corrupt I don't understand And worst of all (Worst of all) Sinubukan ka Erap, wala naman Nagawa si Bobocop REFRAIN: I hate you (I hate you) More than anyone, Erap Niloko mo kami from the start (Aaaaa~h) So give it up Erap, you're so corrupt BRIDGE: It's over for you Walang may gusto sa 'yo Erap, you are so corrupt (pararap) Business is down We have no faith in you Erap, you are so corrupt (hey, hey, hey) Erap baby, alis ka d'yan (hey, hey, hey) Maawa ka sa ating bayan Resign ka na, overstaying ka Bobocop Erap (Ooohh, Ooohh, Ooohh) Everybody's going out ang having fun French and German hostages have been set free Na-short ang ransom nangumisyon si Erap Oh...please ransom me Binisto siya ng German magazine Der Spiegel Ninakaw ang 40% ng ransom money Mas grabe si Erap sa Abu Sayyaf Oh...please ransom me TULAY: Kawawa naman ako Captive pa ako Ako na lang ang natira dito Bakit pa kaya Nangumisyon pa si Erap Sa kasuwapangan niya ako'y hirap Kailan kaya ako nila palalayain Isauli mo sana Erap ang ransom money Para wala ng hostage na matira Oh...please ransom me ULITIN TULAY AT III Why do you steal from us (Steal from us) Bobocop ka Erap, You're so very bad I don't understand And worst of all (Worst of all) You're the lord of all jueteng Tama na, sobra ka na ULITIN ANG REFRAIN "Simot (Ang Bayan)" The Gray Album: Erap (Tono: Smooth) Simot ang bayan Lahat ng aming kayamanan Pati aming pinaghirapan at kabuhayan But stays so cool Malaki ang kickback May mistress s'ya sa New Manila Kaya mansions worth millions Hari ng ganid KORO: Ang sabi n'ya, this life ain't good enough I will take more cash from the nation's fund I will spread more graft and corruption And steal more loot, ubos at simot REFRAIN: Ang bulsa mo'y parang ocean hindi mapuno Kahit bayan ay maghirap at niloloko mo Ninanakaw ay billions ubos at simot Erap resign ngayon na And we'll forget about you And we'll forget about you Yes we'll forget about you Simot na simot na kami Sinimot mo ang bayan Sinimot mo ang piso Sinimot mo ang Clarkfield Sinimot mo ang Subic Sinimot mo ang bayan Wala nag natira
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 124 "Another Freak Off The Wall" The Gray Album: Erap "Hapi Hapi Erap" The Gray Album: Erap Walang pag-asang umasenso Pareng Erap oras na Bumaba ka na sa puwesto Oras na...maawa ka KORO: Hoy Erap, mag-resign ka na Nawala na ang tiwala sa 'yo Inabuso ang mga Pilipino Maawa ka sa kabataan Ang pag-asa ng bayan Nawalan ng kinabukasan Dahil sa kalokohan (Tono: Happy Happy Happy Birthday) Haping-hapi daw si Laarni Ganda ng jaguar n'ya Boracay mansion pa Loneling-lenely si First Lady Lamang si Laarni sa kanya Haping-hapi daw si Jinggoy Pangalan sa ledger S'ya ay si Jingle Bell Sangkatutak na ang pera Pero s'ya ay mukhang unggoy pa rin ULITIN ANG KORO Haping-hapi daw si Erap Kay Guia at kay Loi Laarni, Weng at Joy Merong millions worth of mansion Sa jueteng nanggaling pala "Hoy! Loi" The Gray Album: Erap KORO: He said hoy...Loi I'm gambling 'till the morning comes He said hey (Weng.../Laarni.../Joy...) I'll kiss you in morning sun Ang sarap ng buhay mo sa Malacañang (Alak at babae, buhay hari ka Erap) You've done so many deals mysteriously, (Ang luho ng pamumuhay, petrus wine at mahjong) Kapag ikaw ay nahulog Ang lakas ay kalabog ULITIN ANG KORO Haping-hapi daw si Erap Sa kanya ang pera Pirma 'di raw kanya Siya'y binisto ni Ocampo Velarde at Erap ay iisa Haping-hapi daw ang masa Dahil paalis na Si Joseph Estrada Ang dasal ng mas marami May the senate convict the president May the senate convict the president Jinggoy, unggoy Masyado kang bad boy (ULITIN HANGGANG MAGFADE) REFRAIN: Corrupt ka Erap corrupt parararap, ika'y corrupt Erap Corrupt ka Erap corrupt parararap, ika'y corrupt Erap... Lagay dito lagay doon Deal dito, deal doon...huh, hmm... Lakas ng apog mo so strong Ayaw na namin sa 'yo Mag-resign ka na ngayon Resign Erap go away ULITIN ANG KORO ULITIN ANG REFRAIN HANGGANG MAG-FADE
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 125 "I Will Testify" (Song For Emma Lim) The Gray Album: Erap "Shame and Scandal In Erap's Family" The Gray Album: Erap (Tono: Shame and Scandal in My Family) (Tono: I Will Survive) At first I was afraid, I had to testify But then I faced Estelito with an open heart I have to tell the truth and to say what's in my heart I cannot lie...and now I'll testify So you see me, someone new I'm not a witness who's afraid I'm just being true Ang iced tea ay iniinom at hindi kinakain Nabigla siya...namula si Mendoza KORO: Hoy Erap, shame and scandal in your family Hoy Erap, graft and corruption in your government Bistado s'ya at ang pamilya n'ya Jueteng money kay Jinngoy din pala Pera at mansion ng mga mistress n'ya Bulgar na bulgar sila sa taong bayan ULITIN ANG KORO Go Erap go...walk out that door Don't turn around now Cause you're not welcome anymore Kahit ilang beses mo pang ilipat Ang sala set sa kaliwa o kanan man Pareho 'yan, pareho 'yan Estrada's team bagsak kay Emma Lim Si Mendoza buko kay Clarissa Ito ay totoo sabi ni Curato Si Erap at Velarde, iisang tao ULITIN ANG KORO It took all the strength I had not to fall apart But I had to match the bravery in Chavit's heart And knowing that I might incur the hatred of Erap I still stood up, and said that he's corrupt Si Dichaves kasama si George Go Nagpirmahan sa office ni Mendoza Second document to cover up the mess Account ni Velarde lipat kay Dichaves Go Erap go...go to George Go Don't turn around now Cause you're not welcome anymore I'm not afraid to testify kahit si Emma lang ako I'm not afraid, the jueteng money is for you (Hey, hey...I will survive) ULITIN ANG KORO Huli ka na Mr. Estrada Resign ka na bukong-buko ka na Ang sabi mo back-up ka ng masa 10 Million lang ang boto mo, billion ang nakaw mo ULITIN ANG V Hoy Erap, kay laking kahihiyan nito Hoy gising, dapat ay mag-resign ka na Hoy Erap, shame and scandal in your family Hoy 'lis dyan, shame ang scandal in your cabinet Hoy Erap, shame and scandal in your family
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 126 "E-R-A-P" The Gray Album: Erap (Cash that's what he wants) That's what he wants (That's what he wants) (Tono: YMCA ng Village People) Young man, you have no future with Erap Young man, you must take him out now Young man, you must make him resign Si Erap ang problema Alak, sugal at babae I said mansion ay ginagastusan n'ya Corruption ay pinagpraktisan niya Sugapa siya sa kwarta Si Atong daw ang jueteng lord Pero si Erap anglord of lords So give him money (Cash that's what he wants) Jueteng money (Cash that's what he wants) Mukha s'yang money (Cash that's what he wants) That's what he wants (That's what he wants) Wahhow KORO: (Nakakadiri / Nakakadyahe) ka E-R-A-P Ayaw na naming kay E-R-A-P Sobra na siya, corrupt na corrupt Resign ka na Erap Loi number one ni Erap Guia number two ni Erap Laarni number three ni Erap Marami s'yang mistress at Mansion, nanggaling din sa jueteng Dichaves, sa kanya daw ang tseke Yulo, nagbayad sa Boracay Sugapa s'ya sa kwarta ULITIN ANG KORO E-R-A-P ayaw na naming kay E-R-A-P Sobra na siya, abuso na siya Resign ka na Erap E-R-A-P ayaw na naming kay E-R-A-P Corrupt na corrupt, sobra na siya Resign ka na Erap E-R-I-P Erap rest in peace E-R-I-P (Fade out) ULITIN ANG III Give him money (Cash that's what he wants) A lot of money (Cash that's what he wants) Jueteng money lord (Cash that's what he wants) A lot of money (Cash that's what he wants) Gambling money (Cash that's what he wants) Jueteng money (Cash that's what he wants) Drug money (Cash that's what he wants) Give him money (Cash that's what he wants) Give Erap money (Cash that's what he wants) Sugapa s'ya (Cash that's what what he wants) Sugapa s'ya sa kwarta (Cash that's what he wants) That's what he wants (Cash that's what he wants) That's what Erap wants (Cash that's what he wants) "Money" The Gray Album: Erap (Tono: Money) That's what he wants (That's what he wants) The best things in life are free But with Erap nothing is free So give him money (Cash that's what he wants) That's what he wants (Cash that's what he wants) That's what he wants (Cash that's what he wants) That's what he wants (That's what he wants) 10 Million gives us a thrill But with Erap only a billion will Mukha s'yang money (Cash that's what he wants) That's what he wants (Cash that's what he wants) Mukha s'yang money
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 127 "Conviction" The Gray Album: Erap "Epilogue: Erap's Leaving On A Jet Plane" The Gray Album: Erap (Tono: Revolution ng Beatles) (Tono: Leaving On A Jet Plane ni John Denver) I think we're gonna get a conviction Oh well you know You can never hide truth Bitaw ka na sa posisyon Oh, well you know Sobra ang katiwalian mo, oh All his bags are packed and his ready to go His going out of Malacañang's door He'd like to stay some more But he should go Well, Loi is waiting it's early morning Guia's gone and Laarni's going Rowena's all awaked To see him go, ohh... Maawa ka na Erap, sa mahihirap Palpak ka na resign ka na KORO: (Don't you know it's gonna be) Alright ('Pag si Erap ay nag-resign Ayos (Wala nang rebolusyon) REFRAIN: The people are so mad Erap has been very bad Tell him he really has to go The people want a revolution Oh, well you know If Erap doesn't step down now Military intervention Oh, well you know Ito kaya ang solusyon You broke our trust Erap you better quit We're gonna force you out if the senate acquits ULITIN ANG KORO KORO: Erap's leaving on a jet plane Don't know when he'll be back again Oh Lord, he has to go There's so many times he let us down So many times he played around Inabuso n'ya Kabaitan ng Pinoy Every deal he made he had a cut Every move he made he stole from us Bilyon-bilyon Ang ninakaw n'ya sa 'yo, ohh... Alis na Erap, split na Erap Oh, oh, alright Alis na Erap, split na Erap Oh, oh, alright Alis na Erap, split na Erap Ah, ah, ah, ayos Alis na Erap, split na Erap Oh, oh, alright REFRAIN: So Erap you should go Mahiya ka sa ninakaw mo Oh boy, binaboy mo ang Pinoy ULITIN ANG KORO 2x (FADE) Erap, alis d'yan Alis ka na! Oras na!!!
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 128 Heal Our Land E A2 G If my people will humble themselves, F Esus E humble themselves and pray; A G If they seek my face and humble themselves F Esus E and turn from their wicked ways; Bm7 A2 Em G A D2 I will hear from heaven and forgive their sin, Bm7 A2 D2 Bm7 E Bm7 I will hear from heaven and heal their land. Bayan Ko Music by Constancio de Guzman Lyrics in Spanish by José Alejandrino Translated José Corazon de Jesus Ang bayan kong Pilipinas Lupain ng ginto't bulaklak Pag-ibig ang sa kanyang palad Nag-alay ng ganda at dilag. At sa kanyang yumi at ganda Dayuhan ay nahalina Bayan ko binihag ka Nasadlak sa dusa. KORO: E A Lord, heal our land, E F#m Father, heal our land, A Bm G Bm E hear our cry and turn our nation back to You; A Lord, heal our land, E A E F#m C#m hear us, O Lord, and heal our land, Bm A2 D A forgive our sin and heal our broken land. E A2 G Lord, we bow our knee, we humble ourselves, F E humble ourselves and pray; A Lord, we seek Your face, G we humble ourselves F Esus E and turn from our wicked ways; Bm7 A2 Em A D Father, in Your mercy forgive our sin, Bm7 A2 D2 Father in Your mercy, Bm7 E come, heal our land. Ibon mang may layang lumipad Kulungin mo at umiiyak Bayan pa kayang sakdal dilag Ang di magnasang makaalpas! Pilipinas kong minumutya Pugad ng luha ko't dalita Aking adhika Makita kang sakdal laya! My Country (English translation by Ed Maranan) Philippines! My country, my homeland Gold and flowers in her heart abound Blessings on her fate did love bestow Sweet beauty's grace and splendor's glow. How her charms so kind and tender Drove the strangers to enslave her... Land of mine! In fetter's kept, You suffered as we wept. Birds that freely claim the skies to fly When imprisoned mourn, protest and cry! How much deeper when a land most fair Yearns to break the chains of sad despair. Philippines! My Heart's sole burning fire, Cradle of my tears, my misery... All that I desire: To see you rise, forever free! 'Bayan Ko' was composed in 1928 when Filipinos were campaigning for independence from America under the leadership of President Manuel Quezon. The lyrics are based on a poem by Jose Corazon de Jesus. Enmeshed in the song are the yearnings of a people colonized for over 400 years, first as a colony of Spain and then as a colony of the United States. This song has accompanied almost every struggle since the turn of the century to recapture the visions and ideals of the First Republic -- from the anti-American protest movement and millenarian revolts of the 1920's and 30's, to the resistance against the Japanese occupation in the 40's, the student revolt of the 70's and more recently, the 1986 EDSA "People's Power" revolt that toppled the Marcos dictatorship. De Guzman likened that Motherland to a bird set free, the land returned to the rightful people, the true heirs of the islands. "Foreigners are intoxicated with your beauty, my country, my nest of tears of poverty. My steadfast wish is to set you free." Source: Philippine Graphic Centennial Yearbook.
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 129 Muling Nagkaisa sa EDSA (Diana Lyn) Ang Mga Pinoy Sa Panahon ng Dakilang Trahedya (John Iremil E. Teodoro) Dahil sa pangalawang sobre ay hindi nabuksan Ang mamamayan ay tumungo sa lansangan Kung hindi kaya ng onseng senador tungkulin ay gampanan Ang taong-bayan ang huhusga at magpapairal ng katarungan Nanaig na naman ang demokrasya Sa muling pagkakataon Pilipino ay nagkaisa Nagsama-sama pumunta sa EDSA May pinaglalaban at layuning iisa Sa Year 3000 Tiyak bida tayong mga Pinoy Na nabubuhay ngayon Sa panahon ni Erap. Mistula kasi tayong mga karakter Sa isang epiko, O telenovela kaya, Na ulanin man ng mga Kahindik-hindik na pagsubok Ay magaganda't gwapo pa rin At makikisig na namumuhay. Apat na araw na rali sa kalsada May kinahantungan na bagong pag-asa Dahil naisip ang bayan na nagdurusa Marami sa kasamahan ng pangulo ay kumalas na Nakamit ang minimithi na mapatalsik ang dating pangulo Ngayon Pilipinas saan ka patutungo? Lubhang ang daming pinagdaanan na pagsubok Tayong mga Pilipino ay hinding-hindi susuko Giyera sa Mindanao. Kidnapping sa Jolo. Pambobomba sa mga mall at palengke. Bagyo rito, bagyo roon. Pagbagsak ng mga eroplano. Pagtaas ng dolyar. Pagbagsak ng stock market. Pagtaas ng presyo ng gasoline. Pagguho ng mga bundok ng basura. Pagsabog ng poste ng Meralco. Hindi pa tapos ang laban Ngayon ay may bagong hamon na dapat muling malampasan Ekonomiyang lupasay at bayan na sugatan Kailangan pang gamutin at malunasan Kapag tayo'y muling makabangon Matuto na tayo sa ating leksyon Huwag kalimutan ang aral ng kasaysayan Ang ating ipinaglaban bigyan ng kahalagahan Ngayo'y may bagong pangulo Umaasa tayo sa panibagong gobyerno Gobyerno magkakalinga at hindi abusado Pangulong may takot sa Diyos at makatao Tayong mga Pilipino ay patuloy na manindigan Patuloy na maging mulat sa katotohanan Paiiralin ang pagmamahal sa bayan Ang Diyos ay laging andyan para tayo'y gabayan Tiyak dadakilain tayong Parang X-men, Voltes V at Pokemon, O di kaya Parang si Tom Cruise Sa Mission Impossible 1 and 2. Sasambahin tayo At gagawan ng mga pelikula at dula Ang ating buhay. Magiging paksa tayo Ng mga epiko'y sanaysay Na pepremyuhan Ng bilyon-bilyon piso. Sa ating puntod Ay mapapabalikwas tayo sa tuwa At sa sobrang pagmamalaki at pasasalamat Dahil hindi lahat ng Pilipino Ay nagkaroon ng pribilehiyong Ipaglihi, ipanganak at mamuhay Sa panahon ng Dakilang Erap! Pinoy Times Special Edition #17, Pebrero 11-17, 2001, p. 16. Pinoy Times Special Edition #17, Pebrero 11-17, 2001, p. 16. Tuloy Ang Ikot Ng Mundo (Jim Paredes) Mga pinatalsik ay nagsibalik pa 'Pagkat kaibigan daw ng dating dispensa Mga nakaw sa bayan nasa kanila pa rin Dapat ito'y bawiin, mabalik sa atin Ganyan talaga pare ko Ganyan talaga pare ko Sapagkat, tuloy ang ikot ng mundo
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 130 Lipad ng Pangarap (N. Arnel de Pano) Para Sa 'Yo (Trina Belamide) Taglay mo sa bagwis ng 'yong paghayo Ang pangako ng walang hanngang bukas Pabaon man sa 'yo'y hapdi ng puso Aabutin ang pangarap At ang bunga ng wagas mong pagsisikap Pag-unlad nitong bayang nililiyag Kapalit ng dalmhati't paghihirap Pag-angat ng kabuhayang marilag Liparin mo ang hangganan ng langit Sa ulap ng pag-asa ay iyong makakamit Ang tagumpay ng bunga ng iyong pagpupunyagi Pangarap ng inang baying tinatangi ...Pabaon man sa 'yo'y hapdi ng puso aabutin ang pangarap... Tutularan ka ng sunod na salinlahi Kapuri-puring pag-aalay ng lakas Nagpupugay sa makabagong bayani Ang buong banasa'y nagpapasalamat Ikaw ang hinahangaan ko Bayani ka ng buhay ko Ikaw na nagmamalasakit sa kapwa mo Pagmamahal at pagtiyaga Pananalig at pag-aaruga Ang lahat ng ito'y nakikita ko sa 'yo Sa tingin ko'y dapat lang Mga yapak mo'y sundan Mula ngayon, mula ngayon KORO: Para sa 'yo bayani Alay sa 'yo Pangakong tularan Ang isang tulad mo Bagong buhay Tunay na pagpugay Sa 'yo bayani Para sa 'yo Liparin mo ang hangganan ng langit Sa ulap ng pag-asa ay iyong makakamit Ang tagumpay ng bunga ng iyong pagpupunyagi Pangarap ng inang baying tinatangi Ingatan mo ang lipad ng pangarap Umaasa sa 'yo ang bayan mong naghihintay Na kamtin mo sa dulo ng lahat ng iyong pagpapagal Ang tamis na dulot ng iyong tagumpay Ang tamis na dulot ng iyong tagumpay Wala na akong nalalamang Mas mabuti pang paraan Pasalamatan ang bayaning tulad mo Sa tingin ko'y dapat lang Mga yapak mo'y sundan Mula ngayon, mula ngayon ULITIN ANG KORO Ang Galing Mo (Bayaning Pilipino) (Erick Sta. Maria) ...Ang tamis na dulot ng iyong tagumpay! Noon, munting pangarap, naabot kahit mahirap Sa pagsisikap ang karangala'y natanngap Angking katalinuhan, linis ng kalooban, Naging puhunan tungo sa kaunlarin. REFRAIN: Ang galing-galing, bayaning Pilipino Handang lumaban sa hamon ng mundo KORO: Ang galing mo bayaning Pilipino Dangal sa puso't paggawa Kayamanan ng buong mundo Ang galing mo, bayaning Pilipino Tapat at totoo lagging taas noo, O, Pilipino. Sa husay mo't talino, walang 'di sasaludo. Tapat sa tungkulin, marangal ang pagkatao. Bayani kang dakila, sa Diyos ay may tiwala. Likas sa puso ang pagtulong sa kapwa. ULITIN ANG REFRAIN AT KORO TULAY: Buong bansa'y nagdiriwang Pagka't pag-asa nito'y na 'yo Nasa 'yo. ULITIN ANG KORO 2x
BORADOR Chua / Mula sa Kangkungan / 131