ANG Pahayagan ng Partido Komunista ng Pilipinas Pinapatnubayan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo Tomo LIV Blg. 24 Disyembre 21, 2023 EDITORYAL Higit na palakasin ang pag la ban ng masa sa re hi meng US-Marcos Ang hu ling mga bu wan ng taong 2023 ay ki na tam pu kan ng mas la long ma bi lis na pag sid hi ng kri sis ng ma la ko lon yal at ma lap yu dal na nag ‐ ha ha ring sis te ma sa ila lim ng pa hi rap, pa pet at pa sis tang re hi meng US-Marcos. Wa lang awat ang pag ta as ng pre syo ng mga bi li hin, pag tu mal ng eko nom ya, pag la la ng ko rap syon, at pag la ki ng utang ng gub yer no. Bu nga ng mga pa hi rap na pa ta ‐ ka ran ng re hi meng Marcos, pa tu loy na lu mu lub ha ang ka ta yu an sa bu ‐ hay ng ma sang Pi li pi no, pag la la ng di semple yo, pag-a gaw sa ka bu ha ‐ yan, ka wa lan ng pag ka ka ki ta an, ma ba bang sa hod, hi rap at gu tom. Sa ka bi lang pa nig, tu luy-tu loy na pag la ban at pro tes ta ang tu gon ng iba't ibang sek tor sa pag pa pa hi ‐ rap at pam bu bu sa bos sa ka ni la ng re hi meng US-Marcos. Ni tong nag ‐ da ang mga ling go, mag ka ka su nod na ti gil-pa sa da at mga ki los-pro tes ta ang ini lun sad sa buong ban sa la ban sa na pi pin tong pag pa pa tu pad ng mga hak ba ngin na mag ka ka it sa ka ‐ ra pa tan sa ka bu ha yan ng daan li ‐ bong mga dray ber at ope rey tor ng dyip. Li ban di to, tu luy-tu loy ding umaa ban te ang mga pag la ban ng iba't ibang mga de mok ra ti kong sek ‐ tor ka tu lad ng mga mang ga ga wa, mag sa sa ka, ma ngi ngis da, gu ro, mang ga ga wang pang ka lu su gan, ka ‐ ba ta ang es tud yan te at iba pa pa ra sa ka ni lang mga ka hi ngi ang pang-e ‐ ko nom ya at pa na wa gang pam pu li ti ‐ ka. su mi sig lang pag la ban na ito ay ti yak na bi bi lis sa mga su su nod na bu wan sa da ra ting Ang un ti-un ting na taon, ka sa bay ng inaa sa han na pag bu lu sok ng bat bat-sa-kri sis na sis te ma sa ila lim ng pag ha ha ri ng re hi meng US-Marcos. Li ban sa mga usa ping pang-e ko nom ya o pang ka ‐ bu ha yan, ka bi-ka bi la pang mga usa ping pam pu li ti ka, ka tu lad ng pag ta ta yo ng ba gong mga ba se mi ‐ li tar ng US, char ter cha nge, mga pag la bag sa ka ra pa tang-tao, at iba pa ang ti yak na mag-uud yok ng pa ‐ pa ra mi at pa pa la king mga ki los- pro tes ta sa lan sa ngan, ta la ka yang ba yan at paglawak ng or ga ni sa dong ha nay ng ma sa. Sa su su nod na taon, da pat ubos-ka ya at ma panga has na mag ‐ ga wa ing ma sa ang mga pam ban sa- de mok ra ti kong pwer sa upang mas ma la wa kan pang abu tin at epek ti ‐ bong pa mu nu an ang ma sa sa ka ni ‐ lang mga pa ki ki ba ka. Sis te ma ti ko at wa lang-ka pa gu rang abu ‐ tin ang pi na ka ma la pad na ha nay ng ma sa. Buuin ang daan-da ‐ ang mga pang kat pa ‐ ra mag-or ga ni sa at sa magpro pa gan da ma sa. Tu luy-tu loy si ‐ lang sa sa na yin at ar ‐ ma san pa ra ita as ang ka ka ya han at paun ‐ la rin ang mga pa ra an sa pa mu mu no sa ma ‐ sa. Da pat isa ga wa ni ‐ la sa araw-a raw ang mga pam pu li ti kang ta la ‐ ka yan at mga ak ti bi dad upang ita as ang ka ni lang kaa la man at ka mu la ‐ tan at pa ta la sin ang ka ni lang isip sa pag su su ri sa mga usa pin. Buuin ang ma li naw na pla no pa ra ti ya kin na
an tas-an tas na lu ma la ki ang bi lang ng naaa bot na ma sa ka da lu mi pas na ling go at bu wan sa mga empre sa, ko mu ni dad, paa ra lan, tang ga pan at iba pang may kon sentra syon ng ma ‐ sa. Da pat isa ga wa ng mga pam ban ‐ sa-de mok ra ti kong pwer sa ang ma ‐ la wa kang kam pan ya ng pan li pu nang pag si si ya sat at pag su su ri ng mga uri sa iba't ibang lu gar at sek tor. Tung ‐ ku lin sa iba't ibang an tas ang sis te ‐ ma ti kong pag ti pon ng mga im por ‐ ma syon at da tos upang tu ku yin ang mga par ti ku lar na ka la ga yan at su li ‐ ra ning ki na ka ha rap ng ma sa sa ba ‐ lang kas ng ma la ko lon yal at ma lap ‐ yu dal na sis te ma. Da pat su ri in mu la sa ma ka-u ring pa na naw ng pro le ‐ tar ya do ang mga da tos na ito upang ilan tad ang di na ra nas na pang-aa pi at pam bu bu sa bos sa ma sa. Tung ku ‐ lin na ika wing iyon sa mga usa pin na ki na ka ha rap ng buong ba yan at pu ‐ ni tin ang mga hi na ha bing ka si nu ‐ nga li ngan ng nag ha ha ring re hi men. Da pat tu ku yin ang angkop na mga pa na wa gang pu pu kaw sa ka ni la at mga pa ra an paa no si la or ga ni sa hin at pa ki lu sin sa pam ban sa-de mok ra ‐ ti kong ki lu san. Ubos-ka yang isu long ang isang ma la wa kang ki lu sang pro pa gan da- e du ka syon sa ha nay ng ma sa na lu ‐ bos na nag la lan tad sa an ti-ma hi rap at ma ka da yu hang re hi meng US- Marcos. Ita as ang ka mu la tan ng ma sa at pu ka win ang ka ni lang mi li ‐ tan sya at la kas ng loob na sa ma-sa ‐ mang ipag la ban ang ka ni lang de ‐ mok ra ti kong in te res at mga ka ra pa ‐ tan sa ba lang kas ng reak syu nar ‐ yong ba tas ha bang hin di nag pa pa ‐ ta li ri to. Pus pu sang ilan tad ang re ‐ hi meng US-Marcos at ang reak syu ‐ nar yong es ta do na pam pu li ti kang ki na ta wan ng buong nag ha ha ring uri na gi na ga mit pa ra pag sil bi han ang in te res ng nag ha ha ring bur ge ‐ syang kompra dor at ma la la king pa ‐ ngi no ong may lu pa, at ng mga da yu ‐ hang bang ko at kum pan ya. Ita as ang ka ka ya han ng mga pwer sa pam ban sa-de mok ra ti kong na ma bi li sang mag la bas ng mga pa ‐ ha yag na nag su su ri sa mga is yu upang mag sil bing ga bay sa pag su ‐ su ri at pag ki los ng ma sa. Pa pu la hin ang ka lun su ran at ka na yu nan sa mga pat ri yo ti ko at de mok ra ti kong si gaw ng taum ba yan. Pa ba ha in ang la hat ng angkop na an yo ng pa wa lis at so li dong pro pa gan da na tu wi rang umaa bot sa ma sa. Ida os ang mga asembli ya at mga dag li ang pag ta ‐ tang hal sa mga pab ri ka, paa ra lan, sim ba han, pamilihan, terminal, at mga ko mu ni dad pa ra sa mga ta la ‐ ANG Nilalaman Tomo LIV Blg. 24 | Disyembre 21, 2023 Ang Ang Bayan ay inilalabas sa wikang Pilipino, Bisaya, Iloco, Hiligaynon, Waray at Ingles. Tumatanggap ang Ang Bayan ng mga kontribusyon sa anyo ng mga artikulo at balita. Hinihikayat din ang mga mambabasa na magpaabot ng mga puna at rekomendasyon sa ikauunlad Editoryal: Higit na palakasin ang paglaban ng masa sa rehimeng US-Marcos 1 Ma ka ta ru ngan at ma ta ga lang ka pa ya pa an 3 Unang taon ng pag ka mar tir ni Ka Jo ma 4 2 de tatsment mi li tar, pi na pu tu kan ng BHB 4 Ma sa ker sa ka bu ha yan ng mga tsu per at ope rey tor 5 Pag ka tay sa ha ri ng lan sa ngan, alay sa Japan 5 Mga dray ber ng bus, nagpro tes ta 8 Sa madaling salita 9 Ang OFW sa git na ng pa ngu ngu li la at kri sis 10 Mag sa sa ka sa N. Sa mar, pi na tay ng 74th IB 11 Pan da ig di gang Araw ng Ka ra pa tang-tao 11 Paglapastangan ng 59th IB sa mga bang kay 11 Mga protesta 12 Laban ng mga manggagawang pangkalusugan 12 Ling go ng PLGA, ipi nag di wang sa In dia 12 ng ating pahayagan. Ang Ang Bayan ay inilalathala dalawang beses bawat buwan ng Komite Sentral ng Partido Komunista ng Pilipinas ang.bayan@cpp.ph 2 ka yang-ba yan o sa ma-sa mang pa ‐ no no od ng mga prog re si bong si ne, do ku men tar yo o pag ba ba li ta. Isa ‐ ga wa ang mga ito hin di la mang pa ‐ ra ma no od o ma ki nig ang ma sa, kun di pa ra big yan si la ng pag ka ka ‐ ta on na mag la bas ng mga hi na ing, mag bi gay ng pa na naw at ma ki pag ‐ kai sa. Da pat pa ngi ba ba wan ang la hat ng sa lik na nag pa pa tam lay at pu mi ‐ pi gil sa pag su long ng de mok ra ti ‐ kong ki lu sang ma sa. Tu ku yin, uga ‐ tin at iwak si ang la hat ng ba ga heng pu mi pi gil sa pag su long ng ma sa, ka bi lang na ang la hat ng an yo ng pag-aa la ngan at pa ngam ba o ta kot sa ha nay ng ma sa at mga or ga ni sa ‐ dong pwer sa. Ma pa ngi ngi ba ba wan ang la hat ng ito sa pa ma ma gi tan ng pag su long at pa mu mu no sa pag la ‐ ban. Ma ra ming ba gong tung ku ling kai la ngang gam pa nan, ka ya't kai la ‐ ngang pa li ta win ang ma ra ming ba ‐ gong pwer sa. Ang apoy ng mga pa ‐ ki ki ba kang ma sa sa mga da ra ting na bu wan ang mag pa pan day sa ba ‐ gong mga pu lu tong ng mga pam ‐ ban sa-de mok ra ti kong pwer sang uus bong mu la sa ha nay ng ma sa, na mag da rag dag sa sig la at ta pang ng ki lu sang ma sa sa ka lun su ran at ka ‐ na yu nan. sa mga ba gong pwer sa la lu na sa ha nay ng naka ba ‐ bata ng henerasyon: ma panga has si lang big yan ng res pon si bi li dad, ga ba yan, ta sa hin at la gu min ang ka ra na san pa ra sa ma bi lis na pag- un lad at pag ba li kat sa pa pa la king mga ga wa in. Kaa lin sa bay ni to, tu ‐ luy-tu loy na mag pa li taw ng ba gong mga kad reng ma mu mu no sa mga ga wa in at isa ga wa ang kumpre hen ‐ si bong pag sa sa nay sa ka ni la sa ideo lo hi ya, pu li ti ka at or ga ni sa ‐ syon. Mag ti wa la Da pat pa la ka sin ng Par ti do at mga re bo lu syo nar yong pwer sa ang pa mu mu no ni to sa tu luy-tu loy na pag pa pa sig la ng re bo lu syo nar yong ki lu sang ma sa kap wa sa ka lun su ran at ka na yu nan. Kaa ki bat ito sa pa ‐ ngu na hing tung ku ling pa mu nu an ang Ba gong Huk bong Ba yan at pag ‐ su su long ng re bo lu syo nar yong ar ‐ ma dong pa ki ki ba ka sa ka na yu nan. Disyembre 21, 2023 ANG BAYAN
Ma ka ta ru ngan at ma ta ga lang ka pa ya pa an, hin di pag su ko ang da pat pag-u sa pan Wa lang pu wang sa usa pang pang ka ya pa an ang pag-uu sap, ni pag pa pa hi wa tig, hi git la lo ka hi ngi an, pa ra sa pag su ko ng Na tio nal De mocra ‐ tic Front of the Phi lip pi nes (NDFP) o ng ar ma dong re bo lu syo nar yong pa ki ki ba ‐ ka sa Pi li pi nas. Ito ang pa ha yag ni Ka ‐ sa mang Luis G. Ja lan do ni, Se ni or Advi ‐ ser sa Ne go tia ting Pa nel ng NDFP, sa ha rap ng su nud-su nod na pa ha yag ng mga upi syal ng Gub yer no ng Re pub li ka ng Pi li pi nas (GRP) at Ar med Forces of the Phi lip pi nes (AFP) na nag la la ra wan sa usa pang pang ka pa ya pa an bi lang usa pang "pag pa pa su ko." Pi nir ma han noong Nob yembre 23 ang Os lo Joint Sta te ment sa ban ‐ sang Nor way na nag dek la ra ng ba lak ng GRP at ng NDFP na ida os mu li ang usa pang pang ka pa ya pa an. Pi nu na sa par ti ku lar ni Ka sa ‐ mang Ju li et de Li ma, in te rim cha ir ‐ per son ng NDFP Ne go tia ting Pa nel, si Gil ber to Teo do ro Jr, ka li him ng De partment of Na tio nal Defen se, sa sinabi niya na ang pag su ko ng NDFP ang ba ta yan ng GRP sa pa ki ki pag ka ‐ sun dong mu ling buk san ang ne go sa ‐ syon. Ani ya, na ka ka li mu tan ni Teo ‐ do ro na ang GRP ang lu ma pit sa NDFP at hin di ang ka ba lig ta ran. Ayon ki na Ka Luis at Ka Ju lie, "ang usa pang pang ka pa ya pa an ay hin di usa pan pa ra sa ka pi tu la syon." Pag di di in ni la, ang ne go sa syon ay isang na ta ta nging pag ka ka ta on pa ra ma ka ha nap ng pa ma ma ra an na ka ‐ tang gap-tang gap sa da la wang pa nig at prin sip ya do pa ra ga nap na tu gu ‐ nan ang tu nay na mga ra son ng ar ‐ ma dong tung ga li an. Da pat uma nong itu on na la mang ng GRP ang pan sin sa ma ka bu lu hang ad yen da ng ne go sa syon na na ka sa ad sa The Ha gue Joint Decla ra ti on. Na ‐ nga nga hu lu gan ito ng pag ta ta la kay sa bo ra dor ng Compre hen sive Ag ‐ ree ment on Social and Eco no mic Reforms (CA SER), na nag pa pa li wa ‐ nag ng mga so syo-e ko no mi kong ugat ng ar ma dong tung ga li an. Su por ta sa NDFP Na sa li kod ng NDFP ne go tia ting pa nel ang mga al ya dong or ga ni sa ‐ syon ni to sa pag gi gi it sa ba ta yan at kag yat na mga ka hi ngi an ng ma ma ‐ ma yan pa ra sa re por ma sa lu pa at pam ban sang in dustri ya li sa syon at iba pang hak ba ngin pa ra sa hus ti ‐ syang pan li pu nan at pam ban sang so be ran ya. Ki na ka ta wan ni la ang pam ban sa at de mok ra ti kong in te res ng ka ni-kan ilang sek tor. Kaug nay ng pi nir ma hang Os lo Joint Sta te ment, nag la bas ng pa ha ‐ yag ng su por ta ang pam ban sang pa ‐ mu nu an ng Ma ka ba yang Ki lu san ng Ba gong Ka ba bai han (Ma ki ba ka), Li ‐ ga ng Ag ham pa ra sa Ba yan (LAB), Ka ti pu nan ng mga Gu rong Ma ka ba ‐ yan (Ka gu ma), Lu pon ng Ma na nang ‐ gol pa ra sa Ba yan (Lu ma ban), Chris ‐ ti ans for Na tio nal Li be ra ti on (CNL), ga yun din ang Par ti do Ko mu nis ta ng Pi li pi nas at Ba gong Huk bong Ba yan. Bu kas din itong ti nang gap ng mga pan re hi yon at pam pub rin syang ba la ngay ng NDFP. Iti nu tu lak nga ‐ yon ng mga re bo lu syo nar yong or ga ‐ ni sa syon ang pag-aa ral at pag ba ba ‐ lik-a ral sa mga ak da at pa ha yag ni Ka sa mang Jo se Ma ria Si son, ng NDFP at ng Par ti do na may kaug na ‐ yan sa usa pang pang ka pa ya pa an pa ra buk lu rin at ani hin ang su por ta ng mas ma la wak na ma sang Pi li pi ‐ no. Ano ang da pat pag-u sa pan? Da pat pag-u sa pan ang la ga nap na ka wa lan ng lu pang sa ka han ng ma sang mag sa sa ka sa ka na yu nan. Da hil isang dig mang mag sa sa ka ang dig mang ba yan, su sing usa pin ang pagsusulong sa tu nay na re por ma sa lu pa. Bi nu buk lod ng Pam ban sang Ka ti pu nan ng mga Mag bu bu kid (PKM) ang la kas ng mag sa sa ka pa ra isu long ang mga pa ki ki ba kang ito. Wa lang na pa la ang ma sang mag ‐ sa sa ka sa mga hu wad na re por ma sa lu pa ng reak syu nar yong es ta do. Ti ‐ nu koy ng PKM-La gu na ang ka so ng kon sentra syon ng lu pa tu lad ng 7,100 ek tar ya na na sa ka may ng pa mil yang Yu lo, pi na ka ma la king as yen da sa La ‐ gu na, na su ma sak law sa Ca lam ba, Ca bu yao, Sta. Ro sa, at Biñan. Ayon sa PKM-La gu na, ta la mak ang pag pa pa la yas sa mga mag sa sa ‐ ka sa lu pa in ng mga Yu lo na ibi ne ‐ ben ta sa mga ma la la king bur ge ‐ syang kumpra dor tu lad ng mga Aya ‐ la. Isi nai la lim sa pag pa pa lit-ga mit ang mga iri ga dong lu pa tu ngo sa mga golf cour se, sub di bi syon, in ‐ dustri al park, at iba pang ko mer syal na ga mit, na wa lang ka pa ki na ba ‐ ngan sa ma sang mag sa sa ka. "Paa no sa mga ka mi ma ka pag ta ta nim se men ta dong kal sa da at mga as pal ‐ to na ti na ta yu an ng nag la la ki hang gu sa li? Gu tom ang aa bu tin na min Sundan sa pahina 4 ANG BAYAN Disyembre 21, 2023 3
ka yang-ba yan o sa ma-sa mang pa ‐ no no od ng mga prog re si bong si ne, do ku men tar yo o pag ba ba li ta. Isa ‐ ga wa ang mga ito hin di la mang pa ‐ ra ma no od o ma ki nig ang ma sa, kun di pa ra big yan si la ng pag ka ka ‐ ta on na mag la bas ng mga hi na ing, mag bi gay ng pa na naw at ma ki pag ‐ kai sa. Da pat pa ngi ba ba wan ang la hat ng sa lik na nag pa pa tam lay at pu mi ‐ pi gil sa pag su long ng de mok ra ti ‐ kong ki lu sang ma sa. Tu ku yin, uga ‐ tin at iwak si ang la hat ng ba ga heng pu mi pi gil sa pag su long ng ma sa, ka bi lang na ang la hat ng an yo ng pag-aa la ngan at pa ngam ba o ta kot sa ha nay ng ma sa at mga or ga ni sa ‐ dong pwer sa. Ma pa ngi ngi ba ba wan ang la hat ng ito sa pa ma ma gi tan ng pag su long at pa mu mu no sa pag la ‐ ban. Ma ra ming ba gong tung ku ling kai la ngang gam pa nan, ka ya't kai la ‐ ngang pa li ta win ang ma ra ming ba ‐ gong pwer sa. Ang apoy ng mga pa ‐ ki ki ba kang ma sa sa mga da ra ting na bu wan ang mag pa pan day sa ba ‐ gong mga pu lu tong ng mga pam ‐ ban sa-de mok ra ti kong pwer sang uus bong mu la sa ha nay ng ma sa, na mag da rag dag sa sig la at ta pang ng ki lu sang ma sa sa ka lun su ran at ka ‐ na yu nan. Mag ti wa la sa mga ba gong pwer sa la lu na sa ha nay ng naka ba ‐ bata ng henerasyon: ma panga has si lang big yan ng res pon si bi li dad, ga ba yan, ta sa hin at la gu min ang ka ra na san pa ra sa ma bi lis na pag- un lad at pag ba li kat sa pa pa la king mga ga wa in. Kaa lin sa bay ni to, tu ‐ luy-tu loy na mag pa li taw ng ba gong mga kad reng ma mu mu no sa mga ga wa in at isa ga wa ang kumpre hen ‐ si bong pag sa sa nay sa ka ni la sa ideo lo hi ya, pu li ti ka at or ga ni sa ‐ syon. Da pat pa la ka sin ng Par ti do at mga re bo lu syo nar yong pwer sa ang pa mu mu no ni to sa tu luy-tu loy na pag pa pa sig la ng re bo lu syo nar yong ki lu sang ma sa kap wa sa ka lun su ran at ka na yu nan. Kaa ki bat ito sa pa ‐ ngu na hing tung ku ling pa mu nu an ang Ba gong Huk bong Ba yan at pag ‐ su su long ng re bo lu syo nar yong ar ‐ ma dong pa ki ki ba ka sa ka na yu nan. Unang taon ng pag ka mar tir ni Ka Jo ma, gi nu ni ta 2 de tatsment ng mi li tar, pi na pu tu kan ng BHB-Neg ros TAHIMIK NA NAKALAPIT at pi na pu ‐ tu kan ng mga Pu lang man di rig ma ng Ba gong Huk bong Ba yan (BHB) sa Neg ‐ ros ang da la wang de tatsment ng mi li ‐ tar noong na ka ra ang ling go. Gi nu ni ta sa pa ma ma gi tan ng mga kum pe ren sya at pang kul tu rang pag ta tang hal ang unang taon ng pag ka mar tir ni Ka sa mang Jo se Ma ria Si son, da ki lang li der, gu ro at ko mu nis tang Pi li pi no. Nag ti pon sa Univer sity of the Phi lip pi nes (UP)-Di li man ang daan- da ang in di bid wal, kap wa mga be te ra nong ak ti bis ta at ka ba ta an, pa ra sa isang ta la ka yan at rep lek syon sa mga su la tin ni Ka Jo ma. Pi na ma ‐ ga tang "Reflecti ons on Pa les ti ne, the Phi lip pi nes, and the Struggle for a Just and Las ting Peace," nag bi gay ng mga rep lek syon o per so ‐ nal na pag la la ra wan ang mga pa nau hin ng ak ti bi dad sa mga su la tin ni Ka Jo ma ka bi lang ang "Our Ur gent Tasks," ar ti ku lo sa ag re syon at ma sa ker ng Is ra el sa ma ma ma yang Pa les ti no, mga su la tin sa usa ‐ pang pang ka pa ya pa an sa pa gi tan ng NDFP at GRP, "On Revo lu tio ‐ nary Vio lence," at kan yang hu ling pa ha yag na "Hin di ma ga ga pi ang de mok ra ti kong re bo lu syon ng sam ba ya nang Pi li pi no." Noong Di syembre 13, pi na pu tu kan ng BHB-Central Neg ros ang pat rol ba se ng 62nd IB sa Ba ra ngay San da yao pro ‐ per, Gui hul ngan City, Neg ros Ori en tal ban dang alas 8:00 ng ga bi. Da la wa ang na su ga tan sa tro pa ng 62nd IB. Noon na mang Di syembre 11, pi na ‐ pu tu kan ng BHB-So uthwest Neg ros ang de tatsment ng 15th IB sa Si tyo Pa ngi, Ba ra ngay Ina ya wan, Cau yan, Neg ros Occi den tal. Ta hi mik na ni la pi ‐ tan ng yu nit ng huk bong ba yan ang de ‐ tatsment pa ra bu la bu gin ang nag pa pa ‐ hi ngang mga sun da lo. Sa Ut recht, The Net her lands, nag ti pon ang mga ka sa ma at kai bi ‐ gan ng re bo lu syo nar yong ki lu san sa Pi li pi nas sa upi si na ng NDFP In ‐ ter na tio nal kung saan tam pok ang mga ta lum pa ti, awit, pag ba sa ng tu la at iba pang ti po ng kul tu ral na pag ta tang hal pa ra gu ni ta in ang ma ku lay at ma ka bu lu hang bu hay ni Ka Jo ma. Ang mga ito ay ba ha gi ng apat ka ‐ da bu wan na abe reyds na ar ma dong open si ba ng mga yu nit ng BHB sa is la ng Neg ros sa nag da ang taon. Ma li naw na sam pal ito sa pa ha yag ng 3rd ID na pa pau bos na ang huk bong ba yan sa is la at ma ka kam tan na ang tar get na tu lu ‐ yang "du ru gin" ang BHB. Ini lun sad din ng mga yu nit ng Par ti do Ko mu nis ta ng Pi li pi nas at Ba gong Huk bong Ba yan sa buong ban sa ang iba't ibang ak ti bi dad pa ra gu ni ta in at pag pu ga yan si Ka Jo ma. Sa ilang la ra ngan, isi na bay sa araw na iyon ang mu ling pag sum pa sa ban di la ng Par ti do pa ra pag ti ‐ ba yin ang buong pu song pag si sil bi sa ma ma ma yang Pi li pi no at pag-aa ‐ lay ng bu hay sa pag ta ta gum pay ng de mok ra ti kong re bo lu syong ba yan. Mula sa pahina 3 kung ito ay mag pa pa tu loy," pahayag ng PKM-La gu na. tu nay na ha la ga ng sa hod ng mga mang ga ga wa. Sa NCR, ₱504 na la ‐ mang ang tu nay na ha la ga ng na ta ‐ tang gap na mi ni mum na ₱610. Wa la pa ito sa ka la ha ti ng ₱1,189 ka da araw na an tas ng na ka bu bu hay na sa hod. Sa abe reyds, 35.5% la mang sa na ka bu bu hay na sa hod ang na ta ‐ tang gap ng mga mang ga ga wa sa buong ban sa. ran ya ng Pi li pi nas la ban sa pang hi ‐ hi ma sok at pang-aa ta ke ng im per ‐ ya lis tag Chi na sa West Phi lip pi ne Sea. Da pat pag-u sa pan ang pag su su ‐ long ng pam ban sang in dustri ya li sa ‐ syon. Ang pag ta ta gu yod ni to ay ma ‐ kaaa ga pay sa pag pa pa un lad ng eko ‐ nom ya. Ki na kai la ngan ito pa ra ma ‐ ka lik ha ng mga tra ba ho, ita as ang ki ta at tu gu nan ang ba ta yang mga pa nga ngai la ngan ng ma ma ma yan. Da pat pag-u sa pan ang pag ka ka ‐ mit ng hus ti sya sa li bu-li bong bik ti ‐ ma ng mga pag la bag sa ka ra pa ‐ tang-tao. Mula Disyembre 1, 2022 hanggang Disyembre 1 ngayong taon, nai ta la ng Ang Ba yan ang 957 ka so ng pag la bag sa ka ra pa tang-tao at 127,386 bik ti ma ng re hi meng US- Marcos. Wa lang pa kun da ngan sa pag sa ga sa sa mga ko mu ni dad sa ka ‐ na yu nan ang ar ma dong pwer sa ni to, ga mit ang kam pan ya ng ae ri al bom ‐ bing, pa nga ngan yon at pag-iistra ‐ ping. Da pat pag-u sa pan ang ma la wa ‐ kang ka hi ra pan, ka wa lan ng tra ba ho at ma ba bang sa hod ng ma sang mang ga ga wa. Ayon mis mo sa es ta ‐ dis ti ka ng es ta do, uma bot sa 2.3 mil yong tra ba ho ang nai ta lang na ‐ wa la noong Set yembre. Dag dag sa mga na wa lang tra ba ho ang 358,000 na ini lag lag sa pwer sa ng pag ga wa sa pa re hong pa na hon. Dumarami rin ang bi lang ng nag tat ra ba ho sa im ‐ por mal na eko nom ya. Da pat pag-u sa pan ang lan ta ra ‐ ngang pa nga nga yu pa pa ng re hi ‐ meng Marcos sa among im per ya lis ‐ tang US. Hi na ha ya an ni tong ka lad ‐ ka rin ng US ang Pi li pi nas sa pag sik ‐ in ter-im per ya lis tang gye ra lab ng la ban sa Chi na, at pinagagamit ang buong bansa bilang base sa ilalim ng En hanced Defen se Coo pe ra ti on Ag ‐ ree ment at iba pang tagibang na tra ta dong mi li tar. Ito, at iba pang mga so syo-e ko ‐ no mi kong usa pin, ang pi lit inii wa san at gus tong ta bu nan ng re hi meng US-Marcos sa po sib leng mu ling pag ‐ bu bu kas ng ne go sa syon. Da pat ding pag-u sa pan ang pag ta tang gol sa pam ban sang so be ‐ Tu luy-tu loy na naaag nas ang 4 Disyembre 21, 2023 ANG BAYAN
Ma sa ker sa ka bu ha yan ng mga tsu per at ope rey tor, pa na na gu tan ni Marcos Na ka am bang tul du kan ng re hi meng US-Marcos ang pam pa sa he rong sa sak ‐ gu la tory Board (LTFRB) noong Di ‐ syembre 15, na nag sa sa bing pa pa ‐ ya gang ma kab ya he ang mga yu nit na nag ha in na ng kon so li da syon ka hit hin di pa ap ru ba do ng ahen sya. Iti ‐ nu ring ito ng mga tsu per na "pai la ‐ lim" na hak bang ng ahen sya para patuloy na pwersahing mag kon so li da ng mga prang ki sa. yan (pub lic uti lity ve hicle o PUV) sa pagpilit nitong ipatupad ang pwer sa ‐ hang pagtatanggal sa daan ng mga tra di syu nal na dyip at iba pang sa sak yang pang ma sa sa ta bing ng mo der ni sa syon sa ka ta pu san ng taon. Ibu bun sod ni to ang pag ma sa ker sa ka bu ha yan ng li bu-li bong tsu per at ope rey tor at pag pa pa ‐ hi rap sa or di nar yong kom yu ter na lu bos na na kaa sa sa dyip bi lang pa ngu na hing mo da ng transpor ta syon. Unang hak bang la mang ang sa ‐ pi li tang kon so li da syon ng mga prang ki sa at pag bu buo ng mga "kor ‐ po ra syon" o koo pe ra ti ba sa tu luy-tu ‐ loy na pag tang gal sa mga dyip sa mga lan sa ngan, pag pa lit di to ng mga lu ma at ba gong mga sa sak yan at pag la la tag ng engran de, na pa ka ma ‐ hal at po pon do han ng utang na mga imprastruk tu ra sa transpor ta syon. (Ting nan ang kaug nay na ar ti ku long "Pagkatay sa hari ng lansangan, sakripisyong alay sa altar ng imper- yalistang Japan" sa pa hi na 6.) Noong Di syembre 12, ti gas-muk ‐ hang idi nek la ra ni Marcos na "70% na ng mga ope rey tor ang pu ma lo ob at nag kon so li da" sa ila lim ng hu wad na prog ra mang mo der ni sa syon. In ‐ sul to ni yang bi nan sa gang "mi nor ya" ang li bu-li bong tsu per at ope rey tor na lu ma ban sa hu wad na prog ra ma mu la pa noong 2017. Sa aktwal, da ‐ la wang be ses na na pi li tan ang es ta do na pa la wi gin ang "ded layn" du lot mis mo ng pag tu tol ng ma yor ya ng na sa sek tor. Dag dag pa, pu rong pam ba ba luk ‐ tot ito ng ka to to ha nan. Ayon sa mga tsu per, ang bu kam bi big na da tos ni Marcos ay tu mu tu koy sa ka buuang bi lang ng nag kon so li da pa ra sa la hat ng ti po ng PUV sa buong ban sa, ka bi ‐ lang ang mga bus. Ang to to o, 26% pa la mang ng mga yu nit ng dyip ang nag kon so li da sa Na tio nal Ca pi tal Re ‐ gi on (NCR), ha bang 36% pa la mang ang sa UV Express. Ipi na ki ki ta ni to ang la ga nap na pag tu tol ng mga dray ber at tsu per sa sa pi li tang kon ‐ so li da syon. Sa pag pa sok ng ba gong taon, na sa 30,862 ng mga yu nit ng dyip at 4,852 yu nit ng UV Express ang hin di ma ka pa pa ma sa da sa NCR da hil hin di ito nag kon so li da. Ma wa wa lan ng ka ‐ bu ha yan ang ha los 64,000 na mga tsu per at 25,000 na mga ope rey tor sa NCR. Gu tom ang idu du lot ni to sa ha los 20,000 pa mil ya sa buong NCR. Sa buong ban sa, na sa 64,639 yu nit ng PUV ang hin di nag kon so li da at ma wa wa lan ng tra ba ho ang may 140,000 tsu per at 60,000 ope rey tor. Maaa pek tu han ni to ang 28.5 mil yong pa sa he ro. Sa pag ta tang kang lokohin ang mga tsuper, nag la bas ng Me mo ran ‐ dum Circu lar 2023-051 ang Land Transpor ta ti on Franchi sing and Re ‐ "Bu dol" ng kon so li da syon Na sa ₱1.8 mil yon-₱2.6 mil yon ang pre syo ng sa sak yang "mo der ‐ no," o yaong pa sa do sa Eu ro-4 na pa man ta yan ng emi syon (bi nu bu ‐ gang usok), na ina sem bol sa loob ng ban sa ga mit ang im por ted na ma ki na at pye sa. Abot ₱4 mil yon na man ang buong-im por ted na sa sak yan. Lam ‐ pas ito sa ka ka ya han ng mga tsu per at ope rey tor. Ga yun pa man, ilan sa ka ni la ang na ki pag sa pa la ran, nag ‐ kon so li da ng prang ki sa, at bu mi li, sa pa ma ma gi tan ng pa ngu ngu tang, ng mga yu nit na na kaa yon sa is tan dard ng prog ra ma. Sa isang lat ha la in na ini la bas ng Ibon Foun da ti on, isiniwalat ang ki ‐ na hi nat nan ng isang koo pe ra ti ba na su mu ong sa kon so li da syon at "mo ‐ der ni sa syon." Na ngu tang ang mga dray ber at ope rey tor ni to ng tu ma ‐ ta gin ting na ₱70 mil yon sa bang ko pa ra ma ka ku ha ng 15 mo der nong dyip noong 2020, na di nag da gan ni la ng 11 yu nit sa su mu nod na taon. Ki nai la ngan nilang mag li kom ng ₱33,000 ka da bu wan pa ra ma ba ya ‐ ran ang utang kada sasakyan. Dag ‐ dag ang sa hod at main te nance sa pag pa pa tak bo sa koo pe ra ti ba. Sa kwen ta ni la, ki na kai la ngang ma ka ‐ pag-re mit ng ₱6,000-₱7,000 ang ba wat yu nit araw-a raw pa ra hin di ma lu gi ang ka ni lang ope ra syon. Sa ka ra na san, hang gang ₱3,000 la ‐ mang ang ka yang i-re mit ka da yu nit. Dob le pa sa kit sa ka ni la ang ma ‐ ta as na pre syo ng la ngis da hil dob le ang ki nu kon su mo ng mo der nong dyip. Du lot ni to, hin di na ka sa sa pat Sundan sa pahina 6 ANG BAYAN Disyembre 21, 2023 5
Pag ka tay sa ha ri ng lan sa ngan, sak ri pi syong alay sa al tar ng im per ya lis tang Ja pan Tra pik, po lu syon at pag ka lu gi ng eko nom ya ang isi na sang ka lan ng Asi an ha wak ng mga Du ter te) ang $1 bil ‐ yon utang pa ra si mu lan ang imple ‐ men ta syon ng BRT. Sa ila lim ni to, ba ba wa san ang mga ru ta ng kom yu ‐ ter mu la 120 tu ngong 29 at pa pa li ‐ tan ang ma hi git 7,000 tra di syu nal na dyip at li bu-li bong tray si kel ng 1,100 bus. Kaa ki bat ng pag pa pa lit ng sis te ma ang pag re re to ke sa mga kal sa da ng Davao, pag la la tag ng ba gong mga kal sa da, pag ta ta yo ng mga shed, de pot at ter mi nal ng mga bus, pag sa saa yos ng mga in ter sek ‐ syon, pag ta ta yo ng eskwe la han pa ra sa mga dray ber, at daan li bo't isang re med yong kai la ngang ila tag ba go gu ma na ang BRT. Sa ka buuan, ma ‐ nga ngai la ngan ng ₱73.37 bil yon pa ‐ ra tus tu san ang pro yek to. Dag dag Deve lop men Bank (ADB), ka sab wat ang mag ka su nod na re hi meng Du ter ‐ te at Marcos, pa ra pwer sa hang i-pha seout ang mga tra di syu nal na dyip at pa ‐ li tan ang mga ito ng sarplas na mga sa sak yang ga wang-Ja pan o ng ba gong mga sa sak yang pi na ta tak bo ng kur yen te. Nag la an ang Japan ng $10 bil yong "cli ma te fi nance" pa ra ipa tu pad ang iba't ibang "i ni sya ti ba" pa ra sa pag-a pu la sa cli ma te cha nge, ka bi lang ang mga prog ra ma pa ra sa transpor ta syong "low car bon" tu lad ng jeep ney pha seout. Hi nu gi san ang pha seout sa Pub ‐ lic Uti lity Ve hicle Mo der niza ti on Prog ram (PUVMP) sa ila lim ng re hi ‐ meng Du ter te noong 2017. Pe ro nag si mu la itong itu lak mu la pa 2012, nang ga wan ng ADB ng ser ye ng pa ‐ na na lik sik ang sis te ma ng transpor ‐ ta syon sa Davao City, na ka lau na'y na buo sa Davao Pub lic Transport Mo der niza ti on Project noong 2015. Pi na ka la yu nin ng pro yek to ang lu sa ‐ win ang umii ral na sis te ma ng mga dyip, bus at tray si kel sa syu dad at pa li tan ito ng sis te mang Bus Ra pid Tran sit (BRT), ga mit ang mga sa sak ‐ yan, ma ki na at ma ter yal na ap ru ba ‐ do ng bang ko. (Ginawan ng ADB ng ka pa re hong ser ye ng pa na na lik sik ang "mo der ni sa syon ng transpor ta ‐ syon" sa Met ro Ma ni la noong 2017.) Noong Hul yo, ibi ni gay na ng ADB sa lo kal na gub yer no ng Davao (na Sundan sa pahina 7 Mula sa pahina 5 pa ra sa mga dray ber at ka ni lang pa ‐ mil ya ang bu wa nang ki ta. Ang iba sa ka ni la, bu ma lik na la mang sa pag ma ‐ ma ne ho ng tra di syu nal na dyip na mas ma ba ba ang kon su mo sa la ngis at pag ba ba yad ng bawnda ri sa ope ‐ rey tor. Ayon sa mga dray ber at ope rey ‐ tor, sa ta gal na ni lang na ma ma sa da, di to la mang si la sa "mo der ni sa syon" na lu gi. Ayon pa sa isa, da ti ay ku mi ‐ ki ta si ya ng ₱3,900 sa sistemang bawndari sa tat long yu nit ng tra di ‐ syu nal na dyip, sa "mo der no" hang ‐ la mang ang kanyang gang ₱625 arawang kita. Kri sis sa transpor ta syon noong 2015. Ito ang pi na ka la ga nap na mo da ng transpor ta syon, pi na ‐ kaa bot-ka ya, at ayon sa mga eksper ‐ to, pi na ka ang kop sa kli ma at umii ral na mga daan sa Pi li pi nas, la lu na sa mga pru bin sya. Ti na ta yang lag pas doble ang itataas ng pa ma sa he, oras na tang ‐ ga lin ang mga ha ri ng lan sa ngan. Sa pag-aa ral ng isang insti tu syon sa Univer sity of the Phi lip pi nes noong 2021, maaa ring uma bot nang hang ‐ gang ₱34 ang mi ni mum na pa ma sa he sa mo der nong dyip, mu la sa ka sa lu ‐ ku yang ₱13 pa ra sa unang apat na ki lo met ro sa tra di syu nal. Nga yon pa la mang, mas ma hal na nang ₱2 ang pa ma sa he sa mo der nong dyip. tsu per at ope rey tor sa buong ban sa ni tong Di syembre. Iki na sa ni la ang da la wang-a raw ti gil-pa sa da noong Di syembre 14-15 at nag tu ngo sa Men dio la pa ra magpro tes ta. Si ‐ gaw ni la: Marcos tray dor sa tsu per, wa lang pu so sa kom yu ter, tu ta ng kor po ra syon at da yu han! na Inia nun syo din ng gru pong Pag ‐ ka kai sa ng mga Sa ma han ng Tsu per at Ope ra tor Na ti on wi de (Pis ton) at Sa ma hang Ma ni be la Ma na na kay at Nag kai sang Ter mi nal ng Transpor ta ‐ syon (Ma ni be la) ang pag pa pa tu loy ng ka ni lang mga pro tes ta, ak syong ma sa at ti gil-pa sa da hang gang ma ‐ ta pos ang taon, ba go si la tu lu yang pag ba wa lang ma ma sa da sa lan sa ‐ ngan. Wa lang du da, na pa ka la king per ‐ wi syo sa mga kom yu ter ang big la an at pwer sa hang pag-aa lis ng mga tra ‐ di syu nal na dyip sa daan pag pa sok ng taon, o ka hit ma ta pos ang pa lu git ng LFTRB ha bang na sa pro se so ng kon so li da syon ang ma yor ya ng mga prang ki sa. Sa Met ro Ma ni la la mang, ti na ta yang na sa 75.8 mil yong pa sa ‐ he ro ang isi na sa kay ng mga ito ka da ki lo met ro, ayon sa isang pag-aa ral Ayon sa pag-aa ral, ma pi pi li tang mag ta as ng si ngil sa pama sa he ang mga koo pe ra ti ba pa ra ma ba ya ran ang na pa ka ma hal na mga mo der ‐ nong dyip at sak la win ang pa na-pa ‐ na hong pag pa paa yos da hil sa ma ba ‐ bang ka li dad ng mga ito. Bu hay-o-ka ma ta yang la ban Mu ling nag lun sad ng ti gil-pa sa ‐ da at ma la wa kang pro tes ta ang mga Ayon sa Pis ton at Ma ni be la, tu ‐ luy-tu loy na la la ba nan ng mga tsu ‐ per, ope rey tor at ma ma ma yan ang sa pi li tang kon so li da syon at pal pak, pa hi rap, at hu wad na PUV Mo der ‐ niza ti on Prog ram. De ter mi na do si ‐ lang "i san dal sa pa der" ang re hi ‐ meng Marcos at pa pa na gu tin ito sa pag ma sa ker sa ka bu ha yan ng ma ra ‐ li tang Pi li pi no. 6 Disyembre 21, 2023 ANG BAYAN
sa utang, ku ku nin ang pon do sa bad yet ng pam ban sa at lo kal na gub yer no. gang "di lig tas, di kom por tab le, ma ‐ sa ma sa ka lu su gan, at di maa sa han da hil la ging wa la sa oras." Ka bi lang sa ma ra ming ibi ni gay na da hi lan ang ka wa lan ni to ng pin to at pag pa sa kay at pag ba ba ng mga pa sa he ro sa pu ‐ we tan ng sa sak yan at hin di sa mga "si de walk." Gayunpaman, wa lang ibi ni gay na mga da tos ang mga pa ‐ na na lik sik na ito sa sinasabing mga "pinsala" na dala ng dyip, tulad ng mga aksidente, at iba pa. mga apek ta dong pa mil ya at pau tang pa ra ma ka bi li ng sa sak yang nag ka ‐ ka ha la ga ng na ka tu tu li rong ₱2 mil ‐ yon. Pag ka tay sa ha ri ng lan sa ngan, sak ri pi syong alay sa al tar ng im per ya lis tang Ja pan Pa ra nyut ra li sa hin ang ma li li it na tsu per at ope rey tor na tu mu tol sa pai la lim na pha seout, ina ta ke ang ka ni lang mga sa ma han ga mit ang buong pa sis tang ma ki nar ya ng es ta ‐ do. Mu la 2017, ipi na tu pad rin ng lo ‐ kal na gub yer no ri to ang pwer sa ‐ hang kon so li da syon ng mga prang ki ‐ sa. (Sa man ta la, hin di pi na pan sin sa pang-aa ta ke ng ADB at es ta do ang pi nang ga ga lingan ng ha los 85% ng GHG, tu lad ang mga pab ri ka, plan ta, ma la la king ne go syo, at ibang sa sak ‐ yan. Na ka ri rin di ring pa king gan ang pag di di in ng ADB sa tra di syu nal na dyip bi lang "pol lu tant" ga yong ma ‐ la yong mas ma la ki ang pa na na gu tan ng Ja pan at sa ri li ni tong mga in ‐ dustri ya, pa ti na ang mga sa sak yang si na sa lak sak ni la sa Pilipinas, sa emi syon ng car bon dioxi de sa buong mun do.) Pag ma ma la ki ng ADB, ang BRT- Davao ang mag si sil bing mo de lo ng "mo der ni sa syon" ng transpor ta syon sa buong ban sa. Na ka pi la nang isu ‐ nod di to ang BRT-Quezon City at BRT-Ce bu. Ang dyip, na ori hi nal na ga wa mu la sa mga sa sak yang mi li tar na ini wan ng US sa Ika la wang Dig ma ‐ ang Pan da ig dig, at de ka-de ka da nang nag ha ha tid sa ma ma ma yan sa ka ni lang mga pa ro roo nan, ay big ‐ lang na ging "sa lot sa lan sa ngan." Ka pa lit ng mga dyip, ibi ni da ng es ta do at mga bur ge syang kumpra ‐ dor ang kun wa'y "cli ma te-re si li ent" na mga sa sak yan tu lad ng Hi nu Isuzu-Al ‐ Isuzu-Centro, XU343, mazo ra at To yo Mo tors E-Jeep, la ‐ hat ga wang-Ja pan. Pa sa do diu ma no ang mga ito sa Eu ro pe an emis si on stan dard, ang pa man ta yan sa emi ‐ syong nag si sil bi sa mga ta ga pag ma ‐ nu pak tu ra ng sa sak yan sa US at Eu ‐ ro pe. Bi nan sa gan ang mga ito bi lang "mo der nong dyip" at "e-jeep," ka hit wa la itong ha wig sa tra di syu nal na dyip at sa aktwal ay ma li li it na bus na di sen yong Ja pa ne se at Ko re an. itong "ma yor na kontrib yu tor" ng po lu syon, ka hit pa na sa 300,000 la mang ang mga ito sa 12.75 mil yong sa mut sa ring kla seng sa sak yan sa buong ban sa at ti na ta ‐ yang mas mababa sa 15.5% ang ibi ‐ nu bu ga ni to sa ka buuang GHG (gre ‐ en hou se gas es) ng Pi li pi nas. Idi nek la ra Pag pa tay sa ha ri ng lansangan Pa ra big yan-kat wi ran ang pag ‐ pa la yas sa mga tra di syu nal na dyip sa lan sa ngan, ipi na la ga nap ng ADB at ng reak syu nar yong es ta do sa mga "pa na na lik sik" ni to ang pa na naw na "li pas na" ang di sen yo at tek no lo hi ‐ ya ng dyip, at na di sa pat ang pag ‐ ma man ti ne at di koor di na do ang mga ope ra syon ni to. (I sa sa ga yong mga pa na na lik sik ang ini han da ng En rique Razon Lo gis tics Insti tu te ng De La Sal le Univer sity pa ra sa De ‐ partment of Envi ron ment and Na tu ‐ ral Re so urces.) Nang kontra hin ng ma li li it na tsu per at ope rey tor ang prog ra ma, bi nan sa gan si lang mga "an ti-mo der ‐ ni sa syon," at, sa di ii lang pag ka ka ‐ ta on, mga ko mu nis ta at "NPA" pa ra sin da kin at pa ta hi mi kin si la. Pi ni lit si lang ma ki pag kompro mi so sa ti na ‐ wag ng ADB na "just tran si ti ‐ on" (ma ka ta ru ngang tran si syon) na ang la man ay isa hang pag-a yu da sa Ang pi na ka ga mit na mo da ng inaa sa han ng transpor ta syon na mil yun-mil yong Pi li pi no ay bi nan sa ‐ Da hil wa la sa ka ka ya han ng mga tsu per at ope rey tor ang pre syo ng mga ito, si nung ga ban ng mga pi na ‐ ka ma la la king kumpra dor at bu ruk ‐ ra ta ang pag ka ka ta on na mag ta yo ng mga kor po ra syon na may daan- da ang sa sak yang na ka re histro pa ra ma ko po ang ma yor at pi na ka ma la la ‐ king mga ru ta. (Ka sa bay ng kon so li ‐ da syon ng prang ki sa ang pla nong pag ba ba was ng mga ru ta at pag li li ‐ mi ta ng mga ito sa ii sa o ii lang mga koo pe ra ti ba o kor po ra syon.) Sa man ‐ ta la, ang mga ope rey tor na nag pa ‐ hu log sa bi tag at uma sa sa mga pa ‐ nga ko ng kon so li da syon ay lu nod na sa utang at si ra-si ra na ang mga sa ‐ sak yan. (Tignan ang kaugnay na artikulong "Masaker sa kabuhayan ng mga tsuper at opereytor, pananagutan ni Marcos" sa pahina 5.) Sundan sa pahina 8 7 ANG BAYAN Disyembre 21, 2023
Mula sa pahina 7 Ku mi ki ta na mu la sa utang, ki ki ta pa mu la sa pro duk to Ang ADB ay mul ti la te ral na bang kong iti na yo ng im per ya lis tang Ja pan pa ra ma ging da lu yan ng sarplas na ka pi tal ng es ta do at mga mo no pol yong ka pi ta lis tang Ja pa ne ‐ se. Ini lu lu was ni to ang na tu rang ka ‐ pi tal sa an yo ng official deve lop ment as sis tance o ODA o utang at iba pang pi nan syal na instru men to pa ra sa mga "pro yek tong pang ka un la ‐ ran." Alin su nod sa ka ta ngi an ni tong mo no pol yong pi nan sya, pi na du du las ng mga utang ang pag ben ta ng ser ‐ bi syo at sarplas na pro duk tong Ja ‐ pa ne se, pa ngu na hin ng ma bi bi gat na ma ki nar ya at sa sak yan. Na ka ba se ito sa Man da lu yong City. Kun di syon ng mga pau tang ni to ang pag ga mit ng Ja pa ne se na ka sa ‐ na yan, di sen yo, ma ki nar ya, at ma da ‐ las pe ro hin di la gi, mga pro duk to. Ha ‐ wak ni to ang pro se so ng procu re ment (pag bi li ng ga mit at sup lay) at pag ga ‐ wad ng mga kontra ta. Sa BRT-Davao, ha lim ba wa, iti nak da sa pau tang ang pag bi li ng 1,100 bus na naaa yon sa "istrik tong pa man ta yan" ng Ja pan. Isa ang Pi li pi nas sa pi na ka ma la ‐ king "be ne pi syar yo" o ma ngu ngu ‐ tang ng bang ko at ng Ja pan mis mo. Da la wang-kat lo (2/3) ng ODA na "na ta tang gap" ng Pi li pi nas ay Ja pa ‐ ne se. Ayon sa web si te ni to, di ba ba ‐ ba sa 30 pro yek tong imprastruk tu ra ang iti nu tu lak ni to sa sek tor ng transpor ta syon ng Pi li pi nas. Ma hi git 20 di to ang ak ti bo, li ma ang an tas- ap ru ba do at da la wa ang na sa an tas- pa nu ka la. (Sa man ta la, may ha wak ang World Bank na 18 pro yek to sa sek tor.) Sa ila lim PUVMP, ma gi ging dam ‐ bu ha lang tam ba kan ang Pi li pi nas ng ka lak han mga ga mit nang sa sak yan (second hand) ng Ja pan, Ko rea at ka hit ng ka ri bal ni tong Chi na - ka sa ‐ ma ng sarplas ni tong mga pro duk to tu lad ng ka me ra, air con di tio ning, wifi, sis te ma ng ku lek syon ng pa ma ‐ sa he, at iba pang bur lo loy na gi na ‐ wang re ki si to sa "mo der ni sa syon." Mag si sil bi rin itong mag ta ta gal na mer ka do ng mga ba ter ya, pye sa at ma ki na na kai la ngan pa ra sa main ‐ te nance ng mga sa sak yan. Ma gi ging kli yen te na man ang mga sa sak yang Mga dray ber ng bus, nagpro tes ta sa upi si na ng LTO NAGPRO TES TA SA UPI SI NA ng Land Transpor ta ti on Office (LTO) sa Quezon City noong Di syembre 18 ang mga dray ber ng bus mu la sa iba't ibang kum pan ya upang ipa ba su ra ang hin di ma ka ta ru ngang De me rit Points System ng ahen sya na ipi na tu pad noon pang 2019. Pi na ngu na han ang pag ki los ng Manibela o Ma la yang Al yan sa ng Bus Emplo ye es at La bo ‐ rers. Nag pa taw ang na tu rang sis te ma, na ba ha gi ng Re pub lic Act 10930, ng dob le-dob leng "de me rit points" pa ra sa mga dray ber ng pam pumbli kong sa sak yan kum pa ra sa pri ba dong mga sa sak yan. Sang-a yon di to, ka pag nag ka mit ang isang dray ber ng 40 "de me rit points" du lot ng mga "pag la ‐ bag" sa ba tas tra pi ko, ipag ka ka it ang kan yang li sen sya ng da la wang taon. Li bu-li bong mga dray ber at mang ga ga wa ng bus ang na pe per wi syo at na nga nga nga nib ma wa lan ng ka bu ha yan du lot ni to. La lo itong tu min di sa na ka ra ang mga bu wan nang na ki pag sab wa tan ang mga lo kal na gub yer no at coast guard sa pag pa pa tu pad ng pa ta ka ran. Giit ni la, ka sa la nan din ng ma gu long sis te ma ng transpor ta syon kung ba kit "na la la bag" ng mga dray ber ang mga pa ta ka ran sa tra pi ko. Wa la uma nong ipi na tu tu pad na maa yos na sa ka yan at ba ba an ng mga pa sa he ro. 8 pi na ta tak bo ng kur yen te ng mga na ‐ ka ta yo at ita ta yo pa la mang na da ‐ yu hang mga plan ta ng re ne wab le energy. Tu lad ng BRT-Davao, ba ha gi ang pha seout ng dyip sa mas ma sak ‐ law na di sen yo ng pag pa pa lit ng buong sis te ma ng transpor ta syon. Na ka pa lo ob di to ang ma la la king pro yek tong imprastruk tu ra tu lad ng pag pa pa la wak ng mga daan at pag ‐ la la tag ng "mis sing" na mga net work ng daan (o kung saan wa la) pag ku ‐ kum pu ni at pag la la tag ng mga tu lay kung saan wa la, pag la la gay ng ba ‐ gong sis te mang pang tra pi ko, pag ta ‐ ta yo ng dam bu ha lang mga ter mi nal pa ra sa mga "mo der nong dyip," pag bu buo ng uni por ma dong sis te ma ng pag tang gap ng pa ma sa he (pa ma ‐ lit sa mga kun duk tor), at ma ra mi pang ibang pag la la ga kan ng sarplas na kapital at produkto ng Japan. Ap ru ba do na ang ilang kaug nay at mag ka ka ug nay na pro yek to tu lad ng Met ro Ma ni la Brid ges Project at Epifa nio de los San tos Gre en ways Project, ga yun din ang pag sa saa yos ng LRT 1 at LRT 2. Ap ru ba do na rin ang pro yek to ng pag la la tag ng ba ‐ gong sis te ma ng ri les tu lad North- So uth Com mu ter Rail way Project na idu dug tong sa umii ral nang mga ri les ng mga tren (LRT 1, LRT 2, MRT.) Ma la pit nang ap ru ba han ang Ma ni la Met ro Rail Tran sit Li ne 4 Project. Pi na ka ma la ki sa mga ito ang $7- bil yong Manila Subway Project o sis ‐ te ma ng tren sa ila lim ng lu pa na "co-fi nanced" ng ADB at Ja pan In ‐ ter na tio nal Coo pe ra ti on Agency. Na ko po ng mga kum pan yang Ja pa ‐ ne se ang mga kontra ta pa ra mag ‐ sup lay ng 25 tun nel bo ring machi ne at iba pang ma ki nar ya, ga yun din pa ‐ ra sa eksplo ra syon, di sen yo at pag ‐ bu bu tas ng lu pa. Sa la hat ng mga pro yek tong ito, bu kam bi big ng ADB, ng re hi meng Du ter te, at nga yon ng re hi meng Marcos, ang ka hung ka gang mag ha ‐ ha tid ang mga ito ng "a bot-ka ya, lig tas at maaa sa han" na mo da ng pam pub li kong transpor ta syon pa ra ga wing ang pag pa tay ni to sa ka bu ha yan ng ma ‐ ma ma yan. ka tang gap-tang gap Disyembre 21, 2023 ANG BAYAN
ANG BAYAN Disyembre 21, 2023 9
Pas ko ng pag-a sa at pa nga rap: Ang OFW sa git na ng pa ngu ngu li la at kri sis Ang ka pas ku han, pa ra sa ka lak han ng mga over se as Fi ‐ li pi no wor ker (OFW), ay hin di la mang isang pa na hon ng pag di ri wang kun di isang pa na hon din ng ma tin ding pa ‐ ngu ngu li la at pa nga nga rap. Ang ka ni lang pi na kaaa sam na re ga lo: ang ma ka pi ling ang ka ni lang mga ma hal sa bu hay. Sa git na ng ma tin ding kri sis sa eko nom ya, mga ha mong pan li pu nan, at pa tu loy na pam pu li ti kang si ga lot sa buong mun do, ma ra ming OFW ang na ha ha rap sa ma pa it na ka to to ‐ ha nang ang ka ni lang pa nga rap na pag-u wi ay maaa ring hin di mai sa ka ‐ tu pa ran nga yong Pas ko o sa ma la pit na hi na ha rap. Si na sa la min ni na Mi ri am, isang ca re giver, at Ana, isang do mes tic wor ker, sa Uni ted King dom, ang pa ‐ nga rap ng ma ra ming OFW na nag ‐ na na is ma kau wi ngu nit na pi pi gi lan ng ma ra ming mga ba la kid. "Kung ka mi lang ang ma su su nod, gus tong- gus to na ming ma kau wi. Pe ro na pa ‐ ka ma hal ng pa ma sa he at la gi ka ming pi ni pi gi lan ng na pa ka hi rap na sit wa ‐ syon sa Pi li pi nas. Kung hin di ka mi ma ka ba lik ri to, paa no na?" ani la. Pa ra na man kay Car los, isang sea man na pan sa man ta lang du ma ‐ ong sa Southhampton. England, "Hin di ba le nang wa la akong noche bue na, ang ma ha la ga ay ma ka pag ‐ pa da la ako ng pe ra at re ga lo sa aking pa mil ya. Ka hit man lang sa ga ‐ no ong pa ra an ma ram da man ng pa ‐ mil ya ko na ka sa ma ni la ako nga yong Pas ko." Ti na ta yang na sa ma hi git-ku mu ‐ lang 300,000 ang mig ran teng Pi li pi ‐ no sa Uni ted King dom, ito na ang pi ‐ na ka ma la king po pu la syon ng mga OFW sa buong Eu ro pe. Sa man ta la, na na na ti ling na sa 75% ng ka buuang po pu la syon ng mga seafa rer ng mun do ay mga Pi li pi no. Ko mun ang pa nga rap ni lang la ‐ hat: edu ka syon pa ra sa ka ni lang mga anak, isang maa yos na ta ha nan, at ma ta tag na ki na bu ka san sa Pi li pi ‐ nas pa ra sa ka ni lang mga ma hal sa bu hay. Sa ka bi la ni to, ang mga ha ‐ mong pam pi nan sya, pag ka lug mok sa utang, ka wa lan ng se gu ri dad at ka ‐ wa lang pag-a sa sa Pi li pi nas ang pa ‐ tu loy na nag pa pa ‐ hi rap sa ka ni lang mga sit wa syon. Ka ma kai lan, lu ma ‐ bas ang isang diu ma no'y pag su su ri ng gub yer no na nag sa sa bing ma ra mi raw OFW ang "nag ba ba lak" na umu ‐ wi pag ka ta pos ng li mang taon sa ibang ban sa. Hin di ito to too noon, at la long sun tok sa bu wan ito nga yon. Ang lu ma la lang kri sis sa eko ‐ nom ya sa Pi li pi nas na ki na ta ta ngi an ng pag lo bo ng pre syo ng mga bi li hin at ba ta yang ser bi syo, ka wa lang lu ‐ pang sa ka han at tra ba ho, at ka li wa't ka nang mga pa hi rap na pa ta ka ran ng gub yer no ay nag du du lot ng ka ‐ wa lang-ka ti ya kan sa pag-u wi ng mga OFW. Ka lak han sa ka ni la ay lu ‐ ma bas ng ban sa da hil wa lang tra ba ‐ hong may na ka bu bu hay na sa hod sa Pi li pi nas. Nag-aa la la si la na sa ka ling si la ay bu ma lik sa Pi li pi nas, maaa ‐ ring du mob le o trip le ang ka ni lang ka rag da gang pi nan syal na mga pa ‐ sa nin at ka wa lan ng se gu ri dad sa tra ba ho. Ang mga kontra-mig ran te at kontra-mang ga ga wang pa ta ka ran, pag ta as ng ha la ga ng pa mu mu hay at ka wa lang tra ba ho sa Pi li pi nas ang pa ngu na hing da hi lan kung ba kit nag- aa tu bi li ang mga OFW na umu wi. "Ang ba lak na umu wi, la ging nan di ‐ yan iyan. Pe ro la gi na ming kai la ‐ ngang tim ba ngin ang ma ra ming ba ‐ gay. Hin di ito bas ta-bas tang de si ‐ syon na pwe deng ta ni ngan ng li ma o ilang taon lang," sa bi ni Car los. "Kung ta la gang gus to ng gub ‐ yer no na umu wi na ang mga OFW, da pat ti ya kin ni lang may sa pat na opor tu ni dad pa ra sa amin pa ra ma ‐ bu hay ka mi at mai ta gu yod na min ang aming mga pa mil ya. Ma ta gal nang si na sa bi na ang mga re mi tans ng mga OFW ang sal ba bi da ng eko ‐ nom ya na tin, pe ro ba kit hang gang nga yon, wa lang pa ring pag-un ‐ lad?" ani Mi ri am. Dag dag pa ni Ana, "Ta pos ma ‐ ba ba li ta an na ming si Pre si den te (Marcos), pa nay-pa nay ang pag- ab ro ad. Bu ti pa si ya kung gus tong mag-ab ro ad at umu wi ng ban sa, ka hit kai lan ni ya gus to, pwe de ni ‐ yang ga win. Mga 'official trip' daw iyon, ga ling sa ka bang-ya man ng ban sa. Doon ba na pu pun ta ang mga re mi tans na min?" Ayon sa Mig ran te In ter na tio nal, upang ma lu tas ang su li ra nin ng pwer sa hang mig ra syon ng mga mang ga ga wang Pi li pi no, hin di pa ta ‐ ka rang la bor export kun di tra ba ho at na ka bu bu hay na sa hod sa Pi li pi nas ang da pat na tu gon ng gub yer no. Noong Di syembre 18, gi nu ni ta ng mga mig ran teng mang ga ga wa at ka ni lang mga pa mil ya ang In ter na ‐ syu nal na Araw ng mga Mig ran te sa pa ma ma gi tan ng pag kun de na sa re ‐ hi meng Marcos sa pag pa pa ba ya ni ‐ to sa kag yat na mga usa ping ng mga OFW at mig ran teng Pi li pi no ka sa bay ng pag pa pa ig ting ni to sa prog ra mang la bor export. Sa man ta la, sa ka bi la ng mga ha mon at la yo, pa tu loy na umaa sa ang mga OFW na ba lang araw, ma ‐ kauu wi rin si la at ma ka ka sa ma ang ka ni lang mga ma hal sa bu hay sa isang tu nay na ma sa ga nang Pas ko pa ra sa ka ni lang mga pa mil ya at li ‐ pu nang Pi li pi no. 10 Disyembre 21, 2023 ANG BAYAN
Mag sa sa ka sa Northern Sa mar, pi na tay ng 74th IB Pi na tay sa wa lang-pa tu mang gang pa ma ma ril ng mga sun da lo ng 74th IB ang mag sa sa kang si Pi do Men des sa Ba ra ngay San Jo se, Ma pa nas, Northern Sa mar noong Nob yembre 22. Na sa ka sag sa gan noon ng isang focu sed mi li tary ope ra ti on ang na tu rang yu nit mi li tar na na ka pai la lim sa ku mand ni BGen. Noel Ves tu ir ng 802nd IBde. Mu la 2013, ti nu tu gis na si Men ‐ des, 60, ng mga sun da lo ma ta pos siyang ma ka ta kas sa pang hu hu li ng 34th IB. Si mu la noon, tu mi ti ra na si ‐ ya sa kan yang sa ka han sa bu kid pa ra iwa san ang mga sun da lo. Pag-a res to. Ma ta pos ang pa la ‐ bas na engkwentro ng 94th IB, ina ‐ res to ng mga sun da lo ang mag sa sa ‐ kang si Po koy Reb ra dil la, ka sa ma ang kan yang anak, sa Sit yo Ka ra na wan- Bu li, Ba ra ngay Bue navis ta, Hi ma ‐ may lan City, Neg ros Occi den tal noong Di syembre 7. Isi nai la lim si ya sa tortyur at ili gal na iki nu long sa kam po ni to sa Ba ra ngay Tam bo, Ayu ngon, Neg ros Ori en tal. Pag du kot. Di nu kot noong Di ‐ syembre 18 at ipin re sen ta bi lang "sur ren de ree" noong Di syembre 18 ng 11th IB ang da la wang bun tis na hors de com bat na mga man di rig ma ng Ba gong Huk bong Ba yan (BHB)- So ut he ast Neg ros. Di nam pot sila sa Sia ton, Neg ros Ori en tal at ka sa lu ku ‐ yang iti na ta go ng mi li tar. Mi li ta ri sa syon. Nag tam bak ng ilan da ang tro pang mi li tar ang 62nd IB sa Bi nal ba gan at ka ra tig na mga ba yan sa Neg ros Occi den tal si mu la Di syembre 9. La yu nin ni tong pa ta hi ‐ mi kin at su pi lin ang mga kaa nak at re si den te sa ka ni lang pa na wa gang hus ti sya pa ra kay Brau lio "Banny" Tu ba la do na pi na tay ng mga sun da lo noong Di syembre 6. Hi git 100 sun da lo ng 62nd IB ang nag-oo pe ra syon sa Sit yo Sunflo ‐ wer sa Ba ra ngay San tol at Sit yo Tam bo, Ba ra ngay Amun tay, pareho sa Bi nal ba gan. Sa pi li tang pi na li kas ng mga sun da lo ang 15 pa mil ya mu la sa Sit yo Ka ra na wan, Ba ra ngay Amun tay noong Di syembre 9. Uma ‐ bot sa 100 ka tao ang apek ta do ng pag pa pa li kas, kabilang ang mga bata. Pang gi gi pit. Ar bit rar yong idi ne ‐ ti ne at idi ne port ng re hi meng US- Marcos si Ed na Becher, Fi li pi na- Swiss na ak ti bis ta at ta ga pa ngu lo ng Anak ba yan-Switzer land, noong Di ‐ syembre 7. Iki nu long si ya ng hi git sa da la wang oras sa NAIA Ter mi nal 3 ba go pwer sa hang pi na ba lik sa Switzer land. Ini la gay si ya sa "black‐ list" o mga pinagbawalang maka- pasok sa ban sa du lot ng kan yang uma no'y "kontra-gub yer nong mga ak ti bi dad." Isa si Becher sa mga ak ‐ ti bis tang nagpro tes ta laban kay Marcos Jr sa Switzer land noong Enero. Sa Bicol, gi ni gi pit ng 903rd IB de si Rey nard Mag to to, myembro ng Na tio nal Uni on of Jour na lists of the Phi lip pi nes (NUJP) at ma ma ma ha yag ng Ba re tang Bi kol non. Sa man ta la, nagpyan sa noong Di ‐ syembre 18 ang da la wang li der-ma sa sa Cebu sa ka song frustra ted ho mici ‐ de na isi nam pa ng militar. Nagpyan sa si na John Ruiz III, koor di ney tor ng Ba yan Mu na Central Vi sa yas, at Jhong gie Ru mol ma ta pos ma la man ang ka song nagdadawit sa ka ni la sa ar ma dong engkwentro ng BHB at AFP sa To bo so, Neg ros Occi den tal noong Ab ril. Pan da ig di gang Araw ng Ka ra pa tang-tao, gi nu ni ta Bang kay ng mga na pa tay sa eng kwentro sa Ba ta ngas, ni la pas ta ngan ng 59th IB GINUNITA SA PROTESTA ng mga de mok ra ti kong gru po sa Met ro Ma ni la ang Pan da ig di gang Araw ng Ka ra pa ‐ tang-Tao at ang kaugnay na ika-75 ani ber sar yo ng Pan ‐ da ig di gang Dek la ra syon sa Ka ra pa tang Pan tao noong Di ‐ syembre 10. Nag ka ro on ng ka tu lad na mga pro tes ta sa mga syu dad ng Ba guio, Le gazpi, Na ga, Baco lod, Ce bu, Iloi lo, Roxas, Davao at sa ba yan ng Ka li bo sa Ak lan. Pi na mu nu an ng Ka ra pa tan at Ba gong Al yan sang Ma ‐ ka ba yan (Ba yan) ang li bu-li bong Pi li pi nong nagpro tes ta sa 11 sentro ng pag ki los sa ban sa pa ra si ngi lin ang reak ‐ syu nar yong gub yer no sa mga pag la bag nito sa ka ra pa ‐ tang-tao sa hi git 1.6 mil yong Pilipino mu la nang mau po si Marcos sa po der. Li ban di to, ki nun de na ng mga gru po ang pa pel ng US sa ma pa na la sang kontra-in sur hen syang kampanya ng rehimen na iti nu tu ring ni lang ba ha gi ng pang hi hi ma sok sa ban sa at sa Asia-Pacific. Ini ha yag din ni la sa pro tes ta ang pa ki kii sa sa ma ma ma yang Pa les ti no nadumaranas ng walang kapantay na pagdurusa dulot ng kam pan yang he ‐ no sid yo ng US-Is ra el sa Gaza at West Bank. PA HI RA PAN ANG PAG KU HA ng mga bang kay ng mga na pa tay sa isang engkwentro sa pa gi tan ng isang yu ‐ nit ng Ba gong Huk bong Ba yan, at mga ele men to ng 59th IB, sa hang ga nan ng mga ba ra ngay Di lao at Ma ‐ la lay, Ba la yan, Ba ta ngas noong Di syembre 17. Sa hu ‐ ling ulat, pi to ang na tun ton nang bang kay ng mga gru po ng ka ra pa tang-tao na nag sa ga wa ng fact fin ‐ ding mis si on sa lu gar. Naa bu tan ng mga pa mil ya ng na pas lang ang mga bang kay ng ka ni lang mga kaa nak na bas ta la mang ini ‐ wan sa hallway ng isang pu ne rar ya. Isa sa mga na ‐ pas lang ang kaagad na ini li bing nang di ipi naa lam sa pa mil ya. Ban tay-sa ra do ang na tu rang mga pu ne rar ya ng mga sun da lo na hu ma rang sa mga abu ga do at pa ‐ ra le gal na ka sa ma ng mga pa mil ya. Bi na ti kos ng mga gru po ang paglapastangan ng mi li tar sa labi ng mga napaslang, na labag sa mga internasyunal na makataong batas. Anila, ma li naw na may pa na na gu tan ang 59th IB sa na pa ka ra ming pag ‐ la bag sa ka ra pa tang-tao sa Ba ta ngas. ANG BAYAN Disyembre 21, 2023 11
nang si na sa bi na ang mga re mi tans ng mga OFW ang sal ba bi da ng eko ‐ nom ya na tin, pe ro ba kit hang gang nga yon, wa lang pa ring pag-un ‐ lad?" ani Mi ri am. Dag dag pa ni Ana, "Ta pos ma ‐ ba ba li ta an na ming si Pre si den te (Marcos), pa nay-pa nay ang pag- ab ro ad. Bu ti pa si ya kung gus tong mag-ab ro ad at umu wi ng ban sa, ka hit kai lan ni ya gus to, pwe de ni ‐ yang ga win. Mga 'official trip' daw iyon, ga ling sa ka bang-ya man ng ban sa. Doon ba na pu pun ta ang mga re mi tans na min?" Ayon sa Mig ran te In ter na tio nal, upang ma lu tas ang su li ra nin ng pwer sa hang mig ra syon ng mga mang ga ga wang Pi li pi no, hin di pa ta ‐ ka rang la bor export kun di tra ba ho at na ka bu bu hay na sa hod sa Pi li pi nas ang da pat na tu gon ng gub yer no. Noong Di syembre 18, gi nu ni ta ng mga mig ran teng mang ga ga wa at ka ni lang mga pa mil ya ang In ter na ‐ syu nal na Araw ng mga Mig ran te sa pa ma ma gi tan ng pag kun de na sa re ‐ hi meng Marcos sa pag pa pa ba ya ni ‐ to sa kag yat na mga usa ping ng mga OFW at mig ran teng Pi li pi no ka sa bay ng pag pa pa ig ting ni to sa prog ra mang la bor export. Sa man ta la, sa ka bi la ng mga ha mon at la yo, pa tu loy na umaa sa ang mga OFW na ba lang araw, ma ‐ kauu wi rin si la at ma ka ka sa ma ang ka ni lang mga ma hal sa bu hay sa isang tu nay na ma sa ga nang Pas ko pa ra sa ka ni lang mga pa mil ya at li ‐ pu nang Pi li pi no. Sa hod, be ne pi syo at ka ra pa tan, ipi nag la la ban ng mga mang ga ga wang pang ka lu su gan Ra ling-ig lap ng KM. Ma pa nga has na ini lun sad ng Ka ba ta ang Ma ka ba yan (KM) ang ig lap­pro tes ta sa ka ‐ ha ba an ng Recto Ave nue sa May ni la noong Di ‐ syembre 10. Nagraling­iglap din ang KM­Southern Tagalog sa UP­Los Baños noong Disyembre 19. Isi ‐ na ga wa ni la ito sa git na ng pag la gay ng re hi meng US­ Marcos sa or ga ni sa syon sa lis ta han ng mga "te ro ris ‐ tang or ga ni sa syon." Ang ra li ay ba ha gi ng pag di ri ‐ wang sa ika­59 ani ber sar yo ng KM noong Nob ‐ yembre 30. MASINSING MGA PROTESTA ang ini lun sad ng mga mang ga ga wang pang ka lu su gan at ka ni lang un yon sa pa ‐ mu mu no ng Al li ance of Health Wor kers (AHW) ni tong Di ‐ syembre. Ling go-ling gong nag lu lun sad ng mga pag ki los ang AHW sa mga os pi tal at ahen sya ng gub yer no. Mu la Di syembre 5 hang ggang Di syembre 12, nag lun ‐ sad ng pro tes ta ang mga un yon sa Phi lip pi ne Ortho pe dic Cen ter, Na tio nal Children's Hos pi tal, Phi lip pi ne Ge ne ral Hos pi tal, Na tio nal Kid ney and Transplant Insti tu te, Phi ‐ lip pi ne Heart Cen ter, Lung Cen ter of the Phi lip pi nes at Phi lip pi ne Children's Me dical Cen ter, Ton do Me dical Cen ‐ ter, Jo se Re yes Me mo ri al Me dical Cen ter, San Laza ro Hos pi tal at Fa bel la Hos pi tal sa Metro Manila. Tang ga lan sa Conver ge ICT. Tu tol ang mga mang ‐ ga ga wa ng Conver ge ICT sa pag ta tang gal sa 600 mang ga ga wa ng Met ro works (ka pa tid na kum pan ya ng Conver ge) sa buong Met ro Ma ni la noong Nob ‐ yembre. Nag pi ket si la sa sa Re gio nal Conci lia ti on and Me dia ti on Board­NCR sa Quezon Ave nue, Quezon City noong Di syembre 6 ka sa bay ng pag di nig sa "re ‐ dun dancy prog ram" at "cost­cut ting" ng kum pan yang Conver ge ICT. Pag­aa ri ang kum pan ya ni Dennis Anthony Uy na taga­Angeles City. Noong Di syembre 13 su mu god si la sa De partment of Bud get and Ma na ge ment pa ra igi it ang ma bi lis na pag la ‐ la bas ng pon do pa ra sa ka ni lang mga be ne pi syo. Bi na ti kos din ng mga mang ga ga wang pang ka lu su gan ang pag ka ka ta la ga kay Department of Health (DOH) Secretary Teodoro Herbosa. Ani la, hin di si ya na ra ra pat ma ging ka li him ng DOH da hil si ya ay kontra-mang ga ga ‐ wang pang ka lu su gan, isang Red-tag ger, at su mu su por ta sa pri ba ti sa syon ng mga pam pub li kong os pi tal at ser bi ‐ syong pang ka lu su gan. Pe ti syon kontra NTF-Elcac sa Neg ros. Nagpro tes ta sa ha rap ng lo kal na Com mis si on on Hu man Rights sa Baco lod City noong Di syembre 7 ang mga mag sa sa ka at ma ra li tang Neg ro sa non pa ra igi it ang kag yat na pag bu bu wag sa Na tio nal Task Force­Elcac. Ka sa bay ni to, nag ha in si la ng por mal na pe ti syon at na ki pag da ‐ ya lo go sa mga upi syal ng ahen sya. Pi nir ma han ng 1,500 mag sa sa ka at ma ra li ta ang pe ti syon. Pi na ngu na ‐ han ang pag pe ti syon ng Hu man Rights Advoca tes Neg ros at Ki lu sang Mag bu bu kid ng Pi li pi nas­Neg ros. Ling go ng PLGA, ipi nag di wang sa In dia IPINAGDIWANG NG REBOLUSYONARYONG ki lu san sa In dia, sa pa mu mu no ng Com mu nist Party of In dia (Maoist), ang ika-23 ani ber sar yo ng ar ma dong bi sig ni to, ang Peop le's Li be ra ti on Gue ril la Army, mu la Di syembre 2 hang gang Di syembre 8. Iti na tag ang PLGA noong Di ‐ syembre 2, 2000. Ka sa bay ni to, gi nu gu ni ta din ng re bo ‐ lu syo nar yong ki lu san sa In dia ang pag ka pas lang ng tat ‐ long myembro ng Ko mi te Sentral ng ka ni lang Par ti do noong Di syembre 2, 1999. Pri ba ti sa dong ser bi syong pa tu big sa Bu lacan, bi na ti kos. Nagpro tes ta sa ha rap ng upi si na ng Wa ter District sa Ba ra ngay Mi nu yan III, San Jo se del Mon te, Bu lacan ang mga ka sa pi at ta ga su por ta ng Al li ance for Con su mers Pro tecti on­CSJDM noong Di syembre 11 pa ra ba ti ku sin ang pa ngit na ser bi syo at pa tung­pa tong pang mga si ngi lin ni to sa mga kon syu mer. Isi nap ri ba ‐ do ang ser bi syong pa tu big si mu la noong Ma yo 2018 nang pu ma sok ang lo kal na gub yer no sa joint ven tu re ag ree ment ka sa ma ang Pri me Wa ter Infrastructu re Cor ‐ po ra ti on, pag­aa ri ng pa mil yang Vil lar. Nga yong taon, idi nek la ra rin ng CPI-Maoist ang ling go bi lang Pa les ti ne Peop le's Struggle Acti on Week. Pa ki ki pag kai sa ito sa ma ka say sa yang pa ki ki ba ka ng ma ‐ ma ma yang Pa les ti no la ban sa pa na na kop at he no sid yo ng Zio nis tang Is ra el, na su por ta do ng im per ya lis mong US. Ayon sa Ko mi te Sentral ng CPI (Maoist), ma ka ta ru ‐ ngan ang ar ma dong pag la ban ng ma ma ma yang Pa les ti no la ban sa pa na na kop at ma ra pat itong su por ta han. Da pat uma nong ku mi los ang mga ma ma ma yan pa ra pa pa na gu ‐ tin ang mga kri mi nal sa dig ma ng Zio nis tang Is ra el. Mga ma ngi ngis da ng Sor so gon, ta gum pay. Na pa ‐ tang gal ng mga ma ngi ngis da sa Gu bat, Sor so gon ang ilan sa an ti­ma ngi ngis dang pro bi syon sa Fis hery Ad ‐ mi nistra tive Or der No. 264 ng Bu reau of Fis he ri es and Aqua tic Re so urces noong Di syembre 11 ma ta pos ang pag pe ti syon at sa ma­sa mang pag ki los ng Save Gu bat Bay Move ment si mu la pa Hun yo. Mu li na si ‐ lang ma pa hi hin tu lu tan na ma ngis da ng mga king crab na hin di ma ka ta ru ngang ipi nag ba wal ng ahen sya. "Sa ban sa na min, ipinagbawal ng pa sis tang si Mo di, ka tu lad ni Ne tan ya hu ng Is ra el, na nag su su long ng dik ta ng im per ya lis tang US, ang ka hit anong opo si syon sa kan ‐ yang tin dig sa ka sa lu ku yang he no sid yo sa mga Pa les ti ‐ no," pa ha yag ni Ka sa mang Am rut, ta ga pag sa li ta ng CPI (Maoist) sa in ter na syu nal na mga usa pin. 12 Disyembre 21, 2023 ANG BAYAN