E. MALATESTA DALAWANG MAGBUBUKID (ENTRE Ca MPISINOS) MAIALAGARG SALITAAN UKOL SA PAGRisaMamAN NG MUA TAO s9 r 295s53" KI ? " TINAGALOG NI "KABISANG TALES" @ MAY PAUNANG SALITA NI "TAMBULI" U:'B! "PUPIBRARY DN 5X] JS: 241I Mm mw S MAYNILA Na LIMBAGANG Tacty "Y
ALANGALANG SA ISANG AKLAT... Sa nasi ng isang piling kaibigan at kaadhika, na nagpapamagit na "Kabisang Tales", nagmula ang pag- sulat Humigit kumulang na sa labingda- lawang oras ang nakararain, sapul nang ilagay niya sa aking niga makasalanang kamay ang may niga 88 muk- hing limbag na ri: saling ito tig sinulat rig anarkistang si Malatesta. kong ito. bagi ma't gahol na sa panahon, mg sa kahilingan sa aklat na itong kaniyang pdunang salita, inihulog sa sariling wika, na palalabasin sa Unang Araw ng Mayong hinaharap, ayon sa pahiwatig sa akin. pagkaanik-dilitA, na inianik nga sa kahirapan: nabuhay sa paghihikah6s, at nabubuhay ta isang mahigpit na pakikibaka sa kabuhayan, ay walk akong panununtunan sa bdihay na ito, maliban sa Mga katotohanan, masaklap 6 malimyas man, na nakikita Ng aking mga mrti at nadadama rig aking niga kamay. Nguni't sa nangyayaring ito sa aking pagsulat, -warl'y nabibihag yaring loob na manampalataya, ng walang pasubali, diyan sa isang salawikaing karaniwan Hito ea "ang pagkakata)n daw ay daig pa ang naglipan.' atin: Tutupad ako, ig kasama, na ako'y sumulat hingil Sa aking IT
IV Aywan ko ba, sa niga sandaling ito, kung an6an5ng bagay ang aking maiuulat tungkol sa pagkakasalin sa tagalog ni "'Kabisang Tales," sa aklat ni Malatesta. Nguni't, ngayoy pa ma'y maipagpapauna ko na, bagi ma't sa mga sandali ng pagsulat ko nito'y di pa na, lulutas ang pagkakapalimbag, na, ang paglabas niya'y isang mainam na pagkakataon sa miga kasalukuyang araw. Ang pagbubukis ng Kaunaunahang F apulwigan ng mga Manggagawadito sa atin at ang paglahiis nito'y masasabing daig pa nga ang naylipin. Anaki igaty parang pinagdaop na bao ang nangyaring pagkakataon. Sa Kapulurigang idaraos natin, ay paguusapan at pa- sisiyahiin ang maraming bagay hingil sa buhay, kabu- hayan at kapalaran ng Bayan Manggagawa, samantalang sa aklat na ito'y ipinakikilala na, sa lalbng mabababaw at maliliwanag na pangurgusap, ang madlang adhikain, suliranin, pitakaran, palatuntunan at iba pang niga kaparaaning dapat sundin ng isang manggigawa sa kaniyang ikatutubos. May dalawang bahagi ang aklat na ito: ang isa'y kipupulhin ng sino mang anak-pawis 1g madlang pag- kukuro at parigangatuwiran hingil sa. innusig na ka- rapatin rig niga dukha sa harap rig makapangyarihang Puhunan at Pimahalain, at ang isa nama'y katutu- tuhan natin ng iba't ibang uri at kapakanan Ng mga kapisanang manggagawa, na smgayo'y natatatag sa iba't ibang bayan Ng Sangsinukob. Akongito, na, pia- no't tiyaga pstano ma'y namuhunan ig puyat at sa pagaaral 1g mga suliraning manggagawa, ay may karapating magsabi sa inyo, na, ang aklat na ito'y hindi dapat mawala sa sino mang manggagawa,sapagka't : dito natin matatagpiiin ang madlang katuwirang dapat Dito nga'y ti- Hindi parang pagpaparangya. gamitin sa pakikitunggali sa niga kalaban. malalaman natin, kung and ang kahulugin at
v nuturmgo niyang madalas nating marinig na, komunismo, sosialismo, kolektibismo, anarkismo at iba pa, na para- parang mabibisA't maiinam na sandata Ng manggagawa sa pakikibaka sa niga makapangyarihan... Ang tagumpay ay lain lamang sa miga nakikipag- baka. Subali't, sa an9 mang pakikibaka'y nangaiita ilaigang gumamit Ng sadiyang parain 6 kasangkapan, upang tayo'y magtagumpay. At isa na riyan, ang laldbng mabisA, ay ang paginom sa niga maliliwanag na ka- nito. totohanang itinuturd ita miga aklat na katulad (Ano ang kahulugin sig pakikibaka nating mga manggagawa? Dili iba, kundi ang pakikibaka sa mad- lang kuro't palatuntunan na igayo'y pinaiiral 1g niga Pinagpala ng Panahong umiinis at nangangamkamng ka- rapatiinnatinsa bihayat mga biyayanglikas, na dapat na- ting Jasapfn. Kung iyanriga'y totoo, ay kinailangang . magpakatibay tayo sa tayo sa pamamagitan ng pagaaral ng niga katuwirang dapat kalasagin sa pakikitunggali, mga katuwirang makakamtan natin sa aklat na itong isinatagalog ng matalino't mapagtapat na kasama. Tayo ang bisig na gumawa at gumagawi ng labat na pinakikinabangan mgayon rig Sangkatauhan, tayo ang nagpapagalawsa ikabubuhay1g bawa't bayan, tayo ang marami, at, sa dahilang ito'y nasa sa atin anglakas. Ito'y tinatanggap ng lahat. Nguni't gbikit kaya ang Puhuna'y siyang namamayani't madalis pang maka- pangyari sa atin? Ang Puhuna'y hindi malakas dahil sa kaniyang pagkapuhunan, kundi. dahil sa kahinaan ng Manggagawa, kahinaang nagbubuhat sa pagkaka- tiwalagan natin, na ang sanhi nama'y ang kakulangin nig tumpak na Mga kaparaanan, na hindi maidiaring iwasan. sa pakikilaban. Ang aklat na ito'y siyang magbibigay sa miga dukha ng kasangkapan sa pakikibaka. jHuwag kayong mag- alinlangan! '
vi Kayi't ako'y umaasa na, ang bawa't manggagawa'y magsasakbal ng sandatang ilo na magagamit natin mpa. yon, salamat sa waling maliw na katiyagadn at pag- susumikap mg isa nating kapatid, na may likas at marubdod na pananalig sa ikatutubos, malao't madali, ng Bayang Mardlita. TAMBULL Tondo, Abril 25, 1913, z
SA MANGBABASA Ang pagkakasalin sa tagalog ng maliit na aklat ni Malatestang ito ay nagsimula sa na- sirang "Timbulan" noong 1910. Noong ito'y lumalabas pa, napalathala ang mga unang la- min ng unang bahagi ng aklat. Nang mga araw pang yao 'y marami na ang humihiling sa aking mga kapalad na ang "DALAWANG MAGBUBUKID" na ito'y aking ipalimbag, nguni't jan6ng maga- gawa nE isang manggagawa!... Akoy walang mapuhunan sa pagpapalimbag. Datapuwa't ang ilan kong mfa kasama, mga karamnydamay sa paghahanap-buhay, ay malugod na nagtipontipon ng mapupuhunan, at siyang ikinabunsod.... IKapag nagkakaisa ng4 nama'y nagagawi ang lahat | Kung ano't naisipan kong tagalugin ang aklat naito, ay tila mainam na sumagot ang mfa pangyayari kay sa At bahala nang akin. magpasiyd ang mga paghahaka nf iba, tangi sa pagkukurd nf may pdunang salita. Hindi ko maitatatuwA na ang aklat na iyan ay si- yang nagbuyd sa aking magaral ng pagsasalin Dahil dito'y inansahan ko sa sariling wika. YU
VI sa sa akin ang isang bagay na mahahanapsa isang bihasi na. At gayon din naman ang magantay ko tungkol sa mga kamaliin ng palimbagan na walang salang katitisuran, sa halimbawa, gaya ng salitAng "kawani" ay nagawang "'ka- want." mangbabasa na hindi hahanapin kapalad, ang paglabis ng pagbubu- sa kas ng Unang Kapulungan ng mga Mang- gagawang Pilipino ng Mayo, ay hindi mapagtatakhan, sapagka't sa mga araw na iyan nais ko nging maihandog ang pagkaing ito, sa ibig kumain, at ito'y alay namin sa iyo. Kung ngpataon, "DaLawang MAGBUBUKID" at sa Unang "Araw Ana TUMAGALOG. Sampalok, Abril 26, 1913. Gr
DALAWANG MAGBUBUKID Ikina" tutuwa ko itong pagkikita natin ngayon, pa" libhasa'y matagaltagal na ring kit: 'y napipitang jAkoy pi" makapanayam. nagdaramdam mong labis! Noong ikaw'y nasa pa bayan, ikaw ang pinakamabait na bata, at ikaw ang pinakaulirin ng iyong wga kapa- nahon. TAh, kung nabubuhay sana ang iyong ama! Hose.--j Abi! iNdririto ka pala?! Horhel Horle! (bakit pd naman ganyan ang inyongsalita sa akin? (GAno kaya ang nagawa kong masama, na di ninyo naiibi- gan? dAnb't di masisiyahin sa akin ang amd ko, kung siya may nabubuhay pa? Horhe,--i Mang Hose! Hose.--Huwaig mo sanang ipagdamdam ang aking mZa pangungusap, Horhe, ako'y matanda na, kung ak6 ma'y nakapagsalita sa iyo, ay da- ]29--]
DALAWANG MAGBUBUKID hil din sa iyong kagalingan. Tanfi sa rito, ako'y naging matalik na kaibigan ni matandang Andrea, ng iyong amd, kayi't sa pagkamasid ko na ikawy n4liligaw sa kasawidn, ay para kang andk na tunay na isinasakit niring ka- looban. at lald pa mandin kung aking maAgunitA 6 madilidili ang pagasang sa iyo y napalagak, at sak4 ang mZa pagsusumakit niyang pinag tamandn, upang makAmana ka lamangng isang malinis na pangalan. Horhe.--Nfuni't dZano ang ibig ninyong sa- bihin, mang Hose? jsa makatuwid po ba'y hindi ako iisang manggagawang marangal? Kai- lan ma'y di pa akg nakakagawa ng masama kahi't kanino, kayi't inyong patawarin kung masabi ko, na ang lagi kong mfa nagagawa'y anglahat ng aking inaakalang makabubuti sa aking mga kapalad, kung gayo'y cano ang ikahihiyA sa akin ni AmA? Ginagawa ko ang lahat na mfa kaparaaniing aking ikapapanuto at ko, kasama ng dinudulang aking mfa kaadhika, ang ikalulunas ng mga sakit 6 kasamAn na nagpapatangis sa akin, sa inyo at sa lahat. Kaya, gano pa ang dahil, at ako'y naging sanhi ng inyong mfa pagpuna? Na- tatant6 kong labis na ikawy gumagawi, na ikaw'y tumutulong sa iyong kapuwa, na ikaw'y isang batang kapuripuri, ganyan din ang sa- ng lahat bihan Ngunit sa kabilA nito, ang totody kung makdilan ka na namang maApabilangg6: sinasabing lagi ka na lamang minamatyagin ng min pules, nt pag- sukat nang makitang kapanabdy mo sa ikatitiwasay, Hos#.--|Ahaha! diyan kita naiibigan. sa kabayanan. 2
E. MALATESTA lakad ang isang tao, upang ito'y maligalig...5 marahil, ako ma'y nanganganib din sa mga sandaling ito..., nEuni't alangalang 8a. kita'y ginigiliw, ay walang kailangang tayo'y mag- panaydm. Kay4, Horhe, pakingan mo sana bayaan mong ang payo ng isang matand4:, mamuliftika ang mga ginod na walang manga- isipin moy ang gumawa ng gawi, at ang ikapapagaling. Sa ganitong parad y mabubu- hay ka ng tahimik at sa awa pa ng Diyos, kung hindi gayo'y mapapanganyaya pati ng iyong katawa t kaluluwdA. Tandadin mo sana ang mga sinasabi ko sa iyo: na iyong lisanin ang mga masasamA mong kasama, pagka't dati nang alim na ang mfa ito'y siyang nakapagpaparodl sa mgabinata. na ang mfa kasama ko'y pawang mabubuting tao, ang mga isinusubong kanin nila'y kasinghalaga ng mfa luha't pawis. pakaali- pustain ng mZa ginodng pangino6n na walang pinapangarap kundi ang sipsipin pati ng ka- hulihulihang patak ng ating dugo, at pagka- tapos ay tawagin tayong mga tulisin, kapag tayo'y nakdtutol, at mabubuting tao pari ipa- bilang6, kapag tayo'y nagsikap ng kaunti sa ikagiginhawa at ikaliligtas sa kanilang pang" Ang aking mga kasama at ako'y aalipin? nangabilanggd nEA, totoo, nguni't kami'y nangabilanggo, dahil sa kadakilaan ng aming layon. Madarlng kami'y manfgapabilang- g6ng muli, at marahil, lald pang mapanganib sa ikagagaling ngunit dahil din sa ng lahat, dahil din sa ikawawasak ng kabuk- Horhe. --Dapat ninyong matant9 4Bayaang sila'y at siyang dati, 3
DALAWANG MAGBUBUKID tutin at ng masahol na kaimbihdAn. At kayd, na nakapagpatuld na ng pawis sa taning bu- hay at nakaranas na rin ng gutom, kapag kayo'y hindi na makagawa 6 humina na sa katandaAdn, marahil, wala kay6ng kapapatu- nguhan, kundi ang mamatAy sa isang ampu- Hindi kayo nArarapat makipag- nang-bahay. Ututang dildA sa mZa ginob, ni sa piamahaladn, upang kabakahin anf mga nagsisikap sa ika- tutubos ng mga marilita. Hose.--Anak ko, tunay nFiA't nababatid ko rin na ang mundb'y patungo sa pagsama, at pasamA ng pasama: ditapuwi't nasding ito'y maayos, ay kaparis din ng tuwirin ang lahat ng mga baluktot. Mabuti pa'y hayaan na siyang ganyan at manalangin na lamang sa Talagang Diyos, nang hindi tayo nagdadahop. kapagkaraka'y mayroong mayayaman at ma- hihirap, at tayong ipinanfanak ea paggawa, ay nararapat gumawa at magkasiya na lamang sa biyayang ipinagkakaloob sa atin ng Diyos: kung hindi gayon ang ating gagawin ay pa- panawan tayo ng kapayapaan at dang4l. Horhe.--i Ang dangal na naman! Pagkata- pos na tayo'y maagawan ng mfa ginob, pag- katapos na tayo'y mapilit pagawin na parang mga hayop upang makakita lamang ng isang su- bang kanin, samantalang sila'y nabubuhay ng walang an6 mang kagawagawi, sa gitna ng kayamanan at pagsasaya, dahil sa ating mga pinadadaloy i. pawis, ay saka pa nila na- wiwika, na pari tayo maging marangal na tao, ay kinakailangan, di umano, na tayo'y md- tutong magbati sa ating kalagayan, sila'y pa- 4
E, MALATESTA kapasaning walang maliw, gaya nf pagpapa- taba nila sa ating mga likurin na wali tayong kadaingdaing. At kung ating madilidili na tayo ma'y mga tao rin, na kung sino ang gumawa 6 naglutd'y siyang nararapat kumain, tayo'y tinatawag 6 pinanganganlang mga salarin, di- nadala tayo ng mfa guardia civil sa bilangdan, at ipinahahatid.tayo ng mga kura sa impiyerno. Kayo, mang Hose, na isang manggagawang kailan ma'y hindi nakasipsip ng dug ng inyong mga kapuwa, ay mangyaring "makinig sa akin. Ang tunay na mfasalarin, mga taong Walang dangal, ay yaong mga taong nabubuhay sa paghehariharian, ya6bng mfa taong umaang- kin 8a lahat ng bagay na nalalaganapan ng sikat nf araw, at sa pamamagitan ng paniniil, ang baya'y naitulad sa isang kawan ng mga hayop na mapayapang nadanitan DE balahibo at napapatdy. At ngayo'y makikipiling kayo sa mfa ginoong iyan upang kami'y kabakahin? iHindi pa kaya sukat na sila'y kampihAn ng PAmahaladn--sapagka't it6'y ginawa. nf mga gino6 at pard sa mga g:no6rin, kaya't di madari na di sila kampihan ng Pamuhaladn-- kundi ang mangyari'y pati pa ng tunay na- ming mga kapatid, mBa kamanggagwwa, mga kamardlita. sy amin pang mangAkabaka, dahil sa pagaadhikA naming lumaya at tumiwasay ang pamumuhay ng lahat? lAh! kung ang karukhaan, kung ang ma- labis na kamangmang4n, kung ang kaugaliang minana sa tinalikddang panah6n nf pangaelipin, ay di makapagpapaliwanag nitong kasakitsakit na kabuhayan, ay maituturing na ang walang 3
DALAWANG MAGBUBUKID dangal ni puri y yaong mka dukha na gina- gawang sandata ng mga mangaalipin sa sang- Katauhan, at di kaming isinagsapanganib niyang karirft na tinapay at ng mithi sa paglaya, upang matuklasin ang ikagiginhawa nglahat. Hose.--Oo, tunay ng4 na mabuti ang lahat ng iyan, nguni't kapag di nilakipan ng takot ea Diyos ay wala ring mapapala. Hindi mo ako mapaniniwala: narinig kong sinabi ng banal nating kura, na Ikaw at sampi ng lyong mga kasama'y pawang escomulgado, narinig kong si- nabi ni ginoong Antonio, na nagaral ng maraming karunungan at laging bumabasa ng mga paha: yagan, na kayb6'y mfa ulol 6 mga salarin, na ang tangi ninyong pinagpupunyagiin ay ang lumamon at lumaklak daw lamang ng walang kagawagawang an6 man, at sa lugal na sika: pin ninyo ang ikatitighiw ng mga mangga- gawa, ay wala kayong hivdharap kundi had- langin ang mga ginoo na siyang tunay na makaiayos ng mfa suiiranin, sa pamamagitan ng laldng magaling na pamamaraan. Horhe. --Kung ibig ninyo, mang Hose, na tayo'y magkawatasan, ay bayaan natin sa ka- payapain ang Diyos at ang mpa santo, pagka't inyo nang namamalas: Ang ngalan ng Diyos ay nagiging sangkalan n2 mga dumadaya sa atin at ng mga nanglulupig s1 kapuwa. Ang Hari raw ay pinagkalooban ng Diyos, bf ka. pangyarihan upang makapaghari, nguni't kapag ang nagbabaka na'y dalawang Han, dahil sa isang lupain, ang dalawa raw na ito'y kapuwa rin sinugo ng Diyos, at gayon ma'y kung sino sa kanila ang may maraming kawal at mabu- b
E. MALATESTA buting sandata, ay siyang ginagawarannf Di- yog ng matuwid, siyang nakapananafg. Ang mAmumuhunan ay siyang lumulunod saatin, at siyang kumakalakal sa Lahat ay nagsasalitA ng ukol at nanZagpa- panggdip na mga kinatawan 6 kahalili ng Di- yos ang mga kurang katoliko, mfa protestante, turko, sa nFalan din ng Diyos na lahat nangyayari ang mga digmaan, kayi't sa gn. nit6'y natutuklasannilang lahat ang mabubuting paradn ng pagpapaagos ea kani'ang patubigan. Sa pakinig, tila n4 mandin ang Diyos ay siyang naggawad sa kanila ng lahat ng yaon, at siya ring nagparusa sa ating mga dukhA sa karukhaan ang paraiso'y dito sa lupa at s4 kabiling mund6 pa: sa atin, ang impiyerno'y dito sa lupa, at ang paraiso'y do6n pa sa kabiling mundo, kung tayo'y kusang napadalipin..., at kung sakaling may kiilagyan pa tayo roon. lahat. sa Diyos, at paggawa. at Sa kanila, Bagay sa pananampalataya, mang Hose, ay di ko ibig manghimasok, pagka" t malaya ang bawa't isa Nguni't .ng ganang aki'y dapat kong ipagtapat sa inyo, na df ako naniniwala sa mga ibinabadya ng mfa kura tungkol sa Diyos at ibi pang mfa buhaybuhay nila, sapagka't silang nanBagsasaad niya'y bant6ng nagsasakit lamang na tayo"y papaniwalain, at sapagka't lubhang marami ang mfa relihion, 2t ang lahat namang ito'y pawang nangagpapanggap na nagbabadyi ng katotohanan, subali, ni sino man sa kanila'y di nakapaglalantad ng and mang katunayan. Ako ma'y makalilikha rin n? isang mundong ma: Sa kanyang isipan. 7
DALAWANG MAGBUBUKID talinhaga, at pagkatapos ay isermon ko, na ang di maniwala sa aki'y magdurusa sa apoy ng walang hanggan. Sa bagay na it6'y mai- paldalagay ninyo na ako'y isang balakyot, ngu- ni't kung ak6'y kumuha ng isang bata at maiturd ko rito ang gay6ng mga talinhaga: na wala namang makapagpapaliwanag dito ng nalalaban, paglaki ng batang iyan, ay pani- niwalaan din ako, gaya ng paniniwala ninyo ngayon sa mfa among. Sa kabuuan, kay6'y makapaniniwala sa in- yong minamaigi, nguni't huwig na lamang ninyong mabanggit pa sa akin na ang Diyos ay siyang may kaibigAn ng Jahat, na kayo'y magbata sa paggawa at magtiis ng gutom, na ang inyong mfa anak ay mangagsilaki 18 mahi- hinA at masasaktfn, dahil sa kakulangan sa pagkain atpagaalaga: na ang inyong mga an4k na dalaga'y maging babayi balang araw ng makikisig nating mga panginoon: dahil sa kung magkakagayon ay inyong mawiwika na ang Diyos palda'y hiduwing magarugai. Sakaling may Diyos, ay wala namang na- katatarok ng kanyang mga lihim. KayA, pag- isipan at pagaralan ngA natin ang ikatitiwa- say ng lahat sa mundb6ng ito, sapagka't kung sa kabilang mundo" y may isang Diyos ngang dakila, ay tayo'y mapapaany6 rin dobng ma- hinusay, kung ang nangagawanatin dito'y pa- wang nababatay sa kabanalan, kung hinditayo nagpahirap 6 kung hindi natin binayaang ma- kapagpahirap ang ib sa mga tao, na ang mga ito, sangayon sa santong disalan ay pawang 8
E. MALATESTA mfa andk ng Diyos, at pawang mga kapatid din nating lahat. akin: kung ngayo'y isang mahirap kay6 na pina- pagdurusa ng Diyos, at bukas 6 makalawd'y kay6 ng maraming pamimilak, makdtuklas kahi't sa pamamagitan nf and mang maru- :ruming parakdn, ay matatagpudn din ninyb ang matuwid upang huw4g nang gumawa, magpa- pasial na lamang sa ibabaw ng mga magagarang 'sasakyAn, mamaslkng sa mga magbubukid, at umaglahi sa puri ng mga dukhang binibini..., at kayb'y tutulutan din ng Diyos na magawi ang lahat nf iyan, gaya nf pagpapabayasa ating mga panfinodn. Bukod ea rito, maniwala kayo sa Sapol-nang "makapagaral kang bumasa't sumulat, at nang "makapagparod' t parito ka sa siyudad, ang pa- nanalitA mo'y nagkahugis panglaban na sa mga At ang totoo'y nabanggit mo ang mfa abogado. bagaybagay na mahahalaga pari sa akin. Aka- lain mong: si Rosina ko'y isang babayi na ngayon, pagka't nakatagpo naman ng isang binatA na sa kanya'y ninirog: nguni 't paya rin ng dati mong pagkatalos, kami'y mahi- hirap. Nanganf@silangan kaming bumili nf mga kasangkapang Eamit ng tao sa pagtulog, ng kaunting pananamit at saka nA kaunting pa- mimilak, upang ang aking manugang ay mai- pagbukds ng isang maliit na pagawaan ukol sa magsususi, pagka't kung mangyayari" y ma- lisan na sanang bigla ang naturang panginoon na sa kanya'y amiimbi, at nang sa hinaharap ay makatikim siya rito ng kauoting pakinabang 9 Hose.--iSa nPalan ni Kristol 129-32
DALAWANG MAGBUBUKID pard sa kanyang mfa Anak. Nguni't ni siya ni ako, ay walang salapi, ni marami, ni kaunti. Ako'y mapauutang ng aking panginobn, at saka ko siyd pagbayaran ng sa untiuntt. Datapuwi't 3madalumat mo? Nang ako'y makipagusap na ukol dito, sa aking panfinodn, ako'y ti- nugon nit6, na iyan, anya'y, isang kawang- gawa na tinutungkol nG kaniyang andk, at gay6n ngi, ito'y naparoon sa amin, at gay6n na lamang ang pagkabighani niya kay Rosina nang ito'y makita: na di umanb6'y mayroon ngA siyang mga kasangka- pang nalalakdn park sa kanino mang nanfa- ngsilangan: kaya, kung si Rosina raw sana'y makaring makapagsadyA sa kaniyang bahay... JAt sak4 po nalarawan sa kaniyang mga mata ang mga sinimpAng kauntt ko na tulsy ipag: l|Oh! kung dilim ng mat4 at ikapanganib..! si Rosina ko'y... Baydan na nfanatin ang mga kabalbalang iyan... bago nagpalald, |Bah!l Ak6'y matand4 na at natatalos ko na ang mundong ito ay waldng puri. Datapuwa't ito'y hindi magagamit na katuwiran upang tayo'y maging kuhilA naman... Kaya't angsabihin mo sa aki'y (tunay nga ba, 6 hindi na inaad- hikA ninyong kunin ang mfa kayamanan 9 paganrl sa mfa nagtatamasa ngayong filan? Horhe.--|Kay tapang! iyan ang ibig kong itanong ninyo. Kapag ibig ninyong makabatid ng and mang bagay ukol sa suliranin nf mfa dukh4 ay huwag kayong magtatanong sa mga. ginod, at ililigaw kay sa katotohanan, pag" ka't walang sisira kanila ring sarisarili. Kung ibig ninyong matant5 kung aag ang sa 10
K. MALATEBTA linalayon ng mfa sosialista, ay itanong ninyo sa mga kasama ko, 6 sa akin, nfunl't huwAg magkakamaling magtanong sa ating kura, 6 kay ginoong Antonio. Mahanga'y kung ma- kakausap kayb6 ng ating kura, ukol sa bagay na ito, ay itanong ninyo 8a kaniya, kung bakit kahi't kay6'y gumagawa ay masamA rin ang inyong kinakain, at siyang walAng ginagawi sa araw- araw, maliban sa buklatbuklatin ang kaniyang dasalan, ay kumakain siya nf masasarap na ulam at ng mga matatabang inahing manok, Ba piling ng kaniyang mga pamangkin. Ita- nong ninyo kung bakit siyay laging kautu- tang dila ng mfa ginob, at kung kayA lamang makipagkita dito sa atin ay kung kailan la- Itanong ninyo sa mang mayroong hinihingi. kaniya, kung bakit laging ibinibigay ang ma- tuwid sa mga ginod at sa mfa may kapang- yariban, lugal na agawin nila ang tinapay sa inyong bibig--na anila'y alang- alang sa kaluluwa ng mga patAy--ay hindi sila magpatuld ng pawis upang makatulong sa mga buhAy at nang hindi nabubuhay sa pawis at pagod ng iba. Tungkol naman kay gino6ng Antonio, iyang binatang mabulas, na nagaral at ngayo'y nagaaksayi lamang ng panahon sa mfa fnuman ng kape at sa pakikipagdaldalan sa Ayuntamiento, ay sabihin ninyo na maha- nga'y tinatapos na niya ang pagbubulakbol, at nang mapagukulan naman ng kaunting pa- nahon ang pagaaral ng kung ano ang paggawa at karukhakgn, sa lugal ng pagaabala niya sa ating pamumuhay. at bakit sa o88.--Sa bagay na iya'y mayroon kang 1
DALAWANG MAGBUBUKID matuwid: nguni't pagbalikan natin angitina- tanong ko sa iyo: (tunay bagi na inaadhika ninyong agawin ang mga pagaari sa ilang mayayaman? . hindi namin adhika ang umagaw ng ano man, ditapuwi't ibig naming kunin ang mga pagaari sa mga ginos, ang mga kayamanan sa mfa nagtatamasa, upang iukol..sa kapakinabanf4n ng lahat. Pag nag- kagayon, walang kukunin ang bayan sa ka- nino man, kundi ang lahat nf ari'y mapapasa lahat. Horhe.--Hindi po: .. Hose:--2Bakit naman? Sa makatuwid ba- gi'y ating lahat ang mfa pagaari ng mga ginoo? pong toto, mfa pagaari . Horhe.--Siya natin: at sa lahat. 4Sino ang nagbigay sa ka- JZAn6ng kani- nila ng mga pagaaring ya6on? lang matuwid na ariin at ankinin pa hangga ngayon ang naturang mga pagaari? Hose. --Sapagka't nangamana sa kanilarg mga .ninuno. Horhe.--4At sino ang nagbigay sa kanilang mga ninuno ng mZa pagaaring iyan na kanilang tinatamasa? Inangkin ng ilang mga malalakas at lalbng mapapalad ang lahat ng bagay, saki pinagawing pilit ang ibang tao para sa.kanilang ikabubusog, at hindi nag- kasiyang mabuhay sa pagsasamahin, nanglu- pig at hanggang nahulog sa karukhaan ang malaking bahagi ng kanilang mga kapanahon, iniwan sa mga anak at sa anak ng kanilang mga anak ang mfa pagaari't kayamanan na kanilang inankin, pinapagdusa ang katauhan ngayon na maging alipin ng kanilang mfa IAtsa paanol. 12
E. MALATESTA inap6: na ang mfa ito'y pawang nanganghina naman sa katamaran at sa bala nang mai- bigang gawio, nf walang kabalibalino sa iba, maliban sa kanilang sarili, at ngayo'y ibig pa manding umasta, sa pamamagitan ng lakas, ng gaya rin ng ginawa ng kanilang mga ni- nuno, na kapag nagkatad'y walang salang ipang- lulym6 natin... (Ito kaya'y wasto sa palagay ninyo? Hoze.--Kung tayo'y inagawan sa pamagi- tan ng lakas, ay hindi. Subali, sinasabi ng mga ginod, na ang mga yamannila'y pawang bunga ng kanilang pawis, kaya't sa palagay ko'y hindi nararapat namang kunin sa isa ang bunga ng pinagpagurannito. Horhe.--iNa naman! Ang lahat ng hindi gumagawi't ni kailan ma'y nakaigawa t kung sumabi'y lagi na lamang sa ngalan nf paggawa paanong pagsibol at kung sino ang lumalang ng luga, pg mga metal), ng iling na bato at iba pang ganganit6. kali- kaedn man ang lumikhA ng mga ito, ang toto6'y kinamulatan na natin dito sa munds ang lahat ng iyan: kaya't nararapat din na- dAnong inyong mang pakinabangan ng lahat. masasabi, sakaling maging pagaari nila ang hanfin at ito'y mapasakanila na, walang ma- tira sa atin, kundi kauniing simoy na lamarg, at kahi't ng lalo pang masasal, saka paba- yaran sa atin ng atin ding mfa pagod at pawis? Subali, ang kaibhAn lamang ng lupa sa hangin, ay ang pagkakatuklas ng paradn upang yao'y maankin 6 masarili at mapagbahabahagi nila, Sabihin n24 ninyo sa akin, kung Maging Diyos 6 maging 13
DALAWANG MAGBUBUKID samantala ang hangi'y hindi, .ngun!' t pag- nagkataong sila'y nakatuklas nE parakn, ay sapilitang gagawin din nila sa hangin kung ano angkanilang ma ginawasa lupa. Hos8.--Siyang totod, sa ganang aki'y iyan ang ganap na matuwid: ang lupaat lahat ng mga bagaybagay na di ginawA nino man, ay nauukol pari sa lahat... Nfuni't sa isang dako, hindi naman lahatlahat ay yaringyarl na nilang nakuha, Horhe.--Tunay: totoong marami! na ang nagawa ngtao, at dito" y maisususog pa natin na ang lupanglupa na'y hindt magkakahalaga ng gaano kung hindi nagawi ang pagtibag ng mga bundukin at ito'y napagpagalan. Kung gayon, sa daidn nang katuwira'y dapat maukol sa mga Datapuwa't ang sagutin ninyo nagsipagpagal. sa aki'y kung anong himala't nasa kamay ngayon ang mga iyan ng mfa nagkakamot lamang ng tiyan, na, ni sa tanang buhay nila'y walang masabi na nagawang an6 man? Hose --Sinasabi ng mda ginod na ang ka- nilang mga ninund raw ay namuhunan ng pagal at pagiimpok. iya'y tila marikit pang sabihia na natuto ang kanilang mfa ninundng magpagawdA ng walang bayad, na gaya rin ng inaasal nila ngayon. Maliwanag na itinuturo ng Kasaysayan na ang mga ka- palagayan sa mga manggagawa'y talagang kaim- biimbf, walangpagbabago, gaya rin ng sa nga- yon, na ang taong di kumakatis sa pawis ng kaniyang kapuwa, ay hindi lamang di nakapag- titipid sa pamumuhay niya, kundi, ni maku- Horhe.--Sa katuwirang 14
E. MALATESTA hang makapagtakip sa pangangsilanga y, dt pa mangyari. kaniyang gutom at UnawAin ninyo ang mga halimbawang ating namamalas, lahat ng ibinubunga ng waling tigil na pagpupunyagi ng mga manggagawa'y tignan, kundi nahuhulog sa mga kamay ng mga panginoon na walang ginagawa, liban sa maturang magtandd lamang. Ipalagay nating nakabili ngayon, sa kaun- ting salapi ang isang tuso, ng isang lupaing malawak at masukal, nagpautos ng mfataong sukat makahawan at makapagaalagaA sa na- turang lupa, at salamat kung ang mfa taong ito'y mabigyan ng katamtamang ipagpapawing gutom, samantalang siya'y papasidlpasidl sa taon, ang na- siyudad. turang basal na lupa'y naging isang halamanan at sa ganito'y umaani ng makasangdadng higit sa pinuhunan. Ang mfa andk ng may avi, na magmamana nf yamang ito, ay mangangalan- dakan, na yao'y kanilang tinatamasa, alang sa pawis na iginugol ng kanilang amA, at ang mga andk niyong tunay na gumawa at nag- tifs maghawan, nagtanim sa nasabing lupa, ay magpapatuloy pa ring walang sala sa paggawa Sa bagay na ito, Zano ang inyong nt pagtitiis. masasabi? Pagkaradn ng ilang kung tunay ang wika mo, na nangyari sa mundo ang halimbawang na- mamalas ngayon. masasabi ay wala kundi: maliwanag na walang yamang nara- rapat mavkol sa mga nagmamay-ari. Hoee.--Ah... sakong Horhe.--Daragdagan ko pa. Sa sandaling ibig kong magpalagay naman ng kahi't ito'y J5
DALAWANG MAGBUBUKID nnong bagay na makakasangayon sa mgagi- no6. natin na ang mga may-ari (propietario) ay pawang andk ng mga taong masisipag at maimpukin, at ang mga mang- gagawa'y pawang andk naman ng mfa tamad Marahil ay malabis at walang tu6s maggugol. nZuni't hindi kailangan: na ang sinabi ko, at ang magkagayon man, ay bmaipalalagay na kayang wast6 at maayos ang pagsasama- han ngayon ng mga tao? Kung kayby gu- magawa at nararapat akong papagdusahin sa aking katamaran, nfu- ni't ang di nararapat, ang aking raga aniik na mangyayaring lumabas na masisipag na manggagawa, ay magpakamatay pa sa kapa- galan at mamatay sa gutom, upang buhayin 6 bigyang buhay lamang ang inyong mga anik sa kasaganaanat pagliliwaliw. Ipalagay ako'y nagbubulakbol, Hose. -Iya'y mga bagay na di ko maka tuwiranan sa iyo, subali'y na sa mfa ginod rin ang madlang yama't pagaari, kaya't sa malao't madali'y nararapat din nating pasa- lamatan sila, sapagka't kung hindi sa kanila'y hindi tayo "mabubuhay. Horhe.---Oo poi na sa kanila nFang kamay sapagka't ang ang madlang yama't pagaari, mga ito'y pawa nilang natam6 sa pamama: gitan ng panggagahis, at naragdagan sa pa- mamagitan namin ng pagnanakaw nila ca bunga ng pawis ng mga mahihirap. Nguni't sa ganito ring paradin maiiwan nila ang lahat ng iyan. - digan, ay waling tahan Hanga nfayon, ang mga tao sasangdaig- ng pakikidigma sa 16
E. MALATESTA kanilang kapuwa tao, pinagsikapan ng mga gino6 na matuklasan kung. piano ang pag- agaw ng tinapay sa bibig nE may bibig, at sakA ginawa ng bawa't isa ang lahat ng pa- raang magagawa upanding ang kanilang ka- puwa'y maging alipin nila na parang hayop. Datapuwa't panahon na ngayon upang mawa- kasin ang lahat ng iyan, Wala tayong napa- pala sa digmaan kundi bagkus nasasadlak ang katauhan sa kaimbihin, pagkabusabos, pagka- kasala, at pagkakaroon n6 mga mahahalay na babayi at iba pang mga pagkasawing pinamu- muhunanan ng dugb na tinatawag na mga digmaa't paghihimagsik. Subali, kung sa lugal nang digmia'y papagtibayin nata ang tinatawag na pagmamahalan at pagdaramayAn ng bawa't tao sa kapuwa tao, ay walang pagsala na di dagling mapaparam ang kasamin, mawawala na ang mga tangitangi't pagbubukodbukod-- samantali ang isa'y nananagana, ang iba na- niaa'y nananalat--at Aang mangyayari'y paka- kahangarin ng bawa't isa ang ikapapagaling ng lahat. Labis kong natatalos na kinagawian na nga ng mga mayayaman ang magutos at mabuhay ng walang kagawagawa, at kapag ang sulira- ni'y nauukol sa ikapagbabagong buhay ng tao ay totodng maiilap ang kanilang mfa katawan. Matiyagan natin ang sinasabi nila. Kung ang kanilang ipakikilala, kahi't sa mabuting po- rain 6 pagtakot, ay isang payo, na ang hi- gantihan nt pagtataasan ng uri'y hindi nara- rapat maghari sa mga tao at ang lahat [2y na- rarapat gumawa, ay napakainam: nguni't kung 17 125
DALAWANG MAGBUBUKID hindt ganito, kundi bagkus ang nasa'y ipag- patuloy pa ng4 ang pananandat nila sa bunga ng panggagahis at pagnanakaw ng kanilang mga ninuno, ay ilaldng napakainam at madali pang lutasin! Sa lakas nila kinamkam ang lshat ng yama't pagaari, ay sa lakas din natin makukuha Kapag ang mfa sa kanila ang lahat nE ito. mahihirap ay nagkakaisa, sila ang napakalakas sa lahat. Hose.--Subali, kung wala nang mayayamang ginoo (sa paano tayo mabnbuhay? Sino ang magbibigay sa atin ng mga gagawin? Horhe.--! Waring balintunal [Sa piano? Sa arawaraw, kita nang dalawa ninyong mfa mata, na kayong lahat ang nagaararo, kayo ang nag- tatanim, gumagapas, naghihimay at nagdadali n3 bigas sa mfa magbibigas, kayo ang guma: gawa ng alak, ng langis, ng keso, at saka ngayo'y ginyo pang naitatanong kung sa paano tayo mabubuhay kung walang mga mayayamang ginod? Ang itanong pa ninyong mabuli'y kung sa piano sila mabubuhay, kung wala tayong mga tungak na manggagawa sa bukid xt sa kabayanan, na sa kanila'y bumubuhay, boni- bihis at... nagaalagd ng mga andk na dalaga upang mapagaliwin nila. KanikaninA lamang ay ibig ninyong mag- pasalamat sa kanila, pagka" t aniyo'y sila ang nagbibigay sa inyo ng pagkabuhay. 4Li baga ninyo alam na sila ang nagpapasasa sa bunga ng inyong pagod at ang bawa't tinapay na kanilang nfinangSalot ay inaagaw lamang nila sa inyong mGa anik? 4Na ang bawa't pagha: alay sa kanilang mga sinisintang handog 6 2 18
E. MALATESTA babayi" Y katimbang ng ating kasalatan, gitom, ginaw, at nE pagkalugmok sa kahalayan ng ating mga babayi Wala. Sapagka't lahat ng kanilang tinatamasa By pawang nagbuhat lamang sa pawis ng mga manggagawa. dJAn6ng nagagawa ng mZa ginoo? Subukin ninyong mawala bukas ang mfa at magbubukid, kundi, sila unauna ang mamamatay, kapag nawaldA ang mga sapatero, ay walang gagawa n8 mga sapatos, kapag nawala ang mga an- luwagi, ay waling gagawa ng mga bahay, at kapag ganyan ng ganyan ang mangyayari sa bawat balangay 6 hanay nf hanapbuhay ng mga anAk- paw is, ay mapipigil na walangsala ang pagyari 6 paggawa ng bawa't bagay, at sa ganito, ang lahat ng tao'y madantala at mananalat sa kanilang mga kailanganin. walang makagawa sa lupa, NEuni't an6ng inyong ipaghihirap, sakaling Para ring nanga- mangalipol ang mga ginod? lipol ang mga bilang. Hosc.--Qo, nga't totodng maliwanag iyan: tayo ang gumagawa ng lahat, nguni't 4p4ano ang pagtatanim ko ng halaman, kung wala Sina- axong lupa, sabi ko sa iyo na wala tayong magagawa. Sa kagipita'y pilit pasusupil din tayo sa kapang- yarihan ng mfa panginoon. ni hayop, ni mfa binhi? Horhe.--Nfuni't tayo pd kayi'y nagkakawa- tasan, mang Hose, 6 hindi? Tila ang bagay na iya'y naiulat ko na kanina: talagang hu- hubarin natin ang mga panginoon ng lahat nE kailangan sa paggawa't pamumuhay, na 19
DALAWANG MAGBUBUKID gaya ng lupa, mga kasangkapan, mPa binhi't iba pang bagay. Labis kong nababatid na samantala ang lupa't mnga kasangkapan sa paggawa 'y nasa sa kamay ng mga pangfinodn, ang mga mang- gagawa'y laging masusupil at di makatitighaw sa pananalat, kundi bagkus lalong mabababn sa pagkaalipin. Kaya nga t itala ninyong ma- buti sa alaala, na ang kaunaunahan nating gagawing parain, ay ang alisan ng mga yama't pagaari ang mga ginoo, at kapag di gayon, ay di madayos ang sangkatauhan. Hose.--May matuwid ka, iyan nga'y nai- ulat mo na sa akin. Dstapuwa' t dpaano na- man ang ibig mo? Ang mfa bagay na iya'y bagongbago sa akin, at di ko mapaghuldhulo. Ako'y paliwanagan mo pa kung paano ang ibig ninyosa pagaayos. Ang mga yama'y ating sasamsamin sa mga ginod, ngayo'y paanong ating gagawin diyan? dhindi ba natin pagba: bahagibahaginin ang nauukol sa bawa't isa? Horhe.--Hindi pd, dapat pa nga ninyong mabatid, na sakaling may" maringan kayong magsalita na ang aming linalayo'y ang paki- kibahagi, na ang ibig nami'y makihati sa ya- man ng sa gayo't ganitong paradn, ay asahan ninyo na angtaong ya6n na inyong kinarin- gan, ay igang taong mangmang 6 isang ma- takaw. Hose.--Kung gayoy dpiano ang ating ga- gawin? Wala akong nawawatasan diyan. Horhe.--Wala pd namang kahirapang wa- ang adhikA po nami'y iukol pari sa tasin, lahat ang lahat ng yaman at pagaari. 20
'B. MALATESTA Sa ganitong simulain kami nagsimula: na ang lahat ay nararapat gumawi at anglahat ay nararapat guminhawa. Sa mundb'y hindi mabubuhay ang tao, kung walang gagawa 6 kikilos: kaya, sakali't ang isang tugo'y, nag- papalaki lamang nf tiyan, ny sapagka' t na- bubuhay naman sa pawis hg iba, at sa ga- nitong pangyayari'y totodng masamA at ma- kasasama pa. Dapat unawain, na ang sinambit kong lahat ay nararapal gumawa, ay nauukol lamang doon sa malalakas at makagagawa. Ang mga lumpo, mga mahihinA, mga ma: tatandA, ay nararapat pakanin 6 bigyang buhay ng katauhan, pagka't isang kawanggawa ga- wang pagpapakatao ang mahabag at huwdg sa hirap ang isang tao ng kapuwa batahin tao, at saka ang lahat ay magsisitandi, mag- #isihinA 6 makaring maging salanta rin balang araw, na kung piano ang mangyayari sa atin ay gayon din ang sa ating mga anak, Kaya, kung inyong mapaglilimilimi, ay ma- liwanag ninyong mababatid na ang lahat ng kayamanan, 6 ang lahat ng bagay na kaga: mitan ng tao, ay nahahuli sa dalawang ba- hagi. Ang isang bahagi'y iyang nauukol sa mga lupa, mga mdkina at iba pang mga ka- gamitan sa paggawa, gaya ng bakal, ng kahoy, ng mfa bato, nf mga sasakyan atb., ang lahat ngfAng ito'y totodng kailangan sa pag- gawa at dapat maukol pari sa kalahatan, upang magamit na gaya ng mga kasangkapan 0 bagay sa paggawa. Tungkol sa kung piano ang mai- nam na paradn sa paggawi, ay saka natin Nguni't ang magaling ay fumawa malalaman. 21
DALAWANG MAGBUBUKID sa pamamagitan nE tulongtulong, pagka't sa ganito'y kakaunti ang pagal at marami pa ang magagawa, halos ay totohanan nang maitutu- ring na ang ganitong paradn sa paggawi'y maiibigan sa boong mundo, palibhasa'y ang pagiisa ng isang tao sa paggawa 6 ang pag kakatiwalagan ng mga manggagawa'y naka- paguudyok tuloy na katakutan nila ang tulong na maibibigay ng isang mdAkina, na nakaba- bawas ng pagod sa kaparaaning mugaan at kawiliwili, at saka, palibhasa, kapagwala nang pagbabaka si pamumuhay ang mga tao, sa makatuwid bag4, gaya ng mga aso Ng pusa, ang mga tao'y libhA nE4ng magagalak sa sina- pupunan ng pagkakaisa at sa pagpapalaganap nf mga paggawang tulongtulong. Walang taong di naghahangad ng kagaanan sa paggawa, kahi't na ibigin niya ang gawang pamumukuran, ka- hi't saang lugal at sa paano mang paraan. Ang pinakabuod nitoy wala nang mabubuhay sa katamaran upang umalipin sa iba, pagka't ito'y hindi na mangyayari, sa dahilang kapag natatant6 rin lamang ng bawa't isa ang kani- lang matuwid sa paggawa, sino ma'y di na mahahalinang pabusabos pa. Ang ikalawang bahagi'y nauukol sa mga at kagamitan ng tao, gaya bagay ng pagkain, pananamit at pamamahay. Ang lahat ng ma bagay na ito'y nararapat sanang maApatungo agadagad sa kalahatan at mapag hatihati ng sa katumtaman, hangang sa bagong pagaani at hangang sa ang mga pagawaa'y makagawa ng mga bagong yari. Ang lahat nf mga bagay na ito na mangyayari, pagkatapos na tiyak 22
E. MALATESTA nE himagsikan, kapag wala nang natirang mfa tamad na panginodn, na nabubuhay sa pagod ng mga manggagawang dayukdok sa . gitom, ay babahaginin, susog sa kaibigiin ng mga mang- gagawa sa bawa't bayan. Kung hangad ng mga ito na gumawa sa pamamagitan ng tu- longtulong at ang mfa magagawi'y maukol din pari sa lahat, ay lalong mabuti: sa makatuwid, ay pagsisikapang mataya ang lhat ng maga- gawa, upanding masagutan ang kailanganin nf lahat, gayon din n2 sa mga paggamit 6 panga- ngailangan, upanding makabuhay ng ganap sa lahat ang madlang mayayari. Kung dili kaya'y isaalangalang naman ang mga sukat magawi ng bawa't isa, upanding mabilang ang kabuuin ng bagay at halagd nf nagawi nila. Ito'y isang pagtayang napaka- selan, kaya't maituturing tuloy na hindi sukat mangyari: datapuwa't ang ibig sabihin nito, ka- pag nakita na ang kapinsalaan sa pagbaba hagi sa mga kaniyahan, sy pakakaibigin nang maluwag sa loob ang adhikAng para sa Jahat. Alin mang paradn ang ibigin, ay lotcong ayos na ang mfa unang bagay na kailanganin 2 tao, gaya nf tinapay, ng mgabahay, tubig, atb., ay mapasakamay ng lahat, upang naging malaya sa bilang ng magagawa ang lahat ng tao. Sa ano't piano man ang magalinging pagaayos, ang mga pagmamanahi'y hindi na mapatiral, sapagka't hindi wasto na sa pagsi- lang nf isang tao'y mamulat sa kasaganaan, at ang iba nama'y sa gutom at sAkit, na ang isay ipanganak sa kayamanan, at ang iba nama'y sa karaliladn, at ang kasakdala'y pairalin ang 23
DALAWANG MAGBUBUKID pakana. na ang bawat isa'y makapangyariha't may-ari nf lahat ng kaniyang pinagpagalan, na, sa makatuwid, ay mangyayaring makapag- tipid sa kaniyang sarili, subali, pagkamatay niya, ang lahat niyang tinipid ay nararapat ding maukol parad sa lahat. Ang lahat ng bata'y nararapat papagaralin at paturhan, sa pamamagitan ng gugol n6 lahat, upanding mahikap ang ikalalaga ng katalinu- han at kakayahan ng mga it6. Kapag nawala ang bagay na ito'y wala ring katarungan at pagpapantaypantay, waling salang di malala- bag ang simulain ng katuwiran ng bawa't isa sa mfa kasangkapan ng paggawa, pagka' t ang pagkatuto, ang lakas ng katawa't paguugali, ay pawang kasangkapan n64 nE paggawa, at ang ibigay lamang sa lahat ang lupa ai mga makina, ay bagay na di sapat, kundi rin lamang mapagsisikapan na ang lahat ay mApaany6 sa isang kal gayang sukat nang makapanZasiwa' sa naturang mga lupa, makina atb. Tungkol sa mga babayi'y hindi ko ibig mag- salitA, sapagka't sa ganang amin, ang babayi'y nararapat ding mdpapantay sa mgZa lalaki: at kapag ang nananalaytay sa aming mga dila'y ang saliting tao, ang pakahulugan nami'y isang katawang tao, at di ma tinitingnan kung ano pa ang kaniyang pagkatao. Hose.--Gayon ina'y mayroon ding isang ba- gay. Kunin sa mFa ginod ang mGa pagaari na kanilang ninakaw at ginagi sa"kawawang mga tao, ay magaling, datapuwa't kung ang isang ginoo, sa pamamagitan ng kaniyang sikap at pariimpok, ay nangyaring nakapa' tipon ng 24
k. MALATESTA salapi, bago nakabili nAg isang lupain o kaya nakapagbukas ng isang tindahan, 38a pdanong pagmamatuwid ninyo makukuha ang mfa bagay na iyan, mfa bagay na bungang tunay ng kaniyang pawis? Horhe.--Ang bagay na ito'y totoong napa- kaselap, sapagka't kung sa sariling batak ng but6, sa bungang earili nf pawis, samantalang ganyan na ang pagsakal sa atin ng mga ma- mumuhunan at ng pamahalaan, ay di maka- pagtitipid 6 makapagiimpok ang sino man: ka- tunaya'y marahil ang sarili na rin ninyong kalagayan: na kung ilan ping tadn na ka- yong walang humpay sa paghahanap- buhay ay ganyan at ganyan din ang inyong, anyo, din ng dati. dukha at dukha rin, At saka, nasabi ko na ngi sa inyo na ang lahat ng taoy may karapatan sa mga pi- nakapangulong bagay sa pamumuhay, gayon din sa mfa kasangkapang kailangan natin sa paggawa: kaya't kung ang isang tao'y may isang lupain, samantalang ito nama'y pina- ngangasiwaan at pinagawan ng sarili niyang mga bisig ay lubos siyang makapagtitipid, at makapaggagawad sa kaniya ng mgakailanga- nin gaya nE mga guano at iba pang mang- yayaring pakinabanZan sa lupa. Totod ngang kailangan na ang lahat ng magagawa 6 hu- ngang pawis ng mfa tsoy maukol pari sa lahat, ditapuwi'tl upang maganap ang bagay na ito' y wala nang kailangang pilitin pa ang sino man, sapagka't ang lunay na ring adhika sa ikatutubos ang siyang makapaguudyok sa Sa pamamag- mga lao ng giwaing panglahat. kaparis 125 25
DALAWANG MAGBUBUKID itan ng mfa pagaari't paggawing panglahat ay lubhang mapapaayos tayo kay sa gumawi ng magisa, lald na't kung isasaalangalang na- tin ang naibibigay na tulong ng mfa bagong tuklas na mAkina, ay lumalabas na ang mfa paggawang pagiisa 6 pamumukuran ay lubhang napakahirap at walang saysay. iKung mangyayari'y dapat pa ngang pagsunugin! Ang mfa makina ay siyang sumasalot sa mga bisig at siyang umaagaw sa mBa gagawin ng mga dukba. Dito lamang sa kabukiran ay mang- yayari nang makaasa. Bawa t pagdatal ng isang mikina, ay isang pagbabawas na sa aming mga kita, isang malaking pagbabawas Da rin sa bilang naming mga magsasakA, at ang masawi ritong mankabawas, sy waling salang di pa- tutungo na lamang sa pagkamatay ng gitom Sa siyudad ay lalo pang sa ibang lupalop. masahol, marahil. Subali, kung wala iyang mga makina, walAng salang di manfgangalla- ngan ng maraming bisig ang mfa ginoo, at sa ganito'y may malaking kagaanin ang ating pamumuhay. Hose.--IAh! |Ang mga mdkina! Horhe.--May matuwid kay6, mang Hose, sa inyong pananalig na ang mZa makina 'y isa sa mga sanhi n2 kaimbihAn at pagkamahal ng mga gagawin: datapuwa't itoy nangya- yari, sa dahilang ang mfa makina'y nasa Fa kamay pa ng mga ginoo. Kung ang mga mA- kinay miApasakamay na nf mga manggagawa, ay iba naman ang mangyayari: ang mga mA- kina ay siyang pinakamalaking bagay na ma- Para na nin- kapagpapaginhawa sa katauhan. 26
EK. MALATESTA yong nakita, ang mBa mAkina'y pipihit 0 makayayari ng napakabilis pari sa ating lahat. Sa pamamagitan ng mZa makina, ang tao'y hindi na mangangailangfang gumawa pa ng maraming oras upang matugunan ang kaniyang mga kailanganin, at di na siya masisikil sa mga gawang mabibigat na lubhAng nakauubos ng katutubong lakas ng tao. Kung ang mga mdAkina'y magamit sa lahat ng pagawaan at pawang mangahulog sa kamay nE lahat, ay maaluwAan nating magagampanan sa kaunting oras lamang nE paggawa, mabilis, malinis at ka- ayaaya ang lahat ng kailanganin ng tao, at ang lahat ng tao 6 ang bawa't manggagawa'y magkakapanahong magaral, magpaunlad ng pa- sa isang salita'y mabubuhay at kikikapuwa, lalasap ng lahat ng bagay na natutuklasan ng dunong at ng kabihasnan. Kay4A, ng4, una- wain ninyong mabuti, na hindi nararapat at dt kailangang iwasak ang mga mdkina, kundi ang marikit ay ariin natin ang mga ito. At saka, huwag ninyong makaligtain: ipagtatanggol ng mfa ginod ang kanilang mga makina, 6 sa laldng maliwanag na salita, talagang ang mga gino6'y magtatanggol sa kanilang mga mdkina laban sa sino mang may hangad na lumansag, gaya ng magagawa nila sa bawa't magnasang kumuha nf mga yaon, sa makatuwid ay ga- yon din ang mangyayari. Kayi't maituturing na isang kabangawAn ang paglansag sa lugal na kunin ang mga makina. (Mapagpapaha- makan ba ninyo kayAng patayin ang mga pa- nanim at iwasak ang mga bahay, na kung sa lugal nito'y makaiisip tayo nf laldng magaling 27
DALAWANG MAGBUBUKID Marahil ay na paraing ipagiging ca lahat? Kayi, gayon din naman ang nararapat hindi. asalin sa mfa makina, sapagka- t kung ang mga mdikina, sa kamay ng mga panginoon, ay kaimbihAn at pangbubusabos, sa ating mga kamay naman ay iba, kayamanan at ganap na paglaya ng lahat. Hosc6.--Nguni't upang magampanan ang ad- hikang ito, ay kailangang gumawi tayongla- hat ng bubng kusa, ghindi ba Horhe.--Oo, po. Hose.--3At kung mayroong ibig mabuhay ng walang kagawagawa? Ang gAwaing naka- papagod ay napakahirap, at ang gawaing ito'y talagang tinatanggihan pati nf mgaaso. Horhe.--Pinagkakamalan ninyo ang pagsa- samahan nfayon ng mga tao sa pagkatapos ng ganap na himagsikan. Aniyoy ang gAwiing nakapapagod, ay tinatanggihan pati ng mga aso. dNEuni'tt makatatagal ba kayo sa isang araw na walang gawang kaanoand man? Hose.--Ako'y hindi, sapagka't pinagkauga- lian ko na ang magpatigis ng pawis, at kapag wala akong magawang ano mAn, ang asa mo ba'y nararamihan na ako ng kamay, datapuwa, marami rin naman ang nakatatagal sa buong maghapon sa mga barikan, at nzgsusugal 6 nagpapainit lamang ng araw sa mga lansangan... Horhe.--Sa ngayo'y tunay, nZuni't pagka- tapos ng himagsikan 6 pagbabagong, ayos ng katauhan ay di na mangyayari, at ito'y maipa- liliyanag ko sa inyo kung bakit. Ang pag- gawa ngayo'y totoong napakahirap, hindi wasto avg pagbabayad sx -manggagawa at sila'y ali- 28
E. MALATESTA mura pa. Ang mga nagpapatulod ngayon ng pawis ay dapat mamatay sa kapagalan, ma- matay sa gtitom, pagka" t ang kapalagayan nila'y parang hayop. Ang isang manggagawa'y wa- Jang kapagapagasa, liban sa kaniyang nata- kahahantungang ampunang-bahay, na talos kung dili Hindi ma- kaya'y sa bilangdan. katinfing mabuti sa kaniyang mga Anak, wa- ling malasap na kaligayahan sa buhay, kundi ang dumanasnglalo't la'ong kadustaAdn. Ngu- ni't ang hindi gumagawa, ang di natitigisan ng isang patak mang pawis sa paggawa, ay siyang lumalasap ng lahat na kaginhawahan, at siya pang tinitingala't iginagalang: lahat ng kapu- rihiin, lahat n3 kaaliwan ay pari sa kaniya. Sa kapuwaA mga manggagawa na ri'y nangya- yari: na kung sino ang hindi gumagawa ng gaanong kabigat, ay siyang sumasahod ng ma- lakilakf at siya pang kinagigiliwan. Kung ga- yo'y banong ipagtataka ninyo na manghinawa at tamarin ang tao sa paggawa Ditapuwi, kapag ang paggawa'y naisalig sa kaparaanang manyos at kaayaaya, sa laldng madaling panahon, sa tulong na maidudulot ng mga makina, kapag nalirip ng mga mang- gagawa na sila'y gumagawi sa kapakinahangAn "ng lahat, sa kaniyang Anak at sa iba pang mga tao: kapag ang paggawi'y nagkaroon na DE katuturin na siyang ipagkakapuri sa madla, at ang di paggawi 6 pagpapalaki nf tiyan ng isang tao'y pangdidirihan ng kapuwatao, gaya ng panfingilag ss mfa tiktik nt mingangan- long, ay saka ninyo isumbat sa akin kung siho pa ang mangangahas na lumayb sa ikalulugod at 29
DALAWANG MAGBUBUKID ipagiging depat ng sarili sa madla, upang ma buhay sa di pagkilos, na totodng nakasisira ng katawan, maging sa paguugali? Ngayon man, matangi sa ilan, lahat ng nangingilag sa hanap-buhay na pani- tao'y niktik. Nguni't kapag pinasukan ang hamak na hanap-buhay na ito, ay pinagkakakitaan ng marami kay sa magbungkal ng lupa, at sa kaunti 0 Wala mang gawaing marami, ay pdano't piano ma'y tinatangkilik ng pamahalaan. Su- bali'tt mfa tungkuling nakahihiyA, walang puri, mga tanda ng pagyurak sa kalinisan nf ugali, at sapagka't walang ibinubunga kundi pahirap at kasamaAn, kaya iniibig pang makapupo halos ng bubng mund6 ang karukhadn bago ang ka- walan ng puri. Tunay nfi't mayroong mga nEuni, mga taong marurupok ang pusod, at parang walang kaluluwa, na minamabuti pa ang pamumuhay walAng-puri: ditapuwi't ang sulirani'y na sa pagpili sa kawaling-puri at sa karukhadn. 4Nguni't sino kaya ang sawing palad na magkakamaling magalingin pa ang pamumuhay walang- puri, gayong kung mag- papatuld ng pawis 0 gagawa'y makadasang kagalingan ng lahat at siya'y kalulugdan pa ng madla? Kapag yao'y nangyari ay maipa- lalagay nang isang kaululan, pagka't nalala- bag sa katinuin ng bawa't tao. Huwag kayong magalinlangan, huwag: ang pagkapoot ng madla laban sa mZa tamad ay tunay na di mawawala't siyang firal, pagka't ang paggawa'y siyang pinakapangulong kaila- ngan ng mga tao 6 ng pagsasamahan ng mga ito, sapagka't ang taong tamad ay df lamang 30
E. MALATESTA makasisira sa lahat ng bumubuhaysa kaniya, a di man niya natutuwangan ng ano man, kundi makagigibd pa sa kawiliwiling bagong pagsasamahan ng mga tao, siya ang magiging kaluluwa nf isang pangkatin nf mfa budhing magpapalamig sa pagdaramayan ng lahat, upang mapabalik tayong muli sa pinagdaanan. Ang mga pagpipisanpisan 6 kapisana'y gaya rin ng mga tao: umiibig at gumagalang sa lahat ng inaakalang mapapakinabangan, at humahamak at namumuhi sa lahat ng inaakala namang ma- kasasama. Madaring manBadaya at kaipala'y madadaya nga silang malimit, ditapuwia't sa bagay nating napaguusapa 'y di na mangyayaring mapamali, sapagka't tutong napakaliwanag, na ang taong di gumagawi'y kumakain at umiinom sa dugo ng iba, at dahil dito'y nakasasama sa lahat. Kayo'y magtipontipon sa isang kapisanan upang, masubok ang gawaing panglahat, na ang magiging bunga nito'y babahaginin sa lahat nE pataspatas: sa mga mahihinA't walang ka- yay magdadalang habag kayo, nfuni't sa isang may kaya na ayaw gumawai't nagpapaanod la- mang, ay walang sala namang di kayo mai- at sa gayo'y marahil maiiwan ninyo ang inis, paggawa 6 mapipilitan kay6ng gumawa ng ma- sukal sa inyong dibdib. Ganito rin ang mang- yayari sa malaking pagsasamahan ng mgatao, sapagka't pakailan ma'y talagang nakasasama ang matapang na katamaran ng kahi't sino. At saka, sa mdlao't madali, kapag hindi napanibulos, dahil sa mga taong ya6n, na ayaw gumawa, baga ma't ito'y inaakala kong di mang- 31
DALAWANG MAGBUBUKID yayari, ay Jaldng mapapakadali ang lunas: iti- walag sa pagsasamahan ang naturang mga tao, at sa ganiya" y mahikap tuloy na mahulog saka- may ng lahat ang unang mga bagay at kasangka- pan sa paggawa, at sa ganito y mapipilitan silang gumawa, kapag ibig din lamang na mabuhay. Hos#.--Ako'y nakukuha mo na..., nguni't dang lahat ba'y magbubungkal n6 lupa? Horhe.--14t bakit? Ang tao'y hindi lamang nanfanfailanZan ng tinapay, ngalak at ng karng, kundi nangangailangan din naman ng bahay, mgZa damit, mfa daing madayos, mfa aklat, sa kabuuin, lahat ng bagay na nagagawa ng Saka, ang sino ma'y di mga manggagawa. makagagawa ng kailanganin. 3Hindi ba't upang mapagsakahan ang mga lupa, nai: ay kinakailangan ang mga tulong bibigay n2 magbabakal, ng anluwagi, na yu- mayari nf mga kailangang kasangkapan, ang sa minero na tumitibag ng mga mina, ang sa albuiii! (anluwagi rin) na gumagawa nE mfa malalaking bahay na bato at mga bahay-tinda- han, at gayon din ng sa ibat iba pa? Ang sulirani'y wala sa pagbubungkal nf lupa, kundi na sa paggawa ng lahat ng bagay na kina- Ang karamihan ng uri kailangan at gamitin. ng mga gawain, ay siyang makapaguudyok sa bawa't isa na pumili ng namamaigi at naa- akmi sa kaniyang mga hilig, at sa paradng ito, ang pag- gawa'y hindi na iindahin ng tao, kundi pa- rang isang gamot at pagbabatak na lamang ng kaniyang mfa ugal, sa makatuwid, parang isang aliwang kaakitakit. lahat niyang na mangyayari na, marshil, ay 32
EK. MALATESTA bawa't isang makapipili ng hanap-buhay 6 gawaing maiibigan. Hos8.--Kung "gayo'y malayA ang Horhe.--Siyang totod: gayon ma'y dapat ding pakapagaralang huwag mApabunton ang mfa bisig sa isang bagay lamang na ggwaAin at nang di magkulang sa iba pa. Sapagka't gumagawa, alangalang sa kapakinabangan ng lahat, ay dapat pakasikapin, sa pagnanasa nE bawa't isa, kung pgano makatutugon sa mga bagay na kailanganin at nang maghari hanga't mangyayari ang nauukol sa ikabubuti nf madla. Kapag wala nang panginoong umaalipin sa atin ng dahil sa karirit na tinapay, at wala na tayong bakibaki kung ano at sinong ma- kikinabang sa bunga ng ating mga giwadin, ay sakA ninyo makikita kung pdano ang ga- nap na kaayusan. Hose. --Lahat, ang wikA mo'y maiayos: sa akalaA ko'y tumbalik naman, walang maka- kaibig sa mga giwaing mabibigat, kundi bag- kus pa ng4 nila'y ang pagaabogado at pagdodoktor. ang manfaiibigan Kung gayo'y sino pa ang magbubungkal rg lupa? Sinong mangangahas na jsapanga- nib ang bhay sa kailaliman nf mina? Sino pa ang magkakamaling lumusong sa nagdidi- liman at nagbuburakang mga balon? Horhe.--Ilagay natin muna sa isang tabi ang salitaang ukol sa mga abogado, pagka't ang mfa ito'y isa rin sa mga nakabubulok na gaya ng mga kura, na lubusang papalisin ng himagsikang panglahat. Pagusapan natin ang mfa gawding kailangan, ab luwag iyang ., JO 25-5
DALAWANG MAGBUBUKID nakapipinsala sa kapuwa, sapagka't kung hindi, ay mapapalagay na parang manggagawa rin pati ng salaring nanatay ng tao na malimit malugmok sa malalagim na kamatayan. Nahihirang natin ngayon ang isang hanap- hindi dahil sa ito'y ak- buhay higit sa iba, ating mga hilig, kundi dahil mangakmA sa sa magasing pagaralan natin yaon, at sa gayo Y kikita, kaya, maiasahang kumita tayo ng ma- raming pilak: dahil sa gayo'y madaling ku- mita ng gawain 6 mAgagawan, at ang ikalawang matuwid, ay dahil sa ang ibang mga gawai'y mangyayaring may kabigatan. At, sa wakas, tungkol sa bagay na pinaguusapan, ang pag- piliy nasa sa atin, mula pa nang tayo"y su- maliwanag. Sa halimbawa, ang hanap-buhay na pag- bubukid, ay isang bagay na di patulan ngayon ng sino mang taga siyudad, at ng lald mang dukha roon. At, kung sa bagay, sa pagsa- saka'y walang masasabing sukat ikasuklam: ni madahop ang pamumuhay sa kabukiran sa mga kawiliwiling bagay, ay hindi. Bagkus pa nga, kung wababasa ninyo, ang mga makata, ay tantong galak na galak sa pamumuhay: bukid. Ang mZa pangyayari'y nagpapatunay na ang makatang nunulat ng mga aklat, ay di pa nakakahukay ng lupa, at ya6ng tunay na nangsgbubungka]l na halos mamatay sa pa- god, ng gutom, sahol na sahol ang buhay higit sa mga hayop, at sila pa ang mga taong, sa palagayan, ay pawang alangAn sa kapuwa nila tao: sa ganito'y pati ng kahulihulihang hampas- lupa sa siyudad ay ay mnadadayukdok 3d
E. MALATESTA ikinahihiyAng maturan na siya'y taga bukid. Kung gayo'y (p4hanong mananasa ninyong pu- matungo sa bukid ang mga tao ng bubng pag- kukusaA? Tayo mang ito, na tumubo narito, ay nagpapabaya rin, sapagka" t kung sa ibang gawain, ay maaluwan tayo at kapitapitagan pa ng kaunti, 2ditapuwi't sino sa atin ang lAlay6 sa kabukiran, kung ang mga paggawa natin dito'y mauukol din sasarili, at Ba gayo'y ganap na matatamo sa pamumuhay- bukid ang kagin- hawahan, kalayaan, at pamimitagan? Ganyan ang nangyayari sa lahat nf hanap- buhay, sapagka't sa kasalukuya'y ,ganyan ang kailan ma't ang isang ayos nf mundo, na gawai'y lalbng kailangan at laldng mabigat, ay siya pang sahol sa tumbas ng kapagalan, di pinahahalagahin at napapalagay pa na pa- rang hayop. Sa halimbawa, pumatungo kayo sa isang pagawaan ng mga hiyas, at makikita ninyo na itoy lubhang malinis, kung ipapa- ris sa napakaruming gdawaan namin: may pang- pahangin sa tagaraw, may pangpainit esa tag- inaw, hindf lubhAng napakahaba ang mga oras na iginagawa sa arawaraw, at ang mpa mang- gagawa rito'y mabubuti ang kalagayan, kahi't mura ang mga sahod (pagka't binabawas sa kanila ng panginoon ang malaking bahagi ng pakinabang), kay sa ibang mga manggagawa: sa gabigabi 6 sa mfa araw ng mpa pista, pagkatapos na mangZaalis ang mga damit pang- pagawaan, malayang nakaparoro6n sadn-man nil4 maibigan, at walang pangambdrg kutyi- kutyain ng sino mang tao, dahil sa kanilang DitapuwA, pumatungona- pagkamanggagawa. 35
DALAWANG MAGBUBUKID man kay6 sa isang minahan, at makikita ninyo ang m2a maralitang gumagawa sa ilalim ng lupa, sa ilalim ng mga burak na nakafinis ang mga am6y, nakapag papaikst ng buhay, sa pamamagitan ng mGa sahod nilang kaha- lakhalak, at kung "matapos ang kanilang pag- gawa, sakaling waisipan ng isang minerong tumungo sa pook na pinagkakalipunan ng mga ginoo, ay maituturing ninyong napakamapalad, kapag siya'y umalis sa pook na naturan ng dahil lamang sa mfa paguydm. (Ano ng4 ang ating ipagtataka kung mapili ng isa ang hanap- buhay na hoyero kay sa minero? INi ukol sa mga taong walang kinakasang- kapan kundi panitik ay di ko ibig magsalitA! Isa riyang, marahil, walang nagagawa kundi mga katakata at mZa tulang lalabindalawahing taludtod ay kumikita ng, makasampi, higit sa isang magbubukid, at iya'y kinagigiliwan pang makalilibo, higit sa alin mang manggagawang kapuripuri. Ang mga mamamahayag, sa halimbawa, ay nangagsusulat sa mga kabahayAng magagara, ang mga sapatero'y sa mfa sulok na nanfag- didiliman: ang mga inhenyero, mediko, artista, guro, kapag may mga giwaAin at lubhAng kaya ang kanilang mga tungkulin, ay parang mga gino6, ang mfa anluwagi, artesano, at mai- daragdag pa natin, pard masabi ang bubong katotohanan, pati ng mZa mgedikong waling ganap na kapahintulutan, at nga gurdng nag- tuturo sa mga mabababa, sa mEa bata, ay pawang nagdadahop kahi't mamatay sa pag- Hindi ko ibig ibadiya rito na ang susumikap. 36
E. MALATESTA tanging may kasaysayan, ay ang mga mari- litiang manggagawa, sapagka't ang pagaaral ay tao ng mgpa kaparaa- bagkus naggagawad sa ning ikapagwawagi sa sa ika- katalagahdn, bibihasa at ipagkakabuhay kailan man ng ma- laya at ganap na katiwasayan. Ang mfa me- diko, at mBa guro, ay kimiko, pawang kailangan at pakikinabangan sa pag- sasamahan ng mfa tao, na gaya rin ng mfa magbubukid at iba pang manggagawa. Tanging ibig kong sabihin, na ang lahat nf hanap- buhay, ay pawang nangararapat magptam6 ng pataspatas na kahalagahan, na, sa makatuwid, ang mwEn manggagawa'y dapat ding magtamo ng pantay sa kinikita ng mfa ginoong yaon, at hindi gaya nf nangyayari na ang g4wdin 8a pamamagitan ng isip ay ikinatutuwa at parang naipagmamatads ng tao sa isang mang- ito'y gagawang-bisig, tuloy ikinahuhulog at sa kamangmangan. Lahat sana'y sa lahat, at di gaya ng nangyayari sa ngayon na parang sarilingsarili ng filan. Hose.--| Aba! inhenyero, Kung gaya ng sinasabi mo, na ang paggawa sa pamamagitan nf isip la- mang ay isa nang katuwadn at kahigtin sa mga mangmang, ay maliwanag na maiibigan ng lahat ang pagaaral nobn, at ako na ang unauna. Nguni't dpdano naman ang mga gi- waing-kamay? dsino pa ang gagawa rito? Sa panahong pinag- Horhe.--Ang lahat. at karunungan, ay aaralan ang mga letra ang isang nararapat gAwaing-kamay, lahat ay dapat gumawa sa pamamagitan nf ulo at sa pamamagitan ng or Ji din namang ganapin
DALAWANG MAGBUBUKID " mga bisig. Ang dalawang bagay na ito sa paggawa ay malayong makasira, bagkus ma- kabubuti at makabubud, sapagka" t upang bu- muti ang kabuhayan ng isang tao, kinakai- langang pagalawing lahat ang kaniyang mfa ugat, tilo at mga bisig. Kung sino ang may ganap na pagiisip at nahihilig sa mga pag- katha, ay siyang nagiging magaling na mang- gagawa, at kung sino naman ang may ma- lusog na pangangatawan, gaya ng namamalas natin sa mga bisig na laging batak, ay siya ring may maliwanag at matalas na pagiisip. At sapagka't ang naturang dalawang, giwain ro6b'y kaa- ay pawang kailangan, at ang isa kitakit isa, na siyang ikinatutuklas ng tao ng puri at kabaitan, ay hindi katu- wiran na ang isang bahagi ng tao'y maparodl sa mabibigat na giwaing- kamay, upang ma- natili ang ilan sa pagsasamantala sa karunu- ngan, at, sa wakAs, maging tagautos: dahil ditoy inuulit ko, na ang lahat ay nararapat gumanap ng mga gawaing-kamay at gAwaing- isip. higit sa Hose. --Ang lahat ng iya'y natatalos ko rin: nguni't sa mga gawaing- kamay man, ay may- roon ding mabibigat at magagain, nakahaha- lina at nakasusuklam: sa halimbawa, ang magiging minero at tagalimds ng mga dimihan 6 pusalidn? Jdsino, Horhe.--Kung natatalos ninyo, minamahal kong mang Hose, ang dami ng nangdlikha at linilikha pa, ng nangapagaralan at pinagaara- lan pa, disiy matatanto rin ninyong labis na kapag ang paggawa'y alangalang sa layong 35
E. MALATESTA ikadayos nito, di na mauukol sa iilang hindi mga anak-pawis, na di gumagawi, na wala nang pinagsisikapan, sa makatuwid, kundi ang sarili wala nang kabalibalino sa ikatutubos ng mga manggagawa, matatantd ninyo, inuulit ko, na ang lahat ng mga hanap-buhay-bisig, ay magagampanan, at ditoy wala nang magiging mabigat, marumi at madali tuloy makatatagpo ng 6 kadiridiri, mga manggagawang kailangan. sa ating mga araw. Tartiin ninyo ang mang- yayari, kapag ang lahat ay gumawa: lahat ng pagsisikap, pagiingat, at pagaaral sa lahat, ay tungo sa adhikAng ang paggawai'y lalong ma- ging kaakitakit at di lubhang kabigatan. nilang pakikinabangan, at At ito'y At sakaling magkaroon man ng mga giwaing mabibigat kay sa iba, mandi'y madaling mai- kikita ng lunas, nf mga katanfitanging gan- .ing-pala yaon, st kahi't huwag nang ibilang pa ang isang bagay na kapag ang lahat ng taoy gumagawa, na ang adhikda'y para sa lahat, ay talagang sisilang din ang diwang pagkakapatiran at matimyas na pagsasamahin ng mga tao, gaya nf nangyayari sa mga mag- Anak, kinakaya nf mga lalaki ang mga pa- saning mabibigat sa lugal na ito'y maghinakdal, nakapagaaw:is sila nE mga pagod, palibhasa, ang bawa't isa'y kusing bumabahagi sa ma- bibigat na giAwain. Hose.--May matuwid ka: subali, kung ito'y mangyari, 4sa piano maiayos? Horhe.--Kung gayon, kung sa lahat ng mfa nabangit ay may miitird pang mabigat at kai- langang giwain na di pasukan ng sino man, 39
DALAWANG MAGBUBUKID sa makatuwid, ay tayong lahat na ang mag- sisiganap. Magtatadhanaan tayo, sa halimbawa, ng isang araw sa bawa't buwan, 6 isang lingu sa bawa't taon, na igagawa ng isang tao ukol sa mabibigat na gawaing yaon. Sapagka't isang bagay na kailangan pard sa, lahat, ay bagay din namang madasahan ninyo ang mga lunas 4Di ba't ngayo'y mga kawal na kaparaandn. tayong sunudsunuran sa atas ng iba upang makipagbaka sa mBa taong di natin nakikilala, mga taong ni kaputok man ay hindi naka- kagawa sa atin ng masama, ni sa tunay man nating mfa kapatid at mfa kaibigan? Sa akala ko'y laldng magadnsa loob ang paggawa, kapag natatalos natin na ang sanhi'y sa panganfa- ilangan ng lahat. Hose.--Nilaman mo, ako'y iyo nang na- hihikayat. Nguni't may kaunti pa rin akong hindi masakyansakyan, at ito'y ang nauukol sa pagaalis ng mfa kayamanan 6 pagaarl sa mga ginoo... ito... piano, sa palagay mo? dhindi kaya maiigtarin yaon? Horhe.--jP4ano, po, ang ibig ninyong mang- yari? Samantalang hawak nila ang kayama- nan, ay sila ang makapaghahari, at sila'y ma- ngagiimbot din ng walang kapakupakundangan sa atin, gaya ng kanilang ginawa sapdl nang ang mundo'y maging mundo. IKay diablo namanl dbakit hindi ninyo masasakyan iyang pagaalis ng mga pagaari sa mEa ginod? ([Ina- akala ba ninyo na isang bagay na hindi tumpak, at yao'y isang mahalay na giwain? Hose.--Hindi: ang totod'y pagkapaliwanag mo sa akin, ay bagkus akong nananalig na LY
E. MALATESTA yao'y isang dakilang bagay, sapagka't kung 4alisin man sa kanila ang mfa pagaari, ay walang ibang kahulugin ang ating gagawin, kundi bawiin lamang ang mga dugbnasinip- sip nila sa atin nang mahabang panahon. At sak4, kung Aalisin man sa kanila, ay hindi upang sarilinin natin, kundt upang arlin ng lahat, at nang ang lahat ay mabuhay ng ma- ginhawa: dhindi ba gayon? Horhe.--Hindi, pod, mapagaalinlanZanan: at kung ipinalalagay ang na- ninyong turang bagay, ay masasabi ninyo ng tahasan na pati n2 mga gino6 ay nagtatamo rin ng pala sa gayon. Talagang dapat nang matapos ang kanilang mPa paguutos, pagbubulakbol at paghahariharian. , Dapat silang gumawa, at ka- pag ang paggawa'y sa tulong ng mga maAkina at alangalang sa ikagagaling ng mga mangga- gawa, ang paggawa'y makikilala na isang kai- langan, ng tao, isang kaaliwaliw na pagbaba- nat nf mga ugat at butd. ba't nanga- mamaril ang mga ginoo, upang makapagba- nat lamang ng mga ugat?, idi baga ginagawa nila ang mga patakbuhan nf mga kabayo, ang himnasia at iba pang libolibong bagay na pawang naglalarawan na ang mga gawaing-bisig ay tunay na kailangan at isang bagay na ka- akitakit sa lahat ng taong waling dinaramdam at malalakas? Ang layon nga'y maiukol natin sa kapakinabantfdAn ng paggawa yaong naga- gamit lamang ngayon sa taganas na pagaaliw. At Igaanong pakinabang ang matatamo ng mga ginoo sa kagalingan ng lahat at sa matuling Magmasid kayo, sa pagsulong ng kabihasnan! dakila 4Di P2H 11
DALAWANG MAGBUBUKID halimbawa, sa ating bayan: ang iilan niyang ginob'y pawang mayayaman, nabubuhay na parang mga hari, samantali ang mfa lansa- nfa y marurumi at masasama, maging para sa atin at maging pari sa kanila man, ang ha- nging nagbubuhat sa ating mga bahay at sa mga kalapit na putikan ay nakapagpapakasakit ang edlot na ibinubunZfa ng din sa karukhadn nasa malayo at napakalayo, na umadbot dito, ay nakakahawa rin sa kanilang madalas, sa kanila'y nakaa- ayop din ang ating kamangmangin. 4Madari ka- yang malinis nila ang bayan, magawa ang mga lansangan at mailawan ang mga dadn ng dahil na dahil lamang sa lakas ng kanilang pananalapi? 4sa piano maiigtaran ang mara- yang paglalahoklahok sa mga bagay na gami- tin ng lahat? jsa paano magagamit ng lahat ang ibinubunfa ng mfa pagkasulong ng ka- rununfan at ng pagawaan? Mga bagay na kapag idinadn sa pagtutuwangan ng lahat ay ma- daling magagawa. At ang mga pagiimbot sa sarili jsa paano masisiyahan, kung ang pag- sasamahAn ng mga tao'y hawak lamang ng iilan? kanila, ng mfa taong Ang lahat ng iyan, huwag nang ibilang pa ang laging pangangBanib sa isang punlo ng baril na makasusugat 6 makamamatay sa kanila, sa isang kisap mata, at ang pangangambasa isang himagsikan 6 sa isang kasawiang palad na na- kapagbubulid sa karukhaanatlaging pagkabingit ng kanilang mga Anak sa. giitom, sa pagka- kasala, sa kahalayan, gaya ng pagkabingit ng mga atin sa ngayon, ang lahat ng iyan, ay 42
E., MALATESTA nanganfFahulugdn, na hindi lamanginaalis natin at sukat sa kanila ang mga kayamanan na sinusuklian nf karapatan, kundi lumalabas na sila'y ginagawan din naman ng malaking ka- galin?an. Tunay, n24, na ang mfa ginod'y :iayaw, ni papayag na makipagunawaan sa alin, 8a- pagka't ang kanilang nais ay laging magutos, at ang palagay nila sa mfa dukhi ay iba ang uri: nfuni't bpaano, sa akala ninyo ang la- long mabuti nating gawin? Kung sila'y hindi natin miAkausap ng sa mAbutihan, 8y walang salang sa masama na magdaraan. Hose.--Totod, ng4, ang lahat ng iyan, dia- tapuwi't napakahirap gampanin. J4Hindi kaya natin mapagisipan ng paradng sa dahandahan? Bayaan natin sa mga naghahawak ang mga pagaari, nguni't sa paradng tayo'y daragdagan ng mfa sahod, at tayo'y Aartin nilang mgatao. untiunti, tayoy makapagfimpok, Ganyan, sa saka makabibili ng tigisang lagdy lupa, at kung tayong lahat ay pawang mayari na, saka natin ilagay sa kagalingan nf lahat ang ating mga ari, at gawin nata ang iyong sinasabi. Horhe.-- Magdilidili pd kayo: upang magam- pandan ang mfa bagay, sa kasundiian ng la- hat, ay fisa lamang ang paradn: na ang mga gino6ng, may-ari sana'y tumangi na sa kani- lang mga yaman: sapagka't isang katotoh:tnan, na kapag ipinagkakaloob na ng isa ang isang bagay, ay wala nang kailangang ito'y alisin pa sa kaniya. Datapuwa't ito"ia huwagisipin: kayo'y nakatatahong mabuti ng higit kay sa akin, na 43
DALAWANG MAGBUBUKID Samantalang nananatili ang pagmamay-ari ng tao, O kaya, samantalang naghahari ang mga kapalakardAn ngayon, ay lalo: tayong pasama. Dahil sa pagmamay- ari ng tao, bawa't isa'y kumikita ng paraiAng ipagkakatubig, ng kani- yang pitubigan, at ang mga may-ari'y hindila- mang sa nagiimbot sa mfa manggagawa ng kung an6anb, kundi tayo'y pinapagbabaka pa nga. Karaniwan 8a mangangalakal ang humanap ng mapagbibilhAn ng kaniyang kalakal, sa ma- taAs na halaga, hanga't madari, at ang bawa't mgmimili nama'y bumili, sa mababang halaga. LAnong nangyayari? Ang mfa may-ari, mga maypagawaan, msa mangangalakal na lalong mayayaman, sapagka't silay mayroong mga salapi upang ipagtatag nf sariling pagawaan nE gayo't ganito, 6 ibilf kaydA ng sa pakya- wan, upang magkaroon ng sariling mga mi- kina, upang masamantald ang mZa takbo ng halagahan sa baraka, at upang maantay ang panahong laldng mabuti sa pagbibili, 6 ban- gang sa maipagbili ya6n pagkaraan ng ilang araw, ay natatapos ito sa mga pagtutuds at mga pagkahapay nf Inga maliliit na may-ari, at mahihinang mangangalakal, na ang mgaito'y sa kamay at kamay, ay nangauuwisa karuk- hadn, at sila 6 ang mga anik nila'y walang ibang kapapatunguhan, kundi ang mag paupa. Ganyan (at iya'y nakikita halos sa arawaraw), ang mga mahihinang may-ari na magisang gumagawa, 6 may ilang kamanggagawa, sa malilitt nilang pagawaan, pagkaraan ng isang mahigpit na pakikitunggali, ay magpipinid na ng kanilang pagawaan, at tutungong magpapaup4 Ji.
E. MALATESTA sa malalaking pagawaan: ang ma maliliit na may-ari, na halos hindi makapagbayad ng mga buwis, ay magbibili ng kanilang mga bahay 6 lupa sa mfa malalaking may ari, at gayon na ng gayon: sa makatuwid, kung ang isang may-ari na may magandang puso ay may na- sang magpariwasi sa kaniyang mga mangga- gawa, ay walang magagawa maliban sa ma- kibaka ng waling tagal sa kaniyang mpa ka- labang malalaking may ari, at mamaya'y ang pagkahapay na niya. Sa kabilang dako, ang mfa manggagawa, dahil sa kagutuman, ay nangagpapaligsahan sa paghahanap-buhay, at sapagka't napakarami ang mfa bisig kay sa mga gagawin (hindi sa walang miAgagawiA, kundi dahil sa dahil ang mga may pagawaan ay nangagiimpid sa pag- papagawa), ay sapilitang sila'y mangagaagawain ng, tinapay sa kanikanilang bibig, at kung ka- yoy gumagawa upang makakita nf dalawa, ay nariyan naman ang iba, makakita lamang ay kahi't na isa. Sa ganito'y lahat ng pagkasulong ay na- giging kasawiin. Sa halimbawa, may nalikha ngayong isang bagong makina, mamaya 'y ma- wawalin na ng gAwain ang maraming mang- Sapagka't sila'y waling kinikita, ay gagawa. wala ring ipamimili sa pamumuhay, at sa gayo'y nakasasamA rin sa mga manggagawa sa ibang pagawaan, na bukas 6 maukalawa'y mangababawas din. Ba Amerika'y marami ang natatamnding lupa, at marami ang nadaning grano. Ang mfa may-ari, na walang kabaha- bahala sa nauubos 6 pangangailangan ng mga 45
DALAWANG MAGBUBUKID tao rito, at sa imbot na makinabang ng ma- laki sa pagbibili, ay ipinadadala ang grano sa Europa. Ang halaga ng pilit bibabA, nguni't sa lugal na makabuti ang bagay na ito sa mfa dukha, ay lalong naka- sasama, sapagka't sa pagkamasid ng mga may- ari na ang kanilang grano'y nagagahis ng sa Amerika, ay hindi muna magpapatanim sa kanilang mga bukirin, at kung palarin ma'y yaon na lamang malusoglusog, at dahil dito, marami sa mga magbubukid ang nangawawa- lin ng giwain. Ang halaga ng granoy ma- baba, at siyang totod, nguni't ang mfa dukha'y di man makakita ng halagang yaon na sukal ipangbili. grano rito'y Naba- litdAan kong 4ayawngi nilang papasukin dito ang mga grano ng taga-ibang lupa, at sa gayo'y nasasabi kong isang malaking kabalasikan ang di pagtangap sa awa ng Diyos. Akala ko'y ninanais ng mga gino na mamatay ng giitom ang bayan: nguni't ngayon ko natalos na sila'y nangasa matuwid. Hose.--NEayo'y nauunawaan ko na, Horhe.--Hindi, po, hindi, po, sa gayon: sa- pagka't kung ang grano ng Amerika'y hindi naka- rarating, ay lald po namang masama, sa isang dako. Kapag ang mfa may-ari'y wala nang kapangagaw na taga-ibang lupa, sila'y maka- pagbibili sa ano mang tads na halagd ng ka- nilang kalakal, at... Hose.--,At ano? Horhe.--3At an6 po? Tila naipahayag ko na sa inyo, kailangang mApasakamay ng la- hat ang mga bagay na dapat pakinabangan 46
K. MALATESTA ng lahat. Sa makatuwid, samantalang mara- ming nagagawa 6 nadani, ay lalo tayong ma- ginhawa. Kung may malikhAng isang bagong makina, tayo'y makagagawAd ng marami, 6 kaunti, alinsunod sa pankangailanZan, at kung masagana sa gayong bayan, ay makapagpadala, ang grano, sa tayo nama'y makapagpapadalk rin kanila ng sa ati'y lumalabis, at ito ang kagalingan ng lahat. halimbawa, atin ay at sa JAt kung ta- yoy makibahagi sa mfa may- sa? Sila" y ang at puhunan, tayo'y ang kanilang mga lupA paggawa, pagbaha- ating pagkatapos ay ginin ang madani: jano kaya sa palagay mo? ,Hose. --Isang bagay muna... at Horhe.--Ang unang masasabi ko sa inyo ay ito: na kung may hangad kay6 sa paki- kibahagi, ay hindi naman papayag ang mfa panginodn. Walang salang di natin dAraanin sa lakas, at gayon na lamang ang ating ma- pupuhunan upang sila'y mapilit na mamahagi, na Sa kanila'y para ring kinuha ang lahat. Kasakdala" y isang bagay na totoong kailangan, isa ano't dgraanin pa ang mga bagay na ito sa pakalakalahati, upang mapabayaang mana- tili ang isang panuntunang nagtutulot maka- paghari ang kalinsilin at panglulupig na ni- nigil ng pagdami ng bilang nf mJga nagagawi at nadani ng lahat? At saka, ganong matuwid ng filang mZa tao, na kahi't hindi gumawa, ay babahagi ng kalahati sa magagawa n8 mga manggagawa? Gaya ng nasabi ko na sa inyo, na hindi lamang maibibigay natin sa mga panginoon ang ka- si
DALAWANG MAGBUBUKID lahati ng bunga ng ating mga nagagawa, kun- di ang lahat na'y magkukulang pa sa dapat mangyari, sapagka- t samantalang umiiral ang pagmamay-ari ng tao ay pigil na pigil ang bunga ng paggawa at labis sa kagalingan ng bawa't tao, dahil sa pagpapangagawan at kaku- langin ng ayos, kaya nga't kakaunti angnai- bubuoga ng paggawa kay sa mangyayari, na kung ang paggawa'y maganap ng at sa pamamatnubay ng kagalingan ng lahat na gumagawi at nangangailangan. Gaya rin ng pagbuhat nf isang mabigat: isang dadn mang di magkakatuwang na mabuti ay katao. at hindi makabubuhat: tatatlo 0 sapat lamang, at magkakasabaysabay ang mga kilos, ang kanilang mga lakas, ay madaling mabubuhat yaon at maitatads. Kung ang isang tao" J magnanasang gumawa ng Isang karayom, kahi't isang oras ay makaring di siya maka- yari: datapuwa't kapag sampu kataong tulong- tulong, ay libolibo na ang mayayari sa araw- araw. At gaano kaya ang mapapala sa bawa't malikhang mga bagong mdkina, sa bawa't pa- ngangailangang ang giawii'y maganap ng lahat, kapag ang mga bagong pagsulong ng katauha'y gaya ng minimithi nating miApatunZo ea ka- pakinabangan ng lahat! lahat subali, kahi't Sa bagay na ito'y nais kong magpaliwanag ukol sa isang matuwid nalaging isinasabad sa amin. Ang mga ekonomista (mga taong bayid 6 hindi man, na naguugnayugnay, sa ngalan ng dunong, nf mfa kabulanan at katakata, upang maipakilala na ang mga finod'y may kara- 48
E. MALATESTA pating mabuhay sa pawis ng iba) at ang iba pang mga pantas, ay nagpaparirala na ang ka" rukhad'y hindi tunay na gawi ng pagkama- imbutin ng mZa may-ari, kundi dahil sa hindi nakasasapat sa lahat ang ibinubunga ng pag- Sinasabi ito, upang paniwalaan na wa- gawa. lang may salang sino man niyang karukhadn, at sa gayo'y waling sanhi ni katuwiran upang ipagbalikuwas ang mga anak-pawis. Sukat na sa talaga rig Diyos nig mga kura, kayo' y napapapanatili nilang lapi sa pagkama- sunurin at yuko, ang mga ekonomista nama'Y, sa batas ng kalikasAn. Huwag kayong mani- wala. Kung sa tunay ng4, na ang mga bunga ng paggawa ngayon na tinatamasa ng filan, ay hindi sapat upang mabigyan ng mabuti at masaganang buhay ang lahat, da- tapuwi, ito'y kamalian ng umiiral nGayong panuntunan sa pagsasamahin nE mfatao, sa- pagka't ang mfa may-ari ay walang kaalaalala sa kagalingang panglahat, kaya't ang ipinaga- gawi nila'y yaon lamang inaakalang katam- earisarili, at upang huwag maka- taman sa pagbaba ng halaga mada- sa las mangyari ang . pagpapatapon 6 pagpapasira Sa makatuwid, nila nf mga bagay na yari na. ay maliwanag ninyong makikita na samantala nilang sinasangkalan ang kakulangan 6 kaun- tiin ng bunga ng paggawa, ay pinababayaan naman nila ang dami ng naglalaparang mga lupang hindi natatamnan at ang dami ng mfa manggagawang walang gawain. bagay, kalakal, ay Subali, sa bagay na ito'y kanilang itinutu- yon, na kasakdala'y matampd4n ang lahat ng 125--7 ja
DALAWANG MAGBUBUKID mga lupa at ang lahat ng mga tao'y ma- ngagsigawi, alinsunod sa laldng pinakamabu- ting panuntunan ng tao, ang karukhak'y ma- nanatili ring kaparis ng dati, at sa dahilang ang mga Anihin sa lupa" J natataningan at ang mga pagaanak ng mga tao'y hindi, ay madaring da- nasin natin ang isang kalagayang kalunoslunos, ba ang pagaani'y maging maramot at panaka- naka, samantald ang tao'y paramf ng parami, na siyang sanhi ng kamahalan nf lahat na kaila- ngan. Kaya't naimamatuwid na ang tanging lunas sa mga masasamang sakit ng katauhan ay nauuwi 82 ganito, na ang mga dukhA'y huwag magdandk, kaya'y maukol na lamangang pag- aanak ng tao sa nangakakakaya. Tungkol sa haharapin, ay marami ang ma- sasabi sa bagay na pinaguusapan. May naki- kipagtalo riyan, at may pinanghahawakan din namang matitibay na matuwid, na ang pag- dami ng tao ay talagang may taning sa. ka- likasin, kaya't di na kailangan ang paggamit ng mga. pangpatunaw, na buong kusa 6 di man. Anaki ang mga pagkasanay ng mfa lahi, ang pagsulong na lalo nf mga katalinuhan, ang paglayA n8 mga babayi at ang pagunlad ng kaginhawahan, ay nakapipigil 6 nakababawas sa katutubong pagaanak ng tao. NEuni't ang mga bagay na itoy walang an6 mangkabulu- hdn sa pinaguusapan tungkol sa karukhaan. ang pagdami ng tao, kundi ang pagaayos sa katauhan: kayi't ang gamot tungkol sa pagaandak ay hindi na- kalulunas nf and man. Hindi stliranin ngayon Sa katunaya'y nariyan ang mga bayang nag- 50
K. MALATESTA lalaparan ang mfa lupa at ang tao'y kaka- unti, na masahol pa, kapag nagkatab6n kay sa ibang bayang ang tao'y makapal. Kasakdala'y nakapipigil ang pagmamay-ari ng filan, ang bunga ng paggawa ngayoy marami kay sa pagdami ng tao. Ang pagunti ng bilang na ibinubungfa ng karukhadn ay dahil sa kasa- sa kaya ng ganaan ng nagagawa, alinsunod naibibili ng mfa dukha. ninyo, sa ang mfa manggagawang nagla- halimbawa, lakaran samanta- na walang mga gawain, lang ang mga. ltingala'y pundngpund ng mga bagay na yari nila na walad nang makdbili. Ang mga lupang datihang tinatamnAn at di na patatamnAn, ay muling gubat. Dahil sa kasaganaan ng grano at pagbabd ng mga halaga, ang mfa may-ari ay hindi muna magpapatanim, at di madalaala na kung ang kaniyang mga magbubukid ay mawawalan ng gawain 6 mamamatay ng gutom. Masdan magiging Kinakailangan ngfAng mdguna ang pagbaba- gong ayos sa katauhan, tamndn ang lahat ng lupa, ayusin ang bunga ng paggawa, at gayon din ang sa mauubos ng tao, sa ikagagaling ng lahat, bayaang malaya ang pdrang sa hakbang ng mda bagong tuklas at matutuklasan pa ng pagkasulong nf panahon, pangasiwaan ang ma- lalaking bahagi ng mundo na halos di napa- pakinabangan, at kung matapos ito, sakaling sa ilalim ng ma- titibay ay walang mang- yari at makitang makapal din ang pagdami ng tao kay sa bunga ng paggawa, sa maka- tuwid, sakd na mapagiisipan ng mga tao ga 6 hindt pa ng4ng lubos, na pamamaradn, 51
DALAWANG MAGBUBUKID panahong ito, kung pdano ang mabuting pag- tatadhanA sa pagaandk ng tao. Nguni't ang pagtatadhanang ito'y marapat ipatupadsa lahat, na walang matatanging mapapalad naiilan ang bilang, na sa di pa kasiyahing lubos na ma- buhay sa pawis nf iba, ay ninanais pa mandin na sila lamang ang magkaroon ng walang taning na karapatan tungkol sa pagaanak. Sa isang dako, samantalang mayroong mga mardlita, ay siyang tandA na yao'y hindi matatadha- naan kailan man, ,kasakdala'y dahil sa wali na silang ibang kaaliwan sa hirap, kundi ang lumasap ng matatamis na pulot ng pagiibigan, kasakdala'y dahil sa di nila maisip ang ka- kulangkdn ng bunka ng paggawi, baga ma't nakikita ng kanilang mga mat4 ang tunay na sanhi, tulad ng nauukol 8a halimaw, na ina- angkin pa ng pankinobn. Hanga't may na- sasawi ay laldng di mapanatag ang bukas, at lalb pang totoo, yad'y walang nailalaan ni mapagtamanAn. Kapag ang lahat ay ari na ng lahat, at ang lahat ay gumagawa ng pan- taypantay, ay saka pa lamang makapagtatad- hana ang mga tao ng bubong loob sa katau- han nginaakalang nararapat, higit sa maiaatas ng alin mang kapangyarihan ng tao, sa pa- mamagitan ng lakas. Nguni't pagbalikan po natin ang nauukol sa " pagbabahaginan bunfa ng paggawa ng isang may-ari at ng isang manggagawa, banong inyongmaibibigaydodn sa hindi nangagsisigawa? Ang mga may-ari, samantalang may-ari, ay hin- di mapipilit na kumuha ng taong hindi nila kailanZan.7 ng 52
E. MALATESTA Ang panuntunang ito na tinatawag na par- licigacidn, pakikisawA, ay minagaling no6ng araw upang masaka ang mfa parang ng nag- lalaparang bahagi ng lupA sa katimugan ng Europa, at hanga ngayon pa man, sa ilang bahagi Nguni't unti- ng Italia, gaya ng sa Toscana. unting lumilipas at lilipas hangang sa Tosca- na ang panuntunang yaon, sapagka'" t ang mfa may-ari ay lalong nakikinabang sa pagpapa- gawa, sa pamamagitan nf ariw. NEayon, bu- kod sa tulong nf mga makina, sa tulong ng dunong-pagsasaka, at sa mfa aning nagbu- buhat sa ibang lupafn, ang pagpapagawa ng ardw sa mga mangagawa, ay isang malaking kailangan pard sa mga may-ari, at ang hin- di sumunod agad sa ganitong pamamaradn, ay mahuhulog sa pangungulugi, gawd ng mfa pagpapangagawin sa kalakal. Sa kabuudn, upang di lalo, kung magpapatuloy ang umiiral na panuntu- nan, ay sasapitin ang mga sumusunod na ba- gay: mahulog na ang mfa ari arawaraw sa kamay ng filan, at ang mfa manggagawa Y lalong palabuyin sa lansangan ng mga mdkina at ng lalong matuling parain sa Sa ganyang paradn, magkakaroon paggawa. tayo ng ilang ginodng may-ari ng daigdig: kaunting manggagawang sapat magamit sa mga makina, at kaunting alila at kawal na maka- paglilingkod upang makapagtangol sa mFa ginoo. Ang bayang manggagawa'y mamamatay ng gti- tom, 6 mabubuhay sa panghihingi nf lim6s. At nagsisimula na ang malungkot na bagay na ito. Ang mga mumunting pagawaan 6 pinagkaka- paAlawig na ay lalong 53
DALAWANG MAGBUBUKID buhayan ay pnmapanaw, ang dami ng mga manggagawang walang pinapasukan ay lalong dumarami, at ang mga gino6 sa takot 6 sa awa sa mga namamatay ng gutom, ay nagha- hand4 ng mga murang pagkain At iba pang tinatawag na kawang-gawa. Kung hindi nais ngbayan na siya y maki- tang magpalimos ng isang pingang 8opas Ba, pintdan ng mga gino6d 6 ng munisipio, gaya ng nakita na sa pintQan ng mfa kombento, ay walang ibang lunas, kundi iisa: kuni't pa- nfasiwaan niya ang mga lupa't mga mAkina, at gumawa ng nauukol sa kaniyang kapakina- bangan. Hose.--Nguni' t kung ang piamahalai'y gu- mawa ng mga batas na makapipilit sa mga gino6, upang di makapagpahirap sa mga taong dukha? . Ang pa4- mahalad'y binubuo ng mga ginod, at di ma- pagaalinlanganan, na ang mfaito'y hindi maka- paglalagda ng mga bat4s na malalabansa kanila. At kung dumating ang kaayaayang araw na ang mga. dukhia'y makapamahala, d4sa ano't gaganapin ang mfa bagay sa pakalAkalahati, lakas sa mga upang mapahayadn ang isang sa untfunti'y ginod, at nang sa kabila nito, muli tayong maalipin nila? Sapagka't inyo nang natatalos, kailan wan, na ang mfa duk- ha'y madkaring mamahala sa sandali, samantalang naghihimagsikan, datapuwa" t pag- katapos, ay mga mayayamang gino6 rin ang nakapaghahari. sangdaling Kayi't kung mapasa atin ang mga lakas, mapalad Horhe.--Yaon at yaon din pd. isang sa ay 5t
E. MALATESTA ay alisin natin agad ang mfa pagaarl sa ma- yayaman, at sa gaydy mawawalin na ang mga ito ng kaparaandin upang maibalik ang mga bagay sa pinanggalingan. Hose.--Nakuro ko na. Kinakailangang gu- Lahat republika. mawa ng ay pantaypantay, at saka, kung sino ang gu- mawa ay siyang kumain, at ang 3y Ang dinaramdam ko, magkamot ng tiyan... ako'y matanda na. Maligaya kayong mFa ka- batAan na makakamalas ng maligayang pa- nahon. isang mabuting hindi, Horhe.--Dahandahan kayo, matandang kai- bigan. Pinagkakamalan ninyo ang repiblika sa himagsikang panglahat, at sa makatatalos ay mayroon kay6ng ng inyong ibig sabihin NZuni" t namamali kayo ng lubos na matuwid. pagbibigkas, sapagka" t ang republika'y hindi nagkakahulugan nf gaya ng inyong pagkata- los. Itanim ninyo sa alaala, na ang republi- ka ay isang pAamahaladn na gayarin ng sa nfa- yon, maliban sa lugal ng hari ay presidente, 6 kung wala nito, ay bubng namamahala ang mga ministro. Kapag walang hari, ang pama- halakin ay tinatawag na republika, kahi't siya magkaroon nf mfa inkisision, mga pahirap, mga pangaalipin. Kung sa kabila nito'y ibi- gin ninyo ang republika, gaya ng ibig nilang gawin 8a Italia, sa pagaalis ng hari ay mai- na ang da- daragdag ninyo ang eumusunod: lawang kapulungan, ay maging isa lamang, ang sa mfa diputado. ito'y At wala na, sapagka't ang iba pa, gaya sa halimbawa, nf pagaalis ng mGa kawal, pag- 35
DALAWANG MAGBUBUKID babawas n2 mfa pasaning-bayan, pagkakaroon nf maraming paaralan, pagtatankilik sa mga mahihirap, ay pawang mga pangakong napa- pako, kung hindi ibig ng mga diputado. Tung- kol sa mangangakod'y hindi kailangang ito'y maging republikano, sapagka't ngayon man, kapag pinakapipita nf mga kandidato na si- la'y mangghalal, ay ipinandanFako ang lahat, at kapag nangZahalal na, makita ka man, ay wala nang mialaala. Bukod sa rod'y pawang bunfanga lamang, samantalang may mayayaman at mga mahi- hirap, ay talagang nasa paguutos ang maya- kaharidn man, yaman. sa mfa kung pagmamay-ari ng tao, ay walang maiiba sa pagsasamahin, kundi yaon at yaon din. Ang mga pagpapangagaw ay siyang makapaghaha- ri tungkol sa mga kalakal, ang mga paga- ari'y mahuhulog sa iilang kamay: ang mga makina'y maipapalit sa maraming manggaga- wa, at ang bayang mahirap ay gaya ng na- bangit ko na sa inyo, na mamamatay ng gi- tom 6 manghihingi ng limss3. At saka, subok na natin. Maging republika 6 ang padtakara'y mababatay Marami nang Re- publika ang namalas, at gay6n din ang na- kikita pa, na magsasabing wala ni ano mang nagagawang kagalingan sa bayan. 086.--| Aba't anong narinig ko sa iyo! iat ang paniniwala ko pa naman sa republika'y ang dapat nating asaling pagpapantaypantay ng lahat! Horhe.--Gayon nfa ang sinasabi ng mga republikano, na buhat sa ganitong mZa ma- 56
E. MALATESTA Sa republika, anildA, ang mga dipu- tuwid. tadong naglalagda ng mfa kautusan, ay pa- wang halal ng bayan, kayi't kung ang bayan ay paghahalal ay di nasisiyahan naman ng iba, at sa gayong parad'y nadayos ang lahat, sapagka't ang mga mahihirap ay siyang pinakamaraming bumubuo ng bayan, sa makatuwid, nakapaguutos. sila ay Datapuwa't ang toto6, ang nangyayari'y lub- hang kaibd. Ang mfa mahihirap, palibhasa'y mahihirap ng4, na may kamangmangdn at pagkamapaniwalain, ay naghahalal alinsunod sa kaibigan ng mga kura at ng kanilang mfa panginoon, ang nangyayari, hangang sa mitam6 ng mga tusong yaon ang kasarinlan sa pamumuhay at ang iniaatas ng maliwanag na pagiimbot tungkolsa sarili nilang pagkabuhay. sa kanila, ang at gayon ng4 Kung tayong dalawa'y nagkapalad na ma- kapaghanap buhay ng malakilaki at maganap ang ating pagkatuto, ay madaring magkaroon tayo ng ganap na kaya upang matangkilik ang ating pamumuhay at gayon din ng lakas na maipaghihiganti laban sa mga may-ari: nguni't sa bayang manggagawa ay hindi ma- kakasa, samantalang ganyan ang kaniyang any6. Ang halala'y di maitutulad sa himagsikan, na ang isang matapang at matalinong lalaki, ay nakakatimbang ng sangdaAng matatakutin, at nakahihikayat pa ng marami, na kung sa kanikanilang sarili lamang ay di makakaisip na maglaban. Sa harap ng halalan ay iba. Dito'y mahalaga ang bilang,at samantalang ang mfa kura, mga panginoon at nariyan J25---R
DALAWANG MAGBUBUKID pAmahaladn, ang bilang na iya'y sa mfa kura, na siyang nakakalam sa impiyerno at paraiso: ga mga panfinoon, na nagbibigay 6 umaagaw ng tinapay sa bala na, at sa pAamahaladn, na may lakas ng mga pules upang maipavindak at mga katungkulan upang maipanggahasa. Sa isung salitA, hanga nZayon, ang pina- kamalaking bahagi ng mga manghahalal ay pawang mga mardlita, at gayon ma'y dan6ng ginagawa nila kung naghahalalan? (binihahalal kaya ang kapuwa nilang mahihirap na nagna- pasAng magtangol, at nakatatalos ng kanilang mga lihim sa pamumuhay? Nagta- tanong sila sa pangino6n kung kanino boboto, sapagka't kung at siya namang ginaganap, hindi gayon, sila'y mangapapalayas. Hose.--Iya'y talastas na ng lahat. ZAnbng inyong magantay sa halalang-bayan na ginaganap nfa- yon? Ipadadala ng bayan ang mfa ginob6 sa Kapulungan, at ang mfa ginobng ito'y siya namang nakadalam upang mapapanatili ang bayan sa kamangmangan at pagkaalipin, gaya ng sa kasalukuyan. Kapag sa republika'y hindi masusunod ang mZa mali nilang pita, ay ba- hala na ang lakas na kanilang hawak upang magpausad sa lahat. 'Horhe.--Nakita na ninyo. KayA ngA't wala nang lunas maliban sa isa: kunin sa mfa gino6 ang mfa pag-aari, upang ibigay na lahat sa bayan. Kapag na- tatantb ng bayan na ang lahat na'y kaniya, at nasa kaniya nang pananagot ang hingil sa sa ikapapanatag niya, kaayusan, alangalang 8
E. MALATESTA makikita ninyo't siya'y matututong gumamit ng kayamananat gayon din ng sa pagiimpok. hind! alim nf mga magbubukid ang tunay na kahulu- gAn ng republika, na tulad bagi nf iyong paliwa- Totodng napakalayd. Ngayon ko lamang nag. napagunawa na yabng tinatawag naming repi- blika ay waling iba, kundi ang 80sialismong sina- sabi mo. 4NZuni't hindi kayA tayo makapagpa- patuloy sa pamamagitan ng republika? iWalang halaga ang pamagat! Ang kailanga'y maga- nap ang mga bagay kung pdano ang nararapat, Hose.--TamA ang inyong sinasabi, nguni't may malaki pong panganib. Kung ang baya'y . maniwala ng maniwala na ang republika ay isang bagay na magaling para sa kaniya, pag- dating ng araw na siya'y di na makabata at gumawa ng himagsikan, ang mfa republika- no'y dalidaling magagalak sa pagtuturing na: kayo'y makapananahimik na 8a inyong mfa dampa4, at isipin ninyo ngayon ang paghahalal ng mga diputado, sapagka't siyang mukadayos ng lahat. Hose.--i Mangyari pal Daitapuwi't Ang bayang mapaniwalain, na gaya ng dati, ay magsasklong ng mga baril at magkakasiya na lamang sa mga awitan, tugtugan at pagga- galak. Samantalang lahat ng mga ginoo na- ma'y magrerepublikano: pipilitin, sa pakunu- wari, ang kanilang pusd'y maging arl ng bayan: mamimigay ng kaunting salapi, ng kaunting alak at gagawa ng mga pagdiriwang, magba- bayad ng mabutfbuti sa mga, manggagawa, at sila'y pahahalal na mangaging diputado, upang Sa ka- mapasakanila rin ang kapangyarihan. 59
DALAWANG MAGBUBUKID bilA nito, sa untiunti, babayaang maparam ang siguwa, sakA maghahanda ng mgalakas na pang- tanikalA sa bayan, at darsting ang araw na magsisisi ito, sapagka't siya'y nakapagbuhos ng dug6 pari sa iba, samantala ang kaniyang pa- mumuhay sy masahol pa kay ra dati. Sapagka't maminsanminsan ang baya'y nag- hihimaggik at nagtatagumpay naman, kaila- ngang sa mga sumandalfng ito'y matutong mag- samantala rin at nang maisagawa aged ang so- sialismo. Huwag makinig sa and mang pangako, kunin agad ang mfa kayamanan, ang mfa bahay, ang mga lupa at mga pagawaan. Ang mag- salitd ng sa repiblika'y dapat ipalagay at ki. lanlin na parang kaaway, at kung bindi'y muling mangyayari ang katulad ng sa 59 at 60. Kakaunti ang halagd ng mfasalita, anaki: nguni't sa pamamagitan ng salita, kaya nila nabibirod at nadadaya ang bayan. Hose.--May katuwiran ka, kung mgskdilan na nga tayong mangaulol. Kailangang paki- buksan nating mabuti ang mfa mata, nang hindi tayo mangaulit. Nguni't kinakailangan ding magkaroon ng isang pimahalain. Kung wala nangisang ma- kapaguutos 4sa paano lalakad ang mfa bagay- bagay? sila ang maguutos sa atin? Zat tayo po ba'y hindf makapagaayos ng alinsunod sa ating mga pagkabuhay? Horhe.--4At bakit Kailan man, ang isang naguutos ay nag- iimbot ukol sa kaniyang kaluwagan at pagka- buhay, at maging sa kamangmangAn man 88 Ang "" kasamAn, ay nakapagtataksil din sa bayan. 60
E. MALATESTA kapangyarihan ay nakapagpapahamak sa lalong mababait. Saka, kinakailangan na ang mga tao'y huwag nang matulad sa isang kawan ng mga tupa, at nangsila'y makapagisfp at mag- kadamdamin sa pamamagitan ng kanilang mga Iyan ang pangunahin naming dangal at lakas. matuwid, kaya di namin ibig na kami'y pag- utusin pa. Ang paguutos ng isa ay nakapag- tuturd sa iba nE pagmamasunurin, kaya't ka- sakdala'y magkaroon tayo ng isang mabuting pamahalaan, ito'y lalang magiging magahasa at laldng pasldAng kay sa isang pamahalaang masama: sa loob DE kaniyang pamamahala, 6 ng mga sumusunod nakahalili niya ay tila napaka- gain pang hagkisin ang kalagayan ng bayan kay sa mabawi ang bungang natutuklasan noon, na siyang ikabubuhay na muli nf mfa pag- tatangitan6i at pangaalipin. Upang maturdan ang bayan n8 ukol sa kalayaan at paggamit ng kaniyang mga kara- patin, kailangang siya'y bayaang magisa, ba- yaan siyang managot ng kaniyang gawain, ma- ging sa mabuti't maging sa masama. Walang salang may magagawang masama ang iba, at marahil ay napakalimit pa, ditapuwi't sa mga hirap na daranasin ay matatanto ng bayan na siya'y nagkamali, at sa ganito y magpapa- nibagong landas, gayong ang nagagawang ma- sama ng isang 'bayang pabaya ay wala ni sa ikasanglibong bahagi ng sa laldng mabuting pimahaladn. Upang matutong lumakad ang isang bata, kailanZang siya'y palakaring mag- isa at huwag sisindakin sa mga pagkadapa at pagkatisod na karaniwan. 6L
DALAWANG MAGBUBUKID Hose.--Siya ng4, nguni't upang makalakad ang bata ay nangangailangan munang lakas ang mga hita, 6 kung diii kayA y nararapat munang manatili sa mga bisig ng InA. Ba Horhe.--Siya pong totob, ngunit ang mga pamahalad'y hindt maihahambing sa isang Ina, nakapagpa- sapagka't ang mga yad'y paginhawa ni nakapagbibigay lakas sa isang Ang lahat ng mfa bayan. Napakatumbalik. pagkasulong ng tao ay natutupad halos sa tuwituwi na, kahi't sa ilalim ng bigat nf mfa pamahalaan. Walang ginagawi ang mfa ito kundi batasfn ang lahat ng inaakalang kailangan at karamihan, bago hahaldan ng mPa diwang pananakop 6 pangangalakal. May mga bayang nangunguna at dili sa pagkasulong, subali, sa alin mang panahon ng kabihasnAn, kahi't na ng sa unang- una pa, ang maititingin ng isang bayan sa kabuhayan tunay na karapatdAn niya ay di magagawd ng alin mang pgma- halaing nangangasiwa sa kaniya. hindi minsan, niloloob, kung ng mfa at Inaakala ninyo, alinsunod sa masid ko, na ang pAmahalad'y binubub n2 mga taong ma- Ito po'y waling tatalino at may mga kaya. lahat ng katotohanan, pimahalakdn ay sa 96 binubuo, sa pamamagitan ng mfa kinatawan, n8 mfa la- ldng mapipilak. At kasakdala'y gaya na ng inyong pagkatalos. Sa akala ba ninyo, ang mfa taong matatalino ay magpapakabait, dahil sa hawak nilang kapangyarihan? Ya6ng lalong may mga kaya ay napagigitnA ng4 sa bayan, gi- nagamit ang dunong sa ikagagaling ng bayan 62 sapagka't ang toto6, tiyakan,
EK. MALATKESTA at laging alinsunod sa mga kasiglahAn nito. Nguni't kapag .silay na sa pamahalaAn na: kapag df na nila naaalumana ang mga kailanganin ng bayan, kapag nadantala na sila sa mfa bunga ng politika, 6 kaya'y sa imbot nilang maipagtangol na ang kapangyarihan, higit sa mga karapatdn at tunay na kailangan ng pag- sasamahAn: kapag sila'y naging mangagahasa na, sa kakulangan ng sariling sigla at kagan- dahang loob: kapag sila'y natagtag na sa hanAy ng kasiglahan at sa bilang ng mfa taong may katangian, upang maka- paglagda ng mfa batas 6 kautusdn tungkol sa mga bagay na di man nila natatalos nang bago sila mangagkatungkol, ang laldng mabu- buti't may ganap na kayang naturan, ay mag- iiba na ng url, sa pagaakalang sila'y mata- tads, at kung makaalaala man sa bayan, ay kung may pinipita na lamang dito at kina- kailangan. sila'y napalipat Wala ngang ibang nararapat at maaasahan, gayang magisip tayong mZa manggagawa ukol Tayo'y magsimula sa ating mga pagkaubuhiy. muna sa ating kapisanan, sa ating mfa at kahanap-buhay, na lubha nating nanfakikilala, at pagkatapos, ay makipagkaisk tayo sa mfa manggagawa sa ibang bayan at ibang mga ha- nap-buhay, hindi lamang sa Italia, kundi sa bubng mundo: sapagka't ang lahat ng tao'y pawang magkakapatid, at ang kanilang adhi- ka'y nagkakahulugan ng pagiibigan at pagtu- wangZan ng isa't Hindi po kayid gayon din, sa palagay ninyo? isa. Hose --Ako'y nakukuha mo na. Nguni't 63
DALAWANG MAGBUBUKID sa m3a manglalasing, magnanakaw at masa- mang tao, piano ang pagpaparusa? Horhe.--Ang una kong maisasagot sa inyo ay ito. Kapag wala nang, kaimbihan at ka- mangmanfan, ang lahat ng yao'y mapaparam na rin. Nguni't kasakdala'y magkaroon man nf mangisAngisa, ay (dahil kaya rito manga- ngailangan tayo ng pamahalaan at ng mfa pu- 16s. #Tayo po kaya'y kulang pang maglagay nf guhit sa sino mang hindi magpitagan sa iba? Hindi natin sila pipiitin, gaya ng pag- paparusa ngayon sa mga salarin at wala mang sala, nguni't ilalagay natin ang mpa ito sa mga kapalagayang hindi mapapanganib, at gagawin natin ang mga paradkng ikapagbabalik sa mainam na landasin. Hose.--Gayon ng4, kapag naganap na ang so3ialismo, ang lahat ay masisiyahan at ma- at pawang mapapawi na ang mga liligaya, kaimbihAn, pagtataniman, panibughuian, pag- kalugmok ga kahalayan ng mfa babayi, mga digmaan at kalinsilan. Horhe.--Aywan ko po, kung hangang sain ang maiabot na ligaya ng katauhan, nguni't ako'y umaasa na tayoy mabubuhay ng lalong mabuti kay sa dati, magiisip tayo ng paraang ikahuhusay at ikabubunsod na lalo sa pagka- sulong. At ang mga kagalinga'y di na mau- ukol, gaya ngayon, sa kapakinangan nf filan at sa pananalat nf marami, kundi sa kapa- kinabanggn na ng lahat. NgZuni't kailan pa kaya mangyayari iyan? Ako'y matanda na, ngayong nauunawaan kong ang mundo'y hindi Hose.--IKahimanawari! 64
E. MALATESTA magpapatuloy ng tulad sa ngayon, ako'y nama- manglaw na mamatay nf hindi ko nasisilip ang isang araw man lamang ng katarungan. Horhe.--3Kung kailan pa? Ito ang hindi ko masabi sa inyo. Iyan po'y nasa sa atin din: kung gaand ang pagsisikap nating ma- buksan ang mga matd ng marami, ay lalong mapapadali ang pagsapit ng araw na yaon. Isang maayos na landas na ang nabuksan at nadaraanAn. Nang mfa kararadng taon lamang, kapag iniaaral ang sosialismo, kami'y ipinalalagay diyang mga mangmang, mga ulol 6 mZa matatabil, datapuwa't ngayo'y laga- nap na ang layuning iyan sa marami, at ang mfa dukhang datidati'y nagtitiis sa ka- ma'y hirapan dahil sa kagutuman, kahi't walang kinalaman sa mga bagaybagay at sa mBa lunas ng ka- saman, na nanatay 0 silasila'y nagpapatayan, dahil sa mpa gino6, ngayon, ang bubng mun- db'y kumikilos na, silay nangagkakaisa. At naghihimagsik, alangalang sa layuning maka- laya sa mga panfinodn at sa mga pamahalaan, at di na umaasa, kundi 84 kanilang sariling mga lakas na lamang, sapagka't sa wakas, ay ka- nila nang natant9 na ang lahat ng mga ka- kamping pinamumunian ng mga ginob'y pas wang mga kaaway rin. Pagsikapan natin 6 kung nakapagbabalikuwas ang pagpapalaganap sa. mfa sandaling itong napapanahon: magsama- sama tayong lahat na nakakaunawa ng siili- ranin:, pagalabin natin ang apoy sa pitna ng bayang manggagawa, samantalahin natin ang lahat nilang di kasiyahang loob, mga kilusin, 125---9 h5
DALAWANG MAGBUBUKID at mga kaguluhan, magbigay tayo ng isang matinding palo, yaong mabilis at walang ta- kottakot, sa lupa ang nangagpapalaliang mga gusaling-bur- ge3. siyang pagkatayo ng kaharidn ng kalayaan at ng ganapna kaginhawahan, at madaling madaling lalagpak At Hose. --Magaling, nguni't huwag nating ma- lilimot ang isang bagay bago gawin ang ano man. Ang pagkuha nf mga kayamanan sa mga gino ay madaling sabihin: subali't may mga kawal, mga pules, guardia civil. Nga- yong nagugunita ko ang mfaito, ako'y pinang- sa mga tanikala at sa lalamigaAn ng bilangan, nila'y ginawa ukol sa bagay na iyan, upang maipagtangol ang mpa ginoo, at hindi sa an6 pa man. takot ang mga kanyon kaibigan kong mang Hose, na ang mfa pules at ang hukbo ay upanding makatanikala sa bayan, at nang mapapanatag ang katahimikan ng mga ginoo, datapuwa't kung sila'y mayroon mang mfa baril at kanyon, ay hindi nangangahulugan na ang himagsikan ay gaganapin ng wala tayong Totoong bihasa ta- kaandand man sa kamay. sa pamamagitan 'ng mga at yong mamaril, natin ang mapagsisikapan ay agap at liksi ikapananagumpay. At sakA may pulburd, may dinamita at iba pang bagay na nunutok, mfa bagay na panunog at iba pang mga kaga- mitAan, na kung sa mga kamay ng pAmaha- lain ay nagagamit na panali sa bayan sa kaa- lipndn, sa mga kamay ng bayan naman ay magagamit na pangtuklas ng kaniyang kala- yaan. Ang mga panggibA, mga pangmina, Horhe.--Iya'y talastas na, 66
E. MALATESTA mga bomba at mZa panunog, ay pawang pang- hadlang sa mga kawal. Tayo'y hindi manana- langing mabuti, alalabn bag4'y magamitnakala- sag sa bagay na iyan. Dati nang aldAm na ang himagsikan ay hindi nakukuha 3a mga binas- bardng tubig ,at mga panalangin. Unawain ninyo, sa isang dako, na ang mfa dukhA'y siyang pinakamarami sa lahat, at kung matatalos ng mga ito ang mfa kapakinabangin sa sosialismo, ay tahasang masasabi na walang lakas na sino man, sa mundo, na makapi- maratili sa kalagayang tu- pilit sa kanilang lad sa ngayon. Tantuin ninyo na ang mga. dukhi'y yaong gumagawa at nakayayari ng lahat, Kasakdala'y isang bahagi na lamang sa kanila ang tumigil sa paggawa, ay walang salang di magkakaroon ng mga pagaagawang-bu- hay at panghihina ang kalakardn, na walang makalulunas kundi himagsikan. Tantvin pa ninyo, na ang mga kawal ay pawang mahihirap din, na napipilit lamang ng tungkulin upang maniktik at maging mawAmatay ng tunay nilang mfa kapatid: sa bahagiya pang pagka- unawa ng mfa banal na layunin, ay pilit nang magigiliw at makakatulong ng palihim sa mga unang sandali, at sa huli" y hayagan nang katulong ng bayan. Sa gayo'y mawiwika ninyo tuloy sa 3arili, na ang himagsikan pala'y hindi lubhang napakahirap, gaya ng kung binabania pa lamang. Nararapat mataling lagisa isip na ang himag- sika'y lubos na kailangan : nararapat humandAng lagi sa pagganap at lumagn sa ano mang mangyayari..., huwag magalinlangan na ang G7
DALAWANG MAGBUBUKID bagay na pinaguusapa'y di mangyayari, sa ku- sain at hindi man. Hose.--Ako'y nananalig na may matuwid ka sa iyong sinasabi. DAtapuwA't mayroon din namang nagpaparirala na ang himagsikan ay walang saysay, at ang lahat ng :bagay ay tu- lad din sa mFa bungangnahihinog na kusa. bAnb kaya naman ang maisasagot mo rito? Horhe.--Dapat po ninyong matalos na bu- hat pa nang lumagdlaganap ang s8osialismo, at ang mga burges, 6 ang mga ginob'y magkaroon ng takot sa bagay na ito, ang lahat ng pa- raang makababago ng lakad at makadadaya sa bayan - ay siya na nilang pinakaisip. La- hat, pati ng mga hari..., mandi'y nagpapang- gap nang mfasosialista. Maipauubaya ko na sa inyong pagkukurd, kung and kaying uri ng sosialismo ang malilikhA ng mga ito. Ba sinapupunan man ng aming pagsasamahan, ga kasawidng palad, ay mayroon ding nangag- silabas na mfa taksil, na dahil sa mga hibdng naipanglamuyot sa kanila ng mZa burges, at mfa sarili pang kapakinabanging matatamo, upang maitakuwil ang layon ng himagsikan, ay kanilang ipinangaral ang landas ig matuwid, ang mpa halalan, ang pagtulong sa mga pang- katin, na di umano'y mga kapanalig din, at sa ganitong pamamaraa'y nangsgkamit sila ng luklukan sa piling ng mfaburges, at ngayo'y ipinalalagay pang mga ulol ang lahat ng nag- tataguyod Marami rin naman sa kanila ang nagnanasa ng himagsi- kan, nBuni't samantala'y... ibig nila munang wangaging diputado. ng naturang layon. [Una
E. MALATESTA Kapag may nagpahayag sa inyo na ang himagsika'y hindi kailangan, 6 kayA'y nang- uupat lamang na maghalal ng mga diputado, 6 mfa kagawad-panglahat, 6 kayay ng paki- kianib sa alin mang pangkatin ng mga burges, kung aDg nagsasalita'y isang kasama at gaya rin ninyong nagtitigis ng pawis, ay pagsika- pang mapaliwanagan ang kaniyang isip: nguni't kung siya'y isang burges, ay ipalagay naman ninyong isang tunay na kaaway, at kay6'y magpatuloy sa inyong lsyunin. natin muna ang salitaan. At saki na po tayo magusap ng laldng mahabahaba tungkol sa bagay na pinaguusapan. Hangang sa muling pagkikita. Itigil at ako'y ganap na nasisiyahang loob, sapagka't naipaliwanag mo sa akin ang maraming bagay: at ngayong marahil, ay hindi na maliwanagan na ako, mangyayari sa akin ang kaparis ng dati. Han- gang sa muling pagkikita, Hose.--Hangang sa muli, 69
TI Hose.--Hintay ka muna. Yamang kiti'y nagkakapulong din ngayon, nang di tayo mag- kahiwalay ng tuy6 ang mfa lalamunan ay uminom kati muna ng kaunti, at samantala'y magtatanong pa akosa iyo nf ilang bagay. Ang lahat ng mga ipinaliwanag, mo sa akin ay napagunawa ko na..., mAmaya'y pagbubu- laybulayin ko, at sak4 ako'y magpapakatibay Ditapuwa't hindt mo ng pananalig sa sarili. naiulat sa halos ang mPa kahulugan ng mga maseselan na pangungusap na mali- mit kong marinig, kapag ang napaguusapa'y ang bagay na iyan. Yad'y nakagugulong lubhA sa aking Ulo, palibhasa'y hindi ko nababatid. Sa halimbawa, narinig ko riyan na kayo'y mga komunista, sosialista, kolekti- bista, anarkista, at iba pa. 4Madari bang ma- tal6s ko ang mga kahukahulugan ng mga pa- at kung ano naman ka- ngungusap na ito, yong tunay? akin internasionalista, 70:
E. MALATESTA Horhe.-- iAhl tumpak po: nakagawa kayo ng -magaling sa inyong pagtatanong niyan, sapagka't ang mEa panfEungusap ay totodng kailangan upang nf bawa't ibig sabihin ng isa't Ang hindi pagkaunawa no6n, ay nagiging dahil ng mfa pagkakamali. magkatalusang mabuti isa. Dapat ng4 ninyong matalastas na ang ti- natawag na mBa sosialista'y ya6ng may mga pananalig, na ang kaimbihin ay siyang kauna: unahang sanhi ng lahat ng samA sa pagsa- samahAn nf mga tao, at hangang hindi na- papawi ito, ay hindi rin naman mapaparam ang kamangmangan, ang pagtatankitangi sa pamamayan, ang pagkalug- mok sa kahalayan ng mka babayi at ibang mfa sakit na nakabubulok sa bayan sa. lalong naka- panglulumong kalagayan, baga ma "tang mga ito'y hindi pa rin maipapantay halos sa mga ka- rukhadng nagbubuhat sa naturang kaimbihin. Ang mga sosialista'y nananalig na ang sanhi ng kaimbihan, ay buhat sa pangyayari na ang lupa at lahat ng mfa pangulong bagay, gaya ng mga mikina at mfa kasangkapan sa pag- gawa, ay hawak ng iilang katao, na siyang may hawak nf buhay at kamatayan ng mga anAak-pawis.n Ang filang kataong naturan ay walang humpAy sa Jlagdy na paki- kitungali at pakikipangagAw, hindi lamang sa mga manggagawang walang kaandan6 mang pagaari, kundi sa kanikanila rin, upang ma- kahigit 6 makakuha sa isa't isa ng pagaari. Ang mfa sosialisla'y nananalig na kapag na- wala ang pagmamay-ari ng tao, 9 ang sanhi, ang pangaalipin, kanilang "Il
DALAWANG MAGBUBUKID ay mawawala rin agad ang kaimbihdn, 6 ang bunga. Ang pagmamay-aring ito ay makari at nararapat mawala, sapagka't Aang bunga ng paggawa at ang pamamahagi ng kayamanan, ay nararapat mabatay sa bawa't kabuhayan ngayon nE tao, na walang an6 mang lilingu- nin sa tinatawag na mga karapatang nAtamo, 6 kaya, sa mga kaloob na tanging kapang- yarihang itinututol ng mgaginoo ngayon, sa katuwirang ang kanilang mfa ninuno'y lalong malalakas 6 laldng mapapalad, 6 laldng mga tuso, 6 laldng mga banal at masisipag na higit sa iba. Gayon nZa4, tandain ninyong mabuti: ti. natawag na mga sosialista ang lahat ng nag- aadhikA na ang mga kayamana' y mApasalahat, at nagnanata rin namang mawala ang nf tao, mga may-ari at mfa manggagawa, mfa maya- yaman 6 mda mahihirap, mga panFinoon 6 mfa alagad. Nang mga nagdaang taon, ito'y naging kau- galian na. Sukat nang matawag kang sosia- lista, upang ikaw'y pagusigin at pagtaniman ng mga ginod. Minamabuti pa nila ang isang laksdng nanatay ng tao kay sa isang sosialista. Subali, gaya na nga4 ng nasabi ko sa inyo, nang makita ng mfa ginod at ibig manfaging Binod, na ang sostalismo'y sumusulong at .na- mumulat na ang mfa mati ng bayan, kahi't anong hadlang ang kanilang gawing mga pag- uusig at mga pagpalibhasa, ay naisip nila ang panBanfailangang guluhin ang suliranin, upan- ding sila'y makalinlang na mabuti: marami kanila ang nangaggeisipagpangap na sila'y sa 72z
E. MALATESTA sosinlista rin, sapagka't sila ma'y nagmimithi ng kaginhawahan ng bayan, at sapagka't na- tatalos nilang lubos ang pangangailangang ma- bawasan ang kaimbihan. Nang una'y ipinag- lalaban nila, na, sng suliraning pinaguusapan, 6 kaya, ang suliranin tungkol sa kaimbihan at mfa samang ibinubunga nito, ay hindi dinaranas. Ngayong ang sosialismo'y nakapa- ninindig na ng kanilang mga balahibo, ay saka naman nangagpaparirala na sosialista raw silang lahat na nagaaral ng naturang suliranin, gaya ng maitatawag sa isa riyang" medikong nag- aral tungkol sa mga sakit ng katawan, na hindi sa nasang makagaling ang pag- gamot, kundi laldng mapatagal ang sakit, han- ga't madari. dahil Kaya nga"t sa mga republikano, mfa ma- kahari, mga hukom, mga pules, at sa lahat na ng luwal, ay makakasumpong kay6 nE mga taong nagsisipagpanggap na sosialista, at ang kanilang sosialismo'y natutungod sa paghutok, 6 sa pagpapahalal nf mga diputado, sa pa- mamagitan nf mga pangakong hindi makasa- han, pagpilitan man. ito'y mayroon din vamang mapupulo na nagaaka- lAng mabuti ang kanilang ginagawa, nguni't banong, kailangan? Kung sa pagaakala ng isa na siya'y gumagawa ng magaling, ay papatayin naman kayo nE palo, marahil ay wala kayong asgapan, kundi maagaw sa kaniyang mfa ka- pamalo, sapagka't. sa pagagaw na may ang ito, ang mga tika ninyo'y .mailagan lamang na huwag makapangbasag nginyong ulo. Sa mfa sinungaling na sosialistang 125-10 73
"DALAWANG MAGBUBUKID KayA ngai't kapag may isa riyang nagpa- paranghiya sa inyo na siya'y sosialista, ita- nong ninyo agad kung siya'y sangayong ma- walA ang mga pagmamay-ari ng tao, kaya, sa isang salita, kung ibig niyang maalisAn ang mga ginoo ng lahat nilang kayamanan, upang maipabiyaya sa lahat. Kung tumugon nf pag- sangayon, siya y inyong pakayakaping mahigpit, at kung hindt, ay pakailagan namang tulad sa isang kaaway. sosialista. Batid ko sabihin ng mgatinatawag na komunista at kolektibista? Horhe.C-Ang mga komunista at kolektibista'y pawang mfasocialista. Sila'y may iba't ibang panuntunang ibig matupad, kapag ang mga pag- lahat. Kung inyong sari y nAapatungfo na sa naaalaala, tila ako'y nakapagulat na sa inyo ng kaunti ukol naito. Ang mga kolektibista'y may palagay na ang bawa't mang- gagawa, 6 sa tahasang sabi, bawa't kapisa- nan ng mga manggagawa ay nararapat mag- ari ng mga pangulong bagay at mga kasang- kapan sa paggawa, at ang bawa't isa'y ma- ging may-ari ng bunga ng kanilang nagawa. ang bahalang Samantalang nabubuhay, siya maggugol 6 magingat nG kaniyang naimpok, tangi lamang kung pupuhunanin sa ibang mga manggagawa. At kung mamatay, sakaling na- kapagimpok, ang naimpok na itoy mapapa" tungo sa kapisanan 6 sa kalahatdAn. Ang mfa .andk nila'y walang salang may mga lakas din sa paggawa, gayon din sa paglasap ng mga bu- ngang ito. Kung ang mfa anak na natura'y pag- Hose.--Kung gayon, ay ikaw Nguni't lanong ibig na. sa bagay 14
E. MALATESTA mamanahin pa, ay isa nang landas iyan upang mapabalik ang bagong pagsasamahan sa dating pagtatanfitangi di pagpapantaypantay ng mga tao. Tungkol sa mga pagtuturo, sa pag- aalaga sa mga bata, sa mga matatandd 6 mga salanta sa paggawa: sa mga dakn, tubig, pag- iilaw at kalinisang-bayan, at sa mga bagay- bagay na dapat magampanan, alangalang sa kapakinabangdn ng lahat, ang bawa't kapisa- nan ng mfa manggagawa'y maguukol ng isang halag4 upang maitapat sa mga taong magsi- situpad ng gayong mga gawain. at rodn. Sinasabi nila na upang mdApasulong na mabuti ang na ang mga tao'y magmahalan at magpalagayang tulad sa isang magdnak sa loob ng bahay. Yaya- mang ang mfa pagaari'y nararapat mApatungo sa lahat, at upang makapagpaginhawa ang mga makina, maparami ang bilang nf bunga ng paggawa, ay dapat gampanin sa pamamagitan ng tulong ng mga malalaking kapisanan ng mga manggagawa: at, yayamang, upang masamantala ang mfa pagbabagong sing4w ng lupa at mga himig upang magawa ang la- long mabubuti't inaakalang mainam na paraan sa bawa't pook, at sa isang dako, upang ma- ilagan ang mfa pagpapangagawanat pagtata- niman ng mga bayAnbaydn, at nang maluna- san ang mfa pagdagsa ng mfa tao sa mga pook na mahusAyhusdy, ay mahigpit na ka- ilangan ang lubos na pagkakaisa ng lahat ng tao sa budng mundb: sapagka't ang isa pa'y sa bunga ng paggawa napakahirap tuntunin Ang mga komunista'y sa dako pa pagsasamahan, kinakailangan, nE hanfin, 75
DALAWANG MAGBUBUKID ang bahaging nauukol sa gayong tao 6 pulu- tong, ay sa luggl na tayo'y magkaroon nf mga pagaabala at pagkakamali tungkol sa nagagawa nE bawa't is, ang mabuti pa'y gumawa na ta- yong lahat, at ang magiging bunga" y maukol sa kalahatan. Ganyan, bawa't tao'y maghahandog sa pag- sasamahin ng kaniyang mga lakis na maibi- bigay, samantalang ang bunga ng paggawa'y hindi nakasasapat .sa lahat: at ang bawa't isa'y kukuha ng lahat niyang kailanganin, maliban lamang, at ito'y dapat pakaunawain, sa unga bagay na hindi pa sagana, alinsunod sa mga pangyayari. pa, ay nararapat mong ipaliwanag sa akin kung ano ang kahulugan ng pangungusap na pag- kakaisd, sapagka't naihiwatig mo, na dapat maghari ang lubos na pagkakaisd ng lahat ng tao, ako, pari matant6 mong tunay, ay talagang hindi nakakaunawa nodn, Hose.--Sandali muna. Bago ang iba at Horhe.--Sa halimbawa, sa inyong maganak, ang lahat ng kinikita ninyo, ng inyong mga kapatid, ng inyong asawa, ng inyong mfa anak, ay pawa ninyong nainukol sa inyong lahat din. Lahat kayb'y nagsisikain ng ganap, at kapag walang sapat para sa inyong. lahat, lahat ka- yo'y magdadalita sa tigkakaunti. Ngayon, kung ang isa sa inyo Y mawalan ng gawain 6 mag- kasakit ay masama rin park sa lahat, sapagka't isang katotohanan, na ang hindi gumagawa sa inyo'y kumakain ding tulad nE iba, at ang isang may sakit ay lalo pang pinagkakagugulan Sa ganitong paraan, ang nang- ng marami. 1G
E.- MALATESTA yayari sa inyong magdnak, sa lugil na agawin ang tinapay sa bibig ng isa't isa, ay sinisikap ninyo ang pagtutuwangan, sapagka't ang ka- ginhawahan ng isa'y kaginhawahan din ng la- hat, at ang kasami'y gayo't payon din. Sa ga- "nitong ayos, napaparam ang pagtataniman at pagiingitan, samantalang lumulusog ang magan- dang pagsasamahin, na kailan ma'y hindi umi- iral sa alin mang maganak na bahAbahagf ang mga pagkabuhay. Ang]. yon nE4'y maisagawA sa katauhan ang maayos na pagsasamahang naghahari sa isang magkgnak, na binubud ng mfa taong masintahin sa kato- tohanan. Ito ang tinatawag na pagkakaisd. Ngayo'y pag- balikan natin ang bagay. Ipagtapat mo sa akin, kung ikaw ay komunista 6 kolektibista. Hose.--Napagunawa ko na. Sapagka't kung makikipagkaibigan din lamang, ay ma- halaga ang ganap kay sa pakalakalahati. Ang kolektibismo'y may iniiwan pang mfa binhi ng pagpapangagiawat pagtataniman. At mayroon pa. Kung ang bawa't isa'y magpapakabuhay la- mang sa sarili niyang nagagawa, tila mandin may kababiaan ang uri nito sa komunismo, sa- pagka't madaring makapagudiyok din sa mga tao ng mga pamumukuran, at sa gayo'y ma- kababawas pa ng kanilang mga lakas at ka- siglahin. Gayon ma'y madari ring makapag- patuloy sa ganitong panuntunan. Subali, gaya sa halimbawa, ng sapatero ay hindi makaka- kain ng sapatos, ni ang magbabakal at mag: sasaka ay hindi makayayari sa kanilang sari- Horhe.--Ako po'y komunista. Ti
DALAWANG MAGBUBUKID sarili ng lahat nilang kinakailangan, at ni hindi matatamnain halos ang lupa kung walang mga manggagawang tumitibag n3 mga bakal at ng mfa yumayari ng mga kasangkapan. Ganyan ang lahat, kailangan pang magkaroon ng mga pakikipagpalitan ng bawa't nagagawa, at mfa Sa pagtutubs ng mga nayayari ng bawa't isa. makatuwid, ang sapateroy makapagtatads na walang sala ng halaga ng kaniyang sapatos, tuloy hahangarin na ang dalawang pai nod'y mai- katimbang na, hanga't madari, ng malaking halagd ng sa ibang bagay, at ang magsasaka man, kung gayo'y ganyan din ang aasalin. 6Sino kayi ang makakayos ng gul6ng ito? Ang kolektibismo'y nagbibigay daAdn mandin sa ma- raming saligutgutan, at sa kinagaganito, mava- hil, ay mapabalik tayo sa pinangalingan natin: sapagka't dapat mdgunitA: na ang tao'y hindi makadayos ng alin mang bagay, hangang siya'y walang kaandand mang hanfarin doon, Samantalang sa komunismo ay di gayon, bagkus hindi nagluluwag ng an6 mang daing makapipinsala. Lahat ay magsisigawi at lahat ay makikinabang. Sukat nang matalds kung ano ang mga bagaybagay na kailanganin, upang at upanding ang mka masapatan ang lahat, bagaybagay na naturan ay siya ring mapasa- gana. Hose.--4Sa komunismo, kung gayon, ay hindi na kakailanganin ang salapi? Horhe.--Ni salapi, ni an6 man po'y hindi Sukat na po ang isang talaan na kailangan. ng mGa bagay na pabilin 6 nahinfi at ng mga nagawA, upanding ang bunga ng paggawA'y 78
K. MALATESTA tumaks na lagi kay sa dami ng mfa kailangan ng tao. Ang tanging kapinsalaan ay kung dumami ang bilang ng mga lamad, dgtapuwai't naiulat ko na sa inyo ang mga matuwid, na ang pag- gawa, na parang isang napakabigat na parusa nEayoNn, 8y magiging isang kaaliwaliw at mara- ngal na tungkulin ng tao bukas, at dahil dito'y masasabing tihasan, na ulol ng tunay ang taong tumangi pa sa pakgawa. Naiulat ko na rin Ba inyo, na ang lalong pinakapangit na mang- yayari ay kung sakaling magkaroon nfa ng ilang nanangi sa paggawi, na bunga ng masamang turong natanggap natin, 6 sa alin mang ba- balang nararapat sundin, bago mapatatag ang bagong pagsasamahin, at ang bunga ng pag- gawa'y maparami at mabahagi, alinsunod sa mga pangangailangan, ay inuulit ko, sakaling magkaroon ng4 ng gayong mga tao, na sila'y itapon Bigyan sila ng kalahatan. mfa pangulong bagay at ng mga kasangkapan sa paggawi, upang sila'y kumilos ukol sa ka- Ganyan ang mainam, kung ibig nilang sarili. nilang kumain, sila'y makagagawa. Nguni't makikita ninyo na ang ganitong mga pangya- yari'y hindi Jilipana. agad ng Sak5, ang gagawin natin, sa pamamagitan ng sa kalahatin ang mga lupa, mfa pangulong bagay, mga kasangkapan sa paggawa, mga gusali at ang lahat ng kayamanan. Tungkol ga kaayusan at pamamahagi ng bu- nga n6 paggawa, ang bayan na ung bahala ng kaniyang maiibigan. Isang bagay ang mag- at iba naman ang gumawi. Sa mga salita lakas, ay ibigay T9
DALAWANG MAGBUBUKID pangyayari na makukurd kung alin ang lalong mabuting panuntunan: Ang totod'y madaring pagaralan na ngayon pa. Sa halimbawa, ea ilang mga pook ay maitatag ang Pomuntsmo, sa iba'y ang kolektibismo at sa iba pa'y iba naman. Kung alin sa mga panuntunang ito ang makitang magaling ay siyang gaganapin ng lahat. Ang pinakabuod po, alalahanin ninyong ma- buti, ay walA nang may tankain sa paguutos, sa pagmamay ari ng lupa at iba pang mga sangkap sa paggawa. Sa bagay na ito'y na- rarapat magpakatalas, upang makasugp6 agad, sakaling may mangyari, at kasakdala'y guma- mit na tuloy tayo nf mga sandata. NBuni't ang makapagpapa- ibang panuntuna'y malayang tuloy. rin. Ipaliwanag mo sa akin ngayon kung and ang anarkia. Hose.--Iyan ma'y natataho ko na Horhe.--Ang anarkia pd'y nagkakahulugan ng walang piamahaladn. 4Di po ba nasabi ko na yata sa inyo, na yamang ang pAmahalaa'y wa- lang saysay, kundi manangkilik lamang sa mga ginoo, kaya't kung magkakatuusan, ay mali- pakasi- nag kapin gaya ng mahangahan ang kanilang na- kasusuya Sa lugal ng ginagawing paghahalal sa mga di- putado at mga kagawad, na lumilikha ng mfa kautusin at lumalabag (palibhasa'y nauukol lamang sa atin Aang pananalima), ay tayotayo na rin ang magsisiganap ng mga bagaybagay na nauukol sa atin, at gayon din ang sa iba pang 80 na wala tayong nararapat nang mga paguutos- sa atin?
KE. MALATESTA bagay na kailangang pagpasiyahan. Sakaling mahigpit na kailangang ipagkatiwala pa sa isa ang ikatutupad nf mga pinagpapasiyahan na- tip, ay gayon ang ating giAgawin at wala na. At gayon din, kapag mauukol sa mfa ma- seselang bagay na hindi natin mapagpapasia- han agad, tayo'y hahanap ng lalong may ka- yang makapagaaral, makapagsusuri noon at makapagpapalagay nf tumpak, sa makatuwid walang ganap na makapaghahari sa bagong pagsasamahin, kundi ang niloloob niya. Gaya ng ating mga kinatawan, sa lugil na maging mapapalad na tao na bibigyan ng mga karapa- tang makapagutos sa atin at sa ibabaw nito'y makagawa ng mga kautusding mahihigpit, sila pinaka- ang mapipiling mga tao matatalino sa na di mag- lahat ng bagay, tataglay nf and6 mang kapangyarihan, ma- liban sa mga tungkuling ipinapapasan sa ka- nila ng mga naghalal: sa halimbawa: isa ang mangangasiwa sa pagtatatag ng mga paaralan, kaya, ea pagbubukas ng mga daan, 6 tungkol sa pagpapalitan ng mga bunga ng paggawa na katulad din naman kung tayo'y" pagpapagawa ng sapatos sa isang sapatero. sa lalong Ito pd ang tinatawag na anarkia. Kung ipa- liliwanag ko sa inyo ng ganap ang bagayna ito, ay mangangailangan tayo ng mahabahabang oras, gaya ng nagamit na natin. Sa muling pag- tatagpo, saka na po natin pagusapang mabuti ito. Hose.--Siya nga, nguni't samantala, yamang inuntag mo sa akin ang paguusisaA, ako'y big- yan mo pa sana ng ilang paliwanag tungkol sa bagay na pinaguusapan. 125-11 SI Cl .
DALAWANG MAGBUBUKID lulat mo sa aking mabuti kung pdano ang isang mangming na maralitang gaya ko, upang makabatid ng mga bagaybagay na tinatawag na pulftika, at nang matant6 ko ang mga gina- gawa ng mga ministro at diputado. Horhe.--4Kung ano ang ginagawa. ng mga ministro at diputado, upang kayb'y mamanglaw ng gayon na lamang kung hindi ninyo ma- tutuhang gawin yaon? LumilikhA ng mga batas at laging naghahanda ng mfa lakas upang ma- supil ang bayan at mapagtibay ang mfa pangga. gaga na inaasal ng mga may-ari. Iyan ang lahat. Ang karunungangito'y hindi na po natin kaila- ngang pagaralan pa. Tunay ngA na ang mga ministro at diputado ay gumagandp din namanng maraming bagay nguni't dahil sa na mahahalagi at kailangan, pagkakaroon ng mga lahok na nakasisira upang mahulog ang kapakinabangan sa isang uti 6 sa isang taong mapalad, 6 kaya, upang mapabalan- tong ang lakad ng bayan, sa pamamagitan ng mga alituntunin nilang walang saysay at pangpa- hirap, ang lahat ng ito'y hindi nangang? hulugan na sila nga'y gumaganap ng naturang mfa bagay. Sa halimbawa pa: silay nakikialam 8a pagpapagawa ng mga bagay bagay sa perokaril: datapuwa't upang mayari at magamit na ma- husay ang perokaril ay wala namang naitutulong ang mga taong iyan, sa paano man, ang mga inhenyero, mga mekdniko, mga manggagawa, at iba't ibang mga kawani ay siyang kailangan, sapagka't mangawaldA mang tunay ang mga ministro, mEa diputado at iba pang mga nag- bubuhay-dapod,ay parang walang an6 man, 3
KE, MALATESTA Gayon din ang masasabi tungkol sa pahati- rang-sulat, paglalayag, paaralang bayan, mfa ampunang-bahay, na pa- wang nagaganap sa pamamagitan ng iba't ibang hanap-buhay, gaya ng mfa kawani, telegrapista, mangdaragat, gurd, mediko, na pawangitinata- guyod ng pAamahalain upang pagpasanin, pag- gugulin at masipsipan ng. mga dugo. pahatirang-kawad, sa Ang pulitika, gaya ng pagkatalos at gina- ganap ng mga tuo ng pamahaladn, sa ati' y totobng napakahirap, sapagka't wala nang pi: nagpupunyagidn kundi ang mga bagay na napa- kaanghAng pard sa mga manggagawa, at sa- pagka't wala nang kapakupakundanfan sa tunay na kabuhayan ng bayan, maliban sa tayo'y Ditapuwi't kung ang dayain at , pakagupilin. :paguusapa" y ukol sa ikalulunas ng mfa daing ng bayan, makikita ninyo't ang bagay na ito'y mabigat na mabigat naman sa infadiputado, at sa ati'y magadn. Sa bubng nangyayari lanong inyong ma- hahanap sa mga diputadong naninirahin sa Ro- ma upang makatalastas ng mfa kailanganin nE lahat ng siyudad at nE mga bukirin sa Italia? EbAkit ninanais ninyo sa mfa taong nag- aksaya ng panahon, ang karaniwan, sa pagaaral ng latin at griego, at hangang sa kasalukuya'y nagaaksayA pang malabis sa lalong di pakiki- nabangan, na makatalos ng mfa lihim ng iba't ibang hanap-buhay? Madaring mahanap at ma- nais Sa isa, kung ang mga bagay na panghihi: masukan nito ay kaniyang natatanto, at kung ang mfa pangangailanga'y kaniyang dinaranas at nakikita. 83
DALAWANG MAGBUBUKID Kapag naisagawa na ang himagsikan, tayo'y magsisimulA muna sa ibaba, bago tutungo ng paitads. Ang baya'y nahahati sa mga sama- samahin at sa bawa't isa'y may kanikaniyang Sa udiyok ng matinding nasaat hanap-buhay. "bunga ng matamang pagpapalaganap, ang mga samahing iya'y magiging malalaking kapisanan. Ngayo'y sagutin ninyo sa akin kung sino ang ibang makatatalos ng higit sa inyo tungkol sa samahiin at hanap-buhayninyo. Kapag nagkakaisa na ang maraming sama- hin 6 hanap-buhay, ang mfa kinatawA'y bubub ng malaking kapulungan upang magdala ng mga botong ipinadadala sa kanila, at kanilang sisikaping malunasan ang mfa kailanganin at iba't ibang mfakahilingan ng lahat. Ang mfa pagpupulong ay laging pamamagitanan ng mfa patibay at pagsangayon ng mfa naguutos 6 ng bayan, sa makatuwid, walang pangZanib na ang limot. mga hangarin n3 bayan ay m4libing sa At sa ganitong paraan, magaganap ang ma- ligayang pagkakaisd ng budng katauhan. Hose.--Nfuni't kung sa isang bayan. 6 sa isang kapisanan ay magkaroon nf iba't ibang pagkukurd ang mfa tao ay dpAano kayi ang 4Di ba magwawagi ang pinaka- mangyayari? marami? Horhe.--Sa katuwiran po'y hindi, sapagka't sa harap ng katotohanan at ng katarungan ay walang halagd ang bilang, at kung min: san, ang isa'y may lubos na matuwid kay sa sangdadng libo katao. Sa mfa pangyayari ay makayos ang lahat, gagamitin ang lahat ng maganap ang pagkakaisi, kaparaanin upang 8t
E. MALATESTA hanga't makari, 6 kayi, ang pagpapasiyid sa ganitong bagay ay manggagaling sa hatol ng pangatlong taong walang kinikilingan, sa ila- lim ng di mapupuwing na simulaing pagpapan- taypantay at ng katarunZan, na siyang pinaka- patakaran ng bagong pagsasamahan ng mpatao. Tantufn ninyo. na ang mga nabangit na ba- gay na di mapagpapasiyahAn, maliban sa ha tol ng pangatlong taong walang kinikilingan ay toto6dng madalang, kung mangyayari man, o walang tantOng kabuluhan, sapagka't hindi na mamamalagi iyang mga kanikaniyahang mga pagaaring umiiral ngayon, sapagka't bawa't isa'y malayang makapipili ng bayan at kapisanang naiibigan 6 kay4, ng mga kasamang, lalo niyang kapanalig, at sapagka't, kailan man, pagsisi- kapan ang makapagpasiy:i ng mga bagay na maliliwanag, alaladn bagi'y yaong madaling mawatasan at nasa larangan ng tunay na mga pangyayari, at labis sa larangan ng mga pa- bagobagong At samantalang su- musulong ang katauhan. ay lalbng mawawalan ng saysay ang boto, maluluma at makasusuya pa, sa dahilang kapag nakita, alangalang sa masusing pagsasanay, sa isang suliranin, ang ka- pasiyahAng makasasapat sa mga pangangaila- ngan ng lahat, sa makatwid, ay wala nang kakai- langanin kundi ang magpaliwanag at sumang- ayon na lamang, at di na firal ang paggapi pa n2 marami sa pagkukurodng nalalaban. pagkukurd. Hose#.--Datapuwi, kung sa kabila ng lahat ng iyan, dahil sa kapanZahasan ng isa'y may- roon pang mangagsilabag sa isang pinagtibay, alangalang sa kagalingan ng lahat? 85
DALAWANG MAGBUBUKID Horhe.,--Sa makatuwid po" y maliwanag nang kailangan ang gumamit ng lakas, sapagka't kung hindi matuwid na ang marami'y luma- pastangan sa iilan, ang iilan ma'y gayon din sa marami, at sapagka't ang fila'y may ka- rapatan Sa "paglalaban O paglabag, ang marami nama'y mayroon din sa pananangol, at kung ang pananalitA'y hindi sukat, sa makatuwid, ang mga pamimiit na ang kailangan. Huwag ninyong malilimutan na sain mang dako, ang mgatao'y laging may karapatAn sa mga pangulong bagay at sa mga kasangkapan sa paggawa, kaya't silang mamukuran madari at mamuhay ng layai at walang nakasasakop na sino pa man, Tunay na ito'y isang paraan 6 kapasiyahAng makalulunas, sapagka't ang mga lumalabag ay malilingid sa mga natatamong pa- kinabang sa pagsasamahan, na di magagawi ng pulutong 6 taong namumukuran na tuma- tangf sa tulong at damay ng kalahatan... Nfu- ni't bpiano ang inyong ibig? sa ang tunay mang nanglalabang iya y hindi makapangatuwi- ran na ang kalooban n8 marami'y mapailalim sa kakaunti. Maniwala kayo, na sa labis ng pagkakaisa, ng pagiibigan, ng ganap na pagdaramaydnat ng mga kailangang pagpapaumanhin, ay wa- lang madkantay, kundt mga pagsisiilan at dig- mAang bayan, ditapuwa't umasa kayo, na sa- pagka't ang pagsisiilan digmAang-baya'y nakasasama sa lahat al lahat na, walang na- tatangi, sa bahagiyA pa lamang ang Inga tao'y makapaghakari sa kanilang kapalaran, ay m gigiliw na walang sala sa pagkakaisA, at dahil at 86
KE. MALATESTA dito'y magaganap ang mgabanal nating mib- hiin, na magbubunga nf kapayapaan, kagin- hawahan at pagkasulong nf sarglibut4n. Itala rin naman ninyo sa isip na ang pag- kasulong, samantala ang pagkakaisi ng mga Lao'y patuloy sa matulin nilang mfa hakba- ngin, ay gayon din namang lalo ang kanilang pagiging malaya at pagkamaykaya sa sarisa- rili nila. Upang makapaglak- bay ka ngayon nf mahabahaba at madaling madali sa katihan, ay kinakailangan ang sumakay ka sa tren. Ang tren, upang mayari, maitatag at magamit ng mga tao'y kailangan din na- mang at kasakdala'y nasa loob na ng anarquia sy ta- tangapin din ang mga tuntuning mabubuti na mahahalaw, gaya ng pagtingkala sa mga oras4n at iba pang dapat gampanin. Datapuwa' t kung may makalikha bukas ng isang lokomotora, na sukat ang isang tao upang makapagpalakad na magied saan mang lupalop ng naturang lo- komotora, at di naman makapanfanganib sa kaniya at sa kanino pa man, walang salang gagamit ka. na nito, hindi mo na kakailanganin ang lakas ng iba pa, at ikaw'y malayang maka- paglalakbay ano mang oras saan man ibigin. At ganyan din ang iba pang mfa bagay na mababangit natin ngayon, maging sa ha- harapin. Masasabi na ang hingil ng pagkasu- long ay umaabot sa pagkakapatiran ng lahat ng tao, at ito'y nahuhulog sa ganitong ayos: pagkakaisa ng ugali al ganap na kasarinlan. Ipalagay natin. JubhA ang tulong ng marami, Ba makatuwid, ikaw ay sosialista, at ca mPa cosialicta, ikaw ay komu- Hose.--Magaling. Si
DALAWANG MAGBUBUKID nista at anarkisla. 3Bakit tinatawag ka pa nilang inlernasionalista? Horhe.--Ang mga kapisanan po ng mfa manggagawa'y pinamagatang mga inlernasio- kaunaunahan at nalista, dakilang Sumisilang na sosialismo ay tinawag na Asociacidn Interna- cional de los Trabajadores, at upanding mai- bigkas nf sa maiksing pangungusap ay ngi- nalanan ng La Internacional. sa pagpapahayag dahiling ang n8 Ang kapisanang ito'y sumilang nobdng 1864, alangalang sa matinding nasang mapagkaisa ang mga manggagawa sa lahat ng bansi ukol sa ikutitiwasay ng mardlitA nilang pamumu- Sa pasimula ng kapisanang ito'y walang hay. takda ang kaniyang palatuntunan. Dadtapuwi't ng magkatakda na'y sakA nagkaroon ng mfa bahabahagi 6 mfa sangAsangA, at hangang sa makapagtakda tuloy ng anarkismo ang baha- ging nangunguna sa kanila, na siya ko sa- nang ibig ipaliwanag sa inyo. Ang kapisanang yao'y hindi nabubuhay nga- yon, dahil sa mga imbing paratang at mga paguusig na inasal sa kaniya, dahil sa mga pagbabahabahaging marawal at di pagkakaisa Sa kapisanang ito sumupling ng mga kuro. ang dakilang kilusin ng mga manggagawa na nagpapayanig ngayon sa bubng mundb, gayon din ang mga pangkating sosialista sa iba't ibang bayan, at gayon din ang partido internacional socialista-anirquico rcvolucionario Da ngayo'y itinatatag, upang magbigay ng isang mariing hampiis sa mfa burges. Ang pangkating ito'y sa pamamagpilan ng 88
E. MALATKESTA lahat magpa- laganap nE sosialismo nf mga anarkista: bn- kahin ang alin mang pagasa sa mfa Jloob- lobb n2 mfa pankinodn 6 ng pamahaladn at sa mga pagbabagong palakad na pabaytangbayting 6 sa payapa, imulat sa bayan ang mfa ka- tutubo niyang matuwid at ang diwa sa pang- hihimagsik, at isulong at tulunfan sila upanding makaganap ng isang himagsikang-panglahat, 6 kayA ibagsak iyang kapangyarihan ng filan sa pamamayan 6 ng pAwmahalain, at ibigay sa kalahatan ang lahat ng mga kayamanan. na paradn, may layuning Bumubud nf pangkating ito ang lahat ng sumasangayon sa kaniyang palatuntunan at ibig makianib sa pakikibaka upang maisagawa ang Sapagka" t ang pangkati'y walang mga pakay. pundpund ni an6 mang, makapangyarihan, at sapagka't ang pangkati' y natatag sa kaibigan at bubng pagkukusa ng mga nagsisianib, da- hil sa naturang mga layunin, ang bawa't isa'y malayang makadanib kung sakn niya lalong minamagaling, upang mapagaralan ang mga lunas 6 paraing mahuhusay at maipalaganap ang mfa sarisariling kuro, samantalang ang hindf makakasalungat ng mRBa kurong ito'y Hindi palatuntunang-panglahat ng pangkatin. na maipalalagay na kaanib sa pangkatin ang sino mang lumabag dito. Hore, - 6Ang lahat bang sumasangayon sa simulain ng rio ay pawang kaanib na sa pangkating iyan? sapagka't madari na ang isang tao'y mikasangayon ng aming pa- latuntunan, ditapuwi't susog ga isang panga- 89 Horhe.--Hindi, pod: 125---12
DALAWANG MAGBUBUKID nZatuwiran ay maaari rin namang mainamin niya ang makibaka nf magisa 6 maging ka- balangay ng iilan, at huwag makipagkaisa 6 makisama sa lakad ng mZgx manggagawang sumusunoi sa naturang palatuntunan. Mada- ring itoy maging mabuting saligin ng ibang mga kapalad at nE ibang may tumpahin, alin- sunod sa palagay ng isa: nguni't hindi ma- tatangap na parang isang saligang mabuti pari sa lahat, sapagka't ang pamumukura'y na- giging sanhi ng kahinaan at nagbubunga ng mga pagiinisan at pagyayabangian, samanta- lang kinakailangan ang tunay na pagkakapa- tiran at budng pagkakasundo ng lahat. Gayon ma'y ipinalalagay din naming mga kaibigan at tunay na mZa kasama ya6dng mga taong nakikitunggali, kahi't sa an6ng pama- maraan, alangalang sa kadakilaan ng layon, na siya rin naming ipinakikiparbaka. Madaring magkaroon diyan ng mga taong sumasangayon sa katotohanan ng linalayon, at, gayon ma'y nandagtutulog lamang sa ka- nilang mga bahay, at di man mabalisang mag- palaganap ng mga inaakala nilang tumpak. Hindi mawiwika sa mga ito na sila'y hindt sosialista at anarkista sa layon, sapagka- t sila'y may mga paghahaka na gaya rin n2 amin: subali't totod rin naman na masisindakin at mahihina ang loob ng mga taong ito, sapagka't kapag nakikita rin lamang ng isa ang dahil ng mga kasamin na nagpapatanfis sa kaniya at sa mga kapuwa, at nalalaman niya ang lunas na makagagamot sa kasamAng yaon, 90
E. MALATESTA kung may kaunti rin lamang pusd'y danb't makapagtitiis sa di pagkilos? Ang hindi nakatatarok ng katotohanan ay walang kasalanan: datapuwa't ang napakama- kasalanan ay yaong nakatatalos at saka nag- aasal mangmang. at ngayon ko lamang napagninilaynilay ng kaunti ang mga ipinaliwanag mo sa akin, at ngayong sangayon na akong mahinusay sa suliranin, ay ninanais kong umanib sa pangkating iyan, at sakA mag- palaganap ng mga banal na katotohanan. At kung sa kabila nito'y mdpanganlan din akong tulisin at salarin ng mia ginod, ay tutugu- nin ko sila na pumarito munang gumawa al mag- liis na gaya ko, bago magkaroon lg mga ka- . rapalin sa pananalita. Hose.--May katuwiran ka, WAKAS