ANG Pahayagan ng Partido Komunista ng Pilipinas Pinapatnubayan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo Tomo LV Blg. 16 Agosto 21, 2024 EDITORYAL Mag ba ngon la ban sa pa hi rap at pa bi gat na re hi meng Marcos Ma ri ing bi na ti kos ng iba't ibang sek tor ang re hi meng Marcos da hil sa ka bu las tu gang si na bi ka ma kai lan ng mga upi syal ni to sa eko nom ya na ₱64 ka da araw la mang ang kai la ngan pa ra ma sa bing hin di nag ‐ hi hi rap o na gu gu tom ang isang Pi li pi no. Ga ra pa lang bi ni bi log ni Marcos ang ulo ng taum ba yan pa ra pag tak pan ang tu nay na da mi ng mga nag hi hi rap at na gu gu tom sa Pi li pi nas. ka bu lu hang umen to. Na pa ka la king in sul to sa mga pam pub li kong gu ro at ka wa ni ng gub yer no ang ipi nag ‐ ma la ki ni ya ka ma kai lan na ₱26/a ‐ raw pag ta as sa swel do, na mis tu ‐ lang mu mong ini lag lag mu la sa ha ‐ pag ng mga nag pi pi ging sa Ma ‐ lacañang. Sa pag ta tak da ni Marcos ng na ‐ pa ka ba bang pa man ta yan sa di sen ‐ teng pa mu mu hay, pi na la la bas nga ‐ yon ng kan yang gub yer no na isa la ‐ mang sa sam pung Pi li pi no ang ma ‐ hi rap. Ta ha sang hi na ha mak ni Marcos ang ma yor ya ng mga Pi li pi ‐ no na araw-a raw sa pag ka ka yod- ka la baw su ba lit hin di tu ma tang gap ng sa pat na sa hod o ku lang na ku ‐ lang ang ki ta pa ra tus tu san ang pa ‐ nga ngai la ngan ng ka ni lang mga pa ‐ mil ya. ni Marcos at ng kan yang mga upi syal ang tu nay na ha la ga ng pa mu mu hay Sad yang pi nag ta tak pan sa Pi li pi nas. Nag ha ha bi si ya ng ilu ‐ syon na du ma ra mi ang mga Pi li pi ‐ nong an tas ng "pang git nang uri," upang ikub li ang ka to to ha nan na ka ra mi han sa mga Pi li pi no ay sad lak sa ka hi ra pan. Ang im po sib leng na pa ka li it na es ta dis ti ka sa gu tom at ka hi ra pan ay nag si sil bi sa pa ta ka ran ni Marcos na ipa ko sa na pa ka ba bang an tas ang sa hod at swel do ng mga mang ga ga wa at ka ra ni wang mga ka wa ni. Sa na ka li pas na da la wang taon, nag bi ngi-bi ngi han si Marcos sa daing at ka hi li ngan pa ra sa ma ‐ Ma bi lis na bu mu bu lu sok ang an tas ng bu hay ng ma sa ng sam ba ‐ ya nang Pi li pi no. Sa ila lim ni Marcos, wa lang pat lang ang pag si rit ng pre ‐ syo ng pag ka in, la lu na ng bi gas, pa ‐ ti na ang la ngis, pa ma sa he, kur yen ‐ te at iba pang sa li gang pa nga ngai ‐ la ngan at mga ser bi syo. Na na na ti li na mang ma ba ba ang sa hod, at la bis na ka ka ram pot ang dag dag na ipi ‐ nag-u tos ng gub yer no. Na sa ₱1,200 na ang ha la ga ng mi ni mum na pa ‐ man ta yan ng ma ka ta ong an tas ng pa mu mu hay ng isang li ma-ka ta ong pa mil ya. Sa ha rap ng ma la king ag wat sa pa gi tan ng sa hod at swel do, sa isang pa nig, at ng ara wang pa nga ngai la ngan ng mga pa mil yang Pi li pi no, sa ka bi lang pa nig, kai la ‐ ngang kai la ngan na ipag ‐ la ban ng mga mang ga ga ‐ wa at ma sang anak pa wis ang pag ki la la sa ka ni lang sa li gang ka ra pa tang pan ‐ li pu nan at pang-e ko nom ‐ ya. Da pat ni lang igi it, sa par ti ku lar, ang ka ni lang ka ra pa tan sa mas ma ta as na pa man ta yan ng pa mu ‐ mu hay at mas ma hu say na ka li dad ng bu hay, at kaa ki ‐ bat na umen to sa sa hod, tra ‐ ba ho at ka bu ha yan.
Da pat si ngi lin ng sam ba ya nan ang re hi meng Marcos sa lu bos na ka bi gu an ni tong pi gi lan ang pag si rit ng pre syo ng pa ngu na hing mga bi li ‐ hin, ser bi syo at ka ga mi tan, at sa pa ta ka ran ni tong pi gi lan ang pag ta ‐ as ng sa hod at swel do. Wa lang wa ‐ lang gi na ga wa ang gub yer nong Marcos pa ra tu pa rin ang ina ang kin ni tong res pon si bi li dad bi lang es ta do na si gu ru hin ang ka pa ka nan ng ma ‐ ma ma yan. Ang mga pa ta ka rang neo li be ral ni Marcos sa eko nom ya ay na ka ‐ sentro sa pag-a kit at pag sa la lay sa li be ra li ‐ da yu hang pa mu mu hu nan, sa syon sa im por ta syon, wa lang awat na pa ngu ngu tang, at pag pa ‐ pa taw ng ka rag da gang mga bu wis. Ang mga ito ang san hi ng pag la la ng kri sis sa eko nom ya at pag sa hol ng ka la ga yan ng ma sa. Nag si sil bi ang mga ito sa in te res ng mga da yu hang ka pi ta lis ta, ng ka so syo ni lang lo kal na ma la la king ne go syo, ma la la king pa ngi no ong may lu pa at mga bu ruk ‐ ra tang ka pi ta lis ta. Tu ma ta bo si la ng bil yun-bil yong pi so mu la sa mga pro yek tong pang-imprastruk tu ra ng gub yer no, pan da ram bong sa ya man ng ban sa at pag sa sa man ta la sa mu ‐ rang pag ga wa. hi lan ng wa lang ti gil na pag bag sak ng lo kal na pro duk syon ng pag ka in at iba pang sa li gang pa nga ngai la ‐ ngan, pag ta as ng pre syo ng mga ina ang kat na bi li hin, ma sid hing prob le ma ng ka wa lang tra ba ho (la ‐ lu na sa mga ka ba ta an), na pa ka ba ‐ bang sa hod, pag-a gaw ng ka bu ha ‐ yan at dis lo ka syon ng mga ma ngi ‐ ngis da at mga ma ra li ta, pa nga ‐ ngam kam ng lu pa, pag pa pa la yas sa mga mag sa sa ka, pag ka wa sak ng ka ‐ pa li gi ran at pag sa sa id sa ya man ng ban sa. Ang mga pa ta ka ran ng re hi ‐ meng Marcos ay gu ma ga tong sa ka ‐ rai ngan ng ma la wak na ma sa ng sam ba ya nan. La long lu ma la lim ang ka ni lang poot kay Marcos sa gi na ‐ ga wang pag ba wi sa daan-da ang bil ‐ yong pi song ya man ni na kaw ng ka ‐ ni lang pa mil ya sa pa na hon ng dik ta ‐ du ra ng kan yang ama. La lo pang tu ‐ min di ang ka ni lang dis kun ten to sa pag lu lus tay ng bil yun-bil yong pi so sa ma ya't ma yang pagbya he ni Marcos sa la bas ng ban sa, mga pi ‐ ging sa Ma lacañang, pag kontrol sa is mag ling ng bi gas, asu kal at iba pa, ga ra pa lang pag na na kaw sa mga pro yek to ng gub yer no, pag ha wak sa Ma har li ka Investment Fund upang pa bu ran ang ne go syo ng kan yang Ang mga pa ta ka rang ito ang da ‐ ANG Nilalaman Tomo LV Blg. 16 | Agosto 21, 2024 Ang Ang Bayan ay inilalabas sa wikang Pilipino, Bisaya, Iloco, Hiligaynon, Waray at Ingles. Tumatanggap ang Ang Bayan ng mga kontribusyon sa anyo ng mga artikulo at balita. Hinihikayat din ang mga mambabasa na magpaabot ng mga puna at rekomendasyon sa ikauunlad Editoryal: Magbangon laban sa pahirap at pabigat na rehimeng Marcos 1 Magkasunod na operasyong haras ng BHB 3 Pandaigdigang Araw ng mga Katutubo 3 Pagpupugay sa mga martir sa Panay 3 Liza Maza at Ronnel Arambulo sa Senado 4 UP-AFP cooperation, pagyurak sa kalayaan 4 4 Mga protesta Presensyang militar ng US sa SCS 5 Badyet panggera at pandarahas, lumolobo 6 lupa ng mga Consunji 7 Pang-aagaw ng Sa madaling salita 8 Walang tigil na karahasang militar sa Samar 9 Fil-Am naaktibista, nasugatan sa West Bank 9 War games ng US sa South Korea, tinutulan 9 West Papuan, pinananagot ang Indonesia 10 ng ating pahayagan. Ang Ang Bayan ay inilalathala dalawang beses bawat buwan ng Komite Sentral ng Partido Komunista ng Pilipinas ang.bayan@cpp.ph 2 mga kro ni, at iba pang ka so ng ga ‐ ra pa lang ko rap syon. Mas ma sa hol pa, gi na ga mit ni Marcos ang ar ma dong pwer sa ng es ta do pa ra mag ha sik ng pa sis tang la ban sa ma ma ma yan te ro ris mo upang su pi lin ang ma ma ma yan, wa ‐ sa kin ang ka ni lang pag ka kai sa at pi gi lan si lang lu ma ban. Sa ha rap ng ka la ga yang ito, da ‐ pat mag pun ya gi ang mga pwer sang pam ban sa-de mok ra ti ko sa pag pu ‐ kaw at pag buk lod sa pi na ka ma la ‐ pad na ha nay ng ma ma ma yan, la lu ‐ na sa ma sang pi na ka nag du ru sa sa ila lim ni Marcos. Da pat pus pu sang ita as ang ka mu la tan ng ma sa na ang di na ra nas ni lang hi rap at gu ‐ tom ay hin di ka ga ga wan ng ka pa la ‐ ran, hin di ma lu lu tas ng si pag at ti ‐ ya ga, at la long hin di da pat tii sin na la mang. Da pat ni lang ma ki ta na ito'y tu wi rang re sul ta ng mga pa ta ‐ ka ran at prog ra ma ng re hi meng Marcos at ng kan yang mga among im per ya lis tang da yu han. Da pat ipa ba tid sa ma la wak na ma sa na kai la ngan ni lang mag sa ‐ ma-sa ma at ku mi los sa iba't ibang pa ra an ng pag la ban upang ipag ‐ tang gol ang ka ni lang mga ka ra pa ‐ tan at isu long ang ka ni lang in te res. Da pat buk lu rin ang ka ni lang ha nay sa mga un yon at iba't ibang an yo ng mga or ga ni sa syon sa mga pab ri ka, ko mu ni dad sa ka lun su ran at ka na ‐ yu nan, mga paa ra lan, mga tang ga ‐ pan, at iba pa. Ang pa ki ki ba ka ng sam ba ya ‐ nang Pi li pi no la ban sa an ti-ma ma ‐ ma yan at an ti-na syu nal ng re hi ‐ meng Marcos ay ba ha gi ng pang ka ‐ la ha tang pag la ban pa ra wa ka san ang buong sis te mang ma la ko lon yal at ma lap yu dal sa pa ma ma gi tan ng pa ki ki ba kang pam ban sa-de mok ra ti ‐ ko, ka bi lang ang iba't ibang an yo ng pag la ban, hi git sa la hat, sa pa ma ‐ ma gi tan ng ar ma dong pa ki ki ba ka. Da pat wa ka san ang pag ha ha ri ng mga uring nag sa sa man ta la at nang- aa pi. Bi lang pi na ka kon sentra dong muk ha ng bu lok na sis te mang ito, ang pa sis ta, pa pet, pa hi rap at pa ‐ bi gat na re hi meng US-Marcos ang pi na ka sentrong tar get ng pag la ban ng sam ba ya nan. Agosto 21, 2024 ANG BAYAN
Mag ka su nod na ope ra syong ha ras ng BHB-Mas ba te BINULABOG NG MGA Pu lang man di rig ma ng Ba gong Huk bong Ba ‐ yan (BHB)-Mas ba te (Jo se Rap sing Com mand) ang mga sun da lo ng Ar med Forces of the Phi lip pi nes (AFP) sa mag ka su nod na ope ra yong ha ras sa da la wang mag ka hi wa lay na kam po mi li tar sa ba yan ng Mi ‐ lag ros, Mas ba te noong Agos to 10. Pi na ta ma an ng BHB-Mas ba te ang kam po ng 93rd Divi si on Recon na is sance Com pany sa Sit yo San Jo se, Ba ra ngay Ha mo ra won at kam po ng 2nd IB sa Ba ra ngay San An to nio alas-9 ng ga bi. Ayon sa yu nit, ba ha gi ito ng pag pa pa ma las ng ka ni lang pag kun ‐ de na sa isi na sa ga wang Pacific Partnership 2024-2 (PP24-2) "hu ‐ ma ni ta ri an mis si on" ng mga tro pang Ame ri ka no at Pi li pi no sa Le ‐ gazpi City, Al bay sa re hi yong Bicol mu la Agos to 1 hang gang 14. Sa North Central Min da nao, hin di ba ba ba sa anim na mga sun ‐ da lo ng AFP ang na pa tay sa pag-a ta ke at ak ti bong de pen sa ng BHB noong Mar so at Hul yo. Sa man ta la, 12 sun da lo na man ang nai ta lang na su ga tan sa mga ar ma dong ak syong ito. Sa Bu kid non, pi na pu tu kan ng BHB ang nag-oo pe ra syong tro pa ng AFP sa Ba ra ngay Ma na log, Ma lay ba lay City noong Hul yo 5. Sa ‐ man ta la noong Mar so 6, nau nang na ka pag pa pu tok ang BHB la ban sa umaa ta keng mga sun da lo sa Ba ra ngay In da la sa. Na ka pag de pen ‐ sa na man ang BHB noong Mar so 18 ng uma ga sa Ba ra ngay Do mi no ‐ rog, Ta la kag. Sa La nao del Sur, na bi go ng BHB ang pag-a ta ke ng AFP sa hang ga nan ng ba yan ng Ma gu ing at Bum ba ran noong Mar so 11. Pan da ig di gang Araw ng mga Ka tu tu bo, gi nu ni ta sa mga pro tes ta GINUNITA NG MGA gru pong ka tu tu bo sa iba't ibang pa nig ng Pi li ‐ pi nas ang Pang da ig di gang Araw ng mga Ka tu tu bo noong Agos to 9. Sa pa ngu ngu na ng Kat ri bu Ka li pu nan ng Ka tu tu bong Ma ma ma yan ng Pi li pi nas, ka sa ma ang mga gru pong pam ban sa-de mok ra ti ko at ma ka-ka li ka san, di na la ni la sa Camp Agui nal do, at mga upi si na ng De partment of Envi ron ment and Na tu ral Re so urces, at Na tio nal Com mis si on on In di ge no us Peop les ang ka ni lang mga hi na ing. Ki nun de na ni la ang AFP sa mi li ta ri sa syon, pam bo bom ba, pang ‐ gi gi pit ni to sa mga ko mu ni dad ng ka tu tu bo. Igi ni it na man ni la sa DENR ang ka ra pa tan ng mga pam ban sang mi nor ya sa lu pang ni nu ‐ no at sa ri ling pag pa pa sya sa ha rap ng pa tu loy na pag be ben ta sa da yu han ng ating li kas ya man at mi li ta ri sa syon ng ka ni lang ko mu ‐ ni dad. Ki nun de na ni la ang ahen sya sa pa ki ki pag sab wa tan sa ma la ‐ la king kum pan ya sa mi na at dam na su mi si ra sa ka li ka san at nag ‐ pa pa la yas sa ka ni la mu la sa ka ni lang mga lu pa. Sa NCIP, pi na na got ni la ang ahen sya sa wa lang lu bay na pag ‐ pa pa ba ya ni to sa mga ko mu ni dad ka tu tu bo. Si ni ngil ni la ang ahen ‐ sya sa kai nu ti lan ni to sa ha rap ng ma la wa kang pag la bag sa ka ra ‐ pa tang-tao ng mga ta ga pag tang gol ng mga ka tu tu bo, tu lad ni na Dexter Ca pu yan at Bazoo de Je sus, at ang di ma ka ta ru ngang pag ‐ ha tol na nag ka sa la sa Ta lai ngod 13. Bi na ti kos din ni la ang ahen sya sa pag ba ba go ni to sa pro se so ng pag ku ha ng FPIC nang di ki no ‐ kon sul ta ang mga ka tu tu bo. Ga yun din, si ni ngil ni la ang ahen sya sa ma hig pit na pa ki ki pag-ug na yan ni to sa NTF-Elcac, na instru men to sa ma ra ming pag la bag sa ka ra pa tang-tao ng mga pam ban sang mi ‐ nor ya. ANG BAYAN Agosto 21, 2024 Pag pu pu gay sa mga mar tir ng Agos to sa Pa nay PINAGPUPUGAYAN AT KINILALA ng Par ‐ ti do Ko mu nis ta ng Pi li pi nas, Ba gong Huk ‐ bong Ba yan (BHB), at buong re bo lu syo nar ‐ yong ki lu san at ma sa ang 10 kad re ng Par ‐ ti do at Pu lang huk bo na na mar tir sa ser ye ng mga de pen si bang ak syon noong una hang gang ika la wang ling go ng Agos to sa Lam bu nao at Ca li nog sa Iloi lo. Ang mga na bu wal na re bo lu syo nar yo ay nag mu la sa iba't ibang he ne ra syon ng mga mang ga ga wa, mag sa sa ka at ka ba ta ‐ ang es tud yan te. Ki ni la la ang mga na mar tir bi lang si na Benja min Cor tel (Ma mang/ Ruby) na na bu wal sa Ba ra ngay Ag lo nok noong Agos to 5, Jo se Jerry Ta kai san (Mil ‐ ler) na na mar tir sa Ba ra ngay Ca ba ta ngan noong Agos to 7 at si na Ro mu lo Itu ria ga Ga ngo so (Pe dik/Re gan), Ar man do Ro ge lio Sa ba res "Boy" (Ne ne/Ku lot), Au re lio Bosque (Rio/Zar ko/Baijan), Jovelyn Silve ‐ rio (A kay/Pu rang), at Jiel mor Gau ra noc (Ta ngo/Doc) na na bu wal sa Ba ra ngay Ag ‐ lo nok noong Agos to 8. Naganap ang magkakasunod na mga labanan Janiuay, sa hangganan ng Lambunao at Calinog sa Iloilo, Valderama sa Antique at Libacao sa Aklan. Ang mga lugar na ito ay matagal nang ipinaiilalim sa focused military operation kung saan ibinubuhos ang napaka raming pwersa ng CAFGU, mga pulis at sundalo na 12th IB, 82nd IB, 61st IB at DRC sa ilalim ng 3rd ID. Sa man ta la, ti ni ti yak pa ang pag ka ka ki ‐ lan lan ng tat long iba pang na mar tir na ina nun syo ng AFP na si na Vicen te Hi noja ‐ les (Ka Emil), ka li him ng re hi yu nal na ko ‐ mi te ng Par ti do sa Pa nay at ka ga wad ng Ko mi te Sentral; Concepcion Ara ne ta- Boca la (Ka Concha), kon sul tant sa usa ‐ pang pang ka pa ya pa an; at Re wil mar Tor ra ‐ to (Ka Vivian). May ro ong ma ti bay na ebi den sya na ang mga bik ti ma ay na da kip at pi na hi ra ‐ pan ha bang na sa kus to di ya ng mi li tar. Ito ay ba tay sa mga sak sak at pa sa sa ka ta ‐ wan at na ka ga pos na mga paa ng ilang la bi na na ku ha ng mga pa mil ya. Si nin dak at ti nang ka pa ng mga sun da ‐ lo na pi gi lan ang mga ka mag-a nak na ba ‐ wi in ang mga la bi ng ka ni lang mga ma hal sa bu hay. Inaa lok ang mga pa mil ya ng "su por tang pam pi nan sya" ka pa lit ng hin di pag sa sam pa ng ka so. 3
mga kro ni, at iba pang ka so ng ga ‐ ra pa lang ko rap syon. Mas ma sa hol pa, gi na ga mit ni Marcos ang ar ma dong pwer sa ng es ta do pa ra mag ha sik ng pa sis tang te ro ris mo la ban sa ma ma ma yan upang su pi lin ang ma ma ma yan, wa ‐ sa kin ang ka ni lang pag ka kai sa at pi gi lan si lang lu ma ban. Sa ha rap ng ka la ga yang ito, da ‐ pat mag pun ya gi ang mga pwer sang pam ban sa-de mok ra ti ko sa pag pu ‐ kaw at pag buk lod sa pi na ka ma la ‐ pad na ha nay ng ma ma ma yan, la lu ‐ na sa ma sang pi na ka nag du ru sa sa ila lim ni Marcos. Da pat pus pu sang ita as ang ka mu la tan ng ma sa na ang di na ra nas ni lang hi rap at gu ‐ tom ay hin di ka ga ga wan ng ka pa la ‐ ran, hin di ma lu lu tas ng si pag at ti ‐ ya ga, at la long hin di da pat tii sin na la mang. Da pat ni lang ma ki ta na ito'y tu wi rang re sul ta ng mga pa ta ‐ ka ran at prog ra ma ng re hi meng Marcos at ng kan yang mga among im per ya lis tang da yu han. Da pat ipa ba tid sa ma la wak na ma sa na kai la ngan ni lang mag sa ‐ ma-sa ma at ku mi los sa iba't ibang pa ra an ng pag la ban upang ipag ‐ tang gol ang ka ni lang mga ka ra pa ‐ tan at isu long ang ka ni lang in te res. Da pat buk lu rin ang ka ni lang ha nay sa mga un yon at iba't ibang an yo ng mga or ga ni sa syon sa mga pab ri ka, ko mu ni dad sa ka lun su ran at ka na ‐ yu nan, mga paa ra lan, mga tang ga ‐ pan, at iba pa. Ang pa ki ki ba ka ng sam ba ya ‐ nang Pi li pi no la ban sa an ti-ma ma ‐ ma yan at an ti-na syu nal ng re hi ‐ meng Marcos ay ba ha gi ng pang ka ‐ la ha tang pag la ban pa ra wa ka san ang buong sis te mang ma la ko lon yal at ma lap yu dal sa pa ma ma gi tan ng pa ki ki ba kang pam ban sa-de mok ra ti ‐ ko, ka bi lang ang iba't ibang an yo ng pag la ban, hi git sa la hat, sa pa ma ‐ ma gi tan ng ar ma dong pa ki ki ba ka. Da pat wa ka san ang pag ha ha ri ng mga uring nag sa sa man ta la at nang- aa pi. Bi lang pi na ka kon sentra dong muk ha ng bu lok na sis te mang ito, ang pa sis ta, pa pet, pa hi rap at pa ‐ bi gat na re hi meng US-Marcos ang pi na ka sentrong tar get ng pag la ban ng sam ba ya nan. Liza Maza at Ro nnel Aram bu lo, ika-4 at ika-5 kan di da to ng Ma ka ba yan pa ra sa Se na do 3­a raw na ti gil pa sa da kontra jeep ney pha ‐ seout, mu ling uma rang ka da. Mu ling nag lun ‐ sad ng ti gil pa sa da sa Met ro Ma ni la noong Agos to 14-16 ang mga tsu per at ope rey tor ng mga dyip la ban sa kontra-ma hi rap at ma ka da ‐ yu hang prog ra mang sa transpor ta syon. Bi na ti kos ni la si Fer di nand Marcos Jr sa pag tang ging ding gin ang re so lu ‐ syon ng Se na do na nag mung ka hing isus pin de ang prog ra ma pa ra tu gu nan mu na ang mga usa pin na ini re rek la mo ng mga tsu per at ope ‐ rey tor. Pi nir ma han ito ng la hat ng se na dor li ‐ ban kay Ri sa Hon tive ros ng Ak ba yan. Pi na ‐ ngu na han ang ti gil-pa sa da ng Pis ton at Ma ni ‐ be la. MALUGOD NA TINANGGAP ng Koa li syong Ma ka ba yan ang mga anun syo ni na Liza Maza, da ting ki na ta wan ng Gab rie la Wo men's Party at isa sa ta ga pa ngu lo ng koa li syon, at Ron ‐ nel Aram bu lo, bi se pre si den te ng Pa ma la ka ya, ang ka ni-ka ‐ ni lang dek la ra syon pa ra tu mak bo sa Se na do. Isi na ga wa ni Maza ang kan yang dek la ra syon noong Agos to 15 sa isang ma ra li tang ko mu ni dad, ha bang nag-a nun syo si Aram bu lo sa ko mu ni dad ng ma ngi ngis da sa Navo tas noong Agos to 19. Ang da la wa ay ki la lang mga li der ma sa na ma ta tag na na ni ‐ nin di gan para sa interes ng mamamayan at la ban sa im per ‐ ya lis tang US. Si Aram bu lo, isang ma ngi ngis da ng Laguna de Bay, ay ak ti bo sa kam pan ya la ban sa pang gi gi pit ng Chi na at pa ra sa pag gi gi it ng ka ra pa tan ng mamamalakaya sa tradisyunal at teritoryal na mga pangisdaan. "mo der ni sa syon" Sa man ta la, ki nun de na ni Maza at ng Ma ka ba yan ang pag ta tang ka ng re hi meng Marcos, sa pa ma ma gi tan ng NTF- Elcac, na pi gi lan ang dek la ra syon ni Maza. Ini pit ni to ang mga re si den te ng ko mu ni dad sa North Ca loocan na ori hi nal na ben yu ng kan yang pu long ma sa, ka ya ki nai la ngang ili pat ang ben yu. MA TA TAG ku ri ku lum, ipi na ba ba su ra. Na sa 100 gu ro at mang ga ga wa sa edu ka syon sa ila ‐ lim ng ACT ang nagpro tes ta sa ha rap ng De ‐ pEd sa Pa sig City noong Agos to 15 pa ra ipa na ‐ wa gan ang kag yat na pag ba su ra sa MA TA TAG ku ri ku lum. Ani la, sob ra-sob rang tra ba ho at pa ‐ hi rap ang idi nu du lot ni to sa mga tit ser, na pi na ‐ ti tin di ng ka ka ram pot na dag dag-swel do ng re ‐ hi meng Marcos. Pu na ni la, bas ta ipi na tu pad ang ku ri ku lum nga yong scho ol year nang wa ‐ lang sa pat na pag ta ta sa sa kri sis ng pag ka tu to at tu nay at de mok ra ti kong kon sul ta syon sa mga gu ro at mga mang ga ga wa sa edu ka syon. Pi na pa god ni to ang gu ro sa la bis-la bis na ma ‐ bi gat na tra ba ho at pi na ik sing oras ka da la ra ‐ ngan ng pag ka tu to. Pa na wa gan ng Ma ka ba yan na su por ta han ang kan di da ‐ tu ra ni na Maza at Aram bu lo, ga yun din ng tat long una nang nag dek la ra na mga kan di da to ni to na si na Rep. France Castro ng ACT Teachers Party, Rep. Ar le ne Bro sas ng Gab ‐ rie la Wo men's Party, at Je ro me Ado nis ng Ki lu sang Ma yo Uno. "Dek la ra syon ng koo pe ra syon" ng UP at AFP, pag yu rak sa aka de mi kong ka la ya an Pe ti syon pa ra sa writ of am pa ro at ha be as da ta, ini ha in sa Kor te Sup re ma. Nag pi ket sa ha rap ng Kor te Sup re ma sa May ni la ang mga pa mil ya ng mga de sa pa reci do na si na Dexter Ca pu yan at Ge ne Roz Ja mil de Je sus (Bazoo) at ka ni lang mga abu ga do noong Agos to 14 ma ‐ ta pos mag ha in ng writ of am pa ro at writ of ha ‐ be as da ta sa kor te. Isi nam pa ito ng mga kaa ‐ nak ng mga bik ti ma ma ta pos iba su ra ng Court of Ap pe als ang naunang pe ti syon noong Set ‐ yembre 2023. KABI-KABILA ANG PAGBATIKOS sa "dek la ra syon ng koo pe ‐ ra syon" ng Univer sity of the Phi lip pi nes (UP) at Ar med Forces of the Phi lip pi nes (AFP) na pi nir ma han noong Agos to 8. Ma la king pag yu rak ito sa aka de mi kong ka la ya an, ayon sa mga kri ti ko. Ang pag pa sok ng uni ber si dad sa ka sun du ang ito ay mag ‐ tu tu lak sa UP na ma ging ka sab wat sa la ga nap na mga pag la ‐ bag sa ka ra pa tang-tao at pam pu li ti kang pa nu nu pil na gi na ‐ ga wa ng AFP, ayon sa mga tu mu tu tol di to. Gi na ga wa ni tong le hi ti mo ang ka sa lu ku yang pa nu nu pil sa kri ti kal na mga ti nig at prog re si bong ini sya ti ba sa loob ng uni ber si dad na bi na ‐ ban sa gan ng AFP na ban ta sa "pam ban sang se gu ri dad." Pa nu nu pil sa mga li der­es tud yan te. Sa Taclo ban City, ma ra has na bi nu wag ng mga pu lis ang ki los-pro tes ta ng mga li der-es tud yan ‐ te ng UP noong Agos to 16. Na sa syu dad si la pa ra sa tau nang pag ti ti pon ng mga kon se ho ng mga mag-aa ral ng UP. Sa pro tes ta, ki na lad kad ng mga pu lis at pi no sa san ang isang li der-es ‐ tud yan te. Ki nor don na man ng mga pu lis at pi ‐ ni gi lang lu ma bas nang da la wang oras ang may 100 es tud yan te. Ipagtanggol ang UP. Inilunsad ng mga estudyante ng UP-Diliman ang 'First Day Fight" noong Agosto 20 para kundenahin ang maraming kapalpakan ng administrasyon ng unibersidad. Tinutulan din nila ang pagkaltas ng badyet sa edukasyon at komersyalisasyon ng mga espasyo at serbisyo sa unibersidad. Itinakwil nila ang panghihimasok ng pulis at militar sa mga kampus nito. Isinagawa rin ang katulad na mga protesta sa iba pang kampus ng UP sa Bagiuo, Manila, Laguna, Davao, Cebu at Iloilo nitong nagdaang mga linggo. 4 Agosto 21, 2024 ANG BAYAN
Pag pu pu gay sa mga mar tir ng Agos to sa Pa nay PINAGPUPUGAYAN AT KINILALA ng Par ‐ ti do Ko mu nis ta ng Pi li pi nas, Ba gong Huk ‐ bong Ba yan (BHB), at buong re bo lu syo nar ‐ yong ki lu san at ma sa ang 10 kad re ng Par ‐ ti do at Pu lang huk bo na na mar tir sa ser ye ng mga de pen si bang ak syon noong una hang gang ika la wang ling go ng Agos to sa Lam bu nao at Ca li nog sa Iloi lo. Ang mga na bu wal na re bo lu syo nar yo ay nag mu la sa iba't ibang he ne ra syon ng mga mang ga ga wa, mag sa sa ka at ka ba ta ‐ ang es tud yan te. Ki ni la la ang mga na mar tir bi lang si na Benja min Cor tel (Ma mang/ Ruby) na na bu wal sa Ba ra ngay Ag lo nok noong Agos to 5, Jo se Jerry Ta kai san (Mil ‐ ler) na na mar tir sa Ba ra ngay Ca ba ta ngan noong Agos to 7 at si na Ro mu lo Itu ria ga Ga ngo so (Pe dik/Re gan), Ar man do Ro ge lio Sa ba res (Ne ne/Ku lot), Au re lio "Boy" Bosque (Rio/Zar ko/Baijan), Jovelyn Silve ‐ rio (A kay/Pu rang), at Jiel mor Gau ra noc (Ta ngo/Doc) na na bu wal sa Ba ra ngay Ag ‐ lo nok noong Agos to 8. Naganap ang magkakasunod na mga labanan sa hangganan ng Janiuay, Lambunao at Calinog sa Iloilo, Valderama sa Antique at Libacao sa Aklan. Ang mga lugar na ito ay matagal nang ipinaiilalim sa focused military operation kung saan ibinubuhos ang napaka raming pwersa ng CAFGU, mga pulis at sundalo na 12th IB, 82nd IB, 61st IB at DRC sa ilalim ng 3rd ID. Sa man ta la, ti ni ti yak pa ang pag ka ka ki ‐ lan lan ng tat long iba pang na mar tir na ina nun syo ng AFP na si na Vicen te Hi noja ‐ les (Ka Emil), ka li him ng re hi yu nal na ko ‐ mi te ng Par ti do sa Pa nay at ka ga wad ng Ko mi te Sentral; Concepcion Ara ne ta- Boca la (Ka Concha), kon sul tant sa usa ‐ pang pang ka pa ya pa an; at Re wil mar Tor ra ‐ to (Ka Vivian). May ro ong ma ti bay na ebi den sya na ang mga bik ti ma ay na da kip at pi na hi ra ‐ pan ha bang na sa kus to di ya ng mi li tar. Ito ay ba tay sa mga sak sak at pa sa sa ka ta ‐ wan at na ka ga pos na mga paa ng ilang la bi na na ku ha ng mga pa mil ya. Si nin dak at ti nang ka pa ng mga sun da ‐ lo na pi gi lan ang mga ka mag-a nak na ba ‐ wi in ang mga la bi ng ka ni lang mga ma hal sa bu hay. Inaa lok ang mga pa mil ya ng "su por tang pam pi nan sya" ka pa lit ng hin di pag sa sam pa ng ka so. Dam bu ha lang pre sen syang mi li tar ng US sa South Chi na Sea Ling go-ling go, la man ng ba li ta sa Pi li pi nas ang pre sen sya ng mga bar kong la gang ba ha gi ng ka ra ga tan sa ha ‐ nga nan ng EEZ ng Ma lay sia at In ‐ do ne sia ba go bu ma lik sa Bas hi Chan nel. Mu la sa da ting tat lo hang gang isang ling gong pa ma ma ‐ la gi ng mga ito sa SCS, nag ta gal ang mga ito ng abe reyds ng 14 hang gang 48 araw. Anim na be ses na mang nag la yag ang iba pang bar ‐ ko ng US sa Tai wan Stra it. pa ngis da, na bal at coast guard ng Chi na sa ilang ba ha gi ng exclu sive eco ‐ no mic zo ne (EEZ) ni to at ka lak han ng South Chi na Sea (SCS). Sa ka bi lang ban da, bi hi rang iba li ta ang dam bu ha lang pre sen sya ng mga pwer sang mi li tar ng US sa ka ra ga tang ito, li ban kung may ma la ki hang war ga mes ka sa ma ang Ar med Forces of the Phi lip pi nes. Hi git di to, hin di si nu su bay ba yan ang ma ha ‐ bang pa ma ma la gi ng mga pwer sang Ame ri ka no sa re hi yon at ang nag pa pa tu ‐ loy na pag la ban ng mga ma ma ma yan sa Asia sa pre sen sya ni to. Mu la 1943, per ma nen teng na ‐ ka is ta syon ang 7th Fle et ng US sa Sout he ast Asia. Sak law ng ope ra ‐ syon ni to ang In di an Ocean at West Pacific, ka sa ma ang South Chi na Sea. Na ka-is ta syon ito sa Su bic Bay sa Zam ba les mu la 1945 hang gang iba su ra ng Se na do ng Pi li pi nas ang Mi li tary Ba ses Ag ree ment noong Set yembre 16, 1991. Ini li pat ang ba se ng 7th Fle et sa Yo ko su ka, Ja ‐ pan sa ka bi la ng ma la wak na pag tu ‐ tol di to ng ma ma ma yang Ja pa ne se. ay ipi na tu tu pad ng US di la mang sa ka ra ga tan, kun di pa ti sa himpa ‐ pawid (airspace). Ka tu wang ng mga bar kong ito ang apat na surveil lance ship, da la ‐ wang amphi bious ready gro up at tat long dam bu ha lang ocea nog rap ‐ hic survey ship na nag ta gal ng ka ‐ buuang 314 araw sa SCS. Nag dep ‐ loy din ito ng hi git 10 sub ma ri nong pi na ta tak bo ng ener hi yang nuk le yar at may da lang mga ar mas nuk ler ya. Isa ri to, ang USS Ken tucky na ar ‐ ma do ng mga mi sayl na nuk le yar, ay si na lu bong ng pro tes ta nang du ‐ ma ong sa South Ko rea noong Hul yo 17, 2023. Mu la 2020, iti nam bak ng US sa Asia ang tat lo pang ma la la king bar ‐ ko pa ra sa mga ope ra syong A2/AD sa SCS. Sa taong ito, nag sa ga wa ang US ng 15 pag la la yag sa Tai wan Stra it, ka sa ma ang mga bar ko ng Ca na da. Noong 2023, mag ka sa bay na pi ‐ na la yag ni to sa SCS ang mga Car ri er Stri ke Gro up (CSG) na USS Ro nald Rea gan, USS Ni mitz at USS Carl Vin son. (Ang CSG ay bi nu buo ng isang air craft car ri er at ng 5-6 mas ma li li it na bar kong na bal, na may ka buuang tau han na hang gang 7,500.) Sa ka ta pu san ng taong iyon, lu ma yag na man di to ang USS Ab ra ‐ ham Lincoln. Anim na be ses na du ‐ ma an ang mga ito sa Bas hi Chan nel sa pa gi tan ng Ba ta nes at Tai wan, at ani mo'y bi nay bay ang ina ang king ka ra ga tan sa loob ng 9-dash li ne ng Chi na. Mu la de ka da 2010, un ti-un ting ibi na ling ng US ang 60% ng mga aset ni tong na bal tu ngo sa Asia pa ‐ ra ga mi tin la ban sa diu ma no'y ope ‐ ra syong "an ti-access/a rea de ni al" (A2/AD) ng ka ri bal ni tong im per ya ‐ lis tang Chi na. Sa ta bing ng mga ka ‐ ra pa tan at ka la ya an sa pag la la yag ng la hat ng ban sa (rights and free ‐ doms of all na ti ons to navi ga ti on), ipi naa rang ka da ni to ang mi li ta ris ‐ tang "free dom of navi ga ti on ope ra ‐ ti ons" (fo nops) pa ra igi it ang wa ‐ lang sag kang pag la bas-ma sok ng ma la la king bar kong pan dig ma, sub ‐ ma ri no at erop la nong pam bom ba ni to sa mga EEZ ng mga ban sang na ka pa li bot sa SCS. Ka bi lang di to ang Tai wan Stra it na iti nu tu ‐ ring ng Chi na na te ‐ ri tor yong pan da gat ni to. Igi ni gi it ng US ang ka ra pa tan ng mga bar kong pan dig ‐ ma ni to sa "i no sen ‐ teng pag da an" sa ma ki pot na la gu san na ito, na lu mi lik ha ng ten syon sa Chi na. Ang ma sa sak law na ka ra pa tang ito Ka sa bay ng fo nops ang pag pa ‐ pa li pad ng US ng mga erop la nong pam bom ba pang sar bey lans. Noong 2023, di ba ba ba sa 20 be ses nag pa li pad ang US ng mga B-52H mu la sa ba se ni to sa Guam. Naiu lat din ang 1,000 be ses na pag pa pa li ‐ pad ni to ng mga erop la nong pang ‐ sar bey lans mu la sa Ja pan, South Ko rea at Clark Air ba se sa Pam pa ‐ nga. Iniu lat ng Chi na na 100 di to ay su ma gad sa hang ga nan ng te ri tor ‐ yong pang him pa pa wid ni to. at Mu la sa hi la gang Luzon, nag la ‐ yag ang mga ito tu ngong Ba la bac Stra it sa Pa la wan, du mi tet so sa hi ‐ Gu ma mit ang US ng aban teng mga MQ-4C Tri ton un man ned ae ri al ve hicle (UAV) na pi na li ‐ pad mu la sa dro ne ba se ni to sa Oki na wa, Ja pan. Ma ‐ ti nu tu lan ng ri ing mga re si den te ng Oki na wa ang dep loy ‐ ment ng mga dro ne na ito sa ka ni lang is la da hil ma ta as ang po ten syal ng mga ak si den te ng ga yong mga UAV sa him pa pa wid. 5 ANG BAYAN Agosto 21, 2024
3­a raw na ti gil pa sa da kontra jeep ney pha ‐ seout, mu ling uma rang ka da. Mu ling nag lun ‐ sad ng ti gil pa sa da sa Met ro Ma ni la noong Agos to 14-16 ang mga tsu per at ope rey tor ng mga dyip la ban sa kontra-ma hi rap at ma ka da ‐ yu hang prog ra mang "mo der ni sa syon" sa transpor ta syon. Bi na ti kos ni la si Fer di nand Marcos Jr sa pag tang ging ding gin ang re so lu ‐ syon ng Se na do na nag mung ka hing isus pin de ang prog ra ma pa ra tu gu nan mu na ang mga usa pin na ini re rek la mo ng mga tsu per at ope ‐ rey tor. Pi nir ma han ito ng la hat ng se na dor li ‐ ban kay Ri sa Hon tive ros ng Ak ba yan. Pi na ‐ ngu na han ang ti gil-pa sa da ng Pis ton at Ma ni ‐ be la. MA TA TAG ku ri ku lum, ipi na ba ba su ra. Na sa 100 gu ro at mang ga ga wa sa edu ka syon sa ila ‐ lim ng ACT ang nagpro tes ta sa ha rap ng De ‐ pEd sa Pa sig City noong Agos to 15 pa ra ipa na ‐ wa gan ang kag yat na pag ba su ra sa MA TA TAG ku ri ku lum. Ani la, sob ra-sob rang tra ba ho at pa ‐ hi rap ang idi nu du lot ni to sa mga tit ser, na pi na ‐ ti tin di ng ka ka ram pot na dag dag-swel do ng re ‐ hi meng Marcos. Pu na ni la, bas ta ipi na tu pad ang ku ri ku lum nga yong scho ol year nang wa ‐ lang sa pat na pag ta ta sa sa kri sis ng pag ka tu to at tu nay at de mok ra ti kong kon sul ta syon sa mga gu ro at mga mang ga ga wa sa edu ka syon. Pi na pa god ni to ang gu ro sa la bis-la bis na ma ‐ bi gat na tra ba ho at pi na ik sing oras ka da la ra ‐ ngan ng pag ka tu to. Pe ti syon pa ra sa writ of am pa ro at ha be as da ta, ini ha in sa Kor te Sup re ma. Nag pi ket sa ha rap ng Kor te Sup re ma sa May ni la ang mga pa mil ya ng mga de sa pa reci do na si na Dexter Ca pu yan at Ge ne Roz Ja mil de Je sus (Bazoo) at ka ni lang mga abu ga do noong Agos to 14 ma ‐ ta pos mag ha in ng writ of am pa ro at writ of ha ‐ be as da ta sa kor te. Isi nam pa ito ng mga kaa ‐ nak ng mga bik ti ma ma ta pos iba su ra ng Court of Ap pe als ang naunang pe ti syon noong Set ‐ yembre 2023. Pa nu nu pil sa mga li der­es tud yan te. Sa Taclo ban City, ma ra has na bi nu wag ng mga pu lis ang ki los-pro tes ta ng mga li der-es tud yan ‐ te ng UP noong Agos to 16. Na sa syu dad si la pa ra sa tau nang pag ti ti pon ng mga kon se ho ng mga mag-aa ral ng UP. Sa pro tes ta, ki na lad kad ng mga pu lis at pi no sa san ang isang li der-es ‐ tud yan te. Ki nor don na man ng mga pu lis at pi ‐ ni gi lang lu ma bas nang da la wang oras ang may 100 es tud yan te. Bad yet pang ge ra at pan da ra has, pa tu loy na lu mo lo bo Pa la ki nang pa la ki ang ini la ang bad yet ni Marcos pa ra sa kan yang instru ‐ na ni laa nan ng ₱7.8 bil yon pa ra sa Ba ra ngay Deve lop ment Prog ram ni ‐ to, na ma la on nang na bis tong por ‐ ma ng pork bar rel ng mga he ne ral. men to ng te ro ris mo ng es ta do. Sa pa nu ka lang bad yet ni Marcos pa ra sa 2025, ka pu na-pu na ang pla nong 51% na dag dag na ka buuang bad yet pa ra sa mi li tar, mu la sa ₱278.1 bil yong nga yong 2024 tu ngong ₱419.3 bil yon sa 2025. Ma la king ba ha gi ni to ay ma pu pun ta sa Ar med Forces of the Phi lip pi nes na ma ka ta tang gap ng ₱242.8 bil yon. May ₱4 bil yong bad yet din sa su su nod na taon ang Phi lip pi ne Drug Enforce ment Agency pa ra sa pag pa pa tu loy sa ma du gong drug war. Ha los la hat ng sa ngay ng AFP ay ma ka ka tang gap ng dag dag-bad yet sa 2025, pi na ka ma ta as ang Phi lip pi ‐ ne Navy, na la la ki mu la ₱41.4 bil yon tu ngong ₱49 bil yon. Ga ni to rin pa ra sa Phi lip pi ne Army na ma ka ka tang ‐ gap ng dag dag ₱1.8 bil yon, at Phi ‐ lip pi ne Air Force, na ma ka ka tang ‐ gap ng dag dag ₱4.6 bil yon. West Phi lip pi ne Sea, bu bu hu san din ng pon do ang Phi lip pi ne Coast Guard na ma ka ta tang gap ng ₱31.3 bil yon, na ga ga mi tin uma no pa ra sa pag ta ta yo ng os pi tal (₱386 mil yon), pag ta ta yo ng West and South Navi ‐ ga tio nal Te le Project (₱452 mil yon), at Ra dar for Ce bu Ves sel Traffic Ma na ge ment System (₱37 mil yon). Pa tu loy ring ni la laa nan ang confi den ti al and in tel li gence funds (CIF), na may ka buuang ₱10.3 bil ‐ yong bad yet. Aa bot sa ₱5.9 bil yon di to ang pa ra sa in tel li gence funds, o pon dong pa nik tik pa ra sa mga uni por ma dong ahen sya, at ₱4.4 bil ‐ yon na man pa ra sa confi den ti al funds, na pon dong pa nik tik pa ra sa mga si bil yang ahen sya. Ipi nag ma ‐ ma la ki ni Marcos na mas ma li it ang bad yet ng confi den ti al funds da hil ina lis ang bad yet pa ra di to sa ilang ahen sya ga ya ng Office of the Vice Pre si dent. Ma la ki rin ang ma gi ging pag ta as sa pon do ng Revi sed AFP Mo der ‐ niza ti on Prog ram (RAFPMP), na na ‐ ka tak dang ma ka tang gap ng 25% dag dag-bad yet, mu la ₱40 bil yon tu ‐ ngong ₱50 bil yon. West Phi lip pi ne Sea ang gi na ga wang ra son pa ra sa na sa bing pag ta as. Sa RAFPMP ki nu ‐ ku ha ng mi li tar ang pam bi li ng iba't ibang ar mas na gi na ga mit ni to sa pag ha ha sik ng te ro ris mo sa ka na yu ‐ nan, ga ya ng pag bi li ng ilang bats ng El bit dro ne systems sa Is ra el, at tack he licop ter, mga bar kong pan dig ma, at ra dar systems sa nag da ang mga taon. Ba lak ng AFP bu mi li ng mga ba gong FA-50PH light jet fighters mu la sa South Ko rea ga mit ang pon ‐ do sa 2025. Na ka ba on sa li bu-li bong pa hi na ng bad yet ng reak syu nar yong gub ‐ yer no ang pla no ni to pa ra sa tau ‐ nang pag bi li ng 120,000 set ng uni ‐ por me ng mga sun da lo at ha los 110,000 set ng com bat boots mu la 2025 hang gang 2029, na may ka ‐ buuang ha la gang ₱3.77 bil yon. Ga yun man, ang hin di bi na bang ‐ git ng reak syu nar yong gub yer no ay kung paa no ni to ma da ling na la la ro ang pon do pa ra sa CIF nang wa lang na ka pa pan sin. Sa pa nu ka la noong 2024, ₱5.3 bil yon la mang ini la an in tel li gence funds, pe ro pa ra sa nang ma ging ba tas, big lang na dag ‐ da gan ito ng ₱2.9 bil yon tu ngong ₱8.3 bil yon. Sa man ta la, ma la ki rin ang pag- ig paw ng bad yet ng Phi lip pi ne Na tio ‐ nal Po lice (PNP , na lo lo bo mu la sa ka sa lu ku yang ₱198.3 bil yong bad yet tu ngong ₱206.2 bil yon. May laang ₱581 mil yon pa ra mag rek rut ng 2,000 ba gong pu lis. Nag la an din ng ₱450 mil yon pa ra mag ta yo ng dag ‐ dag na 37 is ta syon ng pu lis sa ban sa. Hin di rin nag pa pa hu li ang Na ‐ tio nal Task Force to End Local Com ‐ mu nist Ar med Conflict (NTF-ELCAC) Ha bang bun dat na bun dat ang pon do ng mi li tar at pu lis, na ha ha ‐ rap na man sa ma la la king pag kal tas ang mga ahen sya ng reak syu nar ‐ yong gub yer no na da pat sa na'y nag bi bi gay ng di rek tang ser bi syo, ka bi lang na ang De partment of Health na may ₱23.4 bil yong kal tas, De partment of La bor and Employ ‐ ment (₱14.4 bil yon), De partment of Social Welfa re and Deve lop ment (₱18.4 bil yon), at ka hit sta te univer si ti es and col le ges na ka kal ‐ ta san ng ₱19.2 bil yon. Sa pan dig mang pos tu ra ni to sa Isa sa pi na ka ma la king ka kal ta ‐ sin ay ang pon do pa ra sa ma hi hi rap na pa syen te pa ra sa ka ni lang gas ‐ tos pang-os pi tal (₱31.2 bil yon). 6 Agosto 21, 2024 ANG BAYAN
Pang-aa gaw ng lu pa ng mga Con sunji sa Neg ros Occi den tal Hi na ha rap nga yon ng mga re si den te sa ti mog ng Neg ros Occi den tal ang mag sa sa ka na nag ba ba lak na mag ‐ sam pa ng Writ of Ka li ka san, isang li ‐ gal na re med yo pa ra ipa hin to ang plan ta syon. Na ni nin di gan si lang ma ‐ na na ti li sa lu pa at ipag ta tang gol ang ka ni lang ka ra pa tan di to. ban ta ng pag pa pa la yas sa git na ng pla nong pag la la tag ng plan ta syong oil palm ng pa mil yang Con sunji. Ma ra mi sa mga pa mil ya di to ang na ka ti ra at nag sa ka sa lu gar sa na ka ra ang 60-70 taon. Inaa gaw ng Hacien da Asia Plan ‐ ta ti ons Incor po ra ted (HA PI), so syo ‐ han ng Si ra wai Plywo od and Lum ber Cor po ra ti on ng pa mil yang Con suji at ni Alfred Jo seph Ara ne ta, ang 6,652.32 ek tar yang lu pa. Sak law ni to ang ilang ba ra ngay sa Can do ni at Hi ‐ no ba an pa ra sa ₱2 bil yong pro yek ‐ tong plan ta syon. pla no ni tong pu ma sok sa ba gong pa ‐ mu mu hu nan sa ag ri kul tu ra ka bi lang ang plan ta syong oil palm. Tar get ni ‐ tong sak la win ang Vi sa yas at Min da ‐ nao at pla nong ma ging ma yor na ma ‐ mu mu hu nan sa la ra ngang ito. Sa ulat mis mo ng kum pan ya, may ro on itong ini han dang 870,000 pun la ng oil palm sa nur sery ni to sa Ba ra ngay Ga tus lao. Ma ta pos ang 10 hang gang 12 bu wan ay ita ta nim na ito sa ki nam kam na lu pa in. Na ka tak ‐ da ring ita yo ng mga Con suji sa 2026 ang isang plan ta pa ra sa pagpro se so ng palm oil. Per wi syo sa mga mag sa sa ka Ha bang ga nan sya pa ra sa mga Con suji, ang plan ta syong oil palm ay wa lang ibang idu du lot sa ma sang mag bu bu kid kun di per wi syo. Noong hu ling ling go ng Hul yo, si ni mu lan na ang ag re si bong pag pa pa la yas sa mga re si den te sa sak law na mga ba ra ‐ ngay. Ang na tu rang lu pa ay kla si pi ka do bi lang fo rest land (ka gu ba tan) at ang 4,000 ek tar ya ni to ay lu pang ni nu no ng ka tu tu bong Ati. Sa pa ki ki pag sab ‐ wa tan sa lo kal na gub yer no ng Can ‐ do ni at De partment of Envi ron ment at Na tu ral Re so urces (DENR), isi na ‐ ga sa ng mga Con suji ang pla nong plan ta syon sa lu pang pam pub li ko. Sa ka ran san sa ibang pru bin sya, tu lad sa Pa la wan, ma sak lap ang si ‐ na pit ng mga ko mu ni dad na gi na ‐ wang plan ta syon ng oil palm. Ini rek ‐ la mo ng mga mag sa sa ka ang pa gi ‐ ging ma ta kaw sa tu big ng mga ito na na ka pi pin sa la sa ka ta bi ni tong mga sa ka han. May ilang pag ka ka ta on pang na la la son ang lu pa at hin di na ma ga mit pa ra sa ibang ta nim da hil sa pes ti sid yong gi na ga mit sa oil palm. Ayon sa gru po ng mga mag bu bu ‐ kid sa Ba ra ngay Gat su lao sa Can do ni, hin di ba ba ba sa 1,000 mag sa sa ka at ka ni lang pa mil ya, ka bi lang ang mga ka tu tu bo, ang po sib leng ma pa la yas da hil sa plan ta syon. Sa ka tu na yan, ki nal bo na ng kum pan ya ang 100 ek ‐ tar ya ng lu pa sa er ya at ti na ni man na ng oil palm. Mis mong ang mga lo kal na upi ‐ syal ang nag la ko sa "be ne pi syo" na uma no'y iha ha tid ng plan ta syon sa ka ni lang ba yan at ma ma ma yan. Sad ‐ yang mi na li it ni la ang ma lu lub hang apek to ni to sa bu hay at ka bu ha yan ng mga mag sa sa ka at ka tu tu bo na sa sak la win ni to. Mag du du lot din ang mga plan ta ‐ syon ng ma la wa kang pag ka kal bo sa ka gu ba tan at bun dok, pag gu ho ng lu pa, po sib leng sa kit sa mga re si den ‐ iba pang ma sa sa mang Ma hig pit itong ti nu tu lan ng mga Na pa sa ka may ng mga Con suji ang lu pa sa pa ma ma gi tan ng isang In teg ra ted Fo rest Ma na ge ment Ag ree ment (IFMA) na pi na sok ni to at ng DENR noong 2009. Ang IFMA ay isang me ka nis mo ng ka ga wa ran pa ra ibi gay sa pri ‐ ba dong mga kum pan ya ang ekslu si bong ka ra pa tan pa ra "pa un la ‐ rin, pa nga si wa an, pro tek ta han at ga ‐ mi tin" ang isang tak dang er ya ng ka gu ba tan at mga re ‐ kur so di to. Pi na hi hin tu ‐ lu tan ito sa loob ng 25 taon at maaa ring pa la ‐ wi gin nang dag dag na 25 taon. te at epek to. Sa mga ka tu lad na plan ‐ ta syon sa Min da nao at Pa la ‐ wan, na pa ka ba ba ng pa sa hod ng mga kum pan ya sa oil palm. Wa la si lang mga be ne pi syo at la ging na sa pa nga nib ang ka ‐ ni lang tra ba ho. Na ka pa ko sa na pa ka ba bang an tas sa hod ng mga ang mang ga ga wang-bu kid. Sa ka so sa Pa la wan, uma bot la mang sa ₱120-₱150/a raw ang pa sa hod noong 2005, ₱130-₱180/a raw noong 2009 at ₱215/a raw noong 2014 sa mga mang ga ga wa sa plan ta syon ng oil palm. Sa isang pag-aa ral noong 2012, ti na ta yang na sa 27% ng mga mang ga ga wa sa mga plan ta ‐ Nob yembre 2022 pa nang ini ‐ anun syo mis mo ng mga Con suji ang syong ito ay mga ba ta, edad 5-17. ANG BAYAN Agosto 21, 2024 7
8 Agosto 21, 2024 ANG BAYAN
Wa lang ti gil na ka ra ha sang mi li tar sa Northern Sa mar Wa lang lu bay ang pag ha ha ring mi li tar ng 74th IB sa ma ra ‐ ming ba yan ng Northern Sa mar. Ka bi-ka bi lang mga ka so ng pag la bag sa ka ra pa tang-tao ang pa tu loy na nai ta ta la di to sa nag ‐ da ang mga ling go. Sa Pa la pag, dinakip at pinatay ng 74th IB si Ryan Ar nes to sa Sit yo Ca nong han, Ba ra ngay Os meña ha bang na sa kop ra san noong Hul yo 8. La mog sa bug bog at ha los hin di ma ki la la ang bang kay ni Ar nes to da hil sa pa ma ma ga at mga hi wa ng kut sil yo sa kan yang muk ha, mga bra so at bin ti. May ta ma rin si ya ng ba la sa leeg, sa ila lim ng dib dib at sa ba ha ging ta gi li ran. Ayon sa sak si, igi na pos ng mga sun da lo si Ar nes to sa pu no ng ni yog, ti na li an at hi ni la ang ulo, ba go ni rat rat ng ba la. Pa rang ha ‐ yop na ki na lad kad ng mga ito ang bang kay pa tu ngo sa ka ta bing Ba ‐ ra ngay Ba gacay. Ka sa bay na di na kip ng mga sun da lo ng 74th IB sa na tu rang sit ‐ yo si Mar lo Tur ba na da, i sang ka ba ta ang mag sa sa ka. Ipi nai la lim si ‐ ya ng mga sun da lo sa ma tin ding pi si kal at men tal na tortyur. Ar bit ‐ rar yo si yang idi ne ti ne at sa pi li tang pi nag gi gi ya sa mga ope ra syong kom bat ng mi li tar. Sa ibang ba ha gi ng ban sa, nai ta la ang su mu su nod na mga ka so ng mga pag la bag: Pag-a res to. Ar bit rar yong ina res to ng mga pwer sa ng es ta do ang da ting pang ka la ha tang ka li him ng Ka ra pa tan-So ut hern Mi da ‐ nao na si Jayvee "Jay" Api ag noong Agos to 13 sa Digos City. Kinasuhan siya ng bi gong pag pa tay. Pang gi gi pit. Mu ling ti na kot at pi nag ban ta an ng NTF-Elcac ang li der-es tud yan te at ta ga pag tang gol ng ka ra pa tang-tao sa Cavi te na si Pao lo Tar ra. Pau lit-u lit na pi nun ta han ng mga ahen te nito ang ba hay ng kan yang pa mil ya noong Agos to 4 at ti na kot na sa sam pa ‐ han ng ka song "te ro ris mo." Bi nan ta an rin si yang du du ku tin kung hin di ti ti gil sa prog re si bong mga ak ti bi dad. De mo li syon. Sa Tar lac City, anim na ba hay ng mga mag sa sa ka sa Ba ra ngay Central, sa kop ng Hacien da Lui si ta, ang gi ni ba noong Agos to 12 ng mga tau han ng ti na gu ri ang "Lui si ta war lord trio." Ang "trio" na ito ay ang mga pa mil yang Lo renzo, Cojuangco at Aya la. Pi na la la yas sa na tu rang ba ra ngay ang hu mi git-ku mu lang 989 pa mil ya pa ra big yang daan ang ₱18 bil yong pro yek to ng Aya la Land Inc. na sa sa kop sa 290 ek tar yang lu pa di to. Sa Ba ta an, hin di ba ba ba sa 26 na pa mil ya ng mga ma ngi ngis da ang na pa la yas sa de mo li syon sa Sit yo Ka bi lang Ilog, Ba ra ngay Ca ‐ pu ni tan, Ori on noong Agos to 12. Ang ko mu ni dad, na na ka ha rap sa Ma ni la Bay, ay bu ma ba ngon pa la mang mu la sa epek to ng oil spill at ka ma kai lang bag yong Ca ri na at pag-u lan du lot ng ha ba gat. Pi na la ‐ la yas si la pa ra sa ba lak na ne go syong ita yo sa lu gar. Sa Mas ba te, ili gal na nag pu tol ng pu nong ka hoy ang mga sun da lo ng 2nd IB sa ko mu ni dad ng mga mag sa sa ka sa Hacien da Mor tue gue-Lar raza bal noong Agos to 4. Ang as yen da ay sak law ng mga ba ra ngay ng Tu bog sa Pio V. Cor puz at Ta wad sa ba yan ng Es pe ranza. Gi na ga mit itong tak ti ka ng 2nd IB at pa ngi no ong may lu pa pa ra ita boy at pa la ya sin ang mga mag bu bu kid sa as yen ‐ da. ANG BAYAN Agosto 21, 2024 Pi li pi no-A me ri ka nong ak ti bis ta, na su ga tan sa West Bank NASUGATAN SA WALANG ha bas na pa ‐ ma ma ril ng mga pwer sang mi li tar ng Zio ‐ nis tang Is ra el si Ama do Si son, ak ti bis tang Pi li pi no-A me ri ka no, ha bang ku mu ku ha ng bid yo sa pro tes ta sa Bei ta, West Bank sa lu pa in ng Pa les ti ne noong oku pa dong Agos to 9. Ayon sa kan ya, tu mak bo si la nang bu wa gin ang pro tes ta at doon si ya bi na ril sa hi ta. Gu ma mit rin uma no ng tear gas ang mga pwer sa ng Is ra el. Ang pag sa la kay sa pro tes ta ay ka su ‐ nod ng wa lang-ti gil na pag-a ta ke ng Zio ‐ nis tang Is ra el, sa su por ta ng im per ya lis ‐ mong US, sa mga Pa les ti no sa Gaza Strip at oku pa dong te ri tor yo sa West Bank. Mula Agosto 15, 15,000 ang nag ‐ protesta sa Chicago sa pagbubukas ng pambansang pagpu pulong ng partidong Democrat para ipanawagan sa kandidato nitong si Kamala Harris na manindigan laban sa henosidyo. Nitong Agosto rin, tuluy-tuloy ang dam buhalang mga rali na maka-Palestine France, United sa Kingdom, Sweden at Spain. Sa hu ling ta la noong Agos to 18, lam pas 40,000 na ang pi nas lang ng Is ‐ ra el na mga Pa les ti no sa Gaza Strip at West Bank. Ha los 100,000 na man ang nai ta lang na su ga tan sa mga pag-a ta ke ni to at daan-da ang li bo na ang na pa la ‐ yas sa ka ni lang lu pa in. War ga mes ng US sa South Ko rea, ti nu tu lan LIBU-LIBO ANG NAGRALI sa Seoul, ka ‐ bi se ra ng Re pub lic of Ko rea (ROK o South Ko rea), noong Agos to 10 pa ra tu tu lan ang Ulchi Free dom Shi eld (UFS) 2024 na ilun sad sa ban sa mu la na ka tak dang Agos to 19 hanggang Agos to 29. Ang war ga mes na ito ay tau nang ini lu lun sad ng US sa ROK, pe ro pa ra nga yong taon ay isa sa ma sa unang pag ka ka ta on ang eher ‐ si syong pag tu gon ng ROK sa pa na hon ng isang ata keng nuk le yar. Ipi na na wa gan rin ni la ang pag ba ba ‐ su ra ng al yan sang mi li tar ng US, Ja pan at South Ko rea at ang pag bi bi tiw ni Pre ‐ si den te Yoon Seok Yeol na su nud-su nu ‐ ran sa US. 9
Mga West Pa pu an, pi na na na got ang In do ne sia sa ka ra ha san at pag wa sak ni to sa ka li ka san Li bu-li bong ma ma ma yang Pa pu an ang nagpro tes ta noong Agos to 15 sa diskri ma syon sa ka ni lang la hi, na nag re sul ta sa pag ka wa sak ng ka ni ‐ lang kul tu ra at ma ra has na pa nu ‐ nu pil, ka bi lang ang ili gal na de ten ‐ syon, ekstra hu di syal na pa ma mas ‐ lang, pag pa pa la yas at pag ka si ra ng ka li ka san. mga syudad sa West Papua pa ra ba ti ku sin ang nag pa pa tu loy na ka ra ha ‐ san, pa na na kop at pan da ram bong ng In do ne sia sa ka ni lang te ri tor yo. Iti na ‐ on ni la ang pag ki los sa pag gu ni ta sa ika-62 ani ber sar yo ng ili gal na pang-aa ‐ gaw at pag sa kop ng In do ne sia sa West Pa pua. wag sa mga pro tes ta sa West Pa pua at ma ging sa mga ra li sa In do ne sia na su mu su por ta sa pa ki ki ba ka ng mga Pa pu an. Ba wal ka hit ang simpleng pag wa wa gay way o pag ka ‐ ka ro on ng ban di la ng West Pa pua. Tu lad sa ma ra ming pa ka ka ta on sa na ka ra an, bi nu wag ng mga pwer sa ng es ta do ang mga ra li. Pi nag ba ba ‐ ba ril ga mit ang rub ber bul let at ti nir ‐ gas ang mga nagpro tes ta. Sa Na bi re, ka pi tol yo ng pru bin sya ng Central Pa pua, na su ga tan ang isang ra li yis ta ha bang ili gal na ina res to ang 95 ka ‐ tao. Di na has rin ang mga pag ki los sa li ma pang sentrong syudad. Ka say sa yan ng West Pa pua Ang West Pa pua (da ting Net ‐ her lands New Gui nea) ay na sa ti ‐ mog-si la ngan ng Pi li pi nas. Ba ha gi ito ng noo'y Dutch East In di es (nga yo'y In do ne sia) na ko lon ya ng The Net her lands mu la 1880. Nang ki la la nin ng Dutch ang in de pen den ‐ sya ng In do ne sia noong 1949, inang kin ni to ang West Pa pua pa ra ti ya kin ang pang-e ko nom yang in te ‐ res sa re hi yon. Per ma nent Peop le's Tri bu nal Noong Hun yo 27-29, isi na ga wa sa Lon don, Uni ted King dom ang kau na-u na hang Per ma nent Peop le's Tri bu nal (PPT) hing gil sa West Pa ‐ pua. Na pa tu na yan di to na may ro ‐ ong pa na na gu tan ang In do ne sia sa ma la wa kang pag la bag sa ka ra pa ‐ tang-tao at pag wa sak sa ka li ka san sa West Pa pua. Ka ra ni wan na ang ka ra ha san ng mga pwer sa ng In do ne sia la ban sa mga Pa pu an na na ki ki ba ka pa ra sa pam ban sang pag la ya at se se syon (pag hi hi wa lay sa In do ne sia bi lang ban sa). Noong 2023, hin di ba ba ba sa 76,000 Pa pu an ang na pi li tang lu ‐ mi kas da hil sa ka ra ha sang mi li tar. Noong Agos to 15, 1962, ipi na ‐ ka na ang New York Ag ree ment, sa pa gi tan ng The Net her lands at In ‐ do ne sia, na nag buo ng pan sa man ta ‐ lang ta ga pa ma ha lang aw to ri dad ng Uni ted Na ti ons sa West Pa pua. Na ‐ ka sa ad din ang po sib leng pag li li pat ng aw to ri dad sa In do ne sia ka su nod ang isang re pe ren dum pa ra sa sa ri ‐ ling pag pa pa sya ng mga Pa pu an. Sa pa ngu ngu na ng Cli ma te Cri ‐ me and Cli ma te Jus tice, ka sa ma ang In di ge no us Peop les' Move ment for Self-De ter mi na ti on and Li be ra ti on at 13 iba pang lo kal at in ter na syu ‐ nal na mga or ga ni sa syon, isi nam pa ng mga or ga ni sa syong Pa pu an sa PPT ang apat na rek la mo la ban sa es ta do ng In do ne sia. Isi nam pa di to ang pag na na kaw sa mga lu pang ni ‐ nu no, ma ra has na pa nu nu pil pa ra isa ga sa ang mga in dustri ya, sis te ‐ ma ti kong pag wa sak sa ka li ka san at pa ki ki pag sab wa tan sa da yu hang mga gub yer no at kor po ra syon pa ra isa ga wa ang mga nau nang kri men. Sa unang ha ti ng 2024, nai ta la ng mga gru po ang hi git 266 bik ti ma sa 39 ka so ng pag la bag sa ka ra pa ‐ tang-tao. Ka ra ni wan itong ka rug ‐ tong ng pag pa sok ng mga pri ba dong kum pan ya sa mga lu pang ni nu no ng mga Pa pu an. Ini lun sad ng In do ne sia ang hu ‐ wad na re pe ren dum kung saan pi ‐ na pi li ang mga Pa pu an kung nais ni lang mag pai la lim sa re pub li ka ng In do ne sia. Pu mi li ang mga sun da ‐ long In do ne si an ng 1,024 Pa pu an, wa la pang 1% ng buong po pu la syon, bi lang ka la hok sa re pe ren dum at sa pi li tang pi na bo to si la pa ra sa in ‐ teg ra syon. Sa pa na hong ito, si yam ang pi ‐ nas lang ng ar ma dong pwer sa ng In ‐ do ne sia at pi na la bas na mga ka sa pi ng West Pa pua Na tio nal Li be ra ti on Army. May ro ong 12 bik ti ma ng tortyur at 98 ang ar bit rar yong iki ‐ nu long. Puu-puo ang ti na kot at pi ‐ nag ban ta an. Ka bi-ka bi la rin ang pam bu bu ‐ Ha tol ng tri bu nal, pwer sa hang ina gaw ng es ta do ng In do ne sia ang lu pa ng ka tu tu bong Pa ‐ pu an sa pa ma ma ‐ ng gi tan Sa ha rap ni to, su mi bol ang ki lu ‐ sang mag pag la ya at pag ta ta gu yod sa ka ra pa tan sa sa ri ling pag pa pa ‐ sya sa West Pa pua. Noong Di ‐ syembre 1963, na buo ang Or ga ni ‐ sa si Pa pua Mer de ka (Or ga ni sa syon pa ra sa Ma la yang Pa pua), isang ma la pad na ki lu san ng mga gru po pa ra sa pag la ya ng Pa pua. Tu ma ‐ ta yo bi lang ar ma dong pwer sa ni to ang West Pa pua Na tio nal Li be ra ‐ ti on Army. 10 Agosto 21, 2024 ANG BAYAN