Ngayo'y Araw ng mga Yumao. At may nagugunita ako. Nguni't ako'y hindi dadalaw sa pamumuhay.· Napakaginaw sa la'y sumuko at pagkatapos ay pa- ging tamad -ka sa pag-aaral na bundok kung gabi at kung araw paglakarin hanggang Kapas ay gaya ng ginagawa ng marami ay nama'y matindi ang init. Bukod kabilang siya sa mga nakatakas. maaari ka ngang makatapos sa pa rito, kail;,ingang maglakad sila Hindi ko akalaing mataas pala pag-aaral, nguni't parang wala ka sa mga kagubatan. Kung pagma- ang kaniyang napag-aralan. Sa- ring natutuhan. lasin ko ang mga gerilya ay lagi pagka't kung pagtingnan ko ang .-Sayang at r:agkadit;maan. Sa silang marumi, hindi nag.aahit at kaniyang anyong mapagpakumba.:. na'y nag.aaral na ako sa May malalago ang buhok. Gula-gulanit ba, ang kaniyang mukhang bahag. nila .. -Sayang n~a.--8ng kantyang pa ang mga damit. N guni't ka- ya na lamang ngumingiti kung hit ganoon ang kanilang anyo, ka- minsan, ay para bang kahalintu- tugon.-A.ko JJ1an ay nanghihina hit sa mga mata nila'y nababakas lad siya ng marami naming bina- yang rin. Sana·y t.apoa na ako sa ang labis na pagpupuyat at pag- ta sa nayon na di man Iamang na- pagka-inhenyero. Ang kapalaran kapagod, kaming Iahat sa nayon karating sa ikaapat na baytang nga naman! Ngayo'y nar1to ako ay nakatitiyak na ang kanilang na paaralan. Ako nga'y nagta. at hindi nalalaman anir klnabu puso ay tinitibukan ng marubdob ka, sapagka't ang kausap-usap ko kasan, kung i5all'll ako hahantong. na damdaming hindi namin ma- pala, akong ipinalalagay na ma- -Hindi na matatagal marahil. aaring matarok at sila'y may ang. taas na rin ang napag-aralan sa- Ang balita ko'y malaplt na raw hindi karani- pagka't nakatapos sa haiskul saang mga amerikano sá Pilipinas. king katapangang mga puntod. W ala akong pag-aalayan ng ma. bangong bulaklak at ng mga kan dilang tatanglaw sa buong mag damag. At di rin ako mananalangin alang-alang sa ikapapayapa ng ka. niyang kaluluwa sa kaitaasan. Sapagka't ang kaniyang puntod ay wala sa libingan. Hindi ma aaring matagpuan sa malamig na lupang siyang hantungan ng la hat ng kinapal. At wala rin si. yang kaluluwang aakyat sa langit na siyang dapat kalagyan ng la hat ng magaganda't mabubuting likha. siya ay a:g a~dn; ·pag-ibig. A LA-. A LA S·a . . . Ang aming nayon ng Matalahib ay nasa paanan ng bundok ng Ba- lto'y napakalayo sa ka- nahaw. ls.an· g p~ G-IBJG. . bayanan; upang makarating dito ay kailangang tumawid ng tatlong ilog at dumaan sa mga pasikut- sikot na landas. Simula nang ma- · sakop ng mga hapon ang Pilipi- nas, ay w~la pang ~ga singkit na wan sa isang kinapal. Kung ka- kabayanan, ay higit na may du- -Oo, malapit na nga, sapag n~kararatmg sa ammg nayon, da- ya nanían sila'y aming pinagp1p1. nong kaysa akin. Ang pagkakila- ka't nakuha na nila ang Halma h1l nga sa kalayu. ª~· Sha kabayAa-t taganan at hinahangaa_n, at tina- la naming ito, sa ganang akin, ay hera at Morotai. Wala nang na- tanggap namin sila nang mahusay isang magaling na pagkakataon lalabi sa kamla kundt ang mag:.. nan ay may gar1son ng apon. upang makausap ang isang· mala- 1mg bawa't makasalubong sa niga kapag dumadalaw. · k"t At n.at1"t1"yak wak ang nalalaman ,· oon. smg 1 ay pmayuyu 0 S ., b. -ª ang aw ng mga 1 awang kong ang kaniyang sasabihin sa iyon ang ayaw namin. Kaya .. 1- k h . hindi mga pangaraw- ammg ma ungo sa a ayanan, ma ang1 na amang mga ma an a sa nayon; ang I ang araw _na paksa lamang ·.na walang kung may mahigpit na pangangal- sa palagay namin ay mga bagung- patutunguhan. langan. . ..,. ,. . . .
k d d tungo rito. N guni't hindi mo rm natitiyak ang takbo ng pangya- .hg l>alita 'llami'y d_uma•1/ yari. · rami ang mga hapon¡r idinaratinlt
l t1"nghoy ay n k"k" a t d t 'l . b"h" 1 ·b· gt l irang- i ira . . a 1 1p g-usap s1 a sa akin ay ~·
t k b Inasam"asam ko dito. tao o- ·mga .binata. ay· waring na- ang pagbanggit niya tungkol sa Ano naman ang inyong gaga dumatíng n3 Ang aming nayon ay madalas hihiyang makipagkilala sa .. kada- mga napag.aaralan da unibersi- win kung sakali't . dalawin ng mga nagsisipamundok lagahan ng nayon, gayong di mai. dad, na noong bago magkadigma ang· mga amerikano'l na gerilya. kaming lutong ay may napapansin kaming makaniig ang mga dalagang kai- ting. mukhang naiiba, ay sinasapantaha pala'y makapagdudulot sa kanila taga-n/ayon ay subaybay sa kilos ng mga hapon, naming siya'y isang gerilya. Ang ng kaligayahang inaasam-asam at. Kaming mga lalo na't sa kunl?_ nasaan ang. klnalalagyan nv bundok ng Banahaw ay kanilang pmapangarap sa kanilang malimit magagaan ang loob · unang malas laman~ ay napagki- mga pintungan, sa~data, at mga ginagawang himpilan, na siyang na pag.iisa. i;pinatatala.:'tas kuta ng mga mapagmahal sa ká- layaan at nakikipaglaban upang rilya nakilala ko si Ding. Siya;y tao ang aming kausap. At si kay MacArthur s~ pai:nam~gitan mapamalaging buhay ang mga si- ipinakilala ng aking ama ·na· ba- Ding, sa una kong pagkakita, ay ng radyo. ~agdatmg. mla di to ay · mulaing pinagkamatayan na ng gama't di· namumundok ay· itinu- gayon. Kaya hindi. na kami nag- 1:1asama kam1 sa · kamla. at sama turing na kanilang katulong at pupuan pagkalipas pa ng ilang- s~ma ring papasok bmi ng May. maramt .Kung sa . aming pu- lihim ang ka-nilang pananabik na ay siya kong pangarap na mara- Marami gagawin Ngavon pa'y abala k"mi ÍJ&._ pag• r 1 Sa mga pangkat na ito ng ge. kilala naming hindi masamang bapor ay ammg Kung may mga dumarating na isang masugid na kalaban ng mga sandaling pag-uusap. mla. gerilya sa aming nayon ay hindi smgkit. Dala ng kaniyang gulang Nasabi ko sa kaniya na ako'y kami nangangamba. Nakababatid at ng mga gawain sa bukid ay nakatapos ng haiskul, bagama't nila ay waring nangulimlim an' sila na kami'y kanilang kapanalig hindi niya kami maiwan; .kaming di naman dapat _ ipagmalaki iyon. kaniyang mukha. at nahahandang tumulong sa ka- mga magkakapatid at si Nanay. -Ang iyo bang pamilya 11y n¡i- ~Aba,--ang· · tugon niya,-ang nila sa abot ng kaya. Ang kara- Si Ding ay kapitan ng mga ge- makatapos .ng haiskul ay mabuti sa. Maynila ?-ang aking tanong~ mihan pa nga. sa aming mga lala- rilya, bagama't walang tandang na. Kung ang isa'y matalino ay akong 1mt kaniyang kamisa- maaari pang higit ang kaniyang roon at isang kapatid na dalaga. ki ay kabilang sa gerilya, ngu. nakalagay sa ni't nagsisitigil sa nayon dahil sa dentrong kaki· na lumang.luma na. nalalaman kaysa nakapag.aral sa Marahil ay kasinggulang mo siya. kanilang mga gawairi. Sa pagl:abanggit niya sa May Oo, mayroon pll Taga.Maynila siya, ang· kani- unibersidad,-ang. kaniyang dug- Ilan ka na bang taon 'l Kahabag-habag ang anyo ng yang p~gtatapat sa amin nang ka- tong. Ah-ang kaniyang dugtong,- -Mahirap ba ang mag-aral sa hindi nga pala nagsasabi ng ka nilang gulang ang ·mga babat,,-, -Hindi naman. Nasa sa iyo at siya•y napatawa nani!' ako'y di mga gerilyang nagtutungo sa mi'y magkaharap.harap sa liwa.. amin paminsan-minsan. Madaling nag ng ilawang langis. Siya'y ka- unibersidad?-ang tanong ko. makita na sila'y nahihirapan St\ bilang sa mga nag.aaral -sa uni- pamumundok. sa kanila ang hirati sa maalwang sa labanan sa Bataan at nang si- gaang.magaan, nguni't kung magi. Hindi nagluwat ttg pakikipag- . Kaipala'y marami hersidad ng Pilipinas na lumahok iyon. Kung magsisikap ka ay ma- nakasagot. 6 ILANG-ILANG Sabado, Nobyembre 3, 1945.
Alaala Sa ~ ~ . (Karugtong ng nasa pahina 7) lilimahid na anyo, sa kaniyang pananamit na marami nang araw sa katawan, ay di ang hindi ako nahabag. N guni't siya'y tunay na umiibig sa akin, at sa likod ng ka niyang kaayusan ay naroon ang pusong tinitibukan ng pinakama sidhing pagmamahal sa tinubuang lupa. .:Paano aking tanong. tayo ngayon?-ang Ako'y babalik, Nena, pagka taoos ng labanan, at pagkaraang mapalis na sa lupang ito ang ating mga kaaway. Umasa kang sa di magluluwat ay paririto ako upang ikaw'y kunin, Nena,-ang kani yang pahayag. Hindi ka kaya makalimot. Ding? Makalimot? Paano kita ma lilimot, Nena? Hindi ba ikaw ang sa gitna ng kabundukan ay siyang tumatanglaw sa aking mga pag sisikap? Ikaw ang nakapagparub dob sa aking kalooban sa sanda ling ibig ko nang magulapay sa hirap. · Kung paanong hindi ko malilimot ang mga araw ko sa bundok, Nena, ay higit kitang hin di malilimot. Sa huling gabing iyon ay niya ya niya akong magpasyal sa tabi ng batis na noo'y bahagyang na lbig ni liliwanagan ng buwan. yarig matandaan ang gabing iyon. ang kaniyang wika, samantalang kami'y banayad na naglalakad. At saka, ang kaniyang bulong sa akin, upang di ko malimot ang ga bing ito, upang sa pakikipagl'aban ko'y taglay-taglayin ang iyong la rawang makapagpapalakas sa aking kalooban, ay may hihilingin ako sa iyo. -Ano iyón? - ang marahan kong tanong. Nabigla ako sa l~aniyang sinabi. lyon na ang pinakasukduhng pag, subok sa aking naipangakong pag_ ibig sa kaniya. Ako'y hindi na kaimik, hindi ko namalayan kung ako'y nakahahakbang pa sa mga sandaling iyon. N akiusap siyang muF, si Ding na ang tinig ay ba ni¡yad na banay.1d ·na waring tu !natagos sa kai.buturan ng aking puso. ~Pabaunan mo ako ng isang sanglang di ko maaaring malimot -ang kaniyang pithaya. Aywan ko ba kung bakit ako'y m nagkaroon ng lakas na maka_ tanggi sa sandaling iyon; nada ma kong kailangan niya ako, kai langan niya ako. At nalimot ko ang lahat ... (Nasa pahina 19 ang karugtong) Sabado, Nobyembre 3, 1945. IBONG ---W ALANG·------- PU G AD Tulambuhay ni Jñigo Ed. Regalado Ill Yaong mag-asawa sa tuwa'y nagtalik dahilán sa sanggol na kaibig-ibig, lalo ang lalaking may bálat sa liig at kamag-anakan ni kabisang Tales. Ang lalaking yao'y masikap sa buhay, walang basag-ulo, Lupo ang pangalan; ang babai'y lubháng mabuti sa bahay, u.liráng asawa, Oreng ang palayaw. 8i Lupo'y lumaki sa isáng panahon na ang bayan niyá'y saláb sa linggatong, ·hindi nililimot ang isáng kahapong sinapot ng ulap ng palad na sahol. Y aong baliw na si pilosop0 Tasyo, si Sisa, ang iná ni Crispi't Basilyo, gayon din ang bantog na kapitang Tiago ay inabot niyá sa bayang San Dyego. Nang magtulisán na si k!f-bisang Tales siláng mag-aanak ay. nagsitalilis sa kiná Sinang nga siyá nQ,pasampid nanilbihan doong kain ang kapalit. Yaong Marya Clarang balita sa dilág saka si Ibarrang sa dunong nábanság dahilán kay Sinang ay kanyáng natatap na nag-iibigan nang masuyo't wagás. Si Elyas, ang amá ng binatang Senon ay alám din niyáng kilabot kahapon, · yaon ay lalaking hindi umuurong, buhay ang puhunan sa mabuting layon. Kaya nga't si Lupo'y masasabi nating namulat ang isip sa madláng hilahil, nadagi ang puso sa mga tiútin at ngayo'y wala nang takot sa panimdim. Si Oreng ay kanyáng sinuyo't minahál · · buhat nang umoo sa bahay ni Sinang yaon, nang bata pa'y doon na namuhay at naging dalaga sa paninilbihan. Kaya nga, si Senday ay pinarang anák, 'inaring bunga na ng kaniláng palad, -" Dahilán kay Siñang l"-kay Oreng na saád, · -"Oo ngar'-ang ayon ng asawang liyág .. (Nasa pahina 19 ang ·karugtong) ILANG-ILANG N akipaglaro Sa ... (Karugtong ng nasa pahina 10) Ricardo. Nang matapos ang awit ay walang pumalakpák. Kapag karaka nama'y nagparingig ang orkesta ng isáng malindíng tug tog. Kinuha ni Ricardo ang ta. nikalang gintong bigay sa kanya ni Loris ay buong pagngingitngit na itinapon, at pagkatapos ay tu makbong patungo sa kinauupán kaní-kaniná ng "waitress" na iyóng umawit ng Ay kalisud! N guni't si Dolores ay wala na. * * Isáng kaibigan ng nawaláng "waitress" ang nagsabi kay Ricar do na pagkatapos ng hulíng awit ay patakbórtg lumabás iyón na hindi nilá matiyák kung humaha gulhól . o humáhalakhák. Ang babaing iyán-ang wika pa kay Ricardo,-ay isá sa mga itinabóy rito ng kapalaran; na kipaglaro siyá sa panahón, nguni't matitiyák ko sa inyóng siya'y ma linis sa lalong inalinis; sa bigláng tingín, siya'y masayá, waláng ka sing-sayá, nguni't ang puso niyá'y lumuluha, at waláng nasasabí-sabí sa aming magkakasama kundi isáng pangalan lamang : Ricardo ! Nagdilím halos ang matá ng bi lpinihit ang mga paa at pinanggali itinapon nata. nagbalík sa dakong ngan. Ang tanikalang ay hinanap. Nang hindi makita ay umiyák na parang bata. ---"O"--- Nalagas .... (Karugtong ng nasa pahina 11) Matagal na hindi kumibo si Glo ria. N ang magsalita ay nanga ngatal ang kanyang tinig. Paano ba ang gagawin ko ngayon? Bakit? Umiyak na muli si Gloria. -Naku, sabihin mo sa akin ... wala na si Fred. . paano ang ga gawin ko? Bakit nga? -Iinom na kaya ako ng lason. naku, sabihin mo sa akin .... N agsasaU.ta siyang tila wala sa sariling bait. Naunawaan ko ang nais niyang · N anlamig din ako nang sabihin. madama kQng nauunawaan ko na siya. Nguni't wala akong mada mang kalutasan, maging sa aking puso. 17
Ang Kamay ... (Karugtong ng nasa. pahina 8) siyá at iyo'y isá lamang sa mga kasama sa bahay ay ipinikit na mulí ang mga matá upang maka- tulog. Waláng anú-anó ay naka- ulinig siyá ng isáng tinig na nag.:. sabi sa wikang kastila ng salitan~ iros. Nang siya'y dumilat ay na- ldta niyáng ang natatalukbungán ng puti. ay nakaluhód sa paanán ng Sagrado Corazon de Jesus na dambana. nasa kaniláng altar 0 Nagkulubóng siyá ng kumot. IBONG W.4LANG PUGAD (Karugton ) g ng - nasa pa ina 17 ¡,,· . , At niton_g si Senday ay magiri{idal<iga s~la .ang. nágisnáng amá't i.ná .niyá si Sinang ay manong minsan ma'y nákita at ni sa gunita ay h'in¡J,i kilalá, . ~alib~a.sa'y ~ugtong ng dating butihin, butihin din naman, mabini't mahinhin kayá't ang dalaga ay halos sambahin ' ng amáng si Lup</t ng ináng si Oreng. , , . , Alaala Sa . •. (Karugtong ng nasa pahina 17) Ibang-iba ·si Ding nang siya'y magpaalam sa akin; waring na- ., . :'l'agd11gan ang sigla ng kaniyang katawan at natiyak kong sa pag- tungo niya sa larangan ay hindi siya maaaring mamatay, falang- a!ang sa .taglay niyang sanglang magpap~itang may naghihin- tay sa kaniya sa nayon ng M:a- talahib ... 4t si Sendalf namá'y waláng sinasakit ingkod ng buong pag-ibig, MALUWAT nang nagbalik ang mga amerikaµo sa Pilipinas. Sa kabayanan áY wala na ang garl- son ng mga hapon. Nabalitaan na rin namin ang pagsuko ng Ha- pon. Tahirriik na sa kabayanan- malimit na kaming magtungo ro- on sapagka't wala. 'nang hapong yuyukuran sa daan. kund~ ang magl pagkau_maga na y SUfJa_lok ng tubig, pagbalik sa bahay, linis pa ng cinis.. ibinalita ni Ofelia ang nangyari namán sa kanya nang hatinggabí ring yaón. Natutulog din siyá noon nang ang bata. ay umingit. Nang idilat daw ni Ofy ang kanyang mga matá ay nakitang ang kanyang kulambo aY umaangát ng wala namáng kamáy na nag-aangat. Hindi niyá pinan- sín at ipinaghele ang bata. Wa- láng anú-anó ay náringig din niyá ang isang tinig na nagsabi ng iros, katulad ng sinabi rin kay long humahaging. Ang bahay ni- Lucy ng nakatalukbóng ng puti. Kinaumagahan ay 1 ..;t.n1}~~·t. ang buhf!Y niláng mag-aanak ay di nalilihis sa guhit ng palad - · kayá't <frl;U kasyahá'y siyáng namumugad sa. kanilang dampang laging mapanatag.
Nguni't si Ding ay hindi ko pa n:akikitang muli. Hindi na yata siya magbabalik. Namatay kaya sfya? Walang makapagsasabi sa Siya'y namatay na kayakap-ya- akin sapagka't ang nayon ng lá ay inakyát upang dakpin si ko- kap ang bandila ng malilinis na Matalahib ay nasa paanan ng bun- ~ok at maluwat nang nangagsla· hsan ang mga gerilya-sila'y nasa nang lahat. At sa kabayanan Nabuo sa akala ng dalawáng puang tao sa bahay, ang ginawa'y Magalang na pinararatíng na- paglipas .ng 1?ga araw ay nada. magkapatíd na marahil ay "dina-· hinagisan ng. "hand grenade" ang min sa mga .giliw na manibabasa rama kong s1 Ding ay hindi na dalaw larriang silá ng kalulwa ng "shelter" na pinanglingublihán ng na may natitipon na kamíng ulat magbabalik sa nayon ng Matala kaniláng mahal na iná'', kayá't dalawáng koronel na nangamatáy na nauukol sa nakapanlulumáy na hib. ang kaniláng pinagkáyarian ay noon din. ipagdasál nilá at ipagpamisa. (ltutuloy)
(Ang iros ay salitáng kastila na ronel Martinez na pinaghihinala- simulaín ng Demokrasya. sa tagalog ay ang may kinalamán sa mga lihim na kilusán. Nang waláng nátag- ang ibig sabihin magsialís kayó.) * * nan~ari sa mga pook ng Pako; At ngayon ay Araw ng mga Yu- S~ koronel Martinez ay kabilang Ermita, Maalat at Intramuros o mao. N gayóng mangyari na ang lahát sa mga namayani sa Bataan at sa loob ng Maynila.· Ang unang lat- At may nagugunita ng nangyari ay saka pa lamang mga naghirap sa Kapas. Nitóng hala nami~ ukol sa mga nangyari aking pag-iblg .. nabuo ang paniwala ni Lucy na panahón ng Repúblika sa ilalim doon ay pmamagatáng S<t Kabila At ang. aking pag-ibig ay raay sila'y talag~ng dinalaw ng kalu- ng pamamatnubay ng Pangulong ng Ilou_ ~a lumabás sa unahg bi- puntod sa kaibuturan ng aking l~a ;ig kanilang mahál na iná at Jose P. Laurel ay itinalagá siyá lang m~ong _ILANG-ILANG, ang ~~so-an~ puntod ng isang pag upang maging ikalaw8; Y ~mamagatiín namáng ibig na pmagmalupitan . ng tadha pmaaalis sa p°?k na kaniláng tL sa Malákanyang rahan sapagk~ t may malungkot katulong ni heneral Capinpin na Mua, Sinawi. ng Kaparm;an at lu- na o ng ~apwa. Alin man sa dala noo'y tagapayo 0 adviser ng Pa· mabas sa. smundang : bilang nitó. wa ay d~ m~kababago sa katoto. na mangyayar1. Ang malungkot na kinasapitan ngulo sa Iahat ng bagay 0 sulira- Ang mga lathalang itó, na siyang hana~g s1 D1~g ay hindi na mag ako--ang ng magkapatíd na Pamintuan ay ning may kinalamán sa hukbo. Sa pangatlo, ay inuluban namán ng babahk sa akm. lalo pang pinalungkót ng kapaha- Malakanyang, si koronel Martinez Ang Kamáy ng Tadhana. Sa su- Kaya sa Araw ng mga Yumao makáng nangyari kamakailán la- ay kabilang sa pulutóng ng maha- sunod na bilang namin ay aba- ay tat~nglawan ko· ang kaibuturan ~an? sa kaniláng kapatíd na pa- halagáng taong may nalalaman sa ngán ninyo ang Sa Kukó ng mga ng akmg. puso. r1, s1 P. Jose Pamintuan, kura sa mga Iihi~ na kilusán. Nang mga Ganid na pinakakarugtong ng mg purok ng Sampalok na nasagasa- hulíng araw ng Republika ay pi· Iathalang nasabi na káb b n a ng 1sang Earnshaw. Si P. Pamintuan ay Maynila ang Pangul<mg Laurel Iabot na , nama ay. noon dm at ang nagpa- upang· s1 koronel Martinez ay ita- patakbó n~ '.'jeep" ay di man la- lagá sa Siti-Hol sa pagtatatág ng mang t~m1gil upang saklolohan hukbong kung tawagin ay "home guard". Bagamán nakatalagá na ang parmg nasagasaan. * * * si koronel Martinez sa Siti-Hol ay Ang · isá pa sa mga sinawi ng iagi siyáng nagtutungo sa Mala kalupitán ng mga kaaway sa iba- kanyang upang makipulong at ma. yo ng ilog, sa Ermita, ay si koro- kip_agsanggunián sa mga dati ni· nel Telesforo Martinez ng huk- yáng kasama. bong- pilipino. ¡\ng iriasám-asáni ni koronel Itó noon, kasama ng kanyang anák at ng isá pa ririg M.11.rtinez na ayon sa kanya'y ma koronel. ng hukbo natin sa Minda- lu'lpalkáting ara.w ng ating katu naw, s~ koronel Angeles, ay nag- bu8an, dahil sa kabuliungán ng kakan!ong sa ~aniláng "shelter" mga hapón, ay di man lamang ni. pagka t nagsala-salabat ang pun- yá nakita. At ha:mawa'y wala na ang pun h ª tod _na iyon-sapagka't pinawi. na . na. s1yang nananaha- . . an~angmg1- nan sa aking puso. WAKA. S .,. " Jeep . . , k" d a asa an ng paglimot sa aang M. na 1usapan ng Alkalde Guinto ng ng iba't iba pang nak . . mga .pangyayar1. t
! ManilaBluePrintingCo.lnc. , . ARLEGUI, PANULU~ NGGUNAW Tuwirang lmportadi>r ng Nagtitinda ng mga .kagamitan at Kasangkapan :Tanggapa,n at_ Lahat ng Uri ng mga lnaangkat na Kagamitan Gumagawa ng "White Print" at "Blue Print" Sabado, Nobyembre 3, 1945: 1 LA N G - 1 L AN G 19
Sa pagsapit ng Araw ng mga Yumao ay may nagugu.nita si Nena ... nguni t nais niyang makalimot/ usap si mng sa amm sapagka't Sinagot ko si Ding ng "oo.n Ti- dumating na ang kaniyang mga nanggap ko ang kaniyang iniha- kasamahan at sna'y babalik na sa handog na pag-ibig, bagama't sa kanilang himpilan. Nang siya'y sandaling iyon ay di ko masasa- magpaalam nang gabing iyon ay bi kung pag-ibig nga ang aking di ko malaman kung bakit ako'y nakaramdam ng natitiyak sapagka't noon ko lamang siya nakilala. Nena, ang damdaming aking ti- naiwang nagmamahal sa lunsod, kong ang pagsang-ayon ko'y kani- Nakaraan ang mga dalawang natagiay at tataglayin hanggang ano kung may babaing katulad ko yang ikaliligaya, kaniyang ikala. ikasisigla sa kaniyang ng Ang mga pag-aalinlangan ko ay pangkat ng mga gerilyang kani- bihin kahi't hindi bigkasin ng para bang nahulaan ni Ding"'nang yang kinabibilimgr.m. At dahil man lamang doon, ay pag-aaralan na wa1ang hantungan. , Iungkot gay9ng alis ay ibig kong malaman ffi(l anong malay ko kung siya'y may nadarama, linggo bago bumalik si Ding. Ma- saan man ako ipadpad ng kapala- ring pinangakuan niya ng pag- lakas at sayang-masaya siya. ran. ibig? pagtataguyod ng Nena,-ang batf nlya sa akin, Alam ko na ang kaniyang sasa- Maaari ka nang magdiwang, kilusan Bakit,-ang tanong ko. Ano kaniyang mga labi. Sumulyap ako siya'y muling magsalita. kaya iyon, ang naisip ko naman, sa kaniya at nakita kong siya'y Alam kong hindi mo pa ako kong ibigin siya--si Ding. Ang lllf§a amerikano ay Ju. ptnagpapawisan at sa mga mata lubos na nakikilala. Maaari mong At nang gabing iyon na mag munsad na sa Leyte. Narito na mya'y naglalaro ang isang liwa- hinalain na ako'y may asawa at paalam siya sa akin, nanginginig muli si MacArthur sa Pilipinas- nag na noon ko lamang nakita. hindi kita masisisi. Nguni't kung man ako at pinipilit lamang ang ang kamyang pinagkakatiwalaan mo ang pangu- sarili, ay ipinikit ko ang aking Pati ang Pangulong Osmeña ay Alam ko na nga nagtatag na ng pamahalaan doon. ipagtatapat, at naramdaman kong ngusap ng isang lalaking nakiki- mga mata samantalang hinayaan Hindi magluluwat at matutubos ako'y pinanlalamigan. paglaban alang-alang sa isang si- ko siyang maggawad ng halik sa -.:sa aking pag-iisa, Nena, sa mulain, na siya ko namang ina- aking mga labi. Pagkatapos ay ang buong Pilipinas. Ganoon na lamang ang aking gltna ng mga kakahuyan at sa asaban sa iyo, ay ipinagtatapat lumakad na siya na inihahatid ng galak. Sa buong nayon ay na· sandali ng nakapanlulupaypay na ko sa iyong ikaw pa lamang ang aking tanaw at nasabi ko sa sa ngaghihiyawan na rin ang lahat pagtahak sa mga landasin sa bun- babaing nagpatibok sa aking puso rili: Lumigaya ka lamang Ding sa pagbabalitang dala ng mga ge, dok, ay lagi kitang' nagugunita. ng pag-ibig na di ko kayang bat- ay kasiyahan ko na. Paniwalaan mo sana ako, At ako'y hindi nagkamali. Na- rilya. tuto akong umibig kay Ding. Na- aming mga panaginip. ang pinakahihintay naming lahat bol sa akin ang isang damdaming Ano ang aking maitutugon sa ging laman siya ng aking mga . Ang kaligayahang nadarama ko ibig ko mang kuyumin, dahil sa kaniya? Batid kong di maglulu- gunita--sa araw at gabi. Ang nang mga sandaling iyon ay kata. kahihiyan sa iyo, ay hindi ko ma- wat at siya'y mapapalayo sa akin. larawan niya samantalang tu ka-takang nahalinhan ng pagka. gawa. Hindi ko napaglabanan Kinakailangan siya ng hayan, la- matahak sa kagubatan, kaipala'y napipinto ang samantalang nanunUJbok sa 'mga gulumihanan nang inapansin kong ang ibinubulong ng aking puso, lo na't ngayong si Ding ay nakatingin sa akin( Nena, kaya ako'y narito nga- pagbabalik ng mga kawal na ame- hapon at nakikipagpalitan ng pu nang buong amo at waring sinisi- yon upang, kung iyong mamara- rikano. At siya'y hindi makapag- tok sa mga singkit, ay di mapak kap matarok ang aking kalooban. patin, ay ihandog sa iyo ang aking hihintay ng matagal--iyon ang nit sa aking ala-ala. Natuto nais niyang maipadama sa akin. akong mangamba sa kaniyang ka- Ako'y hindi kumikibo samanta. Kailangang ako'y magpaslya nang ligtasan, at ako'y nalipos ng pa- ako nanabik na siya'y makitang muli. tay ang kaniyang sasabihin. Hin.; sasalimbay.an sa aking isip ang makapagpapasiya? Kung aking Ano kaya ang ka:rliyang anyo nga. di ko madalumat kung bakit nang maraming bagay: ang kaniyang pakasuriin, ang nadarama kong yon? At paano kaya ang aming mga sandaling iyon ay waring mukhang bahagya na . lamang damdamin ay hindi tiyakang pag- pagk,ikita, ang aming hinaharap nag.aagam-agam ang aking loob, kung ngumingiti, ang kaniyang ti, ibig kay Ding. Nguni't lalo na- kung matapos na ang digma, kung na parang may isang pangyaya- nig na banayad na banayad, at mang hindi pagkasuklam o pag- siya'y lumisan na ,sa bundok at ring darating na di ko inaasahan. ang kapalarang kaniyang kinasa- wawalang-bahala. Manapa'y ma- manirahan sa siyudad na kani- Ano kaya ang '!laiisip ni Ding? Ako'y di kumikibo at hiniliin- lang siya'y nangungusap. Nag- madalian. Nguni't paano sadlakan sa pakikipaglaban alang- gaan ang a'King loob sa kaniya- yang kinahiratiban? lyon na ang katuparan ng Aywan ko, nguni't buhat nang ga- hin. iyon na bing tayo'y magkakilala ay sumi- Nena. Tunay kitang iniibig. Nena,~ang kaniyang tawag pagmamahal. sa akin. At isang gabi ay humahangos han ang_ gagawin ko ngayon. Ako bag-habag biguin ang isang katu- pupuno ako ng kasiyahan at ang siyang dumating; Hiiídi ko malÍ t_nan ay riagtataka rin. Natitíyak lad niya, ang aking naisaloob. aming pag.uusap ay parang pag- limot ang gabing iyon sapagka't kong ikaw'y mabibigla, nguni't Hindi nararapat na ang isang la- tatapatan ng dalawang nagkakau- noo'y Bagong Taon at kahit ma marahil ay mauunawaan mo rin laking nagpakita ng katapangan nawaan. Palagay na palagay ang · hirav ang pamumuhay ay ipinag sa larangan ng digma at hangga loob ko sa kaniya-iyon marahil diwang din ng nayon, kahit pa- ako: aking nadarama. ano, ang pagsapit ng isang ba Marahil ay iyong pagtatak- alang sa isang simulain. Kaha- kung siya'y aking kaharap ay na- Ak_o'y hindi· tumitingin s'a kani- ngayo'y nagtitiis ng hirap at gi- la.mango y¡mg mukha. Nadarama kong naw sa bundok, ng mahabang pag- Umiibig nga kaya ako? Hindi ko gong taon. Dumating si Ding upang mag. ·naghihirap ang kaniyang kaloo- ban at may ipagtatapat sa aking maibagsak ang kaaway ng lahat, ' Umalis si Dirig nang gabing paalam sa akin. Upang magpa isang bagay na di ko man inaasa- ay pabaliking taglay ang ala.ala iyon na lutas ang kaniyang suli- alam nang di natitiyak kung kai hang magaganap sa napaka:daling ng isang pag-ibig na di nakakita ranin. Hindi ko natiis na .mag- lan siya, babalik, sapagka't lala panahon ay siya ngayong nais ni- ng katugong puso. lyon ang baon siya ng hinanakit at niga hok na siya .sa · labanan. Hindi aking naiisip. N guni't sumusurot alalahanin sa ka]Jiy¡¡.ng. pagtahak magluluwat, ang wika niya, at yang iparinig. sa akin. -Ayaw ko 1Sanang gambalain din sa aking gunita ang alalaha- sa bundok, sa . kahiyañg -pakikila- &11.g mga amerikano ay lulunsad sa ka pa, Nena-ang kaniyang patu- ning kung kailan lamang nakilala han sa kaaway, Hindi ko nais na isang- pook sa Luson-hindi niya loy.-At saka, natatakot, akong sa ko siya. Oo nga't siya'y mara- sa pagsisikap niyang matulungan maipagtatapat kung saan-at na~ Ioob ng napakaikling panahong ngal, may pananagutan sa pang;. ang bayang makaigpaw sa- kalu- haharap ang kanilang pangkat sa ating ipinagkakilala, ay di mo hi- kat ng gerilya, at sa malas ay· di pitan ng kaaway - ay. pasanin pa puspusang pakikilaban. hintaying niarinig aking sasabihin. Datapwa, Nena, hindi na magluluwat at ako'y pu- punta sa itJang pook upang suma- gupa sa kaaway, at sa aking pag- ang lalakbay at pagpapakasakít upang matiyak ang aking maitutugon. sa akin ang siya isang manlilinlang, datapwa, niya ang bigat ng isang pag.;..ibig At ngayon .ay nasa aking piling upang magpaalam si Ding. Ano ang aking masasabi? · Sa pagka- kamalas na muli sa kaniyang nan- (Nasa pa.hina 17 ang karugtong) Maikling Katha Ni GEMILIANO PINEDA Sabado, Nobiyembre 3, 1945. ILANG-ILANG 7