8 Edukasyon sa Pagpapakatao Sariling Linangang Modyul Unang Markahan Modyul 1-8 Division of Angeles City 1
EDUKASYON SA PAGPAPAKATAO 8 SARILING LINANGANG MODYUL Modyul 1: Ang Pamilya Bilang Natural na Institusyon Petsa:_________ Pangalan: _____________________________ Q1W1 Seksiyon: ______________________________ Petsa: ____________ Isaisip Panimula (Batayang Konsepto) Usapang pamilya naman tayo! Noong nagdaang taon ay naging malalim ang pagtalakay tungkol sa sarili at dumaan ka sa mahabang proseso ng pagkilala at pagpapaunlad ng iyong pagkatao. Inaasahan na sa pagkakataong ito ay handa ka nang lumabas sa iyong sarili at ituon naman ang iyong panahon sa mga tao sa iyong paligid, ang iyong kapwa. Sa pagkakataong ito, pag-usapan naman natin ang pinakamalapit mong kapwa... ang iyong PAMILYA. Kagiliw-giliw pag-usapan ang tungkol sa pamilya. Bilang isang Pilipino, alam kong may malaking puwang sa iyong isip at puso ang iyong pamilya. Ngunit sapat na nga kaya ang pagkakakilala at pag-unawa mo sa tunay na saysay ng pamilya sa iyong sarili at sa lipunan? Paano maiuugnay ang pamilya bilang likas na institusyon sa pagpapaunlad ng pakikipagkapwa? Tutulungan ka ng aralin na ito upang masagot mo ang mga tanong na ito. Pagkatapos ng iyong paglalakbay sa aralin na ito ay inaasahang masasagot mo ang mahalagang tanong na: Bakit itinuturing na natural na institusyon ang pamilya? Gawing kagiliw-giliw at kasiya-siya ang iyong pagganap sa mga gawain dito. Handa ka na ba? Halika na! Sabay tayong maglakbay patungo sa kaibuturan ng ating pamilya. Alamin Sa pagtatapos ng modyul na ito, inaasahan na ikaw ay: 1. natutukoy ang mga gawain o karanasan sa sariling pamilya na kapupulutan ng aral o may positibong impluwensya sa sarili; at 2. nasusuri ang pag-iral ng pagmamahalan, pagtutulungan at pananampalataya sa isang pamilyang nakasama, naobserbahan o napanood. (EsP8PBIa-1.1; EsP8PBIa-1.2) 2
Tuklasin Panuto: Sagutan ang tseklis. Lagyan ng tsek ( / ) sa tapat ng sagot batay sa personal mong pagsasagawa ng kasanayan at sagutan ang kasunod na mahalagang tanong. Gawin ito sa sagutang papel. MINSAN KO Kasanayan LAGI KONG LANG HINDI KO NAGAGAWA NAGAGAWA NAGAGAWA Inuunawa ang kalagayan ng bawat miyembro ng pamilya. Sinusuri ang mga bagay na maaaring magpatatag sa pagmamahalan, pananampalataya, at pagtutulungan sa loob ng tahanan. Inaalam ang mga bagay na nagdudulot ng kasiyahan sa bawat miyembro ng pamilya. Ibinabahagi sa ibang kamag-aral ang bawat natututuhan sa loob ng tahanan. Nagpapahayag ng saloobin sa magulang bilang isang anak. Mahalagang tanong: 1. Ano ang natuklasan mo sa iyong sarili sa pakikitungo mo sa iyong pamilya? 3
Suriin Panuto. Basahin at unawain ang bawat sitwasyon. Sagutin ang mga tanong sa ibaba.Gawin ito sa sagutang papel. 1. Isang malamig na umaga ng Linggo, habang abala ang mga magulang ni Rex sa paghahanda ng kanilang sarili sa pagpunta sa simbahan, ginising si Rex ng kanyang ama na si Anton upang maghanda na rin para sumama sa kanila sa simbahan. Tinatamad bumangon si Rex kaya hindi siya nakinig at nagtulugtulugan pa. Hanggang sa nakaalis ang kanyang mga magulang ay hindi pa rin bumangon si Rex upang magsimba. Sa palagay mo, tama ba ang ginawa ni Rex? Ano kaya ang hakbang na dapat gawin ng kanyang mga magulang sa sitwasyong ito? 2. Isa sa mga paboritong araw ng mga estudyante ay ang araw ng Sabado. Sa araw na ito nagkakasama ang buong pamilya. Ngunit ito ang araw na inaayawan si Mon ng isang estudyante sa ika-8 baitang para lumabas. Masama man ang loob ni Mon ay hindi siya nakasama sa kaklase niya sapagkat sa araw na ito ang kanyang toka sa paglalaba at paglilinis ng bahay. Ganyan kahigpit ang patakaran nila sa bahay. Bagamat masama ang loob ni Mon, ito'y ginagawa pa rin niya tuwing Sabado dahil alam niyang kapag hindi niya ginawa ito, mapapagalitan siya ng kanyang mga magulang. Tama ba ang naging pasya ni Mon? Pangatwiranan 3. Si Eric ay isang batang laki sa siyudad. Bagong lipat ang kanyang pamilya, dalawang buwan pa lang ang nakakalipas. Dahil bago pa lang siya sa probinsiya, nakakaranas siya ng "culture shock." Tulala siya sa klase at tahimik. Pagdating naman sa bahay, iritable siya. Binigyan siya ng lubos na pag-unawa ng kanyang mga guro at magulang. Pinapasyal siya ng kanyang ina na si Merly sa parke tuwing hapon. Kapag Sabado naman naliligo sila sa Falls. Pagkatapos nilang magsimba tuwing Linggo, kumakain ang buong pamilya sa mga maliliit na kainan. Ito lang ang naisip na paraan ng kanyang mga magulang upang mapasaya si Eric. Ano sa palagay mo ang magiging epekto ng ginawa ng mga magulang ni Eric? Pangatwiranan. 4
Pagyamanin / Isagawa Panuto: Gamit ang iyong malikhaing isip at kamay, ilarawan ang salitang PAMILYA ayon sa iyong pananaw sa pamamagitan nang pagguhit ng kahit anong bagay na sa palagay mo ay naglalarawan dito. Pagkatapos mo itong iguhit, gumawa ng maikling salaysay na naglalarawan sa iyong pamilya. Gawin ito sa sagutang papel. Suriin Salaysay: Tayahin Panuto: Basahin at unawain ang bawat sitwasyon. Isulat ang salitang TAMA kung angkop ang pinapahayag ng pangungusap at isulat ang MALI kung ito ay di-angkop. Sagutin sa sagutang na papel. ______1. Ang unang pinakamalapit na kapwa ay ang ating pamilya. ______2. Napapaunlad ng lubos ang ating sarili sa tulong ating pamilya. ______3. Hindi nagtatapos ang tungkulin ng mga magulang sa mga anak sa pagkain, tirahan at damit kundi sa paggabay din sa kanilang mga pangarap sa buhay 5
______4. Ang pagmamahalan at pagmamalasakit ng bawat miyembro ng pamilya ay mahalaga lalo na sa oras ng pagsubok. ______5. Hindi na kailangan kilalanin ang sarling pamilya upang malaman ang interes at talento. Sanggunian: MELCs - Most Essential Learning Competencies, ESP - Edukasyon sa Pagpapakatao Curriculum Guide EsP-DepEd Alternative Delivery Mode, Unang Edisyon 2020 Ang Pamilya bilang Natural na Institusyon (Karagdagang Kagamitang Pampagkatuto), Department of Education (Division of Davao Oriental), 2016 Edukasyon sa Pagpapakatao Grade 8 Learners Material, Department of Education, 2014 Hango sa link: Inihanda nina: Jeverey M. Botictic Teacher I - ESP Joanne Michelle V. Coloma Teacher I - ESP Darez G. Miranda Teacher I - ESP Isinumite kay: EDGARDO S. NUNAG EPSvr 1 - EsP 6
EDUKASYON SA PAGPAPAKATAO 8 SARILING LINANGANG MODYUL Modyul 2: Ang Pamilya bilang Natural na Institusyon ng Pagmamahalan at Pagtutulungan tungo sa Makabuluhang Pakikipagkapuwa Pangalan: _________________________________________Q1W2 Seksiyon: Petsa: _____________ Isaisip Panimula (BatayangKonsepto) Ang mga gawaing ito ay sadyang nilikha upang higit mong maipamalas at maisagawa ang mga angkop na kilos tungo sa pagpapatatag ng pagmamahalan at pagtutulungan sa sariling pamilya. Ang pagtutulungan ay natural na dumadaloy sa pamilya sapagkat kaligayahan ng bawat kasapi na makitang mabuti ang kalagayan ng buong pamilya. Kilala ang pamilyang Pilipino sa pagkalinga sa kanilang mga anak. Palaging nakahandang tumulong ang mga miyembro sa oras ng pangangailangan ng bawat isa. Sa ating bansa, likas ang pag-aaruga sa nakatatanda. Hindi hinahayaan ang ina o amang tumatanda na maiwan sa nursing home katulad ng mga dayuhan bagkus sila ay aalagaan hanggang sa huling yugto ng kanilang buhay. Ang pagtutulungan ng bawat kasapi ng pamilya ay likas na katangian ng pamilyang Pilipino. Katulad ng ibang mga pagpapahalaga, ito rin ay itinanim ng mga magulang sa kanilang mga anak. Mula pa nang sila ay maliliit sinasanay na sa paghahati-hati ng mga gawaing bahay, binibigyan ng tungkulin ang mga mas nakatatandang kapatid sa kanilang nakababatang kapatid, at nagtutulungan ang bawat isa sa kanilang mga takdang aralin. Maituturing na labis na kabutihan ang hindi talikuran ang isang kasapi ng pamilya sa oras ng pangangailangan. Ngunit mahalagang tandaan na ang pagtulong ay may hangganan. Kailangang matiyak na hindi ito nagdudulot ng labis na pagiging palaasa. Kailangan ding matulungan ang isang anak na tumayo sa kanyang sariling paa sa takdang panahon. Hindi makatutulong kung laging nariyan ang magulang upang tugunan ang pangangailangan ng anak sa lahat ng sandali. Sa takdang panahon, kailangan na niyang mamuhay nang mag-isa at malayo sa kaniyang pamilya. Sa ganitong paraan mas matutulungan ang isang anak na hanapin at matagpuan ang kaniyang pagkatao. Ang pamilya, dumaan man sa maraming mga pagbabago bunga ng modernisasyon ay mananatiling natural na institusyon ng lipunan. Mahalagang hindi mabago kasabay ng panahon ang pag-iral ng isang pamilya at ang mahalagang papel nito sa pakikipagkapwa at lipunan. 7
Gawing kawili-wili ang iyong pagtugon sa mga gawain na nakapaloob dito. Alamin Sa pagtatapos ng modyul na ito, ikaw ay inaasahang: 1. napatutunayan kung bakit ang pamilya ay natural na institusyon ng pagmamahalan at pagtutulungan na nakatutulong sa pagpapaunlad ng sarili tungo sa makabuluhang pakikipagkapuwa; at 2. naisasagawa ang mga angkop na kilos tungo sa pagpapatatag ng pagmamahalan at pagtutulungan sa sariling pamilya. ( EsP8PB-Ib-1.3; EsP8PB-Ib-1.40) Tuklasin Panuto: Itala sa loob ng kahon ang mga uri ng pagtutulungang ipinakikita ng mga Pilipino ayon sa nabasa sa panimula at pagkatapos sagutan ang gabay na tanong. Isulat ang sagot sa sagutangpapel. MGA URI NG PAGTUTULUNGAN 1. 2. 3. 4. 5. Gabay na tanong: 1. Bakit natural na dumadaloy ang pagtutulungan sa pamilya? Suriin Panuto: Manood ng balita sa telebisyon o kaya naman ay ibatay sa mga nababalitaan o naririnig sa radyo o sa ibang tao ang tungkol sa nangyayari sa pamilyang Pilipino ngayong panahon ng pandemya (Covid 19). Suriin at isulat ang mga mabuti at di mabuting naidudulot 8
ng pandemya sa iyong sarili at sa pamilyang iyong kinabibilangan. Magtala ng mga paraan upang maiwasan ang masamang dulot ng mga ito. Gawin ito sa kasunod na tsart. Isulat ang sagot sa sagutang papel. Pangalan ng balita at Mga mabuting Mga di mabuting Mga paraan upang channel kung saan naidulot ng naidulot ng maiwasan ang mga naipalabas/estasyon sa pandemya sa pandemya sa sarili di mabuting dulot radyo/Taong sarili at pamilya at pamilya ng pandemya sa nakapagkwento sa iyo. sarili at pamilya Rubrik sa pagpupuntos ng tsart: 10 puntos - kung naitala ng lubos ang mga mabuti at di mabuting dulot ng pandemya at ang mga paraan sa pag-iwas sa mga masamang dulot nito. 7-9 puntos - kung naitala halos ang mga mabuti at di mabuting dulot ng pandemya at ang mga paraan sa pag-iwas sa mga masamang dulot nito. 4-6 puntos -kung naitala ng bahagya ang mga mabuti at di mabuting dulot ng pandemya at ang mga paraan sa pag-iwas sa masamang dulot nito. 1-3 puntos - kung hindi naitala ng maayos ang mga mabuti at di mabuting dulot ng pandemya at ang mga paraan sa pag-iwas sa mga masamang dulot nito. 9
Pagyamanin / Isagawa Panuto: Sumulat ng sanaysay na nakatuon sa mga makabuluhang hakbang o paraan upang makaiwas sa pandemya at maipakita ang pagtutulungan sa pamilya. Gamitin ang tema na ito: "PAGTUTULUNGAN NG PAMILYA LABAN SA PANDEMYA". Isulat ang sanaysay sa sagutang papel. Rubrik sa pagpupuntos ng sanaysay: Pamantayan 5 3 1 Nilalaman Lubusang nailahad ang mga impormasyon o kaisipang ninais sa paksa/tema. May ilang bahagi sa talata na malinaw na inilahad ang impormasyon o kaisipan Di nakapaglahad ng mga impormasyon/ kaisipan sa maayos o malinaw na pamamaraan. Kaangkupan sa Paksa Angkop na angkop ang mga inilahad sa paksa/tema. May 2-3 pahayag na walang kaugnayan o kaangkupan sa paksa/tema. Walang kaugnayan sa paksa/tema ang isinulat na talata. Kalinisan ng Pagkakasulat Lubhang napakalinis ng pagkakasulat. May 2-3 bura sa pagkakasulat. Di mabasa o di maayos ang pagkakasulat. Kabuuang Puntos Tayahin Panuto: Gumawa ng graphic organizer at bumuo ng mahalagang konsepto na nahihinuha mula sa pagmamahalan at pagtutulungan mula sa iyong pamilya. Gawin ito sa sagutang papel. 10 Puntos
Rubrik sa pagpupuntos sa Graphic Organizer 10 puntos - kung nakalikha ng sariling graphic organizer na ginamit upang maibigay o maibahagi ang mahalagang konseptong nahihinuha mula sa pagmamahalan at pagtutulungan mula sa pamilya. 7-9 puntos - kung gumamit ng graphic organizer at maayos na naibigay ang mahalagang konseptong nahihinuha mula sa pagmamahalan at pagtutulungan mula sa pamilya. 4-6 puntos - kung gumamit ng graphic organizer ngunit hindi gaanong malinaw na naibigay ang mahalagang konseptong nahihinuha mula sa pagmamahalan at pagtutulungan mula sa pamilya. 1-3 puntos - kung gumamit ng graphic organizer ngunit hindi malinaw na naibigay ng mahalagang konseptong nahihinuha mula sa pagmamahalan at pagtutulungan mula sa pamilya. Sanggunian: MELCs - Most Essential Learning Competencies, ESP - EdukasyonsaPagpapakatao Curriculum Guide EsP-DepEd Alternative Delivery Mode, Unang Edisyon 2020 Edukasyon sa Pagpapakatao Grade 8 Modyul para sa Mag-aaral, Kagawaran ng Edukasyon, 2013 Inihanda nina: ALVEEN A. MALLARI SST-III ARTHUR B. ONOGON SST- I Isinumite kay: EDGARDO S. NUNAG EPS- Svr- 1-ES 11
EDUKASYON SA PAGPAPAKATAO 8 SARILING LINANGANG MODYUL Modyul 3: Ang Misyon ng Pamilya sa Pagbibigay ng Edukasyon, Paggabay sa Pagpapasiya, at Paghubog ng Pananampalataya Pangalan: Q1W3 Seksiyon: Petsa: ____________________ Isaisip Panimula (Batayang Konsepto) Ang mga gawaing ito ay sadyang nilikha upang makilala mo ang mga gawi o karanasan sa sariling pamilya na nagpapakita ng pagpapahalaga sa edukasyon, paggabay sa pagpapasya at paghubog ng pananampalatay. Nilalayon din ng aralin na ito na magabayan ka na masuri ang mga banta sa pamilyang Pilipino sa pagbibigay ng edukasyon, paggabay sa pagpapasiya, at paghubog ng pananampalataya; Ang pag-aasawa ay katulad din ng pagtatanim ng halaman. May mga tungkuling dapat gawin ang sinomang nagtanim. Upang lumaking tama at magkaroon ng bunga, kailangan ng tubig, pataba, tamang sikat ng araw, pagbubungkal paminsan-minsan at bakod na magbibigay proteksyon mula sa insekto o hayop na sumisira ng halaman. Sa pagbuo naman ng pamilya, Kailangang isaalang-alang ang mga mahahalagang sangkap kagaya ng pagmamahal, pagbibigayan, pag-uusap o komunikasyon, paggabay, pangangaral, pagtutulungan, pagrespeto, atbp. Ang mga ito ay mahalaga dahil kailangan sa pagtupad sa mga misyon ng pamilya sa pagbibigay ng edukasyon, paggabay sa pagpapasiya, at paghubog ng pananampalataya ng bawat kasapi nito. Narito ang ilan sa mga halimbawa ng mga gawi at kilos ng pamilya a.) pagpapaalala na matulog ng maaga dahil maaga ang pasok, b.) huwag kalimutang magdasal bago matulog, c.) sinasabi lagi na masama sobrang ang paggamit ng gadyet, d.) pagpapaalala na kumain sa tamang oras, e.) pagpapaalala na pag-aaral muna bago ang ligaw-ligaw, f.) tinatanong ka kapag hindi ka agad umuwi galing sa eskwela, g.) pinaalalahanan ka na gawin ang iyong takdang aralin, h.) pagpapaalala na sama- sama tuwing magsimba, i.) tinuturuan ka na bago mo gawin ang isang bagay, isipin mo muna ito ng sampung beses, j.) sinasabihan na makinig sa sinasabi ng mga matatanda. Alin kaya sa mga gawi at kilos ng pamilya ang nakikita mo sa iyong pamilya? Sa iyong tapat na pagsagot sa mga gawain at sa paggabay ng iyong magulang, inaasahan na sa araling ito ay makikilala mo ang mga gawi o karanasan sa sariling pamilya 12
na lubhang mahalaga sa paghubog ng pagkatao ng mga kasapi nito. Gawing kawili-wili at kasiya-siya ang iyong pagsasagawa sa mga gawain. Alamin Sa pagtatapos ng modyul na ito, inaasahan na ikaw ay: a. nakikilala ang mga gawi o karanasan sa sariling pamilya na nagpapakita ng pagbibigay ng edukasyon, paggabay sa pagpapasya at paghubog ng pananampalataya; at b. nasusuri ang mga banta sa pamilyang Pilipino sa pagbibigay ng edukasyon, paggabay sa pagpapasya at paghubog ng pananampalataya. ( EsP8PBIc-2.1;EsP8PBIc-2.2 ) Tuklasin Panuto: Isulat ang mga mahalagang sangkap na kailangan sa isang pamilya at pagkatapos ay sagutin ang mga gabay na tanong. Isulat ang sagot sa sagutang papel. Mahalagang sangkap ng pamilya 1. __________________________ 2. __________________________ 3. __________________________ 4. __________________________ 5. __________________________ Mga Gabay na Tanong: a. Bakit mahalagang isa-alang-alang ang mga sangkap sa pagbuo ng pamilya? Suriin Panuto: Gamitin at suriin mo ang mga larawan na kalakip ng bawat bilang upang makabuo ng konsepto tungkol sa bawat misyon ng pamilya - pagbibigay ng edukasyon, paggabay sa pagpapasya, at paghubog ng pananampalataya. Ilagay mo ang iyong mga nabuong konsepto kasama ng maikling paliwanag sa sagutang papel.. 13
1. Pagbibigay ng edukasyon (isulat ang pagpapaliwanag sa likod ng papel na ito) 2. Paggabay sa pagpapasiya (isulat ang pagpapaliwanag sa likod ng papel na ito) 3. Paghubog ng Pananampalataya (isulat ang pagpapaliwanag sa likod ng papel na ito) 14
Rubrik sa Pagpupuntos 1. Nilalaman... .... .... 3 2. Kalinawan ng mga ideya... .... .... ..3 3. Nakitaan ng pagsasabuhay batay sa paliwanag... ....4 Kabuuang puntos sa bawat bilang - 10 puntos. Tayahin Panuto: Basahin at unawain ang bawat sitwasyon. Isulat ang salitang TAMA kung angkop ang pinapahayag ng pangungusap at isulat ang MALI kung ito ay di-angkop. Sagutin sa sagutang papel. ______1. Ang tungkulin lamang ng mga magulang ay ang pangunahing pangangailangan ng mga anak.. ______2. Naaabot ang mga pangarap ng mga anak sa tulong ng mga magulang sa pamamagitan ng paggabay at pagkalinga. ______3. Ang masayang pamilya ay nagdudulot ng positibong pananaw sa buhay ng mga anak kahit nakararanas ng pagsubok. ______4. Hindi hadlang ang kahirapan sa buhay upang marating ang pangarap sa buhay bagkus ito ay nagsisilbing motibasyon upang lampasan ang pagsubok kagaya ni Hidilyn Diaz na nanalo ng medalyang ginto sa Tokyo Olympics. ______5. Mahalaga ang mga pagpapahalaga kagaya ng pagmamahalan, pagtutulungan, pagmamalasakit at iba pa dahil ito ay misyon ng mga magulang upang mahubog ang isang matatag at matiwasay na pamily. Sanggunian: MELCs - Most Essential Learning Competencies, ESP - Edukasyon sa Pagpapakatao Curriculum Guide EsP-DepEd Alternative Delivery Mode, Unang Edisyon 2020 Bognot, R.M.C., et.al .(2013). Edukasyon sa Pagpapakatao 8. 3rd Floor, Bonifacio Bldg. DepEd Complex (Ultra) Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600. Hango sa link: 15
Quh6Gu7TXZeM kOStM SOM =OkTfABULykg7BM Inihanda nina: ERNESTO Y. TULABUT -ACNTS FRANCIS S CABIGTING - BVRHS MA. CLARA R. SANTOS - FGNMHS Isinumite kay: EDGARDO S. NUNAG EPSvr 1 -EsP 16
EDUKASYON SA PAGPAPAKATAO 8 SARILING LINANGANG MODYUL Modyul 4: Ang Kahalagahan sa Pagbibigay ng Edukasyon, Paggabay sa Pagpapasiya, at Paghubog ng Pananampalataya sa Pamilya Pangalan: ___________________________ Q1W4 Seksiyon____________________________ Petsa: __________________ Isaisip Panimula (Batayang Konsepto) Ang mga gawing ito ay sadyang ginawa upang higit na mapalawak ang iyong kaalaman at pag-unawa tungkol sa mahalagang misyon ng pamilya sa iyong buhay. Ang tungkulin ng magulang sa kanilang mga anak ay hindi nagtatapos sa pagbibigay sa kanila ng makakain, maiinom, maisusuot, at matitirhan o sa paghahanda sa kanila para magkaroon ng mabuting trabaho sa hinaharap. Kasama rito ang paghahanda para sa kanila sa buhay at paggabay sa kanila upang makamit nila ang tunay na tunguhin ng tao - ang kanyang kaligayahan at kaganapan bilang tao. Kaakibat ng pagbibigay buhay sa mga anak, ang mga magulang ay may pananagutan na bigyan ng maayos na edukasyon ang kanilang mga anak, gabayan sa paggawa ng mabuting pagpapasiya at hubugin ang kanilang pananampalataya. Upang higit na maunawaan ang nais ipahiwatig ng araling ito, gawin ang mga sumusunod na mga gawain ng may kagalakan at pagpupunyagi sa mga nagawa, ginagawa at gagawin ng iyong pamilya upang makamit mo ang kaganapan mo bilang isang tao. Alamin Sa pagtatapos ng modyul na ito, inaasahan na ikaw ay: naipaliliwanag na: a. bukod sa paglalang, may pananagutan ang mga magulang na bigyan ng maayos na edukasyon ang kanilang mga anak, gabayan sa pagpapasya at hubugin ang pananampalataya; b. ang karapatan at tungkulin ng mga magulang na magbigay ng edukasyon ang bukod-tangi at pinakamahalagang gampanin ng mga magulang; at c. naisasagawa ang mga angkop na kilos tungo sa pagpapaunlad ng mga gawi sa pag-aaral at pagsasabuhay ng pananampalataya sa pamilya. ( EsP8PBId - 2.3; EsP8PBId - 2.4) 17
Tuklasin Panuto: Ilarawan ang iyong pamilya kaugnay sa pagganap ng kanilang mahalagang tungkulin o misyon. Isulat ang mga sagot sa patlang na nasa loob ng matrix at sagutin ang mga gabay na tanong sa ibaba ng matrix. Isagawa ang gawain sa sagutang papel. Mga Mahalagang Tungkulin ng aking Pamilya 1. Pagbibigay ng edukasyon Mga pangyayaring nagpapatunay na ginawa ng aking pamilya. Hal. Nagsisikap sila sa kanilang trabaho upang may pantustos ako sa aking pag- aaral. a. b. 2. Paggabay sa pagpapasiya a. b. 3. Paghubog ng pananampalataya a. b. Mga Gabay na Tanong: 1. Sa iyong palagay, nagagampanan ba ng mabuti ng iyong pamilya ang kanilang misyon o tungkulin? Ipaliwanag. 2. Bilang isang anak, sa papaanong paraan mo masusuklian ang ginagawang kabutihan sa iyo ng iyong pamilya lalo na sa pagganap sa kanilang mga tungkulin? Ipaliwanag. Suriin Halos araw-araw sa buhay ng isang kabataang katulad mo ay madalas makarinig ng iba't ibang pangaral o payo mula sa iyong mga magulang. Sa gawaing ito, iyong babalikan ang mga ito. 18
Panuto: ✔ Alalahanin at maglista ng tatlong mga katagang binabangit na paulit-ulit sa iyo ng iyong mga magulang o kapamilya kapag mayroon kang nagawa o hindi nagawa sa iyong tungkulin bilang isang mag-aaral. ✔ Matapos mo itong maisulat, ibigay ang malalim na kahulugan na nais nilang maitanim sa iyong kaisipan at puso. Palawakin at ipaliwanag ang mga ito. Gawin ito sa sagutang papel. Mga pangaral Nais na Maitanim Halimbawa "Mag-aral ka ng Mabuti! Dahil kayamanan na yan maipapamana naming sa iyo". lang ang Ibig ng aking mga magulang na ako'y makapagtapos ng aking pag-aaral. Dahil ito ay isa sa mga pangunahing obligasyon ng isang magulang at karapatan ko bilang isang anak. Ito ay magsisilbing susi upang magkaroon ng mas maganda at maraming oportunidad na makapagtrabaho o makapag negosyo ako sa hinaharap. 1. 2. Tayahin Panuto: Gamit ang "semantic web" isulat sa loob ng kahon ang mahalagang misyon ng pamilya. Pagkatapos ay sagutin ang mga gabay na tanong sa ibaba ng web. Isagawa sa sagutang papel. 19
__________________ __________________ __________________ _ _ Mahalagang Misyon ng Pamilya __________________ __________________ ____ ________________________ ________________________ ____ Mga Gabay na Tanong: 1. Sa iyong palagay bakit mahalagang mabigyan ka ng mabuting edukasyon, tamang paggabay sa pagpapasiya at paghubog ng pananampalataya ng iyong pamilya? Sanggunian: MELCs- Most Essential Learning Competencies, ESP - Edukasyon sa Pagpapakatao Curriculum Guide EsP- DepEd Alternative Delivery Mode, Unang Edisyon 2020 Edukasyon sa Pagkakatao, Ikawalong Baitang, Modyul Para sa mag-aaral 8, Unang Edisyon, 2013 NDFF, National Committee on the Filipino Family, Tha National Decade Plan for the Filipino Family, 2006 Hope for the Family, 2005, The Ten Commandments of Family Solidarity, Kinuha noong Disyembre 28, 2017. Hango sa link: Inihanda ni: JEAN Y. MEMPIN SST-III (RLLMHS) KRIZZVINE C. TAYAG SST-I (SBNHS) ANGELITA D. OCAMPO SST-I (ACNHS) Isinumite kay: EDGARDO S. NUNAG EPSvr 1-EsP 20
EDUKASYON SA PAGPAPAKATAO 8 SARILING LINANGANG MODYUL Modyul 5: Ang Komunikasyon sa Loob ng Pamilya Pangalan: _______________________________________Q1W5 Seksiyon: _______________________________________Petsa: _____________ Isaisip Panimula (Batayang Konsepto) Kahalagahan ng Bukas na Komukisyon sa Pamilya Ang pagkakaroon ng bukas na komunikasyon sa pagitan ng mga miyembro ng pamilya ay napakahalagang bagay na dapat malinang sapagkat ito ang magsisilbing pundasyon sa isang masaya, maganda at matatag na pagsasama. Ang pamilyang pinapahalagahan ang pagkakaroon ng magandang ugnayan ay maglalaan ng oras para lamang sa pamilya; makapagkuwentuhan, sama-samang kakain, mamasyal, manalangin at pag-usapan ang problema ng miyembro ng pamilya, sabay-sabay na magsimba, manood ng palabas sa telebisyon, maglaro, magbasa ng kwento, sama-samang paggawa ng gawaing bahay o di kaya'y sama-samang makikiisa sa gawaing pampamayanan gaya ng tree planting at clean- up drive. Ang kawalan ng bukas na komunikasyon ay maaaring magdudulot ng hindi pagkakaunawaan, pagkakaroon ng alitan o sama ng loob at malayo ang loob sa isa't na kung hindi maagapan ay maaaring humantong sa pagkawatak-watak ng pamilya. Isang halimbawa rito ay ang mag-asawang abala sa kanilang trabaho. Umaalis nang maaga sa bahay at umuuwi ng gabi na at madadatnang tulog pa ang mga anak na ipinagkatitiwala sa kasambahay o hinahayaan na lang ang anak sa kanilang gusto dahil sa kawalan nila ng oras sa paggabay. Dahil dito maraming mga bata na itinutuon na lamang ang oras sa ibang bagay gaya ng, paninigarilyo, pag-inom ng alak, adiksyon sa paglalaro sa kompyuter, pagsali sa mga gang at fraternity, pananakit sa iba para mapansin, maagang pagbubuntis at pagsasarili sa problema na humahantong sa pagkakaroon ng depresyon na mauuwi sa pagpapakamatay. Mga Uri ng Komunikasyong Umiiral sa Pamilya Hindi maikakaila na sa kasalukuyan ay nakakaligtaan na ng bawat isang pamilya ang pagpapahalaga sa paglinang nang maayos na komunikasyon sa tahanan. Ito ay impluwensiya ng mga pagbabagong dala ng panahon ng teknolohiyang pagsulong. Samakatuwid, 21
magkakaiba ng paraaan ang bawat pamilya sa pagtugon o pagharap sa mga hamon dahil ito ay nakadepende sa uri ng komunikasyong pinapairal sa tahanan. Ang komunikasyong pampamilya ay nahahati sa apat na uri, ito ay ang consensual, pluralistic, protective at laissez-faire (Cuncic 2019). 1. Consensual: Ang uri ng komunikasyon na naghihikayat sa anak na magbahagi ng iniisip at nararamdaman ngunit sa huli ay desisyon pa rin ng magulang ang masusunod na hindi man lang isinasaalang-alang ang anumang opinyon nito. Sa uring ito ay nakakulong at kontrolado ang pagpapahayag ng mga bata sa inaasahan ng magulang bagaman ay unti-unti namang mapahahalagahan ng mga bata ang pagkakaroon ng komunikasyon at matutuhan ang sistema ng pagpapahalaga ng pamilya. 2. Pluralistic: Ang uri ng komunikasyon na kumikilala sa pagkakaroon ng bukas na pag- uusap na walang panghihigpit at humihikayat sa bawat kasapi ng pamilya na magbahagi ng ideya o opinyon. Sa paraang ito ay nababawasan ang pagkakaroon ng negatibong damdamin at makabubuo ng epektibong paraan para malutas ang hidwaan ng pagkakaiba. 3. Protective: Ito ang uri ng komunikasyon na kailanman ay hindi pinapahalagahan ang pagkakaroon ng bukas na pag-uusap at ang magulang ay may mataas na pamantayan sa inaasahan sa kaniyang anak. Sa uring ito ay madalang o bihira lamang ang pag- uusap na maaaring makabubuo ng mas mataas na antas ng negatibong damdamin. 4. Laissez-Faire: Ito ang uri ng komunikasyon na kung saan ay malaya ang mga miyembro ng pamilya na gumawa ng kanilang gusto, maliit lamang ang oras ng pag- uusap at bihirang magkaroon ng hindi pagkakaunawaan. Sa komunikasyong ito ay hinahayaan lamang ang anak na gumawa ng sariling desisyon datapuwa't hindi matutunan ng bata ang kahalagahan ng pag-uusap o komunikasyon at maaari rin niyang pagdudahan ang kakayahan sa paggawa ng desisyon dahil walang masyadong suporta mula sa magulang o ibang kasapi ng pamilya. Mayroon din tayong tinatawag na karaniwang uri ng komunikasyon ito ay; pasalita o pasulat, di-pasalita at virtual na komunikasyon. 1. Pasalita o pasulat: Ang komunikasyong gumagamit ng salita upang maipahayag ang iniisip o nararamdaman patungkol sa isang tao o bagay na pag-uusapan. 2. Di-pasalitang: Ito ay tumutukoy sa pagpapahayag ng damdamin o gusto sa pamamagitan ng ekspresyon ng mukha, senyas, pandama, mata, galaw o kilos ng kamay, pananamit, tunog at iba pang paraan na hindi gumagamit ng salita. 22
3. Virtual: Ito naman ay tumutukoy sa anumang pagpapahayag na dumadaan sa midyum na makabagong teknolohiya gaya ng kompyuter at internet. Halimbawa, video chat at email. Mahalaga sa bawat pamilya ang magkaroon ng bukas na komunikasyon. Magkaiba man ang ating paraan sa pakikipag-ugnayan ay nararapat na isaalang-alang ang damdamin at iniisip ng iba na may pag-unawa. Sa pamamagitan nito ay mabibigyan ng pagkakataon ang bawat miyembro ng pamilya na makapaglahad ng kanilang iniisip at nararamdaman sa kabila ng kanilang pagkakaiba. Ang pamilyang mayroong bukas at tapat na komunikasyon ay isang tahanang kumilala sa malayang pagpapahayag ng pagkakaiba, pagmamahal at pagpapahalaga sa kapuwa. Alamin Sa pagtatapos ng modyul na ito, ikaw ay inaasahan na: a. natukoy ang mga gawain o karanasan sa sariling pamilya o pamilyang nakasama, naobserbahan o napanood na nagpapatunay ng pagkakaroon o kawalan ng bukas na komunikasyon; at b. nabibigyang-puna ang uri ng komunikasyon na umiiral sa isang pamilyang nakasama, namasid o napanood. (EsP8PB-Ie-3.1; ESP8PB-Ie-3.2) Tuklasin Panuto: Puna Ko! Bigyang-puna ang sumusunod na pahayag ng isang magulang sa kaniyang anak at pagnilayan ang mga gabay na tanong. Isulat ang sagot sa sagutang papel. 1. "May potensyal ka sa pagguhit at kung Architectural Drafting ang kukunin mo mas mapapaunlad mo ito. Magkakapera ka pa kaya sa ayaw at sa gusto mo Architectural Drafting ang iyong kukuning kurso sa kolehiyo". 2. "Kung Engineering ang sinasambit ng iyong puso at ito ang iyong ikasasaya, susuportahan kita". Gabay na tanong: 1. Ano ang pagkakaiba ng dalawang pahayag? 23
2. Ganito ba ang uri ng komunikasyon mayroon sa iyong pamilya? Suriin Panuto: Suri Sitwasyon! Puna Karanasan! Bigyang-puna ang diyalogo na maaaring narinig mula sa kasamahan, naobserbahan at napanood na pamilyang Pilipino. Tukuyin kung (1) Anong uri ng Komunikasyon ito; (2) Ano ang relasyon ng kasapi ng pamilya sa ganitong diyalogo; (3) Ano ang dapat gawin upang mapabuti ang ugnayan sa bawat kasapi ng pamilya. Isulat ang sagot sa sagutang papel. Diyalogo 1 Celia: Honey, bilisan mo d'yan, baka ma-late pa tayo sa trabaho. Yaya Alice, ikaw na'ng bahala sa mga anak ko ha? Yaya: Opo, Ma'am. Diyalogo 2 Jake: Mom, kailan kayo uuwi ni Dad sa Pilipinas? Labin-limang taon na kayo sa Amerika. Umuwi naman kayo sa susunod na buwan magtatapos na ako sa kolehiyo. Ina: Anak, si Tita Jane na lang ang sasama sa iyo. Sayang iyong kikitain namin dito. Pandagdag na ito sa panggastos diyan. Diyalogo 3 Juana: Kuya, akala mo hindi ko malalaman ang sinabi mo kay mama na ako ang kumuha ng pera niya? Kuya naman napulot ko 'yun sa hagdanan ng bahay natin, hindi ko 'yon ninakaw! Jake: Juana, patawad nagkamali ako sa pagkaintindi sa nakita ko. Diyalogo 4 Ama: Anak, kapag nagtapos ka na ng pag-aaral mo, gusto ko si James ang mapapanga- sawa mo! Sandra: Pa, ayoko sa kaniya. Ama: Ah, basta ako ang masusunod. Diyalogo 5 24
Leila: Ma, naisipan kong sumali sa Bb. Pilipinas ngayong taon, kaya ko kaya? Aling Norma: Ewan ko sa iyo, D'yan ka na nga, may gagawin pa ako. Pagyamanin / Isagawa Panuto: Bigyan ng kahulugan ang salitang komunikasyon batay sa iyong nauunawaan sa paksang tinalakay. Isulat ang sagot sa sagutang papel. Pamantayan na gagamitin Pamantayan Nilalaman ng Akrostik Napakahusay (10 puntos) Lahat ng letra ay nabigyang kahulugan na naglalarawan sa katuturan ng komunikasyon Mahusay (8 puntos) Mayroong 2 letra na hindi naglalarawan sa katuturan ng komunikasyon Nangangailangan ng Pag-unlad (5 puntos) Mayroong 4 na letra na hindi naglalarawan sa katuturan ng komunikasyon Kabuuan 10 puntos K - O - M - U - N - I - K - A - S - Y - O - N - Sanggunian: MELCs-Most Essential Learning Competencies, Edukasyon sa Pagpapakatao Curriculum Guide EsP- DepEd Alternative Delivery Mode, Unang Edisyon 2020 Bognot, Regina Mignon C.,et.al. (2013). Edukasyon sa Pagpapakatao 8 Modyul para sa mga Mag-aaral. Vibal Publishing House Inc. Pasig City, NCR R. M. et.al, (2013). Edukasyon sa Pagpapakatao 8 Modyul para sa Mag-aaral. Pasig City, NCR: Vibal Publishing House Inc. Isinumite kay: EDGARDO S. NUNAG EPSvr 1 - EsP 25
EDUKASYON SA PAGPAPAKATAO 8 SARILING LINANGANG MODYUL Modyul 6: Komunikasyon sa Katatagan at Kaayusan ng Pamilya Pangalan:_____________________________________ Q1W6 Seksiyon:____________________________________ Petsa: _____________ Isaisip Panimula (Batayang Konsepto) Komunikasyon Tungo sa Pakikipagkapuwa Ang komunikasyon ay isang epektibong paraan sa ating pakikipag-ugnayan sa lipunang ginagalawan. Ito ang daan upang magkaroon tayo ng magandang relasyon sa ating kapwa bagkus, maaari rin itong magbunga ng hindi pagkakaunawaan at pagkakawatak-watak ng isang pamayanan kung hindi tayo magiging bukas at tapat sa ating pakikipagkomunikasyon. Ang bukas na komunikasyon ay dapat malinang at nagsisimula sa tahanan sa pagitan ng mga miyembro ng pamilya. Ang bawat miyembro ng pamilya ay magkakaroon ng kakayahang maglahad ng naiisip at nararamdaman sa kabila ng pag-aalinlangan. Magkakaroon din ng kakayahang umunawa at makiramdam sang-ayon o hindi man sang- ayon sa napakinggan. Malinang ang kakayahang makinig kaysa makipagtalo. Maging tapat sa lahat ng sasabihin sa paraang maayos na pagkakalahad at pagiging bukas sa mga kritisismo. Kung ang mga kakayahang ito ay nalinang na ng isang bata sa kanilang tahanan ay siguradong hindi mahihirapan sa pagkakaroon ng mabuting ugnayan sa kapwa. Ang komunikasyon ay hindi lamang pasalita sapagkat kalakip din dito ang di-berbal na paraan. Ang berbal o pasalitang komunikasyon ay ang paggamit ng salita o wika upang ipahayag ang kaisipan, damdamin o saloobin samantalang ang di-berbal naman ay ang pagpapahayag ng damdamin o gusto sa pamamagitan ng simbolo, ekspresyon ng mukha, senyas, pandama, mata, galaw o kilos, pananamit, tunog at marami pang iba. Anumang mensahe o pakikipagkomunikasyon na dumadaan sa midyum na teknolohiya ay matatawag na virtual na uri ng komunikasyon. Halimbawa nalang ay email, web, sms, mms, video chat at marami pang iba. Ibig sabihin sa pakikipagkomunikasyon ay hindi lang dapat nakatuon sa isa. Kinakailangang isaalang-alang ang uri ng komunikasyon sapagkat hindi lahat ng tao ay madaling makapagpapahayag sa paraang pasalita habang ang iba naman ay naipahahayag sa paraang di-berbal o kaya ay virtual. 26
Ang pagkakaroon ng pag-unawa at pagiging sensitibo sa ganitong paraan ng pakikipagkomunikasyon ay malaki ang maitutulong sa pagpapaunlad ng pakikipagkapuwa. Iba't ibang Antas ng Komunikasyon (Lopez, 2013) 1. Intrapersonal o komunikasyong pansarili ay ang pinakamababang antas ng komunikasyon na nagaganap sa isang tao lamang o ginagawa nang nag-iisa at ipinapalagay na sarili ang kausap. Halimbawa, pakikipag-usap sa sarili sa replekatibong pag-iisip, pagdarasal, pakikinig sa sarili o pagbubulay-bulay. 2. Interpersonal naman ang tawag sa pakikipag-usap sa ibang tao o pakikipagtalastasan sa iba't ibang indibidwal. Maaaring sa isang tao o pagitan ng dalawa o mahigit pang tao sa maliit na pangkat. Halimbawa, pakikipag-usap sa kaibigan, o miyembro ng pamilya. 3. Pampubliko naman ang tawag sa pakikipag-usap sa maraming tao o nagaganap sa isang tagapagsalita at maraming tagapakinig. Halimbawa ay ang Valedictory Address. 4. Pangmasa naman ang tawag sa pakikipag-usap na nagaganap sa pangkalahatan o malawakang media tulad ng pahayagan, internet, TV, radio at iba pa. Halimbawa ay ang mga patalastas sa telebisyon at State of the Nation Address o SONA ng pangulo. 5. Pangkultura ang tawag sa pakikipag-usap para maipahayag at mabigyan ng pagkilala ang isang bansa o lugar. Karaniwang pinag-uusapan sa antas na ito ay mga bagay na may kaugnayan sa kultura ng mga kalahok. Halimbawa, komunikasyong nagaganap kapag may lakbay-aral sa museo. 6. Pangkaunlaran naman ang pakikipag-usap na naglalayong gamitin sa pagpapaunlad ng bansa. Halimbawa, komunikasyong nagaganap kapag may mga symposium at pagsasanay o seminar. 7. Organisasyonal naman ang tawag sa panghuling antas ng komunikasyon. Ito ay nangyayari sa pagitan ng mga taong may iba't ibang posisyon, obligasyon at responsibilidad sa lipunan. Ang komunikasyon sa antas na ito ay nakatutok sa isang layunin o adhikain ng pangkat. Halimbawa ang mga komunikasyong nagaganap sa pangkat ng mga guro, doktor, o sa paaralan, simbahan at isang kompanya. Halimbawa, pagpupulong sa paaralan. Angkop na Kilos na upang mapaunlad ang Komunikasyong Pampamilya 1. Pagiging matapat sa salita at sa gawa. Isa sa mga birtud na taglay ng isang tao ay maging tapat sa lahat ng panahon. Kung maiiwasan ang pagsisinungaling, pandaraya at pagsisiwalat ng maling akusasyon sa kapuwa, mas magkaroon ng pagtitiwala ang mga kasapi ng pamilya. Sa madaling salita, ang taong hindi nagsisinungaling ay mas 27
umaani ng tiwala sapagkat hindi makaduda-duda ang kilos o gawi. 2. Paninindigan sa paniniwala. Natatangi sa isang pamilya na may paninindigan sa binibitiwang pahayag sapagkat nasusukat nito ang integridad ng tao. Ibig sabihin, masasalamin sa pananalita at kilos ang prinsipyo bilang tao. Batid nito kung kailan magbibigay ng kaniyang pagsang-ayon o pagtutol sa isang kilos, pangyayari o sitwasyon. 3. Pagbibigay ng pantay na pagtingin o hatol. Napansin mo ba na kung ang miyembro ng pamilya ay nagpamalas ng pantay na pagtingin o walang kinikilingang panig ay mas kampanti ang buong pamilya na tama ang paghatol. Nangangahulugan lamang ito na natamo ang tiwala sa ipinakitang kilos. 4. Pagpapakita ng respeto. Ang pagsasaalang-alang ng pagbibigay halaga sa ideya ay isang paraan ng pagpapakita ng respeto sa pamilya. Maiiwasan din ang pagtatalo sa pagitan ng dalawang magkaibang panig. Higit sa lahat mas mapapadali ang usapan kung ang bawat panig ay marunong makinig at bukas sa pagtanggap ng ideya. 5. Pag-ako ng responsibilidad. Kahanga-hanga ang taong may paninindigan sa kaniyang gawi. Ibig sabihin, positibo o negatibo man ang resulta ng kaniyang kilos ay may pananagutan siya rito. Ito ay magdadala ng katiwasayan sa isang pamilya sapagkat maiiwasan ang sisihan kung sino ang talagang may sala sa isang problema. 6. Pagpapakita ng malikhaing pag-iisip. Nag-iisip ang isang tao ng ibang kaparaanan sa paglalahad ng ideya at nararamdaman. Halimbawa, ang pagbibigay ng bulaklak bilang paraan ng paghingi ng tawad sa nakagalitan. 7. Pag-aalala at pagmamalasakit. Ipinakikita ang nararapat na kilos sa isang sitwasyon. Halimbawa, pakikiramay sa pinagdadaanan ng isang tao sa pamamagitan ng pagbahagi ng mga salitang magpapalakas sa kaniya. Pagbibigay ng payo upang mas makapag-isip hinggil sa kaniyang desisyon na gagawin ngunit pagbibigay pa rin ng kalayaang magpasya sa bandang huli. 8. Malayang pagpapahayag o pagiging bukas. Ang pagiging bukas sa kaniyang sariling saloobin ay nagpapakita ng matapang na pagtanggap sa opinyon at mungkahi ng ibang tao batay sa kaniyang iniisip o isinagawang kilos. Ito ay hudyat ng pagiging totoo sa sarili at sa iba. Hindi dapat isipin ng kasapi na ang opinyon o reaksyon ng ibang miyembro ng pamilya sa kaniyang kilos ay isang paninirang puri o paghila sa kaniya pababa at pagdidikta bagkus ito ay positibong titingnan na mas mapaunlad ang sarili. 9. Pagiging masaya sa kaligayahan ng iba. Ang kilos na ito ay magbibigay ng 28
katiwasayan sa pamilya sa pamamagitan ng pagpapakita ng wagas na kaligayahan sa natamong tagumpay. Maiiwasan ang pagiging mainggitin at pagiging kontrabida sa natamong tagumpay ng iba. Alamin Sa pagtatapos ng modyul na ito, inaasahan na ikaw ay: a. nahihinuha na: (1) ang bukas na komunikasyon sa pagitan ng mga magulang at mga anak ay nagbibigay daan sa mabuting ugnayan ng pamilya sa kapuwa; (2) ang pag-unawa at pagiging sensitibo sa pasalita, di-pasalita at virtual na uri ng komunikasyon ay nakapagpapaunlad ng pakikipagkapuwa; at ang pag- unawa sa limang antas ng komunikasyon ay makatutulong sa angkop at maayos na pakikipag-ugnayan sa kapuwa; at b. naisasagawa ang mga angkop na kilos tungo sa pagkakaroon at pagpapaunlad ng komunikasyon sa pamilya. (ESP8PB-If-3.3; EsP8PB-If-3.4) Suriin Panuto: Tugon sa Sitwasyon! Basahin ang mga sitwasyon at sagutan ang kasunod na tanong. Isulat ang sagot sa sagutang papel. 1. Ang iyong kapatid ay dumaranas ng matinding depresyon dahil sa cyberbullying. Bilang nakatatandang kapatid, sa paanong paraan mo siya kakausapin upang matulungan siya sa kaniyang problema? 2. Napansin mo sa inyong group chat sa maraming gumagamit ng mga salitang nakakasakit ng damdamin. Paano mo hihikayatin ang iyong mga kasamahan na maging sensitibo sa pakikipagkomunikasyon? Pagyamanin / Isagawa Panuto: Kilos at Bunga. Punan mo ang hinihingi ang talahanayan. Isulat ang sagot sa sagutang papel. 29
ANGKOP NA KILOS Hal. Pagsasabi ng totoo sa aking BUNGA/ RESULTA Hal. Mas pagkakatiwalaan ako ng aking magulang magulang 1. 1. 2. 2. 3. 3. 4. 4. 5. 5. Tayahin Panuto: Pangatwiranan Mo! Basahin at unawaing mabuti ang sumusunod na mga pahayag. Pumili lamang ng dalawa (2) at ibigay ang iyong paliwanag sa mga pahayag na napili. Isulat ang iyong sagot sa sagutang papel. 1. Ang pinakamahalagang bagay sa komunikasyon ay ang pakinggan at unawain kung ano ang hindi maisatinig. 2. Ang mabisang pakikipagkomunikasyon ay nagsisimula sa oras na mapagtanto ng tao na lahat tayo ay magkakaiba ng pagtingin sa mga bagay sa mundo. 3. Anumang problema sa pamilya malaki man o maliit ay nagsisimula sa hindi maayos na komunikasyon. Pagpapaliwanag sa unang napili: Pagpapaliwanag sa ikalawang napili: 30
Sanggunian: MELCs - Most Essential Learning Competencies, ESP - Edukasyon sa Pagpapakatao Curriculum Guide EsP- DepEd Alternative Delivery Mode, Unang Edisyon 2020 Bognot, Regina Mignon C. et.al. (2013). Edukasyon sa Pagpapakatao 8 Modyul para sa mga Mag-aaral. Vibal Publishing House Inc. Pasig City, NCR Cuncic, A., 2019. oureverydaylife. Accesed May 11, 2020 Banduch, Kaitlin, (2014). "Using the Theory of Motivated Information Management (TMIM) and Family Communication Patterns (FCP) to Understand Individual Decisions to Undergo Genetic Testing for Huntington's Disease (HD)." Electronic Thesis or Dissertation. Kent State University. Accessed May 11, 2020 from Paz, Y. L. Accesed May 11, 2020, ngkomunikasyon/. prezi. (n.d.). Accesed May 11, 2020, communication-patterns-model/. Rick Peterson. et.al., 2009. "Families First-Keys to Successful Family Functioning: Communication." Publications and Educational Resources, Virginia State University. Isinumite kay: EDGARDO S. NUNAG EPSvr 1 - EsP 31
EDUKASYON SA PAGPAPAKATAO 8 SARILING LINANGANG MODYUL Modyul 7: Ang Panlipunan at Pampolitikal na Gampanin ng Pamilya Pangalan:_________________________________ Q1W7 Seksiyon:__________________________________ Petsa: ___________________ Isaisip Panimula (Batayang Konsepto) Isa sa pinakadakilang utos ng ating Panginoon ay ang mahalin ang iyong kapuwa gaya ng pagmamahal sa sarili. Ipinapakita rito kung paano tinutulungan ang sarili na mapabuti, gayundin dapat ang ipakitang paraan ng pagtulong sa kapwa. Kailangang bukal ito sa kalooban ng tao at higit sa lahat hindi isang pagbabalat-kayo lamang. Maraming paraan kung paano makatulong ang isang tao sa kanyang kapuwa at pamayanan. Ibig sabihin ang pamilya ay may ginagampanang papel sa lipunan. Una, maaaring sa pagbibigay ng personal na tulong; tulong moral o pinansyal. Pangalawa, pagsasabuhay ng bayanihan. Pangatlo ay maging mapagkalinga sa kalikasan ng pamayanang kinasasakupan. Sa pagbibigay ng tulong sa ating kapwa at pamayanan ay laging tandaan ang aral ng Bibliya sa aklat ng Mateo 6:1 Ang Salita ng Diyos (SND), "Mag-ingat kayo na huwag gawing pakitang-tao lamang ang inyong pamamahagi sa mga kahabag-habag. Kung magkagayon ay hindi kayo tatanggap ng gantimpala sa inyong Ama sa langit". Isaisip na ang pagtulong sa kapuwa ay dapat bukal sa kalooban at hindi na kailangang ipagmayabang upang makaani ng papuri. Ang ganitong gawain ay pagsasabuhay sa gampanin ng pamilya ng kaniyang papel panlipunan. Kaakibat ng pagbibigay ng tulong ay ang pangangalaga sa batas panlipunan na napakahalagang masunod at maprotektahan ng mamamayan. Kung saan pinapamahalaan nang mabuti at hindi inaabuso ng taong-bayan. Kung mayroong papel ang pamilya sa lipunan mayroon din itong pananagutang pampolitikal. Ang sumusunod ay mga karapatan ng pamilya na dapat isaalang-alang, pangalagaan at isagawa: a. Ang karapatang umiiral at magpatuloy bilang pamilya 32 ito ay
b. Ang karapatang isakatuparan ang kanyang pananagutan c. Ang karapatang maging pribado ang buhay d. Ang karapatan sa pagkakaroon ng bigkis at institusyon ng kasal e. Ang karapatan sa paniniwala at pagpapahayag ng pananampalataya at pagpapalaganap nito f. Ang karapatang palakihin ang mga anak g. Pananampalataya h. Pagpapahalaga sa kultura at tradisyon\Karapatang magtamo ng pisikal Panlipunan i. Pampolitikal at pang-ekonomiyang seguridad Ang panlipunan at pampolitikal na gampanin ay natural na tungkulin ng isang indibidwal sa totoong buhay. Sa katunayan, magkatuwang ang lipunan at mamamayan sa pangangalaga nito. Kung ang lipunan at mamamayan ay walang wastong pamamalakad at pagsunod sa naturang gampanin, maaari itong makalikha ng negatibong epekto tulad ng kaguluhan. Kung kaya, bilang mamamayan nararapat na mapanagutan ang tungkulin upang maging isang huwaran. Alamin Sa pagtatapos ng modyul na ito, inaasahan na ikaw ay: a. natutukoy ang mga gawain o karanasan sa sariling pamilya na nagpapakita ng pagtulong sa kapitbahay o pamayanan (papel na panlipunan) at pagbabantay sa mga batas at institusyong panlipunan (papel na pampolitikal); at b. nasusuri ang isang halimbawa ng pamilyang ginagampanan ang panlipunan at pampolitikal na papel nito. (ESP8PB-Ig-4.1; ESP8PB-Ig-4.2) Tuklasin Panuto: Tukuyin ang Kawang-gawa. Basahin ang mga sitwasyong nasa kahon. Lagyan ng kung nagpapahayag ng pagtulong sa kapitbahay o pamayanan. Lagyan ng kung nagsasaad ng pagbabantay sa batas o institusyong panlipunan. Isulat ang sagot sa sagutang papel. 33
1. Ang pamilyang Santos ay nagbigay ng donasyon sa mga naging apektado ng pagbaha. 2. Nakilahok sa assembly meeting ng barangay si Gina. 3. Ang mga kabataan ay nagboluntaryong sumali sa pagtatanim ng halaman. 4. Ang mga kalalakihan sa barangay Mataas ay nagtutulongan sa paggawa ng reading center. 5. Tulong-tulong ang lahat sa pag-apula ng apoy sa nasunog na bahay. 6. Ang mag-inang Fe at Marina ay nakikilahok sa clean and green project ng barangay. 7. Binibigyan ni Susan ng tamang edukasyon ang mga anak. 8. Karapatan ng bawat isa ang bumoto tuwing may eleksyon 9. Si Elza ay nagtext sa 8888 upang masugpo ang karahasan sa trabaho. 10. Karapatan ng bawat sanggol na isilang, mabigyan ng pangalan at maaruga. Suriin Panuto: Repleksyon: Malasakit sa Kapuwa. Basahin ang balita sa ibaba. Pagkatapos ay suriin kung ang balita ay isang halimbawa ba ng pagganap ng tungkuling panlipunan at pampulitikal ng isang tao o pamilya. Sagutin ang mga gabay na tanong, gawin ito sa sagutang papel. "Malasakit sa Pandemic" SYC, Rotaract Surigao namahagi ng Relief Umani ng suporta sa mga kababayan at social media ang proyektong #TINABANGAY na lumikom ng mahigit sa Php 100,000 na ipinambili ng mga pagkain para sa ipinamahaging refief goods sa mga naghihirap na kababayang Surigaonon. April 15, 2020 nang magsimulang mamahagi ng relief goods ang mga kabataan para sa pinakamahirap na pamilya, mga walang tirahan at mga less privilege kung saan pinuntahan nila ang 10 city barangays, 8 island barangays at 1 mainland barangay ng munisipalidad ng San Francisco, SDN. Malaki ang naging pasasalamat ng naturang organisasyon sa ipinakitang suporta ng 34
mga opisyales sa gobyerno at simpleng mamamayan sa pamamagitan ng pagbibigay ng pera at bigas bilang donasyon sa kabila ng pandemic na nararanasan ng lahat. Samantala, patuloy pa rin sa pagtanggap ng donasyon ang grupo para sa ikalawang yugto ng pamamahagi ng relief goods. Ang naturang fund raising ay kolaboratibong proyekto ng Rotaract Metro Surigao sa pangunguna ni Bb. Jean Daryl P. Ampong at G. Raxiety G. Adolfo, Executive Director ng Surigao Youth Convergence (SYC) at kooperasyon ng mga miyembro nito. Impormasyon mula kay G. Remuel M. Coles, Rotary M. Coles, Rotaract Member Gabay na Tanong: 1. Naisabuhay ba ang bayanihan sa isinagawang pagtulong? Paano? 2. Bilang kabataan, nararapat bang tularan ang ganitong gawain ng ibang tao sa pagbibigay ng tulong sa kapuwa at pamayanan? Oo o Hindi. Bakit? Pagyamanin / Isagawa Panuto: Nakatulong Kaya Ako? Sumulat ng isang sanaysay na may dalawang talata tungkol sa pansariling karanasan na nagpapakita ng pagtulong sa kapitbahay o pamayanan (papel na panlipunan) at pagbabantay sa mga batas at institusyong panlipunan (papel na pampolitikal). Gawin ito sa sagutang papel. Rubriks sa Pagmamarka Pamantayan Napakasuhay (10 Puntos) Mahusay (8 Puntos) Nangangailangan ng Pag-unlad (4 Puntos) Nilalaman Nailahad ang wastong kaisipan at ideya hinggil pananagutang panlipunan at pampolitikal ng Hindi gaanong Nailahad ang wastong kaisipan at ideya hinggil pananagutang panlipunan at pampolitikal ng Hindi nailalahad ang wastong kaisipan at ideya hinggil pananagutang panlipunan at pampolitikal ng pamilya. pamilya. pamilya. Organisasyon Mayroong simula, gitna, wakas at kongkulsyon Mayroong simula, gitna, wakas ngunit walang kongklusyon Mayroong simula ngunit walang gitna, wakas at kongkulsyon Kabuuang puntos 35
Ditro isulat ang sanaysay sa Pagyamanin/Isagawa: 36
Tayahin Panuto: Kumpletuhin Mo. Isulat sa sagutang papel ang mga hinihinging detalye sa talahanayan. Bagong Kaalaman
Paksang nakakuha ng interes 2
Tanong na gustong mabigyan ng kasagutan
Sanggunian: MELCs - Most Essential Learning Competencies, ESP - Edukasyon sa Pagpapakatao Curriculum Guide EsP- DepEd Alternative Delivery Mode, Unang Edisyon 2020 Bognot, Regina Mignon C. et.al. (2013). Edukasyon sa Pagpapakatao 8 Modyul para sa mga Mag-aaral. Vibal Publishing House Inc. Pasig City, NCR Ang Papel na Panlipunan at Pampulitikal ng Pamilya. Accessed, September 30, 2014. Peligrino, Ani. academia.edu. T (accessed May 25, 2020). Isinumite kay: EDGARDO S. NUNAG EPSvr 1 - EsP 37
EDUKASYON SA PAGPAPAKATAO 8 SARILING LINANGANG MODYUL Modyul 8: Ang Gampaning Tumulong ng Pamilya Pangalan:______________________________ Q1W8 Seksiyon: Petsa______________________ Isaisip Panimula (Batayang Konsepto) Ang pagmamahal ay nagsisimula sa tahanan at napapalaganap sa pamayanan. Tulad na lamang ng pagtuturo at pagpapakita ng mga magulang na maging bukas-palad ang isang bata sa kanyang mga kapatid ay maghihikayat sa kanya na maging matulungin sa mga taong nangangailangan sa kanyang pamayanan. Ito ay palatandaan ng isang pamilya na may pananagutan sa kapuwa na tinitiyak ang kapakanan ng bawat miyembro ng pamayanan. Sa simpleng gawaing ito, nalilinang ang pagiging mapagmalasakit at kabayanihan ng isang bata. Kapag maayos ang paglinang ng pagpapahalagang ito, maipapamalas din ng bata ang pagmamalasakit hindi lamang sa kanyang kapuwa-tao kung hindi maging sa kanyang kapaligirang tinitirhan. Ito ay papel na panlipunan ng pamilya. Bunga nito, nakabubuo siya ng mga hakbang upang maisabuhay ang pagpapahalagang ito. Maaari siyang manguna sa mga gawain o magsulong ng mga batas hinggil sa kaayusan, karapatang pantao at pangangalaga sa kapaligiran. Ang kanyang pakilalahok sa isyung politikal ay nagpapahiwatig na maayos ang pagkahubog sa kanyang pagkatao ng kanyang pamilya. Ngunit minsan ay nakalilimutan natin ang kanya-kanyang responsibilidad kung kaya tayo ay napapariwara at nalilihis sa tamang daan. Gayunpaman, nariyan ang batas ng lipunan na siyang gumagabay sa bawat kilos at gawi ng tao. Kinakailangang palaganapin din natin ang kamalayan ng bawat isa tungkol sa papel pampolitikal at panlipunan. Dapat pag-ibayuhin ng pamilya ang pangangalaga at pagpatitibay sa gampaning pampolitikal at panlipunan upang mapaunlad at maging aktibong mamamayan. Halimbawa, sa panahon ng pandemic, isa sa mga protocols ng DOH ay ipagbigay-alam sa kinauukulan ang mga taong may travel history sa mga lugar na may COVID 19 ay nagawa pang magsinungaling. Bilang mamamayan, dapat maging mulat tayo sa sinumang nakalabag sa batas na ito. Dagdag pa rito, sa oras ng sakuna ang anak na rescuer ay hindi lamang nakatuon sa pagligtas ng sariling pamilya kung hindi isinasaalang-alang din ang kaligtasan ng iba. 38
Nagpapahiwatig lang ito na dapat mangibabaw rin ang pagmamahal sa kapuwa dahil ito ay pagtugon sa tawag ng tungkulin sa lipunan. Gagawin natin ito upang mapangalagaan at manatiling ligtas ang pamayanan sa anumang banta ng virus. Nangangahulugan lamang ito na malaki ang papel ng pamilya sa pagbuo ng isang mapagmahal na lipunan. Nakaatang sa mga balikat ng bawat miyembro nito ang pananagutan upang matiyak na maging maayos at handa ang ating lipunan laban sa maraming banta ng makabagong panahon. Pakaingatan natin ang ating pamilya sapagkat kapag ito ay nasira, maglalaho rin ang kahulugan ng moralidad ng ating lipunan. Maging mapanagutan hindi lamang sa ating pamilya kung hindi maging sa kapuwa upang makabuo tayo ng isang malago, mapagmahal at maunlad na bayan. Alamin Sa pagtatapos ng modyul na ito, inaasahan na ikaw ay: a. nahihinuha na may pananagutan ang pamilya sa pagbuo ng mapagmahal na pamayanan sa pamamagitan ng pagtulong sa kapitbahay o pamayanan (papel na panlipunan) at pagbabantay sa mga batas at institusyong panlipunan (papel na pampolitikal); at b. naisasagawa ang mga gawaing angkop sa panlipunan at pampolitikal na papel ng pamilya. (EsP8PB-Ih-4.3; ESP8PB-Ih-4.4) c. Tuklasin Panuto: Mag-anihan Tayo. Ibigay ang bungang aanihin kung ang itinanim ay pagmamalasakit, pagbabayanihan, pagkamasunurin, at pagtaguyod sa karapatang pantao. Gawin ito sa sagutang papel. PAGMAMALASAKIT PAGBABAYANIHAN PAGKAMASUNURIN PAGTATAGUYOD SA KARAPATANG PANTAO 39
Suriin Panuto: Gampanin ng Pamilya, Suriin. Basahin at unawain ang sitwasyon sa kahon na nagpapakita ng isang gawaing angkop sa lipunan at pampolitikal na papel ng pamilya. Pagkatapos, sagutin ang mga gabay na tanong. Isulat ang sagot sa sagutang papel. Nakababahala na ang pagdami ng nagkakalagnat sa barangay ni Jay. Ang lalong nakatatakot ay may tatlo nang namatay sa mga ito. Napag-alamang dengue ang dahilan. Para sa kanya malinis naman ang kanilang barangay dahil nasunod naman ang paalala ng Rural Health Unit (RHU) na search and destroy, self- protection measures, seek early consultation at say no to indiscriminate fogging o (4S) ngunit may isang bakanteng lote na may mga basurang nakatiwangwang gaya ng bote na may lamang tubig ang kanyang natuklasan. Tumungo agad si Jay sa Barangay Hall para ibalita ang kanyang nakita. Agad namang tumugon ang mga kabarangay sa paglilinis na pinangunahan ng punong-barangay kaya napanatag na ang loob ni Jay. Gabay na tanong: 1. Ano ang masasabi mo sa agarang aksiyon na ginawa ng kabarangay ni Jay na pinangungunahan ng punong-barangay? 2. Kung ikaw si Jay, ano ang maaari mong gawin para makatulong sa iyong komunidad para maiwasan ang pagkakasakit ng dengue? Pangatwiranan. 40
RUBRIKS SA PAGSAGOT NG MGA TANONG Pamantayan Napakahusay Mahusay Nangangailangan (15 puntos) (10 puntos) ng Pag-unlad (5 puntos) Nilalaman ng Nabigyan ng Nabigyan ng Hindi napupunan ng Sagot angkop na sagot angkop na sagot angkop na sagot ang ang lahat ng tanong ang lahat ng tanong lahat ng tanong. at malinaw na bagaman hindi Hindi malinaw ang napangatwiranan. gaanong malinaw pangangatwiran. ang pangangatwiran. Tayahin Panuto: Basahin at unawaing mabuti ang bawat aytem. Isulat ang letra ng tamang sagot sa sagutang papel. 1. Ano ang kailangang gawin ng pamilya upang umunlad ang buhay? A. magtatrabaho sa lahat ng oras B. magsikap na makamit ang mga pangarap C. makipag-ugnayan sa gobyerno at humingi ng tulong D. makipag-ugnayan sa ibang pamilya at ibang sektor ng lipunan 2. Napagtapos ni Lea ang kaniyang sarili sa pag-aaral sa tulong ng scholarship program ng kanilang barangay at isa na siyang ganap na doktor. Anong papel ang dapat gampanan ni Lea sa lipunan? A. tulungan ang mga kaibigan B. tulungan ang mga kabarangay C. tumulong lamang ang mga maykaya D. ibalik ang tulong na nakuha niya sa pamamagitan ng kawang-gawa 3. Isa kang magaling na event organizer at batid mong nalalapit na ang kapistahan sa inyong lugar. Bilang isang kasapi sa lipunan, ano ang nararapat mong gawin? A. hintayin na may humingi ng tulong sa iyo B. mag-alok ng tulong upang mapabilis ang paghahanda C. pagsasawalang bahala sa gagawing paghahanda ng mga kabarangay 41
D. tumulong na may kapalit na bayad sapagkat hindi libre ang iyong serbisyo 4. Napansin mong marumi ang inyong bakuran at nalalapit na ang Barangay Clean and Green Program Evaluation. Ano ang nararapat mong gawin? A. ipagkibit balikat mo na lamang ito B. agad mo itong aasikasuhin nang bukal sa kalooban C. tawagin ang nakababatang kapatid at utusan na linisin ito D. hikayatin ang ibang kasapi ng pamilya na maglinis ng bakuran 5. Bakit kailangang maranasan ng tao ang magmahal at mahalin? A. Upang maging ganap ang pagkatao B. Upang maging ganap ang pagkalalaki C. Upang maging ganap ang pagkababae D. Upang ganap na maranasan ang pag-ibig Sanggunian: MELCs - Most Essential Learning Competencies, ESP - Edukasyon sa Pagpapakatao Curriculum Guide EsP- DepEd Alternative Delivery Mode, Unang Edisyon 2020 Bognot, Regina Mignon C. et.al. (2013). Edukasyon sa Pagpapakatao 8 Modyul para sa mga Mag-aaral. Vibal Publishing House Inc. Pasig City, NCR Le Poire, Beth A. "Family Communication Nurturing and Control in Changing World." In Family Communication Nurturing and Control in Changing World. Sage Publications, Inc., 2005. Cindy Horst, Marta Bivand Erdal, Noor Jdid. "The "good citizen": asserting and contesting norms of part participation and belonging in Oslo." Routledge Taylor & Francis Group (Informa UK Limited, trading as Taylor & Francis Group) 43 (October 2019): 76-95. Peligrino, Ani. academia.edu. T (accessed May 25, 2020). officialgazette.gov.ph. Januray 26, 2001. (accessed May 29, 2020). covid19.gov.ph. March 30, 2020. (accessed May 29, 2020). jfklibrary.org. (accessed May 29, 2020). Arora, Paavani. voicesofyouth.org. April 9, 2020. divided-we-fall (accessed May 30, 2020). Isinumite kay: EDGARDO S. NUNAG EPSvr 1 - EsP 42
Susi sa Pagwawasto Modyul 1. Modyul 3. Modyul 5. 5.Mali 4.Tama 3.Tama 2.Tama 1.Tama Tayahin 5. Tama 4. Tama 3. Tama 2.Tama 1. Mali Tayahin 5.A 4.C 3.B 2.D 1.E Tayahin Modyul 7. Tala 1.Puso 2. Tala 3. Puso 4. Puso 5. Puso 6. Puso 7. Tala 8. Tala 9. Tala 10. Tuklasin Modyul 8. 1.B 2. C 3. D 4. D 5. A Tayahin 43