ANG Pahayagan ng Partido Komunista ng Pilipinas Pinapatnubayan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo Tomo LII Blg. 12 Hunyo 21, 2021 EDITORYAL Pa pa na gu tin si Du ter te sa ma du du gong kri men sa ba yan Iki na lu god ng ilam pung-li bong pa mil ya ng mga bik ti ma ng hu wad na "ge ra kontra dro ga" ang pa sya ka ma kai lan ng ta ga-u sig ng Inter na tio nal Cri ‐ mi nal Court (ICC) na itu tu loy ni to ang pag-iim bes ti ga kay Rod ri go Du ‐ ter te sa mga "kri men la ban sa sang ka tau han" kaug nay ng lak sa-lak sang ka so ng pa ma mas lang ng mga pu lis mu la 2016 hang gang 2019. Ma la king ba ngu ngot ni Du ter te na ha tu lan si ya ng ICC na may sa la at ita pon sa ku lu ngan. Ka ya na man, kung pa paa nong iki na lu god ng mga bik ti ma ang hak ba ngin ng ICC na itu loy ang ka so la ban kay Du ter te, ay ga no on na man ang kan yang pag ka ‐ ya mot. Bi na ti kos ito ng Ma lacañang at si na bing hin ding-hin di ito ma ki ki ‐ pag tu lu ngan sa isa sa ga wang im bes ‐ ti ga syon sa ilam pung li bong ka so ng pag pa tay ng pu lis mu la 2016. Ang pag-u sad ng ka so sa ICC ay iti nu tu ring ng mga bik ti ma na isang pa su long na hak bang sa hi na ha ngad ni lang ka ta ru ngan at pag pa pa na got kay Du ter te sa na ging sis te ma ti kong pag-a ta ke at ma la wa kang pa ma ‐ mas lang sa mga si bil yan sa ila lim ng kan yang ti ra ni ya. Iti nu tu ring din ito ng mga de mok ra ti kong pwer sa na ba ha gi ng pag si ngil sa wa lang-ha bas na pag yu rak sa mga ka ra pa tang-tao sa isi na sa ga wa ni tong ge rang pag ‐ su pil sa ma ma ma yang Pi li pi no at ge ‐ ra la ban sa ma ma ma yang Mo ro. Bu kod sa pag-a nun syong itu tu ‐ loy ang ka so sa ICC, iki na lu god din ng mga de mok ra ti kong pwer sa ang isi nam pa ng ilang kong re sis ta sa US na Phi lip pi ne Hu man Rights Act. Ito ay pa nu ka lang ba tas na nag pa pa ti gil sa gub yer no ng US na mag bi gay ng ayu dang mi li tar sa re hi meng Du ter te da hil sa la ga nap na pag la bag sa mga ka ra pa tang-tao. Ma ra pat la mang na itu lak ang ka so la ban kay Du ter te sa ICC at pa pa na gu tin si ya sa iba't ibang pa ‐ ra an. Ang wa lang-ha bas na pa ma ‐ mas lang sa ta bing ng "ge ra kontra ‐ dro ga" ang sa la la yan ng iti na tag ni ‐ yang ti ra ni ya kung saan inu pat ni ya ang pu lis at mga sun da lo na pu ma ‐ tay nang pu ma tay nang wa lang ta ‐ kot o pa na na gu tan. Gi na mit ni ya ang kan yang hu wad na "narcolist" para palabasing sangkot sa droga ang kanyang mga karibal (tulad ni Sen. Leila de Lima) at paluhurin, sikilin o paslangin sila. Sa na ka li pas na li mang taon, na ‐ ging pa la sak na sa araw-a raw ang hu wad na kat wi ran ng mga pu lis na ang mga bik ti ma ng pa ma mas lang ay "nan la ban" sa mga ope ra syong "tok ‐ hang" ng Phi lip pi ne Na tio nal Po lice (PNP) na ka da la sa'y isi na sa ga wa sa ka la li man ng ga bi o ma da ling-a raw. Sa ha los la hat ng ka so, ang ini lu lu bid na kwen to ng mga pu lis ay pi na bu ‐ laa nan ng mga ka pa mil ya at sak si na nag pa tu nay na ang mga bik ti ma ay
wa lang ka la ban-la bang pi nas lang sa mga ope ra syong li ki da syo n. Li bu-li bo rin ang ka so ng mga pag pas lang na isi na ga wa ng mga "de ath squad" na pi na ni ni wa la ang ha wak at pi no pon ‐ do han mis mo ni Du ter te at ng mga upi syal ng pu lis at mi li tar. Pi na la bas na "ge ra kontra-dro ga" pe ro ang to too'y ge ra pa ra pa lu hu rin ang mga lo kal na sin di ka to sa dro ga at ob li ga hin si lang mag la gay ka pa lit ng "pro tek syo n" at ku mu ha ng sup lay mu la sa mga ka sab wat ni Du ter te na sin di ka to sa Chi na. Hi na wa kan ni Du ‐ ter te ang is mag ling ng sha bu at iba pang kontra ban do sa pa ma ma gi tan ng pag pa pai la lim ng Bu reau of Cus ‐ toms sa kontrol ng mi li tar. Kung gi na mit ni Du ter te ang "narco list" sa "gera kontra-droga," gi na mit na man ni ya ang "red-tag ‐ ging" pa ra pa la ba sing "sang kot sa ar ma dong ki lu san" ang mga ak ti bis ‐ ta at big yang-mat wid ang ar ma dong pag su pil sa ka ni la. Esti long "tok ‐ hang" na li ki da syon o ekstra hu di syal na pa ma mas lang ang si ya ring gi na ‐ ga mit ng pu lis at mga sun da lo sa mga "joint ope ra ti ons" la ban sa mga si bil yan mu la noong 2018. Ga ni to ang gi na wa sa Neg ros, Pa nay, Sout hern Ta ga log, Bicol at iba pang lu gar kung saan ha rap-ha ‐ ra pang ti nar get ng ma ra mi hang pa ‐ ma mas lang ng mga pu lis ang mga ki ‐ la lang li der-ma sa at mga ak ti bis ta. Sa buong ban sa, gi na ga mit ng PNP at Armed Forces of the Phi lip pi nes (AFP) ang es ti long "tok hang" pa ra pa la ba sing "nan la ban" ang mga pi ‐ na pa tay na li der sa ko mu ni dad, ak ti ‐ bis ta at mga ka sa pi ng mga or ga ni ‐ sa syong ma sa na diu ma no'y hi na ‐ hai nan ng man dam yen to de ares to. Kaa ki bat din ni to ang pag ga mit ng mga "de ath squad" pa ra isa-i sang pas la ngin ang mga ak ti bis ta, ta ga ‐ pag ta gu yod ka ra pa tang-tao, abu ga do, mga sak si at iba pang kri ‐ ti ko ng re hi men at ng AFP at PNP. ng Ma ta pos ang li mang taon, wa ‐ lang-ha bas pa rin ang mga ope ra ‐ syong pag pas lang sa utos ni Du ter ‐ te. Asa han na la lo pa itong ti tin di ha bang pa pa la pit ang elek syong 2022 kung saan ta tar ge tin ang mga pu li ti kong ka la ban o ka ri bal ni Du ‐ ter te at ng kan yang mga ali pu res, ANG Nilalaman Editoryal: Papanagutin si Duterte sa Tomo LII Blg. 12 | Hunyo 21, 2021 madudugong krimen sa bayan 1 Kaso ni Duterte sa ICC, gumugulong 3 Ang Ang Bayan ay inilalabas sa Menor de edad, 2 pang Lumad, minasaker 3 wikang Pilipino, Bisaya, Iloco, 5 magsasaka, pastor, inaresto 3 Hiligaynon, Waray, Ingles at Espanyol. Insidente sa Masbate, iimbestigahan - NDFP 4 Tumatanggap ang Ang Bayan ng mga Mga protestang bayan 4 kontribusyon sa anyo ng mga artikulo 3 magsasaka, dinukot at pinaslang 4 at balita. Hinihikayat din ang mga Pagmamanikluhod ni Duterte sa US at China 5 mambabasa na magpaabot ng mga Walang bakuna sa hindi kaalyado 5 puna at rekomendasyon sa ikauunlad 3 armadong aksyon ng BHB sa isang linggo 5 ng ating pahayagan. Ang maging bakla sa BHB 6 Sa madaling salita 7 @prwc_info Industriya ng langis sa Pilipinas 8 Kalagayan sa industriya ng asukal 9 Tagumpay ng manggagawang-bukid sa Negros 10 G7 at NATO, ginamit ng US laban sa China 10 Ang Ang Bayan ay inilalathala dalawang beses bawat buwan ng Komite Sentral ng Partido Komunista ng Pilipinas 2 ka tu lad ng na ging ope ra syong pag ‐ pas lang ng PNP sa meyor ng Cal ba ‐ yog City (i sang li der ng Li be ral Party sa Eas tern Vi sa yas) sa ta bing ng ope ra syong "kontra-in sur hen sya ." May ro on ding im por ma syon na pla ‐ no hang gang sa tuk tok ng AFP at PNP na mag sa ga wa ng mga ope ra ‐ syong "fal se flag" o yaong mga ope ‐ ra syong pag pa tay na ibi bin tang sa Ba gong Huk bong Ba yan. Maaa ri ring isa ga wa mu li ang mga ope ra syon ng ma ra mi hang pag pa tay o pag-aa res ‐ to sa mga ak ti bis ta sa des pe ra syong lum pu hin ang li gal na de mok ra ti ‐ kong ki lu san. Ang li mang-ta ong re hi men ni Du ter te ay li mang taon ng te ro ris mo sa an yo ng kam pan ya ng ma la wa ‐ kang pa ma mas lang at pag yu rak sa mga ka ra pa tang-tao sa ta bing ng "ge ra kontra-dro ga" at ma ru ming ge ra la ban sa taum ba yan. Da hil di ‐ to, la bis-la bis ang uhaw ng sam ba ‐ ya nang Pi li pi no pa ra sa ka ta ru ngan at pa ra pa na gu tin si Du ter te sa tu ‐ wi rang pa pel ni ya sa kam pan ya ng pa ma mas lang, ga yun din sa ma tin ‐ ding ko rap syo n, pag tat ray dor sa ka sa rin lan ng ban sa at iba pang kri ‐ men la ban sa ma mama yan. Ang la bis na ta kot na ma pa na ‐ got sa kan yang mga kri men pag ta ‐ pos ng kan yang ter mi no bi lang pre ‐ si den te ang isa sa pi na ka ma la king da hi lan kung ba kit nag ka ka pit-tu ko si Du ter te sa po der. Nais ni yang ma ma tay na na kau po sa tro no at hin di na ka ka de na sa bar to li na. Ka ya aba la si ya nga yon at kan yang mga ka sa pa kat sa iba't ibang is ke ma pa ‐ ra pa tu loy na ha wa kan ang po der, tu wi ran man o sa pa ma ma gi tan ng kan yang anak o ali pu res. Da pat pa tu loy na buuin ang pag ka kai sa ng sam ba ya nang Pi li pi no upang paa li ngaw nga win ang si gaw na pa na gu tin, usi gin, li ti sin at pa ru ‐ sa han si Du ter te sa kan yang pi na ‐ ka ma la la king kri men la ban sa sam ‐ ba ya nan. Da pat pus pu sang isu long ang mga pa ki ki ba ka pa ra bi gu in ang is ke ma ni yang ma na ti li sa po der pa ‐ ra ma ka ta kas sa pa na na gu tan at ta pu sin sa la long ma da ling pa na hon ang ma du gong pag ha ha ri ng kan ‐ yang ti ra ni ya. Hunyo 21, 2021 ANG BAYAN
Kaso ni Duterte sa ICC, gumugulong Por mal na hu mi ngi ng aw to ri sa syon noong Hunyo 14 si Fa tou Ben sou da, pu ‐ nong taga-usig ng Inter na tio nal Cri mi nal Court (ICC), sa mga hus ga do ng na tu rang kor te pa ra buk san ang im bes ti ga syon sa "ge ra kontra-dro ga" ng re hi ‐ meng Du ter te kaug nay sa mga rek la mong isi nam pa ng mga bik ti ma laban di to. Nagretiro si Bensouda noong Hulyo 15 at pormal siyang pinalitan ni Kharim Khan na magtutuloy sa kaso. Ika la wang yug to ito sa anim na hak bang na pro se so ng pag li li tis ng ICC sa mga kri mi nal na ka song ini ‐ ha in sa kor te. Ta pos na ang pau nang ek sa mi na syon (u nang yug to) kung saan ipi nir me ni Ben sou da na may "resonableng na ba ta yan pa ra pa ni ‐ wa la ang na ga nap ang kri men la ban sa sang ka tau han na pag pas lang" sa pa gi tan ng Hul yo 16, 2016 (u nang araw ng pag-u po ni Rod ri go Du ter te) hang gang Mar so 16, 2019 (a raw na por mal na ku ma las ang Pi li pi nas sa ICC) sa "ba lang kas ng ge ra kontra- dro ga" ng rehi meng Du ter te. Ayon kay Ben sou da, ka hit pa uma lis ang Pi li pi nas sa ICC noong 2019, maaa ri pa ring su ri in ng kor te ang mga kri men sa pa na hong myembro pa ni to ang ban sa. Sak law ng ICC ang pag li li tis ng apat na tipo ng kri men - he no sid yo, mga kri men sa ba lang kas ng ge ra, kri men la ban sa sang ka tau han at kri men ng ag re syo n na ayaw litisin ng mga kasaping bansa. Kasu nod na yug to ng im bes ti ga syon ang pau ‐ nang pag li li tis (pre-tri al), pag li li tis, pag-a pe la at hu li ang pag pa pa tu pad ng pa ru sa. Me nor de e dad, 2 pang Lu mad, mi na sa ker ng 3rd SFB Wa lang pa kun da ngang pi na pu tu kan ng mga pwer sa ng 3rd Special Forces Bat ta li on (SFB) ang anim na Lu mad-Ma no bo sa Ba ra ngay Dia ‐ ta gon, Lia nga, Su ri gao del Sur noong ha pon ng Hun yo 15. Pi na ni ni wa la ang ti ‐ nortyur ba go brutal na pi nas lang ang tat lo sa ka ni la - si na Willy Rod ri guez, 32, Le nie Rivas, 21, at ang 12-an yos na kapatid niyang si Angel Rivas. Pi na ni ni wa ‐ la ang gi na ha sa ang magkapatid na Rivas ba go tadtarin ng ba la ang ka ni lang mga ari. Ang tat lo pang mag sa sa ka ay na ka ta kas. Estud yan teng Gra de 6 ang ba ‐ tang Rivas sa Alternative Learning System (ALS) ng Department of Education. Si na Le nie Rivas at Rod ‐ ri gu ez ay mga ka sa pi ng or ga ni sa ‐ syong Lu mad na Ma la hu ta yong Pa ‐ Su mu su nod kig bi sog (MAPASU). La hat si la ay mga re si ‐ den te ng Sit yo Pa nuk mo an, Dia ta ‐ gon. alang sa Ti nang ka ng 3rd SFB na ta bu nan ang kri men sa pag sa bing mga ka sa pi ng Ba gong Huk bong Ba yan (BHB) ang tat long bik ti ma. Ma ta gal nang na ka kam po ang mga pwer sa ng 3rd SFB at 48th IB sa Sit yo Man luy-a sa Dia ta gon pa ra bu la bu gin at pa la ya ‐ sin ang mga Lu mad sa ka ni lang mga ko mu ni dad di to at ha wa nin ang daan sa pag pa sok ng ma la la king kum pan ‐ yang mi na sa Andap Val ley. Nagpro tes ta sa ha rap ng Com ‐ mis si on on Hu man Rights ang iba't ibang prog re si bong gru po noong ha ‐ pon ng Hun yo 17 pa ra kun de na hin ang ma sa ker. Ang ma sa ker na ito ay ika-25 sa ila lim ng re hi meng Du ter te at ika la wa na sa Dia ta gon. ANG BAYAN Hunyo 21, 2021 5 mag sa sa ka at pas tor, ar bit rar yong ina res to LIMANG MAGSASAKA AT isang pas tor ang ar bit rar yong ina res to ha bang isang de teni dong pu li ti ‐ kal ang na ma tay sa ku lu ngan ni ‐ tong nag da ang da la wang ling go. Sa Sor so gon, tat long mag ko ‐ kop ra ang di nu kot ng 31st IB sa Don sol noong Hun yo 6. Ang mga bik ti ma ay si na Etoy Mag da mit Jr. at Anto nio Razo Jr., kap wa re si den te ng Ba ra ngay San Francisco, at si Salva dor Mosco ‐ so, re si den te ng Ba ra ngay Ca bu ‐ gao. Inilitaw sila at i pi niit sa kampo ng 31st IB. Sa Zam boa nga del Nor te, ina res to sa ga wa-ga wang mga ka so ng pag pas lang at bi gong pag pas lang si Pas tor Benjie Go ‐ mez, pas tor ng Uni ted Church of Christ in the Phi lip pi nes sa Mu tia noong Hun yo 6. Noong 2014, ibinasura na ng korte ang katu ‐ lad na mga kaso laban sa kanya. Sa Neg ros Occi den tal, ili gal na ina res to ng 62nd IB at 94th IB ang mga mag sa sa kang si na Ken neth Na bong at Jay son John Gazon ng Ba ra ngay Bue navis ta, Hi ma may lan City noong ha ting ‐ ga bi ng Hun yo 9. Ti nortyur at ti ‐ nam nan ng ba ril ang da la wa. Sa man ta la, na ma tay sa New Bi li bid Pri son noong Hun yo 13 ang bi lang gong pu li ti kal na si Je ‐ sus Aleg re, 75, ma ta pos mang hi ‐ na da hil sa pag ta tae, dayabetis at sa kit sa ba ga. La bing-a nim na taon na si yang na ka pi it sa ga wa- ga wang ka song pag pas lang na isi nam pa ng pa ngi no ong may lu pa na uma gaw sa kan yang lu pa sa Sa gay, Neg ros Occi den tal. Na ka ‐ pi it rin ang 74-ta ong gu lang na asa wa niyang si Moreta at 47- ta ong gulang na anak niyang si Selman sa pa re hong ka so. Noong Ma yo, da la wang bi lang gong pu li ‐ ti kal (Jo seph Can las at Maxi mo Re do ta) ang mag ka su nod na na ‐ ma tay da hil din sa ka pa ba ya an at pag tang gi ng re hi men na pa ‐ la ya in ang mga may sa kit at ma ‐ ta tan da nang de teni do. 3
Insidente sa Masbate, iimbestigahan ng NDFP Isasagawa ng National Democratic Front of the Philippines (NDFP) ang imbestigasyon sa insidente ng pagkadamay ng mga sibilyan sa armadong aksyon ng Bagong Hukbong Bayan (BHB)-Masbate noong Hunyo 6 sa Barangay Anas, Masbate City. gayong imbestigasyon ay obligasyon nito sa ilalim ng Comprehensive Agreement on Respect for Human Rights and Law International Humanitarian (CAR HRIHL) na pinagkasunduan nito at ng Gubyerno ng Republika ng Pilipinas (GRP). Isasagawa ang im ‐ bestigasyon alinsunod sa mga ba tas at tuntunin ng demokratikong gub ‐ yernong bayan at hukbong bayan. Kung may kasong kriminal (sinadya o labis na kapabayaan), maaaring sam ‐ pahan ang mga nagkasala sa korteng militar o hukumang bayan. Anang NDFP, ang Nilinaw ng NDFP ang huris ‐ diksyon nito ma ta pos ang pagpu ‐ pumilit ng AFP at ng rehimeng Duterte na "isuko" ng BHB ang sang kot na mga mandirigma. Ayon dito, walang ligal at moral na kata ‐ yuan ang GRP na imbestigahan o litisin ang sinumang myembro ng rebolusyonaryong kilusan, kahit ma ‐ pa tunayan silang nagkasala. Ang tamang mekanismo para rito ay ang itinayong Joint Monitoring Commi ‐ ttee na matagal nang ipinanawagan ng NDFP na galangin ng GRP. Ba go ni to, ipi naa bot ng BHB- Mas ba te at BHB-Bicol ang pa ki ki ra ‐ may at mariing pagpuna ni to sa sa ri li sa pag ka ma tay ng mag pin sang Kieth, 21, at Nolven Absa lon, 40, at sa pag ‐ ka su gat sa 16-ta ong gu lang na anak ng na ka ta tan dang Absa lon. Ka sa bay ng pag pu na sa sa ri li, humingi ng kapatawaran ang BHB-Bicol sa pa ‐ mil yang Absa lon at nagpahayag ng kahan daang magpaabot ng anu mang na ra ra pat na ba yad-pin sa la. Ayon sa paunang ulat, nagbibisikleta ang magpinsan nang sumabog ang isang landmine sa kanilang dina daanan. Agad na namatay ang dalawa. Ang nakababatang Absalon ay isang estudyante, habang ang kanyang pinsan ay nagtatrabaho sa koope ‐ ratiba ng elektrisidad sa syudad. Sa harap nito, binatikos ng NDFP ang AFP sa paggamit sa in si ‐ den te pa ra mag ka lat ng ma ling im ‐ por ma syon kaug nay sa le hi ti mong pag ga mit ng mga com mand-de to na ‐ ted landmi ne sa ila lim ng mga in ter ‐ na syu nal na ba tas. Malugod ding humingi ng pau ‐ manhin sa pamilya ang pamunuan ng Partido Komunista ng Pilipinas at BHB. Anito, kailangang masusing tasahin at tukuyin ng yunit ng BHB ang mga kahinaan at pagkakamali sa naganap na insi dente upang ang mga iyon ay iwas to. 3 mag sa sa ka, di nu kot at pi nas lang ng 2nd IB at PNP-Mas ba te MARIING KINUNDENA NG Bagong Hukbong Bayan (BHB)-Mas ba te ang pag ‐ du kot at pag pas lang ng 2nd IB at pu lis ng Mas ba te sa tat long mag sa sa ka pa ra ma ku ha ang pa bu yang inia lok ni PNP Chief Guil ler mo Eleazar sa mga tau han ni tong "ma ka ha ha bol" sa mga yu nit ng BHB na diumano'y sangkot sa insidente ng Hunyo 6. Di nu kot mu la sa iba't ibang mu ‐ ni si pa li dad noong ga bi ng Hun yo 7 si na Ailyn Ekit Bu la lacao, 38, Ra mon Boy Va lenzue la Brio so, 58, at Anto ‐ nio Po lig ra tes, 61, at di na la sa Ba ra ‐ ngay Anas, Mas ba te City pa ra doon pa ta yin noong Hun yo 8. Pi na la la bas ng mga sun da lo na nag ka ro on ng engkwentro sa lu gar at mga ka sa pi ng BHB ang tat lo. Igi ni gi it ng mga 4 Pro tes ta sa Was hing ton. Nag ‐ lun sad ng pro tes ta ang mga Fi li ‐ pi no­Ame rican sa ha rap ng em ‐ ba ha da ng Pi li pi nas sa Was hing ‐ ton D.C. sa US noong Hun yo 16 ilang araw bago gunitain ang ika­75 taon ng pagbigay ng US ng huwad na kalayaan sa Pilipinas. Na na wa gan si la na su ‐ por ta han ang pa nu ka lang Phi lip ‐ pi ne Hu man Rights Act na na ka ‐ sam pa sa Kong re so ng US. CARP33. Sa ika­33 taon ng Compre hen sive Agra ri an Re ‐ form Prog ram noong Hun yo 10, nagpro tes ta sa ha rap ng De ‐ partment of Agra ri an Reform ang mga mag sa sa ka pa ra kun de ‐ na hin ang ka wa lan ng tu nay na re por ma sa lu pa. Bi na ti kos din ni la ang mga kau tu san ng ahen ‐ sya na nag pa pa bi lis sa pro se so ng pag pa pa lit­ga mit ng mga lu ‐ pang ag ri kul tu ral at nagpa pa hin ‐ tu lot na ha ti in ang mga ko lek ti ‐ bong cer tifica te of land ow ‐ nership ng mga be ne pi syaryo. Pad yak pa ra sa #HRDay7. Nag bi sik le ta bi lang pro tes ta mu la Li wa sang Bo nifacio tu ‐ ngong Kor te Sup re ma sa Lung ‐ sod ng May ni la noong Hun yo 10 ang mga ka pa mil ya at ta ga ‐ su por ta ng ina res tong mga un ‐ yo nis ta at ma ma ma ha yag noong Di sye mbre 10, 2020. pa mil ya ng mga bik ti ma na pa wang mga si bil yan ang tat lo. Ka tu na yan, ba ra ngay ta nod si Po lig ra tes ng Ba ‐ ra ngay Vil la her mo sa, Ca wa yan. Dinukot naman ng mga arma ‐ dong pwersa ng estado ang mga kabataang sina Joseph Dalera at Judy Serapin sa Barangay Guiom, Cawayan, Masbate noong Hunyo 19. Hindi pa inililitaw ang dalawa hang gang sa kasalukuyan. Hunyo 21, 2021 ANG BAYAN
Sa ika-123 Araw ng Ka la ya an Pagmamanikluhod ni Du ter te sa China at US Gi nu ni ta ng de mok ra ti kong mga sek tor ang ika-123 Araw ng Ka la ya an noong Hun yo 12 sa pa ma ma gi tan ng isang pro tes ta sa ha rap ng em ba ha ‐ da ng Chi na sa Ma ka ti City. Ki nun de na ni la ang pag ben ta ni Rod ri go Du ter te sa West Phi lip pi ne Sea sa Chi na ka pa lit ng su hol, utang at pa bor. Bi na ti kos din ni la ang pagtatangka niyang baguhin ang konsti tu syon upang big yan ng ka ‐ pang ya ri han ang mga da yu hang kor ‐ po ra syon na buong pagmay-arian ang mga empresa sa mga estra te hi ‐ kong in dustri ya at mga lu pa in sa ban sa. Nag ti pon mu na ang mga ra li yis ‐ ta sa Quezon City at Rajah Su lay ‐ man sa May ni la ba go tumulak tungong em ba ha da. Nag ka ro on din ng ka tu lad na mga pag ki los sa Zam ‐ ba les, Cavi te, Ce bu, Baco lod at Davao. Da la wang araw ma ta pos ni to, isi nus pin de ni Du ter te ang pro se so ng pag ba ba su ra sa ta gi bang na Vi si ‐ ting Forces Agree ment sa pa gi tan ng Pi li pi nas at US sa pa ngat long pag ka ‐ ka ta on. Ito ay ma ta pos isu mi te ng Wa lang ba ku na sa hin di kaal ya do Iki na ga lit ng mga mam ba ba tas sa Min da nao sa isang pagdinig noong Hun yo 14 ang kri mi nal na ka pa ba ya an at pa bo ri tis mo ng Inter-Agency Task Force on Emer ging Infectious Di sea ses (IATF-EID) sa distri bu syon ng mga ba ku na la ban sa Covid-19. Ipi nu kol ni la kay Gen. Car li to Galvez, bi lang "Hari ng Ba ku na," ang pi na ka ma hig pit na pa na na gu tan sa pag ka ma tay ng mga pa sye nte sa is la da hil sa pagsasa wa lang-ba ha la ni ya sa pau lit-u lit na hi ling ng mga mam ba ba tas. Nag pa da la ang rehi ‐ men ng mga ba ku na sa Min da nao isang ling go ba go ni to pe ro ang ma ‐ la king bi lang ay ini la gak sa mga pru ‐ bin sya ng Davao at sa Davao City kung saan me yor ang anak ni Rod ri ‐ go Du ter te na si Sa ra. Ayon sa re ‐ kord ng De partment of Health, tu ‐ mang gap ang re hi yon ng 210,000 do sis ng ba ku nang Pfizer-BioNTech. Sa ka bi lang ban da, tig-30,000 do sis la mang ang na tang gap ng da la wa pang re hi yon. Ka bi lang di to ang mga pru bin sya ng Re gi on 10 at Ca ga yan de Oro City na balwarte ng mga pu li ‐ ti kong hindi hayagang sumusuporta sa pa na na ti li ng mga Du ter te sa Ma ‐ laca ñang. Ma yor ya ng mga ba ku na ay ibi ‐ nu hos sa Na tio nal Ca pi tal Re gi on sa ka bi la ng pag ta as ng bi lang ng mga na ha wa sa Min da nao at Vi sa yas. Pe ‐ ro ka hit di to, nag rek la mo sa ku pad sa distri bu syon si Ma yor Isko Mo re no ng Ma ni la City, isa pang ku mu kontra sa pag kan di da to ng ba tang Du ter te. Sa da tos noong Hun yo 17, nai ‐ de li ber na sa Pi li pi nas ang ma hi git 14 mil yong do sis ng ba ku na. Sa ka ‐ bi la ni to, 1.7 mil yong do sis la mang ang nai pa ma ha gi sa Min da nao. Sa 1.7 mil yong residente na man ng Ma ‐ ni la City, ma hi git 354,000 pa la mang ang na ba ku na han. Sa buong ban sa, ha los pi tong mil yon pa la mang ang na ba ku na han at 1.8 mil yon di to ang na ka da la wang do sis. Sa mga ban sa sa ASEAN, ikatlong pinakamabagal ang Pi li pi nas sa pag ba ku na. Sa man ta la, ayaw isa pub li ko ng IATF kung saan na pun ta ang ₱82.5 bil yong bad yet pa ra sa pag bi li ng ba ‐ ku na. La hat ng ba ku nang du ma ting ay do na syon mu la sa Covax Faci lity ng World Health Orga niza ti on. ANG BAYAN Hunyo 21, 2021 mga upi syal ng re hi men ang bi na ‐ gong ka sun du an na nag la la man ng dag dag na mga ma ka-US na pro bi ‐ syo n. Pa ngu na hin di to ang pag ga mit ng US sa mga teritoryo ng Pi li pi nas na na ka ha rap sa South Chi na Sea bi lang imbakan ng mga mi sayl at ar ‐ mas pa ra sa la gin ang mga ata ke ng ito ng pa ka nang Chi na. Ba ha gi Pacific De ter rence Ini tia tive na nag la la yong pro tek ta han ang US. Ka pa lit ng dag dag na mga te ri tor ‐ yong isu su ko ng rehimen ay ang mga ar mas at ayu dang mi li tar na ipi na ‐ nga ko ng US sa Armed Forces of the Phi lip pi nes. 3 ar ma dong ak syon sa isang ling go, ini lun sad ng BHB NAGLUNSAD NG TATLONG na ar ma dong ak syon ang mga yu ‐ nit ng Ba gong Huk bong Ba yan (BHB) sa Ca ma ri nes Sur, Neg ‐ ros Occi den tal at Agu san del Nor te mu la Hun yo 9 hang gang Hun yo 15. Naglunsad ng operasyong isnayp ang BHB-South Central Neg ros noong Hun yo 9 la ban sa 62nd IB sa Pu rok Da lau pan, Ba ‐ ra ngay Ca ra ba lan, Hi ma may lan City, Neg ros Occi den tal. Isang sun da lo ang na pas lang at isa ang na su ga tan. Ope ra syong is nayp din ang ini lun sad ng BHB-West Ca ma ri ‐ nes Sur (Nor ben Gru ta Com ‐ mand) la ban sa 90th IB noong Hun yo 12 sa Ba ra ngay Salva ‐ cion, Pa sacao, Ca ma ri nes Sur. Na pas lang sa ak syong mi li tar ang isang sar hen to. Tat long ahenteng paniktik ng PNP-Butuan, kabilang ang isang sarhento, ang na pas lang sa reyd ng BHB-Agu san del Nor ‐ te sa Pu rok 5 Ta gu laje, Ba ra ‐ ngay Anto nga lon, Bu tu an City noong Hun yo 15. 5
Ang ma ging bak la sa BHB Noong ba ta pa ako, gus to ng Ta tay ko na mag sun da lo ako pa ra ma tang gal " ang pag ka bak la ko. Ma la ki na ako nga yon at bak lang-bak la pa rin pe ro na ‐ tu pad pa rin ang pa nga rap ni ya. Yun nga lang, na ging sun da lo ako ng iba, mas ma ga ling na huk bo. Isa akong Pu lang man di rig ma ng Ba gong Huk bong Ba yan." Ma da las idi na da an ni Ka Oliver sa bi ro ang kan yang ka ra na san ng pag la ki sa loob ng isang kon ser ba ti ‐ bong pa mil ya sa pa ki ki pagkwen tu han ni ya sa mga ka sa ma sa Sout hern Min da nao. Isa si ya sa ma ra ming mga bak la at lesbyana na mga ka sa ma na yu ma kap sa re bo lu syo nar yong ar ma ‐ dong pa ki ki ba ka. Pe ro pag da ting sa pag pa pa li wa nag ng kan yang pa ni nin ‐ di gan, ser yo so at de ter mi na do si ya. "Ang ta nging pa ra an pa ra sa mga LGBTQ na lu ma ya sa pang-aa ‐ ping na ka ba tay sa ka sa ri an ay ang pag bak las sa pang-aa ping na ka ba ‐ tay sa uri." Pa ra sa kan ya, da pat ba ‐ ha gi ng pa ki ki ba ka ng mga Pi li pi nong LGBTQ (lesbyana, gay [bak la], bi ‐ sekswal, transgen der at queer) ang pag la lan sag sa ma la ko lon yal at ma ‐ lap yu dal na li pu nan na nag lu wal at nag pa pa na ti li ng pang-aa pi, diskri ‐ mi na syon at pa sis tang pang gi gi pit hin di la mang sa mga LGBTQ kundi sa la hat ng inaa ping uri. Ba go na ging myembro ng huk ‐ bong ba yan, ma la ki ang implu wen sya kay Ka Oliver at sa konsepto niya ng "gay pride" (paghahayag ng pagiging bakla) ang mga burgis na ideya at pilosopiyang na ka sentro sa in di bid ‐ wal na pag pa pa ra ya at ma la yo sa re ‐ ya li dad ng ma kau ring pa ki ki ba ka. Noon, na ku pot si ya sa pri de at pag ‐ tang gap sa sa ri li nang hi wa lay sa ma ter yal na mga kun di syon at istruk tu ra na nag ka ka it sa mga bak la at di bak la sa ka ni lang ba ta yang mga ka ra pa tan. "Paa no ta yo mag ka ka ro ‐ on ng pri de o res pe to at da ngal sa sa ri li kung di ta yo ma ka pag-a ral, inaa li la ta yo, di ta yo sa pat na pi na ‐ sa sa hod, di na tin ma pa ka in ang ating mga pa mil ya, kung pi na la la yas ta yo sa ating mga lu pa o pi nag ka kai tan ng pi nag ku ku nan ng ka bu ha yan?" usa pin la bas sa pu li ti ka ng gen der iden tity. "Na ki ki pag kai sa ka da pat sa ibang uri at sek tor. Bak la o di bak la, la hat ta yo ay bik ti ma ng sis te ma ng im per ya lis mo, pyu da lis mo at bu ruk ‐ ra ta-ka pi ta lis mo," ayon pa sa kan ya. Ang bak la bi lang man di rig ma Ang bu hay sa ka na yu nan ay may sa ri ling mga ha mon pa ra sa mga bak la. Pe ro pa ra kay Oliver, na pa ga ‐ ga an ito ng res pe to at su por ta ng Par ti do Ko mu nis ta ng Pi li pi nas at BHB sa mga LGBTQ. Pa na-pa na hon, na ka ra ra nas si ya ng mga hi bo ng diskri mi na syon at pat ri yar kal na kai si pan. Pe ro di ha ‐ mak na ma la yo ang mga ito sa bru tal at sis te ma ti kong diskri mi na syon na di na nas ni ya ba go si ya pu ma lo ob sa re bo lu syo nar yong ki lu san. "Sa ta gal ko sa BHB, alam ko na ang mga ko ‐ men tong malamya o mahina ang mga bakla ay di pa ra ma na kit o mang hi ‐ ya. Ma da las, implu wen sya ito ng isang-pa nig at ma pa ngut yang rep re ‐ sen ta syon ng mga bak la sa mas mid ‐ ya. Pwe de ring nag mu mu la ito sa pag-aa la la ng isang mag sa sa ka sa isang 'ma lam bot' na pe tibur ges." Pa ra ba gu hin ang na ka li li mi tang pa na naw, ak ti bong na ki ki pag ta la ka ‐ yan si Oliver para hamunin ang pag ‐ ka ka hon ng mga in di bid wal sa ka ni ‐ lang ka sa ri an. "Bi lang mga myembro ng ko mu ‐ ni dad ng LGBTQ, hin di pwe deng pa ‐ si bo lang na ting hin ta yin ang pag ki ‐ la la sa atin. Imbes na mag hin tay na tang ga pin ta yo ng ma sa, pun ta han na tin si la at iba ha gi na tin ang ating mga ka ra na san at pa ki ki ba ka. Di to rin na tin ma tu tutu han ang ka ni lang mga la ban, at ma tu koy sa aktwal ang mag ka ug nay at ko mun na ting mga pa ki ki ba ka." Giit ni Oliver na ang pa gi ging "wo ke" o mu lat na bak la ay na nga ‐ nga hu lu gan ng pag ta ngan ng mga Anu mang kiling may ro on ang ilang ka sa ma at ma sa la ban sa mga bak la, na ni ni wa la si Oliver na ma pa ‐ 6 ngi ngi ba ba wan ang mga ito sa pa ‐ ma ma gi tan ng tu luy-tu loy na edu ka ‐ syo n, pro le tar yong pag hu bog sa sa ‐ ri li at pag pu na-at-pag pu na sa sa ri li. Si ya mis mo ay na ki ki pag bu no pa rin sa sa ri li pa ra itak wil ang mga in di ‐ bid wa lis ta at li be ral-bur ges na kon ‐ sep to ng "gay pri de," na na ki ki ta ni ‐ yang gi na ga mit ng nag ha ha ring uri pa ra pa na ti li hin ang ka sa lu ku yang sis te ma at pa la bu in ang tu nay na mga ugat ng sis te ma ti kong diskri mi ‐ na syon sa mga LGBTQ. Re bo lu syo nar yong pa ki ki pag re la ‐ syon Noon pang de kada 1990 iti nak ‐ da ng Par ti do na la hat ng mga re la ‐ syong LGBTQ ay pa pa lo ob sa ko lek ‐ ti bong pag pa paa lam at pag pa pa un ‐ lad tu lad ng mga he te ro sekswal na re la syo n. Ang mga mag ka sin ta han at mag-a sa wang LGBTQ ay may ro ‐ ong pan tay na mga ka ra pa tan sa loob ng ka ni lang re la syo n, ga yun din ng su por ta at ka li nga ng Par ti do tu ‐ lad ng mga magkarelasyong he te ro ‐ sekswal o roman tikong relasyon ng lalaki't babae. "Hin di la mang bu kam bi big ng Par ti do ang pag tang gap at pro tek ‐ syon sa mga LGBTQ. Isa itong prin ‐ sip yo," ayon pa kay Oliver. "Sa ti ngin ko, nga yon na ba ha gi na ako ng isang mas ma la king ko lek ‐ ti ba, sa isang mas ma la wak na pa ki ‐ ki ba ka, ang ma hig pit na pag ta ngan ko ng di sip li na ay di la mang sa pag ‐ pi gil ng libog kun di isang as pe to ng pag pa pa ni ba gong hu bog ko bi lang pro le tar ya do." Hunyo 21, 2021 ANG BAYAN
ANG BAYAN Hunyo 21, 2021 7
Ilang su sing im por ma syon ukol sa in dustri ya ng la ngis sa Pi li pi nas Ang ka ta yu an ng in dustri ya ng la ngis sa Pi li pi nas ang isa sa nag pa pa ki ta ng at ra sa dong ka la ga yan ng eko nom ya ng ban sa. Da hil ma ba ba ang ka pa si dad sa pro duk syon o pag re re pi na, ang lo ‐ kal na in dustri ya ng la ngis ay lub hang na ka sa la lay sa pag-aang kat ng mga ya ring pro duk to. La lo pa itong sa sa la lay sa im por ta syon da ‐ hil sa hi na ha rap na ma tin ding kom pe ti syon mu la sa mga dam bu ha ‐ lang nag re re pi na ng la ngis, la lu na mu la sa Chi na. Sa ka lak han, bi nu buo ang lo kal na in dustri ya ng la ngis ng pag- aang kat ng ya ring mga pro duk tong pet rol yo (ga so li na, die sel, ke ro se ne at iba pa), pag-iim bak at distri bu ‐ syon ni to. Nag-aang kat din ng kru ‐ dong la ngis pa ra sa lo kal na pag re ‐ re pi na na nag su sup lay sa wa la pa sa ka la ha ti ng ben ta han ng mga pro duk tong la ngis. May ma li it na ba ha gi ng pag mi mi na ng na tu ral gas sa ka ra ga tan sa kan lu rang ba ‐ ha gi ng Pa la wan, ngu nit lub hang ma ba ba ang kan ti dad di to, at inaa ‐ sa hang ma sa sa id sa loob ng isa o da la wang taon. Da la wang hi gan te. Ang distri ‐ bu syon ng la ngis sa Pi li pi nas ay pi ‐ nag ha ha ri an ng da la wang hi gan ‐ teng kum pan ya: ang Pet ron Corp. na may kontrol sa 24.88% ng pa mi ‐ li han, at ang Pi li pi nas Shell Pet ro le ‐ um Corp. na may 18.25%, o pi nag ‐ sa mang 43.85% ng ka buuang ben ‐ ta han. Ang Pet ron, da ting ha wak ng gub yer no ng Pi li pi nas, ay pag-aa ri nga yon ng San Mi gu el Cor po ra ti on. Ang Pi li pi nas Shell ay sub sid yar yo ng mul ti na syu nal na kum pan yang BP-Shell. Ang Pet ron at Shell ay pa ‐ la ging ka bi lang sa li mang pi na ka ‐ ma la king sa ban sa. kum pan ya Noong 2019, ang Pet ron ang nu me ‐ ro unong kum pan ya kung su su ka tin sa la ki ng ben ta. Ka su nod ng Pet ron at Pi li pi nas Shell ang Phoe nix Pet ro le um Phi lip ‐ pi nes na may 6.86%, Unioil na may 6.48%, at Chevron Phi lip pi nes (Cal ‐ tex) na may 6.13%. Sa ka buuan, ha ‐ wak ng li mang pi na ka ma la king kum ‐ pan ya na ito ang 62.6% ng ben ta han ng mga pro duk tong pet rol yo. Ang na ti ti rang ba ha gi ay pi nag ‐ ha ha ti an ng iba pang mas ma li li it na kum pan ya: PTT Phi lip pi ne Corp. (PTTPC), To tal Phils., Seaoil Phil. Inc., TWAInc., Liqui gaz, Pryce gas, Micro Dra gon, IslaGas, Jet ti, Eas ‐ tern Pet ro le um, Pet rot ra de, South Pacific, Ma ru be ni, SL Har bo ur, Rocko il, RK3 Int'l., Insu lar, ERA 1, High Glory, War bucks, Per di do, Gol ‐ den Sha re and Fi lo il Lo gis tics Corp. at iba pa. Hu mi na ang ben ta han at lu mi it ang ki ta ng mga kum pan ya sa la ngis noong unang ha ti ng 2020 da hil sa ipi na taw na mga restrik syon sa ila ‐ lim ng mga lockdown. Ga yun man, ma bi lis na na ka ba wi ang mga kum ‐ pan yang ito sa ika la wang ha ti ng taon. Nag re histro ang Pet ron ng ₱1.6 bil yong ki ta noong ikat long kwar to, at ₱1.2 bil yon ng hu ling kwar to ng 2020. Nag re histro na man ng ₱400 mil yong ki ta ang Shell noong hu ling kwar to, ma ta pos in da ‐ hin ang mga pag ka lu gi da hil sa pag ‐ sa sa ra ng plan ta ni to sa pagrerepina sa Ba ta ngas. Pag-aang kat ng la ngis. Ka lak ‐ han ng mga kum pan yang ito ay pa ‐ wang nag-aang kat ng mga ya ring pro duk tong la ngis at ta ga ben ta la ‐ sa pa mi li han. Hang gang mang noong ka la git na an ng 2020, 60% ng bi ne ben tang ga so li na, die sel at iba pang pro duk to sa ban sa ay tu wi ‐ rang ina ang kat. La lo pa itong lu ma ‐ ki da hil sa pag sa sa ra ng plan ta ng Shell sa Ta ba ngao, Ba ta ngas noong Set yembre 2020. Si mu la Ene ro 2021, 100% na ng ben tang mga pro duk tong la ngis sa Pi li pi nas ay ina ang kat ma ta pos isa ra ng Pet ron 8 ang ope ra syon ng plan ta sa pag re ‐ re pi na sa Li may, Ba ta an. Nag dek la ‐ ra itong itu tu loy ang ope ra syon sa da ra ting na Hul yo ma ta pos pa nga ‐ ku an ng kal tas sa bu wis, su ba lit na ‐ nga ngam ba na pa tu loy na ma lu lu gi sa ha rap ng ma bi gat na kom pe ti ‐ syo n. Mas ma la king hi gan te ang Chi na. Pa pa la ki ang kontrol at do ‐ mi na syon ng Chi na sa pag re re pi na ng kru do at pag-eeksport ng mga ya ring pro duk tong la ngis, laluna sa Asia-Pacific. Noong ikat long kwar to ng 2020, uma bot sa 64% ng ina ang ‐ kat na die sel sa Pi li pi nas ay mu la sa Chi na. Noong Ene ro hang gang Nob ‐ yembre 2020, su mi rit nang 434.1% tu ngong 1.7 mil yong met ri ko to ne ‐ la da ang ina ang kat ng ban sa na ga ‐ so li na mu la sa Chi na. Nag-aang kat din ang Pi li pi nas mu la sa Ja pan, South Ko rea, Si nga po re at iba pang ban sa. Ang Chi na na ang ban sang may ika la wang pi na ka ma la king ka pa si ‐ dad sa pag re re pi na ng la ngis, at inaa sa hang mauu na han ang US sa loob ng ilang taon. Ito ang pi na ka ‐ ma la king ta ga-ang kat ng kru dong la ngis sa buong mun do at may pi na ‐ ka ma la king ka pa si dad sa pag-iim bak ni to. Dominado nga yon ng Chi na ang ben ta han ng mga pro duk tong pet ‐ rol yo sa Asia. Ka bi lang sa pi na ka ‐ ma la king kum pan yang Chi ne se ang Pet roChi na (Chi na Na tio nal Pet ro le ‐ um Cor po ra ti on) at ang Si no pec. Da hil sa la ki ng pro duk syon ng Chi ‐ na, su nud-su nod na naob li gang mag sa ra ang mga plan ta ng pag re ‐ re pi na sa Austra lia at Si nga po re (Shell at Exxon). Hunyo 21, 2021 ANG BAYAN
Papasamang kalagayan ng paggawa at produksyon sa industriya ng asukal Tu wing pa pa la pit ang Tiem po Muer to, ka ra ni wan nang nag ‐ ha ha nap ng al ter na ti bong ma pag ka ka ki ta an ang mga mag ‐ sa sa ka at mang ga ga wang bu kid sa mga plan ta syon ng tu bo. Ang Tiem po Muer to ay tu mu tu koy sa pa gi tan ng crop sea son ng tu bo mu la Agos to hang gang Set yembre. Sa pa na hong ito, ha los wa la si lang ki ta. Ayon sa kon ser ba ti bong sar bey ng es ta do, ang mga mag sa sa ka ng tu bo ang ika la wang may pi na ka ma ‐ ba bang ara wang sa hod (₱273) sa mga mang ga ga wang ag ri kul tu ral sa ban sa. Mas ma ba ba pa ri to ang ka ‐ ni lang ki ni ki ta ayon sa da tos ng Na ‐ tio nal Fe de ra ti on of Su gar Wor kers. Ayon sa gru po, na sa ₱1,000-₱1,500 la mang ka da kin se nas (₱67-₱100 ka da araw) ang abe reyds na na ta ‐ tang gap ng mga mag sa sa ka at mang ga ga wang bu kid sa pa na hon ng kab yaw, ha bang na sa ₱200-₱500 (₱13-₱33 ka da araw) sa pa na hon ng Tiem po Muer to. Ma la yo ito sa ara ‐ wang mga mi ni mum na sa hod sa mga re hi yon (₱295-₱500) at la lu na sa ta yang di sen teng sa hod na ₱1,059. Inii ku tan ng mga as en de ro ang pag bi bi gay ng na ka tak dang mi ni ‐ mum sa pa ma ma gi tan ng is ke mang pak ya wan kung saan si na sa hu ran ang mga mang ga ga wang bu kid ba tay sa ko ta. Sa isang tu bu han sa Isa be ‐ la, na sa ₱16-₱50 la mang ang ara ‐ wang sa hod pa ra sa pag bu bu not ng da mo, ₱40-₱70 sa pag ta ta nim, ₱150 sa pag-aa bo no, ₱94 sa re gu lar na pag-a si ka so sa tu bu han, at ₱225- ₱250 sa pag-aa ni. Industri ya ng asu kal Ayon sa da tos ng Su gar Re gu la ‐ tory Admi nistra ti on (SRA), 789,681 Pi li pi no ang ka sa lu ku yang nag tat ra ‐ ba ho sa in dustri ya ng asu kal. Ma ‐ yor ya sa ka ni la ay mga mang ga ga ‐ wang bu kid (686,968) at mag sa sa ka (88,748) na di rek tang lu ma la hok sa pro duk syon ng tu bo. Mayroon namang 13,965 na nag tat ra ba ho sa mga asu ka re ra. Na sa 85% sa mga mag sa ‐ sa ka (75,241) ang nag bu bu ngkal ng hin di ta ta as sa li mang ek tar yang tu ‐ la ga nap sa bu han. Ga yun pa man, sek tor ang pa nga ngam kam at re kon ‐ sentra syon ng lu pa sa pa ma ma gi tan ng iba't ibang kaa yu san sa pag sa sa ‐ ka ga ya ng su gar block far ming, stock distri bu ti on op ti on, ar yen do at ag ri bu si ness ven tu re ag ree ment. Ang tu bo ang na ngu ngu nang pro duk tong ag ri kul tu ral ng Pi li pi nas batay sa bolyum ng napoprodyus nito. Noong 2019, ka tum bas ng ha ‐ los sang ka pat ng ka buuang bol yum ng lo kal na pro duk syong ag ri kul tu ral ang bol yum ng naa ning tu bo sa ban ‐ sa. Ha los da la wang kat lo ni to ay mu ‐ la sa Wes tern Vi sa yas. Sak law ng mga tu bu han ang 398,478 ek tar yang lu pang ag ri kul ‐ tu ral sa 10 re hi yon sa ban sa. Pi na ‐ ka ma la la wak ang mga tu bu han sa is la ng Neg ros (200,000 ek tar ya) ka su nod ng Min da nao (80,000 ek ‐ tar ya) at Sout hern Ta ga log (20,000 ek tar ya). Sa ka bi la ni to, pa bag sak ang pro duk syon ng tu bo. Mu la 28 mil ‐ yong metriko tonelada (MT) noong 2016, bu mag sak tu ngong 24.6 mil ‐ yong MT noong 2020 ang ka buuang bol yum ng tu bo na naa ni at nap ro se ‐ so sa mga asu ka re ra. Si na sa bing da ‐ hi lan sa pag ba ba ng pro duk syon ang ma la wa kang pag pa pa lit-ga mit ng mga tu bu han at pag sa sa ra ng apat sa 27 asu ka re ra sa ban sa sa na ka li ‐ pas na li mang taon. Sa ila lim ng re ‐ hi meng Du ter te, ku mi tid nang 5% ANG BAYAN Hunyo 21, 2021 (22,880 ek tar ya) ang ka buuang er ya ng mga tu bu han. Bu mag sak ang ka ‐ pa si dad ng ban sa na magpro se so ng tu bo mu la 196,000 MT/a raw tu ‐ ngong 173,300 MT/a raw sa pa na ‐ hong ito. Sa ila lim ni Du ter te, bu mu ‐ lu sok nang 19% ang ka buuang bol ‐ yum ng asu kal na nap rod yus ng ban sa mu la 3.5 mil yong MT noong 2016 tu ngong 2.8 mil yong MT noong 2020. Si na sa bing ba la kid sa pag ta ta ‐ nim ng tu bo ang ma hal na mga ka ‐ ga mi tan sa pag sa sa ka, abo no at her bi sid yo, at ma li it na sa hod na nag tu tu lak sa mga mag sa sa ka na mag ha nap ng ibang tra ba ho. Ram ‐ dam din nga yon sa mga tu bu han ang epek to ng pag ba ba go sa kli ma na nag du du lot ng mas ma pa min sa lang de lub yo ga ya ng big la ang pag ba ha na nag wa sak sa li bu-li bong ek tar ‐ yang mga tu bu han sa Neg ros Occi ‐ den tal noong Ene ro. Noong 2020, na ka pagprod yus ang ban sa ng 2.1 mil yong MT ng pu ‐ lang asu kal at 703,800 MT ng pu ting asu kal. Ayon sa SRA, ang ka sa lu ku ‐ yang abe reyds na pre syo ng pu lang asu kal sa lo kal na pa mi li han ay ₱32.42/ki lo. Mas ma ta as ito nang 2% (₱0.70) kum pa ra sa pre syo noong Hun yo 2019. Ang pag ta as ay pa ngu na hing re sul ta ng pag bag sak ng lo kal na pro duk syon at 13% pag ‐ ta as ng de mand sa mu rang kla se ng asu kal nga yong pan dem ya. "Papasamang...," ituloy sa pahina 10 9
Ta gum pay ng mga mang ga ga wang bu kid sa mga tu bu han sa Neg ros Iniu lat ng Pag hi ma kas, re bo lu syo nar yong pub li ka syon sa is la ng Neg ros, na nag bu nga na nga yong bu wan ang pa ki ki pag da ya lo go ng mga mang ga ‐ ga wang bu kid sa isang pa ngi no ong may lu pa noong Set yembre 2020 pa ra ita ‐ as ang ka ni lang sa hod. Alin su nod sa ka ni lang pa na wa gan, iti na as ang ara ‐ wang sa hod ng mga mang ga ga wang bu kid mu la ₱150-₱170 tu ngong ₱200. Ma li ban di to, iti na as din tu ngong ₱300 ang sa hod sa pag-aa ra ro mu la sa ₱250-₱270; ₱900 pa ra sa ba wat sam pung li bo (i sang lak sa) sa pa mat ‐ dan mu la ₱700-₱800; at ₱350 ka da to ne la da sa pag ga ga pas-kar ga mu la ₱320-₱330. Ma hi git 200 mang ga ga ‐ wang bu kid mu la sa 11 sit yo ng apat na bar yo ang ma ki ki na bang di to. buuan ng ₱5.98 mil yon. Ba go ang da ‐ ya lo go, ti na ta yang 45% ni to (₱2.7 milyon) ang ma li nis na ki ta na na pu ‐ pun ta sa pa ngi no ong may lu pa, at 30% na man ay na pu pun ta sa asu ka re ra (₱1.8 milyon). Na sa 20% (₱1.2 milyon) na la mang ang na ti ti ra pa ra pag ha ti an ng mga mang ga ga wang bu kid. Ayon sa pa g-aa ral ng Pag hi ma ‐ kas, may ka pa si dad ang na tu rang plan ta syon na magprod yus ng 230 metriko tonelada (MT) ng asu kal ka da 20 ek tar ya ng lu pa sa loob ng da la ‐ wang ani han na nag ka ka ha la ga sa ka ‐ Sa kaug nay na ba li ta, daan-da ‐ ang ka sa pi ng Unyon ng Mang ga ga ‐ wa sa Agri kul tu ra (UMA) sa ba yan ng Sta. Ma ria ang nag ha in ng rek la ‐ mo sa Sang gu ni ang Pan la la wi gan ng Isa be la noong Ma yo pa ra tu lig sa in ang "ma la-a li ping pa sa hod" at hin di G7 at NATO, gi na mit ng US la ban sa Chi na Sa git na ng pa na na la sa ng pan dem yang Covid-19, la lupang ti tin di ang ri ba ‐ lan ng mga im per ya lis tang ban sa bun sod ng ka ta ta pos na mga pu long ng Gro up of Seven (G7) at NATO ni tong ika la wang ling go ng Hun yo. Nag ta pos ang tat long araw na G7 Sum mit sa Southwes tern England noong Hun yo 13 kung saan pi nag ti ‐ bay ni to ang re so lu syong la ba nan ang lu ma la king implu wen sya sa eko nom ya at mi li tar ng Chi na sa buong mun do. Sa pu long, ni re pa so ng G7, na ki na bi la ngan ng Uni ted Sta tes, Uni ‐ ted King dom, France, Ca na da, Ger ‐ many, Italy at Ja pan, ang ma ti ting ‐ kad na pang ya ya ri sa mun do sa na ‐ ka ra ang 40 taon. Pi nan sin ni to ang eko nom ya ng Chi na na noong 1979 ay mas ma li it pa sa Italy. Pu ma pa ‐ nga la wa na nga yon ang Chi na sa pinakama ya ya mang ban sa at du mi ‐ dik ta sa tak bo ng pu li ti ka sa mun do. pa tan ang tril yong dol yar na pro yek ‐ tong impras truk tu rang Belt and Road Ini tia tive ng Chi na. Ma li ban sa ban ta ng Chi na, na ‐ nga ko rin ng su por ta ang G7 sa pag ‐ sa wa ta sa pan dem ya at iba pang su ‐ sul pot sa hi na ha rap, at sa pag ba ba ‐ was sa pag ga mit ng kar bon. Ga yun ‐ man, bi na ti kos ito ng mga kri ti ko da ‐ hil ang pa nga kong $1 bil yong pon do ay lub hang ma li it pa ra la ba nan ang cli ma te cha nge. Si na bi rin ng mga ak ‐ ti bis ta sa cli ma te cha nge na hung kag at hang gang pa nga ko la mang ang pag ha rap sa pag ka si ra ng ka li ka san da hil wa la itong de tal ya dong pla no. Upang kontra hin ito, mag-aa lok ang G7 sa ma hi hi rap at may ka tam ‐ ta mang-la king eko nom yang ban sa ng enggran deng prog ra mang im ‐ pras truk tu rang Build Back Bet ter World (B3W). La yon ng B3W na ta ‐ Noong Hun yo 14, iti nu lak ng US sa pu long ng North Atlan tic Tre aty Orga niza ti on Sum mit sa Bel gi um ang re so lu syong pa la ka sin ang al yan sa ng Eu ro pe an Uni on la ban sa Chi na at su ‐ por ta han ang mga re hi meng kontra- Rus sia sa Geor gia at Ukrai ne. 10 ma ka ta ong tra to sa ka ni la sa mga plan ta syon. Anang gru po, mas ma ‐ ba ba pa sa ₱200 ang ka ra ni wang na ‐ ta tang gap ng mga mang ga ga wang bu kid ka da araw. Ipi na na wa gan din ni la na iba lik ang 287 mang ga ga wang bu kid na na ‐ tang gal sa tra ba ho mu la Agos to 2019 nang ipa lo ob ng mga asendero sa hi la ‐ gang Isa be la at ti mog Ca ga yan ang aa bot sa 1,695-ek tar yang mga tu bu ‐ han sa isang kontra ta sa pag pop rod ‐ yus ng bioet ha nol pa ra sa kum pan yang Gre en Fu tu re Innova ti ons-Ecofuel. "Papasamang...," mula sa pahina 9 hang gang 2016 2019, umaa bot sa ₱33.7 bil yon ang ka buuang ha la ga ng mga pro duk tong asu kal na ineks ‐ port ng Pi li pi nas, ma hi git ka la ‐ ha ti ni to ay sa US. Mu la Kum pa ra di to, mas ma la ki ang ina ang kat na asu kal ng Pi ‐ li pi nas. Sa pa re hong pa na hon, uma bot sa ₱116.7 bil yon ang ka buuang ha la ga ng mga pro ‐ duk tong asu kal na inang kat ng ban sa, 36% ay mu la sa Chi na. Pa ra ito do ang pag-aang ‐ kat, ipi na pa nu ka la nga yon ng mga upi syal sa eko no mya ng re hi men na bak la sin ang mga ta ri pa (u maa bot sa 50%) sa mga pro duk tong asu kal at ang 64,050 MT-mi ni mum access vo lu me (MAV) sa pu lang asu ‐ kal. Ti nu tu tu lan ito ng mga mag sa sa ka at maging mga asendero da hil ito ang pag ba ‐ ha ng mu rang asu kal ang hihila sa lo kal na pre syo ng tu bo na ka lau nan ay pa pa tay sa buong in dustri ya. Hunyo 21, 2021 ANG BAYAN