3 MTB-MLE (Kapampangan) Katlung Kwarter - Modyul 20: (Week 5) Pamangamit king ustung Aspetu na ning Pandiwa na Miyuyugne ya king Tema na ning Pamanyulat ning Metung a Kapalyarian
MTB-MLE - Kadwang Gradu Alternative Delivery Mode Katlung Kwarter - Modyul 20: Pamangamit king ustung Aspetu na ning Pandiwa na Miyuyugne ya king Tema na ning Pamanyulat ning Metung a Kapalyarian Unang Edisyon, 2020 Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anomang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayonpaman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad. Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand name, tatak o trademark, palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anomang gamit maliban sa modyul na ito ay kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito. Walang anomang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa anomang paraan nang walang pahintulot sa kagawaran. Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon Kalihim: Leonor Magtolis Briones Pangalawang Kalihim: Diosdado M. San Antonio Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul Manunulat: Carmina T. De Dios Patnugot: Emely Morales Tagasuri: Haizaleen R. Lumawig Tagaguhit: Tagalapat: Erwin H. Iruma Tagapamahala: Engr. Edgard C. Domingo, PhD, CESO V- Schools Division Superintendent Melissa S. Sanchez, PhD, CESE- Asst. Schools Division Superintendent Shirley B. Zipagan, PhD- Asst. Schools Division Superintendent Celia R. Lacanlale, PhD, Chief, CID Cherry G. Vinluan, EdD, EPS Filipino Ruby Murallos Jimenez, PhD, EPS-LRMS June D. Cunanan- EPS, ADM Division Coordinator Inilimbag sa Pilipinas ng SDO Pampanga Kagawaran ng Edukasyon - Rehiyon III Office Address: High School Blvd., Barangay Lourdes City of San Fernando (P) Telefax: E-mail Address:
MTB-MLE (Kapampangan) Katlung Kwarter - Modyul 20: (Week 5) Pamangamit king ustung Aspetu na ning Pandiwa na Miyuyugne ya king Tema na ning Pamanyulat ning Metung a Kapalyarian 2
Paunang Salita Para sa tagapagdaloy: Malugod na pagtanggap sa asignaturang MTB-MLE 3 ng Alternative Delivery Mode (ADM) Modyul para sa araling Pamangamit king ustung Aspetu na ning Pandiwa na Miyuyugne ya king Tema na ning Pamanyulat ning Metung a Kapalyarian! Ang modyul na ito ay pinagtulungang dinisenyo, nilinang at sinuri ng mga edukador mula sa pampubliko at pampribadong institusyon upang gabayan ka, ang gurong tagapagdaloy upang matulungang makamit ng mag-aaral ang pamantayang itinakda ng Kurikulum ng K to12 habang kanilang pinanagumpayan ang pansarili, panlipunan at pang-ekonomikong hamon sa pag-aaral. Ang tulong-aral na ito ay umaasang makauugnay ang mag-aaral sa mapatnubay at malayang pagkatuto sa mga gawain ayon sa kanilang kakayahan, bilis at oras. Naglalayon din itong matulungan ang mag-aaral upang makamit ang ika-21 siglong mga kasanayan habang isinasaalang-alang ang kanilang mga pangangailangan at kalagayan. Bilang karagdagan sa materyal ng pangunahing teksto, makikita ninyo ang kahong ito sa pinakakatawan ng modyul: Mga Tala para sa Guro Ito'y naglalaman ng mga paalala, panulong o estratehiyang magagamit sa paggabay sa mag-aaral. Bilang tagapagdaloy, inaasahang bibigyan mo ng paunang kaalaman ang mag-aaral kung paano gamitin ang modyul na ito. Kinakailangan ding subaybayan at itala ang pag-unlad nila habang hinahayaan silang pamahalaan ang kanilang sariling pagkatuto. Bukod dito, inaasahan mula sa iyo na higit pang hikayatin at gabayan ang mag-aaral habang isinasagawa ang mga gawaing nakapaloob sa modyul. ii
Para sa mag-aaral: Malugod na pagtanggap sa asignaturang MTB-MLE 3 ng Alternative Delivery Mode (ADM) Modyul para sa araling Pamangamit king ustung Aspetu na ning Pandiwa na Miyuyugne ya king Tema na ning Pamanyulat ning Metung a Kapalyarian! Ang modyul na ito ay ginawa bilang tugon sa iyong pangangailangan. Layunin nitong matulungan ka sa iyong pag-aaral habang wala ka sa loob ng silid-aralan. Hangad din nitong madulutan ka ng mga makabuluhang oportunidad sa pagkatuto. Ang modyul na ito ay may mga bahagi at icon na dapat mong maunawaan. Alamin Sa bahaging ito, malalaman mo ang mga dapat mong matutuhan sa modyul. Subukin Sa pagsusulit na ito, makikita natin kung ano na ang kaalaman mo sa aralin ng modyul. Kung nakuha mo ang lahat ng tamang sagot (100%), maaari mong laktawan ang bahaging ito ng modyul. Balikan Ito ay maikling pagsasanay o balik-aral upang matulungan kang maiugnay ang kasalukuyang aralin sa naunang leksyon. Tuklasin Sa bahaging ito, ang bagong aralin ay ipakikilala sa iyo sa maraming paraan tulad ng isang kuwento, awitin, tula, pambukas na suliranin, gawain o isang sitwasyon. Suriin Sa seksyong ito, bibigyan ka ng maikling pagtalakay sa aralin. Layunin nitong matulungan kang maunawaan ang bagong konsepto at mga kasanayan. Pagyamanin Binubuo ito ng mga gawaing para sa malayang pagsasanay upang mapagtibay ang iyong pang-unawa at mga kasanayan sa paksa. Maaari mong iwasto ang mga sagot mo sa pagsasanay gamit ang susi sa pagwawasto sa huling bahagi ng modyul. Isaisip Naglalaman ito ng mga katanungan o pupunan ang patlang ng pangungusap o talata upang maproseso kung anong natutuhan mo mula sa aralin. Isagawa Ito ay naglalaman ng gawaing makatutulong sa iyo upang maisalin ang bagong kaalaman iii
o kasanayan sa tunay na sitwasyon o realidad ng buhay. Tayahin Ito ay gawain na naglalayong matasa o masukat ang antas ng pagkatuto sa pagkamit ng natutuhang kompetensi. Karagdagang Gawain Sa bahaging ito, may ibibigay sa iyong panibagong gawain upang pagyamanin ang iyong kaalaman o kasanayan sa natutuhang aralin. Susi sa Pagwawasto Naglalaman ito ng mga tamang sagot sa lahat ng mga gawain sa modyul. Sa katapusan ng modyul na ito, makikita mo rin ang: Sanggunian Ito ang talaan ng lahat ng pinagkuhanan sa paglikha o paglinang ng modyul na ito. Ang sumusunod ay mahahalagang paalala sa paggamit ng modyul na ito: 1. Gamitin ang modyul nang may pag-iingat. Huwag lalagyan ng marka o sulat ang anomang bahagi ng modyul. Gumamit ng hiwalay na papel sa pagsagot sa mga pagsasanay. 2. Huwag kalimutang sagutin ang Subukin bago lumipat sa iba pang gawaing napapaloob sa modyul. 3. Basahing mabuti ang mga panuto bago gawin ang bawat pagsasanay. 4. Obserbahan ang katapatan at integridad sa pagsasagawa ng mga gawain at sa pagwawasto ng mga kasagutan. 5. Tapusin ang kasalukuyang gawain bago pumunta sa iba pang pagsasanay. 6. Pakibalik ang modyul na ito sa iyong guro o tagapagdaloy kung tapos nang sagutin lahat ng pagsasanay. Kung sakaling ikaw ay mahirapang sagutin ang mga gawain sa modyul na ito, huwag mag-aalinlangang konsultahin ang inyong guro o tagapagdaloy. Maaari ka ring humingi ng tulong kay nanay o tatay, o sa nakatatanda mong kapatid o sino man sa iyong mga kasama sa bahay na mas nakatatanda sa iyo. Laging itanim sa iyong isipang hindi ka nag-iisa. Umaasa kami, sa pamamagitan ng modyul na ito, makararanas ka ng makahulugang pagkatuto at makakakuha ka ng malalim na pang-unawa sa kaugnay na mga kompetensi. Kaya mo ito! iv
Pakibalwan Ing modyul ayni megawa ya ban lalung sumulung ing kebalwan at kasanayan king pamangamit king ustung amanung kimut o galo king pamanyulat telatag at kapalyarian. Asahan din ing mikadinan kang kegiwan king pamangawa kareng kasanayan king modyul ayni. Kayari na ning pamagaral king modyul ayni, ding magaral asahan dang: 1. Asasabi la ding amanung kimut o galo a ginamit king telatag. 2. Agagamit la ding ustung amanung kimut o galo. (MT3G-IIIf-h-1.5.4) 3. Agagamit lang ustu ding miyayaliwang aspetu na ning salitang kimut king pamanyulat king kapalyarian. (MT3G-IIIh-i-1.5.5) 4. Apapakibatan la ding pamagsane king buung telatag gamit la ding ustung aspetu da ring salitang kimut. Subukan Bilugan la ding amanung kimut o galo king balang panyalita. 1. Ding ortelanu tatanam lang pale. 2. Indam neng Ana ing libru ku. 3. Mamyalung kaming piku at tubigan potang gatpanapun. 4. Minum kung panulu ban kung mipaldan. 5. I Indang Nena maglutu ya king kilwal. 1
Lisyun 1 Pamangamit king ustung Aspetu na ning Pandiwa na Makaugne ya king Tema king Pamanyulat king metung a Kapalyarian Ing salitang kimut metung yang parti ning pamanyalita tungkul king amanung kimut o galo. Ing metung a maulagang bage ing tungkul kanini ya pin ing ustung aspetu na makaugne ya king oras at panaun. Ing pandiwa atin yang atlung aspetu ya pin la ding; Gewa na, Gagawan pa ampon Gawan pa. Balikan Pilinan at bilugan la ding amanung kimut king kilub na ning kahun. meglutu kusina malagu mamasa napun memasyal teterak maragul manalbe mabilis Mga Tala para sa Guro Ang inyong patnubay at pagsubaybay ay kinakailangan ng iyong mag-aaral upang matutuhan niya ang mga aralin at masagutan ng wasto ang mga Gawain sa kagamitang ito. 2
Tuklasan Basan taya ing kwentu ban lalu talang lubus aytindian ding miyayaliwang aspetu na ning pandiwa. Ing Aldo ng Ton-Ton ni: Criscel B. Pamintuan Maranun yang migising i Ton-ton uli na ning masikan nang tilauk ning manuk. Mabilis yang menimu, meglinis yang katawan at miniblas ban lungub king iskwela. Inawus neng Indang Berta i Ton-ton ban mangan neng almusal. "Ton-ton! Mangan naka" "opu ima" pakibat ng Ton-ton. Agad yang minta king pipanganan i Ton-ton. Linukluk ya ampon sinabi na na mangadi la pa mu. Mengadi la di Ton-ton bayu la mengan. Mabilis nang gisan ing kayang pamangan uling balu na nung megbagal bagal yang mangan mitawli ya king kayang klasi. Sinake yang tricycle i Ton-ton ban yang agad miras king iskwela. Ikit ne ning kayang kaluguran, masaya lang linub king kwartung-pipagaralan. Meging masaya ampon masanting ing buu ng aldo Ton-ton king iskwela. Dakal ya abalu, mekibat ya king pisara ampon mekyabe ya kareng miyayaliwang aktibidadis king iskwela. Mekipagkwetuhan ya, mekyalung ya kareng kayang kaklasi. 3
Minuli ya i Ton-ton na ating timan king kayang labi ampon ing anggang milyari kaya king kayang iskwela kinwentu na king kayang ima. Masaya yang mekirandam i Indang Berta king karanasan ng Ton- ton king iskwela. Pakibatan la ding kutang: 1. Ninu ing anak a lalaki king kwentu? A. Ben B. Ton-ton C. John-John 2. Bakit maranun yang migising? A. kasi ginulisak ya i Indang Berta B. kasi tinunug ya i relo C. kasi tinilauk lang masikan ding manuk 3. Nanu ing pamagsadyang gewa na king pamaglub king klasi? A. meglinis yang katawan B. miblas at mengan yang almusal C. Ding anggang mebanggit 4. Meging masaya ya ba ing buu ng aldo Ton-ton? A. Ali pu. B. Opu. C. Ali pu uling mebwisit ya. 5. Nanu ing sangkan bakit minuli yang makatiman i Ton-ton? A. Megi yang masaya ing buung patingapun na king iskwela. B. Mebwisit ya king kayang kaluguran. C. Ala yang abalu king iskwela. 4
Suryan Ding mitutuking panyalita atin lang amanung kimut o galo o pandiwa. Suryan at intindyan lang masalese. 1. Maranun yang migising i Ton-ton. 2. Agad yang menimu, meglinis katawan ampon miblas. 3. Sinake yang tricycle i Ton-ton. 4. Minuli yang ating timan king labi i Ton-ton. 5. Masaya yang mekirandam i Indang Berta king aranasan ng Ton-ton. Ding salitang makagulis king balang telatag apin ding amanung kimut o galo, apin ing awsan dang pandiwa. Metung a pekamaulagang bage apin ing tungkul king makaugne king oras at panaun. Ing pandiwa atin yang atlung aspektu. Gewa na - ini apin ing kimut o galo a milyari na. Alimbawa: miblas sinulat memulayi mekirandam Gagawan pa - ini apin ing kimut o galo a malilyari king kasalukuyan. Alimbawa: mibiblas susulat mumulayi mákirandam mamangan Gawan pa - apin ing kimut o galo na ali pa milyari. Alimbawa: maniblas sumuulat mamulayi makírandam 5
Pagyamanan Gabe a Pamagsane 1 Isulat ya king gulis ing GN gewa na, GGP nung gagawan pa ampon GP nung gawan pa , king balang pandiwang ginamit king panyalita. _____ 1. Ding ortelanu tatanam lang pale. _____ 2. Indam neng Jun-jun ing libru ku. _____ 3. Mamyalung kaming piku potang gatpanapun. _____ 4. I astsi Lucy ing meglinis king kilwal. _____ 5. Ding anak manalbe lang Encantadia king telebisyon. Gabe a Pamagtasa 1 Isulat la king gulis ing ustung pandiwa basi king aspetung anyawaran. Gewa na Gagawa Pa Gawan Pa Memipi 1. mamipi Memasa Mamasa 2. Mengadi 3. mangadi Tinalakad tatalakad 4. 5. mandilu mandilu 6
Gabe a Pamagsane 2 Basan ya ing poesia. Gulisan ya ing salitang kimut o galo ampon pakibatan la ding kutang. Bawal Lumwal ni: Criscel B. Pamintuan Yaku maglakad kung palwal king bale Oneng bigla na kung pinigil ima ku Uling king sakit a lalaganap Mas masanting na pumirmi naku mu king bale Aldo't bengi mangadi ku Na sana king aldo ning kinabukasan maging normal Kalupa ning dati malayang makalwal Kayabe da ring kaluguran king lwal. King kasalukuyan bawal pa ing lumwal Para miproteksyunan ing kekaming kalusugan Mamasa, sumulat yan pa ing pagkaabalaan Ampon alang sawang mangadi para king kapaldanan ning mabilug a yatu. 7
Pakibatan la ding kutang. 1. Nanu ya pamagat ing tula? A. Bawal mamyalung B. Bawal mulayi C. Bawal lumwal 2. Bakit bawal lang lumwal ding anak? A. Kasi mapali B. Kasi atin kakalat a sakit C. Kasi mumuran 3. Nanu ing gagawan na ning anak aldo' bengi? A. Mangadi B. Mamyalung C. Manalbe 4. Para aproteksyunan ampon apangalaan ing kalusugan nanu ing dapat mung gawan? A. Manatili pa king bale ampon maging malinis king katawan. B. Lumwal ampon makyalung C. Mamasyal king parki kayabe ding kaluguran mu. 5. Kabang bawal la pang lumwal ding kalupa mung anak nanu ing malyari mung gawan? A. Mamasa ampon sumulat B. Mangadi para king kapaldanan ning mabilug a yatu C. Ding anggang mebanggit 8
Gabe a Pamagtasa 2 Tukuyan ya ing ustung aspetu ning pandiwa king balang amanung kimut na atyu king lalam. Ikabit ya ing pakibat king kahun. meglakad mamyalung susulat pigilan manalangin lumwal lalaganap mamasa meyli Gawa na Gagawan Pa Gawan Pa Malayang Pamagsane 1 Pilinan ya ing ustung pandiwa ban mabuu ya ing panyalita. Isulat ya ing letra king gulis. _________ 1. _______ke ing bwak ku potang mandilu ku. A. Basan B. Babasan C. Abasa _________ 2. Ing grupu da ri Indang Lerma ding _______king silid - pipagaralan ngeni. A. gagamit B. gumamit C. ginamit _________ 3. King Byernis, _______ kami ning kakung kaluguran. A. tumerak B. teterak C. tinerak 9
_________ 4. _______yang dakal a saging i Pedru napun. A. Mengan B. Mamangan C.Mangan _________ 5. Aku ing _______ ng sapatos araw-araw. A. maglinis B. meglinis C. linisan Tandanan Nanu ya ing pandiwa king miyayaliwang aspetu? Pilinan ya ing ustung pakibat nung talagang atatandanan mu ing kekang pipagaralan. Ing Pandiwa salita yang (maglarawan kimut o galo). Ing pinaka maulagang bage tungkul king pandiwa apin ing makaugne ya iti king oras ampon panahun. Ini apin ding atlung aspetu ning pandiwa. 1. Ing (Gewa na, Gawan pa) apin ing kilus o galo na milyari o meganap na. 2. Ing (Gewa na, Gawan pa) apin ing kimut o galo na epa milyari o meganap o malyari o maganap pa mu. 3. Ing (Gawan pa, Gagawan pa) apin ing kimut o galo na malilyari king kasalukuyan o epa milyari. 10
Pamangawa Isulat ya ing ustung aspetu ning pandiwa king gulis ayun king amanung uyat na atyu king kilub ning saknung. Alimbawa: Teterak (Terak) la ding mabilug a klasi king entabladu. ________________ 1. (Paynawa) ya ngeni I ima king kwartu uling masakit ya buntuk. ________________ 2. (Tudtud) ya pa ing bingut kaya ali kayu maynge. ________________ 3. Ali na kami pu danupan uling (mangan) na kami pung almusal. ________________ 4. (sulat) kung tula bukas. ________________ 5. Nanu ing (kanta) tamu king daratang a "Buwan Ng Wika"? Ebalwasyun Gamitan ya king panyalita ding makatuking pandiwa. Isulat ya king patlang ing kekang gewang panyalita. 1.memyalung-_________________________________________________ 2.mamasa - 3.kikyak - 4.sinulapo - 5.meyli - 11
Karagdagang Pamagsane Pantunan ampon bilugan ding limang amanung kimut king kilub ning kahun. Gamitan la deni king ustung panyalita. N S I N U L A T S L U J S G I Q H Q R D I K K I N A N T A T F N L L M F K Z H R Q G W M Q N F J X J Z S J A N S B S S C M X V L L T W T U M M E M U L A Y T C Q B D L C P X X Q Z X Z C B P V M C N W 1. 2. 3. 4. 5. 12 Z N M E N D I L U
Susi da reng Ustung Sagut kanta 5. Linwal 5. 4.Memulayi 3.Kinanta 2.Mendilu 1. Sinulat Karagdagang Gawain Sumulat 3.mengan 2.Matudtud 1.Magpaynawa Isagawa 4. 5.C lumwal Pigilan Mamasa Manalangin sususlat lalaganap mamyalung meyli meglakad 4.A 3.A B 2. Gawan Pa Gagawan Pa Gewa na Pamaggabe Ebalwasyun/Pagtatasa 2 ating 1.C Pamagsane 2 Pamaggabe 5.GGP 5.A 5.manalbe 4.GN 4.B teterak 4. 3.GP 3.C 3.memasyal 2.GN 2.C 2.mamasa 1.GGP Pamagsane ating Pamaggabe 1 Pagyamanin 1.B Tuklasan 1.meglutu Balikan 13 5.a 4.A 3.a 2.b 1.a 1 Malayang Pamagsane 5.mendilu tatalakad 4. 3.mangadi 2.mamasa 1.mamipi 1 Ebalwasyun/Pagtatasa Pamaggabe 5.Maglutu 4.Minum 3.Mamyalung Indam 2. tatanam 1. Subukan
Pisanggunian K12 MTB-MLE 3 Curriculum Guide MTB-MLE 3 Kagamitan ng Mag-aaral Tagalog 14