Mge Sulat. Sa Editor lamang po akong nagbabasa ng Ba gong Buh¡1y nguni't kina gigiliwan ko nang basa hin, Jalo na ang inyong magasln. Kun,g s::ibagay lamang at di ay manipis naman karami.Nn ang ni lalaman. nguni't may · mga pitak na kapakipakinabang at nakaaaliw na basahin. B:igo pa ~¡1~ ~~ "~kra":a 7n;'t:g 11itak na pangk,abataan. Nais ko po Jamang ma la~mm kunJ!: magkano ang . ~uskripsiyon sa inyong ma ( walang gasin pahaya -Lily P. Franco, gan). Bolto11, Siyudad ng Dabaw. Hihir"•l'in n1min an9 iyeng akch, Lil,.. Hindi ma11rin9 "m...-S.", "'I aming maga· sin. Sivem,.r• kalakip ng P•· hay .. an. Tungkol sa hala1a n1 tu1krip1iyGn, m1ltabH• mo H pahina l. -liD, Napapansín n2míng pa nay na ·1arawan ng babae ang ginagami.l ninyong p;.balal. at karámiha'y na ka-"pose" pa, nakaharap :it m1.kalingin sa kamera. Jlindi naman kaya maka sawa ang ganyan sa in yong mga mambabasa? At hindi kaya nawa'wila na rin .1mg sining sa inyong mga pababt? -loe Cris tobol, Son Juan, Ritol·. ho, MhMt C'rll .. 'MI, , ... l1raw•n "I IN· b . . ay hlMI IM ... hi- len ""'"' ..,.,utad din "11 na ti1iyft rMmi"I di nlriyo pa91a· .. inyong wwans tumtrtgln Ptra . . tlllift lna, •M•• lku"9 mayrooh) o H ""ª babai"I nakaka1alu bo"I ninyo M daen. Ang sina• ""¡ n irty°"'9 " P6$1" ay. K• ri1t9 1lni1t9, 9'fundin 1ng si nlnt nt pa¡,har•~ H kemtr•, -ED. Labis ang al<ing pasas.a lamat sa ibinigay ~inyong . makapag ragkakataong "alathala ako sa inyong Magasin ng Bagong Buhay . • '\ng ginawi ninyo ay naka pagpasigla sa aking hanga· ring magpatuloy na mag ;imbag ng mga lathalain sa iba't ibang mg~ palimb2' r.an. Kalakip nito ang aking 1•ananalig na ang MBB ay patuloy na uunlad at la ging magbibigay ng pag kakatacn sa mga kinau ukulan. --Osear Flor, Ma la.bon, Rizal... W.... •11 M iyo. O.C.r. TAPOS NA ang kombensi yon ng dalawang pangunahing parlido sa Kapuluan - an¡; NP al LP. Nakiltakda na ring idaos J<ombensiyon ng PPP, LM" al ng ib1 pang la piang handHg "makipagla han" u dnalínf na hal1lan. Panahon na n¡: p1ngatawa nan1 p•f kampanya n.r b1w1't k11ndidato: p1mumudmod ns $d1pi la liat n¡: kasa¡:anaan at ka}inha wahan ng bayln . . . kamay ri tn . .. kamay r oon ... tapik .. ll.fili. .. yakap .. :rn1 Pansangako ne: Al gaya ng dati, ang hayan ;iy m1kahmgang1ng nagmama sid.. nalala nakikinig.. ngay ng paniniwala sa "mata fdmis na pangakong laging napapako" ng mga pulitiko. Kung pakliisipin ang mga rangya)'&ri, d apat sananc mag k!bit-balíkat na laman¡ an¡ bayan at huw•c: nang kumilos s11 datatin¡ l'll halalan. D1nga't hindi muari. Hinihinsi n1 tung\ufin, bilan¡ marancal at ·"m•y parunacutang mamam• ·y~n. na gamilin ang k arapa ng mga taong tang pumili uu1it n a tin; hansa. Kaya bindi maaal"'ing di layo pumili r t kandidalo. ;at bumoto sa 11arating na halalan Subali'l. upan¡:: hindi mag- sisi. kailangang magpakaingat r.a sa paggan1it ng ating k;i· rapatan. Hu,,ng r.atatangay na bmang sa mi:a p ang1ko al ka tamisan n~ dila. isang kandidato: '"Mi;a kabahay<1n .. . ibolo nin yo ako upanc mahango 1ng :iting b1y1n sa malaon nang b•hinp1n ... Anang Sabi naman ng isa: '"Mina mahal kon1 mea kapalid . . 't;in1kih kin ªITJ: inyong Jing kad: Ang buhay ko man ay hancl.ang ihandog ko sa inyo siy;ing ka ilangan .. . " J,.ung Wika naman ng i5a: "Ba hinthingi ~ ang minamahal. . ko ang: inyong tulong! Kung ako'y magtagump.l)" ay hindi nanian ako magiging walang utang na loob! Si&ikapin kong malluklok u kl~ana1n, k1- 'ig~ahn, kaginhawahan .. blah. . blah. . blah . . . ang rinakamama lUI kong bayan." napaka$asa· nap&k1¡ a.i:andang lah"1 Mar1mi p·1. . a t pangakong r a p l!'&a ;il1ng-alanl( sa bayan, d~· . ,. __ hiiyan at para sa bayan." Subali't huwag ngang pa ta t angay klagad ang b1yan. Pa· kaisipín muna al pag-anlan~ n,abuti kun~ sino ang lalong ib<>· malapal al karapaldapal to. Tingn1n ang k1nilang mga Lom11l11b•u luwi119 t.l11990 119 u•aga DC l11tokfp 111' pob11yo9 0119 H.QOMG IUHAT T..,..,11pmi: Mo111l<1Tlm . . lld • . . Flo•• •U_f'_, Sto. Cru1. Mor11ila Pa--.011lolcf119 limbo•<>• : PSI" Pr•11. S.•pa~ A"•-. L1111ood Quero11 ... 11 . . 11 EDDIE RAÑOLA MTIICEOU R. MACAU.LAG Pi111•-Pa1>h•loo110D FETE VE1ft2UtlA S. Si•i"C Cltl:COltO 1: ... al k 111ulo ag- IQ Aa11.,.ir1> ft, nOllEKCIO IEM T. SANTOS" P••~r11po H&.LAGA 'l\l•l•.._ "u-a .• ·.n.oo· A.ala lfQ SU~IS1'0M: ...., " " - · · ·"'·• 1 ... IHll ,, , tl2.00 DllM• ... ,... i .. - ~ ..._ nagl!Yo'a, gim1cawa al mail.ilSll hang .¡:agawin p;,i. saka sila 1,atulan. llan na s;,i mga pulilikong hinigyan nalin ng k;ipangyari· ilan ang hindi lumupad sa mita llan na ang na ng p ;m1:ako? l:'angimpo sa puweslo ay wa l~ng ¡;inawa kundi maJi,~imu ng baba at inanabako nang 1rianabako' Han na ang nag ]'lllyaman !amane at naj!pasasa n kasap:anaan matapo5 Jin l;ingin a ng bayan? llan na ang nags ipagtaas ng noo mala¡>0s makuha anl( ati ng mga botong ~inungkit n1t kanilang mga ngiti al himas noong p1n1hon r.g kampanya? Marami.. maramin¡; mara mi. Ang hayan lamang anf walang dala, nguni't siya ring nagiging k.11wawa~ Kung paano kikiblanin ~t n•1kikibla ang ffl!!!i!I kanrl'~a\o -madali. Halimb:1" · · lsanii: y;ulltlkong ihi· 11umandida10 ,1 kany~n _ ¡.1artido ang nat1lo ;, ~ . ,,~ ,ensiyon. Sa sama np: '""º· nilayasan ani: mA:a ka· s::ma 11 umanib u ib.lng par· 1 ido upang dilo naman k u· r..an<'iidato. Aog g1nyan b1n¡¡: 1';md1dato'y karapalltapal sa hoto ng hayan~ Ang isa nam1'y ni ngang<1ko r.g Jubos na kasaganaan. Na- A"f J'""H"f P.tntulOflt ~ro uy •Y na9l119 mat1,1t u kany11t9 lftf• JNl"l•ke nNllf ,... hMI "" k1nylf11 .-1klmpany1. K1ya M '"ª" hindi n191l1I anv MY•" M"41 11.,. •nt t1nt1klllkln at llvk....- ~ Mafali:enyanf" • kahandang ihandog sa baya1\ kahil na a.llf kanyang huha)·. Ni:uni'I kilalang-kilala na ng lahat na makabaÜ-dili sama llliil, mukhang salap¡ al na.R· rayaman lam1n1 sa s.arili sa ranahon n¡: n11kar:unc panu· nungkulan. lto h1 ang n•ra· r1pll iboto~ lto n1mang isa ay -ubod n¡: )"ahan¡t. Siya na ang plnakJi- 1;1agaling ... an¡ pinakamahu· h;,y. . . 1n1 pin1kamagandang lalaki. At atake rilo, atab roon sa mga kalaban. lbubun yag umano ang kahuda"n ni cayon al ang kasamaan ni ga nito. Pagkatapos, sa isang hi mas lamang ay nasan ang Uunganga at nalimot na ang tungkulin sa hayan. lto ba .. . '! Ala·Idolo nx Bayan naman· ;•ng isa. Nililibot ang m"a pa kngke.. gina¡ala ·ang m¡a lillryo ... 1ng mu poolt nf n1ahihirap... an g halos bu· magsak nanf mga bahay u Siya 11~1 cabi ng pusalian. r¡¡w iy isa rin11. "t11ap1tttan,; r.ol n& maliliit" .. ísa r ing "kampeon ni{ m1hihirap" . Ngu ni't kailan pa? Ngayon na la mang. Noong araw ay laging nakakotse, ua kaamerikanil'l kur bala, nakasapatos n1 puti al de bilston pa. !tu nga kayil 1mi: hagong " ka mpeon ng ma·
AYAN ... Pag~aralan lamang mabuti ang bawa't kandidato, hindi magkakamali ang boyan so paghatol l>ibirap" na hayan? d11pat iboto ll.g Galanteni¡: masyado naman nng isa. Biga y dito. . . abuloy "blow gasta rine. . doon. . out" doon. Panay na salapi. Salapi ª"R puhurian upang b:gyan ng pagkakataong "ma hpaglingkod (daw) sa bayan". Kung ilo ang manalo, ay pa ano inakababawi? Alam na r.atin! Al ito ba ang dapat iboto? lamang mabuti kandidalo, hindi flTig bawa't magkakamalj ang bayan sa ragha,tol sa darating oa h:ila J;>n. Pag-aralan Ang yumaoni.: Presidente Magsaysay ay isang hahmbawa ng matapat at marangal m• kandidatong karapatdapat sa hoto . n,g hayan. Noong pana hon ng kanyang pagkampan ) a, hindi siya nangako ng "langit al lupa" sa hayan; hin di siya namudmod ng salapi; ·nang-at:i.ke" nang hindi siya !~bis sa kanyang mga kalaban, maliban sa m~a bagay na da pat laman¡: ibunyag: hindi siya na m a ral in¡:: magi i,.ing kampcon ng mahihirap ... ipinangako mya") ang: Ang "maginJ! kara pagsisikap na bayang hinihi patdapat"' sa tangkilik. At ngan niya ng- Ang malalaking pamiting ng alinmang partido ay di naragui•n ng makapal na taong nag,isipaniwala u "mat .. tamis na salita at pangako" ng m;a kandi dato. Sub1li't dapat nang mag·ingat b a y 11 n ano upang di malinlan9 ng mga "magdarayang puli tiko"! AGOSTO 11, 1957 noon ay hindi siya nagkunwa ri. Kmakalong niya ang mga bata, sapagka't talagang ma- giliw siya sa mga paslit sa siyang pangyayaring wala anak na maliit: nakikisalo siya ~a pagkain ng mahihirap. sa pagka't talaga naman,g ~anay siyang kumain sa dulang al ~"- pinggang lata; madalas na naka·polo lamang o naka-diya ket kung hurnarap sa bayan, sapagka't gayong talaga ang ki· l'agawian niya noon pa man¡:: siya sa mga araw; rnagiliw Doanggagawa at sa mga" dukha, ~apagka'l talaga namang lu maki ~iya sa piling ng m:ihi· hirap at matagal na nakis<1ma sa mga manggagawa bilang \aging na i~ang tDl'kaniko; kangili at masaya sa lahat, ~ilpll.'!ka't t:llaga namang ma· ~ayahin siya sa mula"! mula r• nagkunwari la· rr.ang ang ldolo ng Bayan r.oong panahon ng kanyang pagkampanya. Ang lahat ay ginawa niya nang matapat at bukal sa kalooban, na siyang lilrns sa kanyan¡f katauhan. Hindi nga At hindi naman nagsisi ang kanra. naghalal sa bayang Sapa~ka"l nang siya\ mau !)Ong Líder ng bansa ay hindi slya nagbago munti man. Ti nupad niya anl! kanyang mga hincli am: paglaga pangako - nap ng salapi.. hindi ang ganap na kasaganaan ng rna lubos hin<ti hihirap - na kaligayahan para sa lahat, na mahirap man¡¡yarj sa alin nang panahon kundi ang paglalapit ng pamahalaan sa hayan at ang "pagiging kara I'¡¡l-dapat" sa maliliit na mina- ang
'ha! niya hanggang sa oras ni::- 1,anyan\( kamatayan. Al ang hiya'~· hindi nga nagsisi sa minsang pagkakaroon ng Ra rnon Magsaysay s.1 palasyo ng :\ialakanyang! din ang nararapat ilagay ng bayan sa J\!alakanyang sa darating na /1alalan. Al upang magawa ito, l;aiJangang pag-aralang mabu· ti ang pagpili ng ibobotong l:andidato. Mag·ingat ... upang hindi magkamall at magsisi r,agdating ng araw! Isang Magsaysay R. P C:~mho~ Isang JK:augaliang PiHpinoeee "HUEGO DE ANILLO" Ang larong ito ay nakaugalian Mng idaos MI mga iapistahan M Laguna. Ang mga kalalakihang nakababata ay wmuakay M kabayo o bisikleta IWI may clalang tinulisang patpat na pin.famutian ng makukulay na laso 1• dlllo nito. Sila'y humahanay NI isang linya af sa huclyat ng reperi ay nagkabrerang patungo sa pi1ing kinatataíian_ft9 mga lingsing sa clHn. Ang bawa't iw'y ganap na nagsuwmikap na maisulot •!t! kanyang patpat sa 1ing1ing. Ang mabkuha ng pinakamaraming 1ingting ay siyang magwawagi M mula 1a reyna ng pista. laro at magkabmit ng gantimpala Lubos na matañcla •aysa maraming •• !lllgaliang Pilipinong umiiral hanggang ngayon ay ang paghahandog at pag-inom ng - GINEBRA SAN MIGUEL- "Ang .l{inaplgiliwang lli~bra Buhat Pa Noong 18J4.I" Sa loob ng mahigit na isang daang to1on, GINEBRA SAN MIGUEL ang paboritong hinebra sa Pilipinas. lto ang na•apagdulot ng higit na •asiyahan sa lalong maraming •apistahan at riiga pagtitipon $• mga nayon af bayan sa buong •apuluan sapagka't nag-iibayo ang sarap ng mga inumin •ung may GINEBRA SAN MIGUEL. ' MAKINIG SA; .. Edong Mapangarap" sa DZFM. Martes. lka-8:00-8:45 ng gabl; "La Tondeña Grand Amateur Contest'" sa o'zBB. Llnggo. ika-5:00 6:30 n11: ga.bl isang proiukto ng LA TONDEÑA. INC.
Á'<l'.I pag-uulak nan1an ang isa sa mgt1 sumusun()(! 1't• 11akbang, gaye ng makikitanq gínagawa 119 ba ':it:t' sa gawing kanan. KULAMBO Ang lal:lwigang Batangas ay isa sa maraming pool• ng Pilipinas na tumutulon~ sa pagpapaunlad s~::iting ban:-¡a. Maraming uri ng industriya at ka· \akal ang matatag puan doon subali't ang una. na mi11¡; tatalakayin iiy iing ko!akal nila ng kulambo. Maraming bayan sa B.atangas ang nagtutu. hh1 ~;·1ulong .sa pagyari ng mga kulambong maipa ;~1:11nahagi s a l>uong kapuluañ. Ang isa sa mga iyon ;iy :mg Alit.1gtag, ang poo k iia tinungo namin ka m:a:•eilan al siyang kinabatiran ng paraan kung ¡::1~1umo ginag<l\\"<I a ng kul'1mt:io. MAGASIN NG BAGONG BUHAY
Nilhlabhun at üuir,/mirul11n ong m.otiy(ÍS pagkatapos. Kunr kaila nqang 1.-ulayon w¡ ntn n.1 tin 119 gumogawo niyon. lsattg tuhog na Upang maging. T1Wayo.s ang paq.sasama .sn dc.la wang kula11 ng .sinulid (pula at puti), ang mgG. iyon ay isina.sabit !l.:. hanayan. Tunoy na kasipagan ang ipinamamaLls ng na ka!aráwang si Gng. Elena flc.gan ng Alitagtn1;. sapQq}ul'.t ~a ka~ila; np kanyano. kataru:fa1m O"!f f>;Otufoy 'p.:;: rin S'U¡Q SO kanyang lcinagawtnng ga Wdin •. aftQ..P""Qhahabi. "· ~L ___ ' __ AGOSTO 11, 1957 matiyas ang hCL>ak '1i Gnq. Ju~na Ciuaáes ng lbaan upang ibilad wiua so imt. ng ar11111. Sinusuicat nita anq haba ,at l<ipad ng hi11ab111µ .<:inulid upang mabatid kung ano G.11.g magigi11•1 i1•ki 119 ktdam.bo. SUNDAN SA KASUNOD NA PAHINA 5
KULAMBO ... K-1ru9ton9 Ganito mrn · )' ,a~a.mwang ta,nc.whig .Ji maramiJI S<t ., lambo sag 3awaa11 11g lcu· kuha sa atangas. Jto' tagtag nú g:~aa_11 j l l Ali~ lipa Adaja:i m Gng. Fe- /· . .Mlok1ta MAGASIN NG BAGON G BUHAY
ina ang nagtungo at nagsumbong sa pulisya ng Miiynila sa Isaac Peral, Ermita kahaporg ika -5:30 ng hapon dahil sa uma no'y "malabis na pagsira sa katawan ng kanyang anak ng mga manggagamot sa PGH" matapos mamatay iyon • sa na· turang paganmtan kamakailan ng umaga bunga ng sakit sa utak. "ISANG Iumuluhang Hinihinala na añg bangkay ay ·'pinag-aralan.'' Hindi lamaug i!o ang sum· bOJl!I' hinggH sa PGH. Kai!an lamang ay isang ama namarí a11y 11ay.sabing namalay aug kar1yang anak na may labintat. lo11y taorig g1dang dahil sa pi· nabayaan 11g mga kiriauukulan sa pagU,rmta11. Ayo11 .rn 1upo11g m1gsiyasat sa PGH, 11apatu11a· yang ang p'agamutan ay wa· lang nan9aka$11lat $U regulas· YOJ!. Sa makatwid, ica/ang tiyak 11a patakarang li1rns11nod ang 111ga 1wroraan. Hindi sapaf na -11a9-aarat at nagsa11ay ang i.sa11g doktor o iiarses upang makatiynk ng kinakai/a11ga11g dapat gawin sa tmigkulilig taw:ig 11g pagkakataon. Hinggil naman sa balita .<;a itaas: Maaariirg higif pa sa namin paglnha a11g gawin kimg ito'y sa anak natnin 111angyayari. "SAAN SULOK ng daigdig tayo makakakíta ng mga ari· arian ng simbahan na ginaga v.-ang kalali.alan kundi sa ban sang ilo?., tanang ni Garcia {Leonardo L., Kanscbal ng Maynila.)" pogpuna 11i Konse11al Gorcia sa pagkakaroo11 ng mga t•ndalmn sa loob ng bakuran 11g $imbalmn 11g Quiapo ay pi· · nagsabi/ian siya 119 Holy Name Sacie!ics 1lg ganito: siya (si Garcia) ay di dap<:lt makia font sapagka't walang kinala· ma11 sa pamamalakad 119 .rim bahan. Sa paratang ng HNS kay Garci.a at ma.~asabi ang ra· 'pambihira' nami11g mamalakad ng simbahany tt. 1iu!ukoy ng HNS. Ang pani11i11- Paltos a11g AGOSTO 11, 1957 digan ni Garcia ay alang-alang din sa relihiyon. SI CARLOS CRUZ, 29, may· arnwa't mga anak al walang trababa ng 275 QueSada,. Tun clo ay nagsadya kagabi sa tang· gapan ng llta11i/a Times at nag r.ol1ayag ng ganita: ibig niyang isang ipagbili mata. (Agosto 6) ang kanyang Ang lwkbcmg na ita ni Cruz ay bu11ga ng pagdaralwp 11g kd11ya11g mag-anak. Masakit isiping dito ay may mga omoiig kai¡angan pang magbili 11g mata upaug magkaronu la ma11g 11g ipakakai11 su kanila1111 pami!11a. "INULJT ang kanyang ma tigas na pagtanggi sa lahat no;: a!ok ng Lapiang Liberal, ka bilang na rito ang pangungu na sa likct ukal sa senlldurya, Hinagubilin ni Manuel P. Ma- 1;ahan sa kanyang mga kasa mahan sa PPP (Progressive Part11 af tl!e Pliilippincs) ang pagtalatag ng makapangyari hang organisasyon sa lahat ng :;3,~into elektoral sa buong Pilipinas upang siyang nwngalnga ~a ka¡Hikanan ng pangkatin sa halal:mg idaraos s11 Nobycmbrc" (Agu,1v t:¡ . NAGPASALAMAT d:u ang Pangulong Garcia sa pa& titiwala ng mga tauhan ng La· piang Nasyonalista sa pagka· hi1·ang sa kanya (Garcia) at sa pagkapili kay Espiker Lau· re! (Anak) upang siyang mag wasiwas sa bandila ng NP sa cfaraling na halalang pamban· sa." "IKINASIYA ng mga lidcr 11g Partido Liberal difo (Villa· sis, Pangasinan) ang pagka hirang sa naging e~piker Jase Yula al Kinatawang Diosdada J\1acapaga\ upang m¡iging mga bndidato opisyal ng lapian sa pagka·Pangulo ang una at pag ka·Pangalawang Pangulo ang il;a\awa." A1ig latlang magkako.<unod na /apiau sa itaas (Nl', LP, Fl l'l'P) ay para.parang nanga· nga!mrdakon 119 tagumpay. Ti· uak na (H!g dalawa sa kanila lama11g ng c1¡¡ nagpopoklkas ·loob. !....Gfll". NAPATUNAYANG PAGSUBOK! Kapagka~·o'y lumur¡ok ng pamaY.i ng klíOI hawaaynaantala hangg .. ng"'magbukas ramwang pam;;iw1 ng korol ay binabalam ang 1><11:daansapahgid ngsikmura Datapwa'I paglunok rnnyo ng may ~aUu· hang bisang CAFIASPIRINA, ang 1><1gka balam ay napap,ram. Ang mga kaUbayan sa panggagamor ay nagpapalunay nasa s.andaling ma~sirnulang malusaw ang ta· bltlang CAn.4.SPIRlNA sa tiyan, angbis• sugpoangk1ro1sa.nmonnagmumula ANG 3 l<AGILAGllAlAS NA "PANlA8AN SA ICIRg~~u~g, c~=t~!!'~~N~GAY NAG· 3 Ulit ng bisong pomowi-ng· kirot ng ospirin ! WAlA NG MAKAl(APARIS SA 8AGONG PORMUlANG MAY TATLUHANG 81SANG CAFIASPllllNA Ul<Ol SA OAGLI, HIGIT NA MATAGAl NA GINHAWA Aial;'.Lhilnm. an~ CAFIASPIRINA ay -nagdudutot hindi lamang isa kundi da· Jnwang daglrng nagkakabisang pama· wi ng kirot,at may pangatlo pang sang· kap na nagbibigay sigla, pinapawi ang paogh1hma,na rn<ilimit kaagibat ng kl· rot. Angtatlong-sangkapna i1o'ysabay· sabay na migkakabisa upang magdulot ni: mab1hs na ¡¡inhawa. Bago nin yo ma• laman, ang kirot ¡¡.y napawl na pui ng nakababagabag na kaagibat nito. ~=¡~~":;:~" ."~ :;:~;i~:o";:r~:;.,"~ :.:·:~~º~~~:~:·::~: ;!,:":,'::~~;:;;~: ukol so dogli, bonoyod, al liyok no ginhowo ,.. ,..hil n9 ulo, sipon, 11ongko10, BAGON6 PORMULA 7
ng murang serbisyo sa !"ilyun .. milyong gumagamit ng Firestone! 5 MABUTING DAHILAN ku119 INlkif byo'y n•ft•'•- n1 .KALIG:TASAN SA llA~ONG GOMA n• mur• P• "'"' % n1 HALAGA NG BAGONG FIRESTONE GOMA.. FA;CTORY-METHOD NE W TRIAD$ N 0 Dollltn, P1kin1bln11 SA LANSANGAN MAN O HINDI • 4L'5% LALIM NG HIBLA n• m•y gom1n9 cli·n1hihiw• 0 MATlllAY AT MATIGAS NA MGA BARA NG -TRAKSIYON p•r• 0 WALANG PATID NA CENTER RIBS p1r1 " mat191I na 1amit 9 MARAGDAGANG GAMIT SA MIL YAHE u llNiyOftl bt8flgln N t,1w1't tom•"9 FirnlOM J'lrttfOfte TIRE & RUBBER CO. OF THE PHILIPPINES RETREAD & TIRE REPAIR f'LANTS: DAVAO * MANILA • CEBU ' W.• l•it .a "n.. Y~ .. 01 rb.,1 .. e" ' T1>wint L.,.H , 8:¡e.t:OD 11'.G "l)JM ~~~ MA'lARATING NA ng tao ani mK• bituin! llo'y sa pamama nd)'O·lelebis1on sa Jordell Banl;., j'.!.it;1 11 ln rl:i~f' ra n111 nak:italagang gami1in sa lntorru1tiontl " G"ph~­ siul Yur. An¡;! 2.()()0.toneladang apna to n a na sa dal awa ng m"rtitit'-')" na salnlaya n ay makapat hihimaton nK mg a bimin s~ alir. mang baha!:i ng kalawakan. 11 ·~ dambuha lang LA61S NA PAGMAMAHALAN ng alaJill al n¡¡ panginoon an·: i11im11namalas "# dala wa n¡:: nas¡¡ larawa n. Ariow-11raw a r isi n ;1~;.11a ni W•lll'r Hacicrty ª"!! kanrani asong ~¡ Mikr U· Jlafl, kii'f nltn¡!o::ngamba si}a n ~ itn")I nian,eulil:i sa k~nilang ta · n:inan ~3 Cloin.:!o. Ma_v fi"2"' J,;apag n 11 k<11ingka ~ad. t~;.,s n;i ~¡ M¡kt· ay malimit ka..:ul:it:.in n i;' 1n;;a kliyentc ni H~~ c rl y MAGASIN NG BAGONG IUHAY
RI Dr. F• "•I M11n•• lolnalln M T•v•l • V ni,,,.,_ .... _ .... ~ ..... o. Hindi rln dapat kalimu· hn n;:i ang dami ng satas na sinususo ng sanggol sa loob n¡ 24 na oras ay magkakapa· ri~ . Ang pagtimbarig u ung ~ol il)' totoong pitng-abala ka· ya"t itinatagubilin Ja mang kung ang bata ay may karamdaman. GHnong K1t111I '"' Pagp1p11uso? ito'y W111ng gamot ni m111tin¡ mñalunu 11 r•DI· too1 kalagayan. Kung •ne iu muahe na maaarlng malla- pagpararnl DI 1atas. An1 itina- ay magbroon 11¡· p1m1m11a lagubilin¡ tulya o dahon DI RJ .utong o ng auto, o m11kl- roon .. kaYa n¡ sakit ·na h1fiu rn.alun¡g1y ay naklk1tulon1 enza o tlous, o kung slya'y ma· dahil ~• sabaw nito. Ang bu- open, k1il1111aD1 iti¡il dl)t wanan1 regla n1 mga babae o an1 pagpapuaso hanaan1 11 :lDI n1ulin1 pagdadalantao ay 111n1hon¡ maaarl hindi rin na.kababawas o na- na siyang kapa:niapaba10 ng gatas ng rnaka11n1p nito. Sa panabong !to n1 pagkakasak:lt, mHlliDI ina. Kung ¡mg jna ay na¡da- :i.un1n ng 11tu ang suso 11 dalantaong muli, 1ng pag-awat pamamagitan n¡ m11 mama sa suso ng sanggol ay kaila- -ior sa mga takdang oras upan¡ ngan up1ni siya ay hindi to- hindi magsitl¡u an¡ auso at toong mapagod. Hindi totoo sumakit. na ang gatas ay hin.di naka- bubuti sa sanggol sa ganitong N1k1k11"'° panahon. M.aaaring nagkuku- l~ng na lamang nguni"t ang uri ay hindi nagbabago. Kallan Ml .. rin9 Mapnuto1 Mayroon lam1n1 ilang P•I· siya'y tumatan¡gap º' WIS· W111ng gamot ni m111tin¡ mñalunu 11 r•DI· too1 kalagayan. Kung •ne iu muahe na maaarlng malla- pagpararnl DI 1atas. An1 itina- ay magbroon 11¡· p1m1m11a lagubilin¡ tulya o dahon DI RJ .utong o ng auto, o m11kl- roon .. kaYa n¡ sakit ·na h1fiu rn.alun¡g1y ay naklk1tulon1 enza o tlous, o kung slya'y ma· dahil ~• sabaw nito. Ang bu- open, k1il1111aD1 iti¡il dl)t wanan1 regla n1 mga babae o an1 pagpapuaso hanaan1 11 :lDI n1ulin1 pagdadalantao ay 111n1hon¡ maaarl hindi rin na.kababawas o na- na siyang kapa:niapaba10 ng gatas ng rnaka11n1p nito. Sa panabong !to n1 pagkakasak:lt, mHlliDI ina. Kung ¡mg jna ay na¡da- :i.un1n ng 11tu ang suso 11 dalantaong muli, 1ng pag-awat pamamagitan n¡ m11 mama sa suso ng sanggol ay kaila- -ior sa mga takdang oras upan¡ ngan up1ni siya ay hindi to- hindi magsitl¡u an¡ auso at toong mapagod. Hindi totoo sumakit. na ang gatas ay hin.di naka- bubuti sa sanggol sa ganitong N1k1k11"'° panahon. M.aaaring nagkuku- l~ng na lamang nguni"t ang uri ay hindi nagbabago. Kallan Ml .. rin9 Mapnuto1 Mayroon lam1n1 ilang P•I· siya'y tumatan¡gap º' WIS· Ita "'"9 Sapat "9 511191011 Kaiba SI p.agpapasuso sa bote na sinusuklt, ang gatas r.1 n:anggagaling sa suso ay hindi matitiyak ang dami at kakataon n1 kin1~1i11ngang ito'y l!tatatantiya na lamang ipagbawal ang paoapuuso ng in:a. Kung ang san¡¡ol I)' n1 iDa. Ang tisis ng laa. pag· ruatiwasay na nakakasuso at kabaliw, ·o epilepsiya, ay mga natuttilog ng mga 2 o 3 oras ba n¡g;:in¡ SI susunod na pag ipa¡bawal ng •lahllan up:ang dokto: ang pagpapasuso. Ang - 'Papakain, at siya'y bumibi,gat pampalagian u. ti•1b1nf, maip1h1lacay n1n1 mga I)' '.llH1kaplplgil din .. P•IP•- puuso ng inng _i na. Kadtla- nn, k:apag ang utong ng su.· so ng ina ay p1b1ligtad, ang sanggol ay magdaranu DI birap sa pagsuso, nguoi't ng• yOD namu. .,. 1Da.J' m¡a m•· blbillnc panlapat •• suso na sakit na Sa loob "n¡: 5 o 8 minuto SI ¡¡a¡sii.imula ng pa,gsuso ng ~ta, ang lahat ng kanyang kaihmgang gatas ay nasususo :1a niya, nguni't nagtatagal la man¡ siya sap1gka't binubu· ~og 11ng kanyang kagustuhan SI pa11:su.so sa ina. ltinata· ·f¡'.ubll !n na pabayaan ang ba ta 11 suso ng mga 10 hanggang 15 minuto at panatilihin si· :yang rising. Ang karanlwan ay ang pa.g· bibigl!y ng iS1nl suso han&· ;::ang ito'y mapalambot at pag dudulot naman ng kabila. Ma bi;ti ang ganito sapagka't na kapagpapahína bawa't ísang suso Jalo na't may mga simula ni pagsakit ito. Kung totoo11?, mlraming gatas ang ;11::¡, nn&; d1lawang suso ay ka ilangang ibi.l•Y .n¡uni't hindi naman para paubos o mapa .lamblJ'f ng sanggol. Keilan Da~I Awelin Se Suto an9 S1n19ol? ang Sa karaniwang kalagayan, ay itinatagubi· an¡¡" ::-<1nggo\ ling awalin na sa pagsuso kung jto'y may 8 o 12 buwan nll an¡; gulang. Huwag aawatin kung panahon ng tag-init o kung maysakit ang sanggol. Ang unti·untin1 pagpapalit ng gaW.s&a botes• pags1,1sosa inn ay nararapat gawin upan.f ma!ing madali a ng pag·awat. Halimbawa, sa unang araw, is•DJ bote ng gatas ang ibibi· gay SI halip ng isang Pt.JIUSO s.. ina. Sa ikalawa o ikatlonc :i.raw, dalawang bote na ang ipapalit sa dalawang pagsuso; hang¡ang sa lahat ng pagpa· pasuso ng ina ay mapalit111ñ Ang hiniwa.hiwaog mansanas ay hindi mamumula kung ibababad sa ·tubig 'ª may asia. o¡. Malilinis ninyong mabuti ang balat (patent leather) sa pamarnagitao ng paggamit n¡ ba· sanr . basahang kinuskos ng sabon (neutral soap). Palamigin muna ng 5 o 10 ininuto ang celce bago isalin sa h•l'!de'bado .upang maiwasan an¡ paghihiwa-hiwalay. U~ang hindi magkapaJit-palit ang mga h•n1er o sabitan ng d1mit ng inyong mfa anak, ibang kulay. Maaakit din si!a sa pl,gliligpit ka~langa.ng pintahan 1n1 mga iyon ng iba't ng kan1Jang mga damit sa halip na ikalat lamang ang kanilan¡ hinubad. ~ Baro simulan an¡ ano mang pagpipintang gagawin ninyo, ilubog muna ang inytng mga kamay sa peraffln wu. Alisin ang wax "pagkatapos 1111 rnatikita ninyong ang piula ay hindi nanikit sa kamay o kuko ninyo. ~ Ingatang huwag malapatan ng planlsa ang siper at automatiko ng inyong mga damit upang maiwasan ang m1daling· pagkasira. Ang mga ina ng tahanan ay kailana:ang magkaroon ng isang kahon o ano rnang uri ng l1l;1gyan na mapagtabguan ng lah1t ng mga resibo ukol sa bahay, tubi¡, ilaw, seguro {in· suranc:e) al iba pang kasulatang n1uukol sa bahay. Sa ganitong panan, maiiwasan ang pag-aaksaya ng panahon sa paghahanap n¡ mga iyon sa biglaang pengari,gailangan. ~ Upang makatiyak na kesukat na kasukat ne inalis na damit ng payong anc fnyong ipapalit, unaling mabuti ang lumang d1mit ng payong at iyon ang gawing padron pagkatapos. • Ang inyong hapag n~ yari sa kahoy na walang pinta ay kailangang linisin ninyo n1 ma· •ambot na basahan at Jangi1 n¡ oliba (olive oil) upang huwag rn1ti1m•k ng duml, Maaarl ria namaog ª'"' woel ao¡ gam.itio ni.ayo sa pag-aa.li.s ng maot:;a sa bapag. AGOSTO 11, 1957 na n¡ gales s.a bote. Ang pa raang ito ay makalulunas sa ¡,¡akit ng pamam aga ng susu 111 ini> at ang sanggol din na. man <1y matututonl? makiayon lil g<1nitong uri ng pagp:ap:a kain. Kung minsan ang pag ¡,11.wat ay hindi totoong mad1- 1i. A:ie sanggol ay nagiging i.l'lkin at perwisiyo. Iwasan ang paglalagay ng mga ma· pait na bagay sa utong ng ina. . .\ng manming doktor ay nagtat!lgubilin na bi¡yan na, ~• ikalawang buwan pa la man¡, ng gatas sa bote alig sanggul, sapagka"t hindi pa si· ya marunong kumilala sapa nahong iyon. Kung siya'r . sa :i:iy na sa pagsuso paminsan· mi11san sa bote, ang pag.aawat "Y hindi toloong magiging m¡ hirap. sang11:0J na ibig !)ang Jalo ang uminom buhat sa kopas a halip ng sa hott. Sa mga araw ng pag·aawat. ·1ng bata ay n:ararapat nan~ kum ain nu kauntin¡: ma.\• In· mans pagkai11 si~'ll!J'.! Mar mga 1pa11;: (.Sund.an ."i pn11ino 24.1 NAPATUNAYAN SA PANGGAGAMOT· NA ANG .•• Bliff'Cltx;iiiiw AY MABILIS NA SUMUSUGPO SA UBO! 5 ulit na lalong mainam kaysa alin mang lcaraniwang panlunas ! ang pinakamab~is na Pamawi ng U B O al Panghahaplli ng LalamiwR DAHIL SA SIPON' uminom lagi ng no muy XYl.0/101. WALANG ALKOHOL • WAIANG OPIO MASARAP PA ANG LASA! t..••"" ••• .. ...,,l,,.,_ •• , .... c- .1001.,..,- .,,_.,,... .. _ º"'""- c;"'" .. "" • .-...•1•.,. ..... - - oOO•t .. .......... ,..,oo".., .c• .......... 00,. .. 1 . 0.0~ .. 1 •• oou.o., :=:.:=:ó";! ~:::;.J.~;:~·~o:.::.::.':":O :-:o-:::;:.~.:::.::.::-;·;4.:!;!;; °;'.~:
Salisihan an¡ ginawang pagkakabil sa· mag kakumbinasyong .itim at puting broodcloth na nakalarawan sa kanan. Bagay na isuot .11i. P'l:t14DtO sa. ruga p'>ok·liwí!.li~an . AGOSTO 11, 1957 )fagaan at maginhawang isuot ang makabagong uri ng telang iumalabas ngayon, ang poplin na sina mnhan ng da~. Ang putinC kasuotang ito m>. may malalaking bitulng bughaw, kuwelyong marino (sailor collar), pulang laso at pleoted na palda ay gumámit ng gayong uri ng tela 11
RELYfNONG MANOK M . . Nntkap: l manok Ckatamlamang Iaki) l/e kilong karneng baboy (9iling) 1 kahong pasas 1 boteng olibas (olives) 2 nih1gang itlog ng manok 2 hinog na kamatis 2 kutsarang tinadtid na pikels 1 Jataqg gis•nt• fmaliit) 1 &ibuyas (kaiamt11nang lakj) l kutsanqg keliup P1r11n n1 "11luluto: Giiwin an~ m;,nok.· .\füili ang bulo sa kaUwan pagkatapos. '.1.;iidt;.rin ;r1g kamatis i.t ang sibuyas. Al!~~n ng 11ga luto an~ olibas. , linit an~ mantika sa i.awali al nka ilagay ang pinilpit na bawang (maaarlng n11: bawang.) luma ang sibuyu, kamatil, glniliag na t-indl babuy, r;i~:is, gisant~. pikels al kelsufl. Timplahaa din ne asín. Kap~¡,: m;ilambot n.1 11\I karne, isama ang hirtiwang nila¡ang itlo¡. Kun1 s"k;.linc matuyuan an.'I. nakasalan¡, dagdagan 111 sablw ne pina1la¡ .. n ng mga l:unan"·loob ne m"nok. lCun¡: maii'mig·lamig na ang p1nlaman. il•l•Y na •• loob ng m1noll. Ta· h1in an,: \¡,)lat ng pani:,: na. lliniwaan upan¡ m1pab11ik 1n¡ d1tin¡ hu¡U q manok. 11.'.'I !!Umamit 12 B1lutin sa putine d1mit o sa supot n¡ arim, pqbtapos 11 talila aq paJ~id. Ilagay. s:i isang kaserolang may k,aunting tubi¡, takplq m1butl. liinb .yin:; rualuto ang manok. Alisin In( damit na nü1büot. Jpirl1 o sa 1nainlt n;i m3ntikl anc- buoDg m1nok. Iq1tana buwa¡ muuaos. P1,.1la nlna Au...ora .1eci1I at Pecita Marl1no KILAWING HIPON S.ntklJp: - 1 taalnl hipo• S..ka.m1Us P.rall'I "t p119lulut.: Il!.•l•bol an& hlpon. Talup¡n pagk1t1pos. Dagay-'H iung pinggng malalim. Hhflin nang manlnipiJ aog sibuyas ¡ayon din an¡ llam1th. Ikalal 1ng kamatia at 1ibu7u H ihlbaw DI bi~n at pi¡aan DI talun1nsi. Lagy10 ng llauntin¡ uUL. Kasarap H¡ kll1wb1¡ lk> at pampasaoa sa pa&);ain. MAGASIN NG BAGONG BUHAY
pal<.ikipanagam (<!aw) ,.,.;..,·f'/IAP.10 "'ir.11"°S . • KADYO, salamat at nagbalik-loob ka! - nbi ng inang malaong nangulila sa pagmamahal ng kanyang anak. Hindi lamang ninyo nafolaman an!! dahil:in! At napahagulgol si Kadyo. -Bakit? Bakit? Bakit? -tanon: ng ina. Bakit n:ga kaya bumalik si Kadyo? Walang makahula n:g tunay na dahilan ng kanyang p::r.g babalik sa nayon. Noong umalis siya'y determi nadung.deter minado siya. Wala siyang pinansin sa nan11gsumamo sa kanya. Bi¡ lanc:·bigla ang k•DJ"•nt pamumundok noon. Umasenso si Kad,yo. Na¡ing Tinyente Klrat siya. lyon ani kanyan¡ sac:isa¡. Na¡in¡ kilala :m¡ sagisag na iyon; gayunma'y hindi kin•11ku tan. Batid ng kanyang mga kanayon . na siya'y hindi mapanganib. May nagpalagay na Ji:aya la man¡ siya namundok ay dahil sa pagtatampo niya sa mga pangyayari. Al nang bumalik nga siya'y nagtaka hindi la maag anc kanyang mga kaanak, kumli pa ti ang kany.:ing mga kanayon. Pagkatapos nga ba naman niya ng maging popular ay baballk na laDWll' siya at sukat sa lugar na kanyang -pinaglam· puha n? Kinapanay:im namin si Kadyo . . T. Bakit ka um•lis sa bundolc? S. Ayoko na 1·oon. Gusto ko na sa ¡ ubyerno T . AAO .n9 iklnHyaw mo u bundok7 s . Maramlng bagay. Ayaw ko nang isleln. T. Blli:lf, n• kep•n1in1ilabot ba7 S. Oo, at nakapangan¡::ali¡kig. Ka.bit na hindi ako makapagsabong, dito na ako sa gubyeroo. T. An. '"' kinalaman ng sabong n p.-nv· · ..mundok 010? S. Hindi mo pa pala alam ang buhay ko: kuDJ bakit ako namundok at kung paano ako na ginc sikat sa nayon naming ito. T. Ana no• ba ahg dahilan ng pamumundolt mo'P S. Makinig ka at isasalaysay ko sa iyo ang buo kong buhay. T. Siauro nagkiiroon ke ng galit sa tliAtvarno, ano? · S. Wala akong ikinagalit. Hindi ako kalulad ng ihng namundok dahil sa nabalitang higit na mainam ang buhay·bundok; na, may pag. asang umasenso sa pilin¡ ne mga taaway ng lipunao; na, balanc: an.w a.y sira anc ha hawak ne: renda ng ¡ubyerno. T . SMi mo umasanso ka? ·o¡ t.1la1eng mei1N1m ª"' buhay doon? S. Hindi mo pa nalalaman ang kahu_lugan ng ulilang asenso, e. Makakarating tayo riyan. T. ho 1ng ikalaw•n1 tanong ko sa iy6:. ano ang cbhil•n ng iyong p1111u111undok7 S. May kaunting hinanakit (hindi 11:alit) ali.o sa gubyerno dahil sa sabong. T. Sabo"t'P S. Iya n ang dahilan ng pamumundok ko. T. Ano 1ng ginilwa ng gubyarno u pagsaubon1 mo? S . Isan¡ ara~ noon ng Lin.cc:o. Todo anc pusta na bulik. Jsinanla ko " ak1n¡ panabonc: ~ pa a nc amine pan¡gastos sa pista .. T. Ano ang n•ngyari? S. Sukat ba naman¡ nang mapatatakbo na la· mang .ang kalaban naming mayahin e, duma· ting ang isang tauhan ng gubyerno! T . Ano 1ng ginawa? S . Pinakialaman ang nagsasa11:upang mga m1nolc. Lum1pit ºsa may bulik ko kaya iyon a nc unang nabulabog at tumakbo. T . Pw o, hindi namiln slguro ibinllang n. tala ka u kasong iyon? S. Sino ang may sabi sa iyong hindi? Knya np ako nagngitngit. At anc miisalr.lap pa, e, hindi ~naasahang darating ang inspcktor na iyon doon. Ang tngal-ta11I na ng sahun¡an doon e, noon lang hinuli. T . Ana ª"' nangyarl sa pusfa mol S. Hinaml1 ng kalaban ko. Hindi naman alto nakalutol. Nagkak:igulo na dahll sa. inspek- AGOSTO 11, 1957 ,~ ... . •' -· "Ayoko Na Sa Bundok, Sa Gubyerno Na Ako" tor. T. E, naghuliharl ba? S. Naku, oo. Tata kas na sana ako, pero nakita rin pala ato. Sinutsutan ako nf isang sekreta. Nagtatakbo na 1ko. Mahirap na ani: mahuli, may multa. Naaimot pa naman 'ang pera ko; malamang na m.abilibid ako. Kaya t in.awa ko na ang pinakamabutlnr remedyo. N•· mundok aleo. S. Para ng armi; may nag-uutos, may s umusu· "°"· T . May hinawakan k.I b•ng puwasto? S. Mayroon. Tinawag nila akong Tinyenle Kirat. Nguni't hindi ko akalaing ganunin foroang nila ang aking katun.gkulan. Biruin mong c:awin akong Tiny~nte ng mga ku.sinero? Ano an; asenso noon! T. E, pHno ka naging popul•r sa pan91la"f T. lyon la111an1 ba ant dahilan nt pamumun. iy1n " n1yon1 lto? dok mol S. Wala nang ibll. Kay:i naman malakas ant loob kong sumuko ngayon. Mabuti na nga't nang mawala ang me a dinaranas kong peste sa bundok! T. Hindi ba masarap ang bu hay doon7 S. Masarap? Heto ang s uma: katiting na pag kain; laksa-laksa nf lamok kung gabi; laging nasisigawan; kadalasa'y bantay ka sa kubo · at hindi ka tuloy mak.atulog . . . 1 . K•ya b• nagi119 manipis ang katawan 1110? S. Ano pa nga a ng magiging dahilan ng ipag. kakaganlto ko? Di iyon na nga. T. Kumuita n•m"n ang buh1y ng pinakHme ninyo ro.on? S. Naroon. , naturingan ngan¡ amo .. pero gutom din araw.ar.aw. T. Ano nam•n •n1 lapy ng pag1111111ah1n cfoon7 S . Tuwing m;:igtatagumpay sila u pagsalakay ay tina\awag nila ang pangalan ko. Man;: yari, natatapat ang tag\.mpay na iyon sa ka nilang pagkabusog. Al dahil sa ako ang lin· yente ng mga kusinero, sumisigaw sila bi· lang pasasalamat. Iyao a ng uri ng aking t .abanlugan. . T. Mabuti naman at naisipan moniJ sumuko. Ngayo'y tahimik ka na, ano? S. HarinaW-a. Ayoko nang maulit ang buhar ko sa bundok. Kiihit na hulihin na ako s.a pag. s.asabong sa anw-araw ay pap.a}•ag na rin ako. Huwag na Jamang sa bundok. Papasok na ako kó'.1.hit sa a nong trabaho ngayon. T . B•kit, • no b.i ang lihim ng trabalio u bundok? S. Kung ininsan, a nc panliligalig ay han;ipbu· hay; nguni"t kadolasan, hanap·k~ngkong pa· ra mabuhar!
•• r.ABATAAH: lpadala 1<1 pl\ak na itoang "unaagbungangln abc111gaa. 'f0"9 panllik" al. Iuog ·-... ,.,.,.,¡-· ,¡., lama"IJ a7 11· "'" • 1alalathala. Ang karct., ya). pctlClfllJ pabuy<> "" hmwa"t malat- 1Hr)4 av ""'•i1i11gll ng """"Y-mkda 1<1ku1ggapanng .. B"oon0Buh"y"·, C.,...,liag Tin111. Florentloe Tonto. Maylllila Taudaaa: lluwag kukulangJ11 ... ~~~~.~~ :1!-,·~-~=:.~f ñ~~:: :.!: '""''"'ª"' pcrpél-maklallya ª"IJ ha· inakh1Ura i>a""""""'ª"t<1kda, at ci. ... dalnwaa1P patla11g (doubl.1 rln!J 1ulal·k<1111.ar, _ 11.allanpa"'""I maliwan"!J ""11 J><l!J kakcuulot al"'"' 111.Glakl-lakl"ll pa1hoa9 (1pacf ) . .,.,,_ Maa<1rl ADCJ bawa"t akd" •r kallGDt1GDt1 l"klpcta ag kupong ª""" il>aba. MG· aa1lao ""'llPGd11ho 119 kallltlla110 a•da ll.11il11npama"t GD!f bawa"I loa a y .,.., kasmmaag kupaa, alalaoag baga, ku1111 da!awaag akda ay da· law<111g kupon, <1\ l<1tloag akda ar latlo rlag 11.upon. Aag akdang waklag ll.alaltlpft11ll.upen ay lloindl uno i1111amJ,.11g·ala11.g. J,..Nla .aag l11re11• okd•, ••: fUc• . . ··no ANO MINO MDA"', 11., t1 ..... l"loraallao T1n H, MCT- ...... . . . . ........ .... ,.. GolC- 11Ua.
k o, anak. nguni't kailangang mag ttiolo ka muna ng iyong pag· aaral," ang natatandaan kong wika sa akin ni Inang isang hapon habang nagbibihis ako ra(kagaling ko sa paaralan. "'IXlNALYLUNGKOT Napati¡ il ako sa pa¡huhu· bad og sapatos al n.apatln&ln ako kay inang. Nagtatanong ant akin~ mga mata. ang ate mo at m•l\gangailangan ng malaking halaga, ka ya a ng salaping ·na kalaan para sa iyo ay siya ko 1nunang ipadadala." At ipina lcita s a akio ni Inang ang su· lat. "Sumulat Ga putok ma'y hindi ako nag salita. Habang binabasa ko ang su lat ay naaalaala ko si Ate. Iiani; taon na lamang at ta pos n;a s lya. "Education" ant kanyang kinukuha. Nang rna malay si J\ay isanc taon na an¡:: nakalilip<1s ay muntik na kamin; mapali:i\ sa pa¡·aara.t 14 "Hiii . .. Hiii . . . " ang bugaw ni Mang Kikoy habang pina tutulin ang takbo ng kanyang kabayo: Ang kabayo'y pinalo niya ng mahina sa likod. Noon ay ikaapat na ng: hapon al k:.ilangan siyang umuwl sa ika-anim. P iso lamang at dala wampu't limang sentimo ang n.au ka.nyang bulsa. Kaila ngan ni1an..t bl¡yan nana m•· buti-butiq kita ana: kanyana: amo upan¡ malakl·laki rin na· man a og kanyan¡¡: tana:a:apin. Dalawana linggo nang nanga nak ang: bnyang asawa. Isang sanggoI iu lalaki ang naragdag sa tatlo nlyang anak na pa· wang babae. Sa araw-araw ay ka:ilangan niyang mamili ng pagkain at gatas para sa kani· yang mag-anak. "Hiii ... " ang muliog bugaw ni Mang Klko1 sa 11.abayo. Sa isan( panulukan ng daan ay may. tumawag sa kanya at sumakay. 'Tinininan niya an,g s ukay DI ma ¡allng sa mala· yon¡ 1ugal. Pinatulin ni Mang KJkoy ang kanyan¡¡: kabayo at c11kataan ang llang sandali ay plm1h.into siya ne sakay sa ni Ate. r.1ay naiwan d in na mang ka!!nling kabuhayan si Itay kaya naitaguyod ao¡ aming pag-aaral. Nasa unang baitang lamang ako ne ma paaralan noon, at taas na ncayon ikalawan¡ ay nasa h.atao¡ na ako. Ngu.ni't nga yon ay matltlgll ako n¡ pa,c aaral. Matagal ko nan¡ batid na ubos na ;me kabuhayaog na¡wan ni Ita)', subali't hindi kc. akalaiog mabinto ako, ga- · yong mayroon pa rin namang kaunting salaping nakalaan l'•ra sa amin ni Ate. Marabang tiniklop ko ang sulat at ipinaloob ko sa so- "''· ''Huwag kang mag-aalaala, bayaan mo•t pag:katapos ng Ate mo ay makapag-aaral ka uli," aog aliw ni Inang ha· bang nakaalakbay siya sa akin patungon¡ kuslna. Plnislt ko ang palad ni Jn.ang. Ncomiti ako s::. kanya tanda ne akinc p11¡kaun~wa " ANC MATAPAT AY PINACPAPALA tapat ne: isane: malaking bahay. Marahan niyang hinatak ar.g renda upang lumakad ang kabayo nang walang anu-ano'y may narinig siyang tila lumag pak sá gawing likuran. Nang fomingon slya'y nakila niya ang isang kalupi. Kinuha niya iit nang buksan niya'y nanlaki ang kanyang mata. Ang laman s asampuing pi ay panay na sung papel Dall-dali niyan¡ Jsinllid sa kanyanc bufsa ang kalupl at ti.naplk nan.,t marahan ang li· J:9d ne kabayo. Hindi pa man siya nakalalayo ay binuksan ~iyang muli ailg kalu~i. Noon ¡,f pagsang-ayon. Buhat noon ay hinarap ko na ang bukid. Paminsan-miru;a'y naaalaala ko ang aking mga ki.ma¡::-aral at buong pagkainf· tit kong naibubulong sa sarili na mapapatad sila al may ta tanawln¡ mafandanc klnabu· kasan. 0Malakl·laki rine: balaca. an¡ nalpadala ni Inane sa pagtata· pos ni Ate. May sakit noon Matibay Na San digan $j Inan¡ at hindi slya naka· dalo sa "Jradualion" ni Ate. At isang araw, t umanegap n¡ sulat si Inane na na¡baba litang nagtuturo na si Ate sa Maynila. Bukod doon ay na ngako · sí Ate na padadalhan !:ami ng pera u pang makapag Patuloy ako sa pag-aaral. Kung ilang buwang umasa kami ni I na ng. Isang gabing galing ako sa isang kaibi¡::an, nang papanhik na .:iko sa a min ay may nari· nig akon¡: linig ng isan¡¡: la l:lki. "Huwa:; kayong ma1-aalaala, kayo p~baba· h,~n;dl namin ~·un". (Sundan .~o paf<ilfa 17) niya nakitan¡ nakatitik sa lndHtlficatlon Carel an.s: pa n¡;alan at tiraban ni may-ari. Naisaloob nl1aog a.ti i)'On ne lalaking huli niyan¡ isin1kay. Naislp nlyan,g marahil ay ma· lüiiikO! anc lalakíng: yaon. si Mang Kikoy at pinalo an¡ ka bayo upan1 mapalayo sa lug:al 111 IYOD. Napailin¡ na lamang May isaa¡ oras pa an¡ na· karaan ba10 humlnto si Mane Kiltoy sa tapat ne bahay ne kan)'an¡ huling sakay. Kuma· tnk siya sa pinto at siya'y si· nalubong ng lalaking isinakay nlva na nakalarawan sa muk-· ha ang kalungkutan. Iniabot ni Mang Kikoy aog: kalupi sa lalaki at sinabing nakuh.a niya sa kalesa. Tuwang-tuwa ang lala.ki. Bi· nuksan ang kalupi at binigyan i=i Man¡ Kikoy ng tatlumpun& piso. Nagpasalamat si Mane Kikoy at masayao¡ na¡paalam.. "Hlii ... ·Hiii ... " ani bu¡aw ni Mang Klkoy sa kaoyan,g b · bayo. Masaya slya pqka't ma· linis an1 kanyaug talooban al sa bulsa niya'y naroon ani Hindi mapala1ay si Mang: Kikoy. Siya ay laging mata patin sa labat ka,ya' t ng:ayon niyang ma¡ing: ay ibig din matapat. Nguni't ang kan yang p.:imilya. . . ang kanyaog lt1n¡ing anak na l.ala ki. . ~:~~:~:~g n!is;df 1:al= an.:ik .. (X) Felina P11ntón Pern l3 taon9 gulantr St. JamH Hlgh Sc"-1 Sublk, SembalH Bangkay na Lunggati Sa bani¡:-dalita ato i..tinilant at lamping gulanlt Ant nilakhang aaplot ng muran1 katawan, Sa giray na dampa't lunting kabukiran ako nagkaisip N ;,, apg nagpapala'y palad ng magulang .. Magbuhat sa gulot at dinsulang hirap ako ay buman"on At tang:ka'y ~umuó ng bagong pangarap: Ang lunday na sipag at katig na sikap &a hampas ng alon Ng da¡at ng Bu hay ay halos mawalat ... Ako'y na¡patuloy na na¡pupunyaci at buo ang loob Na sinasala511 ana: sa¡wll sa mitbi, S11 pa¡kapalaot ay di na mawari kung saan t utungod Ang susuling-suling na bapong lunggati . . .. N¡::ayo'y palamlam na . . dumarapit-hapon, wala pang nasapit At ni walang batas sa landas n¡ layon: Sa minutan¡ pampang pa rin mabuburol ang baogkay na pangit Na sa k.ahitapan ay di nakaabon ... Amalia Ramos l•utlata 17 t.cing 1ulang 1160 Jos• Abatl SantOI .•irt. Tundo, Maynll• Pitak ng "lto Ang Akin¡ Akda" ~~::1i~ng ~~ma:º;Fow.,:n~~ trorres, Maynila _ G. Patnugot: Kalakip po nito a ng isa kong akda na may pama ~at na . . Pangalan . Edad: Tln.han o paaralan: MAGAS IN NG BAGONG BUHA Y
Uka·l4 na Labasl TU~~D!~ ~;1n~or~ ª~in~~~ upan. Mabilis anl? kaba ng dibdib ni Don, pagka't pa· ran1 nararamdaman na may hindi mainam na mantyayari. An¡ patkakasutsot sa kan.ya 11i Mula Luisa ay tila isa111 t1•11>&P•kll1l1 nr kapan¡yari· han 111 pa¡papala11ay na hindi ! ly1 pinahahalagahan. Tumayo si ·Dora sa harapan ui na Maria Luisa at Merced u. pagkakaupo ng dalawa sa tabi ni mesa. Hindi ba ikaw ang nakita ko 0001111 isang hapon na ka sabay ni Rafael at inihalid pa sa pa¡sakay sa i••P? - tanong ni Merced na 11akatitl¡ sa 1clukbR: ni Dor&, Hindi agad nakatucon si Dora. Hinagilap niya sa isip l<ung kailan nan¡yari na nag· kasabay sila sa paglakad ni Haful at ihalid siya sa pagsa· kay ng jeep. Nagunita Jijya a,gad noong makatagpo .niya si Rafael sa pa¡biH ng aklat. Natalandaan ko ngang n1insan~ nakasabay ko sa pag. lahd s¡ Rafael at inihatid ni· Ya ako banggan,e- sa sasak· yan, -sago.t ni Dora. - Iyan :.y n:ir:g ma¡katagpo kami sa isanJ book $lor• .i kapuwa bumibili ni:: babn~ablfl. N5!U• ni'l hindi ko natabndaane l.ayo•y nakita ko na. AGOSTO 11, 1957 --S.une INok store? -usJ· ~ sa ni •tariá Luisa. Sa RR l!ook Sten· . . --Sa book store ni Rabel! -ani M1ria Luisa. -Ana iblg ¡.¡.ong sabihln ay na¡tagpo ka· yo ~a lr;anyang lwok storel Hindi ko nalalaman¡. book ston1 nl Rafael iyon. Akala ko'y bumibili lamang siya ng aklat rioon. Nfl,UDi't hindi ko vnaintind.ihan kung ano ang li.ahulugan ng inyong pagtata· non¡ na lyan? -ani Dora. E, di lama nga pala ako . . . siya DKa pala ang nakita kong kasama · ni Rafael, -at -nagkibit ng balikat si Merced. -Iyon laman~ naman ang. ibig konf sabibin, e. Nakatutok an¡ tinlg ni Ma· rll Luisa sa mukha ni Dora. HumiUt slya n¡ 1igarilyo· al pagkatapos ay m1rahan¡ ibi· nue~ ang usok sa mukha ng r.akahyong dalaga. --Sabihin mo nga sa akln saan mo ba nakilala si Rafael? -W1.g ni Maria Luisa. bang maita· nong ko lamang kuna ano ang ll:ahu!ugan ne inyong pag•UUli• sane lyae? Ma.aari po karapatang mag·uslsa ss akin. Ako ang u1a1 karapatan niyan. Huwag moo~ kaliJimutang sa amln ka naglilingkod, kaya anc kara· patan mo Jaman¡: ay sumagot sa mga itlnatanong ko sa iyo. Nalalaman mo ba? Nag:p;katimpi Wala kan¡ si Dora sa 11.arili. Kailangan niya ang frabaho. Kailangan niya ane isang daa'l limampung pi· song &uwe.Jdo niya upang ma· kllay.a sita sa pagkak-atali sa usur('rong si Mane Tomas. iyo kunr snn mo nakilala si Ra· fcel. Si RaíaeJ din daw an,g nagpa~ok s11 iyo rlto . . . -wik~ ni Maria Luisa. Itínatanong ko sa Si Rafael n¡ a po ang nag· flHOk sa akin dilo, -sa¡:ot ni Dora. -Hindi p:i. n:io¡tatagal 11a magkakllala h mi. Nagka· kllal:a kaml nang ihetid nlya. nn1 h~tan¡ si Tinoy . . an¡ Jola ni Tinoy ay sa silong po . 118' ;iiming bahay nakatira. Humitit uli ng sigarilyo Si Mari;i Luisa. Pagkatapos ay lbinuga ang usok sa mukha ni Dora. Dalawa palang pulot ni Rafael, -mapag.alipustang wi· ka ni Maria Luisa. -At iyan :ing ikinayayamol ko kay Ra· fael. .o\kalain mong nahihilig sa pa~pipilantNlpo . . . -Bu· maliue kay Merced at saka nagtawa. - Ant akala ko ay i~an¡ batane lalaki lamang ang napulot, ifon pala'y may napulot pang .. , Jbi11ltln ni Maria Luisa ang hinagod ng pangug:usap al tingir. si Dora mula Sil ulo hanc.g:1ng paa. Nngkakamali po kayo, A.lin¡ Maria Luisa, - sa¡ ot ni Dora na nanclnt:inic aog tlni¡. ako napulot ni -Hindi bo R.afu:l. Mahirap nga po la· :nan¡: ako, nguni't hindi pa nanltYayarin¡ ·•' ·11r.o•y IU111•boy upang mapulot ng sinuman. Nandilat an¡ mga mata ni :\1aria Luisa. Hindi ko kailangan ang sumaaot ka. Dapat monc: ala· lahanmg magagawa ko ang paalisin ka rito H amin. Hindi na nakapagpigil si Dora. Nasaktang mabul¡ fD.C damciamin ni.ya sa pai·alipus ta sa kanya ni Uaria Luisa. -Nasa in.yo pon¡ llapan¡. yarihan ¡yan, -isina¡ot niya. - Kun11 ako'y pinaaalis nill)'o hindi ko maipipilit an¡ akin¡ sarili rito sa inyo. Ba, m:atapane: itong ma.t \asasagot sa akin, a, -sa¡ ot ni Maria Luisa na biglang lumakas ang tinlg. -Tila bl nahamon pa ako n.itO. Buweno, pinalalayas kita. . ngayon din ay makalalay~ ka! Napanga¡at-labi si Dora. lbig niyang mapaiyak. SUmi ngit sa kanyang isip ang paog. gigi¡iit sa kanila ni Man¡ To· .•uas at na.iulumibanan slya. Ncuni't tinibayan ni Dora .-n¡ kanyan¡ dibdib. Hindi siya makastsamo kay Maria buwa¡ na siyang: Luls:i na paalisin packa't kailangane:· kailapgan nlya ang banapbu· !:ay na iyon. Oo, aalis ako! Talalikod na una si Dora, n¡uni't naramdaman nlyang may pumigil sa lunyang ka· may. ayo.k.onc umalis ka. -wika ni Diana; Hindi namalayan ni Dora na nakalapit sa kanya ang pilay na b~la. -Huwai mo siyan¡ paall~in, Tita ?ttaria Lufsa .. iusto " usto ko si Dora . . ane mar·aJaga sa kon¡ 1iya · akid. Dora, ,ayoko .. Pabayaan mo siyang uma· tugoa ni Maria lis, Di::.na, - Luisa. -Dtukuha kih ng kabil isan.i: libon¡ ta¡apag-ala¡ani katulad nlya. AYoko, Tita, gusto ko si Dora . . Matlgas ang ulo ne ba tang !to. Baka pa mapalo kita. Halika nga ... Lapít ria Sa i)"ong Tita" Ma· ria Luisa, ·Diana, - wi.h ni Dora sa bata. Marahang inali~ ni l>o1'a ·an1 hny¡;ng kamay sa pagkakan. pit ni Diana. Tuluy-tuloy na si· yang tumalikod at pumanbik upang kunin ng b a ha y ang balutan ng ilang plrasong damit na dala niya kangina. Umiiyak si Diana. -Gwto ko si Dora, Tita . . Huwa1 ka ngang mat.i¡as 11ng ulo. Nayayamot na ato. Na.nao¡ si Susana. Naq pu· maubik si Dora ay dinatnan 1iy;ii sa salas; Nagpaalam sa kanya si Dora. Sinabi ni Dora na pinaaalls siya ni Maria Luisa. Yumakap si Diana sa ina. umalis si Dora, Ayokon¡ Nanay! Tumitig si Susana kay Ma· ria Luisa. Bnkit nga ba, Maria Lui sa? Pinaaalis mo nga ba si Dora? Oo, pinaaalis ko. Jyao pa lang Doran¡ iyan ay napulot ciln ni Rafael, katulad noon1 b:itan¡ si Tinoy. Ano bauc napulot anc si· nHabi mo? -wika Di Susa· na. Batid ni Susana kung saan nagkakilala sina Dora at Ra· fael, pagka't naili:uwento na sa kaqya nito noong bago pa I• mang sa pagi,ging tagapag.aJa· ga ni Diana. -Si Dora- ay ti· pos ng Normal. . at alam kong hindi basta kung saan lamanf siya nakilala ni fta. fiel. Kabit pa nga siya lrnng sino, -payamot na ucot ni Mari:i Lisua. -Basta paalisin mo siya. Kasundung·kasundo slya pamangkln, Maria ug iyong Luis:1. (Sundan sa pahiml 25) Matapos Makatalima Si Rafael Sa Kagustuhpn Ni Maria Luisa Ay Waring Tukso Namang lumitaw Ang lsang Bagong Sagabol IS
MA::;:~ ::gs.~~~~~:~~ ~~ ºª,?1~~~~fki~~h:o S:a li!:iªa~ lla ans mea lilraton¡ iyan n¡ na&a,va niyang sapatos. Sinu. iyong kaputoJ, ha?" an.g na· suod<1n. nlya ng sipo! at ng latawi.ng lanon¡ ng matanda. p.,g.uga n¡ .ulo ang pa¡puk· pok. Tumilapon para tuloy an¡ ''Ho'.'.. A . t .. ~:~~~:e h::;a:~ ?aº':na'; p~~: !:~i. '!ºJ!~~5i~~~~~~b~~i ~~:g ~ -~.~akabit ng hibilyang tuan. Dum¡impol siya ng ilan ;~,:;ip;g:n~a:~a ¡~:~¡;~ kaan~ w:1~~3~nªtn::b:~a~::ksa:a~:: bac lunfkol sa nasa Iarawan. kaoyang pagsipol nguni't nag· p.ituloy ang pag·uga ng kan. "_Awa ho ng Diyos," anang J'3Dg ulo s:a pagsunod sa gi· mata1•d:a, "n:apagtapos din ng Endon,g na ito ang kilnyang nagau.~ niyang pagpukpok. Jsan:; anino buhat sa pin· kaputol. Matalas bo ang ulo ilo," at mafiliw na !linagud·hagod ang makinis na mukh:a DJ:: isa Sii mea Jarawan. "N:tku, oho nga, Misi&," at ne sapatos ng anak ko," ·an¡: nagningnint an¡: mga· mata nf "Ang talas ho ng Hbi ng babaln¡ may limam· ~•p:atero. na marahil ang ~!;ra~~n k:~a~ii~Ík~:-: :~:~~ =~~~!t~ao11 "hindi ho gaya s umu11-0d. . tuloy kayo . . apat na grado lang e rito . . . sandali ko. . tuan ¡ing ukil·akil na na U.flatos. tumakip sa luma'l ng iMn¡ katang:an niy:a "N:ilan¡¡:al ho anr hilli\)"1 "'Hahkayo, Umupo kayo ;ang ho ito,'' ang sunud-sunod na sab¡ ni Endong . matapos niyan~ maibuga ang mga pa· ko sa kanyang palad. natigil na." Matainang pinagmasdan ng i:lab:ae ang mag-ama at ang nasa larawan. Kitang·kita ni· y:rng ;¡.ng buong daigdif ng pagkakabit sa hibilya ay n;tai- mag-ama'y nakapaligid sa na ngat na muna niyang nakuha kalarawan; ilo ang buong ka· ;ing nakabalot 1n~itang malapit sa kanyang htangan. ·Buong ingat niyan;: inalis ang balot. niyon baeo ini:abol sa babae. Bago niya sinimulan ang sa ilalim ng hulucan ng kanilang buhay. An: pagkakabil ng hibilya ay tuma¡al . . . "Kunc may awa an¡ Diyos, u· M:irsonc daratlng ay lapos ilo," anang "Manood muna kayo nitonf na antt batan.: 'llbum, Alenf nagbihintay kayo." ano, . habang m;itanda. iyon, 'tatang," anang sap1lero. "Hindi pa na l:igpak bhit kailan si Aniel." lsan~ ngiling tigib na tigib pagbuklat sa ug kasiyahan ang i::umuhit sa ''Ti;,-llk ho lnabol ng babae ang album. Walan¡:: malasakit at lalong walan~ k:asabikan iyon sa su· nud-sunod na mga· dahon ng album. \ab¡ ng matanda. naaalala A~ hindi pagsawa-sawaang ko lang, Lingmm ni Endong ay i;aglit Endong, bab manibago rito .sa purbinsya ang iyong ka· famau~ na n:atapos ng babae. ¡;utol .. kay·kainit dito e ... " "Anf ... ang suot·kadete ho "Matacal na ho sa Bagyo sa bandanf una," ang sabi ni ang kap.atid ko, Misis, e," ani:: Endon~. "ay kapatid ko." naman ang balín!:' na paliwanaf ng sapa. "Buhat oanc tero i;A babáe. roon e, ilan¡ rna¡-aral siya hE!ses ·Jan¡ nauwi rito . .. ilan :ica ri;i lang ho, Tatang?" "Ang Ni>'!tÍC:3f ·loob na¡:hilolnlay na babae .. Binuk· lat n:a muH ang album sa ga· win::: una "lyan ho . . . :ang isang iyan . . k;,ipalid ko hong kildete .. .'' Mauhan Jaman¡¡ ang tini¡:: ni End-0ng. Mababa, marahan, k:araniwan. Nguni't napati· ugin.g mabuti a11g babae sa nagsa~alita: gayon na lamang nod aru: babae. ang ~2gmamalaki sa tinig ni· yon. Nagbalik ang paningin bi •1iya sa nasa larawan. "Aba, dalawa Jang ata . . noon1 bakasyon ay hindi a maski na noong nauna pa . .. " Nagpaypay naog sunud·Sll· "Aru," ang napabiglang sa· "Endong. ¡;ng bibilya! Apurahin mo't 11g matanda. Naroon din ang mga matang kangina pa iyan!" Na¡;katawanan anc tatlo. m3y·kasingkitan ng s3patero. Ane: ilon¡: na katamtaman ang "H;ndi ho bale," anf sabi laki. An.J m;a labin;: may·ka· ng b1bae ... "diyan lang bo kapahri nang kauntl. N::unl't naman ako sa tapate ... " wala sa upatero ang kinis ng balal ng n:ikalanwan. An¡ ti· h s at tindilil nito. Al anf ka· puliall. ng balat. "Ano ·ka n'yo?" Na¡ulat :in¡ mac·ama. "N¡¡gbabakasyon bo kaming mag-anak 53 m.ia biyenan ko r iyao," ang paliwaoag ng ba· bae. Ngayon napansin ng babae !la ang karamihan sa mga la· rawan sa aJbum ay sa sinasa· iling kadete. "Aru, at ikaw baga ang asa- '>'la ng Vicente?" ang gulat n:t ::ulat na tanong matanda. ."lyan ho ang retrato ng kla· ang sabi ng se nila roan," sap~tc;ro. !l:ang m-..gkaroon sila ng saY,a· Hlln. Nagkapremyo ho sila sa · sa pagkakabitan is:in~ iyan sa kahusayan ni· J:ini:: ma.:;martsa. M¡ja lcaibi· ,;:in ho l_\•on ni Anlcl . .. " "K;1yo ·pala 1ng manugang al Da Inta," >in:mg sapalero sabay pukpok ng hibilya. "Aba, mcdyo kamac·anak pa ho n::.min ng Talal\g an;: mg:a lliycnan n'yo a.'' naman mna Ba Selo "Iyan ho '"AJ'li<'I~" "An:: k::ipatid ko ho. lsao4 mat¡mdang lalaki :in¡; "Salli nga ng m:a biyenan M.'' Kir.;.buk:as:an 1tin, sam1nl:l· 16 ang PAG-UWI ni GENOVEVA EDROZA MATUTE bng nakadungaw· ang babae, ay tumigil sa t.apat niya ang n1ga hakbang ni Endong. "N;;ku, alam bo n'yo, Misis? Ang kapatid ko .. . iyong na· Aita n'yo sa album, uuwi rito sa Linggo.'' Halos hindi mag kantututo sa p.agba.balita ang s:apatcro. "SiyaQ!a ba? Aba, bakit? Tapos na ba sa pag·aaral?" "Hindi bo, sa Marso pa, pe· r o uuwi raw sa Linggo ... sabl H sulat u. amin n1 Tatang ko na kangimi laq dumating Uuwi dahíl malapit na :..ng rista rito.'' "A, ang gusto rnong sabihin, dito na magpipisla tuloy?'' "Hindi ho, Misis. B1balik muna uli sa Bagyo bago mag pista rito. Ang lagay e, may J;alak ho atang magdala rito ne mga kaibigion sa pistang· bayan." Anf isa p.anf pares na sapa· •!os na dinala ng bable kay :é:ndong nang afaw n¡ Blyer· n~s ay hindi na nito nagawa. "Ar11rahan ho ba !to, Mlsis, dahll baka hindi ko ho a¡ad ma.cawa :a . . . " "Inaayos bo kasing rilabuti ng isang ito an;: kuwartonC tutuluyan n.g kaputol niya e. Gumagawa ng kltre, saka !sang mesita na maaaring pag· 1tanan ni Aniel.. naman apuraban ito, Endong. . ka hit kailan mo g:awin. TutulU!'IC:•n ko kayo sa pal{-aayos kung gusto n'yo," :ang alok ng babae. "Hindi Anq .Pagtungo niya sa ga· waan ng sapatos ay oaging ;i>anonood tllloy: 9& paglal1ga ri ni Endon,g n¡ kaboy; sa pag l<akatam nito, sa pagsusukat at pagpapako. Ang · katre at mesita ay natapos at ang mga iyo'y pinagtuluiigao nilang ayusin sa .silid na tutuluyan n¡ darating. May isanc ba1ay pan¡ kaun· ti nanr malimutao DI mac· ama. Sabado oa ne · gabi ~ari¡ m11lala nllang man¡binm sa capat ng kubyertos. "Isang kutsara, isang tini· dor at isang kutsilyoog pang· •nesa lang ho, Mi.sis . . . baka hindi mabusog aog aking :anak kung pagkakamayin .na· min ~iya e," ang man hang aabi ng matanda. "Baka nga, Tatani," ang i;alo ng sapatero. "De-kubyer· tos sila sa akaden1y1 e." Maa,g1n1-maaga pa ni araw ng Linggo a~ napunba na anc ma1·1ma. lündi u nlla tina· pos ang buoog mlsa. Pagka· blndUyon ni Pare Ma~s ay nagmamadali na .sa paglabas it DI dala:wa at halos mauna· lian pa ng m_atanda ang kan· yang anak sa pachaogos pa· tuogong istasyon ni tren. "A:ig Tatan1 a.aman," ani Endong, "alas-siete pa naman ang dating ng biyabe a! "A!lg lagay ba'y ~la pang olas·siete niyan, Rosendo? Kangina pa putok ang araw a." itong putok na an: araw hngi· na ¡¡ia?" Ang nangyari nga'y isang oras .1:a naghintay ang dala· wa sa istasyon bago nila nari nig a11g matinis na sipol ng tren bubal sa ibayo. Buhat sa bahay ng lean.yang mga biyenan ay nafma.ma.da· linl nanao¡ H ¡ babN. Naki· pa¡·unah•n sa sipol n.¡ ltt11 ang kanyanc mcí hakbao¡. patun¡o sa tiraban ne ma¡- ~=~n~~~u~o~~1i ª¡~f1a':!;~~ kababagong 1•· matanda sa ring lcatre. Itinuwid niya anc mantel sa mesita. · Nakila ni)' a :ang roalamig naQ: tsukuJate sa kalanan, ang kaning lamig na m:.rahil ay isasangag al :ing isdang nakatuhog, nami· - lniinit mintog sa katabaan. niya ang tsukulate nang mari r.ig niya ang mataoda. "Mr.gpalit ka agad ng da· mlt, Anak, nang maprukuhan ka, h:uie?" 111 sapatos, Aniel," ani Endon¡, "naa¡ maklhinga .iyang mfa pu mo.'' "Ma¡·alls ka "Eto ang sanelas, Ana.k . . . " "Aba •. 11arito pala ·si Mish!" "A:yaw ba n'.yong makila to an.c inyong kadete, Tanda?" Png sabi og babae babaog isi· nasangag niya ang kanin. Abut·abot ang p~salam.at nf matanda at ni Endong sa pagtulun.g ng babae. ang mac·ama ngun1't nacpilit sa pagtulon.t ang Uabat. "Para naman ka· ~ons hindi kamag·anak ng mga hiyen:m ko . .. " Hiyanc·hiya .tunay, Ta· lang, hindi ba n'yo nakita ang ' Iros sa simbahan, alas·sals pa· l.ing? ''Ala pa hong "Hu. ano bang lirus·liros "Naku, siyanga pala," anc ni EDdon¡. bi¡ la"l? "Anitl, si Misis ang manu· it•Df nina Ba Selo riyan sa tapat. . matulon¡ na matu- 1abi MAGASIN NG BAGONG BUHAY
long sa amin ni Tatang." "How do you do?'·' An.i: tinig ng bagons dating ¡¡y mababa at malamig. Hindi ma,gkantututo ang mag-ama at ang babae sa pag l1ahain ng agaban sa mesita. "Saan ba ireng kntsilyo, sa kanan ba o sa kaliwa," ang natat:lwang sabi ng matanda. "Ang Tatang naman, wala nama.1g kukl:itsilyuhin a," ang natatdwang sabi rin ni En· dong. Ang mga tawa nila'y mara rahan al mabababa, di nakati ~iyak. Nagsabon muna ng rnga ka· may ang bagong dating. Pi· 11ibit a11g lwnang gripo ngu nl't w.ilang pumatak na tubig buhat doon. Dali-daling tuma bo ang sapatero buhat sa ma laking tapayan sa sulok at unti-unting iblnuhos ang tu big sa mabulang kamay ng bago.og dating. Lumapit ito sa pamahiran ng kamay na na· . kasabit sa tapat ng tapayan, ani Endong, ruga_ kumbidado." "para sa iyong Sa pak.inig ng babae, ang linig ng bagong dating ay ibang-iba sa mga tinig ng ma tanda at ng sapatero. Ang :-iaririnig niya ngayo'y isang :inig na malamig, walang ma bsaklt, walang buhay. "Kami ang bahala rito, Anak. Huwag kang mag·alala ng kahit ano," ang dugtong ng matanda. Ihahanda namin .ing bahay, "ang mga higaan, ang mga ... "Si Endong ba 'ka mo? Apa, mabuli-buti rin 'llaman ang kita ng kaputol mo sa pagku kumpuni ng mga sapa tos .. ang lagay nga lang, rnay ai'aw na may kita, may araw na al~·Ai~~ rno na na man ang mga tao rito, A!1iel e," ang salo ng sapatero." ~arami pa• dalawa sa nagsalita. "Ha? Aba, bakit, Anak?" rin ang hindi nagsasapatos." "Ako narnan e ... eto," .ang "Ano 'ka mo, Aniel?" patulny ng rnatanda. "Tutu· Nilapi-lapirot ng bagong lung·1ulong sa iyong kaputol; dating aug sigarilyo sa kan hindi na nga lang gaya nang · "E ... sabi ko ... sabi ko .. dati. Mabilis ang pagl&bo ng 1aata ko e." Marahan ang ta- huwag na muna kayong .. ka hit ano .. , :naghanda ng wa .ng matanda. babaing tila hindi yata sila ... makakasa· Napansin ng Gur:ialaw ang mga labi ng bageng dating. Paputol·putol ang mga salitang nanggaling doon.
"E .. Tatang ... Endong .. ~~~ª:a:a~ ·. ·. ;, huwag na muna Panabay na napatingin ang y1mg kamay. hindi nakikiliig ang bagong da· ting sa mga sinasabi ng da· lawa. Sinundan niya ang mga rua e ... " "Ano?" "Hindi makakasarna.?" Nang Matamo Niya Ang Pinapangarap Na Langit Ay rinongimian Niyang Tumunghay Sa Mga Nasa llalim Na Tumulong Sa Kanya Upang Magtagumpay saglit na napatigil bago patu· luyang naupo sa harap ng me sita uang hlndi nagpahid. pamahiran, may pekas nga lang," anang "Mayroon pa layo matanda. riyang walang pekas a ... te ka nga't mahanap ... " "'Malinis ang ''Hayaan n'yo na, Tatang," ang sabi ng bagong dating. "Tuyo na narnan ang mga ka· may ko e." At nagsimula nang mag-agahan. Sanay ná sanay sa paggamit :ig mr,a kubyertos ang kap'atid ni Endong, ang naisip ng ba bae. Nguni't kaunti lamang ang nakain. Mararni ang na tira sa agahan. "Aba, bakit hindi mo pa ubusin," ang sabi ng matan· da. "Konti pa, o, konti pang sinangag," ang pagpipilit ha· bang isinasalin ang nasa rna laking plnggan sa nasa barap ng a~ak. "Magpakabusog ka, Aniel," ani Endong. "Para sa iyong lahat iyan, a, kumain na kami ing Tatang bago nagsimba. Aba, si Misis nga pala, ku· main na ba kayo?" "Ay, kanginang-kangina pa." ng mga Muling nagsabon kama) ang bagong dating. At tila nakalimot, biglang pini hit na muli ang lumang gripo. Mabilis na tinabuan ni En dong ng tubig ang mga kamay ng ka11atid. Pinaspasan muna nito ng dalang pahayagan ang silyon S<I tab: ng mesita bago umupo. Nagsindi ng sigarilyo. Hinitit muna at ibinuga ang usok ba go n;.gsalita. "Kumusta naman kayo rito paningin niyon: buhat sa me sitang walang pinta hanggang sa maligásgas pang panabi ng t>agong kayayaring katre; bu hat dúon hanggang sa paligld ligid ng mafüt al halos sumi· sikil na silid na pinaglulungan nilang ayusin noong nakaraang araw. "Siyanga pala," ang biglang sabi ni Endong. "Aniel, ma· lapit na ang pistan,g-bayan l.ito. Nasabi mo na ba sa mga ll:aibigan mong taga-Batuo?" Biglang napatingin ang -ba gong dating sa nagsalita ngu- 11i't hindi sumagot. "Aru, oo nga pala!" Tuma lagintirig ang kasabikan sa ti nig ng matanda. "Ang mga kaibigan rno nga palang tagtl. 'k:i.demya! Makita naman nila ang k:irakol ng Mahal na San to Niño sa dagat. Saka isama mo sa bagong sibul na pinag· darayo ngayon sa iba~o ... ano nra ang tawag doon, Endong • • • # N;yu Espring ano, En· dong"!'" "Naw Sprlng Spot, Tatang. Oo nga, Aniel, madadala mo ang :r.ga kaibigan mong taga Bagyo roon. Maganda ráw ang lugar· na iyon ng bagong si bul a ... " Napatigil ang pag1ilipat-li· pat ng mga paningin ng ba .gong dating sa rnesitang wa Iang pinta at sa maligasgas pang panabi ng )>a.gong kaya· yarinl'! katre. Ang paningin niya neayo'y nasa munting da liri ng kanyang paa na su· misin!laW sa himu-him1Jlmol na p1.1;tas ng lumang sinelas. "Aapurabin ko ang isa pang J..atre at isang malaking pa pag btigo dumating ang pista," Nagsikip s·a silid ang pag kabigo sa tinig ng mag_-.ama. Paluloy ang paglapi·lapirot ng bagong dating sa sigarilyo. "May ... may 1ff1ir karni sa Akademya e. . pati siguro ako ;;:..y hindi. . hindi makau· uwi ~a. . . sa pista ... " Panabay na napatayo ang matanda at ang sapatero. Ang 1.10a'y lumapit agad sa nagsa llta. Narinig ng babae ang pana: IM.yang paghimok ng dalawa sa bagong dati~, a'ng mamin· ~an-mil"lsang pagsagot ng huli. "P.ilitin mo sana, Anak .. masaya ang pista ng Mabal na Santo Niño rito a, nalimu· tan mo na ba? ... Saka, sabik na sabik kami sa iyo ... " "Sabi mo sa sulat mo, ma inimista kayo rito. . . ikaw at ang iyong mga ka,bigan ... " - "Maski ikaw na lang, kung hindi sila maaari, Anak ... " ka kahit ilan J11mang sa mga kabigan mo, Aniel, para mesayahan ka sa pagbabakasyon dito ... " "Magsama "Huwag ang hindi ka urnu· wi, Anak ... " "P1p:litin ko, pero ... " .Nilikom ng babae ang pinag kanan sa ibabaw ng mesita. affalr kami "Kasi. . . may ~a Akademya e ... " Inilabas ng babae ang pinag kanan "Baka sa isang taon na, Ta· ako at ang tang, Endong. . aking mga kaibigan ... " babae ang lu mang gripo sabay ang pagka alalang walang pumapatak bu· hat doon. Tumabo siya sa ma· Pinihit ng ni Endong. Tatang?" (S1wda11 sa pahina 30) AGOSTO 11, 1957 o, kung nagkataon! sa bu11tunghfofoga't pag·aauain-ogam, a.1g buksan sa labi'y di-ma/:r.panmrgaw; ¡1ari119 pagmumuni'y tuloy ;~a inakay wi silid na walang gandang inabutan: mga guniguning nagbangoii .•a isip 1tng dini'y lar.:iwang paw11ng nakasabit; m1ratnan sa gilna'u hapag 11.l may ukit at nalmkulayan_ ng luksa M gilid. mikapatong dito ang isang pa13ulot, katabi'y ilawang pumikit-dmnilat; na sa i<;ang duio'y papel ne: h1tsilak, pígil ng_ di~la't nang hindi matinag. 11ng papet nan9 t11ngha't mat2mang basahin, may nangakasulat na tanong sa akin; m.obabobaw lamang ang tanong sa turing, isasagot diyan naman ang nwlalim. "ono ang sa iyo'y makaliliar1ya?", uoiang katanungang daan nr, ¡mg-asa. sagot ko'y "ang bagay na aldr.g na¡rita, w' bulaklak 1nu/a'y mauwi s11 bunga. "olin ang sa iyo'y pinakamoinam •1• ikasisiya habang nabub1~hay~" · '!matulad sa ibong pagsikat ng araw, may butil sa tukang pasasalf'matan." "alin namang gauii ong katoúh1kit a~ minamara11qal ng "iyou.g i:mg-ibig?" "humalol sa ¡¡tas 11g b11dhin!; malinis, matapat at lti11di makilfoa 1tnC' tinig." ang iba pang tanong haba11:1 ?1iniliilay, nCJkatkat sa papel ay di-namalnyan; nang apUhapin ko'y daglinq ¡,inigilan ng tinig ng aking nagugunamgunam. p;napagbabalik mandin anq pangarap sa ibig limutin ng aking pC'nulat; ang pangitain kong may sapot na ulap, ginawang tancwing h11maha/im11yak. sa sandaling ito 11atoas ang tC!bi11g na siyang. humati sa iyo't sC' akin; (at ... ngayon mahal ko, h~!inang magsaliw su awit ng p11so11g mtding anuitin!) MATIBAY ... (Buhat sa pahina 14) kaming maglilingkod sa inyo ngayon," tinig naman jyon ni Ate. · Biglang kumal:ía ang aking dibdib. At nang marinig ko ang hikbi ni Inang ay nauna waan ko ang lahat ... Sa sama ng loob ko ay madali kong ni lisan ang tagpong yaon. "At dalawa na <~ibdib. Kay laki ng ipina,gbago niyon, sunog na sa araw pati ang rnga bisig ko at rnuklla. ang munting kubong kung ilang Iinggo ko ring itinayo sa gitna ng ma l::wak na gulayang pinagya man ko. May pagmamalaking nada~a ang aking dibdib. Tinanaw ko NAGSIMULANG MABUNG KAL ang lupang kinatatayuan .ko. Pakiwal·kiwal ang hawak kong ang araro. Mahigpit pagkakabawak ko sa tangkay ng.. ararong walang sawang ng ilang na nagpapayaman ngakapaligid sa akin. Nang muli kong hawakan aug araro ay nadama kong na roon ang matibay na sandigan narnin ni Inang sa darating p:mg mga bukas, mga bukas na Jipos ng katiwasayan. at ka saganaan .. (X) DANTE YBARDOLAZA Binitiwan ko ang araro, at, pinahid ko ng isang lumang pawisan kong tuwalya ang 16 na taon gulang Luis Pilad High School Tayabas, Qua1on 17
(lka-5 Labas) N AKITA ni Montserrat ang llanyang sarili na nasa gitna n,g isang kalsada; m1paliligi r.:in ng maramine: naglalaki hang ason: lsa-isang kumaka e:at sa kanya.' Hindi niya mai· rialiwanag kune: baklt siya na roon; kunc: papaanong napa· li¡ iran rnalalakin: aso. Natagpuan na lamang ni· yang nasa gitna siya ng isang di·niya-kilalang kalsada, at parang multong naglabasan sa kanyang pali,gid ang mga aso . . . na, kahi't bumabaon ang mga ngipin sa kanyang laman ay ·hindi siya nasasaktan; pa ra lamang siyang sinusundot ng -alpiler nang bahagya. At , kahi't anong bugaw ay ayaw h11nayo ang m.ca aso. siya ng Narínig nlya ang kanyang hosessa pagbugawsa mga •so, al, paran¡ hindi nlya hoses ang klnyang narinig. 18 tan ng ru¡a aso . nagisinr;. . al siya'y lkiourap-kurap nl Montser rat anc kanyan1 mea mata. Nanaginlp lamang Slya. Nasa 111.bu 3iya ng kulambo at an¡ kagat ne: mga ason¡ par an1 sundot og alpiler sa kanyaog panae:inip ay kagat marahil ng mga lamok sa kanyang ka tawang nakalab¡as sa kulainbo. Ang. kahuhm ng mga aso'y buhay na tinig ng kanyang kapaligiran sa katamihikan ng gabi. May pagnanasang nabubay sa kanyang puso at umakay sn kanyang bumangon. Wala siyang naramdaman¡ takot nan.r: tunguhin ang durun¡ a wan at silipin sa puwang DI hintana ana: nat·ilsang Jan· $;ingan n¡ nayon. Sa kahabaan nt: kalsada'y wala ni isan¡ taone: nar;lalakad. Wala ang binatilyo. Hu! Bakit ko ba üntindi· liín iyon! Hitsura lang ng Indio! ., Subali't nakatulog at naka tulog siya na laman ng diwa ang "Indio", at hanggang sa magising siya kinabukasan ay itinatanong niy¡ sa sarili: ano 11n1 kahuh.tp.n nt kanyang napangarap? KUNG pa_paanon& sa relibi· yon ay may sariling _pllosoplya si Maeslrong Tino ay gayon din sa pactuturo. Hindi siya naníniwala sa " pagpaparusa" sa isang pupilo, upang yao'y matuto. LJ.bag· na labag sa kanyang pagkakilala ang pag p¡¡paluhOd sa llSin o munggo, ng palmela sa ang pagpalo Walang anu-ano'y isang la foki ang sumulpol na lamang at sukal sa kanyang harapan. Nae;tatakang tinitigan niya ang mukha ng lalakl. Yaon ang binatilyong na¡sayaw ng tlrilkllnt , ang binatilyone: na· kita niya sa simbahan, at Jalo siya ng naglaka nang mamuk· haan niya ang: lal::iki. Papa· ;mong sa napakaikling pana hon ay naging binala agad iyon? Bubugawin ko ang mga aso, - aniyon sa kanya. Huwag . . hindi na man - tugon masakit mangagat, niya. Bubu,gawin ko! Kung ki nakagat lca'y ako ang nasasak tan. At, binugaw ne lalaki ang mga aso. Hindi na durugo an¡: a~: ing puso. Kaya pala ako hindi na· sasaktan, - nagtatakang tugon niya. - Tingnan ko nga ang puso mo. Ayoko. - Tilingnan ko lamang. - Ayoko .. nakahihiya. - Bakit? . - Kasi"y dugu-dug:uan . · s1· r a-sira. mga bisig, o kahi'l ang pagpi ngot sa tenga, ng isang bala. Naniniwala siya, na, an.e: pag papalawak sa kaisipan ng isang ng tao'y isang tumpak na pamamara· an. At hindi pagpaparusa an¡ pinakamabisaog pamamaraan, manapa'y paJ:"·unawa al pag· sariling kakayahan tarok sa n.g isaog tinuturuao. Ang ulo ng isang tao'y hindi tulad ng pako. Upang bumaon ang pa- ko sa matigas · na bagay na pagpapakuan ay kailangang rindihin ng pukpok; inaamin iyon ni Maestrong Tino. Ngu. ni't gawin iyon sa ulo ng ¡~ang bata- kahangalan! nanganga.ltangan Kahi'l na. di-;;.'Ayoko. Ako'y isang '"In- Ka,a naman naüb.igan n¡ niga bata si Maestron¡ Tino, t-agama't hindi nawawala sa }"ang paligid ay muling bina· DlQ:ll yaon ang pan:alang dilo. saQ: ng sagu-sagunson1 kahu· At. yao·y isang katuparan sa Ka·hil. . na. Ang kahhirnikan n¡ kan- mga pangarap n¡ Maestrong Tino, bilang isan¡ curo. Kai· lan man ay walan1 isa mane batang na¡karoon 11¡ s.arlllng kusang pumasok &a u kuwela· han ni Maestron¡ KulH, Dt Dg kanyan¡ kapanahunan. NI siya, si Maestronc Tino mismo ay nangangaykay sa takot kapag nasa kanilang barapan noon ~ng matanda nil1ng guro. Dulo't pustrera'y sinu-sino la· mang ang nakata.ir;al sa kani· lang magkaklase? Si nasirang Best:fo. Si Mang Pedrong Ku· fantrO. Ang Daginl Kapitan na, .kung Juang Kamagong, kaya lamang nakatacat P pag. nafkaroon n¡ ban aaral at sac na Kama1on1 ay dahil sa ~•tinC Sinucutpi rnuH ng bastoos k11rna.gong DI ama laman ¡: mai-tral: :s>ara Ang (na nakata Isa pa gal sana) ay si JuJian Asarol, na, nang rninsang bumaha ang sf..pa ay Dalunod; na, Jubos pang ipinagpasalamat marabil ane: sapagka't hindi na rnapipilil oí Ba Uryang na mak.ipagklue :tay Maestron¡ Kulu. Aag kahuli· hulihan ay siya. llana daaDg takal ng lanubo ng ka.kawate 11ng dumapo muna sa kanyang katawan . .. bq:o sinumpon¡ n¡ atak• de cerHeft si Ma& tron¡ Kulas at natnata)'? pagkalunod, ng aklat na yaon? Napukaw si Maestront Tino naog !apitan ng isan,g pupilo. -O. H lO, Antera . . . tapos ka~tb::~ pa po, Ma .. tro. 0, e, hindi paJa•y tnkit ka narito na? E, ku).;\n po, Maestro ... -Sínoni Huwan? -Nagta· wanan ang buong klase. n~1f~~ns!0po.~~ =~~·,~·b!'. -Ha? -Pigil ang pJ.gsasali· ta Di Maestrong Tino, na ai· nabayan ng tindig. -Baliit hindi mo .sinabi agad. Nagkamot lamang ni ulo si Antero, habang nalr:atincin sa matandaDg curo Da patun~ pintuan. Hindi aukat-akatain ni Maes· trong Tino na dadako •ne mt sa klBYIDI taodanc kutila "paaralan", at n¡ayong maka· harap ang Don ay WJ.la aiyang maba¡ilap na pangungusap.
Ma-magandang umJ.ga Po, Don Alfonso, -aniya. -Dlina lulungkot kong hindi lto b y o agad nakita. Magandang umata, Maes· lro, -matatas na batl ng ba tila. -Sadyang hindi ko kayo glnambala: .. saka, kinusa na mln ni Montserrat na binta Yin kayo. Sinuyo ng panln¡ln Di Maestrong Tino .ng buoDI klase na pawang oakayuko at abala sa pagsusulat. NaroOD ~¡ AD&:elitong anak ni Kabe sang Ambo. Si TeresaDg anak ni Aling Iska. Si Hugoq anak ni Tininting Nicolas Nicdao. Napailing si Maestrong Tino. Buwenu . . . iba, -baU nf Maestron¡ Tino sa dalactta. -Ano po an¡ malpa¡llling· kod ko aa inyo? Nais kong kayo'y · kunial guro ni Montserrat, -walang tatol na tugon ng Don. Hindi makapJ.ni wala si Maeslrong Tino. -Pe· ro, maraml hong col .. le sa Ho? llan,g taon pa'y pnap naog m¡ a binata sina Angelito at Ruco. Pagsapit kaya ng pana hon¡ yaon ay patuloy pan¡ ina¡-ilrinl an at mag-stt&untu· b.n anc dalawa dabll kay Te· resa. tulad ng nanc:akaraang mga araw! Naroon din si J eremías na anak ni Ba Gustin sa libis Dg: st pa. Balang araw, nakikini· kinita niyang magiglng isang manunulat si Jtremias . . . tu lad niyoog: si Doktor Rizal na sumulat ng aklat na.. . "Noli Me Tangere". Siyao,ca, "Noli Me Tangen". Na, n1ng dabil sa aklat na yaon ay iklnulong. Lagaoap d~w sa Filipinas ang aklat na yaon, aubali'l wala siyang makita. Urnakibat 11 damdamin ni Mat$trong Tino an¡¡: _panchlblaa,ana. Ano kaya 1ng nilalaman Maynila, na higit na karapat dapat sa kanya. Ma&sisimula t iyang mag .aral aa La Concordia sa Lunes, Maestro. Ncuoi't bukod doon an¡ pa¡tuturo ninyo sa kanya. Ibil koo¡ matutuhan nlya •11.! Jahat tunckol sa Bayan¡ ito. Hallmbawa, una H lahat, ao¡ pagsasalita Df tagaloe.. . Ita· bihasnan at kaugalian ng mga Pllipino. Kung: gayon po'y gqawin ll:o ang labat ng aking maga· gawa. At sandaling rug-i.$1p si Maeslrong Tino. -Ntuni'I papaano po . . Ang bagay na yaon ay na· sil inyo, Maestro. Kuns mag kano. Maa¡ap na hurn.adlan¡ anf matandang fW"O. -HI . . . hin· di ho iyon ang ibig kon¡ sa· b1hln, Don Alfonso. Sa ba¡ay MAGASIN NG BAGONG BUHAY
na- yao'J wala kayong dapat alalahanin. Iblg ko pong SI· bihin, kung mag-aaral siya sa J.a Con">rdiil al ako nama'y nattutW"o-dito sa bu1.mg araw, a1 anong oras o araw ko siya tuturuan! -Ah! ang mga mata ng Don; at, batid ni Maestrong Tino na nagka· kaunawaan sila nito. -Iniisip ko rin ang mga bagay na iyan. l'ero, bast1nte na marahil ang isang oras si bawa't araw. Halimbawa'y sa ika-anim ng gabi? Kumikislap Siy1r1ga po, Don Alfonso. -Ki>ng gayo'y .. -Mula po sa· susunod na Lunes, Maestro. Nan¡ makaalls an¡ dalawa'y !sane biga)' ang n1iwang na· tlim sa isipan ni Maestronc Tino. Hindi an,¡: suliraTÚn kun¡ papaano p1klkiharapan ang d-1aP11ng Espanyod..11; hindi l'D( p1gklmaunawain ng ma tandang kastila¡ kundi isang bagay na gumitla sa kanya: aq katatasan ng Don sa wi k<lng btutubo. Bihirang-bihi ranc makatagpo ng banyagang ·may katutubong dila at dam damin. IBlNABALA ng pa¡·iyok at pa¡p1l1¡ ng tatlon1 m1tala· han.¡ dumal11gang bitbit an1 paadilin¡· ni Kabes1n¡ Ambo. HumiwaJay si P1dre Francisco sa tallonr lablcin¡ nangaka abito n¡ cranate, pagkatapos mag-iwan ng isang pangungu. :sap · na dalawang kataga la· man&: ang naulinigan ng Ka· ..... Un monwnto ... ~oh naDi1ahan ang Diyos, -hindi kinukusa'y naibulong ni Kabulng Ambo sa sari!i; minsan n.ng sin1b·i sa konya Jyon ni Pad~ Francisco. Dinaanan nila anc tatlone pare sa pa¡tunco sa pinaka· l!pisina· ng kura·paroko. Ma· ayos ang ltalamtamang-laki.nj'. upisin&, bagama't nanganga moy ang magkahalong kalu· maan ng mga bagay-bagay at an.g nakukulob na samyo ng kandila sa klbuu:m niyon. Nagpa.alam • ne pare pagka tnpos makaluklok si Kabesang Ambo sa isa sa dalawa'ng sil· yan.c n15a barap ng isang me· .sa. Matamane minasid nf Ka· besa ang kabuuan rig upislna ng kura. Doon niy• -ipinallsta si Ancelito nang klnyan1 pa· binyagan. Paran¡ kailan la· man¡ noon. A t ngayo'y binata na anc lr:anyan¡: si An¡elito. An¡ bubay nga naman. Matagal na'y wala pa si Pa Qre Francisco. Sino kaya ang ñtga pareng kausap sa p~silyo? Papalitan na kaya ang kan yang "kaibigan" sa paroko ng Santa Luda? Huwag nawa.· Pumasok 11 silid-tanggapan onQ' satrlBtan na may dalang isanc bandehadong kinapapa· tungan ng isanc puswelo ng umuusok ni tsokolate at isana: platitong kinasasalalayan n,¡ ilan¡ hiwang tinapay. ko'y sino ba ang mea panauhin Di Padre Fraodsco! - tanone: n,.i Kabe sang Ambo sa sakristan nang mailapag ng utusan ng pare ang bandehado sa mesa . Matanonc E, ang kura·paroko po sa Malate, si Padre Ignacio ... si ni R. E. BAUTISTA Kung Gaana Ang Pagtutol Ni Kabesang Ambo Sa Pag-aalsa Ng Mga Kababayan Ay Gayon Din Ang Pagkatakot Niya Sa Mga lkinikilos Ni Angelito Buwel\ff nochH, Padre. -Buen~s. . . buenas, Don Pablo, -at ikinumpas ang isang kam1y bilan¡ pa.gpapa· tuloy u Ka besa. -Peñro .. Pedro • • . Humahancos na dumatlng • ni nkristang tinawa1. Inia· tiot ni Kabesa ang tatlong dumalaga sa sakristan. Nagpa· la"an anc tatlong manok sa hmay DI sakristan. Tin1naw ng Kabesa ang sa· k.ristan habang binabagtas ang mahabang pasilyo. Hindi na kahiy1-hiya kay Padre Fran· tatlong dumalaga. t'isro ang Tiyak ang na masisiyahan "amone" sa tatl!-ba n.g kanyang bigay. Al, hir it na daklla sa mata ni Diyos anc ma¡ bicay hyu bigyan. Lalo't sa isang alagad ng pananampalstaya. -Sa g:ayon¡: kagandahang. Padre Montojo Alvenista. at si Padre Tun1kol ba sa pafkakafa- 1.aa:a rito ni Padre Francisco ang kaoilang sadya? A, hindi po. HJ.idl po. Napadalaw lan¡ dlto. Nakahinga nang maluwag si Kabesang Ambo.
Matagal nanc nakaalis ang sakristan ay hindi pa duma· ratinl si Padre Francisco. Ano kaya ang klnilang pinag-uusa· pan? Tungkol kaya sa relihi YGil? Sa nagbabantang himaf· sikan? O, sa pafpapalit ng kura sa Santa Lucia? Tungkol n huli'y wala siyang kakaba· kaba. Dlsi'y sinabi sa kanya ng sakristan. Ma11ring an1 una o an¡ lkalawa -relihiyon O N1Vel11tlon. (Sundaw .a pahino: 3l) AGOSTO 11, 1957 Ang Liham Ni Haring Solomon ANG MGA MANGHUHULA ay maaarin;: ma¡sinu ngaling; nguni't hindi 1ng liham ni Hving Solomon. Ang liham ni:i. ito'y glij¡:<lwin ninyo, n¡uni't may bisa ll!t kapangyarlhan ni Solo mon. 5.1 Jsang nrnlir.is na papd ay s umulat !<ayo ng ilang kataea. Bilutin o kus uti.n an1 liham na iyan al saka iJ11gay sa isan¡ Jrahon (kune m?.aari'y sa kahon 01 mge bal'aha). lla;bana~· kayo ng liman~ s:ilansan ng 1ng~ baraha na pawang nakataob. Papiliin ninyo ang hang kaibigan ng isa sa mga salansang nakahanay. "iu;g sal<- nMm na mapi9ili mo," turan ninyo, "ay siyang salansan ng isinasaad ng liham ni Jlaring Solomon na nasa kahong ito." Pag hinasa n,g inyong kaib1gan ang isinasaad ng liham, makikita niyang hindi nga iyon nag~if. inungaling. At kahit na aling salansan ang kanyang piliin, iyon ang isinauad n g "iiham ni Solomon". o (0 CITCCO ~~ A B i[¡ '~ ~1+-1+!0 ! K o [[[[0 .D o [[[[[[O E Isa laman¡ aog sikreto ng madyik na ilo; ang isinasaad· ng liham ni Solomon. Najto "Ang mapipili ang liham; mong salansan ay ang mga barah1"11 S.H K1'yo na aog magpapaliwa· nag kung bakit lioawag na mga barahan9 S ang napili ng inyong pinagmama.dyikan. ng kaibigan nlnyo ang sala.Mang B, itibaya ninyo Jyon at sablhln1: "Naki· tamo na,sal1~t ng mgasa· lansan ay iyao Jaman¡ anc nagtatq lay DI mga ber•h•n11 S. Nariyan ang 5 ng puso,· ang 5 ng t 0ulaklak, ang 5 ng espa· da (spade), at 5 ng diyaman· te." Ang iba.ng mga salansan ay may iba·ibang numero. Kapag pinili namang pinili ng i nyong kaibiga.n ang salan· sang K ltihaya rin ninyo iyon at makikita niya ang tatlong alas al isang barahang 2. Ang katumbas na hilanc ng alas ay isa, li:aya, 3 alas al isanc ba· rahang 2, ang kalalabasang kabuuan ng bilanc ay "5". Ka· pac tinunchan nlya ani ibang salanun, wala siyanc makiki· Halimbawa !ang di may gayong kabuuan. Ku1,g pipiliin naman ng in· yoog kaibigan aog salansang D, itu'y hindi na kailanga.ng itihay:i pa. Bilangin na lamang ninyl' nang nakataob ang mga baraha. Limang ·baraha ang nasa salansang D. Walang ibang salansan na may limang baraha maliban doon. Kaya ta ma p11 rin ang hulang bara· hang S. salansang A naman aag mapili, bilangin nlnyo nanf buhat sa kanan, pakaliwa, ang me~ salansan: "uno, kuwatro, .. . singko." Sa eanito, pinato· nayan ninyong ang salansang A aog mga barahan9 S. Hin· di na r in kailangan dito ang fühaya pa ang mga salansan. pipiliin naman niya ay ang salansang E, ga wio lamang ninyong pabalig· tad ang pagbilang. Buhat sa J:aliwa, pakanan, a y bumilang huhat sa uno din kayo ng h anggan¡ $ingko, Iyon pa r in an¡ mea barahans SI Sakalln¡ an¡ dos, tres, Kung ang Ang madyik na ito ay ma· aaring ulit·ulitin. Kung hindi nasiyahan ang pinagmamadyi kan ninyo sa minsang pagpili, papiliin siyang muli. Ncuni't sa bawa't pagkakataon ay su mulat kayo at isilid ang li· ham na iyon sa isang kabon. Sa bawa't liham ninyo a)' an,g isinasaad: iisa lamang (Ang mapipili mor19 sal1nwn av ang mga ba.rahang 5.) Ma· niyl , ilo'y mapun1 2aring ikahahanca sa nguni't anc madyik ay ang pagpapatunay sa tamang bula. Upang hindi kayo "mabuko," ayusin na ninyo ang mga ba· rr.ha, sang-ayon sa pagsasalan· san, bago k_¡tyo magm.dvik. Kabisahin din ninyo ang mga lugar ng bawa't salan~an. Ma pupuna ninyong ang mga lil· 12msan ay hindi na kailangang itihaya maliban sa m.i;:a salan· sang B al K . Magigin& lalong kahanca· han¡ a ang ·mndyik oa ito kunf mahusay ang pa¡ pap.allwana¡ ninyo na matpapatotoo sa lsi· nasaad ng liham ni harlnt $ eh1mon. 19
NANG m1gpapalis na ng bu sa kanyang bok na kumapit pantalon ·ang katatapos gupi t:rnr si Basyong e, nagsalita ng ganito: -Magkano na ba'n¡ utang ko sa 'yo, Anong? nagha· l'i'n¡ tagintin,g ng gunting ni Anong bago s'ya lumura at saka sumagot: -'Ku, ba't ba na Jang paJag1 ang utang iniinlindi mo, Bas mo'ng yon¡. Maglalalayo , pa ba sa ::¿~a n,g isang gu~a'ng utaug Matagal munang Niipi.tawa nang bahagya (na pigil pa) si Basyon¡: bago nau J'lqng sa tingin ko'y pinamu· :u~:rf.Js~o m~:.~:- ·~~g 1:i::: e, di pagdalhin mo n¡ tali ang ;:;ang bata mo't pag-aaka yin ko na ng kahit dalawa pan¡ guya. Muling Jumura si Anona: na ngayo'y kasama na'ng hitsong kaniaa pa nginangata. -'Ku. ma'nong 'yan ang h'wae mong gagav.'in, Basyong. Hindi na balen.: lumaki pa _ na!'g luma k1'ng utan¡ mo sa gupit. Mas rnab1.;ti pa sa 'kin 'yong me utani ka sa akin nang malaki, ke sa 'ala ka nang utang e, me kalabaw pa 'ko. Nafkatawanan kaml. -'Ba't naman. -Lalong na mumula si Basyong. 1\ow, itatanOng mo pa ... E, di dumiga ka nga kung ano'ng tingin mo sa kalabaw ~a ngayon. Kung ano'ng na· uramdaman mo pag nakaka kita ka ng. kalabaw! -Duma· bs ang taginting ng gunling r.¡ Anon,g. Mataga¡ bago nakaimik si Basyong: -'Yan nga'ng ipi- loob ko nga 111ghihirap ng yon, c.. Kalabaw.,. kala baw at kalabaw na Jang ang nakikita mo sa paligid. P ati buhay ko'y naging buhay-ka lab:iw sa karamihan ng alaga _kong mga kalabaw .. Hmm,· al pati naman ako, e, amoy kalabaw na rin ... B.:i't pa ka· ya nauso 'yang kal1b1w b1n97 -Cerab10 bln, T:ita Bas yong,· -anang pamnngkin ni Easyor.g na siya namang ginu -Wala ~upitan ni Anong. hung k1lab1w . b1n1 sa kano! -Arus, at ang kalabaw na ito'y tuturuan 'ko, a .. ¡1areho rin 'yon, damulag ka. pa 20 C1rab10 ban o kal1blw bang e, parebo ... At nadako na nga'rig sat satan sa mga' kalabaw at m¡a kakaliibawang nangyayarl sa baryo. Pero pag gano'nr ka labaw pinag-usapan, 'ala nang makaeentra k'! Das yong. Oo nga't halos lahal di lo e, maraming me ala1ang kalabaw, pero si Basyong na'ng pinakahari ng mga mag kakakalabaw. na'ng lang an1 ipinar,hihinanakit ko, ang ka· bbaw bang ... Maaaring tama at magali11g ang ¡ginawang 'yan, at 'yan naman ang pani hiwala ko no'ng una, pero nfa· yon, pt>ro ngayon.. . maealil na kung sino'ng magagalit, ¡>ero lalagang ayaw ko na ng kalabaw bang. 'falaganr 'yan Ditn muling sumlngit si Bi pamangkin ni- Bas· no, a1ig yong: -Tata Basyong, ayaw kayong maniwala, me kalabaw bang ba naman sa kano? Wala ho ... C1rabao ban, sabi e ... -Ho'y, damulag ka .. . 'ala akong pakialam kung meron o wala sa kanó ·ng mga sinasabl ko. Matanong naman klta, an1 "inga icano ba'y me kalabaw7 'Ala! Bup1lon9, meron! .. 'Ku, wala río hung bupa· long sa k1no, baka bupalo .. -Nayayamot na 'ko sa pa· inangkin ni Basyong, Nakiki· halo sa usapan ng matatanda. -A, damulag ka, tumigil ka na . . . -At muling bu malina: sa 'min si Basyong. -Tingnan n'yo, Tata Kanor, dumami nang dumami'ng kalabaw dilo sa 'li11 hanggang sa Ja~at e, 111agkaro'n ng kalabaw. E, illam n'yo namang $8 kalabaw lang ako nabubuhay noon. Ngayon, di ako makapagkatay ng kalabaw. Pa'no, huhulihin ka. Marami nga akong gata sang inahin, wala namanr bu niili n1: gatas, dahil sa lahat e, me gatasan na. . . Sa'n ako ;>aparo'n? Anong gagawin ko par.:i mapagkakitaan ko'nr mga -Punung-puno kalab.:1w ko7 ug smtemyento'ng boses ni Basyong. -At patuloy_ na du· madami'ng kalabaw ko, sa'n ko sila dadalhin, D'yos na ma :iwain! E, di ib'yahe mo. Sa iban& purbin~'ya mo ibenta, -katlo ni An1>ng. Sa'n? Sa'n ka macbib'ya hc? Sa'ng purbins'ya? Hale nga, kung dumiga ka nga sa'ng purbins'ya 'alanc kala baw? -Nanggagalaiti na si Basyong. Namakas na'n.g mea · ui;:at sa kanyane lecg. -Ba't sa'n? -NanggaJaiti no rln si Anong. -Sa 'Mcrika! Di ba'lkani-kaninalange,ik:iu· pa'ng nagsabing 'alang kala baw sa 'Merika7 E, di sa 'Me· rika ka magbenta ng kllabaw! Dolar pa, doble pa, Basyon.g! Napa-marypsep nang mahl na si Basyona: al nag·lnot nang l•tmabas ng barberya. bagunl10 ni Demet, e, me ka ~amani;: isang dumalaga o foa· hin. Kaya trabaho pang tuwing ~maga'y hinahahanap ni De mct ang may-ari ng dum•laga masabi.~I baka sa tal;,ot na :yon ay ninakaw n'ya. E, di bayaan mong sila'nc maghanap sa kalabaw nila, - naipayo pa ni 'Igang Karyo sa anak n'yang si Demet nana: minsang ireklamo n'yon a-o, napaka_layong napaghatlran n'ya ng kahuli-hulihan¡ uwi ng kanyang baguntao. -Sa· bihin mon¡ sumama -na lang at basta sa bacuntao mo, e. k!dlal an¡ aking kalabaw: Isi· pin mo na lang kung nakab· hy ako sa kalabaw na 'yon nang tamaan ng kidlat. lsipin mo na lang . . . lsipin mo ... Nag-iisip nca raw st s.. yonit na naepatuloy sa pagla kad. He-he-he .. . naman. e, isan¡ kalabaw ni Andres Bukid an1 nasagasaan ne isan1 bus sa Mahaban¡-kalsada. Pa'no, n• aalimpun,.tan pa raw an1 damuho, e, itinabóy na ni An· dres sa bukld. MmSAN TALAGANG marami na'ng hlabaw dito sa baryo. At di la mang si Basyone ang nagbu- .nad'yaski sa· -Mahirap na 'yon, Tatang. . mga f)aSllhero. Maraml lanJ ang napilayan, nagkabutol, n11al11san at nilarnat sa talr:ol Wala naman¡ Sino'ng maniniwalang gang tala· palikero'ng baguntao KALABA W BANG buhay-ll:alabaw .(ayon sa kan· ya) dilo. Marami. Al marami ra ring nakukunsumi sa kara· mihan n¡ kalabaw dito. N¡u· ni't kakaiba ang lkinakukun ~umi ni Demet (palayaw ni Demetriong naetlra Sa Kabl· sayaan ná nang magbalilr: di· to'y ayaw sumagot sa tumata wag sa kanya hangga't di pina palitar. ng Demet ang tawag sa kar.ya). Pero sa karamihan din ng kalabaw ang reklamo ui Demct sa buhay. Natutuwa si Demet na ang kalabaw n'ya'y iisang ba¡un t110. At natutuwa pa rin s'ya pa¡ka't ang baguntaon¡ ito'y masas!lbi (o s'ya Jane an.g nag usabi) na turuan daw. P~'no, 1i na kailangan¡ pastulan ni Demet. ang kanyang aJagá. Basta pawawalan na lang n'ya 1yon sa bukid at paedatinr ng gabi'y kusang umuuwi sa ka· nilang kurat. Noon e;di nayn· yamot si Demel sa karamihan ni ka1aba" sa baryo. N¡uni't 1'lgaynn, e, talagang napapan sin na n'ya. Al ang karamihan pa ng babaing kalabaw ang lnirereklamo n'ya. Ilo'ng .dahilan: may ilang tuwing uuwi ang ¡:abi 11ang ko. Sino'ne maniniwalang me kalabaW na tlg<ilo? KUNG PA'NO maaawat an¡ pagda.ning ito ng ka_labaw dito sa baryo, e, 'san.g hamon na sa m¡:a pulitiko namin. Kung 1nakap¡.n¡an¡ako sila n¡ mga mapakikinabanean para aro¡ ang mga kalabaw namin nang di papatayin · o ipa¡blbili, ba· i:'ii sil• ang makapalit ni Al· kalde ~a susunod na eleksiyon. Kaya lang mabawasan ang dlto, e, kung i!lga kalabaw 1aya nga no'ng minsan - no'ng maglaro ang kldlat sa pastulln at mahagip ang tat- 1o sa mga pawala ni Porong. Gayon na lang daw an¡ pa s"asah.mat ni Porong. Naka· pa¡su-:.ba raw tuloy nan¡ ke -~ga · &ga sa kabayanan kih.it 'al11ng misa. Nang tanungin d.:iw ni Bu l'Ong kung ano'ng iplnagpasa lamat ni Porong e, ito'ng isina t,ol: - 'Ba, ano ka ba naman. Basyong utak·kalabaw ka na tin 'ata, a! (Magkabiruan sina easyong at Porong.) Jtalanong mo pa. kung ano'ng ipinagpa salamat ko nang tamaan ng Gayunmln, e, napalabu ni Andrcs sa simula na ing me kasalanan e, anc tsuper n¡ bus. Pumayag ang bus na be bayaran nila ng sampung pi· so'ng buhay ng kalabaw ni An· dres. Pero hindi pumaya¡ si Andres at nagsumbong pa sa munislpyo, ke Alkalde. Anl gusto ni Andra:, e, bayaran nang s'yent04ingk'wenla'n¡ hlabaw n'ya. Ant: kinalabasan na: papu sumboni: ni Andtes, e, •'J• pa'ng nagbayad DI sira n1 bu:r. Pinabayaan daw ni Andres an¡ kalabaw.. . Wala raw lniwan 'yon sa pinawalan n'yang ha· yup at nakasira· H ta"nim n¡ me-tanim. Nga)·on, fuwing: daraan sa kanilang ~apat-babay ang bus na nak.asa&asa sa kan.yang .ka· labaw, e, pabiglang isinas1ra ni Andres ang kanilang bin tana saka lihim na manunu ngayaw. Madalas pa raw sabi· sa mga anak hin ni Andres ang iianito: -Marmula nga yon, h'wag kong makikltang sumakay kayo sa bus na 'yon. Kuna 'ala nan¡ bus dilo kun di 'yan, maglakad na lang ka· yo hanggang Menila! MAGASIN NG BAGONG B.UHAY
Kapaki-paldnabang para sa inyo ... PAGGAWA NG BANGKO ~f:n ª~: ~:: ~=a~u~~~a~~n:n~ª~~a~ clulo ng bres upang mapagkasiya sa bu tas. Hugisan ang mga panggiliO na nakadikit sa magkabilang paa. ' Ang ganito'y nagpapatibay at hindi nagpu putuk-putok kaplig tinurnUyuhan. Katamin ng bahagya a ng mga gilid ng ibabaw. Sa pagkakabit-kabit ng mga bahagi. unang ikabit ng kola ang panghalang sa dalawang paa. Ang ibabaw ay maaaring iturnilyo buhat sa ilalim o ka ya 'y ipako buhat sa ibabaw. Pagkayari, ang bangko ay maaaring barnisan o pinturahan. PAGLALAPAT NG MGA PINTO ~~;~:~~;;~ª~ 0;~1¡h~~~~~~ind!~ir!! ~i;;~ª~~tg ~i~~ig;~g m~~hit~~lit. Kung ang !>Ínto ay kumakapit sa gilid. katamin a ng bahaging nasasagi i;t sak;i m11!ing pinturahan. Kung kumal{.,pi t ang pinto sa dakong itaas o ibaba, ito'y kai l:mgang tanggalin, katamin, at saka muling ikabit. Kung minsan auii pagkapit ng pinto ay nalulunasan nang hin· di t"a kailangang katamin kapag may malaking puwang sa pagitan ne pinto <it ng mga bisagra kapag isinasara.
K1ú1g ang bah~ging kumakapit ay nasa gilid sa dakong itaas, tanggalin ang pinto, Hayo nang bahagya a ng kinakakabitan ng bi sa~ra, at muling ikabit ang pinto. Gayundin, kung ang da kong ibaba ng gilid ng pinto a ng ku m~kapit, ang bisngrn na man sa ibaba ang ilayo nang bahagya upang mahatak ang bahaging kumakapit. , Sá lahat ng pagkaka taon, ang pinto ay kailangang malapat !'l~J'tf? n13ayos sa kirn1kakabitan. Kapag hindi ma.:iyos ang pagkakalapat ng pinto, malamang na umtngit ;rng pinto tuwing ito'y ibubukas o isasara. LB . . . . . . . . . . . . m23 AGOSTO 11, 1957 '- (: ''ULlTl"I MO NGA. PEDRO" .,. Jginuhit ni Mlu Buurot u piura .ag 1•nlto .A 1 " -Sa •non¡ bi¡ku na salita giHaamit •lll panandan¡ ito, PedrO! --ta.non¡' ni Min S. rurot. aak• tinawag li Pedro. Biglang ttiyo at bh;lang sagot si Pedro: M-lnwa, ma'm! 11\Jmugong allg tawanan tig buon¡ klUe. -A, hindi m1'm. . Lalong nagkatawanan. Lumaplt si Mlu Ba.riw'ot at buong brq111ne ,..,.., •• pala! kinutusan n¡: rul•r s1 Pedro. , -~r,,..a pala, ma'm, -kinakamot aag tuklok •Y n~abi ni Pedro.
PETER TRADING CO., LTD. 745 Anda 1Panulukan ng Solana), Intramuros Maynila Tel.: 3·98-62; 3.81-87 11 .. ,. PGh¡~lul•I ... Alo•ftl~ ... J1 .. , .. 1t.Jll lfl S··••i•Y• ' " '" s~· RoBERT BOSH GMBH GERMANY Mabihi:i rin sa mga pani unang t!ndahan ng camit sa awto 21
22 MAGASIN NG BAGONG BUHAY
WHDRAKE ang SALAMANGKERO mnaLEE FAU<ª' PHIL AtVIS 23
~NAMllJ tJl .JOHtJIJY NA .SIYA A )JISMAY"""'6A. GAW.......i tJ.St..AH..'1.T P ilJAl,.AYA NG PUL.!SYA. St ~Nl?IZO,..i S( ...JOt-11JN:I ANG PMSA - ~~Ell;. .N\AIJTAL-Ai'JG IPltJllT• \4.A.rlA&úl--li'J SAN,t.. l'I 1 j...~17M!'OS!N,A~~ tJGi.hJl' -r PltJIGll .. tJ 1rJA t..IJLO AT DOtJ ~IL!WatJ . ¡.¡tNDI NAGPILIT AfJG SltJAT"A,~tf" rc.1tJA8VKASAl'I A Y S INUNDAN SI ~e;sA. SA TA.to!Of'G IJI LE"At.J ~ \c: UtJG B,.o.¡.oe1"T~ K.ABILA NG 1.-Al-V..i ,,,.y PltJJllG.MAl-AS At<I'" TAl'l S l">'A tJ 1 l'Er;i:S5 " AY H it.JI?' ITO ~ ­ .:sA60T•• • niakalust os sa kan)'a kung 11yaw ~umuso ng (at as sa bnte. }luwa~ mawaw11Jan ng pag· asa a•. pag~tiis Ka yo At ••• Kung m ins an. an:;: pag-awat ay n;igigins biglaan lalo na ina ay nagkaka kuni; ang uk it " nangan¡:ailangan n g open ·syon. Ang biglang pag .iwat ay lalong mahirap para ~a sa~l(~ol. Ang iba nito ay n1gp;1pakagut om na, huwao;: [amang sumuso sa bote. Pag :::anito, kailangan an;; tulong 11¡ manggagamot. Sa mga 3 o 4 ni araw, ano;: kalaga)'¡1ng ito ªll mapal)ubuli na. rin. Ang ina il)' dapat magl1gay ng mah1spit n;11 tali sa dibdib at 11omt>1to n g may yelong tubig, al p;.minsan-mi nsan ay maa· tu~• N1AoJATl'-lt.JG Ol SUN!As...Góf ,......,iG r;?AL.-"olSA~ P'ltJ""-!&;IL..l~AtJ t-JG t..Vi-tA AY · ·• Jring bigyan ne ilao.1 tableta :ia mJkapacpapabawu n g sa k1t dahil sa namum uong gatas :;a dir.dib f .n, P•tP•PHVlO n9 lb•: May mga ina na hindi ma kapaJ:p:.~uso al ang sar&gol naman ay ayaw ng ~H n man~ uri w ; galas na pamalit. Kuni: :is:s:~· o1n\::;;!;~ ªiu:i:g~ iba!\!! gatas p:isususuhin n¡: J1.;rng¡;an11 sa pumayat nang pumayatatmakabalisa, mga m~LOlang. Sa c anitong mi;a s¡¡nggol, gatas laman¡ ng ba· l)ae ang maltaluluas. Kung ta· la¡a ne htnd¡ makapagpapasu ~o an' ina, ang isang ina rin ;.ng r.u kaKaganap nito para sa kanya. !to ang tinata'wag sa rngtes na "wet nursing ... An¡; ~'inumang ma~apasu· so u sanggol ay kailane:anc ~uriing mabuti, Kabilan¡: dilo ang pagpapatingin ng baga >a pamamagitan ng X·ray at pagsusuri ng dugo. Kailangan niyani;: maging laging malinis, nialusog at laging masigla Anghnyang sarilinganakay 11ararapat díng magin g ma lusog sapagka't ilo ang mag papaktlala na ang kanyang ga t<IS av may mabuting ur i. L a long 111abuti kung an¡: ibang ina at ang kanyang sannol ay nakatira nasa !"hay ng pasusuhinc bala. Ang anak n: rnag papasuso al ang sanggol na pu us uhin ay hindi nanga· raac in: m¡.1:ka· n¡:ail¡¡ogan¡; !lntanda. Ang rnagpapasu 'o ay llapat magkaroon ne. mabutins paskain at sapat na pagpapa· hinga. Kada\a~•oc mahinp makakita ng ganiton1 uri ng cagap~gpasuso, al mahal pa. Kaya't sa ibang hansa, may 1:iga bangko ng gatas ng mga ina o mga niyelong galas na maaali ng ipaglakbay Sa katuusan, ang pa~p•pa­ ~uso ~y nasa kagustuhan ng isang ina at siya'y naraupal nia¡: handa ng kanyani: sar ili p:ira sa gawain¡; ito ANG PAGPAPASUSO SA BOTE ina nt:a)·on Manmi nan~ ~ng 11aKakaalam ne kahala· ; ahan ng pagpapasuso ne ka· MAGASIN NG BAGONG BUHAY
11L11u1g: ilt1ak k.aysa noon¡ m¡a riakar:iang panahon. An¡ hin· di J>.1tp1pasuso nang welan.g 1nab1lagan¡ dahllan l y ipina·· Jalag1y ni Garl and na "pat;:· lwas sa isang katungkulan ne mea ma·•. Marahil ay ganito n11. rin ang: palagay tig mga ina o. ngayon. Nguni't may mga pagkakat aong ang pag· 1111pas11so "Sa bote ay hindi ma· iiw11~n. Ang palagiang sakit, pagkawala ng pangl.ihina o ::atas ay nak6okapigil n ina upan!; ;sakatuparar. ang banal na lungk ulin sa kanyan¡ anak. Ba6dt Kall•nt•n11 S1.1liaylt.lyan AD9 Pa.,.pa-...•11 11 811te? ADA p agpapasuso sa bote ay lrail:-n~ang s1.1baybay1n¡ m~ bwti .,;pang 11ng san110J a7 ha· AGOSTO 11, 1957 m~k.ing malusog. Ang pag hahanda nt ipasususona: g<1tas ay hindi lamang pllghahalo a nc ¡:alas, •~ukal, at tubig. Ma· r r.mi an:: da pat isaalang·alang. ~'ll)"~ tii·timbangan ng sanggol ans kag;m~han sa pag.>uso, kala;'.il)' allt: p~nlahat al ang panl.maw nito. Kailangan ding malaman ang kagaangan n g pagbili ng ¡;atas na nahi r.mg al ia1on ilo sa kakayahan :ig mga magulang Ar-,1 rnga tsar\ggol ay t ao ila rin, at nagkall.aiba-iba. Ang ¡at u na nakapau,.apalusl¡:: sa ~anggol ng inyong klpitba· hay ar maaarlng makasír a sa Jnyo11,:: sangi;ul, ka~·a't subu l:ln aag manmin&; uri ns ga ll..!I b: aigani:: mahl~po 11¡ l:.loni; 1ngkop at ibif ne in· yon,I( !'ani:col. Karaniwan~ n1a· s isira llnc kanyang panunaw s~ pagpiling ito. May mga nakah:mda nang pormlJJa para .~a m.'!a mag:ulan g ang: bawa't uri r.r ~atas na nabiDili ngu ni't ang m¡;a ito ay hindi la- :üng naaangkop inyong :1a kailangang kaya'I ~anggol Hayon :iinyosa kanyan•! panga ugllilaogan. IM•Y karuglong) -lUilang. •• Ako an( bahala. lhahanap k•> si Diana PS laloDC makilka- 5undo niyang tagap.,.c-ala¡ a . Barca n mn siya ng lsan¡ bu· wan 11iyang suweldo !'1!.o::uni't bakit ba narnan ? Dllhil lam.n1g b• ninnan n ka· yo'y n:igkagalit ni Rafa, ! al nagk11taong sí RaCile l a ng: nag. pasok sa kanya r ito a"f paHli· sin m-:> na siya? --Si Susana naman, - sabl ui M1ria Luisa n a bag:aman mar ahan ang t inig ay ipinaha . lat an-.¡ ñay¡¡yamot na. - Mara· 'Ka llo na'y mi p;in¡~ ~inasabi. P"-~ 1¡~;., an:; norani: ·yan. N'aligihn ~¡ .Susana. Batid niy~n~ .tiindi :,1.va m<akahJtutol kay Mari! Luisa. Hi11di miniir. FanJll nan¡i;yayul s:ii )')<Jh 11'.! t.han;ing iyon anc pan:¡:n~i· babaw ng ibis ni M:iria Luisa. ::'al[ ang ktnilang ama, si Doo Alber!u, a)' hindi nakatututol s:i hin~hana:ad ni Maria Lui'• -6ayaan mo't paaalisia ko ~iy:i. - sabi ni Susana n~ na1· hihfmlgsik ang dibdíb. Tun1alikod n• si Susan1. All:ay sa isang kamay aog pi· b y na anak ay pumanbik n1 sila sa bahay. Umiiyak si Dia· na al nak.ikiusap sa ina na h-.wag paalisin si Dora. P•· ran.g t'!inudurog ang dibdih ni Susau:;o sa pagkahabag: u 111111•. Na:uni't iniiwasan niy&nil mag. karoon i;il"' n¡ p<1¡¡;kak2suma· ngan ni Maria Luiu Dinatnan ng mll( ·in:i ua hll'O.· f.!:, 11ang wmalii: si O<ira. Dll· rsa11dan .,(1 po:hit10 31 )
lllHPITU IG SIPON? ---------·--· 1 1 1 1 1 , Maito ang Dagling : .. __________ ,,..~ :PANLUNAsr: ' : ~~h~~7L:1~n~h~~~~'.~~n~~ 1 Ukol s.auk.¡tng uloat la)!na t: 1 ang- bilis ng COHTAL sa : 1 pagdttdulot n~ ginhawa . . : I Pinasr..i11:lapakayo! :e;~¡;¡¡ • /JA6l/oi/8TAs-TIYAK: t =-;: .:-:r:-.:c::~::::~~·: ~ ~ 26 TUNAY NA PANGYAYARl ANG NAKAltAAN (KARUGTONG) M1ll,ey1nt n1mumuh1y ...... mint m19.,n•k. . . h1ng11ng SI m,11kil•I• ni Am•li• ,¡ Do n1ta at si11'y m&gkllbig1n. lsang 1r1w IY dum1tln1 SI 1min eng isan!J blb1in1 nat· d1dalang-tao at rwigpi1kil1l1ng. IHWil ni Oon1to. . . lpinangil ko kong iblb1lik ko 58 kanya 1ng kilnV•rt9 ilHWI. N1ng mulint dum1l1w sa 1min si Dani1'9 ilY kinilUlilp ko n1ng m11irnin1n ilt $inilbi kon1 layuiln nil niv• 1ng 1kln1 ilnilk. buhlt noon •Y 11ilofirtt rnalulungkutln 11 AnMliil, 1t 10119 eraw ne Vsiui" namin ay sintbin1 hl"' di niye m•it1t1kwil si Dan1to. Sil ktbil1 n, mga pHleilll et pen•1r•f namin key Am•li• •Y hindi hmi d..,inig. IHng um111 •Y hindi n1 n1min $iya n11bn111. lnn, sul1t 1119 kiln· yang inlwan na 1lr•n1J n•gP•· p11iw1n19 ftfr kenyeng ginawe, Higit na metimbang d1w u keny1 1n1 kali91yehen ng k•n· y1n1 p.150 kayu H 1ming k•· r1ngelafl. N•Pilnfin ftilmlnt N11kuHit Mtt ekínt IHWI d1hil SI m11tindin9 uma ng loob et .kehihiyan. Narnlt•y 1n1 aklna klby1k na 1i Arn•li• ISANG GABI, samanta~ lang ako'y ·nag-Hsa sa .aming tahanan at -malung kot na dinidili·dili an~ mga pangyayari, ay nakarinig .ako ng tinig na tumatawag bnhat sa aming bakuran ... -Itay ... ltay .. ma· awa ka sa akin! . .. Pata warin mo na ako. Jtay ... Ang tinig ay kaboses na kllboses ni Amelia, at nai s..aloob kong magaUng na marahll siya at muling bu malik upang patuloy na magmak.aawa at humingi· ng tawad ... May Hang ulit na narí nig ko ang tinig. Nguni't ·ni hindi ako natigatig. Ang r.aging bakal kong puso ay bindi nagbago munti man. 'l'alagang hiñdi ko mapata· fd.wad ang aking anak sa kabigatan ng nagawa ni yang pagkakasala. Nawala rin ang tinig. Umalis na marahil si Ame- 1119 nagin11 dahilen. At n•i· SU!ftPI ka si Ameiia nang t ilim tim SI 1kitt1 kalaobiln, Hindi ka s¡ye lhlp1t1t1w1d kaililn· men dllflil se h!'Yi"I ginawal . Nabillltaan kong n11d1r1n11 ng hirap !i Ameliil 1t &ln11· lulupitan n; Donato. Nguni't ni hindi ko ikinalungkot '"' 'ª'º"" • IHllf orow 1y •umlpot H emln si Amelle n1 dela eng b8'J0"9 'º'"' na •n•k. lnlw1n ·n. rlW ,,,, ni Doneta. PillU· had na p lne,.lsiftiln 1n1 n•- 9aw1 nlr1ng p19klkaHl1 1t umiiylk ne humlntl u • kln ng tewad. SUbalí't hindi ko slr1 d ininig. Henn1n1 s. m1pili t1ng umalb 1y hindi ko lp1na lteon •"111 1kint klitat•w•r•n. lia nang hindi ko man la· mang dungawin. Matagal bago ako naka tulog nang gabing iyon. Kinabukasan, m a a g a élkong nagising. Sa buong f:~n:ri~~~~~ k~aª)o~~k~: ft~~Í:g b;:1't[ªk@ ~nta~:~ ay siyang nangibabaw sa .aking pagtataka. . . at ma kalipas ang halos iilang ::aglit ay nasumpungan ko .na lamang ang aking sarili sa harap ng duguang bangkay ni Donato! Pina tay ko síya sa pamamagi· tan ng taga! llar19 1raw l1man9 1n1 n•· kelilipu, h1ng tu 1n1 dum1- tln1 sa amln. Mly 11kit dew si Amelle at ibig 1kon1 m•· keusep. Ngunl't hindi rin lu membot •"11 1klng killoob•n. lpinaub.i lrong hindi n1gb1tp. 10 ª"' eltina pHir• t•I•· 1•~ hindi ka m1p1t1t1w1d 1n9 ekin, •tt1k klhít 111o 1no ,. •nt """fYlri . . • Nakiusap ako sa hukom. s& piskal, sa lahat oa ng maaaring hingan l ... ng tu lrlng nang mga sandaHng yaon. Hiniling kong ga· 2ng-gaangan man lamanc 'tng parusa sa akin pagka't hindi ko naman inihanda '!~~·y ~!:fg~t.ª{.vala~~b~i~~ .·w~.ng dumamay man la mang sa akin. At nang araw ng pag upo ko sa silya-clcktrika. ~y parang nagdaranas ako ng libong kamatayan. 'fu matawag ako sa Diyos. Hi nihiling kong ku;1g hindi man ako makaliligtas pa sa mabigat na parusang iyon ti} ilawit Niya sa akin ang Kanyang awa at patawarin man lamang ato sa naga. wa kong pag-utang ng bu hay ng kapuwa. Sa pama lamang ng magitan man pagpapatawad Niya sa ::oking pagkakasala ay IU· migaya naman ako sa pa tutunguhan kong kabilang huhay. Subali't parang ~¡~"f:~~=1~lnf:r.!:goi;~!~ -Hindi kifa mapatata wad ! Ang ginawa mong .ay walang pagkakasala kapatawaran! Napahagulgol ako ng panangis. Parang nababa liw ako nang kausapin ko cmg tinig. Nguni't ako'y tao la mang, DiyoS ko} na inianak sa pagkakasala! -Tumu tulu ang aking 1uha. - A t Y<- akong patawarin kahit na _sa huling sandali. Su mis1gaw ako at nais kong 1;1nr,\t :tng pa_abutin sa ~ kmg pagmamakaawa. su. bali't wala . . <iko'y tikis· ua Niyang pinabayaan! Nagising akong Mgsisi· ang aking dibdib . J,;p Isang parn¡.ginip lar.1_3ng pala ang lahat! Salamat na lamang! At noon, sa kauna:una hang _pagkakataon buhat r1ang isumpa ko ailg aking <inak, ay may habag na na. dama ako sa aking dibdib - pagkahabag kay Ame. ha. Siya'y nararapat la mang na lawitan ko na ng awa at patawarin sa kan· l!·~gnf:Jak;aksas~!3 si;!ª:g katakut.takot na hirap at natuto nang magsisi. Ma· l.;a-Diyos lamang na ma· bagbag na áng aking ka· loaban sa P'!ghingi niya lig tawad, gaya ng halim bawang iplnaklta sa akin ng Diyos sa aking 'panagi ·nip. Napaiyo.:·. 11<0 at valuhod · harap ng r..a nanalangi.. nming munting -.: u·. At noon · din, maliksi ngayo'y taimtim na _nag. sisisi na ako Sa aking pag· akong nagbihis at pinunta kakasala! ... Maawa ka sa han ko ang aking anak. akin, Panginoon! Patawa· Patatawarin ka na siya. Ipagsasama ko na siya sa rin Mo na ako upang ma· r,ing karapatdapat naman aming tahanan upang mu i!kO sa Jyong kaharian~ ... . ling mahalin at kalingain Diyos ko .. , Maawa ka sa sumpa ng la- ngit! Dinatnan koag patay :ikin! na !;,i Amella! Ayon sa damot sa akln ang tinig. mga kalaplt·kuwarto ng sinumbatan aking anak sa maliit na si Al sa huli'y lid na kanyang tlnifüha n pa ako . .. -¡,y namatay si Amelia nang ¡nagdaang gabi. Namatay ang aking anak na panga lilrt ko ang tinataW-ag-tawag· nt patuloy na bumihíngi Subali't Nguni't ·patuloy na nag· Hindi ka natutong magpatawad sa pagkaka· sala ng ivong anak, ga- yong siy.9.'y nagdanas na ng matinding hirap at sa- kit at natuto na ring_ mag. ng tawad . .. sisi nang taimtitn sa kan- - Bago ho halagutan ng yang kalooban ! Ngayon... hinin_ga ay nakuhang ma hindi rin kita mapatata- wad .sa ginawa mong Jalo napapaluhang wika ipang mabigat na pagkaka· sala! ng isang kalapit-silid ng aking anak. ang tio ring sumu- At nang umupo na ako k~ku s~1 a~eÜ:.n¡ ~N~: )!y s~~~~~e~~lr;ak~. ~ª~~: kiusap oa dalh1n to raw sa inyo 1tong kaayang a.nak tuloy akong tumatawag sa Diyo~ na kahabagan na ni- al airo na ang mapnaka kapagbilin srJ akin . . , - MAGASIN NG BAlloNG BUHAY
awa sa inyo upang kaa- waan ninyo ang bata.. ring taong inianak sa pag. kakasala, ay hindi natu· tong magpatawad sa pag r.agsasalita al ang muling kakasala 112 kawawa kong wika : Nagpahict ng luha ang anaK. Al nagugunita ko ring raw ho siyang ihingi sa in- m<:il_imit ang isang pang yo n2 tawad sa nagawa ni- yayari. Nang gabing iyon yang pagkakasala·, yamang na ako'y managinip ay pa tay na pala si Amelia. Ang n:ikikini-kinita na niya ang tinij:' niyang narinig ko sa kanyang kamatayan. Ang ""mtng looban ay isang pa- kapatawaran daw ninyó tiiwatig na lama[lg, o ma 1ang makapagpapatahimik :!aring tinig na lamang ng i::a kanya sa kabilang bu- kanyang kaluluwa na hang- hay. . . Napaiyak ako sa harap ~ang sa kamatayan ay na ng bangkay ng aking anak. , kikiusap sa akin na paba iman ko na ng kapatawa· Uagama't huli na at hindi ran. At nanghihilakbot ako ua niya maririnig ay pau- tuwing maaataala ko ang lit-ulit kong sinabi na si- pangyayaring. iyon. Halos ya'y pinatatawad ko na . . '. isumpa ko ang akine sari- -Pinagsisisihan ko ang !;~~~vaªm!f:~t s~ª¡~~~~naª~ ~~l~~f:e::;t "N!~:1a':iªP;; ako ng munli mang habag ko .. . - ang umiiyak ko pang wika. - Naging na- !'U aking anak, gayong sa pak<'-Íti.gas ng aldng puso kalagayan niyang iyon .ay rn iyong pagsisisi at pag- wala na siyang makakara· mamakaawa! Nakaligtaan may at mahihingan .ng awa l:ong isipin na ako'y tao kundi ako na lamang. Kay tama kong ama ! Kay-lupit ring inianak sa pagkaka- sala! . . . Ako naman nga- kong magulang! Nguni't yon ang humihingi ng ta· nno pa . . . magsisisi man wad sa iyo, anak ko! Na- ~ko· ngayon ay huling-trnli na ang la~t- P alay na ang ritinig mo ba ako, Amelia"? Saka. tulungan ko na "ANAK KO!... ANAK KO!" Pagtatapat ng lsang Ama Kay Nestor Reyes KUNG ANG DIVOS AY NAGPATAWAD .. . TAYO PA KAYANG TAO LAMANG? Anak ko! . Anak ko! .•• Nguni't paano pa ako maririnig ng aking anak! At patuloy akong nana ngis sa harap ng kanyang bangkay. malaki-laki na apo, ang nai . Amelia. Ngu- pang napag: mga pangya· natutulo ang ~- aking luha sa nagawa ni yang iisar.g pagkakamali ~a buhay. Ang dinanas ni• ya ay hindi kat umbas ng nagawa niyang pagkaka sala. Higit sa lah:it ay ako sa kanya , ang naggawad ng mabigat na parusa. Hanggang sa oras ng kan. yang kamatayan ay hindi ko siya pinatawad. Yumao :ing aking anak na kaiDa lll. 'y sugatan ang dibdib at halos magutay ang puso. At ako ang may kasalanan. Naging napakalupit ko at walang awa ! Akone. isa Ngayon, 11.ng ~kin aking anak. Namatay si Amelia na na.niniwalang ilindi ko siya pinatawad. Kaya ngayon, ang naga wa ko sa aking anak ay si- 1iisikap kon~ map;i.~baya­ ran sa pamamagitan ng f.~g:a~k3i~~1 ·apno~ ~~i:~~~t iong paraan man lamang ay nang gumagaang-gaang :.ing bigat ng mga dalahing l~~~~ªN!1:n~~ga1:k;rng ª~~~~ !aging sisi_mba sa Quiapo at sa Baklaran. Sa pama magitan ng taimtim na mga dalangin ay nais k~mg paratingin s~ ak-ing anak 11a siya':Y pinat~ wad ko na; ako'y lubos na nagsisisi sa ginawa kong pagtikis sa kan ya. At sa t ulong ng Diyos, r.ananalie akong· mauuna. waan din ako ni Amelia . . ng kulang-palad kon( nnak na harint)wang mall· f:aya na ngayon sa kabi· l<'.lng buhay~ ( X) AGOSTO 11, 1957 1. Lolll Basyang ani:: ginamit na pangalan sa panulat ng tany .. g na manunulal sa T¡galog na si .. 1. PeMo Reyes Viil•ueva b. Teofilo S•uco k . Severino Rey15 2. l!:i.ng la nyag na makatang Pilipino, kilala sa nga\ang DO\'EG LION at kasalukuyang namamalagi sa Amct"ika ... 1 . C• lso Carununs• n b. Jos. Garci1 Villa k. Ca rlos P. lto'mulo 3 . bang opisyal noong panah on ng hima11sikan al 111.anu· r.uhll sa wikang kastila na kilala ng kanyang m-amb1bas1 s~ Coiguring TAGA-ILOG . .• 1. Gr~iodel Pilar b. Antonio Luna k. F. Meklbulos 4. Si ya ang s¡ VIBORA noong pa~ahon ng 'himagsikan na ¡1inili anc mamalagi u Hapon kaysa sumuko sa mga Anicrika no .. • .1 . Arlemio Ricute b. Miguel M1lv1r k. Felipe Calderon 5 . S, ).lALARIS. ane Robinhood ng P ilipin as, ay kilala sa J1:rn~1la ng - - - Sa k anilang pook . . · Ventur1 de los Reyes b . Juan de 11 Crui k. DHl90 Sil1n9 6 . Si l\IAGDA LO. ang bantog na rebolu~·onaryong bulDI sa Kabite. ay wa\ang iba kundl si. 1. Pnc u al Alvarez b. Licorio G1ronimo k. Emilio Asuinaldo 7 . Anr p:imh:i.ns:.ing bayaning gumamit n g m¡:a sa~is:ig n:i l>f,\1ASALANG al LAONG LAAN sa kanyang '"' ª llatha noong pa1>ahon n.r kastila ay si. . 1. ·Mercelo H. del Pll1r b . Jne Riz1I k . Meri1n-o Pi:ince B. MAY PAG-AS A ang pangalang kakikilanlan ng bay1ning s i .. . a . Tomu Cl1udio b. Andri!' Bonif1cio -- k . Paci•no Rizal 9. Anf! t anyag na manunulat sa wikang k astila sa isang p:.n~·araw·araw na pahayagan na kilala sa ngalang BA 'l'IKULlNG .. a. F. M. G..,.rr1re 111. Lopoi -J aon1 k. J uv1 81lmorl 10. A nr bayanini:: J u41n Toloo .. • ta¡:a-Maynila al kilala n sa.g.isar n a ~ Cocilio Aposto! . b . Cleme nte Jose (lu lu1t1 k . P..-o P1t erno q ' 01 .. . , ., .. q .. . .. .. , q .. lt -. .. ··'J,OO'fS 'f'OW ., 1 1 1 1 1 1 : : Naito a.ng Daífi•l ¡ 'PANLUNAS!• 1 i; __________ :.J 1 I Ukol Sllsakitnguloat lagnat 1 1 dahil sa sipoo, Jumunok ntt 1 1 CORTAL! Kahanra·h.lnga 1 ang bilis ng CORTAL sa 1 1 pagdudulot ng ginhawa .. . 1 1 pinasisigla pa kayo! 1 I KA,AG SINUMPUHG NG KllOT, 1 ¡cciiia1l DADLJ.l/BTAS·TIYAK' , .,..,,..._. . ... . .. ... , 1 1.,, _ l..";";;:;·::·= ::::. ;:;•..1 _ 27
lbaHg-iba 1111 Hgagon ang 1111110 111 Arnolia at da'la fl'.ll!O·dolo{N "ª krrnq kumi/o.t, bagnmon liiitdi pa nu uaoalU 011g katakumau K11ha oug larOIOClll. nattg P"fl"Wapori 011g µag.msapelikula. 1141 ·~sowoui" fl.Q Veoro.Pere: Producll.0113 r&1:1 11kl mna Paralu111.an al J uancho Gulierre.: ang 1110g.ri.tihtpod 11g mga pangU· mmg papel, Marami sa Mga lna a119 Urnaasa ca Aetehers Castoria-Upa119 lsaayos ang Di-Pagkatu"-w sa mga Batang lba-lbang Gulang i' KILALA KO SI AMAUA" lbinvbuhay Rito Ang lsang Magand~ng KaronaSan leo , ¡ Amalia Fuen tes, ang lt11int•· hen "' "'fil- "t••~ter" al y;:r.bo!"ito ne maumi sa puting· 1iobing. JCJLALANG·KILALA Si Amalia ay di miminu ng r.iyakap-yakap ko al hinagkan· hagkan, ltinumulan at foawi· hn sa pagtulog. Duma.n ang mga ar aw na magkaHma kaml •~ lilim ng isang tahanan. J\ung bakit ngayong isa na si· yang sikat na bituin ay hindi n iya ako nakikilala NI kabila r.; sa aming buhay, iyan ay iu ng hiwagang siya kong isasalay· say. An9 hl9lt na .uwalM af lanaY.4 na Ca11arie 1y na1di¡dulo1 111 animo') ~: ::n~~~~~~Yu;I:::: behetal n1luliüun. Walonlill falilllaY na Noktiplpim;ial . . 9 Goinof-Wala119 ph .. 1alphthoMl•1 pan:r.hon nagd¡,ang walan9 co1cva, - i - . c...., ol;.. welen9 ellft n.. u,lay ftf _ . . . . , mr• J11<...,tc-n1 ~WMIL - Hindi 111elta1e1-a M ...... ÑUlll. -1n1 S.nay.0 111Cattorili1'J hizwli...P· ra, na idinudulot 111 mp 1ab&nta11r Pl'"l1n1tandli. lta'y lti1109!9illwong """"'" "11 . . . berta - n•Pl'kMlnP •re a- nr FJ.tdm'1 Cutoti8 kunr b.)19.'t cliaidU- ~ llJ mg1bata 1n~ku~1ialm.itdi10.Tb9- Kailan lamang ay nagkasa· bily kami ni Am1lii1 so11 pagtu· r.go sa esludyo ng Sampagui· , .. ricturcs dabll ~· pagliti· ~un·tipon doon ng muaming m ga biluin al ng d i·m11bil1mg r.ilang taga ha nga. noon ni J\.mali¡i ná kasama ng pang. l:at·pangkat na mga kab:r.t aan ~t ka! andaan. bahae al Ialaki, d:r.\aJ:a at binalang duma¡;s:a sa es tudyo ng Sampa~uita upang makita aii!: kinagigili· \1 ; ng mga biluin. Nagka tab¡ kam i ~ Ang Likas al Tunay na CASTO·RIA ING llNGING "NIGl.lllllWAlllNG lAXINIE MUlA NU-ONG 1111 Dagama't ang sad~·11 ko sa pagparoon ay upang makila nang per~onal slna Gloria Ro· 1"1r.ro, Rit a Gcmez :r.I marami p:.ng iba, ay si Amalia a ng hi· ¡:il na nakatawag nf aking µamin . S11 am·o ni)·ang Jara· wan ng k:r.musmusan, mag:r.n· da at kaakil·akit ay siy1 ang napagbu husan ko ng pansin. 5:t gitna· ne kabataang nag"k.a· ·kagulo noon sa loob ne ba· namumukod s iya. l'..uran ay Wala siyang ticil nang h su· ~ubo ng ubn habang l aimlim sa natal:r.n.Jhal n:i n¡inonood r.a mga tagpO al l ana~in na"g niga sandaling yaon.
Dinig na dinlg ko pa ang ~inabi ni Amalia sa isa niyang hsama na may kau Enayan SI kanyang naglng magandang ~apalaran. ,...Ke-sarap .ng mga artista, ano? -1ng sabi niya sa kesa ma habang patu!Oy sa pagsu· bo ne ubas. -Oo naltakainggil! Slkat na s"ikat! namal) ng kinaus11p. ang sagot .:...Kung ako •nt! kat ul1d ni· Ja. s iguro'y. magiging ma li,ga· Hng-m1ligaya !'ª ako! \V.ala r.a ako ng m1h.ihiling pa sa Di· yos! . . - arig muling sati ni Amalia: At paitkatapos na n:agpalitan pa sila ne ilan( p an.11:um:usap ng kanyang ka· s;;m~ av nawa la n;i sila s:a tabi ko .. Aywan kung saan nag· ~ipagsuot Iyon anR unaog pagltakita ko k ay Amalía pagkaraang ma· magitan sa amin ang mea araw na &•Y• ng nabanggit lfo na SI unahan. Kung bakit hin· tli ko !i?·• binafi noon, al ](ung bakit parang .hindi rin niya ako kilala, ay siy:r.ng Jbu· lunyac ko sa dakong huli ni· ... Hindi na nawala sa ~sip ko si Amalia ·bubat ne araw na ]\•on. Ang mukh.ang iyon& la kamusmlJsan, ma.· ró.wan ng i:~nda at kaakit·akit, ay para hiogang l¡tginÍ bumaban¡on sa :iking guniguni. Marahil _ay 111glay ng mukhane iyon a ng inng kapangyarihang di·inai· · r.aliwanag u pang di na ma1i· n.ot ng s inumang makamama· h:s. Marabil ay dumaan nga sa amin ;ing iteng panationg l;ami'y magkalapit at ma,gltesa, · masa iisane._lahanan: Aiie .mukh111g iyona. di ko na m alllimot ay minsan pang "Ntanghal sa akin1 harapan, iune umatan& bmi)" lltg• p·,gah.an ~. .-ming t ahanan. I'arang bind¡ aiad ako maka· pa~!l;i;., Sa.:~."'11t _ Jton¡ P•· 1 • .,-a111u1 - ay .. ~-i:tahlarawan si Am:ilia-. na isa. na mga pina· Jafl na . map115'1ma . SI ·· pe,liku· lang .. Prillce Cbar ming' " ng fampaguita Pictures. Nagunita ko noon ang sina· ti niya sa kanyang kasama: - Ke·sarap ng mga artista, ·uo? .. Kune ako ang katulad nila . .. At naisaloob ko: Harina· wang anc pagkakat aong iyon na mapasama . .siya sa iung pelikula ay s iya nan~ m•gir.g MAGASIN NG BAGONG llUHAY
11ilnula · ng kayang "'Jlllgaa.·. dang kapalaran". Hindi naman nagdamot ang mga pangyayari. Narig mi.D· silng rnapasyal uli ako sa e¡¡. tudyo ng Sampaguita ay nari nig ko ang usap·usapan tung kol kay Amalia, na tinagurian na noonc "Mi~s No. l". Iniba· handa na raw aiya upang 11· wing bituin pagka't nü..lt1 1a Jtany1 ne mga pi.auno ng Sampaguita ang kahwiay1n at kakayahan sa pagldlo• sa ha rap ng karnera. Nakatakda na Jallt" si A.malla na Jumabas sa ilan p1.ng pelikula ng sama lian. PWg slnadya ng pa¡kaka· ta~ nakita ko uli noon si Qalia. Marahil ii.y mayroon ,silang. siyuting. IbiC ko siih.a siyanc sundan upang batiin sa kanyang bpalaran, nguni't hindi nangyari. Nang magka tama ang aming paningin ay nginitian ko na lamang siya. Ngumiti rin naman siya sa akin, nguni't hahangganc doon na laman¡. Paran¡ hindi niya ako kilala. Gayunma'y labis l'I akon¡ nasiyahan sa pagngi tl rin niya sa akin. At naisa loOb kon¡ siya'y magiliw na· man sa kapuwa at karapatda- Zenaida Criu pat matan1hal na bituin. lag¡ nang pinananabikan kong mamalas ang latlllt"ID ni Amalia sa pu· ting-tabiJil. Kabilang ako sa niga naging 1agaban¡a niya r.a di nakalilimot manoOd ng nagkasunud-sunod na niyang pelikula. Mangyari'y nakatutu· wa kun¡ gjya'y kumUos. Kung itura~kurap niya anc kan· yang mea mata, kun¡ magmak tol siya at magbata-bataan sa r,inagampanan niyang mga pa· pel, ay tal.iga namadg matu tuwa sa kanya ang balana. Hi f'il sa lahat, sa kablla ng ma bilis niyang pagsikat at pag katanyag ay hindi sira nag bago. ·Siya tin an' Amaliang laging nakanglti sa kanyang mfa tagahanga at may magi-~ liw na pagbati sa sinumang makausap. At hindi pa ria naaalis sa ttanya ang isang ba¡ay na siylln¡ malimit kong masaksihan kunf nagtutungo ako sa kanilang estudyo upang makita laman¡ siya nanc per sonal: "llindi naaalis ang kan yiilng kat,kawan, at lagi siyang may kinukukot na pagkain. Bubat noon ay Isang araw n1¡1 panoorin ko ang isang pelikulang nilaba san ni Amalia ay naganap ang pan.gyayari. n·akatutuwang Unang ara~ noon ng pagta· tanghal ng "Movie Fan" sa rtulaang Life. Palabas na kami ng aklng l;3patid buhat sa pa- AGOSTO 11, 1957 nonooa nang niiilSali.Lbong il1- 1nin ~ i Amalia na kasama ang J:anyang ina. Hindi ako nakil· tiis na di siya baliin. Naha· flil al napisil ang wakan ko k :rny;in~ poilud Talagang kay·hu sa~· mong umnrte, Amalia!.. Napaka :>:11nda ng pagkakaganap mo sa veHkulang ito! Tuwang·tuwa ako sa pangya yilring Jyon. Sa Íiaklwari ko'y 'ii.nlikat ako sa· m1:a nakakilil sa .amin. Jsang kaibigan kC'ng din r.11.gkataong manonood nakalt'ita sa akin Num na ang pinagmagalingan ko. Nakita mo ba ... ~ -ani· l<o. - Kay.bait na bata niyang .~i Amalia~ Akalain mong big van pa ako ng tsokolate, o. -At bakil. hindi mo pa ba 1•nman kilala ang batarig 'yan! -ani: sagot. -Talaging gan· rr;n 'yan kahitnakanino! Sa i.\'O pa Nak1•,<tso,. nasa loob ng du· laa •• ang ¡1king kaibig~n ay paran!!. hindi ko pa mapaniwa l:lan ang katolohanan. Hindi nga naman pala iba sa akin si Arnalia. Dumaan nga pala ang araw na niyayakap·yakap hinahagkan·hagkan ko pa at si Amalia, kinukumutan sa inaawit·awitan. pagtulog l'.";igkasama nga pala kami ni l •malia sa lilim ng isang la· hanan. Kaya lamang di ko na naalaala'y dahiJ. sa mara n·ing araw na ang riakaraan. At talagang hindi na rin na man matatandaan ni Amalia ar.g mga araw na yaon! Ngu l'i't kilal.11 ko n4.i siya! Kilala ko si Amalia! Sapag ka"t ako ang is.11n mga nars sa kanya nang r.¡· nag-alaga al !i)'a'y ipanganak ni Aling Concepcion sa Ospital n,g San Luca.s. isang araw noon ng Agosto. magdada\awampung t~on na ang nakalilipas! Ngayon. pagkikita naming r.1uli n¡ Amalia nang personal, hindi na ako mangingiminc n.uli siyang yakapin upang Mgyang·kasiyahan ang aking rananabik. At nalalaman kong hindi naman siya magagalit . Jaluna kunf m.alaman ni yang ako'y isa sa mga unanf nagyaman sa kanya nang su· milang sa daigdig! (X) Kung hindi kayo ma~pagsepil)'Jtuwing matat"apos kumain Miasang Pagsesepilyo lamang sa pam1111agitan ng COlGATE DENTAl CREAM ~ Y' M'6.'11!1!_ong Sumusugpo sa Pagkasira ng Ngipin ! ~ Klll'tlkarakang Pumapawi sa Masamang Hininga ! \!' Pinananatiling MIJ!landa't Ma/inis ang Ngipin ! .S-~_.tat Col9ate'5 ang tansing panlinis sa ngipin na may GAR.DOL *na sumu1ugpo 1a pagkasirG ng ngipin 1a buon1 maghapon 1 !l:i:;: :;: n~~~~nat~s h~:dt:::a!;'";~~kil:.~1:;:~ ... pina9agand• ang ngipin - hindi lamang g•ndp H pinababango ang h1n1n9• - nguni't 5•0u5ugpo rin •ng pag••Jira ng ngipin 51 loob n111 12 or•• o h19it M i il s a n g p•gsesapilyo ng Col9ate'5 sa urn<19<1 -at min NDI pa1se&ep1JY0 sa 111.01-ay 11a¡llibli:•Y n1 mashapan at mafdamar oa pa111u11a11ill" labao. sa nallasiSirana asido. Ana Gardol ns Col1ate·s •Y bu mubuo n1 pananS1alan1 sa bu on1 mB1hapon1 K•r•ka-rakang n•gka•abiu1 •ng Colgaf•'s upang rnasugpo ang ma1am1n9 hinillCJll"9 na1slsllnula sa. blblg sa 1 Sil bawa'' 10 pan¡yayarl. Mlll5•1ll pag &eaepUyo lamang n1 COl1ate•s ay lnUwan1 hlglt na mallnls at sarlwa IDI ~on1 blblg sa loob ng 12 oras o hlglt pa. Sad.Yan1 nailblgan 111 llabataaD •Df taslya-s\11111 lnan1 rnaanshan¡: ns Colsate's. Kaya't naübl¡ao Dilallt pmlttn 1111 ang Colgate•s sa paa:seaepU10 111" Dfipln tuwlng matata~ ku maln-01 plnata.m1butln1 paraan na napa1-alam1nr naltababawu sa pag t.Mln. ng nglpln. Tandaan, UPllll' mat13'at 101 1aoap na kalusuran º' imon.s denuata mall:ala••na: beaQ •-1.s&na taon Qlipln &J' matlpe.gkl.ta • MAT lt4SITMITANO LASANG MAANGHANG Ang Pinakamabiling "TOOTHPASTE" Sa Pilipinas ..• Sci E. U. A • • :.so Suong Daigdig!
Sina Dr. al Gnf. Jose Perez. klsama si Lms Gonwl~s al ang mga anak 11a sina Mari· ;;,y dumatin¡: chu al P<""pito. lin¡;go buha1 ~;1 n..-on¡:: 1s anli: ila ng bu wang paglalakbay ~., ihang bansa. Ba!!ama't bii?l:ian <in~ kanilang 'pa1?dating, 111a· r.1mi ani: sum;¡lubong sa pali· ni p;;iran Mommy Vera na may-\uhang sumalubong sa mga anak at tipo. Ang pinagsalu·saluhan sa ¡;ilmusal ng mag·anak nang du mating sa kanilang tahanan ay pinirilong tuyo. illog na mil· 'lat al sinangac . N¡:uni't sa tanghalian ay nagkaroon ng Jicson at iba pang masasa· rap na p_utah•nt ?>ina¡¡:salusa· luhan ng lahat. sa pangunguna Mula sa umaga hanggang sa hapoo ay tinan1rap n¡ m¡a Pe~z ang bni!artA m1• kaibi· BH at ka~ilalang n1gsipaklni1 S<'I muayani: J~ng ma¡:.anak. pat:babalita ni· Huma ni:a ang laba l ~a ipill<'I· mal;is oa sayaw ng ma¡:kar~ · l•d na Mar ichu at Pcpi1n - ang Calyp.to. na natutuhan ni· lasa Amerika. an.i: ragiJabalita ni Luis sa mga kasamahan sa cstudyo tungkol sa pagtatagpo at pamamasyal nila ng p;;iborilo niyang bi· tuing si Nalalie Wood. gayun din ang ¡ngbibigay sa kanya n.,: 1"screen test" para lalaba· s:on niyang isanlf pelikula ng lniled Artisls .. . Hindi malapuS·lapos Halos p1 .. n11tok nng fine Da· /isll.y sa .. premiere showing" 1;g Turisla 11C10ng Huwebes ·n" JJ'•bi. Ang la/\01 nong noka pa· Mod "9 J)t'lik ukmg irong si· 11ang pi:.rng-ik.a·i9 na anibt r · Sll.TJiO " " l.VN OlJ ganap na WUing·wfli ri Pu.go sa palrilrinli':' :ru "difo1Mi1t" "f' dofawang fiM"•lytT nang makita riya ni Jl'andihg. "ANG LELONG JIO.-VG PANOT, o ... nananvbok!" Napangiti .ri Nmí ta. Ito'y ixnt1 ¡;eliku¡o ng LVN na malaple nang itonghol. Huw~ 480 San Luis, ErMit.1, M.1ynil.1 T• I.: 3·12-'b 176 Jacoul•m, Lunsod ng C• bu .. )f11f1obwl• FD1J111• 1111ckla<rlnU<rt'llll•1J Pilipi..,,..,. 30 tl441íti at 1Wlritt01tan. A'114ng isa"lt pill:u.no 119 pamohalaan: "Anlif Turista ov isonp pambi· .,iiro.ng panoorh1 . . . " Sabi no. isanQ marondong ba· 11't4n nQ nakorafing na /:ae: " Parang rin ako sa Hopori dCJhil sa pe. likulang ilo ... ·• Ang higil na i kimai11a ng mga nagsipanood 011 ang iti r.angh.al na " Broodway Inter· .. Cubori Hest Wave" lude" '·HoÍ.alan Ha" ot "Calyp;o Rock" na ginampanan 119 la· katangian ng -ng lahat nang i.~ang artista at di kahino:·hi· t1avang na pa.ggugulan 119 po· r.ohon at hirop 119 mgo pinu- 110 119 Everlosting. ipinoho1109 ni Kopc. Bonífodo Ongpaw:o 110. ang Everlosling Picturu i:ii "n9 Run Run Shi:iw Bros. 119 Singapur i:iy nagl"ro\IOS na sa isang kasundu.ang gumawa 11g mga ptlik1dan9 Malayo na ita· tanghal sa Pilipinas, 11a11undin 11y mga pelikulang Pilipino Somaniolo, may.k11rawan. Nang may-pafo(tatakang ita ncng ni Eddie Garcia kunf disinuwebe anyos nea l1m1ng si Dolphy, ay binulun1an si &ldie ng isan¡ macandang babae: "Huwac kayonc mani· Y,ala sa sinungaling n:a 'yan~ Beinfe nuwebe na 'yan. baka ri..alan'yo!" Ang "nambisto" sa edad n i flolphy ay ang kany.ang ·m ay bahay! ibatlban ~t nong bituin ot utarlet ng L VN. lto'11 pinola.ba.s sa en- t.:Jb'l4do, sa magkatul.ong no pa· mamahala niM Direktor Cli· wa ng dalawa1tg w~n.. maco il.t Avtll.ana. itata.nghat "4"'411 sa :Sin 11a gapur. lto'11 :ru '""'1"4.samang pamumuhu11an at JXlqcJnQIUÍ· Pana11an no aug . moa ñ""' ting ng pelikrdang Kuranaa ng Cineniaric Philippius. Na· (li'1in11 kasi11a-&"i11G ta dirrk tar "ª si P'eli% ViUar cmg kiMl4- lnbasan ng balOCl'I s1pting, 11a11undtn sa Pf'OdllUll!r na ri Sant11 Val.endaito. Vmcasa ri· lo 114 ang 11114119 peliklclang ito ng CP a11 Wng ma11n· dono simulo ng Ua"" boQ01t9 tilong na. samaha.n. AnJ napap1nahoac ipama· ~·t ns:ayon sí. ,pelikula •1 ha· nro sa kanniwang mga sali· tan1 tagalo1. lto'y sa mga pe likula ni Manuel Conde: Han.· dCJng Matodo.s, Ikaw Kas-i, Ba· 1'..ala no, oí Basta lkaso. Naka· takdalie gawin pa niya 1ng riiia sumusunod: ibiQ Ji."ong Sabihin, Tingno:t1 Natin, Iba Ta110, $igi.stg¡. Lat!.o. H11. wag l'{aman at Wala Pona Ano Man. A n g i'lihahando no Everl4diftf Pitiurrs ang itanQ bdgm&f Cuklo.s NJ0 bifafn, li Merl.e Tua.son, wponQ iC.om poTc i o i&ong pelikulang gaga. win "" SR"l~Jt. Ayon sa mga nakaJ;ikilafa~- at '114kakita na ~11 Merle, Ho'u nag-<JGngldn Ka.$dluku,.a"C' Dahil dlyaa nabWp tuJoy bml a¡ isao.¡ Pamaf•l a.a ba· Ira ma¡uatubaa din1 aawia 11i MtaolUlf, 1w.nc hindi ni-a 11maa1 may-kahabunc bu. hin. Ita: Tatat"Ung·la.ra.ri.g,, Kc· J-ercng-kereng, Sa Dulo't Pw t rua'11. . . Nahulog Ari.g llat · sing, l ang PAG-UWJ (fü;/int so pohrna 17) ,11¡!'1 "mt'l tilindin9 dCJpok ng kapalaran" sa buha)I ni YAYA •f>1."f(!.'\ ( Tilo T>u.ron) a11 rulSJing S011hi ng kanl/0"9 poo lcolco· sai.;i• .. i'olakikitang inoaliw si11a ni Cho.ring ( BelcA Velo.feo) itinaton9hol so. Lif'- s<1 ¡>.?lih1ono ifo no ko.sah,ku11a•1g takint at iblnnhos nang untl·Unti sJ. .pinagkanan. Sa pir.ggan al• b a:iq al mga iwbyerlos ay pilit na sumas•· ma ang mga larawan. ng me sil ani walang pinta. ang ma· Jigas:.¡as na panab i nt bllgong k~yay<iring katre. Al a ng isang mun>mg daliri ng paa na su· m u~ungaw sa himu·himulmol 1:a pi'llas ng luman.: sinelas. At ~ng t inig buhat sa ma· liil a~ halos sumisikil na silid na pinaglulungan nilan1: afU· sin nuong nakarung auw: " Ku1. . . may ;1fhir kami s:i. Akad~·mya e . . Baka s:i isang taon na, T~ta n.g, Endone . . . á:o al an11 akinc m¡"Ja kail>i· ;an ... ·(X) tapayan MAGASIN NG BAGONG BUHAY
"- E.SPA ¡\ ' rot,A l/iw/.,¡I (/ 1 ¡I '" Jfl) Napailing na n¡ di kinuku.sa $; Kabttan1 Ambo. Talasang anc tao nga naman! Baklt r• ibubunsod ng mga insurek· tos ;1ng paghihimagsik laban ~a Esoanyil na siyang pin11k1- ina ng bayang PilipiDas? ADg utang na loobf m11 walang Sandaling pumako sa lapag ang paningin ng Kabesa. Kung nasabi man •iya Din!! n11y·p1gdaramdam at· di mai· t;11tatwang galil ng isang pa r.gungusap na tulad ng: ""' "' . . wal•"'I ut•nt na loobl ..:.. n11gk1kasala kaya siya? N1uni, uan nga nila ut.1n1 · anc la. :INt - aog rtlihiyon, k1bl ham1n, klmuw1n1an sa ga: nito' t. l"noon, al marami pan1 lala¡pas sa bilang ba1a1 1t11 11g kauyang mga daliri ~· mgil kamQ" al paa? nian1 ang bnyang kapangya Nang sumac1 sa is1p ni Ka· l·esang Ambo . si Angelito'y rlhan. Tunckol sa panloob na r:mdaling nalubigan anc ma· kata.uhari ni Ancelilo'y wala tanda. Anc pagbabagong nali· ~ s!yang nala.laman. Ang nasa likha sa katauhan ng anak Da ang nakikita niya sa anw:araw na maghinala. r,~nawa ng Diy~s ~Y .runigu- Al, ang pagkatakot at pag- :~~!·t:~~~.~~a~~nd1 is~:?.~ .. m;~ :.~~ian:.l~:~n~~~~~h:ª~.~!'1!; t:unf ~mpmg s1, Angelito r Angelito anf Jtatotohanan sa ki.nya'y an.g matakol, a~ak. n1ya-dufo t laman m· kanya? Jpa(tapat kaya nito se hlnala niyang si ya! S_1ya,. p1ng1J1w1 sa Dlyos, kiinya an11 •.nr na.gb1gay·buhay kay ADJe- Angelito'y isang .. . ¡nsurektll? lito. S1ya an~ nagpala-o, sa o, dapat kaya siyan1 humingi ~=g:•:i;ak~~u~::: :;;ªaC:.C:? ~~~n:Y ~i~!u:;d,::n:.ª:~u~:;: At, napatindlg 5¡ Ka.besana yang kabyak; at. malakl r1n anf kan~anc b1hac1 sa pacpa· Ambo nanr makaulini1 ng na papalapit sa p:o\aki. rilo. kun·paroko, ni _. Mullng napa1hn1 ane kabe· D\11'ª y1bag uplsina. ne n, na. waring j!anc kahinaan, SI isang pag· ka_gapi.. Hanggang doon la- P•C·•min sa Padre FranciM:o. (ITUTUlOY) I 111 1 "; .. Liit DI ang balutan ng bihl· un Dilo. Yumakap si Diana \I)' DorL Ayokong umalis ka, Dora • . ayolto! -sabi ng bata. Pabay11n mo nana umalis si Dora, Diana, -ani Susana OI ntpabun~un¡hininga. Q-on 11n¡ gusto n¡: lyong Tita Maria Luisa al wala tayon¡ maca.gawa. at !imampung piso ang kinuba ni Suuna at ¡nlabot kay Dora. Isanr daan Doia, maluwat nang rila¡¡ taaPa akong mamukod ka· ming maf-anall:1 -nangangatal •DI tini1 na sabi ni Susana. -U.ay binlbilin.s babay .ang aki~ 1&1.wa. Kung matutuloy na n\Akalipat k'ami, ay kuku· nin din kit.a, Dora. &·lamat·JW>, Alln¡ Susana, hiDdl ko maliltmot 1111 bbu· tlh&D nf layODI pakill:lsarna aaalwa. Nahc manaos: 11 Dora at m.apar,.n 51 labi ne na1·uusap 1l1I. aina Maria Luisa al Mer ted, ay a agtawanan pa nang malaka1 ang dalawa. Na,gngl.· ngitngit ang kalooban ni DO" \'l. Nagpigil na lamang siya paika't gayon na lamang ang mabuti niyan¡ cawin. May 11mpung minuto pa la· D1all( na na.kaaalis si Dora, :tJ' bum.lato sa tabi ng daan sa lapat ng bahtiy nina María LWaa anc auto ni Rafael. Naf-
uusap pa rin slna Maria Luisa ;d Merced noon. N.:.n111: makababa ng kotse a¡¡ pumasok na si Rafael sa ba· turar.. M.asayanf bumati si Rafael sa dalawanc dalqa, ncuni't d Maria Luisa ay hindi s:.imasot atuakuiraangot. Na.e· tataw•nc lUJ:?indig si Merced. -511 pala¡ ay ko'y hindi na ilkO ~hpat maJ{agal n¡ ayon, --wika ni Merced. - Hindi nínyo ako kailangan1 dalawa. At saka mabina ang loob ko 1111 makakila ng ~agkakagalit. -Bakit, nagkakagallt ba ka mi ni Maria Luisa? -wika ni Rafael. -May nalalaman ka bang dapat naming pagkaca.· Íit.an? Wala ... wala naman! - r:•,Utawanr t ucon ni Merced. -Alr:o'y aalis na . . . diyan na lcayon: dalawa. Nang makaalis na si Mel'C'ed ~ uupo si Rafael sa silya.q :nupaii niyoo. Nabnslti 1iya. Tumitll!' slya SI rnliltha ni Ma tia Luisa. Nikabaliag •ne !Dukhil nito at sa malayo naka p:i\o ang paningin. Galit. Hindi mo ha ako tltlng nan man lamang? - wika ni Rafael. Hindi ka na dapat pang pumarito. Hindi ko na kU lantang maf)l:ausap pa layo ... --pacalit na tugon ni Maria Luiu na hlAdl kumikii• u paclr.akalin¡in sa malayo. te1e ¡:.ono's- hindi mo ibil mab pag·u~ap sa alr.in, -ani Rafael. -Wala nam1111 akong sasabl· hin 11 iyo u .t eleppno kundi sJnunod · ko na 1ng ibi1 mo . .. pin11lis ko na si Tinoy! Lumambot nana: bahagya anf matlga.s ne anyo ni rn\&k· 111 ni Maria Luisa. Ngayoo lamang humarap kay Rafael. , - Totoo ba ang ~inasabi mo? - Tutoo. -Mabuti, -wika ni Maria Luisa. - MI.Y isang bagay pa lyan pa 11kong natulr.lasan. lan¡ Dora .. . ay ikaw rin an1 nakapulot. At kung sain mo napulot ang: Tinoy na iyon ay doon' mo cin Olpulot ang no. rang iyan. Kaya pala kahit H Ano blof pulot an¡ slna- 11bi mo? -nap•ncunot-noo ~¡ Rafael Nac idbit ni balik.at si Ma· ria Luisa. Dinilpatsa mo si Tinoy ... dinl~atsa ll:o na r i n ang Dd ran1 iyon. Wala na layong dapat 11afka.t 11il.an pa. Al ayo ko uang uulilin mo pa ¡yang ll:.aardah• n1·loob mong iyan . . , - idiniin ni Maria Luisa ag bigkas SI k•Mahant• IMb. -lsang m•lin!l .pagsisi· kagandahan!l·loob, 111 mula pafka't 1a lansal:lfan pinasi mulan. (!TUTULOY) "º'·m111i1¡¡-dumtfom111y 1"!11~ ,;m1I1 dt•mau11p 01111 mga Pt'"ff.'< w .-:ari 1:1110 bo.lf<ln muid .w 1;.1¡;:u/ok/,a'J $a 1",111g ¡;¿¡'"""· .... 1.i/11 b •'•IJ 11¡¡ "l<lloop ru Mor·,,. 11 1"t• ü Pq11"' P"rt:': an ....... · anq ·~ """' J;om<Wt! ,,iug 100. panq J.,:oai.ni: ; ':t· j¡:¡/fjfu "'1 d1¡k,o¡¡q frk•IHlll $illl M.4• r/l'hll p,..-cz 01 L,.,, <ifln _f!lf'<. .\.fov hrlo.1111a o 11, 1957 ANG PA84LAT .•• Pai.:k111 a!)1).~ .n!{ tmon¡.: araw. na pa~·aanro. tií Bb . .F.:lis1 Bou ría rrl 11~· pasanrlal na nil· mahint:;o ~a l aili ·ni.: d iiuibuhalang ¡.:ulon.: flS kan~an¡¡: traktorang f.'ordson ~a Gami Experim1ntal Flirm sa San Fernando, Pam pang(la. Lar:i'>l'an ng labis na pagk.ahapo, s inikap pa rin ni Bh. &urfard na ogumiti nang .humarap sa kamera _ •• S .......... ,...,..bi,•'fl"I rnta tilhdn •"I mel......,,.lek ... P91kllcaroon ninyo nt "9 isa1t1 ELGIN . . • lainMraHa-mta .. Huiftt btvntpakM, kahllng ang idllo'y l . . ing namoMOlla, ltgta~Mi'ang takbo M looll ftl tN1llebling11Mblhang panahonl
'
1 1
1 1
1