Asking my sisters INTERGENERATIONAL VOICES OF WOMEN FROM THE MORO ISLAMIC LIBERATION FRONT IN MINDANAO Pagtata- nong sa aking mga kapatid BOSES NG MGA KABABAIHAN NG MORO ISLAMIC LIBERATION FRONT SA MINDANAO MULA SA IBA'T IBANG HENERASYON BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 1 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 1 28.03.22 14:05 28.03.22 14:05
N A M A L A L I N 4 N O I T A D N U O F F O H G R E B G N A T I L A S G N A L U M I N A P A G M BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 2 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 2 6 N E M O W O R O M G N A T I L A S G N A L U M I N A P A G M ) C C E D W M ( R E T N E C L A R U T L U C D N A T N E M P O L E V E D 8 N A A W D I H G N E N I L E M I T 9 R O T U Y B I R T N O K A G M T A K I S K I L A N A N A M A G M 44 M Y N O R C A G N I H A N U G N A P A G M 28.03.22 14:05 28.03.22 14:05
12 " N A H A K A B I I A B A B A K A G M G N O T N E W K K I K A P A S S A D N A L A G M G N A O K G I N I R A N " BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 3 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 3 20 " E K A P M N A A M G I I A K A N G N I G A L D G N N O H A N A P Y A S A L E N I S T A S Y A H U B A G M G N I M A G N A " 26 G N N A R A P U T A K D O L K U B U B G A P A S N A H I A B A B A K A G M G N A N I T A N G N I L I R A S " P A R A G N A P A G M G N I T A N A G N A L I A K " N A A M G I D G N N O H A N A P A S N A H I A B A B A K A G M G N 32 " N A W I I A M G N A L A W " N A A P A Y A P A K G N A P G N O S E S O R P G N T I M A K A N A G M 36 " N O Y S A R E N E H A N D O N U S U S A S A G M T A N A S A K U B A N I K A S A R A P , N O Y A G N I N I A K I H D A D N I H A G M G N U K " N A N U T U T A N A N L A R A 28.03.22 14:05 28.03.22 14:05
A T I L A S G N A L U M I N A P N O I T A D N U O F F O H G R E B A G M G N 4 - 5 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 4 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 4 Ang salaysay na ito ay naglalayong magbigay boses sa iba't-ibang henerasyon ng kababaihang aktibong ka- sapi ng Moro Islamic Liberation Front (MILF) sa Minda- nao, sa Pilipinas. Ito ay mga makasaysayang kwento ng pasakit at pagdurusa, mga kwento ng pakikibaka laban sa kawalan ng katarungan, sa, pangangamkam ng lupa at pang-aapi, sa paghangad ng kalayaan sa pananampalataya, sariling pamamahala, pagkakapan- tay-pantay ng anumang kasarian, at sa pagpapaunlad ng edukasyon. Ang pagkukuwento na ito ay nagpapa- kita na ang mga babaeng mandirigma ay kailangang pagtuunan ng pansin sa pagbuo ng pangmatagalang kapayapaan. Sa pamamagitan ng pananaliksik, ang mga kaba- taang kababaihang miyembro ng MILF ay nagdisenyo at nagsagawa ng mga panayam sa kanilang kasa- mahan. Naglikom sila ng sampung kwento mula sa mga babaeng beterano ng digmaan at kanilang mga babaeng anak. Ang mga kababaihan mula sa iba't ibang henerasyon ay nagmuni-muni ng kanilang mga kadahilanan sa pagsali sa armadong pakikibaka ng MILF, ng kanilang mga napagdaanan sa panahong sila ay sumabak sa digmaan, ng kanilang mga kara- nasan sa kilusan, ng kanilang mga natutunan mula sa patuloy na proseso ng pagpapatupad ng mga napag- kasunduan para sa kapayapaan, at ng kanilang mga mithiin para sa kinabukasan ng kanilang bansa at sa mga susunod na henerasyon. Ang mga kwentong ito, ay nagbibigay diin sa import- ansya ng pagtatala ng mga salaysay na mga kababai- hang naging mandirigma ng MILF. Isang seksyon na kadalasan ay nakakalimutan at walang representasy- on. Sa panahon ng armadong pakikibaka ng MILF para sa Bangsamoro sa isla ng Mindanao sa Pilipinas, ang mga kababaihan sa kilusan ay inorganisa ang kani- lang mga sarili bilang mga grupo ng sibilyan at militar. Isa sa mga ito ay ang Bangsamoro Islamic Women Auxiliary Brigade (BIWAB), isang all-female force na bumubuo ng isang bahagi ng armadong pwersa ng MILF. Ang pangunahing misyon ng BIWAB ay tiyakin 28.03.22 14:05 28.03.22 14:05
ang kaligtasan ng mga mandirigma sa pamamagitan ng pag-asikaso sa kanilang mga medikal at iba pang pangunahing pangangailangan, at upang maglingkod bilang reser- bang puwersa. Kasunod ng kasunduang pangka- payapaan noong 2014 sa gobyerno ng Pilipinas, ang pagtatatag ng Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM) noong 2019 ay tumupad sa isang sentral na adhikain ng MILF na pamunuan ang sarili nilang teritoryo at lupang kinalakhan. Dahil dito, sinimulan ng MILF ang pagdis-arma sa kany- ang mga mandirigma. Sinamantala ng mga kababaihan ng BIWAB ang panahong ito upang ibahin ang kanilang istrukturang militar tungo sa isang organisasyong sibilyan na kanilang pinamumunuan, ang League of Moro Women Organiza- tion Incorporated (LMWOI). Ang mga testimonya na naisalay- say sa librong ito ay gawa ng Moro Women Development and Cultural Center (MWDECC). Ito ay may pinan- syal na suporta mula sa German Corporation for International Cooperation (GIZ). Ang salaysay ay may kasamang video documentaryo, BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 5 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 5 na inilunsad noong Oktubre 2021 sa pamamagitan ng isang pagtitipon ng mga kababaihan. Nagkaroon ng dialogo sa iba't ibang henerasyon upang pagnilayan ang mahahala- gang kontribusyon ng mga babaeng kumander ng BIWAB sa huling tat- long dekada ng pakikibaka, gayun- din ang mga adhikain ng kanilang mga nakababatang kababaihan sa pagpapatuloy ng Jihad sa pamama- gitan ng mapayapang panlipunan at pampulitikang aktibismo. Ang ulat na ito ay nagpapatibay sa aming paniniwala na kailangan ng mas makahulugang larawan ng iba't ibang paraan kung saan ang mga kababaihan ay sumali at luma- hok upang maiwasan ang digmaan at bigyang-daan ang pangmataga- lang kapayapaan; at at kailangang madinig ang mga tinig ng mga kabataang magiging susunod na mga lider ang kanilang mga inaala- la at ang kanilang mga inaasahan sa proseso ng kapayapaan - ay makakatulong sa pagpapalakas ng kanilang kakayahan at papel sa pagbuo ng kapayapaan. 28.03.22 14:05 28.03.22 14:05
A T I L A S G N A L U M I N A P A G M T N E M P O L E V E D N E M O W O R O M G N ) Ang ulat na ito, at ang kasamang video documentary, C ay produkto ng sama-samang pagsisikap ng MWDECC at BIWAB upang bigyang liwanag ang hindi dokumen- C tadong partisipasyon at kontribusyon ng kababaihan E sa pakikibaka ng Bangsamoro. Ito ay magpapamulat sa D kabataang henerasyon sa mga tungkuling ginagampa- nan ng mga kababaihang Bangsamoro habang sila ay W nag-ambag sa pagkamit ng kalayaan at pangmatagalang kapayapaan at kaunlaran sa tinubuang-bayan ng Bang- M samoro. ( R E T N E C L A R U T L U C Ang mga naitala at dokumentadong salaysay ay itinu- turing na isang makasaysayang dokumento na mags- isilbing mahalagang sanggunian para sa mga susunod na henerasyon na magiging bahagi ng hinaharap na Bangsamoro saga. Ang susunod na henerasyon, na magpapahalaga at magtatangkilik sa mga bunga ng mga sakripisyo ng BIWAB, ay maaaring makakuha ng mga aral mula sa mga wala pang katulad na kontribus- yon ng mga kababaihan dahil pinangunahan nila ang pakikipaglaban para sa karapatan ng kanilang bansa. D N A 6 - 7 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 6 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 6 28.03.22 14:05 28.03.22 14:05
Ang pagsasakatuparan ng proyek- tong ito ay sumailalim sa isang masusing proseso, mula sa pagpili ng mga mananaliksik hanggang sa pagkilala sa mga nakapanay- am. Ang pagtatatag ng proseso ng koordinasyon at mekanismo na nakaangkla sa konteksto ng mga komunidad ng Bangsamoro na apektado ng labanan ay may mahalagang papel sa tagumpay ng pagpapatupad ng proyektong ito. Ang mga contingency plan ay itinakda upang matiyak na ang mga hindi kanais-nais na sitwa- syon at iba pang mga dumarating na kaganapan na makahahadlang sa pagsasagawa ng proyekto ay maagapan. Una at pangunahin, ang mga hamon na nauugnay sa pandemya ng COVID-19 ay hinarap nang naaayon. Ang mga pamantayan ay ibinigay sa pagpili ng mga mananaliksik na isinasaalang-alang ang mapagha- mong katangian ng trabaho. Kaya naman, ang grupo ng mga manana- liksik na nagsagawa ng mga panay- am ay pinili mula sa BIWAB upang matiyak at mapanatili ang tiwala at kumpiyansa ng mga nakapanayam BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 7 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 7 sa buong proseso. Pinili ang mga mananaliksik batay sa itinakdang pamantayan tulad ng mga narating sa pag-aaral. Ang mga mananalik- sik ay kailangang maging katang- gap-tanggap at pinagkakatiwalaan ng BIWAB, na may matibay na pan- gako at kagustuhan na maglingkod sa BIWAB at MWDECC hindi lamang sa proyektong ito. Ang karanasan, heograpikal na lokasyon at tribo ay kabilang sa mga natukoy na mga variable na ginamit sa pagpili ng mga naka- panayam na nauuri bilang mga matatanda at mga batang mandi- rigma. Parehong silang kinapanay- am upang matiyak na ang pareho pangkat ng edad ay kinakatawan sa dokumentaryo. Sana, ang ulat na ito ay makatu- long upang maliwanagan ang mga anak ng mga babaeng mandirigma na pinagkaitan ng kanilang mga karapatan upang tamasahin ang isang kumpleto at masayang buhay pamilya habang ang kanilang mga ina ay nasa pakikibaka. Ito rin ay magsisilbing instrumento para sa pagkabuo ng mga pamilyang du- manas ng kawalang-kasiyahan at pagkakawatak-watak sa mahabang panahon. 28.03.22 14:05 28.03.22 14:05
N A I L A G G N U T 1978 1984 Enero 7, 1997 Marso 22, 2000 G N E N Pebrero 11, 2000 Oktubre 14, 2008 I L E M Oktubre 15, 2012 I T Marso 27, 2014 Hulyo 26, 2018 Enero 21, 2019 at Pebrero 6, 2019 8 - 9 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 8 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 8 Ang pagtatatag ng MILF sa ilalim ng pamunmuno ni Ustadz Hashim Salamat Pagtatatag ng Bangsamoro Islamic Women Auxiliary Brigade (BIWAB). Pinasimulan and pormal na Usapang Pangkapayapaan sa pagitan ng GPH at MILF noong administrasyon ni dating Pangulong Fidel Ramos "All-out War" ay inilunsad ng goyerno laban sa MILF sa ilalim ng administrasyon ni dating Pangulong Joseph Estrada Isa pang "All-out War" ang pinakawalan ni dating Pan- gulong Gloria Macapagal-Arroyo laban sa MILF Sumiklab ang armadong bakbakan sa pagitan ng pwersa ng GPH at MILF nang maglabas ng Temporary Restraining Order (TRO) and Korte Suprema sa unang nilagdaan na Memorandum of Agreement on Ancestral Domain (MOA-AD) Pagpirma ng Framework Agreement on the Bangsamo- ro (FAB) sa Manila, Philippines sa ilalim ng administra- syon ni dating Pangulong Benigno Semion Aquino III. Paglagda nag pinal na Kasunduang Pangkapayapaan, and Comprehensive Agreement on Bangsamoro (CAB), sa pagitan ng GPH at MILF sa Maynila Pinirmahan ni Pangulong Rodrigo R. Duterte and land- mark na Bangsamoro Organic Law (BOL) na pumapalit sa Autonomous Region in Muslim Mindanao (ARMM). Pagpapatibay ng Republic Act (RA) No. 11054 o ang Bangsamoro Organic Law (BOL) sa pamamagitan ng mga plebisito at ang pagtatatag ng Bangsamoro Auto- nomous Region in Muslim Mindanao (BARMM). 28.03.22 14:05 28.03.22 14:05
K I S K I L A N A N A M A G M BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 9 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 9 MS. MOHANIE KASAN MS. MARIFFA SAMAYATIN MS. MONAWARA KUMAYOG 28.03.22 14:05 28.03.22 14:05
R O T U Y B I R T N O K A G M 10 - 11 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 10 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 10 MGA BABAENG EX-COMBATANTS MULA SA BANG-SAMORO ISLAMIC WOMEN AUXILIARY BRIGADE (BIWAB) MS. ANISA "LING" GUMANDER, edad 68, BIWAB Brigade Commander, ngsilbi sa loob ng 49 na taon. MS. (MALIYA D.) WILMA MADATO, edad 54, BIWAB Training and Education Department, nagsilbi sa loob ng 44 na taon. MS. ALYAH E. SALIK, edad 44, BIWAB Battalion Commander, snagsilbi sa loob ng 26 na taon. MS. PAHMIA SEBING-HAMID, edad 49, BIWAB Battalion Commander, ngsilbi sa loob ng 26 na taon. MS. UMMO WEEDAD MIMBANTAS, edad 60, BIWAB Battalion Mursidat, sngsilbi sa loob ng 22 na taon. MS. ROQAYYA CAMALUDIN BILAY, edad 50, BIWAB Battalion Commander, nagsilbi sa loob ng 26 na taon. MS. HASNAH MACMOD ABDOLLAH, edad 42, BIWAB Battalion Commander, nagsilbi sa loob ng 26 na taon. 28.03.22 14:05 28.03.22 14:05
BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 11 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 11 MGA KABABAIHAN MULA SA KABATAANG HENERASYON NG BIWAB COMBATANTS AND MEMBERS MS. JOHANI DIMALAO IBAD, edad 25, BIWAB Battalion Commander, nagsilbi sa loob ng sampung taon. Ang kanyang ama, Zuharto Ibad, isang Battalion Commander ng BIAF, ay kabilang sa National Guard. MS. NORJANE HUSSEIN ANDONG, edad 39, BIWAB Executive Secretary. Ang kanyang ama, Hon. Hussein P Munoz, ay ang Deputy Chief of Staff ng MILF at miyembro ng BARMM Parliament mula sa MILF. MS. SOPHIE Y. SAMION, edad 31 at MS. SHATRA Y. SAMION, edad 27, kasapi ng BIWAB. Ang kanilang ama, Murphy L. Samion, ay miyembro ng BIAF. MS. RAJMA EBRAHIM, edad 29, instructor at Chairwoman ng Lumpukan na Kababayan Consumer Cooperative. Ang kanyang ina, Maria Amor Ebrahim, ay isang Provincial Chairwoman ng Social Welfare Committee (SWC), at ang kanyang ama, Sahar Ebrahim, ay kasapi ng BIAF. 28.03.22 14:05 28.03.22 14:05
A K A B I K I K A P A S S A D N A L A G M 12 - 13 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 12 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 12 MS. PAHMIA SEBING-HAMID | EDAD 49 28.03.22 14:05 28.03.22 14:05
"NARINIG KO ANG KWEN- TO NG MGA KABABAIHAN" Ang karahasan, pang-aapi, hindi pagkaka- pantay-pantay at pagkakait ay nagtulak sa mga tao at komunidad na gumawa ng mahi- hirap na desisyon sa panahon ng digmaan, bunsod ng mga dramatikong personal at kolektibong karanasan. Anong mga salik/ kadahilanan ang nagtutulak sa kababaihan na sumali sa panawagang pakikipaglaban bilang isang mandirigma, isang tagapags- anay, isang nars, isang kusinero, o isang aktibistang panlipunan? Ang iba't ibang mga tugon sa tanong na ito ay nagpapakita ng mga intergenerational pattern. Ibinahagi ng mga senior na babaeng beterano na nagsisil- bing BIWAB commander o trainer ang kani- lang mga masasakit na alaala ng kolektibong diskriminasyon at panunupil, gayundin ang kanilang direktang karanasan sa karahasan, tortyur at pagpatay sa malalapit na miyem- bro ng pamilya. Ang kanilang mga kasama- han mula sa nakababatang henerasyon ay sumali sa pakikibaka dahil sa mga ugnayan ng pamilya sa kilusan, gampanan ang tung- kulin, at ang pagnanais na isulong ang Jihad. MS. PAHMIA SEBING-HAMID | EDAD 49 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 13 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 13 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
A K A B I MALAWAKANG DISKRIMINASYON AT PANG-AAPI Pahmia Sebing-Hamid Kinailangan naming sumali sa pakikibaka dahil sa oppression at diskriminasyon. K I Anisa "Ling" Gumander K A P Sumapi ako dahil nakita at nasaksihan namin ang mga pangyayari. Unti-unting inuubos ang mga kamag- anak natin lalo na ang mga kamag anak nating Islam sa may bandang North (Upstream). A S S A D N A L Nung 1972, ang mga Bangsamoro ay sadyang tinututu- lan kahit wala naman silang ginagawa, at dahil doon nagkaroon ng kamulatan ang mga kapatid nating Muslim para lumaban dahil ayaw nating mangyari na pinapatay nalang tayo ng walang dahilan. Roqqaya Calamudin Bilay Masakit sayo na makita at masaksihan ang pang-aa- buso sa mga kapatid mong Muslim na pinagkaitan ng kanilang sariling bahay at kinuha ang kanilang mga alagang hayop. Nasaksihan ko ang mga pang- aabus- ong ginawa sa kanila. Yun ang nag-udyok sa akin para sumali sa pakikibaka. A G M Hasnah Macmod Abdollah Pati narin sa aming isipan at sa kaibuturan ng aming puso kami ay lalaban dahil sa mga dinanas ng aming mga ninuno dito. Norjane Hussein Andong May mga panahon na pag nakatundong ka, susundan at iimbistigahan ka ng mga sundalo kahit pa na nasa Mall ka. Takot na takot ako dahil hindi ko alam kung ano ang nasa isip nila. Baka iniisip na nila na isa akong terrorista o MILF ako. Hindi kami malaya ng mga panahon na yun. 14 - 15 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 14 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 14 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06 MS. HASNAH MACMOD ABDOLLAH | EDAD 42
MS. HASNAH MACMOD ABDOLLAH | EDAD 42 Anisa "Ling" Gumander Natatakot din naman kami, walang taong di matatakot, pero tinitiis naming dahil sa ayaw namin ang pang-aapi at nakita namin na ang mga kapatid naming mga lalake ay nakikipaglaban. Rajma T. Ebrahim Alam ko kung ano ang pinaglalaban namin. Alam kong lumalaban ako para sa aking kalayaan sa pananampa- lataya. Pahmia Sebing-Hamid Kami ay inagawan ng lupa, pinalayas kami sa sarili naming lupain. Kaya obligasyon nating sumali sa Jihad. Hasnah Macmod Abdollah Lalo na ng maikwento sa akin itong mga massacre, aking napagtanto na mapabata at matanda ay kailang- ang sumali sa Jihad, kahit hindi natin kayang makipag bakbakan, kahit sa ating mga salita lamang, at sa ating mga mabubuting gawain. BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 15 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 15 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
A K A B I Roqqaya Calamudin Bilay Sumali ako sa BIWAB kasi naranasan ko ang hirap, ka- sama ng aking mga magulang. Napakahirap talaga ng aming sitwasyon, napakahirap lalo na kung walang maninindigan sa aming karapatan bilang Muslim, lalong -lalo na dito sa Salama, minority lang ang mga Muslim dito. K I K A P A S S A D N A L A G M KARAHASAN SA KASARIAN Alyah E. Salik Nung narinig ko po yung history sa mga kababae- han dati na ginagalaw, pinagsamantalahan ng mga sundalo, na walang kalaban laban, pinapatay, nasabi ko sa sarili ko na paglaki ko, In Shaa Allah kung may grupo na handang sanayin ako sa military ay sasabak po ako, sasali po ako para hindi ko po maranasan ang mga pinagdaanan ng mga kapatid kong babaeng Bangsamoro. Ito po ay isa sa mga dahilan na nagtulak sa akin upang sumali. Anisa "Ling" Gumander Ang hindi ko malilimutan hanggang ngayon, noong 1978 ay kinuha ang pinsan ko na babae ng mga sun- dalo. Ang pangalan niya ay Camilla Gumander, para ko na rin siyang kapatid. Ginahasa siya ng sundalo. Ilang buwan rin siyang kinulong sa kampo ng mga sundalo. Nakatakas lamang siya dahil nagkaroon siya ng kaibigan na isang sundalo rin at tinulungan siya para makatakas. Ngunit pagdating nya ng bahay, ang buong katawan nya ay puno ng sunog ng sigarilyo. Ito ay kagagawan ng mga sundalo pagkatapos siyang pagsamantalahan. Ang isa ko pang pinsan ay kinuha rin ng mga sundalo at pinugutan nila ng ulo at yung ulo niya ay nilagay sa isang sombrero. Ang nabawi lang namin ay ang kanyang katawan at inilibing na lang namin ng walang ulo. 16 - 17 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 16 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 16 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
Hasnah Macmod Abdollah Ang aking mga pinsan na mga babae ay kinuha at nilagay sa naval boat. Ibinilad sila sa init ng araw sa loob ng dalawang araw. At nang mamatay na sila ay itinapon na sila sa dagat. Ang mga bata na namatay ay hindi na nailibing bagkus itinapon sila sa dagat na hindi man lang lumapit sa pampang ang bangka. Maliya Madato Sabi ko sa sarili ko na sasali ako sa BIAF nang sa ga- nun ay hindi ako magaya sa mga babae na biktima ng karahasan, na ginagahasa ng mga sundalo pagkatapos ay tinatapon nalang. Pahmia Sebing-Hamid Nung panahon ng martial law, ang mga kababaihan ang pinakabiktima ng karahasan at panlabag sa kara- patang pantao. MGA UGNAYAN NG PAMILYA AT MGA KARA- NASAN SA PAGITAN NG HENERASYON Maliya Madato Sumali ako para protektahan ang aking sarili at ang aking pamilya. Pahmia Sebing-Hamid Mahirap para sa akin kasi sumali ako sa digmaan sa bundok. Iniwanan ko ang pamilya ko na wala akong naiwan na kahit isang sentimo. Pag alis ko, hindi ko sigurado kung makakauwi pa ba ako ng buhay. Subalit wala akong magagawa kundi ang makibaka para sa kapakanan nila. Johani Ibad Sumali ako sa BIWAB dahil naging inspirasyon ko ang tatay ko. Isa siyang miyembro ng MILF BIAF at nakita ko yung sensiridad niya at kung gaano siya ka desidido sa trabaho niya bilang isang Commander ng BIAF. Lu- maki kami na hindi namin masyadong nakikita yung tatay namin kasi palagi siyang nasa kampo. BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 17 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 17 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
A K A B Norjane Hussein Andong Isang bagay na natutunan ko noong nag training ako sa BIWAB ay kung gusto natin magkaroon ng gantim- pala kapareho ng ating mga magulang, kailangan din natin pagdaanan kung anu man yung pinagdaanan nila. I K I K A P A S S A D N A L A G M Rajma T. Ebrahim Umiiyak ang nanay ko noon kasi ang bata ko pa daw at alam niya na ang BIWAB ay maaring sumabak sa giyera. Mabuti nalang na ang aking pinuno ay tita ko din kaya pinagkatiwalaan namin siya. Ang mga pinsan ko at mga kamag-anak ay kasapi din ng BIAF at BIWAB. Halos lahat kami dito ay kasapi ng BIAF, Social Welfare Committee (SWC) at BIWAB. Norjane Hussein Andong Ang mga pinsan at mga kamag-anak ko ay miyemro din ng BIAF at BIWAB. Halos lahat kami dito ay mi- yembro ng grupo ng BIAF, SWC at BIWAB. Alam ko po kung ano ang nangyayari dahil Brigade Commander ang tatay ko dito sa Davao sa mga panahong iyon. Hasnah Macmod Abdollah Sumali ako sa Jihad para sa susunod na henerasyon. Kahit hindi na namin maaani ang magiging bunga ng aming pakikibaka, sa gayon ay di na mararanasan ng aming mga anak o ng susunod na henerasyon ang paghihirap na dinanas ng aming mga magulang, at makikinabang sila sa magiging bunga ng aming sakri- pisyo at paghihirap. Anisa "Ling" Gumander Kahit ano ang mangyari ay magpapatuloy pa rin ako at hinding hindi ko makakalimutan ang mga hindi makatarungan at karahasang naranasan ng aking pamilya. 18 - 19 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 18 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 18 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
MS. UMMO WEEDAD MIMBANTAS | EDAD 60 RELIHIYOSONG APELA Sophie Y. Samion Ang dahilan kung bakit ako sumali ay Jihad. Jihad lamang. Shatra Y. Samion Sumali ako dito para po mapalakas ang aking pana- nampalataya sa relihiyong Islam. Kahit ako ay babae lang, talagang sumusoporta ako sa BIWAB. Kasi ang BIWAB ay kasama rin ng BIAF, kaya gusto ko talagang sumali sa Jihad, lumaban para sa Allah. Norjane Hussein Andong Laging nagtatatag at nagpapatupad ang tatay ko ng mga programang may kaugnayan sa Jihad. So nakikita natin na bilang anak, obligasyon naming suportahan kung ano yung ginagawa at nasimulan ng ating mga magulang, maliban pa sa obligasyon natin sa ating relihiyong Islam. BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 19 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 19 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
N A A M G I D G N N O H A N A P A S Y A H U B 20 - 21 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 20 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 20 MS. RAJMA T. EBRAHIM | EDAD 29 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
"ANG AMING MGA TSINELAS AY LAGING NAKAIMPAKE" Ang buhay sa panahon ng giyera ay isang buhay na madalas ang takot at may kasa- mang personal at kolektibong sakripisyo. Ang mga pagdurusa sa personal, pamilya at komunidad ay nagiging isang nakakatakot na bahagi ng pang-araw-araw na buhay, na nag-iiwan sa mga tao ng mahihirap na desi- syon na dapat gawin at masasakit na alaala na dapat ayusin. Paano nagpapalaki ng mga anak sa gitna ng digmaan? Paano mo tinitiis ang gutom kapag pinaputukan ng bala? At paano maisasabuhay ang relihiyon kung ang iyong relihiyon ang dahilan kaya ka naging target? Sa kasagsagan ng sigalot, ang mga obligasyon at tungkulin bilang kababaihan, ina, at miyembro ng MILF ay kailangang gampanan ng magkasabay. MS. RAJMA T. EBRAHIM | EDAD 29 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 21 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 21 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
N A A M G I D G N HIRAP SA DIGMAAN Anisa "Ling" Gumander Noong March 9,1973, doon na nagsimula ang opensi- ba dito sa Sultan Kudarat. Lumikas lahat ng sibilyan. Sa loob ng mahigit sampung araw, sa evacuation area kami nanatili. Kinailangan na naman ng civilian na lumikas dahil may barilan na naman at hindi na rin nila kinakaya ang gutom. Lahat ng paghihirap ay na- ranasan namin gayun pa man Alhamdulillah (praise Allah) dahil sa mga panahon na yun wala namang namatay, marahil dahil sa pananalampalataya nang mga tao. Roqqaya Calamudin Bilay N O H A N A P A S Bomba dito, bomba doon, yung mga tsinelas namin laging naka packbag kasi sabi ng kapatid ni Ama "Bai wag ninyong pabayaan yung gamit ninyo baka ma- maya magbakwit tayo." Ako hindi ko maka ka limutan hanggat mamatay ako yung wala na kaming pagkain. Hindi kami makakuha ng supply ng pagkain kaya kumain na lang kami ng ubod ng saging na hinaluan ng udang (dried shrimp) para makasurvive. May mga panahon na luya lang ang kinakain namin sa shuhor. Syempre, ipinagpapatuloy namin ang aming pag aa- yuno sapagkat bahagi ng pananampalatayang Islam. Mahirap talaga kasi kaming mga naka-hijab aalisin namin ito para lang makadaan papuntang training camp at para hindi pagsuspetsahan ng mga sundalo. Y A H U B Pahmia Sebing-Hamid Kung tatanungin ako kung gaano kahirap para sa isang mujahidin na magpalaki ng anak, napakahirap, aalis ka na walang maiiwan sa pamilya mo ngunit kailangan mong gawin dahil may obligasyon ka na dapat gampanan. MGA TUNGKULIN NG KASARIAN Anisa "Ling" Gumander 22 - 23 Nung mga panahon na yun ay hindi ako napasabak sa barilan/bakbakan dahil naroroon pa naman yung BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 22 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 22 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
mga kalalakihan at hangga't may mga kalalakihan pa di muna sasabak ang mga babae. Combatant yung mga lalake at non-combatant ang mga babae. Kapag suporta naman ang pag-uusapan, dinadalhan namin sila ng pagkain, binibigyan sila ng banig, malong at iba pang pangangailangan na kaya naming ibigay, yun po yung responsibilidad ng BIWAB. Ummo Weedad Mimbantas Bilang isang babae, kami lang ang madaling nakaka- daan sa mga checkpoint. Sa mga panahong iyon, hindi mabilang ang dami ng checkpoint sa highway kaya mal- aki ang tungkuling ginagampanan ng mga kababaihan sa panahon na yun. Rajma T. Ebrahim BIWAB ay parang BIAF din. Pero ang BIWAB ay nasa likod lamang ng mga BIAF para sumuporta. BIWAB ang tumutulong para maihatid ang mga suplays, naghaha- tid ng mga pangangailangan ng mga kalalakihan na miyembo ng BIAF tuwing may guerilla war. Roqqaya Calamudin Bilay Gusto naming gampanan ang aming tungkulin kahit man lang pagdala ng bala o mga baon nila yun ang gagawin namin InShaa Allah. Anisa "Ling" Gumander Lahat ng gawain dito sa mundo ay hindi maaring lalaki lamang ang gagawa, kailangan din ang mga babae. Noong kasagsagan ng gyera, may mga sugatan at may mga namatay din. Wala akong pinag aralan sa larangan ng panggagamot, ngunit marami akong naoperahan na tinamaan ng bala. Tanging notebook lang ng mga trai- nees ang tinitingnan ko (as reference) dahil wala pang medics at doktor noon na kasapi sa pakikibaka. Ummo Weedad Mimbantas Ang uri ng digmaan noon ay digmaang gerilya. Tinuruan kami paano mag inject ng gamot at maglagay ng dextrose dahil walang aktibong manggagamot. Ang mga babae ay sinanay sa labas para matutong manggamot ng mga sugatan. BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 23 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 23 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
N A A M G Roqqaya Calamudin Bilay Noong magdeklara ng all-out war si Erap Estrada, inalis namin ang aming niqab dito sa Davao Orien- tal. Mahirap ihatid ang mga kailangang gamot para sa mga sugatan nating kapatid sa BIAF. Ang ginawa namin ay binalot ang mga dextrose, bandage at gamot na parang regalo tapos sumakay kami ng motor na nakasuot ng casual dress lang para magkunwaring dadalo kami ng kasal. I D Norjane Hussein Andong G N N O H A N A P So Alhamdullilah, may mga pagkakataong nakatu- long po tayo, tulad ng paglilikom ng mga gamot at iba pang pwedeng maitulong mula sa mga kamag-anak sa panahong may bakbakan. At dahil mga bata pa po tayo masyado, wala tayong kakayahang financial at limitado masyado po yung resources natin. Alyah E. Salik Ang gusto ko po talaga ay sumali sa kasundaluhan. Sumali po ako as medical aide hanggang 1994, tapos sumali ako sa military training ng BIWAB. Sumabak ako sa basic training sa Camp Abubakar noong 1994 din. A S EDUKASYON SA MGA HENERASYON Johani Ibad Y A H U B Sa amin po bilang mga anak, ni minsan hindi po kami nagkaroon ng tampo o galit sa aming ama, sa halip ay dahilan pa ito para mas lalo pa namin siyang ipagmalaki. Ang kanyang dedikasyon sa tungkulin at paninindigan sa kanyang prinsipyo ay aming ipinag- mamalaki. Kahit wala siya masyadong oras sa amin, lagi parin niya kaming pinaaalalahanan na mag-aral dahil edukasyon lang ang tanging pamanang maiiwan niya sa amin. 24 - 25 Yung mga trainings namin ay hindi naman ganon kahirap kumpara sa mga naunang miyembro. Ang kanilang pangsasanay ay naging lihim. Samantalang ang aming training ay yung sa Basic Military Training BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 24 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 24 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
Course lang, kaya hindi ganon kahirap pero naranasan parin namin yung matulog sa dahon lang ng saging at ang kinakain lang namin ay kangkong at asin lang. Anisa "Ling" Gumander Para sa akin hangga't kaya naming mga BIWAB ay ga- gawin namin ang mga kautusan para sa ikabubuti ng Bangsamoro. Matanda na ako ngunit nananatili parin akong nandito. Sinakripisyo ko pati ang aking pag-aa- ral. Hindi ako nakapag tapos ng pag-aaral sa parehong English at Arabic dahil dito ako nagfocus sa BIWAB. Norjane Hussein Andong Akala nila dahil rebelde ang aming ama, wala syang kakayahang magpa-aral ng mga anak, Alhamdullilah na kahit ganun, mayron kaming management gradua- te, yung pangatlo sa amin ay nakagraduate din siya sa Jamiah Cotabato University, at ang bunso naming babae ay graduate ng Human Resource. Alyah E. Salik Natapos ko ang high shool na hindi ko na napasukan ang huling grading period, kasi nasa training na po ako sa Bombaran sa loob ng dalawang buwan. Pahmia Sebing-Hamid Nasa second year college ako ng sumali ako sa Jihad. Pinagsikapan ko talagang magampanan ang tungkulin ko sa Jihad sa kabila ng kahirapan. Ginawa ko sa abot ng aking makakaya kung ano ang inaasahan sa akin para sa kinabukasan. Norjane Hussein Andong Pakinggan natin ang mga kwento ng mga magulang at mga tiyuhin natin, para mas mapahalagaan natin ang sarili nating kasaysayan at ang kasaysayan ay maita- nim sa ating mga puso't isipan. Pagsikapan nating mai- pagmamalaki tayo ng mga susunod na henerasyon. BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 25 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 25 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
A G M G N D O L K U B U B G A P G N I L I N A A M G D G N N O H A N A P A S N A H I R A S I A B A B A K 26 - 27 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 26 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 26 MS. ALYAH E. SALIK | EDAD 44 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
"KAILANGAN NATIN ANG MGA KABABAIHAN SA KATUPARAN NG ATING MGA PANGARAP" Ang armadong hidwaan ay humuhulma at nagbibigay ng oportunidad na muling tignan ng mga tungkulin base sa kasarian, ang pag oorganisa sa sarili ay nakakatulong upang magbigay kahulugan sa kanilang mga layu- nin. Ang BIWAB ay nagsasaad ng kwento ng sama-samang pagkilos ng kababaihan. Umukit sila ng espasyo para sa kanilang mga sarili sa pambansang pakikibaka sa pagpa- palaya ng mamamayang Bangsamoro, sa pa- mamagitan ng paglilingkod sa kanilang mga komunidad. MS. ALYAH E. SALIK | EDAD 44 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 27 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 27 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
A G M G N D O L K U B U B G A P G N I L I N A A M G D G N N O H A N A P A S N A H I Ummo Weedad Mimbantas Ang BIWAB nagsimula noong 1991, Bangsa Bae ang tawag sa kanila. Tumtulong sila sa mga rebelde. Kapag kailangan nila ng mga gamot, ang mga babae ang nagbibigay sa kanila. Ang mga babae ang nagda- dala ng kung ano ang kailangan nila sa kagubatan. Ang mga BIWAB ay parte ng gobyerno sa komunidad. Layunin namin ang maipakita na kailangan ang mga kababaihan upang matupad ang mga pangarap natin para sa maayos na pamamahala sa ating lugar. Ma- hirap makamit ang pangarap kung hindi magkakaisa ang kalalakihan at kababaihan. Maliya Madato Pangunahing layunin namin ay ma-Islamize ang mga kababaihan natin sa ground. Pangalawa ay palakasin at maempower ang mga babaeng military. Pangatlo, ay yung sinasabi natin na interest, ibig sabihin ng interest ay yung interesado at nakatuon ang ating mga kasamahan sa kanilang trabaho, interesado silang gampanan ang kanilang mga tungkulin at responsibilidad. Never kami nag recruit ng mga babae na magtraining pero sila na talaga yung lumalapit, nagbigay sila ng application. Meaning hindi ito sapilitan na ginagawa ng mga kababaihan ng Bangsamoro, it is voluntarily. Roqqaya Calamudin Bilay R A S I A B A B A K 28 - 29 Kung ikaw ay BIWAB, kailangan mong sumailalim sa programang Islamisasyon at katuruan patungkol sa Jihad. Sophie Y. Samion Military exercise ay kasama na dun sa training. Umaga at hapon ay nagmamartsa kami at nagdarasal pagkatapos ng pananghalian. Maliya Madato Tinuturo namin sa mga kababaihan kung ano ang kanilang mga karapatan. Pinupuntahan namin sila sa mga komunidad at nagbibigay kami ng mga babasa- hin tungkol sa karapatan ng mga kababaihan para BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 28 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 28 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
MS. ROQQAYA CALAMUDIN BILAY | EDAD 50 lumawak at mabago ang kanilang paniniwala na ang isang babae ay hindi lamang tagaluto sa bahay, at nag-aasikaso ng kanyang asawa, kundi mas may mal- aki pa syang tungkulin. Determinado akong sanayin sila para maprotektahan nila ang kanilang mga sarili. Tayong mga kababaihan ang kadalasang biktima. Ito talaga ang nagtulak sa akin para sumali sa training. Anisa "Ling" Gumander Ang BIWAB ay isinusulong ang partisipasyon ng kababaihan sa lahat ng aspeto. Hindi tayo dapat maisantabi sa anumang gawain dahil lang sa ating kasarian. Kung ang mga lalaki ay combatant at ang mga babae ay non-combatant, hindi ito gagana ng walang koordinasyon o ugnayan. Sapagkat mayroong kakayahan ang kababaihan na wala ang mga kalala- kihan, mayroon ding kakayahan ang mga kalalakihan na wala ang mga kababaihan. BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 29 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 29 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
A G M G N D O L K U B U B G A P G N I L I R A S N A A M G D G N N O H A N A P A S N A H I I A B A B A K Ummo Weedad Mimbantas Itinaguyod at isinulong natin ang Islam. Hinikayat natin ang mga kababaihan na sumali dahil kailangan nating gawin ito bilang Muslim. Norjane Andong Hussein Kaya maganda po yung maibahagi natin, hindi man lahat pero parte tayo ng ating kasaysayan bilang mga kababaihan at kanilang mapagtanto ang ginawang sakripisyo ng ating mga pinuno. Hindi na ulit natin mararanasan ang kawalan ng katarungan at pang- aapi dahil sa mga sakripisyo ng BIAF at BIWAB. Rajma T. Ebrahim Sa ngayon, nagtutulungan ang ating mga organisasy- on. Ang kababaihan at kalalakihan ay may pagkakaisa at pagtutulungan. Ang BIWAB ay isang organisasyon ng kababaihan sa buong Mindanao na makakatulong sa mga kalalakihan. Johani Ibad Masaya ako bilang isang myembro ng BIWAB, at andito ako para sa Jihad. Masaya ako ngayon dahil na- kamit na natin ang BARMM at naging isa ako sa mga instrument sa pagtatag nito. Alyah E. Salik Hindi ko po ni minsan binitawan ang Battalion ko, kahit hirap na hirap na ako, hindi ko alam kung ano ang dadatnan ko sa bahay, kung may dadalhin ba ako sa mga anak ko sa bahay, gatas nila, pagkain nila, kasi alam ko na maaabot ko ang mga pangarap ko sa pamamagitan ng BIWAB. Ang pinakamasayang bahagi ay nung malaman at maintindihan namin ang kahala- gahan ng aming ginagawa, kung gaano kahalaga ang aming partisipasyon sa Jihad, at kung gaano kahalaga ang aming suporta para sa mga Bangsamoro Leaders. 30 - 31 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 30 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 30 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
MS. MALIYA MADATO | EDAD 54 Hasnah Macmod Abdollah Sana, ang aking partisipasyon sa BIWAB at partisi- pasyon ng mga kasamahan sa BIAF ay maging daan upang mangibabaw ang Islam. Sophie Y. Samion Maipagmamalaki ko din na dahil sa BIWAB lumakas ang aking pananampalataya sa islam. BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 31 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 31 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
G N O S E S O R P G N T I N A A P A Y A P A K G N A P M A K A N A G M 32 - 33 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 32 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 32 MS. JOHANI IBAD | EDAD 25 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
"WALANG MAIIWAN" Ang prosesong pangkapayapaan ay nag- dulot ng positibong pagbabago at kapan- sin-pansing mga benepisyo. Para sa mga kababaihang nag-alay ng maraming taon ng kanilang buhay sa pakikibaka, sa wakas ay mailalaan na nila ang kanilang oras para sa pamilya, maranasan ang kalayaan sa relihi- yon, at makibahagi sa sariling pamamahala. MS. JOHANI IBAD | EDAD 25 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 33 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 33 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
G N O S E S O R P G N T I M A K A N N A A P A Y A P A K G N A P Pahmia Sebing-Hamid Ako ay nagpapasalamat dahil meron ng proseso ng ka- payapaan. Nakakapiling ko na po ang aking pamilya la- long lalo na ang aking mahal na mga anak, dahil noong panahon ng digmaan ay di ko talaga sila nakapiling sa loob ng mahabang panahon. Saglit lang at maiksi lang ang mga panahong nagkakasama kami noon. Johani Ibad Ngayong nakamit na natin ang Bangsamoro Autono- mous Region in Muslim Mindanao (BARMM), marami na ang pagbabago. Naranasan na namin na pumunta sa iba't ibang lugar, nagpupulong sa mga hotels at marami pang iba. Hasnah Macmod Abdollah Malaki talaga ang nangyaring pagbabago sa BIWAB kumpara noon at ngayon, dahil yung noon ay sa mga bundok kami nagmimeeting dahil hindi kami maaaring bumaba dahil takot kami sa mga kasundaluhan. Bale ngayon ay nakikita at nararamdaman na namin ang pagbabago na dulot ng BARMM, dati kasi ay sa bundok kami nagmimeeting, nagdadala kami ng sarili naming baon kahit bagoong lang ay ayos na sa amin dahil nagtatago kami sa mga sundalo. Pero ngayon, hindi na kami nagpupulong sa bundok kundi sa magagandang hotels kung saan libre na ang aming pagkain at tinu- tulugan. Ito ang mga pagbabago na pinapasalamatan namin ang BARMM. A G M Roqqaya Calamudin Bilay Mararamdaman mo talaga ang diskriminasyon sa Muslim minority noon. Inaapi tayo na siyang nagtulak sa atin para sumali sa BIWAB. Hindi katulad ngayon na nagagamit na natin ang ating mga karapatan, nakaka- pagsuot na tayo ng niqab. Alhamdulillah, nakatulong ang paninindigan ng mga kababaihan laban sa pang aapi, para makamit natin ang kalayaan ngayon. Norjane Hussein Andong 34 - 35 Maswerte ang mga babae ngayon, dahil wala ng diskri- minasyon sa mga naka-hijab at naka-niqab, di na nila kailangang magtanggal ng niqab, di kagaya noon, na BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 34 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 34 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
kailangan nilang magtanggal kasi natatakot sila. Tinu- turing kang rebelde, dadakipin ka anumang oras kapag nakatundong ka. Mararanasan natin ang pangmatagalang kapakayapaan kung ibibigay ang pagkakataon sa Bangsamoro. Ibig sabi- hin, walang iwanan. Anisa "Ling" Gumander Mapayapa na tayo ngayon, pero hindi lamang natin masi- siguro dahil hindi natin nakikita ang bukas. Pakiramdam ko ngayon ay ligtas tayo dahil sa magandang pamamal- akad ng gobyerno. Ummo Weedad Mimbantas Lahat ay naghirap para sa Jihad lalo na ang pamilya ng mga Mujahidden, malalagay sa mga puso nila ang pagpa- pasalamat dahil nakamit natin ang BARMM. Nakahiwalay ang Bangsamoro kaya kailangan na ang mga lider natin ay maalagaan nila ang mga tao sapagkat sila ang may kakayahan ngayon. Maliya Madato Nitong 2020, ay nagkaroon kami ng bagong organisasyon na tinatawag na LMWOI o ang League of Moro Women Organization Incorporated. Dito ay hinusayan namin ang kaalaman ng mga kababaihan para naman umangat ang buhay nila nang sa ganun ay hindi sila magkakawatak- watak. Alyah E. Salik May mga NGO na rin na naghikayat sa amin para tumu- long sa mga kumunidad kasi wala na kaming military training ngayon. Kaya ang ginagawa na natin ay pinapa- lakas ang ating kampanya at pagpapaintindi tungkol sa moral governance ng BARMM. Johani Ibad Para sa akin, makakamit natin ang tunay na kapayapaan kung maisasakatuparan ang moral governance. Rajma T. Ebrahim Sa pagbahagi ko ng aking kwento, hinihikayat ko ang par- tisipasyon ng mga kabataan at kababaihan sa gobyerno. BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 35 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 35 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
N A S A K U B A N I K A S A R A P N I A K N A N U T U T A N A N L A R A A G M T A I H D A A G M 36 - 37 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 36 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 36 MS. ANISA "LING" GUMANDER | EDAD 68 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
"KUNG HINDI NGAYON, SA SUSUNOD NA HENERASYON" Ang pagbuo ng kapayapaan ay isang pang- matagalang pagsisikap, na nagpapatuloy nang higit pa sa timeline ng pagpapatupad ng kasunduan sa kapayapaan. Ito ay nagpa- patuloy sa ilang henerasyon. Para sa mga babaeng mandirigma, ang kapayapaan ay hindi nangangahulugan ng pagtatapos ng pakikibaka; ito ay nagbibigay-daan sa isang bagong anyo ng Jihad, nang walang kara- hasan. Nagbibigay daan ito sa susunod na henerasyon ng kababaihan na tumuon sa kanilang edukasyon, at upang mag-ambag sa proyekto ng pagtatayo ng estado, habang nagbibigay-pugay sa pamana at sakripisyo ng kanilang mga nakatatanda para sa isang mas magandang kinabukasan. MS. ANISA "LING" GUMANDER | EDAD 68 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 37 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 37 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
N A S A K U B A N I K A S A R A P N I A K N A N U T U T A N A N L A R A A G M T A PAGPAPATULOY NG JIHAD Anisa "Ling" Gumander Hanggang ngayon na senior na ako ay wala sa puso ko ang magpahinga o umatras kahit ano pa ang mangyari dahil mamamatay din tayo. Johani Ibad Sa kapwa kong mga BIWAB, gusto ko lang sabihin o ang mensahe ko lang sa mga kapwa kong BIWAB ay mas lalo pa natin pagtibayin ang ating samahan. Hindi tayo dapat magkawatak-watak, dahil atin pang kinakaharap ang mas mataas na anyo ng Jihad. Ummo Weedad Mimbantas Ang hangarin ng ating pakikibaka ay para magkaroon ng sariling pamamahala ang Bangsamoro. Kailangang makakita ng iba't ibang paraan ang BARMM para ma- tulungan ang mga mamamayan, ang mga nangangai- langan, ang mga kabataang nangangailangan ng mga programa, at mga nangangailangan ng tulong pang- kabuhayan. Lahat sila ay kailangang bigyan ng pansin dahil kung hindi ay mahihirapan ang Bangsamoro na magtagumpay. Norjane Hussein Andong Alam ko ay tama ang ginagawa ko, alam kong tama ang ginagawa ng pamilya ko, alam ko na tama yung ginagawa ng lahat ng kasama namin sa ganitong trabaho. I H D A A G M PARA SA BAGONG HENERASYON Pahmia Sebing-Hamid Paunlarin natin ang ating sarili. Turuan natin ang ating mga anak para hindi sila maligaw dahil respon- sibilidad natin bilang mga magulang na gabayan sila sa tamang landas. Lalo na kayong mga kabataan, dapat kayong mag-aral ng mabuti at makapagtapos dahil may kasabihan na ang 'kabataan ang pag-asa ng bayan. 38 - 39 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 38 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 38 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06 MS. SOPHIE Y. SAMION | EDAD 31
MS. SOPHIE Y. SAMION | EDAD 31 MS. SHATRA Y. SAMION | EDAD 27 Alyah E. Salik Dapat pagtuunan natin ng pansin ang edukasyon at kabataan para sa kinabukasan ng BARMM. Ito ay maaaring maging pangmatagalang solusyon sa pag- iwas sa kahirapan. Ummo Weedad Mimbantas Kailangan nating magkaroon ng mga programa para sa mga kabataan ngayon kung paano sila mamumu- hay ng mapayapa dahil kung hindi sila mabibigyang pansin ngayon, baka mahirapan tayong tulungan sila sa hinaharap. Kailangang palawigin pa ang mga programa para sa mga kabataan, lalo na sa mga bata upang makamit natin ang tagumpay sa mga susunod na henerasyon. Hasnah Macmod Abdollah Ang nais kong ipayo sa mga kabataan, anuman ang mangyari, huwag nilang kalimutan ang BIWAB at lahat ng sakripisyo at kontribusyon nito. Sundin ang mga turo ng Islam at huwag kalimutan ang Jihad. BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 39 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 39 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
N A S A K U B A N I K A S A R A P N I A K I H D A A G M 40 - 41 N A N U T U T A N A N L A R A A G M T A Alyah E. Salik Kung hindi ito mangyayari sa panahong ito, maaaring mangyari ito sa susunod na henerasyon. Pag-aralin ang mga kabataan at magtulungan tayo sa pagbuo ng ating pamahalaang Islam. Anisa "Ling" Gumander Ang payo na maibibigay ko sa mga kabataan ay huwag magambala sa mga nakaraang karanasan natin. Kailangan nilang tumuon sa kanilang kinabukasan. Kailangan nilang matutunan ang ating relihiyon dahil mayroon na tayong sariling pamahalaan kung saan maaari nating isakatuparan ang Islam. Norjane Hussein Andong Ipapayo ko sa mga kabataan na balikan ang ating kasaysayan. Alamin ang mga karanasan, ang mga sakripisyo ng ating mga pinuno, ang mga tunay na pi- nuno ng Jihad; hindi yung mga oportunista na ngayon mo lang nakita na meron na tayong gobyerno. Isaisip at isapuso ang ating kasaysayan. Dapat nating pakinggan ang kwento ng ating mga magulang at tiyuhin, upang ating ma pahalagahan ang ating sariling kasaysayan, at ang kasaysayang ito ay maitanim sa ating isipan at puso. Roqqaya Calamudin Bilay Umaasa ako na hanggang sa ating huling hininga, tayo ay mananatiling nagkakaisa para sa iisang layu- nin upang manaig ang mga salita ng Allah. Nais kong mamana ng ating kabataan ang pagkakaisa at pagma- mahal sa kapwa anuman ang kanilang tribo, dahil sa Islam, dapat nating mahalin ang lahat. Ummo Weedad Mimbantas Kailangan nating magkaroon ng mga programa para sa kabataan para sa mas magandang kinabukasan. Kung hindi sila papansinin ngayon, mahihirapan tayong tulungan sila sa hinaharap. Kailangan na- ting palawigin at palawakin ang mga programa para sa mga kabataan upang matiyak ang tagumpay ng susunod na henerasyon. Kailangan din nating bigyan BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 40 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 40 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
MS. NORJANE HUSSEIN ANDONG | EDAD 39 ng pansin ang ating mga senior citizen. Hindi tulad ng mga kabataan, baka hindi nila maani ang bunga ng kanilang mga sakripisyo. Hindi tayo sigurado kung mabubuhay pa sila pagdating ng panahong iyon. Kaya sana mabigyan sila ng pansin. Alyah E. Salik Sana ay mabigyan ng scholarship ang mga anak ng shahid mujahidin [mga namatay sa Jihad]. Kailangan nating tukuyin ang pinakamahihirap, lalo na ang mga nasa liblib na lugar, at bigyan sila ng tulong. Ang mga serbisyo ng gobyerno ng BARMM ay dapat makarating sa mga kanayunan. Roqqaya Calamudin Bilay Nais lang naming ibahagi ang aming pamana upang ang aming mga pagsisikap ay maalala kahit na kami ay mamamatay na. Maaari nating ipaubaya sa kaba- taang henerasyon ang pamana na ito, at para mal- aman nila na minsan ay ipinaglaban ng kanilang mga ninuno ang kanilang kalayaan. Malalaman nila na BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 41 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 41 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
N A S A K U B A N I K A S A R A P N I A K I H D A A G M N A N U T U T A N A N L A R A A G M T A ang kanilang mga ninuno ay nakaranas ng pang-aapi sa mga kamay ng mga hindi naniniwala at magpa- salamat na hindi na sila makakaranas ng parehong kapalaran. PARA SA KABABAIHAN Pahmia Sebing-Hamid Ako ay nakikiusap at hinihiling sa aking mga kapatid na Bangsamoro na matuto at huwag umasa lang sa mga lalaki sa BIAF. Rajma T. Ebrahim Bilang BIWAB, ang maibibigay kong payo ay manatili tayong nagkakaisa. Magtulungan at suportahan natin ang bawat isa, lalo na sa ating kasalukuyang sitwasy- on. Palakasin natin ang ating pagkakaisa at pagkakai- bigan. Kung wala ito, tayo ay mahahati, magkakaroon ng di pagkakaunawaan. Maliya Madato Ang pinakamagandang bagay na gusto nating mangyari sa Bangsamoro ay kilalanin ang ating pagkakakilanlan at igalang ang ating mga karapatan bilang babae. Gusto naming tratuhin bilang babae. Naiintindihan namin na ang mga babae at lalaki ay may pagkakaiba sa Islam, ngunit nais din naming ganap na gamitin ang aming mga karapatan bilang isang babae. Gusto naming makamit ang pagkilala ng komunidad at lalong lalo na, gusto naming ang aming mga pagsisikap bilang kababaihan na kilalanin ng mga pinuno ng Bangsamoro at mayroon din tayong karapatan na maglingkod sa komunidad. Johani Ibad Para sa akin, gusto kong makapagtapos ng pag-aaral ang aking mga kapatid at ibang babae. Naniniwala ako na ang edukasyon ang kanilang susi sa tagumpay. 42 - 43 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 42 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 42 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
Anisa "Ling" Gumander Ang maganda ay hindi na mararanasan ng mga babae ang hirap at sakit na naranasan natin noon. Pahmia Sebing-Hamid Nais kong maging instrumento sa pagtataguyod ng mga karapatan ng mga kababaihan. Magiging instru- mento ako sa pagprotekta sa kanila laban sa anumang uri ng karahasan. Nais kong maging instrumento upang turuan ang kababaihan at paunlarin ang kani- lang kakayahan para sa kanilang kinabukasan. BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 43 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 43 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06
M Y N O R C A BARMM BIAF G N BIWAB GPH I H A N U G N A P LMWOI MILF MWDECC SWC A G M 44 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 44 BF Booklet - Asking my sisters - Tagalog-RZ.indd 44 Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (Philippines) Bangsamoro Islamic Armed Forces Bangsamoro Islamic Women Auxiliary Brigade Government of the Philippines League of Moro Women Organization Incorporated Moro Islamic Liberation Front Moro Women Development and Cultural Center Social Welfare Committee 28.03.22 14:06 28.03.22 14:06