Mga Katulong TO E. CARAVANA JESUS S. ESGUERRA GEMILIANO PINEDA LINA FLOR Tagapangasiwa ng Anunsiyo ST CONRADO M. ALVAREZ ILANG-ILANG Ligaya't Äliw ng Lahat ng Tahanan Inilalahala tuwing araw ng Linggo ng ILANG-ILANG PUBLICATION, INC. HALAGA NG SUSKRISYON 6 na buwan 1 taon ___ P 7.00 P14.00 Ibayo (doble) ang halaga sa ibang bansa. Pasulatan ac Pangasiwaan: Gusaling Roces, 1055 Soler, Sta. Cruz, Maynila IÑIGO ED. REGALADO [Patimgi t PEDRO SANZ' Ta gapamaha 1 a Nakatala sa Kawanihan ng Korea bilang Pangalawang Uri sapul noong Enero 11, 1946. OKTUBRE 12. 1947 BILANG 52 Huwag Huwag mang sukatin ang gawa ng iba sapagka't ikaw ma'y masusukat nila; langit man kung minsan. sa iyo'y magando sa kanila'y hindi at walang halaga ... - JESUS S. ESGUERRA
4 I. ^NG pangungutang ng buhay ng kapwa, ayon sa paniniwala ng karamihan, ay isang kasala- nang walang kapatawaran. Sa ganàng mga masambahin na nagi- sing sa paniniwalang katoliko, ka- pag buhay ang inutang ay buhay rin ang kabayaran. Ang huling pamamalagày ay siyang patakarang pinagbatayan ng nagsipaglagda sa mula't mula pa ng batas na nagpaparusa ng kamatayan sa sinumang marapa- tang umutang ng buhay ng kap­ wa. Nguni,. sa pagbabagu-bago ng mga patakaran at pagkakaunlad ng mga bansa, at sa pagkabihasa ng mga màmamayàn ang mga dalubhasa sa ibà't ibàng panig ng sandaigdig, unang-una na ang mga pantàs na mambabatas, ang pa- rusang kamataya'y karaniwang pinapalitan na lamang ng pagka- bilanggong habambuhay. Atkung ang pagkakapatay ng isang sala- rin sa kapwa ay udyok lamang ng pagtatanggol at pagmamahal sa sariling buhay, karaniwan na ring hinahatulan lamang ng ilanang taong pagkabilanggo, kung di man pawalang-kasalanan. Sa isang dako, ang tinatawag na "Ley del Talion" ay pinanini- walaan naman ng mga pambihi- rang tao na isang batas ng Kalika- san. Sapagka't sa iba't-ibang ulat ng iba-ibang pangyayari sa san­ daigdig, ang pagbabayad-utang ay nagaganap diumano bilang ba­ tas na hindi maaaring labagin ng kahit sino. At ang paniniwalang iya'y ibinabatay sa mga pangyaya- ring hindi maunawaan kung bakit naganap at paanong naisagawa. Isang pangyayari sa Olonggapo, Sambales, may dalawampu't-li- mang taon na ang nakalilipas, ang pinag-ukulan ng masusing pagliu­ mi ng maraming naninindigan sa "Batas ng Talion". Sa pag-uuwi- uwi nila ng mga pangyayari, na di-pangkaraniwan, ay tiniyak na... ang pagkakapatay ng isang sang- gol na bago pa lang naggagapang ILANG-ILAN
Si Diosdado, sa haráp ng Húku- man. sa kanyang inang natutulog na ang ginamit ay isang gunting na napabayaan din ng iná na kuma- ♦lat-kalat sa sahig na tinutulugan, ay isang maliwanag na patunay na itinatakda ng "Batas ng Ta- liosí". Sapagka't diumano, ang kaluluwa ng bata na sumalin sa katawang iniluwal ng inang pina- tay, ay siyang kaluluwa ng taong pinatay naman ng taong nangu- tang ng buhay na namatay nang hindi nakapagbayad. Pagkaraan ng maraming panahon, ang kalu­ luwa ng salarin na sumalin sa ka- tawan ng babaing naging ina, at tinakdaan o tinadhanaang mag^ babayad ng kanyang pagkakau- tang sa kapanahunan, ay siningil ng kanyá na ring anák upáng ma- sunod ang itinatakda ng "Batas ng Tallón". Ang sumusunod na pangyayari ay hindi pagbabayad-utang, bi- lang katugon ng tinukoy sa una- han. Kung may inutang na bu- hay ang nasawi na dapat niyang pagbayaran, sa pagkakataong ito'y hindi na ang "Ley del Tallón" ang nasunod. Sapagka't kung ang ba­ tas na iyan ang pagbabatayan sa lahat ng pangyayari at pagkaka- taon. ang pagpapatayan ng mag- kakalabang lahi sa panahon ng KTUBRE 12, 1947 Si Diosdadp Ay Napaharap Sa Isang Katayuang Nangangailangan Ng Kanyang Maagap Na Pagpapasiya At Pagkilos digmaan, at ng magkakalahi man sa panahon ng kaligaligan, ay si­ yang magpapasinungaling sa "Ba­ tas ng Talion" at sa iba pang ba­ tas na pinaniniwalaan ng mara­ ming mapanampalataya. Tunghan natin ang sumusunod na pangyayari at hatulan kung anong batas ang nasunod. * *
SI DIOSDADO BAYANI ay isang lalaking mabait at mapag- mahal na ama sa kanyang mga* supling, bukod sa pagka-masin- tahing asawa. Noong'bago mag- digmaan ng Hapon at Amerika, si Diosdado ay namamasukang isang kawani sa isang palingkuran ng Pamahalaan ng Komonwels. Siya'y sumasahod ng walumpong piso lamang sambuwan. Atsa ha­ lagang iya'y nabuhay silang mag- anak sa loob ng dalawang pana­ hon at minsan ma'y hindi nagda- nas ng kagipitan ang kanyang maybahay at dalawang anak. Nguni't nang mabawi nang muli ng mga amerikano sa mga kaa- way ang buong Filipinas, salamat sa pagpapakasakit at katapangan ng ibä't 16äng pangkät ng mga "guerrilla" na siyang nagtaboy at tumugis sa mga hapon hanggang sa mga kabundukan, ang tatlong kaluluwang binubuhay ni Diosda­ do ay naging lima na. Sapagka't sa panahon ng pananakop, ang kanyang asawa'y nagluwäl pa ng dalawäng anäk na magkapanunod ng taon. Dahil sa pangyayaring iyan. nang siya'y pabalikin sa paling- kurang pinapasukan at pasahurin lamang ng walumpong piso rin, sa halip mamalagi at magtiis sa ma- liit na sahod, ang ginawa'y nagbi- tiw at naglingkod sa isang sangay ng hukbong amerikano. Gayon na lang ang kanyang kasiyahan. Sapagka't ang walumpong pisong tinawanan lamang niya ay naging (Nasa pah. 42 ang karugtong) ft Si Diosdado'y namili na sa palengke at galák na nagsisalubong ang kanyang asawa't mga anák. 5
Maging Si Moscardo Ay Napapaniwala Ni Marta Na Siya Nga Si Estrellang Nagbangon Mula Sa Kinalibingan - XXV - [JMAGANG-UMAGA. Samantalang abaláng-abalá sa pagbabàlitaan ang maraming ka- palagayang-loob ng mga Magsalin sa hindi nilà maubus-isiping pag- kabuhay na pamuli ni Estrella Madrid, ang namámatáy-galák na si Marta Makairog ay pangiting nakaharàp sa malaking salamin ng kanyàng tokador. Binubulay- bulay ang lahát ng pangyayaring kanyáng nasaksihàn sa mga dina- luhàng nife club. Nágunita niyá ang pagbati ng iláng maharlikàng babae at matitikas na lalaki ng lipunan, na ginanti namán niyá nang bahagyáng yuko ng ulo at ngiting pinamilayláy sa kanyáng mga labi. - Talagàng paniwalang-paniwa- la silà - ang nàibulong sa sarili ni Marta, - na ako nga si Estrella Madrid na asawa ni Dr. Medel Magsalin. Parang baliw na humalakhàk si Marta sa haràp ng salamin. - Mga hibàng!!! - ang nàibun- tot pa sa kanyàng halakhàk. - Dà- rating ang araw na màisàsakatu- paran na ng kahabàg-habàg na manggagamot ang kanyàng pag- hihiganti sa tunay na salarin. Walàng salang ang pagkabuhay ng kagandahang ito ni Estrella Madrid, na nakuhang màilagày sa akin ni Magsalin, ay siyàng bitag na kahuhulugan ng walàng pu- song salarin. Binuksàn ni Marta Makairog ang kanyàng bag na nakapatong sa tokador. Inilabàs ang "siga­ rette case" at kumuha ng isàng sigarilyo at inilagày sa bibig, sa- ka nagkiskis ng pOsporo at sinin- dihán. Hinitit at pinailanláng pagkatapos ang usok. Muntik na siyáng masamid sa pangalawáng paghitit at pagpapalabás ng usok sa ilong. - Ang paninigarilyo lamang ang siyáng kulang na kulang pa sa akin - ang bulong sa sarili ni Mar­ ta, - upáng ganáp na maging si Estrella Madrid na ako. Gayun- ma'y gasino nang pag-aralan ang bagay na ito. Sa dalawá pang maghapon ay matututuhan kong ganáp ang paraáng ginágawa ni Estrella sa paninigarilyo. Nang muling magpailanláng ng usok si Marta ay bigláng-bigláng sumagi sa kanyáng dilidili ang mukha ng isáng lalaking panga- hás na bumati sa kanyá sa El Cai­ ro nang mga sandaling papasakáy na lamang silá ni Rosendo sa run-about. Buháy na buháy na nagbalik sa kanyáng pandinig ang sinabi ng náturang lalaki: "Sa­ lamat at buháy ka palá. Akala ko'y tuluyang tinakasan ka ng hi- ningá. May isáng linggo lamang ako ngayon sa Maynila. Namala- gi ako sa Hongkong nang mahi- git sa santaong singkád. Naná- Kamukháng-kamukha si Marta ni Estrella, matapos sumailalim sa operasyong ginawa ni Dr. Medel. 6 nalig akong buhay pa sa iyong puso ang ating kahapon. Sinasabil ng aking kaluluw&ng pat^tawarin mo ang aking mga kasalanan " Nagunita rin ni Marta Makairog ang kanyang isinagot sa n^turang lalaki: "Wala kang nag^gawang kasalanan sa akin. Ma&ari ko bang malimot ang kahapong yaon?" Isa pa uling halakh&k ang na- rinig sa mga labi ni Marta Ma­ kairog pagdating sa bahaging ito ng kanyang pagdidilidili. Nang mga sandaling yaon sa harap ng salamin ay saka niyA nagunita ang kahihiy^ng gumapang sa kanyang mukha. Nahiya siy&, sa- pagka't ni sa guniguni'y hindi niyA* n^kikilala ang lalaking tinugon niya nang nauukol sa "kahapong" binanggit. - Talag&ng isA akong mabuting artista - ang n£bigk&s ni Marta sa wakas ng kanyang pagdidilidili. - Naniniwala akong hindi n&halata ng n^sabing lalaki ang aking pag- kukunwari. Sino kaydng matikas na lalaki ang bumating yaon sa akin? Biglang n&ipitl&g ni Marta Ma­ kairog ang kanyang kanaqg ka- m&y. Paano'y parang naramda- man niy& ang nakapapasong da- liri ng naturang lalaking inihawak sa kanyang bisig nang alalayan siyang pumasok sa awtong sinak- yan nlia ni Rosendo. - Katak^-tak^ - ang muling n^r ibulong sa sarili ng dalaga. - At anong kahapon kaya ang ibig niyang sabihin... saka anong ka­ salanan ang inihihingi niya ng tawad? Biglang nanlaki ang mga mata ni Marta Makairog. Nagunita niy& ang akl&t na kinapapalam- nan ng talambuhay ni Dr. Mag­ salin. Sinapantaha niyang maa- aring ang bumati sa kanyang la- laki'y may malaking kinalaman sa kamatayan ni Estrella Madrid... i ■ Mga NAGSISIGANAP SA "ANG KAMAY NG DIYOS" Marta ... CARMEN ROSALES " Estrella ... " Medel _____ LEOPOLDO SALCEDO Mascardo ___ GERARDO DE LEON Amado ... ROBERTO ROSALES Nila ... Teresita Martinez Elena ___ Rosie LorenzanC Rosendo ... Oscar Frasenda ... Bert Olivas Mario Don Alfonso Jose Luz Bernardo Dena FeHr^Jad Candida Valderama Direksiyon ni EDDIE ROMERO Produksiyon ng Sampagmita Pictures, Inc. ISINASIAPELIKULA NA NORTON! ILANG-ILANG
Napatid ang pagninilay-nilay ni Malta dahíl sa sunud-sunod na katok sa pinto na kanyáng nári- nig. Waláng anu-ano'y humáha- ngos na pumasok si Ursula at na- ngángatál ang mga labing nagsa- lita: - Hináhanap kayo ni ispektor Mascardo.' Sinabi kong wala ka­ yo... nguni't nagpupumilit na buksán ko raw ang pinto at mag- sisiyasat siyá sa bahay. Kung di ko raw bubuksán ay mapipilitan siyáng wasakin ang pintuan. Matagál na sandaling si Marta'y nag-isip-isip. Gayunmá'y hindi siyá nasiraan ng loob. Hinitit ang sigarilyong bago pa lamang kasi- sindi. Pinalabás ang usok sa ilong, saka... - Papasukin mo ang dimonyong tiktik na iyán - ang wika ni Mar- tang sabáy sa pagtayo sa luklu- kang nakapaharáp sa tokador. Umalis ang utusán sa silid. Hindi naglipat-sandali at nárinig niyá ang lagutok ng sapatos ni ispektor Mascardo. Ang tagibáng na kalatog sa tabla ng takong ng sapatos ay siyáng maliwanag na palátandaan na nasa malaking bulwgan na ang daiubhasang sek- reta. Pinuno muña ng hangin ni Marta ang kanyáng dibdib, at sabáy sa pagpapabulalás ng isáng buntung-hiningá ay binuksán ang pinto ng kanyáng silid upáng ha- rapin ang kinayáyamutáng pa- nauhin. Nanlaki sa pagkamanghá ang mga matá ni ispektor Mascardo. Matagál, matagál niyáng minalas- malas ang kagandahang bumula- ga sa kanyáng paningin, saka pa- mangháng nalaglág sa kanyáng mga labi: - Estrella Madrid! - Oo - ang waláng kagatul-ga- tol na sagot ni Marta Makairog, - ako'y si Estrella Madrid. Ano ang máipaglilingkod ko sa inyo? Ikinuráp-kuráp ng daiubhasang tiktik ang kanyáng mga matá. Banay-banay na lumapit sa na- katayong bábae, na ipinalagáy niyáng isáng malikmatang nagka- tawáng tao. Sinuring mabuti ng kanyáng mga paningin kung ang babaing kaharáp ay nabábalát- kayuán lamang. Hindi nagsisinu- ngaling ang kanyáng mga matá: si Estrella Madrid nga ang kan­ yáng kaharáp. Akala ni Mascar- do nang mga sandaling yao'y sa- pupo siyá ng isáng magdarayang panaginip. Inangát ni Mascardo ang kan­ yáng kanang kamáy at sinalát ang kaliwáng pisngi ng babaing mumámalikmata sa kanyá. Ang manipis na balát ng kanyáng mga daliri'y siyáng nagpatunay, na hindi nabábalatkayuan ang nilik- háng nangungusap na kaganda- hán ng asawa ni Dr. Medel Mag- salin. Pinabayaan ni Marta ang lahát ng ibig gawin ni Mascardo, pati na ang ginawáng pagsalát sa tulis ng kanyáng matangos na ilong, hanggáng sa... - Ano ang ibig sabihin ng ka- pangahasáng inyong ginágawa? - OKTUBRE 12, 1947 Dugtong ni NEMESIO E. CARAVANA ang sa wakás ay náitanong ni Marta. - Tunay palá ang tinanggáp kong balita: nabuhay si Estrella Madrid! - ang nagugulumihanang wika ng tiktik. - Nguni't paano makababangon sa ilalim ng lupa ang katawáng bangkáy na sa aking palagáy ay tunáw nang ma- laon? - Ang katarungan ang siyáng bumuhay sa akin - ang wikang buung-buo ang tinig ni Marta, - upáng isigáw sa haráp ng mga alagád ng batás ang isáng katoto- hanan, na hindi salarin si Dr. Me­ del Magsalin. Dárating ang araw na iháharáp ko sa iyo ang tunay na salaring umutang ng isáng bu- hay. Gulung-gulo ang isip ni Mascar- do. Nang mga sandaling yao'y nágunita niyá ang ginawáng pag- dakip kay Dr. Medel Magsalin. Ang mga katagang binigkás nito habang nilálagyán niyá ng posas ang mga kamáy: "Kung binigyán ninyo ako ng pagkakátaong mái- turok man lamang ang huling in- yeksiyon kay Estrella, sana'y ma- bubuhay siyá at tátayo sa haráp ng maykapangyarihan upáng isi­ gáw ang tunay na salarin." Ná­ gunita rin namán ni Mascardo ang táhasang sinabi ni Dr. Medel Mag­ salin, matapos na igawad dito ang hatol na kamatayan ng mababang hukuman, na: "Dárating ang araw na papagbábalikin ko sa daigdig na ito si Estrella Madrid, upáng •pagkatapos, ikáw na sumaksi at naglubog sa akin ay siyáng sumi- gáw, na hindi ako ang kriminal na pumatáy sa aking asawa." - Násaán si Marta Makairog? - ang sa di-kawasa at kung sa anong dahilá'y náitanong ni Mas- cardo. Isáng matunog na halakhák ang namutawi sa mga labi ng nagpá- panggáp na si Estrella Madrid, at... - Itinago ko siyá... upáng sa mga huling sandali ng pag-uusig sa salari'y siyáng maging pángu- nahing saksi. - Kung gayo'y bakit hindi mo ipagtapát sa akin kung sino ang salarin? - ang táhasang amuki ni Mascardo sa kaharáp. - Para kang hindi daiubhasang tiktik - ang paiwás na hac^láng ni Marta Makairog. - Huwág nating bulabugin ang mailáp na ibón. Nasa mga kamáy ko ang silong huhuli sa kanyá. Wala kang ná- rarapat gawin kundi... gampanán na lamang ang pagdakip sa mga huling sandali. Natubigap at ginapangan ng ka- hihiyán ang daiubhasang ispektor. - Tila magiging maliit akong lubha sa tungkuling ibig mong ipaganáp sa akin? - ang madalang na nábigkás ng tiktik. • - Nagkákamali ka - tügong na- kangiti ni Marta. - Nguni't... hintáy palá - ang nábigkás ng tiktik nang bigláng may gumuhit sa kanyáng isipang isáng mahalagáng bagay. - Paa- nong nálaman ninyong isá akong alagád ng batás? - Ha-ha-ha-ha-ha! - ang nái- bulalás ni Marta. - May máilili- ngid ba sa isáng káluluwáng nag balik sa lupa upáng umusig ng isáng salarin? Waláng maáaring ilihim sa akin. Lalo nang námanghá at nag- taká si Mascardo. Ibig-ibig na niyáng maniwalang ganáp na si Estrella Madrid na nga ang kan­ yáng kaharáp, na pinabalik ng mga Kamáy ng Diyos sa lupa upáng alisán ng piring an^ naka- pikit na katarungang humatol kay Dr. Medel Magsalin. Gayón ma'y natátangáy pa rin siyá ng bahid ng pag-aalinlangan na ang baba­ ing kaharáp ay hindi siyáng tu­ nay na si Estrella Madrid, kundi isáng likháng-sining na gawa ng isáng daiubhasang kamáy. Tila masisiraan ng bait ang matunog na tiktik. - Utang na loob - ang sa wakás ay násabing may-himig pakiusap ni Mascardo, - maáari bang mála- man ko kung násaán si Dr. Medel Magsalin? Umiling-iling na nakangiti si Marta Makairog, saka... - Bayaan mong masarili ko na lamang ang kanyáng kinaroroo- nan - ang tugon ni Marta. - Mag- kikita rin kayo sa sandaling hi- nihingi na ng pangyayari. Wala akong máipakikiusap sa iyo, kun­ di tantanán mo na ang pag-uusig sa aking asawa. Táhasan kong masasabi sa iyo na wala siyáng ka- salanan... hindi siyá salarin na katulad ng pagpapalagáy ng mga alagád ng batás at ng hukumang humatol sa kanyá, Dárating ang araw, uulitin ko sa iyo: maáalisán ng piring ang bulág na matá ng katarungang nagparusa kay Dr. Medel Magsalin. Halos matunaw sa haráp ni Marta Makairog si Mascardo. Ay- wan ba't parang nawáwalán ng lakás ang kanyáng buong katawán sa mga pangungusap na binitiwan ng ipinalálagáy niyáng si Estrella Madrid. Nang mga sandaling yao'y naniniwala siyáng nagba- ngon sa libingan ang isáng patáy at nagsásalita ng katotohanan. Halos masisi ng batikáng tiktik ang kanyáng sarili sa ginawáng pagdiriin kay Dr. Magsalin sa ha­ ráp ng hukumang lumitis. - Isinusumpa ko sa iyo, Estrella Madrid, na tutulong ako sa iyo upáng malutas ang mahiwagang usaping ito. Susundin ko ang iyong tagubilin, na tantanán ang pag-uusig sa manggagamot na tu- makas sa bilangguan. Subali't araw-araw na ginawa ng Diyos ay dádalaw ako sa iyo upáng mag- baka-sakaling mábigyán ako ng himaton sa madaling ikadarakip ng kriminal n^ pumasláng sa iyong kamahalan. - Hindi na kailangan, ispektor Mascardo - ang matatág na pa­ isana mahiwaganer lalaki ang natutop sa táhanan ni Dr. Medel. (Nasa pah. 25 ang karugtong) 7
(Ika-12 Labás) ■SIP mo'y pistáng dakila ng na- ■ yon nang magsirating ang iba pang pangkát ng mga artista. Masayáng-masayá namán ang la- hát ng taga-nayon at langkáy- langkáy na nagdátingan sa may tindahan niná Bestre. Iniwan ni- lá ang mga gáwain at nagsisipang- haba ang mga liig sa panonood sa mga artistang noon lamang ná- pagawi sa kaniláng pook. Palib- hasa'y kapuwa mabait ang mag- asawang Bestre at Sepa, kayá't ang sino ma'y malayang nakapa- sok sa tindahan upáng magsipa- nood. Nagugulúhán man ang mga ba- gong dating, sinásagilahan man ng bahagyáng pagkayamot ang direkter at mga pángunahing ar­ tista ay hindi silá makapagpaha- lata, nangakangiti lamang at ma- lugod ra binábati ang lahát pag- ká't nálalaman niláng mga wa­ láng malay ang mga "taga-nayon at galák na galák na silá'y mákita. Nang magpánaugan na upáng magsimula sa pagkuha ng pelikula ang mga dumating ay saka na- tiyák ng mga ito na sadyáng wa- láng kamuwáng-muwáng sa ga- yong uri ng sining ang mga taga- nayon ng T. Ang ibá'y hindi na halos kumukuráp sa pagmamasid sa mga artista at tila nangama- malik-matang kung paano. - Magandáng babae iyán! - anáng iba, nahg magdaán sa tabi nilá si Rosa Rosal, - kay-gandá ng balát at... anong haba ng pilik- matá! Ang ibáng hindi makatiis ay kumákalabit kahit sa damit upáng matiyák na silá'y talagáng gising at hindi nangángarap. Kung nahirapan ang direkter sa pagkuha ng pelikula ay dahil kay kapitáng Bestre na nanginginig nang mápaharáp na sa kámara at waláng tinig na lumabás sa bibig nang turuan ng kanyáng sásabi- hin, gayong sa itátanong ni Rosa Rosài kung maáari siyáng itawid sa kabiláng pampáng ang isásagot lamang ay: "Opo, sa halagáng sansalapi." - Artista na si Bestre ko - ang paghahambog ni kapitana Sepa sa mga kanayon, - pakinggán nin- yo at magsásalita. Dátapuwá't nang simulán at dapat nang sumagot si Bestre ay gumaláw lamang ang bibig ngu- 8 Lumalapit Na Ang Kapalaran Kay Nanding At Sa Malas Ay Maluluwas Síya Sa Maynila Upang Maging Mang-aawit ni't waláng tinig na lumabás. - Natátakot po ako diyán, eh! - ang sagot ni Bestre sa nagtá- tanong na direkter na ang itinu- turo ay ang "mike" na nakabitin sa kanyáng ulunán. - Hindi po ba maáaring alisin na iyán? mahinahong sagot ng direktor ba- gamá't nag-iinit na ang ulo pag- ká't iká-limáng ulit na ng maik- ling tagpong yaon, - ang "mike" pong iyán ang sumásagap sa in- yong tinig. Huwág ninyong pan- sinin, ulitin natin. - Hindi maáari, kapitán - ang Anupá't sa ika-anim na pag-ulit Kay-gandá ng balát at anong haba ng pilik-matá! - anáng ibá nang mákita sa hárapan si Rosa Rosài (nasa itaás). ay nakapagsalita nga si Bestre, nguni't pasulyáp-sulyáp namán sa kámara at sa mga nanonood sa kanyá, kayá't pinutol na namán at nang maging ika-siyám na ulit ay saka pa lamang nabuo. - Nákita na ninyo? - ang pag­ hahambog ni kapitana Sepa, - ma- husay si Bestre ko, pinauulit tu- loy ng direktor dahil sa naiina- man siyá sa kilos ng aking asa- wa. - Kailán kaya natin mápapa- nood? - ang tánungan namán ng mga kanayon. / - Málalaman natin - anáng ka-j pitaña; - tiyák namáng tayo'y áanyayahan pagká't kabilang na artista si Bestre ko! Anupá't papalubog na ang araw nang tumigil ang kuhanán at mag-uwian ang lahát. Nang gabing iyon... Sa pagtutulung-tulong ng la­ hát ay náiayos ang malaki-laki rin namáng looban niná kapitáng Bestre ukol sa paíátuntunang ini- handa pará sa mga pánauhing ar­ tista. Isinasapelikula ng LVN Tinatampukan nina ROGELIO DE LA ROSA MILA DEL SOL TONY ARNALDO Pinamatnugutan ni SUSANA DE GUZMAN - Kayo na po ang bahalang magpapaumanhin sa ano mang anting magiging kakulangan - ani Marina sa mga panauhin, - sabik na sabik po lamang ang mga ta- garitong makita kayo nang hara- pan kung kaya't nagkakagulo. - Sanay na kami riyan! - ani Rosa naman, - wala kang aalala- hanin, Marina. - Mayroon po kaming inihan- dang palatuntunan para sa inyo - ang patuloy ni Marina; - ina- asahan kong kami'y inyong pau- unlakan. - Mangyari pa! - ang sagot ng "leading man" na si Alfonso Cas- telvi, - anong or as? ILANG-ILANG
- Mámaya pong makahapunan - ang sagot ni Marina. - Oo - ani Rosa, - kung nári- riyán na silá'y tawagin mo kami. Tuwáng-tuwáng nanaog si Ma­ rina sa tindahan at ibinalita kiná Nanding ang pagsang-ayon ng mga panauhin. Masigláng-masiglá ang lahát habang nagsisipaghanda at nag- bibihis. Bahagya pa lamang nagpápaki- ta ang buwáng nasa kabilugan ay nagkákatipon na ang lahát sa loo- ban nina kapitáng Bestre. Huling nagsirating ang mga ar- tistang parárangalán. Sinimulán ang palátuntunan. Sumayáw ng polka siná Nan­ ding, Marina, Maneng at ang ka- sintahan nitong si Celia na ma- tagál djng nanatili sa Maynila at biglaan ang pagkakáuwi nang li- haman ni Maneng at ibalitang may kasayahan siláng idaraos. Masayáng-masayá äng sayáw nilá na sinásaliwan ng rondalya at áwitan ng mga kasama. Libáng na libáng ang lahát. Náhilingán namáng umawit si Bb. Rosa Rosál. - Paunlakán namán ninyo ka­ mi, Bb. Rosál - ang hiling niná kapitáng Bestre. Mahilig din namán palibhasa sa kasayahan kayá't nagtindig si Ro­ sa, niVakag ang kasintahan sa pi- nilakang tabing na si Alfonso at ahg wika: - Ipinakita ninyo sa amin ang sayáw ninyo ay ipakikita namán namin sa inyo ang sayáw na tan- ■OMN OKTUBRE 12, 1947 yäg ngayon sa Maynila - ang wika at nilapitan ang kinäroroonän ng rondalya. - lyäng katätapos nin- yong tugtugin ay baguhin lamang ninyo nang bahagya ang himig. Ganito - anyä, at saka inihuni kung paano ang ibig niyäng mangyari. Nang mätutuhan na ng rondal­ ya ay pumagitna na sila ni Al­ fonso at ang polka ay näuwi sa samba. Ang katuwaan ng lahät! - Mahusay na talagä! - anäng marami. - Mabait namän! - wika ng ilän, marunong makisama. Anupä't naging kasiyä-siyä ang säyawan. Bilang panghuli ng palätuntu- nan ay si Nanding namän ang umawit at ang ipinarinig niyä'y ang SARUNG BANGGI sa saliw ng tatluhan at ng rondalya. Nätahimik ang lahät! Ang kani-kaninä'y hindi näpa- pansing si Fernando Flores ay bi- nalingan ng tingin ni Rosa Rosäl at matamäng pinakinggän ang pag-awit. Ang nakikipagkuwen- tong direkter ay natigilan at ti- ningnän kung sino ang umäawit. Näpansin namän agäd ni Ma­ rina ang gayong pangyayari. Tuwäng-tuwäng kinalabit ang ka- tabing sinä Maneng at Celia at ang bulong: - Mukhäng naiibigan ang pag- awit ni Nanding - aniyä, - tingnän mo ang direkter at näpapakumpäs pa at pagmasdän mo si Bb. Rosäl at waläng kakuräp-kuräp. - Mäibigan sana nilä ang tug­ tugin ni Nanding - ani Maneng namän. - May palagäy akong naiibigan na - ang tugon ni Celia, - tahimik na tahimik silä sa pakikinig. Hindi pa natatapos ang awit ay tinawag na ni Rosa ang kani­ läng direkter: - Magandäng lalaki - aniyä, - magandä pa ang tinig, mukhäng pakikinabangan natin siyä, direk­ ter... - Ganyän din ang aking pala­ gäy - anäng direkter namän, - hindi ko akalaing magandä palä ang tinig ng binatang iyän, husto pa ang taäs at mabuti ang kata- wän. - Baka pakinabangan natin sa susunod kong pelikula - ang gilt na ni Rosa, - hindi ba't isäng pro- binsiyanong näpadpäd sa Maynila ang kasaysayan noon? Bagay na bagay ang lalaking iyän. Sumama ang mukha ni Alfonso Casteivi. - Masama na iyän, "darling" - anäng pängunahing bituing lala­ ki, - mukhäng ikäw na ang kumu- kuha ng mäkakapalit ko, ah! - Mainggitin ka namän - ang pairäp na sagot ni Rosa, - maäari ba namäng ikäw nang ikäw ang mäkatambäl ko, di pagsäsawaan tayo ng mga tao? - Baka namän ngayon pa kayo magkagalit? Kahiyä-hiya tayo sa mga tagarito - ang pagpapauna ng direkter, - huwäg ka nga na­ mäng seloso, Alfonso, - ang baling sa lalaki, - para kang hindi artis- ta. Hindi na kumibo ang lalaki ba- gamä't masama ang loob pagkä't kilaläng-kilalä na niyä ang ugali ni Rosa Rosäl. Kung makailan na §iläng nagkagalit at nagkäkaba- ting muli kapäg hindi na siyä ma- katiis. Siyä na rin ang nanunu- yo. Natapos ang pag-awit ni Nan­ ding! Unang pumalakpäk si Rosa at sinundän ng lähät. - Tawagin mo - ang hiling ni Rosa sa kaniläng direkter, - papa- rituhin mo at nang mäkausap, na­ tin. Tumalima namän ang direkter, palibhasa'y sadya siyäng naghä- hanäp ng bagong mukha sa pini- lakang tabing at isä pa'y naging ugali na niyä ang sumunod sa mga hilig ng pängunahing bituin ng kanyäng samahän. - Nilapitan na ng direkter si Nanding - ang galäk na galäk na wika ni Marina kinä Maneng at Celia, - naku, magkapalad sana, mäipagbili na sana ang kanyäng tugtugin. Nang manaog buhat sa inihan- däng tanghalan si Nanding at ya- yain ng direkter ay dinaanan ang kanyäng katipän, hinawakan sa kamäy at ipinagsama sa kinalihk- muän ninä Rosa at Alfonso. Noon lamang näpansin ni Rosa ang matamis na pagtitinginan ni­ nä Marina at Nanding. - Näpakahusay mo paläng uma­ wit, ano ba ang pangalan mo? - (Nasa pah. 17 ang karugtong)
MOBELA tu IÑIGO ED. REGALADO - xvn - Napatunayan Ni Dr. Arcelón Na Si ■UlATAGAL na hindi kan si Martín at nagkáimi- si Dr. Ar- Martin Ay Nasa Kalagayang Marupok Ang celón. Ang mapanuring matá ng manggagamot ay nakapako sa ka- haráp na noó'y pinagdirimlán ng mukha, nakapatong sa mesita ang dalawáng siko at ang baba'y na- kasalalay sa dalawáng palad. Ba­ gamán tila hiyáng-hiya si Martín sa panauhin niyáng manggagamot sanhi sa di-hiníhintáy na asalin "ni Selina, si Dr. Arcelón ay pana- tag na panatag sa pagkakáupo at parang waláng anumán sa kanyá ang gayóng pangyayari. Náipag- pasalamat pa nga ng manggaga­ mot ang ¡nasal pa yaón ng ba- baing nagawa niyáng kasangka- pan sa pagpapagalíng kay Martín pagká't siyá'y nagkaroón ng isáng pagkakátaón upáng ang lalaking itó, na inalihan ng di-mabuting sakít, ay kanyáng mápakiramda- mán. Kaya, pagkatapos na ma- síd-masirín si Martín, si Dr. Ar- celón ay nakagawa ng isáng hi- nuhá: na, si Martín ay hindi pa gaanong mabuti; kahalimbawa niyá'y sigáng namatayán ng apóy na may máilnit pa ring baga na pag násagilahan ng malakás na hangin ay sápilitáng magdíringas. Sa matagál na ring karanasán ni Dr. Arcelón at alinsunod sa kanyáng masinop na pag-aaral sa sakít na nagíng sanhi ng kanyáng mga katangian ay lubós siyáng na- niwala na ang isáng gaya ni Mar­ tín, na gumalíng dahil sa kahima- lingan sa isáng babae, ay nagiging isáng lalaking marupók, ang puso at nagkákaroón ng isáng talusa- líng na ugali. Kalooban Bagama't Di Nakalilimot Sa Asawa Pará sa kanyá, kay Dr. Arcelón, ay di nga kataká-takáng si Mar- tí'y magíng dalá-dalahan ni Se­ lina, magíng bilanggo sa puso nitó at kung may máisip na isáng ba- gay ay daglíng málimutan sa isá lamang ngiti ng babaing kinahi- malingan. ' Nagpakaingat niga si Dr. Arce­ lón sa pakikiharáp kay Martín. Hind! mabuting biglaín itó pag­ ká't maáaring sa di-hiníhintáy na sandali ay pag-alaban ng loób at pagsiklabán ng damdamin. Bukód Isinúsumpa ko ang oras na ipinag kita naming muli. - Doktor - anyá, - hiyáng-hiya akó sa inyó sa ¡nasal ni Selina. 10 (Copyright, Manila, 1947) sa rito'y nápakiramdamán niyáng si Martín ay may isáng pusoAg mahilig na totoó sa lahát ng mi- námahál niyá sa buhay. - Nápakadali niyáng akayin sa landás na patungo sa pugad na sarili - ang sa-loób-loób ay násabi ni Dr. Arcelón. Malakás na nápabuntúng-hini- ngá si Martín. - Doktor - anyá, - hiyáng- hiya ako sa inyo sa ¡nasal ni Se­ lina. Isinúsumpa kQ ang oras na ipinagkita naming muli. Oo ngá't siyá ang babaing káuná-unahan kong inibig, nguni't si Gundíng at ang aking dalawáng anák ang ta­ nging may pitak sa aking puso. Marahil ay nagtátaká ang marami kung bakit akó'y napagapos at su- kat sa mga bisig ni Selina, ngu­ ni't di nilá nababatíd na talibug- so lamang ang buhól ng aming tali. Nápamangá si Dr. Arcelón. Ang mga pangungusap na yaón ni Martín ay ganáp na nagpahiwa- tig sa kanyá na itó'y madalíng mahihikayat upáng manumbalik sa kanyáng pinanggalingan. Ka­ ya lamang nagkákagayón ay sa- pagká't umíiral ang karupukán ng puso at ang kahibangán sa mata- mis na alaalang pinapanariwa ng isáng pagkakátaón. - Wala kang dapat alalahanin - ang pangitíng wika kay Martín ni Dr. Arcelón, - hindi akó bago sa lakad ng mundó at alám ko ang ugali ng mga babaing kaha- lintulad ni Selina: dahil sa pag- ibig na malaong nákuyóm sa puso ay nagiging mainit sa kaniláng pagmamahál. - Nguni't ang init na iyá'y na- ILANG-ILANG
Irasusunog sa Isäng pag-Ibig na hindi kanyä- - itinugon ni Martin na ang mga matä'y nanlilisik. - Magparaän ka ng araw - tu- gön ng manggagamot, - sa akala ko'y mätututo kang lumabäs sa isäng bagay na iyöng pinasukan; kung papaanong waläng gusöt na di naäayos ay gayunding waläng taling di nakäkaläg. Näpatindig si Martin. Sa isäng panig ng bintanang libid ng mga rehas na bakal ay näpasandig, na ang mga matä'y ipinuköl sa da- kong näpakalayo na wari bagäng nagbäbakä-sakaling mätanäw ang bahay na kinäroroonän ng kan­ yäng asawa at mga anäk. Näpa­ tindig din si Dr. Arcelon at pu- miling kay Martin sa tabi ng bin- tana. Nasisiyahäng lubos ang mang­ gagamot sa lahät ng näpapansin niyä kay Martin. Higit sa lahät ng pagkakätaön ay nalubös nga- yön ang kanyäng paniniwala na ang tanging nagiging kakulangän, upäng ganäp nang maging maali- walas ang pag-iisip ni Martin, ay ang mäbalik siyä sa piling ng la- long pinakamämahäl niyä sa buhay. Hindi oras ay näipanata tulöy ng kanyäng sarili na iisip siyä ng lalong mabisang kaparaa- nan upäng magkälimutän ang da- lawäng sa kasalukuya'y nagtäta- masa sa isäng ligayang hiräm la- mang. Waläng anü-anö'y nätanäw ni Martin ang awtong kinasäsakyän ni Selina. Bigläng nagbalik sa dating kinauupän na sinundän na- män ng manggägamot na suman - daling naligalig sa pag-aakalang inalihan na namän ng dating sa- kit ang kanyäng kaibigan. - Bakit? - ang näitanöng ni Dr. Arcelon. - Dumärating na si Selina - iti­ nugon ni Martin, - magpatuloy ta- yo kunwa sa ating pag-uusap at huwäg nating ipamalay sa kanyä, bahagya man, na nälalaman na­ ting sinusian niyä ang mga pinto. Näpangiti lamang si Dr. Arce­ lon. Di'naglipat-saglit at näramda- män na ng dalawä na si Selina'y nagpakaingat sa kanyäng pagka- käakyät. Näramdamän din ni- läng nang umakyät ay dahan­ dahang sumilip sa susiän ng pin­ to at kapagkuwä'y binuksän itö, sa pamamagitan ng susi, at buöng kasiyanäng-lööb na humaräp sa dalawä. Ang dalawäng dinatnän ay nagkun"'a namäng tila pa nä- gulat. - Hindi' ko mälaman - ang na- tutuwäng wika ni Selina, - kung näpakahaba ng inyöng pag-uusap o näpakadali ng aking pagkakä- uwi. - Alin man sa dalawä! - ang tugön ni Martin; - nagtagäl man kamt sa pag-uusap o näpadali ka sa pag-uwi, ang totoö'y närito ka nä! - E anö ba, doktor - malugöd na baling ni Selina sa manggagamot. - nagkähusay na ba kayö sa in­ yöng pinag-usapan? OKTUBRE 12, 1947 - Oo - ang sagSt ng manggagSK mot, - at kupg akö'y dinatnän mo'y sapagkä't sinunöd ko ang iyöng bilin na huwäg aköng uma- lis nang di ka pa dumärating. - Maraming salamat, doktor; tunay nga paläng kayö'y isäng ta- ong lubos na mapagbigäy-loöb... Näpansin ng manggagamot na ang lagäy ng kalooban ni Martin ay ibä kaysa kani-kanina lamang. Sa pagdating na yaön ni Selina ay naging isä siyäng parang kor- derong maamo. Nawalän ng sig- lä at kung itingin ang mga matä'y parang humihingi ng awa sa kan­ yäng tinitingnän. Ayon sa paki- wari ni Dr. Arcelon ay umiral na namän kay Martin ang karupu- kän ng kanyäng puSo sa haräp ni Selina. Nguni't ang manggagamot ay di nagpahalata. - Yamang närito ka na, Seli­ na - ang wikang sinabayän ng ba- nayad na pagtayo, - ay äalis na akö. - Abä, at tila yata nakasama pa ang aking pagdating... - ang pa- tapöng sabi ni Selina. - Hindi sa ganoön... - itinugon ng manggagamot at kinuha ang sumbrero, - may mga pasyente pa aköng bibisitahin. Pagkaalis na pagkaalis ni Dr. Arcelon, di pa marahil hakasä- sakäy itö sa kanyäng awto, ay isäng halakhäk na mapagtagum- päy ang halos ikinägulat ni Mar­ tin. - Bakit, anö ang nangyari? - iti - nanöng sa humalakhäk. - Wala - ang masayäng sagöt ni Selina; - nguni't magsabi ka ng totoö, Martin, nang akö ba'y ma- kaalis na'y wala kayöng näpunä ni doktor? - Wala, anö iyön? - Talagäng wala?. - Wala nga! Humalakhäk na namän si Seli­ na. - Nang akö'y dumating at bago pumasok - ang wika uli, - wala rin ba kayöng näpunä? - Wala rin. - Kay-hihina palä ninyö! - ang wikang sabäy tawa. - Bakit, anö iyön? - Tingnän mo. At binuksän ni Selina ang kan­ yäng bag, kinuha ang susi, tinu- ngo ang pintuan ng silid at binuk­ sän. Pagkabukäs ay pinagmasdän si Martin. At muling humalakhäk. - Anö ang ibig mong sabihin? - ang nagkükunwaring tanöng ni Martin, - hindi kitä mawawaan.;. - Kung gayo'y ipaliliwanag ko sa iyö. Nagbalik si Selina, matiwasäy na naupo sa silyang kaharäp ng kinauupän ni Martin at matapos na tawanan itö, ay... - Sinusian ko ang lahät ng pin­ to, bago akö umalis - ang wikang nakatawa? - At bakit? - Sapagkä't ibig kong matiyäk (Karugiong ng nasa pah. 35) MGA ORASANG TUNAY NA KAHALIHALINA .. J ANG LAHAT NG ORASAN AY ANG URI PINANANAGUTAN PILIPINAS JEWELRY S WATCH STORE 233 CA"RieOO . 0UIAPO . MAY NIL A May Tagapagrkumpuni JOSE P. SILVERIO Dalubhasaitg* Relohero at Alahera May 20 taong kara- nasan 11
ALBERTO SEûlSmüADO CHE SIYA, si Mercedes - ang magan- long pantas sa uri ng palabas na da, kaak.t-akit, at may "mga ito, ang walang anu-ano'y duma- matang may takip-silim"-^ - ay ting sa Pii pinas buhat sa bayba- isang prima donna. May isang yin ng Pasipiko at Haway. Suma- pi siya sa. may-kapakanan sa sine- panahong lumabas siya sa opera matograpo, at sa isang tanging at naging walang katulad nang dulaah - sa dating Opera House - siya'y maging Madame Butterfly itinanghal ang tanging palatuntu- sa walang kamatayang likha ni nang nagsasarili: ang bod-a-bil ng Puccini. Pagkatapos, ay naging mga bod-a-bil sa Pilipinas! Dito ' Mutya ng Dulaang-Tagalog at na- napasama si Mercedes; sa katu- ' mayani sa mga zarzuela. Dilag, nayan ay siya rin ang itinanghal gandà, sining ... at sa iba- na prima donna .at tinagurian pang ' baw ng lahat, ay nasa kanya pa Madamme Sweetness. "ang mahwagang pipit sa lala- munan". Kaya't_ isang daigdig * * . # ang kanyang tahanga. Isang huk- bo ng kabataan ang kanyang mga alipir ! Kaiba si Mercedes sa ibang ka- baro niyang artista. Habang nag- tatagal at lumalaon ay lalong na- giging mayaman at makapangya- rihn ang kan yang ting. At, hin- di lamang ito: lalo siyang main- lag kung nasa tanghalan! Kaya't kay dami hg pusong kanyang nabibihag. Ang isang - baliw na asendero sa Timog, halimbawa, na gabi-gabi, halos, ay nanonood ng palabas at nagipg panata na ang: matulog sa ibang b'lang, nguni't hindi sa bilang na siya na - si Mer­ cedes na ang tumutupad. Nguni't hindi maaaring mana- tili( sa habang panahon ang pana- nagumpay. Dumating ang kagila- lasan ng Hollywood sa Pilipinas: ang s'nematograpo, sa unang pag- kakataon, at nahibang agad ang kabataan. Nang lumaon ay ang buo nang bayang dati'y tuma- tangkilik sa sariljng dulaan! Di­ to na nagsimula ang pagkaubos ng salapi ni Mercedes, at kasabay ', n yan ay ang pagkawala ng kan­ yang mga tagahanga. Saka... hindi ba may. isang pantas na nag- sabing - "Tumawa ka't mak'kita- wa sa iyo~ ang daigdig; lupmha ka't ikaw lamang ang luluha!" Ipinagtapát ng mapagpatawáng payaso ang banal na lihim ng kanyáng puso, nguni't nápatawá lamang si Mercedes. di na niya napunang siya'y naka- gayak ng Pierrot, noon. ' Hindi na niya napunang nanlalaki ang bibig n.ya sanhi sa makapal na kulapol ng pula at bahid-bahid ang kan- yang mukha sa lalong ' makapal Kung saan naroon ang Luning- ding pahid ng albina. Ang Paya- so, si Renato, ay nághihimutok, ilang' saglit pa, bago itaas ang tsbirg. ay iniifrg niya; marahil, kung hin­ di îsang kabulaanan o paghamak sa isang dakilang alaala, ang pag- ibig na ito'y higit pa sa iniukol sa kanyang nasirang ina.
Sa katotohanan, h'ndi salaping kinikita niya ang nakasisiya sa kanya. Mahal niya ang 'kanyang sining ang kanyang sining sa pag- f apatawa: sa paglunas sa sugat ng puso, sa pagdaramdam, at sa lahat ng mahayap na damdamin ng tao! Datápwa't nasa kaugna- yan ni+o kung bakit siya lalong nagig'ug katang;-tangí sa lahat ng Payaso: nasisiyahan siya. na­ daran-, a niya ito at parang náki- kita ang langit ng kaluwalhatian kung sa pagtupad niya'y natata- wa rin si Mercedes. ♦ ♦ * ning aydoon din naroon ang pa- nginorin; Hindi batid ni Mercedes Sa inabili" na takbo ng panahon na kahalubilo niya sa paglabas at at ng mga pangyayari, ay naisi- art sta ring katulad niya ang sa pan ng isang empresaryo àaka ng niula't mula pang sila'y magkaki- ìàa pang may-nri - ng isang sine-; lala't magkatagpo dahilan sa ta- matograpo na pasinayaan ang ti- waS ni Talia - noong una pang natawag nilang bod-a-bil. May pa- ang dulaan ay nasa karurukan ng lagay silang hindi dapat na mai- pagmamah^l ng madia - ay nag- ingat na ng lihim sa dibdib - ng nip ang mga mawilihin sa pini- lakang tabing na laging "aninong dakilang lihim ng kanyang nag- gumagalaw" na lamang ang naki~ ibig! At, ang umiib'g na ito ay kita sa isa o isa't kalahating oras walang iba kundi.si Renato, ang na pag-aaliw. Kaya't, walang ini- Pavaso, na nasisiyahan sa pagtu­ wan sa tinatawag na intermedio. pad, hindi sapagka't napasasakit ang hod-a-bil ay pinaainayaan nga niya ang tiyan ng madlang nano­ sa Maynila. hood, kundi napatatawa si Merce­ des. - Mercedes, kailangan mong n'abátid. Bago ako mamatay ay dapat kong ipagtapat na in'ibig kita. Napagulantang si Merce-les. Ngum ti at minasdan ang Payaso, sa katauhan ni Renato: - Diyos ko, Renato, hanggang d to'y nagb'biro ka. Pinatatawa mo na agad ako! Minsan, makalawa at kung ilang ulit, na sa I kod d'n ng te- Hindi talagang makapagdaram- Ion ay ipinagtapat niya ang kan- dam siya, may askad man at pait, yang pag-ibig kay Mercedes. Ga- kung iasapin niya ang ipinangu- ya rin ng dati, nagtatawa'lamang ngusap ni Mercedes. Si Mercedes ito at itinuring na siya'y nagbi- Hindi nagdamdam si Renato. Gaya nang lahat ng bagay na r.ababago sa panlasa, ang bayng mhiligin sa sine'y madali namang naakit ng bod-a-bil, At, isang la- * " Sa likod ng telón, isang gabi'y hindi nakapagpigil si Renato.. Hin- 11 ILANG-ILANG
Bird. Subali't gaya rin ng datl, hind! nagdaramdam si Renato, bagkus lalo pang naging rnasugid siya at itinuring na ang kanyang hakbargin sa pagsamba sa Mutya ng Bod-a-bil ay isa nang panata. - Iniibig kita at iibigin kailan man! - wika ng Payaso, ni Renato. - Kahit ako'y may kasintahan? - tanong ni Mercedes na waring nagpapasakit sa Payaso. Apar na taon, at ang Dlyoa ay hindi nakalimot sa bayang dating at dating ang mang-aalipin, ga- yong isa namang bayang bayani. Sa kanyang mapaghimalang biya- ya, ay nakalipad din ang kajapati ng kapayapaan na taglay sa tuka ang dahon ng luwalhati. Nakapa- sok na rin, sa wakas, ang huk- bong Amerikano, at nabawi ang lahat ng inagaw ng mananakop. Äng Bawa't Guhíf Ng Panulat Ng Tadhísna Ay Batas Na Sumasaklaw Sa Buhay Ng Lahat Ng Kinapal. dayuhan at Filipino ang nagsama, nguni't nasa likuran ang mapag- imbot na hangarin sa negosyo. Mapatay ang sariling dulaan, hanggang sa kahulihul hang bod- a-bil kung maaari. Kailangang mabuhay at manatili ang mga lik- ha ng Hollywood! sa mga mata, bago hinagkan si Renato. - Huwag kang lumuha Merce­ des. Sa harap ko pa naman, isang Payaso - ang iyong Payaso! - pa- kiusap ni Renato. - Kahi't na! - ang sagot na pa­ rang walang ano man ng Payaso. - Sukat ang isipin kong hindi ka namamatay sa aking puso! Hindi mananakaw ang iyong alaala doon, kailan man -.. Nguni't, kahabag-habag ang Mayn la! Kung ano ang larawan nito ay siya ring larawan ng bu- hay saan man. Kaya't si Mercedes, may luha man ang mga mata'y ngumiti rin! Tumawa, humalakhak.. .hanggang sa mápag-isa si Renato, ang Pa­ yaso: nag-iisa sa karimlan, anang isang Makatang tumutula sa wi­ ka ni Çervantes. Paano'y wasak na nga ang pu­ so ng lunsod ng ligaya't kapala- ran... Halos ay kaluluwa na la­ mang ang tumatangis sa kanyang 'kalansay, na nakalarawan sa du- rug-durog at wasak na mga gusa- ling walang nalabi kundi ang ba- lu-baluktot at kalawanging bakal na pinmsala ng dabas at lupit ng mga punió at bombang pamatay ng magkabilang panig na nagpuk- saan. Nguni't ang Payaso, si Renato At, si Mercedes ay humalak- *ay may ibang damdamin. May palagay siyang hindi siya dapat na sumama sa pangkat ng mga artista; sa katotohanan, ay tu- manggi na s'ya sa pagsama, ba­ gamán pati si Mercedes ay humi- kayat sa kanya at ipinarinig ang magandang kinabukasan sa pinila­ kang tabing. hak... pagkatapos, ay nagsabing: - Nagbibiro kang lagi sa akin, Renato. Baka sumakit m jiaman ang aking tiyan. ♦ ♦ * $ Diyan na nagkah'walay ng lan- das si Renato at si Mercedes. Ang una'y ayaw na magtaksil sa sari­ ling sining, ang ikalawa'y nagsa- samantala sa pagkakataon, dahi- lan sa pagpapahalaga sa kanyang katangian. at kagandahan. Nang lumaon, si Mercedes ay laging naaanyayahan sa iba't ibang pagtitipon. Iba't ibang ka- sayahang pangìipunan ang nada- • - Hindi maaari, Merced-es, hindi luhan niya, sapagka't naging ba- hagi iyon ng kanyang kabantu-. maaari! Pabayaa/i mong ako'y maging palatandaan man lamang gan. Sa katotohanan, ay ang em- o mging krus ng namatay nating presaryo pa ng dulaan ang naka- dulaan. pagsabing: "Huwag kang tatang- gi, Mercedes; lahat na iyan ay tagatangkilik nat''n at may puhu- nan ang Han sa ating pelabas!" ♦ ♦ * Sa lansangan ng Maynila ay mahaba ang hanay ng nagsisi- asa sa rasyon ng hukbo. Lalong marami' pa rin ang umaasa sa ka- wanggawa.. Walang tahanan, wa- lang makaih, walang mapagkaki- taan. At, sa ibabaw niyan, ay ang himutok at luha ng mga ulila! Sa kabi-kabila'y mapapansin ang la- rawan ng bayang nagdaral'ta at nagpupumiglás upáng makaba- Matuling nagdaan ang mga araw, buwan, at taon. Pagkatapos ay dumating ang "talaga ng Diyos". Ang Digmaan! Sino ang hindi masasaklaw ni Marte? Na- tigil ang hanap-buhay. Napatigil ang dulaan. Buhay, dugo, luha, paghihikahos, pagdaralita, pama- ngon sa kápanganyayaan. mulubi... iyán ang tánawin, sa- mantalang ang Kalansay na may Talukbong na Itim at may Kala- wit ay nag-iiwan ng bakas saan man. * " - Renato, akala ko'y iniibig mo ako. Hanggang sa huli'y nagbibi- ro ka pa. - ang wika ni Mercedes, na nakatiyak sa paghihirap na da- rating kay Renato, sa harap ng gayong paninindigan. Bunga niyan, si Mercedes sa bibig din ng mga artista, ay lu- militaw na may laging kasama, diumano. Kung magkabihira ña­ man, ay may id:narating na bali- tang diumano'y minagdamag s la ni gayón o ganito sa isang klub na panggabi. ♦ " * - Mercedes, magkahiwalay man tayo'y... .hindi ka rin mamama- táy sa aking puso. Kailan man! - Pahayag ni Renato, bilang pahimakas. Sa simbahan - sa matandang simbahan ng purok na matao - ang simbahang kalansay na la­ mang n'g nakalipas, nguni"t sapi- litang tinagpian at inayos nang bahagya upang may masilungan (Nasa pah. 39 ang karugtong) "May tainga ang lupa't pakpak ang balita," anang kawikaan, ngu­ ni't si Renato, áng Payaso, ay nagtatawa lamang. Ayaw siyang maniwala. Hindi siya makapanini- wala! May pananalig siyang si Mercedes ay matalino. Hindi ni- ya ipagagayon lamang at sukat áng kanyang kapurihan. Saka, sa kabila nito, ay ano kung magka- gayon man si Mercedes? Hndi ba iniibig niya si Mercedes? Oq, ini- ' ibig niya si Mercedes, kahi't sa käsawian nito! At, sa habag at pagdáramdam ni Mercedes,, ay nangilid ang luha Apat na taon halos na nasa bu* hay at kamatayan ang lahát. .At siya'y patuloy, patuloy sa pagpapatawa, sa pagtupad ng kanyang tungkulin sa tanjhalan. Kailangan niyang maaliw ang ba­ yang nagdaralita, ang pusong nagdaramdam, ang kaluluwang naulila. At, sa pangitain sa iba­ baw niyan, ay dumarating sa kanya ang halakhak, hindi ng nagsisipanood, kundi ni Mercedes. Iyan ang kanyang s'gla, buhay at pag-asa. * At, ang maliit na pangkat ng mga artista sa bod-a-bil/ na iyon, hindi naglaon, ay naging isang pangkat na ginamit sa pagyari ng pelikula rito. Sa madaling sabr, buhat sa dulaan, ang pangkat ng mga artistang iyon, unang-una na si Mercedes, ay naging artista na sa pinilakang tabing. Puhunang Sa iabás ng simbahang ito'y marami ang naghanay na pulubi. OKTUBRE 12, 1947
Nagsilikus Ang Mga Mamamayan Sa Mga Nayon At Bukirin Upang Makaiwas Sa Kalupitan Ng Naninibasib Na Kaaway Ang mga naninirahan sa tabi ng kalsada ay nangagsisilikas sa malalayong nayon ai nagsisiiwas sa malulupit na kaaway. U Uka-40 Labás) BAJALA pang kalahating oras na nakakákain silá nang máta- nawán ng mga aluwagi ang unang bugso ng mga nagsisilipat buhat sa kalsada na pinangungunahan niriá Victor at Dalmacio. - Kay-daming tao nito! - ang näsabi ng isä sa mga karpintero nang mätanäw ang mahabang hanay ng mga babaing may mga sunong na balutan at kilik na ba- ta ang ibä at may akay na kani­ kaniläng anäk ang karamihan at mga lalaking may kani-kanyäng pasäng dalä-dalahan. Pati si donya Mameng ay na- kidungaw na rin sa närinig sa mga nagsisipag-usap sa ibaba. Tuma- näw siyä sa dakong pinagbubuha- tan ng hugos nang mga taong nagsisilapit sa kaniläng kinalalag- yäng pook. Näalaala ni donya Mameng ang ayos nilä nang nanänaog na ng bahay na lahät ay may daläng kung anu-anong balutan upäng ilulan sa awto. Nililingon pa nilä nang manakä-naka ang nagläla- gabläb na mga gusaling pinabag- sakän ng mga bombang panunog ng mga kaaway. - Ganyän din ang ayos namin nang tumakas sa Maynila - ang näsabi ni donya Mameng sa kan- yäng sarili. - Kay-hirap nga namän ng digma' - wika namän ng Ina ni Mira na nakipanood na rin sa ayos ng mga hiräp na hiräp na nagsisilipat na mga tao. - Talagä! - sang-ayon namän ni donya Mameng. - At hindi ko mälaman ang mangyayari sa mga kabuhayan namin sa Maynila. - Lalo na kami! Waläng na- iwan kundi si tandäng Gilmo na dahilän sa katandaan ay mabuti na lamang sa waläng makätingin sa aming mga kabuhayan. Kung sä bagay ay näilabäs na lahät ni don Mateo ang kanyäng salapi sa banko noon pa mang sa pakiwari niyä'y hindi hähantong sa mabuti ang pag-uusap ni Ku- rusu at ng matataäs na pinunong Amerikano sa Washington. Noon pa'y masama na ang kanyäng ku- tob. Sa takot na baka abutan ng mga panibagong utos ang kan­ yäng angaw-angaw na kayama- nang nakalagak sa banko ay ini- labäs na ito at ang kanyäng mga pangangalakal ay hinaplit niyáng matuos na lahát, kayá't ipinag- bili kahit na sa murang halagá. Ang kaunting nálabi pa ay ipina- migáyniyá sa mga mámamayán. Mainam na iyon kaysa abutan ng mga kaaway at magamit sa kani- láng pakikilaban. Kaya nang masok ang mga ha- pon sa Maynila, ang malaking bahay-kalakal ng mga Valdiña ay isáng gusaling linís na linís. Bago nakipaghiwaláy si don Mateo sa kanyáng mga kawani ay pinabaü- nan niyá ang mga ito ng malala- king halagá nang araw na sala- kayin ng mga hapon ang Pearl Harbor. Alám ni don Mateo na iyon na ang simula. At ang pagkakálikas nilá sa Katakti ay kanyáng ikinatuwa, sa- pagká't dahil sa may anák siyáng nasa Amerika ay maáaring ma- ging mitsá pa ang gayón ng kan­ yáng bu hay na sa katandaá'y nais niyáng maparaán sa katiwasayán at kapanatagán. Hayuk na hayok sa gutom si Víctor nang dumating at ilapág sa may hagdanan ang kanyáng pa­ san. Pawisáng-pawisán din sa ha­ ba ng kaniláng nilakaran at- sa gayong init ng araw. - Magsikain na kayo! - ang v/I- ka ng iná ni Mira na inutusan si Serya na ipaghain ang dalawá. Kilalá i.iláng lahát si Dalmacio sapagká't sa amá nito nilá ipina- tago ang kaniláng mga daláng awto at nang hindi masamsám ng mga kaaway. - Nguni't bakit bagá maraming nagsisilikas na pagawi rito? - ang tanong ni donya Mameng nang nagsisikain na ang dalawá. - Nasa kalsada na po ang mga hapon! - ang sagot ni Masyong. - Diyán sa Bustos? - Opo! - Naku, Santísima, diyata? - Opo at kaya nagsisialis ang mga tao sa kani-kaniláng bahay ay... - ...ay ano? - tanong ng hindi na nakatiis na matandáng babae. - May ginahasa raw pong babae sa may patubig. .Baka raw po ang mga dalaga ay gawán ng hin­ di mabuti ng mga kaaway kaya lahát ay nagsitakas. - O, ay pati lalaki ay nagsisialis din, bakit? - Mangyari po - ang paliwanag din ni Masyong, - ay may isáng matandáng sinaksák ng bayoneta. ILANG-ILANG
Wfemakbt pp ang Mhät tut ha" bawa't lalaki ay pagpapatayin. - DiyÄ na mahabagin! Nguni't bakit namán sinaksák na lamang at sukat? - sabád ng iná ni Mira. - Nanghihingi po ng manok o 8a tuwirang sabi ay hinuhuli na nang waláng sabi-sabi ng hapon ang manok ng matanda ay tumu- tol ito. Sapát iyon upáng patayin ang kahabág-habág. , - Mga wala paláng puso ang mga taong iyán - ang wika ng ma- tandáng babae. Noon ay daán at daán ang mga nagsisilikas na mga tao. May lu- málampás sa kinalálagyán nina don Mateo at may mga tumitigil sa kahit aling bahay ng kaniláng kakilala. Bago lumubog ang araw noon ay punuan na ang lahát ng bahay. Pati mga silong ay nagkaroon ng tao. Ang bisita ng nayon ay nag- sikip din sa dagsa ng mga nag- bubuhat sa kalsada. Hindi ang Katakti lamang ang nagsikip sa tao. Ang mga nayon man ng Lis- yada, Malawak, Kamatsilihán at pati na ng Manatal, Bagung- baryo, Puláng-lupa at iba pa ay tinakbuhán na rin ng mga guli- iát na mámamayán; Hapon na nang mápansin ni don Mateo ang mga nangyayari, sapagká't nagkáwilihan silá ng pag-uusap ng amá ni Mira ukol sa ibá't ibáng bagay sa kalakal, pulitika, digmaan, kabuhayan, pag-aanák, paglalakbáy at iba pa. - Victor! - tawag ni don Mateo. - Po! - sagot namán ng tsuper. - Tawagin mo si Ninoy at ibig ko kayong mákausap na dalawá. - Opo! - ang tugon nitong noon din ay nanaog. Hinanap niyá si Ninoy na kahit na tsuper ding naglilingkod sa mga Valdifia ay may gulang kaysa kanyá. Nákita ni Victor na ang ipina- háhanap ni don Mateo ay kaku- lupon ng mga aluwaging naghá- haplit sa pagyari ng bahay na li- lipatan nina Ida. - Ipinatátawag ka ni don Ma­ teo - ang wika agád ni Victor. Magkasabáy na nanhik ng ba­ hay'ang dalawáng tsuper. - Umupo kayo rining dalawá. Ibig ko kayong mákausap ukol sa mahalagáng bagay. Umupo namán ang dalawá sa magkaiapit na silya na kaharáp ng kinaluluklukán ng matanda. - Inibig kó kayong mákausap upáng balakin ang isáng mahala­ gáng bagay na may kinálaman sa ating kabuhayan at sa digmaang ito. Nápakunot ang noo ni Victor sa nárinig. Námamanghá namán si Ninoy sa gayong tila mahalagáng"bagay na sa kanilá isinásangguni. - Ang digmaang ito ay tila magtátagál - ang simula ni don Mateo sa paksáng siyáng sanhi ng pagkakátawag niyá sa dalawá. - Nguni't malakás po ang Ame­ rika - ang pafang tutol ni Victor. - Iyán nga ang sanhi kaya ito y maáaring magtagáL OKTUBRE 12, 1947. - Ay m" po ang inyong bíná- balak? - ang náitanong ni Víctor. - Mamimili kayo ng maraming palay. Sa buwáng ito ay gágapa- sin na ang panlahát na ani. Ibig kong kayo'y lumibot sa paligid- ligid ng pook na ito upáng maka- pamili ng palay. Matapos lamang ang bahay na iyán, ang ipasusu- nod kong ipagawa ay kamalig ng palay. Mainam na ang nakahan- da sa lahát ng pangangailangan. Hindi ratin makakain ang sala- Pt - Panáy na palay na po ba la­ mang ang kailangang bilhin? - ang tanong ni Ninoy. - Hindi lamang palay ang kai- langan natin. Nábabalitaán kong sa lupang Bigaá na hindi kála- yuan dito ay maraming mapapa- miling mga baka. - Aalagaan po? - ang patanong na wika ni Ninoy. - Mangyari pa, upáng kung ka- ilán kailahgan ay saka mákatay at máiulam. - Sino po kaya ang sásama sa amin sa paggala-gala sa mga na- yong kalapit ay sa wala namán kaming mga kakilala sa pook na ito? - patanong na may alinla- ngan ni Victor. - Pinagmagandaháng-loob na rin lamang tayo ng tatay ni Dal­ macio ay pakalulubusin na mara- hil ng mabait na matandáng pa- samahin sa inyo ang kanyáng anák! - palÄvanag ni don Mateo. - Nguni't kailangan "din, itáy, na magkaroon tayo ng maraming manok, - sabád ni Ida na nakári- nig sa usapan ng tatlong lalaki. - Mainam na ang tayo'y may ma- nukan. Kami ni Mira ang mag- áalaga! - ang nagágalák pang dugtong. Kinábukasan din ay lumakad ang tatlo. Hindi pa man gapás ang palay ay nagbigáy na ng mga paunang bayad sa maraming na- kipagkásundong silá'y pagbibilhán ng mga ito sa araw na matakal ang kaniláng mga kahati. Bukod sa gayón, ang mga may-lupa man namáng pinabalitaan ng kani- kaniláng kasamá ukol sa pamimi- li niná Victor at Ninoy ng palay ay nagsipayag ding magsipagbili ng bahagi ng kaniláng mákaka- parti, yamang ang ani ay hindi namán máiuuwing lahát sa kaba- yanan. Ang magkaibigan namáng dala- ga ay tuwáng-tuwa sa pagpalaot sa initan at pakikisalamuha sa nagsisigapas ng palay sa malapit sa kaniláng táhanan, nang su- mapit na ang linggo ng paggapas. Nagkákagulo man sa mga kal­ sada na dináraanan ng mga ka- way na nagsisirating nang bugsu- bugso sa ibá't ibáng bayan, ang mga nasa bukid ay patuloy sa ka­ niláng pagliligpit ng palay. Ináagapan nilá ang mahalagáng biyayang itong siyáng máipagtá- tawid buhay kapagka naging to- toong maselan ang lagáy ng pa- nahong nilikha ng digmaan. Ang magkaibigan ay kapuwa^ nakaplndong ng sutláng panyong hftbtng Baliwag at nakikihala- hala sa mga nagsisigapas. Tigás na katuwaan ng mga dalagang- bukid sa hindi kasanayang huma- wak ni Ida at ni Mira ng pangga- pas. Nguni't ang dalawá, lalo pa ang una, ay nakásumpong ng ma­ inam na libangan sa gayong ma- sigláng gáwain sa bukid ng mga kabinataán at kadalagahan. íak! na pawang may hawak na lik. Ang dapat gawin sa loob ng da­ lawáng linggo $y natapos nang waláng anumán halos sa loob la­ mang ng isáng linggong singkád. Pagkalatag ng beylita, ang mga nanulungan sa paggapas ay siyá na ring nagsipagdakot upáng isi- pok áng mga iyon sa malalapad na panulukan ng mga pilapil. Hindi man panahon ng takbu- han, talagáng ang karamihan ng taga-kalsada ay nagsisidayo sa mga bukid na yaon ng panggaga- pasan. Kayá't ang kaniláng pag- ilas sa mga kaaway ay nakabuti sapagká't nakápakigapas na tuloy siláng lahát. Sa gitna ng bukid ay nakalatag na parang mga kawal na lulusob ang hindi mabilang na babai't la- Bilang na rin sa nagsisipanulu- ngan siná Ida at Mira na ang na- ging tungkúlin ay magsipagluto ng minindál ng mga nagsisipangga- pasan at nagsisipagdakot, yamang hindi silá makatagál sa mga ha­ las at kati ng gilik ng mga palay. Kaya nang imandala at giikin ang mga iyon, silá'y kabilang sa (Nasa pah. 36 ang karugtong) MALAKÁS ANG PAGLAKI! Salamat sa 99 "©SUBÍ "Pinakamabuting Pagkain Ng Mga Sanggof* ISANG PRODUKTO NG NESTLE
CI Maring, na dalawang buwan pa lamang nakakasal, ay na- kaisip na siyang mag-anyaya na- man sa Ilan niyang mga dating kasamahan sa opisina, upang si- la'y mahandugan ng isang mun- ting salu-salo at tuloy maipagpa- rangalan ang kanyang bagong ta- hanan at mga bagong kasangka- pan na kàràmiha'y mga tinang- gap niyang regalo sa kasal. Da" ti siyang takigrapa sa isang ma- laking kawanihan at doo'y may mga kasamahan siyang higit na napatangi sa kanya kay sa ibang mga nagsisipag-trabaho roon: si- na Anding na teleponista, Rita na kahera at Tindeng na tulad din niyang takigrapa. Ang una'y isang balong may dalawang aiiak samantalang ang dalawa'y mga dalga pa hangga ngayon. Halos magkakasinggulang silang apat at bago siya mag-asawa, ay lagi si­ lang magkakasabay sa pagkain ng kani-kanilang baon kung tangha- 11. Nang mag-asawa si Maring, ang tatlo niyang kaibigang ito ay nagsipagbigay ng maiinam na alaala bukod pa sa naiabuloy nila sa ginawang ambagan ng lahat ng kawani sa kanilang pinapasukan, na ang kabuuan ay ibinili ng isang mainanti na huwego ng silya at SA ISANG PAGHAHANDA mesita, na siya nila ngayong gina- gamit sa salas ng kanilang mun- ting tahanan ni Teo, na kanyang kabyak. Sinabi ni Maring kay Teo ang kanyang näis at ito nama'y mada- ling pumayag. 'Batid ng lalaki kung gaano ang pagtitinginan ng apat na dating magkakasamang ito At nahuhulaan din niyang nga­ yon pa ma'y tila na hinahanap-ha- nap ni Maring ang dati niyang bu- hay-kawani at ang dati niyang pakikisama sa kanyang mga kai- bigan. - Dapat nating anyayahan di­ to ang pinakamalalapit nating kaibigan - ani Maring kay Teo, - lalo na yaong mga nagsipagbi­ gay sa atin ng regalo. Nguni't uunahin ko sina Anding at sila ang higit sa lahat na malapit kong kaibigan. Saka natin isunod ang iba. Apat-apat lamang at hindi natin sila mapagsasabay-sabay. Una'y napakalaking gastos kung biglaan ang paghahanda. Ikala- wa'y maliit namang totoo itong ating bahay para sa malaking pi- ging. Ikatlo, kulang ang ating kasangkapan. - Ikaw ang' bahala! - sang- ayon ni Teo, saka pa slnundan ng biro: - Nais mo lamang ya- tang magpasikat, eh! Gusto mo lamang patunayang mahusay kang magluto bukod sa mäinam maggayak ng bahay ! Upang lalong masiyahan ang tatlong kaibigan ni Maring ay na- isipan ni Teo na huwag siyang "makigulo" sa handaang idudulot ng kanyang kabyak. Batid niyang nanaisin nilang apat ang maka- pag-''solo" at nang makapagbali- taang mabuti. Sinabi niya kay Maring na sa takdang araw ay hindi siya uuwi ng tanghali at ba- bayaan niyang silang apat lamang ang magkasama-sama. "Kayo ang bahalang mag-tsismes dito; ako'y sa may opisina na kakain." Gulung-gulo si Maring sa kan­ yang paghahanda, kahit na tatatlo lamang naman ang kanyang ma- giging bisita at pawang mga ka- palagayang-loob pa. Nais niyang makita ng tatlong ito na siya'y maligaya sa kanyang buhay-may- asawa: na mainam at maayos ang kanyang bahay at mahusay siyang mamahay. Isang linggo pa lamang bago sumapic ang takdang araw, ay ini- sip n niya ang menú o kabuuan ng mga pagkaing kanyang ihahan- da. Ito ang naisip niya: Sopang Itlog Ensaladang Upo "Litson-litsunan" Chuletas na Keso Frutas at matamis na Makapuno Ang sopas sa itlog ay madaling gawin, kaya't siya niyang pinili. Kailangan lamang ay ilang buto ng karne na karaniwang gamitin sa nilaga o sinigang. Pinakuku- luan upang kunan ng katas at ang pinagpakuluan ay hinahaluan ng tabletas na pampalasa na na- bibili sa lahat ng dako, na kung tawagi'y "vechin". Ito'y upang lalong maging malasa ang sábaw. Sa bawa't tasa o pinggang malu" kong na pág-aahinan ng sopas ay kailangan ang isang itlog. Baba" tihin ng bahagya sa bawa't tasa at kapag oras na nahg pagkain ay bubusan ng mainit na sabaw Ang isáng babae ay ganáp na makikA<Äa sa pag-aayos ng táhanan at sa mabuting pagluluto ng mga pagkain. ILANG-ILANG
■nan<r dahan-dahan; hahaluin ng kaunti, saka bubudburan sa iba- bav.' ng bawang na binayong pi­ no a t tinusta sa kawali, tulad ng gincgamit sa lugaw na ginisa. Ang "Litsun-litsunan" namá'y luto sa humo. Sa kabutihang-pa- lad. ang isa sa inga tinanggap na regalo sa kasal ni Maring ay isang mrlrt na huno na naipapatong sa kusinilyang "de electricidad", at napaglulutuan ng mga mamón at iba pang lutuing pang-hurno. Bumili siya ng tatlong kilong baboy na ang pinili niya'y yaong malamang bahagi ng balikat. Ito'y inilagay niya sa isang kaukulang lutuang-pang-hurno at saka niya isinalang. Sinamahan niya ng kaunting tubig na sapat lamang upang huwag masunog o kaya'y manikit ang baboy sa kinalalag- yan. Mayamaya ay sinagap ang katas na pumapatak sa ibabaw ng lutuan at ipinapahid iyon sa bu- ong paligid ng baboy. Gayón din naman, pinaikit-ikit niya ang ba­ boy sa lutuan upang magpantay ang luto. SARUHG BANGGI... (Nasa pah. 19 an^ karugtong^ ang K^ng ni Rosa pagkä't noon lamang niyä napag-ukulan ng pansin sag binatang yaong näda- daän-daana'y hindi man lamang alumana. - Fernando Flores po - ang na- hihiyä-hiya namàng sagot ng bi­ nata. - Nag-arai ka ba ng pag-awit? - ang tanong pang pinalälambing ni Rosa ang kanyäng tinig sa pagsasalita at sinisimuläng akitin ang bagong kakilàla. - Hindi po - itinugon ni Marina pagkä't ang nais niyä'y mäipag- hambog agäd ang katangian ng kasintahan, - katutubo po ang kanyang tinig at... näibigan po ba ninyo ang kanyäng inawit? - Oo, magandä, ano ang panga- lan? - ang sabäd namän ng direk- tor. - Si Nanding din po ang may likha - ang pagtatapat na ni Ma­ rina, - at pinanganlän namin ng Sarung Banggi. - Sarung Banggi? - ang ulit ng direkter. - Ano namän ang kahu- lugän niyän? - Isang Gabi! - ang paliwanag ni Fernando. - Gabi po nang aking mälikha. at... Nagtinginan sind Marina at Nanding. Näpatigil sa kanyäng pagsasalita si Nanding pagkä't pi- nisil ng kasintahan ang kanyäng palad. Ayaw nitong mäilahad niyon ang dahilän kung bakit nä- likha ang tugtuging pinag-uusa- pan. Waläng nalilingid sa mga pani- ngin ni Rosa; kitang-kita niyä ang pagpipisilan ng mga kamäy ng dalawä at ang matamis na pag- ngingitian. Nähulaän niyä agäd na ang dalawä'y magsing-ibig. Waläng kakibu-kibo si Alfonso. - Maupo kayo rito - ang alok ni Rosa ai siyä'y umurong upäng mapalikmo sa tabi niyä si Nan­ ding. Napilitang tumindig si .Alfonso pagkä't kung hindi pa siyä äalis ay makapagbäbastos lamang sa (Nasa pah. 39 ang karugtong) Nang luto na ay isinalin niya ang baboy sa isang bandehado. Samantala, ang katas na nalabí sa pinaglutuan ay binawasan niya hanggang sa ang malabi lamang doon ay mga ikaapat na bahagi ng isang tasa. Sinamahan niya ito ng dalawang tasa ng mainit na sabaw na nalabi sa ginawa niyang sopas, saka isinalang ang lutuan at pinakuluan. Habang pinaku- kuluan, kanya namang kinaka- yod ng isang sandok ang mga ta- giliran ng lutuan upang maagnas at matunaw ang mga nanikit do- ong katas ng baboy na nilitson. Sa isang munting tason, siya'y tumakal naman ng apat na kut- sarang harina. Ito'y sinamahan niya ng mga tatlong kutsarang tu­ big na malamig, saka hinalong mabuti upáng huwágmagbugál- bugal. Nang napakalapot na áy sinasamahan niya ng bahagya pang tubig na malamig. hang- gang sa ang kaayusan ay tila ga­ tas kung ibuhos. Nang matinal na ang kulo ng sabaw ng litson ay inihalo ang arina at ang pihagsama'y hinalu nang híñalo hanggang sa maging "pantay". Tinimplahan ng asin at paminta na sapat sa paniasa. Ito ang pinakasalsa ng "litsun-lit­ sunan". Áng "Chuletas na Keso" nama'y mga hiniwa-hiwang keso "de bola" na tinalupan at inalisan ng pulang balot. Bawa't tahada ay binaba- lot na mabuti sa buong paligid ng arina saka itinutubog sa binating itlog at pinagugulong sä dinurog na biskotso, bago ipinipirito sa mantika. Kailangang maliksi ang pagpipirito nito at mädalian la­ mang; ni hindi däpat maging tus- tado. Kailangang ang malutong ay ang labas lamang at ang loob ay malambot. Áng ensalada ay madali: upong tinalupan at hiniwa ng pinung- pino saka inasnan at tinimplahan ng asín, suka, kaunting asukal at paminta. Ang kasamang sangkap ay hiniwa-hiwang kamatis at si- buyas "tagalog". Sa madaling sabi ay naging mai- nam ang munting handa ni Ma­ ring at lubos na nasiyahan ang tatlo niyang kaibigan. Bakit ay panay na bago ang ginamit nilang kasangkapan: ang mga pinggan, kubyertos, baso, at pati ang man­ tel at mga serbilleta. Naging ma- sayang-masaya sila at nang tunu- wi ang tatlo, ay pinag-usapan ni- la si Maring na, bukod dawpala sa mabuting kawani ay mainam ding mamahay. - Talaga nga namang sa pama- mahay napatotohanan ang ganap na pagka-babae ng isang babae - - ang nawika nilä pagkatapos. - PlNANANAGUTANG URI... LAGI 4 6 & V h X D3, ■ Qv higit na itinatagu- W - V - . * i EsÄSSjS I g J iSSB Vk 111 han masustansiya. Ang war ) ^ld' ay Pinananagutan S ' katar.giang Vol IK ■f: %: Tanging Kinatawan: MARSMAN & CO Mnr'Ha, Tel. 2-^ & Com-^pyce , INC. - TRADING DIVISION k o-on. Rnowo: C^HTT - ILOJT.O - D*V,fi Ay OKTUBRE 12, 1947, Ang Naiibigang Peli ku la ng "Snapshot" Sa Pifipinas! KODAK VERICHROME NASA KILALA NANG DII.AW NA KAHITA Sapagka't kumnkuha Ito ng larawan sa may araw ° lillm" maliwanag o kulimlim ang pa- nahon. Ang Pelikulang Vertebróme ng Kodak ay bagay na bagay sa pagkuha ng mga larawan sa labas. Ito'y kumukuha ng ma- bubuting "snapshots" sa pagbu- bukang-liwayway sa umaga o pagtatakipsilim sa hapon, bina- bawasan ang inyong maliliit na kasiraan sa pagkuha. Makipagkita kayo sa inyong tagapagbili ng Kodak ngayon. Isang bagong pabiMn ng Peli­ kulang Verichrome ng Kodak ang katatanggap lamang. Kodak Philippines, Ltd. 104-13th St., Port Area, Manila
OOONG araw ay may isang ha- '^ri. Ang haring ito ay may da- lawc^ig anak na babaing kambal. na pinanganlang Rosa at Rosal. Si Rosa at si Rosal ay magka- mukhang-magkamukha. Kapwa ¿ila ubod nang ganda.Nguni't sila ay magkaibang-magkaiba ng uga- li. Si Rosa ay masungit at ma- pagmata sa mahihirap. Siya'y maramot sa kapwa bata at suwail sa magulang. Samantala naman, si Rosal ay napakabuti ng ugali. Magiliw siya sa lahat at maawa- in sa mahihirap. Maalalahanin siya sa kapwa bata at masunurin sa magulang. Kaya si Rosal ay mahäl na mahäl sa lahat ng mga tao, maging sa mga bata o sa ma- tatanda, maging sa mahihirap o sa mayayaman. Ang lahat naman ay nagagalit kay Rosa dahil sa ma- samang ugali niya. Nguni't si Ro­ sa ay pinagpapasensiyahan ng mga tao sapagka't siya'y anak ng hari nila. Siya'y isang prinsesa. Isang hapon, si Rosa at si Ro­ sal ay naglalaro sa kanilang ma- lawag n? halamanan. May nari- nig silang tumatawag. "Rosa! Rosal!" anang tinig. Tumingin ang dalawa sa may tarangkahan na pinagmumulan ng tinig. Na- kita nila ang isang matandang babaing nakatungkod na gula-gu- lanit ang suot. lyon pala ay isang matandang pulubi. AG A WAR AN NG- PAÖTUTD BO * "Rosa," ani Rosal sa kakambal, "hayun ang matandang pulubi sa may tarangkahan natin. Tayo ang tinatawag niya. Halina, ating itä- nong kung ano ang ibig niya!" Si Rosa ay sumimangot at su- magot sa kapatid, "Bayaan mo nga siya! Isa lamang siyang pa­ ngit na matandang pulubi. Hin­ di na nahiyäng tumawag-tawag sa atin. Hindi kaya niya alam na -tayo'y mga anak ng hari? Hindi kaya niya alam na tayo'y mga prinsesa?" Republic of the Philippines Department of Public Works and Communications BUREAU OF POSTS Manila "Huwag kang magsalita, nang ganyan, Rosa. Masama ang mang-api sa mahirap. Kaawa- awa naman ang matandang pulubi. Marahil ay ibig niyang humingi ng kaunting limos sa atin. Hali­ na, tayo'y lumapft sa kanya," ang sabi ni Rosal. "Ayoko nga", ang sagot ni Ro- sa. "Bakit ba ako lalapit sa ma- bahong matandang iyan. Para isang pulubi siya. Nakaaabala pa sa paglalaro natin iyan." SWORN STATEMENT (Required by Act No. 2580) "Huwag kang ganyan," ang sa­ bi ni Rosal. "Hindi ba ang sabi ng ating ama ay maging magiliw owner/publisher, cf ILANG-ILANG (title of publication), published Weekly (fre- - - quency of issue), in Tagalog (language in ^hich printed), at Manila (office of tayo Sa mahlllirap Upang tayo ay publication), after having been duly sworn in accordance with law, hereby submits mapamàhal sa lahat ng mga tao? the following statement of ownership, management, circulation, etc., which is re­ Halina at ating lapitan ang kaa- quired by Act No; 2580, as amended by Commonwealth* Act No. 201: wa-awang pulubi. Kung ayaw kang sumama ay iiwan kita rito." "Huwag mo akong iwan, Rosal," ang samo ni Rosa sa kakambal. "Natatakot akong maiwarig mag- iisa." > T%e undersigned, A. C. FABIAN editor/managing editor/business manager/
' - - Name Post-Office Address Editor: INIGO ED. REGALADO Managing Editor Business Manager: A. C. Fabian Owner Ilang-Ilang PUB., INC. Publisher: ILANG-ILANG PUB., INC. Printer: RAMdN ROCES, INC. Office of Publication 1055 Soler, Manila 1055 Soler, Manila 1055 Soler, Manila 1055 Soler, Manila 1055 Soler, Manila 1055 Soler, Manila 1055 Soler, Manila "Kung ganoon ay halina. Ka- awa-awa naman ang mätanda. Naghihintay siya," ang sabi ni Ro­ sal, sabay batak sa kamay ni Ro­ sa, If publication is owned by or more of the total amount of a corporation, stockholders owning one per eent stocks : BENITO PRIETO JOSE LEGARDA MAMERTO ROXAS DIOSCORO SARILI LUIS J. REYES Kahit na mabigat sa loob ni Ro­ sa ay napilitan ding sumama sa kapatid niya. Lumapit ang dala­ wa sa matanda. Masamâng-ma- sama ang mukha ni Rosa. Si Ro­ sal naman ay nakangiting buma- ti sa matandang pulubi. "Magan- dang hapon po, Impo. Ano po ba ang ibig ninyo? ang magiliw na bâti ni Rosal. "Ay, mahal na anak! Ako'y napapagod at uhaw na uhaw da- hil sa paglalakad sa matinding init ng araw. Maaari bang ako'y bigyan mo ng isang basong tübig na inumin?" ang sabi ng matan­ dang pulubi. other security holders owning one per eent or Bondholders, mortPiagees, or more of botai amount of security: NONE In case of publication other than daily, total number of copies printed and circulated of the last issue dated September 21, 1947. 1. Sent<to paid subscribers ... 2. Sent to others than paid subscribers Total -. "... -------- ------- 6,563 ... 81,133 ... --------- 87,636 A. C. FABIAN (Signature) Business Manager Subscribed and sworn to before me this September 26, 1947, at Manila the af- fiiant exhibiting his Residence Certificate No. a-8951 issued at Manila, on January 15, 1947. D. H. SORIANO Atty.-at-Law Notary Public Doc. No. 185, Page 38 Book 1, Series 1947. 18 . S! Rosa ay nagallt. NamulÄ ang mukha niya. Napakagat-la- bi siya at dumabog. Kinagalitan niya ang matandang pulubi. "I- kaw, pangit na matanda!" ang si- gaw niya na galit na galit. "Hin­ di ino ba nalalaman na kami'y mga prinsesa? At ang akala mo ba'y mga alila mo kami na iyong mauutus-utusan? At saan ka na- kakita ng isang magandang prin­ sesa na kamuha ng isang basong tubig na inumin para sa pangit na matandang pulubi?" "Rosa! Rosa!" ang saway ni Rosal sa kapatid. "Huwag kang magsalita nang ganyan. Hindi mo ba nakikitang ang matanda ay talagang humihingal sa pagod at nauuhaw? Kaawa-awa naman si­ ya. At saka... bakit ka magaga- lit? Ako naman ang kukuha ng tubig na inumin para sa kanya at hindi ikaw?" Hindi na nakuhang sumagot pa ni Rosa sa kapatid sapagaka't biglang nagdilim, kumidlat at ku- mulog. Nagyakap ang magkapatid at ipinikit ang kanilang mga ma- ta. Ganoon na lamang ang takot, nila! Ganoon na lamang ang pag- kasindak nila! Nang lumiwanag uli at idilat nila ang mga mata ay isang ubod ng gandang dalaga ang nakita nilang nakatayo sa halip ng isang matandang pulubi. Si­ ya'y may putong na koronang na- ngingislap sa taglay na mahahala­ gang bato. Sa isang kamay ay hawak ang isang bastong may na- ngingislap ding bato. Ang kan- yang mahaba at kulot na buhok ay nakalugay. Ang damit na suot niya ay habi sa ginto at pilak na sinulid. Si Rosa ay natigilan at hindi nakakibo. Si Rosal ay hindi naka- tiis at magalang na nagtanong, "Sino po ba kayo at saan po naro- on ang matandang pulubi na ka- ngina lamang ay kausap namin na humihingi ng isang basong tu­ big?" Ang magandang dalaga ay ngu- miti at maamong sumagot kay Rosal. "Rosal," aniya. "Ako ang diwata ng Kagandahan. Mara- mi akong nababalitaan tungkol sa iyo at sa iyong kapatid na si Ro­ sa. Kaya ako'y nagmukhang ma­ tandang pulubi upang subukin kayong dalawa. Ibig kong mala- man kung totoo nga ang mga na­ babalitaan ko tungkol sa inyong .dalawa, na ikaw raw ay magiliw at maäwain sa mahihirap, samän- talang ang kapatid mong si Rosa ay masungit, mapagmataas, at mapagmata raw sa mahihirap. Ngayon ay napatunayan kong to­ too nga. Kaya upang ipakilala sa ibang mga bata na masama ang maging masungit, mapagmataas, at mapagmata sa mahihirap, ay gagawin kong isang bulaklak na maganda si Rosa nguni't may ti- nik upang mäkilala ng mga tao na ang kagandahan ay para sa mga mata lamang. At ikaw. na­ man, mahal kong Rosal, ay gaga­ win ko ring isang bulaklak na pu- ti at may gintong puso, tanda ng ILANG-ILANG
SARUNG BANGGI... (Karugtong ng nasa pah, 17) haráp ng mga yaon. - Kung hindi ninyo mamasa­ main - aniyáng nakangiti pa rin bagamá't parang sásabog ang dibdib sa sama ng loob, - ay hihi- lingin ko sana sa inyong pagpau- manhinán na akong makapanhik, pagká't sumásakit lamang ang aking ulo. - Sige na - ang matuling sagot ni Rosa, - kailangan mo ngang mápahingá. Umalis si Alfonso nang wala na- máng nahahalatáng ano man siná Marina at Fernando. - Naiibá ka sa iyong mga ka- 'nayon - ang ulit na papuri ni Ro- magandang ugali at malinis na loob. Ikaw ay gaga win kong wa- lang tinik upang ang iyong ka- gandahan ay hangaan ng tao hin­ di lamang sa tingin kundi upang mahawakan at purihin." Pagkatapos magsalita ng Diwa- ta ng Kagandahan ay iniwasiwas ang kanyang baston nang makait- lo sa uiuhan ng dalawa at agad- agad na naging busilak. Si Rosa ay naging rosas na maraming ti­ nik at si Rosal ay naging rosal na puti at may gintong puso. Talasalitaan kambal - twin magkamukhang - magkamukha - closely resembling each other ubod ng ganda - most beautiful magkaib^ng-magkaiba - entirely different masungit - ill humored mapagmata sa mahihirap - des­ pises the poor people maramot - stingy suwail - disobedient magiliw - gracious maalalahanin - thoughtful pinagpapasensiyahan - given al­ lowance for her shortcomings tarangkahan - gate pinagmumulan - source nakatungkod - with a walking stick sumimangot - pouted limos - alms napilitan - was forced masama ang mukha - sour face uhaw na uhaw - very thirsty matinding init - severe heat namula ang mukha - the face turned red napakagat-labi - bit one's lips dumabog - showed annoyance in an angry manner accompanied with stamping of the feet humihingal - gasping kumidlat at kumulog - lightning flashed and thunder roared ipinikit - closed idilat - to open sa halip - instead of putong - crown nangingislap - sparkling kulot - curled nakalugay - let loose and hanging habi - woven napatunayan - proved hangaan - to admire iniwasiwas - waved. - # OKTUBRE 12, 1947 sa, - magandá ang iyong tinig, marunong kang lumikha ng awit, at... magandá kang lalaki. Ano ang hángarin mo sa kinábukasan? Si Marina na namán ang su- magot: - Ang pangarap po niyá - aniyáng nápapabilis ang pagsasa- lita sa malabis na kasiyahán, - ay ang málimbág ang isá man la­ mang sa kanyáng mga likha at márinig na tinutugtog o ináawit sa pinilakang tabing... kahit na sa radyo! - Ahá! - ani Rosa na tátangu- tango, - hindi mahirap na hánga­ rin iyán, direkter! - ang baling pa sa kaniláng direkter. - Madali iyán! - anáng direkter namán, - ang kailangan mo la­ mang ay isáng magpápakilala sa iyo sa madia, mápakapit ka sa isáng malakás-lakás at matutupád na ang iyong pangarap, baka lu- mabis pa! Lumapit sa kaniíá ang iláng pa- nauhin at nagsipagpaalam. Ma- lalim na ang gabi at nais namán niláng makapagpahingá ang mga panauhin. Silá na lamang ang naiwan at sinamahan lamang ni- ná Maneng at Celia. Ang mag- asawang kapitán Bestre at kapi- tana Sepa ay sa tindahan na nag- antabáy na kaumpok namán siná tata-Ibyong, tata-Terio at ang iná ni Celia. - Mukháng pápalarin ang anák ninyo, tata-Ibyong - wika ni tata- Terio, - nápuri ng direkter at ki- tang-kita kong ipinatawag ni Bb. Rosál. - Mano na nga! - anáng amá namán. - ibig kong magkaroon ng mabuti-buting kita ang batang iyán bago silá mákasál ni Mari­ na at nang sa ganoo'y waláng ma- sabi siná kabisang Berong. - Nagkákabuti silá nang usa- pan - ang pansin namán ni Bes­ tre, - nagkákatuwaan pa, tingnán ninyo. Ang lahát namá'y lumingon sa pook na pinagtitipunan ng anim at nakikitango, nakikitawa ga- yong hindi namán nilá náririnig at nálalaman kung ano ang pi- nag-uusapan. - Ako po'y nagtapos ng "high school" - ang pagtatapát ni Nan- ding sa pag-uusisa ni Rosa, - hin­ di na po ako nagpatuloy pagká't mahirap na ang mápasubo sa Maynila, hindi na po kaya ng ta- tang ko ang ako'y patuntungin pa sa Unibersidad; kami po'y mga marálitáng tao lamang. - Paano kang nakagágawa ng tugtugin? - ang usisa namán ng direkter. - Nag-aral po akong talagá ng gitara - anáng binata, - hindi ko po makayang ipaliwanag sa inyo kung paano ako nakalilikha ng tugtugin... dumárating na la­ mang po at sukat, natutugtog ko sa aking gitara nang waláng anu- ano, tuiad ng aking Sarung Bang- gi. Naghihintáy lamang ako, isáng gabi, at ang buwáng kabilugan ang tumátanláw sa akin ay nálik- (Nasa pah. 39 ang karugtong) ▲ng "polo" ay na- pakahirap na lar o na nangangaila- ngan ng higit na kasanayan at la- kas - at ang isatis manglalaro, upang maging ^mahnsay ay kailangan ang maraming taong pagaasanay at pag- Maro. GENERAL r ter _ TIRE Gomang Pongpasaherong "Silent Grip" Bilang naging bunga ng mahjgit sa tathnnpung ta­ ong karanasan at pangu- nguna ay ang bukod-tanging Gomang ito ng General na pampasahera na may kata- ngiang "Silent Grip". Ito ay makapit kung jpinahihin- to, at may mukhang mata- gal gamitin, na nanganga- hulugan ng maraming milya ng madulas na paglalakbay kahit na sa mga daang ma- hatok. Ig^iit ang1 Gomang General na pampasaherong "Silent Grip". Mga Tagapamahagi: AMERICAN FACTORS (PHIL) INC. RbCM .307 MYERS BUILDING - PJRT AREA - TEL.2-^-72 ■ Aug radyong Hotpoint ang siyangSaHimpilangKZRH^tuwing Nang dapat gamitin W ^fahan ,a Linggo ng gabi. Pakinggan ninyo! 19
- XXV - SI MAGANDA AAADALING-ARAW na. Inihud- yät ng pagtitilaukan ng mga labuyo ang pagdating ng umaga, samantalang Hindi halos humihi- ngä sinä Ban at Aba sa kaniläng pagkakätayo sa magkäbiläng pa- nig na hawak kapwa ang kani­ kaniläng pamatäy na pana. - Dumating din ang mga san- - Nakita kita sa panaginip naug mins a ng nahiga ako sa kamang ginto ni Neptuno - ani Aba. 20 Sa Kauna-unahang Pagkakataon Ay Nakita Ng Dalawang Magkapatid Ang Dalagang Pinipintakasi: Si Maganda dali ng aking paghihiganti - ang bulong sa sarili ni Ban. - Uuta- ngin ko ang iyong buhay upäng mawalän ako ng kaagäw sa balät ng lupa. - Dinäramdäm kong pumatäy ng isäng lalaking kamukhäng-ka- mukha ko - ang näwika namän sa sarili ni Aba. - Nguni't wala akong magagawa. Hinihingi ng pangya- yari na umutang ako ng buhay. Nang mga sandaling sisigäw na lamang sana ang hari ng mga duwende, na siyäng hudyät sa pagpapasimula ng pagpapanaan, ay bigläng-bigla na lamang nakä- rinig sila ng maiakäs na ugong ng tila malalaking ibong patungo sa lawang ang tubig ay nasäsala- min. Natigilan ang dalawäng duwende. At ang matandäng na- nirahan sa paligid-ligid ng näsa- bing lawa'y paanas na bumulong sa isä: - Dumärating na ang pangkät ninä Magandä. Silä'y nangakada- mit kalapati kung dumädalaw sa lawa upäng. maligo. Nagbagong-akala ang hari ng mga duwende. Binulungän ang kasama: - Lapitan mo ang iyong kapa- nalig at sabihing mangubli kayo sa isäng maiagong puno ng ka- muning. - Hindi maäari - ang tugong patutol ng matanda. - Kailangang lutasin ang kaniläng labanän. Si Magandä'y hindi maäaring ariin ng dalawä. - Sundin mo ang aking hänga- rin - anäng hari, - huwäg nating bulabugin ang pangkät ng mga kalapating dumärating. - Kung ayaw mo'y ako ang si­ sigäw upäng magpasimula silä ng pagpapanaan. At akmäng sisigäw na sana ang matandäng duwende, nguni't ma- liksing naagapang takpän ng ha­ ri ang bunganga ng matanda. Gayunmä'y nakapamulanggos din sa labi ng matandäng duwende ang isäng naimpit na tili. Ang dalawäng binatang han- däng magpätayan ay bigläng nag- haräp at hinigit kapwa ang bag- ting ng kani-kaniläng mga pana. ILANG-ILANG
Nguni't... nong namàn kay Abà, sabày sa pagpapako ng kanyàng mga ma­ ta sa baguntao. - At ikaw naman - ang baling kay Ban ni Maganda, - ano ang dahilan ng iyong idinalaw sa la- wang ang tubig ay salamin? wäng baguntao. - Hintay! - ang gumimbâl at naghari sa katahimikan. - Huwâg kayong mga ulol. - Kailangang isä lamang sa amin ang mabuhay - ang tugong waläng kagatul-gatol ni Ban. - Nälalaman kong magiging mahig- pit ko siyäng kaagäw sa babaing naging lamän ng aking mga pa­ naginip. Nagulumihanang gayon na la­ mang ang paraluman ng Arayat. Paano'y iisàng mukha ang kan­ yàng nàkita sa dalawàng bagun- taong kaharàp. Pinagpalipat- lipat ni Magandà ang kanyàng mga paningin sa dalawàng bina­ ta: talagàng iisàng larawan la­ mang ang nàkikita niyà sa dala­ wàng kaharàp - magkamukhàng- magkamukha. Patingalâng natigilan ang da­ lawang baguntao. Nasilaw ang kanilâng mga mata sa isinâsabog na liwanag ng labintatlong kala- pating nagpâpaligid-ligid sa ka­ nilâng ulunân. - Napangarap ko ang iyong alindog - ang tugon ni Ban. - Mula noo'y hinanap-hanap ko na ang iyong mga bakas. Salamat kay Ipuipo at dinala ako rito. Namarating waläng imik si Aba. Waläng ginawa ang bagun­ tao kundi pagpakuan ng' tingin ang magandäng mukha ng para- lumang kanyäng kaharäp. Na- niniwala ang anäk-anakan ng lambana na ito nga ang dalagang kanyäng näpanaginip nang matu- log siyä sa kamang gintong nasa silid ng palasyo ni Neptuno. Matagal na sandaling nag-isip- isip si Maganda. Ang totoo'y na­ ging laman na ring minsan ng kanyang panaginip ang mukha ng dalawang binatang kanyang ka- harap. Hindi lamang niya ma- tiyak kung sino sa dalawa ang nakita niya sa pangarap. Siny- man sa mga kaharap ang kan­ yang balingan ay nasisira ang kanyang matalas na pananda sa - Ako'y si Magandâ - ang wika ng kalapating puting-puti na ang tukâ'y ginto. - Pagpitaganan nin- yo ang kabanalan ng lawang na- sasalamin na siyâ kong pâliguân. Hinihingi ko sa inyong dalawâ na isalong ang inyong mga pana. - Sino ka? - ang ulit na tanong ni Magandà sa binatang hindi man lamang nagbubukà ng kan­ yàng mga labi. Lumapâg sa lupa ang puting kalapati. Walàng anu-ano'y na­ ging isâng magandâng paraluman si Magandâ na naghubàd ng ba- latkayong sa-kalapati. - Kailangang ipagpatuloy ang kaniläng pagpananaan - anäng maliit na tinig na naghari noon, na nagmula sa mga labi ng ma- tandäng duwende. - Ako'y si Abà - ang mabana- yad na tugon ng anàk-anakan ng lambana. - Ang amâ ko'y si Lu- pagkilala. yong at ang inà ko'y si Halimu- yak. Nang mga sandaling yao'y lu- mapâg na ri't naging mga dala- ga ang labindalawâng abay ni Magandâ. Kâunâ-unahan pa la- mang pangyayari sa buhay ng mga abay na makâkita ng mga lalaki. Hinangaan nilâng gayon na lamang ang tikas ng dalawâng baguntao. - Lumapit kayo sa aking hara- pàn - ang wika ni Magandâ sa dalawâng baguntao. - Sang-ayon ako - ang pagda- ka'y sabäd ng hari ng maliliit na nilalähg. Sumilay sa mga labi ni Magan- dà ang isäng ngiting punung- puno ng katamisan. Sinà Ban at Abâ'y hindi naka- tutol sa sinabi ng paraluman. Da- han-dahang binuhat ang kanilâng mga paâ na papalapit kay Ma­ gandâ. Nang nasa harâp na silâ ng bathala ng alindog ay muling nangusap ang dalaga: - Natätakot akong mäparata- ngang isäng "duwäg" - ang maba-. nayad na tugon ni Abä, - lalung- lalo na sa haräp ng babaing mula nang aking mäpangarap ay pinag- laanan ko na ng isäng pagsintäng banäl at wagäs. - Ano ang sanhi ng iyong ipi- narito? - Mahalagäng-mahalagä! - tu­ gon ni Abä na nanginginig ang tinig. - Näpanaginip ko ang iyong kagandahan, nang minsang na- kahiga ako sa kamang ginto sa palasyo ni Neptuno. - Nguni't... ano ang dahilân ng ibig ninyong isagawâng pag- papanaan? - ang sa di-kawasa'y nâitanong ni Magandâ sa dala- - Sino kayo at ano ang inyong (Nasa pah. 25 ang karugtong) ' pakay? Naligalig si Magandà nang mä- rinig niyä ang pangalang Neptu­ no. Hindi niyà maàaring mali- mot ang matandâng panginoon ng Sinuyod ng tingin ni Magandâ karagatan na siyâng nagligtâs sa ang binatang nagsalita. Hinanga- kanyâ sa isâng tiyâk na kamata- an niyà ng gayon na lamang ang ------- tikas at 'kagandahang lalaki nito. yan, at pagkatapos ay nagpala sa At ikàw, sino ka? - ang ta- kanyà sa kahariän ng mga isda. - Ako'y si Ban - ang pakilala ng isâng binata, - na anâk ni Lakàs at ni Matimtiman. UPANG SUMARAP AT MAGING MAUNAMNAM ANG ANUMANG LUTO, GUMAMIT NG TIN AT AW AG AN ANG MGA NAGTITINGI NG Mantikang "CENVOCO" SARIWANG UBAS Tatak "SWEET SUE" (Red Emperor Grapes) Samantalahin Ang Pagkakataong Ito...! Ang SS "SURPRISE" na d-umaong sa Maynila noong ika-1 ng Oktubre ay ragtataglay ng mga UBAS na tatak "Sweet Sue.. Ito ay tanging inempake para ipadala sa ibang bansa na tumi- timbang ng 34 na Lb. bawa't kahon, na hindi katulad ng mga ibang tumitimbang lamang ng 32 Lb" Samakatuwid, kayong mga NAGTITINGI ay mayroong pasunod na-2 Lb. ng mataas na uring panindang ito na hindi kailangang magdagdag ng halagang iba- bayad. Ukol Sa Iba Pa Naming Darating s/s President Taft darating sa Oktubre 15 s/s Silvercrest darating sa Oktubre 22 s/s Pacific Transport darating sa Oktubre 29 s/s Bataan darating sa Oktubre 30 Mabibili sa Lahat ng Groseriya of Puwesto HINGIN ANG UBAS NA TATAK "SWEET SUE" MALALAKI * MATAMIS * LAGING SAKIWA sa Pamilihan Tanging Tagapamahagi: PACIFIC UNION CORPORATION Central Vegetable Oil Mfg. Co. Ika-7 Palapag, Gusaling Trade & Commerce 123 Juan Luna, Maynila - Tel. 2-64-48 Maynila OKTUBRE 12, 1947 21
Mapangahas At Kasuklam-suklam Si Crispin, Nguni't Nang Makilala Niya'y ^KO? Si Tita Rivera. Dalaga. lalakihan. Oo, nababaliw. ** Daíawampung taong gulang. At, isáng halakhák ang isusukli ko sa kaniláng baliw na daing. Isáng mahaba't malakás na ha- lakhák. Hindi kaya mamumulá ang mukha ni Adán kung náki- kita niyáng nakaluhod sa aking paanan ang kanyáng mga apo? Sino ang may sabing ang lalaki ay panginoon at ang babae ay ali- pin? Sino ang panginoon? Sino ang alipin? Magandà. Kaakit-akit. Mari- làg. Kahali-halina. Sinàsabi nilà: Ang aking buhok ay luksa pa sa hatinggabi. Ang aking mga mata ay maniningning. Parang dalawàng bituin. Bagay na bagay sa aking mga kilay at pilik-matà. Ang aking ilong ay matangos. Ang bibig ko ay ma- liit, mapulà, at may ngiting pina- mumugaran ng matatamis na mga pangarap. Perlas ang aking mga ngipin. Kung hindi man, ay wa- làng sukat ikapanaghili roon. Ang aking kulay ay malagatas. Ang dibdib ko'y kabàn ng tipàn ng isàng pag-ibig na dakila at wa- gàs. Katamtaman ang aking tin- dig. Limàng talampakan at apat na tumuro. Kung lumakad ako, asa mo'y kung sinong birhen ang nanaog sa lupa. Oh! Kabaliwàn. Bakit ang mga lalaki ay nagiging makata sa aking haràp? Bakit ang mga makata ay sinungaling? Marami ang aking mga taga- * NGUNI'T, nang mákilala ko si Crispin ay bakit nag-ibá ng ti- bok ang aking puso? Tila pumá- pálo sa aking dibdib. Magandáng lalaki si Crispin. Makisig. Alun- alon ang buhok. Sunog nang ba- hagya ang balát. Ang mga matá'y may gayuma. Nagayuma ba ako? Malangos din ang kanyáng ilong. Kung mangusap ay nanunuot sa káliit-liitang sulok ng aking kálu- luwá. Umiibig na ba ako? hanga. Marami. Papaano'y magandà ako. Ka­ akit-akit. Marilàg. Kahali-halina. Anàng ilàn: Ibig mo bang pi- tasin ko sa langit ang lahàt ng bituin at gawin kong kuwintàs upàng isabit sa iyong garing na liig? Anàng ibà: Hindi ako ma- àaring mabuhay kung ipagkait mo sa akin ang iyong paglingap, ang iyong kalinga, ang iyong kan- dili. Anàng ibà pa: Iduruyan kità sa kandungan ng mga ulap. Oh, maawa ka sana, Tita. Kahabagàn mo ako. Hawak ng aking mga kamáy ang puso kong inihàhan- dog sa iyong paanan. Tanggapin mo't liligaya. Tanggihàn mo't magdurusa, mamámanláw, mamà- matáy. Sa sáyawan ng Peite Club ko siyá nákilala. Malakás ang loob. Hindi ko pa siyá nákita sa tanáng buhay ko kundi noon lamang, nang siyá'y lumapit sa akin upáng itanong kung maáari niyá akong mákasayáw. Pangahás! lyán ang isinisigáw ng aking munting daig- dig na panloob. Nguni't, hindi mabigkás iyán ng aking mga labi. Isáng tango. Tango lamang ang isinagot ko sa kanyá. At, kami'y pumagitna sa bulwagan. - Kay-luwàt mong nagtago. Hindi mo ba nàlalaman kung ga- ano mo katagàl pinapaghirap ang aking puso, ang aking káluluwá? Bakit ngayon ka lamang muling dumating sa aking buhay? - ang bulong niyá sa akin habang ka­ mi'y nagsásayáw. Baliw! Nababaliw na ang ka- Kinasusuklamán ko ang taong ■ $3 ■ "WM PISALAS %<•: tw-S >$* "■1 ^$3 ■1B
SSi& M " BM ^KÿAWÂSMM B ■ SÄ Ml S" ÌSKi ?/ $g$Ä^ ■•ÿ: ito, aniko sa aking sarili. Lub- hàng mapangahàs. Sàsabihin ko sa kanyáng ihatid na ako sa aking likmuan. Oo, sàsabihin ko. - Mangyari'y kinatâtakutan ko ang mga lalaking pangahás - ang aking tugon. - Mga lalaking pangahás? - ang pamanghá niyáng sagot. - Diyata? Ah! Kung sa bagay ay inis na inis din ako sa mga taong ganyán. Marahil, ijang maghulog ng ka- pangahasán ang Maykapál ay ba- kul-bakol ang pinulot nilà. Sa- bihin mo sa akin. Ano ang iyong pangalan? Saán ka nakatirà? Abá, lumálabis ka na, ang nà- rinig kong bulong ng aking sarili. Hindi, hindi ko sàsabihin sa iyo kung ano ang aking pangalan. ILANG-ILANG
Hindi ko sásabihin sa iyo kung saán kami nakatirá. - Tita Rivera ang aking panga- lan, at nakatirá kami sa San Juan. Ngayon, ano pa ang ibig mong má- laman? - ang aking tanong. - Maáari bang makádalaw sa inyo? Mayroon na bang lalaking dumating sa buhay mo? Náramdamán kong umakyát na lahát ang aking dugo sa mukha ko. Sásampalin ko ang lalaking ito, talagáng sásampalin ko. Su- bali't, nawáwalán ako ng lakás. Ang mga matáng yaon, ang mga matáng yaon... - Kay-laki kong hungkág, ano? Isipin mo! Itátanong kó pa sa iyo kung maáari akong makáda­ law, gayong alám ko namáng oo. Tungkol sa iyong katipán, kung mayroon, pagdating mo ng babay ay sulatan mo siyä't sabihin mong wala ka nang panahon na mäiukol pa sa kanyá, sapagká't ang lahät mong mga sandali'y sa akin la- mang maäaring iukol mula nga­ yon. Isä kang impaktong isinuka ni Satanás. Bakit pa kitá nákita? Bakit ka pa lumapit sa akin? Ba­ kit ka pa pinakawalán sa imply er- no? Kinamumuhian kitá, kina- mumuhian kitá! - Nguni't, wala namán akong kasintahan, ah! - ang tutol ko. - Mabuti, lalong mabuti. Bukas ay dádalawin kitá. Mágunita ko palá, ang aking pangalan ay Cris­ pin Sanvictores, binata at waláng anák. Hanggáng bukas, mahál kong Tita! - At, ako'y inihatid na sa aking likmuan sa gitna ng na- katutulig na pálakpakan ng mga nagsipagsayáw na nasiyahán sa katátapos na tugtugin. Kung ano ang tugtuging yaon ay hindi ko masabi. Wala akong nárinig kun- di ang kakaibáng pitlág ng aking puso, ang malakás na tahip ng aking dibdib. Hindi ako nákatulog nang ga- bing yaon. Ang larawan ni Cris­ pin ang aking nákikita. Alumpi- hit ako sa pagkakáhiga, naáalin- sanganang-ginigináw. Bakit ang lalaking ito'y hindi ko mahalak- hakán? KINABUKASAN ng hapon ay dumating nga siyá. Nang buksán ko ang pintuan ng aming bahay ay nákita ko siyá roon, nakangiti, may daláng mga sariwang bulak- lák. - Makatutuloy ba? - anyá, at pumasok sa kabahayán. Sa sopá siyá naupo. Lumapit ako. Tumingala siyá, hinanap ang aking mukha, at ang sabi, - Maupo ka. Tita. Ah! Siya- nga, ang mga bulaklák. Nálala- man kong mahiligin ka sa mga bulaklák. Hindi ba? Tunmago ako, at kinuha ang iniabot niyáng bulaklák. Maba- ngo. Inilagáy ko ang mga yaon sa sisidláng nasa ibabaw ng aking piyano. Naupo ako sa isáng lik- muang nakaharáp sa kanyá. - Wala yata silá? Si donya OKTUBRE 12, 1247 Rosa? Si don Ramon? At, si Oscar? Nasaän sila? - ang sunud- sunod niyäng usisa. Nabigla ako. Bakit, bakit nä- lalaman niyä ang mga pangalang yaon? Ng aking inä? Ng aking amä? Ng aking kapatid? Sa ngi- ting nakapamilayläy sa mga labi ni Crispin ay nasisinag ko ang isäng libo't isäng hiwaga. - Ang nanay ay nagsimbä sa Kiyapo. Biyernes ngayon. At, ang tatay ay... - Nguni't, bakit hindi ka suma- ma kay donya Rosa? - ang kan- yäng usig. - Sabihin mo sa akin: hinihintäy mo ba ako? Tumungo ako. Tumango. Ka- gät ko ang aking labi. - At, si don Ramon? Si Oscar? - ang tanong niyä uli. - Ang tatay ay hindi pa dumä- rating mula sa kanyäng tangga- pan. At, si Oscar ay... - Dala- wäng patäk ng luha ang näram- damän kong gumapang sa aking mga pisngi. Nagsisikip ang aking dibdib. Tumayo si Crispin. Hina- wakan ako sa balikat. Hindi ako tumutol. - Tita, umiiyäk ka. Bakit? Si Oscar ay ano? - Si Oscar ay hindi na nagbalik. Kasama siyä sa pagtatanggol sa Bataan. - Diyata? - At, muli siyäng nä- paupo. Matagäl ang mga sandali ng ka- tahimikang namagitan sa aming dalawä. Matagäl. Ako ang unang bumasag sa katahimikang yaon. - Nguni't, Crispin, bakit mo nä- kikilala ang aking mga magulang? Ang aking kapatid? Bakit? - Mangyari'y hindi ako naka- lilimot - anyä, - mangyari'y sari- wa pa sa aking gunita ang isäng nakatiklop nang kahapon. Hindi ako maäaring lumimot. Nanggigilaläs ako sa mga sina- bing iyon ni Crispin. May ibig siyäng sabihin. Hindi maäaring lumimot? Wala akong mätan- daän... Parang nangängarap si Cris­ pin. Tatlo siläng batang nagkäkilala sa lalawigan. Naging magkaibi- gan. Si Tita. Si Oscar. Si Cris­ pin. Si Tita at si Oscar ay mag- kapatid. Mayaman. Si Crispin ay anäk ng isäng magsasaka. Ma- rälita. Nguni't, niloob ng kapa- larang silä'y magkäkilala at ma- ging magkaibigan. (Nasa pah. 29 ang karugtong)
ÜLAN... Tubig na tinipon ng init at hangin kinalong ng ulap sa may papawirin; Tubig palibhasang sa mababa galing mababa ring dako ang laging layunin. * * Pag ang daigdiga'y darang na sa init ang bawa't patak mo'y ligaya't pag-ibig; Pinakakanta mo ang natuyong batis napananariwa ang buong paligid. * * Ang mga halamang nalanta't nalaing nagsisipagbunyi sa iyong pagdating; Ang mga dalagang kimi ang panimdim ay nagtatampisaw sa dulot mong aliw. ♦ * * Ang tigang na lupa sa payapang bukid napalalambot mo't nagagawang putik; Ulan kang katulong ng maraming bisig na ang nalilikha'y buhay at pag-ibig. ♦ * * Ulan kang malamig, tubig kang malambot pag-asa ng bukid - at kamay ng lugod... Subalf t ulan ka na kapag nayamot ay nadaragat mo ang malaking lunsod! PEDRO ENRIQUEZ MAGPAYO
Si Bb. Edita Sumantay, taga San Manuel, San Juan del Monte, Rizal, ay mahilig sa pag-awit at nagnanais mag-artista. Siya'y nag-aaral sa Jose Rizai College. ANG KAMBAL... (Karugtong ng nasa pah. 21) Huminga ^ang bahagya si Aba. Muling tinapunan ng panakaw na sulyap ang paraluman ng Arayat, saka... - Kung ipinahihintulot ng iyong karilag&n ay nakahanda akong itaya ang aking buhay sa mga sandaling ito. Tumalikod si Aba. Inihakb&ng ang mga paang patungo sa pala- tandaang dapat niyang tayuan. Kumilos na rin si Ban. Ang ma- tandang duwende at ang hari'y pumagitna sa isang panig. Wa­ ling kaimik-imik si Maganda. Wari'y namamalikmata sa mga nangyayari. Nguni't nang handa na ang la- hat at halos pasisimulan na la- mang ng hari ng mga duwende ang pagbibigay ng kanyang hud- yat ay biglang tumili si Maganda: - Mga duw&g! Huwag ninyong sayangin ang inyong buhay sa isang bagay na walang kabulu- han. Hindi ko pahihintulutan na ang buhangin ng dalampasigan ng salaming lawa ay malahiran ng inyong mga dugo. Parurusahan kayo ni Sinukuan sa sandaling pa- walan ninyo ang mga palaso. Igalang ninyo ang araw na ito. Ito ang aking kaarawan. Ayokong may magharing ligalig sa banal na araw na ito. Huminahon ka­ yo... huminahon kayo... Kinalas ni Ab& ang nakabinit na palaso sa bagting ng kanyang pana. Naramdaman ni Ban ang panlalamig ng kanyang damda­ min. Mabilis na lumapit ang anak (Nasa pah. 41 ang karugtong) OKTUBRE 12, 1947 ANG KAMAY NG ... (Karugtong ng nasa pah. 7) ngungusap na namutawi sa mga labi ni Marta Makairog. - Sa san- daling kákailanganin kitá ay ako na ang tátawag sa iyo sa telepono o kung dili kayá'y pagsásadyain kitá sa iyong tanggapan o sa iyong táhanan. Ipinangángako ko sa iyong sa loob lamang ng da- lawáng linggo ay mahuhulog na ;sa mga kamáy mo ang pusakál na kriminal na pumatáy kay Estrella Madrid, na, 'Sá talagá ng Kamáy ng .Diyos, ay nabuhay na muli, upáng lisigáw sa haráp ng mga: alagád ng 'batás ang taong pumatáy sa kan- yá. Umalis na uulik-ulik sí ispektor Mascardo. Hindi niyá maubus- isipin ang nákita sa táhanan ni Marta Makairog. Nahati ang kan- yáng paniniwala at nagtalo ang sariling pag-iisip kung kriminal nga o hindi si Dr. Medel Magsalin: ibinubulong ng kanyáng damda- n.ing hindi salarin ang mangga- gamot, ang malaking bahagi ng kanyáng paniniwala ay nagsása- litáng hindi kriminal ang asawa ni Estrella Madrid. Luluksu-luksong lumabás sa si- lid ang kubang si Rosendo at na- gágalák na hinaráp si Marta Ma­ kairog. - Isá kang mahusay na artista, Marta - ang násabi ng kubang si Rosendo. - Máipagpatuloy mo ka- ya at magampanáng buong linis ang papel na iyong hawak hang- gáng sa mahulog sa iyong bitag ang salaring umutang ng buhay ni Estrella Madrid? - Ang mahalagáng gantimpa- lang kagandahan na ibinigáy sa akin ni Dr. Medel Magsalin ay sa- pát na upáng pag-ibayuhin ko ang aking talino sa pagganáp ng ma- selang papel na ipinatutungkol niyá sa akin. - Mabuhay si Marta Makairog! - ang sa laki ng galák ay násabi ng kubang si Rosendo. । - Sitttü! - ang sansala ni Mar­ ta sa kuba. - Huwág mo akong ta- wagin sa aking pangalan. Muía ngayo'y tátawagin mo akong si Estrella Madrid na asawa ni Dr. Medel Magsalin. Kagabi sa El Cairo ay muntik nang mádulás ang iyong dila. Makálawá mo akong tinawag na Marta. Piniral sa taynga ng nagágalák na si Marta ang kinatutuwaan niyáng si Rosendo, at... - Maging sa loob at labás ng tá­ hanan ay tátawagin mo akong senyorita Estrella, ha? - Opo, senyorita Estrella, espo­ sa ni senyorito, doktor, Medel Magsalin. Natapos ang pag-uusap ng da- lawá sa matutunog na halakhák ni Marta Makairog na lilindi-lindi ang katawáng pumasok sa kan­ yáng silid upáng sanayin na na- mán at pag-aralan ang paraán ng paninigarilyo ni Estrella Madrid. (Dúrugtungán) ANG PUSO NG KANYANG PUSO Nobela ni Cirio Galvez Almario Ito'y isang magandang kasaysayan ng buhay sa pag- ibig ng isang marilag at mabait na dalagang-bukid. Ma­ linis siya at mapagtiwala, at ang mga unang patak ng luha'y nakilala niya nang matuto siyang magmahal at magtiwala sa isang walang pusong lalaki. Napariwara ang kanyang magandang pag-asa. Nguni't ang lahat ng kasawiang dinanas niya'y naging parang hamon lamang sa kanyang palad, na pagkatapos niyang nang buong pagtitiis at tibay ng loob, ay ginantimpalaan din siya ng magandang buhay. ANG NOBELANG ITO'Y MALALATHALA NG BUO SA ALIWAN BLG. 113 NA LALABAS SA OKTUBRE 20, 1947. MAGPALAAN KAYO NG INYONG MGA SIPI Ang ALIWAN ay inilalathala tuwing Lunes ng PALIMBAGANG TAGUMPAY 1055 Calero, Maynila 25
" A^NO ang dahilan kung bakit dito sa bayan ninyo'y mga taga-ibang Allupa ang nagsisiyaman at kayong mga Pilipino, karamiha'y nangakatunganga lamang?" Nagugunita naming minsan ay iyan ang naitanong ng isang ban- yagang mapagmasid na napadalaw dito sa Magnila. 'Ang napapansin ko'y mga dayuhan ang dito'y nagtatamasa at kayo'y siyang nagtitiis at naghihirap" - ang dugtong pa ng nasabing banyaga. Nakapagtataka nga! - ang tanging namutawi sa bibig ng ilan na ang mga bagang ay pinapagtitiim. * • Noong araw ay nasasabi-sabi nating mga Pilipino na oras na tayo'y lumaya, ang mga taga-ibang lupang naninipsip ng ating dugo ay sapilitang magbabalot ¿t ang lahat ay mahuhulog na sa ating ka- may. Wika natin noon ay nakapaiibabaw sa Filipinas ang mga dayuhan sapagka't sila'y ipinagsasanggalang ng isang kapangyarihang sa ati'y nakasasakop. Kung kaya nga't umasaasa tayong pagdating ng pinakahihintay na oras ay tayo na ang makapaiibabaw. ♦ ♦ * Nguni't ... Natutupad kaya ang pag-asa nating ito? Isa na tayong bayang malaya. Ang pamdhdlaan nati'y ganap nang nagsasarili. Gayunman, ang karamihan ng batis ng kayamanang nakakadluan sa araw-araw na ginawa ng Diyos ay patuloy na nasa kamay ng mga dayuhan. Sila pa rin ang nagpapasasa hangga ngayon. Bakit? ♦ ♦ ♦ Tayong mga pilipino ay lipi ng mga taong 100% ang pagiging makabayan. Hibang na hibang tayo sa pangangarap ng ukol sa pag-ibig sa ating tinubuang lupa. Sa bagay na iya'y hindi tayo maaaring pintasan. Ang masama, ang napakasama sa atin, ay iyang pinagkahirati- hang panganganino natin sa mga banyaga. Higit na mahalaga sila kaysa atin. Kaya . . . Kung kapuri-puri ang pagmamahal natin sa bayang tinubuan ay kakutya-kutya naman ang pagkakilala sa atin ukol sa pagsasakit na nahihinggil sa mga bagay na pangkabuhayan. Ang pagtatangkilikan ay waring hindi natin nakikilala. Kung nakikilala man ay tanging sa salita, hindi natin isina- sagawa. lyan ang sanhi kung ano't samantalang lumalago ang mga tin- dahan ng dayuhan, ang tindahan ng mga kababayan natin ay nan- lulupaypay. Anupa't sa kamay ng iba nahuhulog ang ating salapi! Ngayon tayo'y isa nang bayang malaya at nagsasarili ay tila karampatang pangalagaan ang mga kapakanan natin hinggil sa ating kabuhayan. Ang halaga ng salapi ngayon ay bumibigat. "Mahirap na ang pera" - wika nga ng iba riyan. Kung ibibigay natin ng ibibigay sa mga taga-ibang lupa ang ating salapi, ang mangyayari'y panay na papalabas. Walang katum­ bas na papasok. Kapag iya'y namalagi, tayo, tayong mga pilipino at di iba ang siyang magpapasan ng hirap. Hindi sila. Sila'y nagpapasasa at tayo'y pinagtatawanan. Sa aming akala ay dumating na ang panahon upang makilala 26 natin ang diwa ng tunay na pagtatangkilikan. Iwaksi na natin ang ugaling tila nalawayan ng mga taga-ibang lupa. Sa tuwing may-kailangan ay sa kanila tayo nagsisiksik. Sila nang sila ang ating dinudulugan. Ito rin marahil ang sanhi kung bakit ang mga may tindahang banyaga ay madalas pang "suplado" sa pakikitungo sa mga taga- ritong nagsisipamili. Tumawad ka at sisigawan ka pa ng: "walang tawad-tawad." Ganyan sila pagka't nakikilalanila ang ating ugali. Pag nagalit ka at umalis ay nalalaman nilang mga sampu pa kundi man dalawampu ang magsisisunod sa iyo. Iya'y tunay na nakapagdurugo ng puso. Tayo ang nasa ating bayan ay sila ang nagsisipaghari sa mga bagay na itinitinda na kailangan natin sa araw-araw. * ♦ Hindi namin ibig sabihin na huwag bilhan ang mga banyaga. Ang sinasabi nami'y tangkilikin, habang maaari, ang ating mga' kababayan. Kung ang pagkakataon ay magkahalintulad, kababayan na mu­ ña bago sila!
Ang suliraning naging salaysayin namin ngayon sa pitak na ito ay lubos na napapanahon. Alalahanin nating kapag naghirap ang bawa't isa sa atin, ang tunay na magpapasan ng ating paghihirap ay dili iba't ang ating bayan. Saan man dako ng daigdig at sa alinmang panahon, kapag naghihirap ang mga tao ay lalong naghihirap ang bayang kinauuku- lan nila. Upang ang salapi nga natin ay huwag lumabas, kailangang isagawa na natin ang pagtatangkilikan. Kababayan na muña bago ang iba! Ang masama sa ating mga pilipino, kapag tayo'y nasa isa nang katungkulan, ang dangal ng lahi'y hindi natin isinasaalang-alang. Wala tayong inaalagata kundi ang kapakanang sarili. Di Ulan ang naghahangad na yumaman sa sangkisap-mata. May-kinalaman sa bagay na ito, sa aming akala, ang nangya- ring pagkakabulok ng mga gatas na dapat sana'y naipagbili sa mu- rang halaga sa mga taong nangangailangan. Ang mga gatas na iyan (tingnan ang aming karikatura) ay hindi pinalabas. Inimbak ng inimbak. Hanggang sa ... mangasira. Mangyari, ang hinihintay nila'y mga mamamakyaw na maka- pagpapabagsak ng malaki. Kung walang pabagsak, walang labas. At ayan! Sa pagkakaimbak ay nangabulok. ♦ * * Sino ngayon ang napinsdlaan? Tayo! Ang mga mahihirap! Ang mga maliliit! Kaya nga, mag-iba na tayo ng ugali. Ang diwa ng pagtatangkilikan ay atin nang pairalin. Pakisamahan nating mabuti ang mga dayuhan, nguni't kaila­ ngang tangkilikin ang atin namang mga kababayan. ILANG-ILANG
26. Ernesto La Guardia ■LANG buwan pa lamang ang na- ■ kararaan buhat nang siya'y magbalik sa Pilipinas na galing sa Estados Unidos. Dalawang ta- ong singkad siyang nanirahan doon: buhat noong Hulyo, 1945 hanggang nitong buwan din ng Hulyo ng taong kasalukuyan. Ka- bilang siya sa mga pilipinong nag- karoon ng pagkakataong makatu- ngo sa Amerika pagkatapos ng digmaan. Sa pagbabalik ni Ernesto La Guardia ay hindi kataka-takang alukin siya agad ng mga, sama­ ban sa paggawa ng pelikula upang lumabas sa puting tabing. Ang kanyang pangalan (na tunay at hindi "likha") ay dati nang kila- la ng tanang magiliwin sa pano- nood ng sine. Matatandaan pa ng sinumang mahilig sa panonood ng pelikulang tagalog na bago pa magka-digma ay kabilang na si Ernesto La Guardia sa mga hina- hangaang "bidang lalaki". Nasa karurukan na siya ng paghanga ng lahat nang sumiklab ang digma­ an. Marami na siyang pelikulang nalabasan at nakatambal na sa kingigiliwan noong mga panahong iyon. Maningning ang kulay ng kanyang kinabukasan. Malaki ang pag-asa niya sa pag-iibayo ng kanyang tagumpay. Ngùni't.... bigia ngang nag-apoy ang digma­ an at ang dating takbo ng kan­ yang buhay ay nagimbal at naiba. Sa paglingon at pagtunghay sa pinagdaanan ni Ernesto La Guar­ dia sa kanyang pag-aartista, ay mapupuna ang isang bagay: hin­ di siya nakatagpo ng mga bala- kid sa pagtunton ng kanyang landasin at mabilis ang kanyang Si Ernesto La Guardia, ang simpaiikong artistang hinahangaan na ng madia noong bago pa sumiklab ang digmaan. PAGBABALIK SA LUPANG TINUBUAN pagiging bantog. Pinagpala siya ng Tadhana, bagama't hindi niya sinadya ang pagiging artista. Siya'y tubo sa Pangasinan. Ang kanyang ama'y lahing kastila na sa lalawigang iyon nagkaroong ng mabuting kapalaran, kaya't doon na namalagi at doon na rin naka- pag-asawa. Ang ina ni Ernesto ay taal na taga Pangasinan. Sa paaralang sa kanilang lalawigan siya nagtapos ng high school; pag­ katapos, siyä'y lumuwäs sa May- nila upang magpatuloy ng pag- aaral sa pamantasan ng Far East- ern University. Commerce ang kanyang kukunin sapagka't ang balak niya'y maging isang manga- ngalakal. Kasama niyang lumuwas, upang manirahan sa lunsod, ang kan­ yang mga kapatid na dalaga na magsisipasok naman sa isang ko- lehiyo rito. Ang mga dalagang iyan ay nangaging kaibigan at kapalagayang-loob ng magkaka- patid na Silos, yaong tatlong bi- nibining noon ay kilalang-kilal& na sa pag-awit sa radyo at sa pe­ likula, sa taguring Silos Sisters. Minsan, sa isang piging na idi- naos sa tahanan ng mga Silos ay sinamahan ni Ernesto sa pagdalo ang kanyang mga kapatid. Naki- lala niya ang pamilyang iyon na noo'y may malaki nang kinala­ man sa paggawa ng pelikulang ta­ galog. Ang ama ng Silos Sisters, na si Gng. Juan Silos, Jr., ma- ngangatha ng mga awitin at na- mumuno sa pagtugtog ng bantog ria. rondalla, ay siyang unang na- kapansin sa di-pangkaraniwang tindig at ayos ng bago nilang ka- kilalang binata. Ang bulas ni Er­ nesto ay mataas at mainam ang pangangatawan (dalawang bagay na hinihiling ng mga gumagawa ng pelikula sa mga "bidang lala­ ki"), bukod pa sa may mukhang kung sabihin nati'y "muy simpati­ co" .Talagang madali siyang ma- kaakit at makatawag ng kaloo- ban. Ipinatanong ni G. Silos sa kan­ yang mga anak kung si Ernesto'y walang hangaring mag-artista. Ang tugon daw ni Ernesto ay ibi- gin man niyang mag-artista ay (Nasa pah, 37 ang karugtong) OKTUBRE 12, 1947 27
nasa bagay na sinusuri at wala sa damdamin ng nagsusuri. Kung sa bagay, ang mga artista, sa pag- papasiyá sa isáng bagay, ay gu- mágamit ng di pangkaraniwang kakayahán sa pagtarok o pagsu- ri sa tagláy na kagandahan ng isáng bagay, nguni't masasabing ang paghanga nilá ay bunga ng mataimtim na pagpapalagáy na CIÑO ang hindi nakákakilala at hanang hindi nagkakatulad ng ang tinitingnán ay karapat-dapat ANG KfiGftNDAHAN Sanaysay ni GEMILIANO PINEDA humáhanga sa kagandahan? kuru-k;iro ang sinumang naggága- sa paghanga. wad ng pasiyá sa kagandahan ng isäng bagay at lalung-lalo na sa kagandahan ng isäng babae. Imi- nämatwid nilä ang madaläs na na- ting märinig: Waläng babaing pa- ngit sa matä ng isäng umiibig. At ihähalimbawa pa rin nilä ang katotohanang ang isäng magandä, ayon sa paningin ng isäng pilipi- no, ay hindi magandä sa paningin ng isäng pranses o ng sino mang banyaga. Dito na lamang sa Pi- lipinas, anilä, ang mga babaing pinakasäsambä ng mga igorot ay tiyakang hindi hähangaan ng ibä pang mämamayän sa kapuluän. Muía pa sa kamusmusán, ang ba­ wa't isá sa atin ay nakakaunawa na kung ang isáng bagay ay ma­ gandá o pangit. Sa paningin ng isáng musmos, ang isáng laruáng may ibá't ibáng kulay ay magan­ dá - at sinásabi niyáng yaon ay magandá. Nguni't habang tumá- tanda ang tao, ang kanyáng mga sukatán ng kagandahan ay nag- bábago at di namámalaging mag- katulad sa lahát ng pagkakátaon. Yaong mga damit na pinaháhala- gahán natin nang unang panahon, kapág nákikita sa liwanag ng ka- salukuyang mga pangyayari ay waring hubád sa dating katangi­ ang nakaakit sa atin. At tayo'y di ang hindi nagtátaká; náitáta- nong tuloy natin: alin kaya ang nagbago, ang ating paningin o ang tinitingnán? Ang huling paninindigang bi- nanggit - na ang kagandahan ay nasa tinitingnán - ay siyáng higit na kapani-paniwala at ngayo'y ti- nátanggáp na katotohanan. Ma- giging isáng malaking suliranin kung ang kagandahan ay masa- salig sa masalimuot at kailanmá'y di magkákaisáng palagáy ng ba­ wa't tao. Mawáwalán ng kabulu- hán ang pagkakápag-aral ng mga dalubhasa hinggil sa mga kata- ngiang nakatutulong sa pagbuo ng isáng bagay na magandá sa pani- ngin, kung ang káhuli-hulihang pagpapasiyá sa kagandahan ng isáng bagay ay mábabatay lamang sa pagpapahalagá ng tumitingin at hindi sa angking mga kata­ ngian. Mangyari pang may mga taong sa pagnanais maging kaibá lamang ng palagáy ng nakararami ang magpápahayag ng náiibáng kuru-kuro bagamá't nálalaman niyáng yao'y salungát sa dapat mangyari. Ang mga tagapagtanggol ng pa- lagäy na ang kagandahan ay nasa tinitingnäng bagay ay nagsasalig ng kaniläng pagmamatwid sa pangkalahatäng mga tuntunin ng sining. Iminämatwid nilä na ang isäng bagay, upäng mäsabing ma­ gandä, ay kailangang magtagläy ng mga hugis, kulay, anyo at ibä pang katangiang bumubuo ng isäng larawang tunay na umäakit sa damdamin ng tao. Ang mga pintor, eskultor at arkitekto ay may sinusunod na mga sukatän o balangkäs na bunga ng masusi- sing pag-aaral. Hindi silä nagkä- kasiyä sa pagsasabing ang isäng bagay ay magandä sapagkä't näi- ibigan nilä, hindi; ipinaliliwanag nilä kung bakit ang isäng bagay ay magandä, at ang mga sanhi ay Ang katanungang ito ay hu- máhantong sa isáng dati nang su­ liranin - ang suliranin kung ná- saán ang kagandahan. Ang ka­ gandahan ba'y nasa tumitingin, o nasa tinitingnán? Sarisaring pa- ngangatwiran ang maáaring bang- gitin upáng ipagtanggol ang ba­ wa't panig. Kung ang kagandahan man ay nasa bagay na tinitingnán, ang pagtingin ay may dalawáng pa- Ang mga tagapagtanggol ng pa­ lagáy na ang kagandahan ay nasa tumitingin o násasalalay sa pan- lasa at paraán ng pagtingin ng bawa't isá ay waláng agád-agád na bábanggitin kundi ang katoto- raán. Una ay ang pagsusurl sa mga katangian at kabuuán ng ti nitingnáng bagay nang kahiwalá^ ang kalooban o damdamin ng tu­ mi tingin; ang ikalawáng paraán ay ang pagtingin sa isáng bagay na ang tinátarok ay ang pagpa- pakahulugán ng sariling kalooban, sa liwanag ng sariling karanasán at pagpapahalagä. Halimbawa ay" sa isäng timpaläk-kagandahan. Dito ay yaong unang paraän ng pagtingin ang ginägamit at hindi ang pangalawä upäng maging lu- bos na makatarungan sa bawa't isä ang pagpapasiyä. Dätapwa, sa ating pagpapasiyä sa kaganda­ hang tagläy ng mga kaibigan o- kakilalang dalaga, ang pangala- wäng paraän ng pagtingin ay hin­ di maiiwasang di gamitin. Sa ating pagpapasiyä ay mangyari pang mäpapalakip ang kahalaga- han ng pakikipagsamahän ng ba­ wa't isä sa atin, ang näitulong* niyä halimbawa, at ibä pang mga pangyayaring maäaring makapa- naig sa ating pagpapasiyä. Sa. ganitong üri ng pagtingin, tulad ng pagtingin ng isäng umiibig sa kanyäng pinipintakasi, ay maäa­ ring mälimot o di lubhäng pahala- gahän ang mga kapintasang tiyäk na näkikita ng ibä. Närito ang sanhi kung bakit may mga baba­ ing pinakamagandä sa paningin ng ibä, nguni't maäaring pangka- raniwan lamang ang tagläy na gandä, ayon sa palagäy ng ibä na-. män. Dätapwa, ano nga ang kagan- UKOL SA INYONG HAPAG... ISANG HENERASYON NA MASARAP NA LASA! (Tatak) PINEAPPLE MAROA "PI WA" ? £ to s "®ACON, BUTTER cheese ETC. "3^ TO Euvri PURO, SAGANA AT MALINAMNAM MALASANG MANTEKILYA Pangkalahatang Tagapamahagi Mga makab^gonß makinang panahi at mga sanay na mang- ang siyang gagawa yumayari sa mga ka- BUCKING- sujfftang RAM! [ GENATO tMERCIAL CORPORATIONS 1075-1079 K. HIDALGO MAYNILA SENG LUò-CO 15 6 ROSARIO MANILA 28 ILANG-ILANG
dahan? Ayon sa talátinígan, ito'y oagay na nakalulugod sa pandam- dám o sa isipan; isáng katangiang umáakit sa paghanga. Hindi ga- náp na máilálarawan kung ano ang kagandahan, nguni't ang ibi- nubunga sa sandaling mámalas ay di mapag-áalinlanganan: pagha­ nga, pagkagiliw, pagsambá, pag- kalugod. Sa buong kasaysayan ng daigdig ay waláng napoot o na- suklám sa kagandahan. Mayroon na bang nagalit sa isáng babae dahil lamang sa siyá'y magandá? Wala. Ang galit sa isáng babaing magandá ay bunga marahil ng Ugaling di naging kabagay ng kan- yáng kagandahan, o kaya namá'y ng ibá pang bágay na waláng ki- nálaman ang kanyáng tagláy na panghalina. Ang kagandahan ay kayama­ nan. Bagamá't hindi lagi nang siyáng pinakamahalagá, ang ka­ gandahan, kapág nákaugnáy ng isáng bagay, ay karagdagan at mahalagáng katangian ng bagay na ito. MAHAL MO PA ... (Karugtong ng nasa pah. 23) Nanlaki ang aking mga matä. Oo, nägugunita ko na ngayon. - At, tuwing umaga - patuloy ni Crispin, - ang magkapatid ay di- nädalhän ng sariwang gatas ng anäk ng magsasakä. Naglilima- yon sila sa mga tumana, naghä- habulän sa kabukiran, magkasa- ma sa pamimitäs ng mga ligäw na bulakläk. Mahiligin si Tita sa mga bulakläk. Nanghuhuli sila ng mga tutubi, ng mga paruparo, ng mga batu-batong-punay... - At, silä'y lagi nang masayä - ang aking dugtong, - waläng näki- kilalang kalungkutan. Sa mga ba- ta'y waläng kamatayan. Ganyän ang kaniläng akala. Waläng ka­ matayan. - Gabi noon - ang agaw ni Cris­ pin, - si Tita at si Crispin ay nag- sumpaan. Oh, diwang kamusmu- May isáng katangian ang ka­ gandahan: ang mga bagay na ka- lapit ay nababahaginan ng kagan­ dahan, tulad ng talang nakapagsá- sabog ng liwanag sa kalangitáng kinaroroonan. Isáng magandáng brilyante sa daliri ng isáng dalaga ng tila nakaráragdág sa gandá at lambot ng kanyáng mga kamáy. Isáng kumikisláp na hikaw ang waring nagbibigáy ng ngiti sa mga pisngi ng sino mang babae. Ang magagandäng kasuutan, ang mapang-akit na pagkakäayos ng buhok, kahit sa isáng babaing ka- tamtaman lamang ang gandá, ay sapát nang makalikha ng näii- báng larawan ng namumukod na kagandahan. Mapapalad ba ang nagtátagláy ng kagandahan? Mangyari pa. (Nasa. pah. 31 ang karugtong) ESTOMACAL /bl./Lutto, KOLICO.KOLE- RA.INDEHESTI- YON, DIARRHEA DISINTERIYA, GASTRITIS ÄT IBA PANG MGA K ARAM - DAMAN NG TIYAN. Sa tabal ny BOT/CA FARMACIA SAN FERNANDO 835 SAN FERNANDO, M A N ILA Cumagawa at namamaha- gi ng mga May-uring Ga- ¡ FORMULA: Camphcr 0.02 gm. oil of Pepermint 0.06 gms. Fid. Ext. Cannabis in- <iica 0.10 c.c. Elixir Paregoric 1.50 c.c. Glycerin 1.50 c.c. Alcohol 15:00 c:c: Ex­ cipient q. s. AD 100.00 c.c. OKTUBRE 12, 1947 sän. Mga bata pa nga siläx Nä­ gugunita mo pa ba ang sinabi ng batang lalaki noon, Tita? si Crispin. Ang aking mga ma- tä'y binäbalungan ng masaganang luha. - Oo - ang aking tugon. - Ang kanyäng sabi ay: Tita, hindi ka kaya inakalimot? Kung malayo ka na, mägunita mo pa rin kaya ako? Mahalin mo pa rin kaya akong katulad ng pagmamahäl ko sa iyo? - Ang tugon ng batang babae ay: Oo, Crispin, habang nabubu- hay ako ay hindi kitä lilimutin. Matamis na pangako. Nguni't, siyä nga kaya ay hindi nakalimot? Sampung taon na ang nakalipas mula noon. Näpatindig ako. Näpatindig din - Crispin, hindi ako nakalili- mot. Hindi, Crispin, hindi! - At, mahäl mo pa rin kaya ako, hanggä ngayon? Ang aking katawän ay nag-init nang märamdamän kong ang mga kamäy ng lalaking itong mula pa sa pagkabata'y nätutuhan ko nang ibigin ay nakahawak sa da- lawä kong bisig. Tumango ako. Tango lamang. - Tita! - At, ang kanyäng mga matäng nagniningning ay ipinako sa mga matä kong hiläm sa luha. - Ang MAIS CHERI at AMUR, dalawang kalugod-lugod na likha ng GLO-CO, ay tumitiyak sa mga sandaling hindi maaaring malimutan. May mababang halagang mga pabango, ang dalawang ito ay maaaring gamitin na maipagka- kapuri kahit sa alin mang pagkakataon. MAIS CHERI PARFUM - kaigaigaya, naka- hahalinang hali- muyak AMUR PARFUM - nakagagayuma at näkaaakit na samyo Kung Kagandahan At KarUagan Ang Inyong Hanap, Ma- tatagpuan Ninyo Ito Sa Paggamit Ng ... IPINAGTITINGI SA LAHAT NG DAKO 1 oz. - P0.90 isang botelya Yz oz. - PO.60 isang botelya GLOCO HOLLYWOOD Sä? UKOL SA LAHAT • SA LAHAT NG DAKO CROMWELL COSMETIC EXPORT CO., INC. 30-32-34 Barraca - Tel. 2-94-72 29
5AM6A PTTTHN* PITAK NI JS.ESCUERRA -^-Dll Ulli ^1 Amador Santos, utak at pu- ** song gumagalaw sa ADS Pic­ tures, ay nakausap namin minsan at sinabing isang layunin lamang ang kanyang paggitna sa larangan ng industriya ng pelikula. Ayon sa kanya, ang ADS Pic­ tures ay magiging hagdanan ng mga artistang bukas-makalawa ay siyang magsisisunod kina Leopol­ do Salcedo, Rogelio de la Rosa, Carmen Rosales, Mila del Sol at iba pang bituin sa aninong guma­ galaw na nasa unahang hanay ngayon. Nasabi pa sa amin ni Amador Santos, na kasalukuyan silang naghahanap ngayon ng isang malawak na bakuran upang ma- pagtayuan ng kanilang estud­ yo. Sa kasalukuyan ay nagbilin na siya ng mga makabagong apa- rato sa Amerika at may pag-asang bago dumating ang mga ipinagbi- ling iyon ay makakatagpo na siya ng kanyang hinahanap na pagta- tayuan ng isang malaki at maka­ bagong estudyo. Ang unang pelikula ng ADS Pic­ tures ay ang "BINATANG MAY- NILA" at ang magsisilabás ay si- ná Leopoldo Salcedo, Mona Lisa, Lilia Dizon, Fernando Royo at iba pang may mga pangalan na. Si Herminia Bonus, bituing mang- aawit ng San Juan del Monte, na nakalabás na sa ibá't ibáng peli­ kula, ay mápapanood din sa pe- likulang iyán.
Buhat sa estudyo niná donya Sisang ay tumanggáp kami ng magandáiíg balita, na dumating na ang mga ipinagbiling makaba­ gong aparato sa puting-tabing na siyáng lalong makapagbibigáy ng linaw sa pagsasálitaan ng mga nagsisiganáp sa aninong gumaga­ law. Ayon kay donya Sisang, malaki ang pananalig niláng lalong ma- sisiyahán ang madia sa mga ma­ kabagong aparatong ito na masu- subukan na sa mga susunod na pelikula ng LVN. "KALBARYO NG ISANG ASA­ WA" ... iyán ang pangalang ipi- nalit sa pelikulang noong una ay may pamagát na ''LA GOLON­ DRINA" at pinamámahalaán ng direkter Tor Villano. Noong simu- lán ang mga unang shooting nito ay "La Golondrina" ang unang nálaman ng madla na magiging pangalan, nguni't nitong mga hu- ling araw ay napag-aralan ni Tor Villano na higit na magiging ma- gandá at angkop aÉg pamagát na "KALBARYO NG ISANG ASA­ WA" sa pelikulang kasalukuyan niyáng tinátapos. Kung hindi pa halilimot, si Tor Villano rin ang namatnugot sa pelikulang "LA PALOMA" na nilabasán niná Pa- raluman at Fred Montilla. Buhat sa tanggapan ni Pedro Vera, Jr., na siyàng naghandog sa madla ng "TAYUG" ay isà pang pelikula ang hindi malalao't ihà- handog sa madia. Ayon sa balita, ang susunod na pelikula ng nàsabing estudyo ay ang "MATIMTIMAN" na malapit nang simulàn ang mga unang tagpo. Kung sino ang magiging katambàl hi Arsenia Francisco ay siyàng hindi pa màlaman, nguni't ayon kay Pedro Vera, Jr., ay isà ring kilalàng artista na may sari­ li nang daigdig ng mga tagahanga. karunungan 5 I ENS IYA HVE-VHA Sa talaan ng maraming naghà- hangàd na makatalos ng mga ti- nitirhán niná Leopoldo Salcedo, Rogelio de la Rosa, Fernando Poe, Rolando Liwanag, Carmen Rosa­ les, Mila del Sol, Corazon Noble, Tita Duran, Oscar Moreno, Fred Montilla, Paraluman, Mona Lisa, at ibá pa ay kabilang itong mga sumusunod: An? ""'ISSa*1""'"*"""y"" = •* Kutsara aito ay ma- B Sf ng mahalagang Bita- s mtoa A, Bit B2, <G) at E, na kmla- g "s""5 1 Malvadala ns isang sulai ukol 'five" VITA | ay magkakamit ? paano kayo ang i , MALT" at kung malathal y kayo ng P5O0O d^awang- larawan I •* -ar Botika mabisang gamoL Mabiblh Sa ^^.^parmaseutiko at Aprobado ng the vit arine co., IgC^,s,A. Lab. No. D46-M1' New York, n----- Bb. Josefina Ignacio ng Tay- táy, Rizal; Delia Bautista, Rey- nante Angustia, Edna Reyes, Ro­ mulo Encarnacion, Belen Caman- tigue, Veronica Lantin ng Kawit High School, Roddie Concepcion Tan ng 210 Elcano, Maynila; Lo­ lita Solis at Violeta Ilustrisimo ng Kawit Junior High School, Alice Miranda ng 1022 F. Muñoz, May­ nila; Mila Delunar ng Balayán, Batangan; Lily Paglinawan, ng Jose Panganiban, Kamarines Nor­ te; Ben Luna ng Lunsod ng Lipá. Batangan; Belen Lonida ng Boak, Marinduke; Dely Florentino, Tere­ sita Cajulis, Delfina Torres, Mar­ celina Leyva at Florinda Samson ng Kawit Junior High School at Angelina Bilay ng lunsod ng Bag- yo. FARMACIA OCCIDENTAL 574-570 REINA RECENTE MAGNILA TANGiNG 1ACAPAMAHAÍI S A FIUHnAS Ukol sa bagay na ito ay ipina- kikiusap namin sa mga artistang kinauukulan, na mangyari lamang se Makikita sa itaas si Mila del Sol at ang batang-batang direktor na si Luis Silos, samantalang pinag- uusapan nila ang "script" ng "Mating Akala" na kanyang pina- matnugutan. na ipadalà rito sa amin ang ka- niláng mga direksiyon upáng má- ilathala at nang sa gayo'y mapag- bigyán namán ang kaniláng nag- tátanong na mga tagahanga.-
Si Paraluman, bituing gumanáp sa pángunahing papel sa peliku­ lang "La Paloma" ay hindi lála- bás sa mga pelikulang katatawa- nán anáng "bulong" na nápaking- gán namin sa iláng tagahanga ng nàsabing hiyás sa Puting-Tabing. Si Rudy Robles - ang tanging pilipinong nagtatagumpay ngayon sa pinilakang tabing sa Estados Unidos. May balak siyang mag- balik sa Pilipinas upang gumanap sa isang pelikulang ingles, ngu­ ni't ito'y wala pang katiyakan. Ayon kay Paraluman, maraming alok ang tinàtanggàp niyá upáng lumabás sa gayón at ganitong pe­ likula, nguni't marami ang ti- nanggihán niyà sa dahiláng ang ilán sa mga pelikulang yaon ay may uring mapagpatawá na hindi tumutugon sa kanyáng damdamin. - Pará sa akin, - sabi ni Paralu­ man noong siyá'y mákausap ng isá niyáng tagahanga, - ang katata- wanáng nakákapagpalaglág ng lu- ha at makabagbág-puso ay siyáng kailangan sa atin ngayon, sapag- ká't ang ganitong mga pelikula (LANG-ILANG
sog maáaring makapag-aJray sa mabuti sa mapupusok na damda- min ng ating mga kabataán. lamang kung gâgamitin sa masa-1 Kaipala'y palasak na ang ka- sabiháng ang kagandahan ay lu- mâng láyunin." Gaya nga ng nà- milipas, nagmámaliw. Katulad ng sabi na sa unahán nito, kailán ma'y waláng nasuklám sa kagan- talulot ng mga bulaklak na n^- daahn. Ang kagandahan, sa kan­ ngungulutding sa init ng araw, ang kagandahang tagláy ng isáng yáng sarili, ay isáng bagay na na- dalaga'y tumátakas at naglálaho kapagpápahinahon sa kalooban, sa pagdaán ng panahon. Dárating nakapagpápasiglá sa pagsisikap, ang yugtong mahuhumpák at ma- at nakapagdudulot ng aliw sa pu- ngunguiubot ang kanyáng mga song humáhanga. Ang kaganda­ pisnging dati'y sagisag ng kaba­ han ay hindi kailanmán humihi- taán, at maging ang kanyáng mga kayat sa paggawa ng kasamaán, matáng may kisláp at tila nangu- sapagká't ang kagandahan ay lagi ngusap ay manlalabo. At sa ga- nang tagapagpagunita sa kalini- nito, ang kagandahan nga kaya san ng puso. Ang tunay na ka­ niyá'y tuluyan nang naglaho? Oo, gandahan ay nakagáganyák sa ká- dátapwa, ang tunay na kahulugán luluwá, hindi nakatátawag sa la- ng kagandahan ay di kailán man mán o sa makamundong hánga- magmámaliw. Ang panlabàs na rin. anyo lamang ng kagandahan ang Pinabubulaanan ni Mameng Ro­ sales ang balitang diumano'y inä- alok siyá ng malaking halagá upáng Jumabas sa isáng peliku- lang gágawin sa Hawáy. Nang tanungin namin si Ma­ meng ukol sa bagay na ito ay wa- la siyäng sinabi kundi lubhàng pinalálaki lamang ng mga taga- hanga niyá ang kanyáng panga- lan. ANG KAGANDAHAN... (Kangtang ng nasa galt, 29) r • Ang katanyagän at paghanga ay madaling lumapit sa kanilä; la- long malawak ang kaniläng pag- kakätaong makapagtagumpäy sa buhay. Dätapwa, kapalit ng ka­ tanyagän at paghanga ang mara- ming sandali sa pangangalaga sa kagandahang tagläy, ang pakiki- tungo sa maraming dumädalaw sa kanilang tähanan, ang pakikipag- haräp sa lipunan. Ang kaganda­ han nga'y biyayang isinäsabog ng Diyos sa iiläng kinapäl, nguni't may kakambäl ding mga panana- gutan at ng kadalasa'y malaking pagkaabala sa dapat sanang ma­ ging mapayapang takbo ng kani­ läng pamumuhay. Ang kagandahan ay siyäng lagi nang tampulan ng pansin. Ang pinakamagandáng pook sa isáng lupain, ang pinakamagagandäng b a b a e, ang pinakamagandáng bundok, ang lahát ng bagay na magandá, ay siyáng una-unang ni- nanais mäkita ng sino mang nä- papagawi sa ibáng bansá. Ang kagandahan ay isáng wikang nä- uunawaan ng lahát ng tao - hindi na kinAkailangan ang pagpapali- wanag ^áng ang isá'y humanga sa kagandahan ng isáng bulakläk o kayä'y sa kagandahan ng pag­ lubog ng araw sa Look ng May- nila. Lahát ng bagay na magan­ dá ay waring may mga tinig na pumupukaw sa puso; sapât na ang pagtiñgin upáng sa sandaling yaon ay magtining sa diwa ang Ang kagandahan ba ay lagi nang mabuti? Ito'y malimit mä- itanong at dito'y waläng nätutum- Ták na ~>agot kundi "Oo, matangi kagandahang tinitingnán. siyäng nawala, dätapwa, ang ka­ gandahang nakatinag sa puso at nakipagbulungan sa käluluwä ay manänatili. Ang kagandahan ay bahagi ng daigdig - ito'y isinabog ng Maykapäl upäng makapagdu- lot ng kaluguran at aliw sa tanän at kailanmä'y di mälilibing na ka- sama ng mga katawäng lupa. Patuloy na magkäkaroon ng mga bundok na nakikipaghälikan sa ulap, ng mga paglubog ng Araw na kamamalasan ng pagka- käsama-sama ng ibä't ibäng ku- lay, ng mga look at lawang tila bughäw na langit kung gabing kabilugan ang buwàn - at sa ga- nito ang kagandahan ay lagi nang manänatili sa daigdig. - # Tinatawagan ang mga May-ari ng Panadería Kami ay gumagawa ng "DOUGH ROL­ LER MACHINES" para sa mga Pana­ dería.... maaaring pa- lakarin sa pamama- gvtan ng kamay o elektrisidad. Kami ay gumagawa rin ng mga maki- nang PIANGMOLDE ng SABON. (Soap Press* Mga Kasangkapan sa Panadería, Kis- Pangmolde Ng Sabon 15 san, Lacrarían at (Soap Press) Iba pang Makina, PHILIPPINE ELECTRIC WELDING AND MACHINERY SHOP 1656 P. Guevara" Sta. Cruz" Maynila Kasiyasiyang paglilingkod sa Paghihinang ng Makinang Pangmasa Ukol Sa mga Kaldera (Boilers) ng Kiskisan, Tangke ng Tubig" Tangke ng Langis, Pintuan at Bintanang Bakal. mga Panaderiya URI . . . ang siyang ikinabubukod-tangí ng scr- besang ito. Mga dalubhasang manggagawa ng serbesa na may karanasan nang mahigit sa dalawang henerasyon sa gawaing i o sa isai.g paggawaang may hustong kasangkapan, ang tumitiyak sa inyo sa isang hindi mapapanta- yang uri ng kinagigiliwan ninyong inumin. Dalubhasa sa Paghihinang ng Mga Piyesa Ng Makinarya Sa Pamamagitan ng Elektrisidad Hinggil sa Pagpapatayo ng Gusali ipagkatìwala ntnyo sa amln. AGAPITO G. GONZALES, Propietaryo ài Tagapamahala N. K. GOSIM & SON 510 Elcano, Binondo" Maynila OKTUBRE 12, 1947 31
(1) Sa gitna ng mga talahib ay lalong namumu- kod ang likas na kagandahan ni Mila del Sol, na ka' tambal ni Pol Salcedo sa pelikulang "Sa Ngiti Mo Lamang1" ng Eduque Pictures. (2) Sa liwanag ng buwan ang dalawang magsing- * Ebig - sina Jaime de la Rosa at Rebecca Gonzales - ay nagtatalik, nguni't ito'y bahagi lamang ng maraming magagandang tagpong kinuha sa Mindanaw sa pag- sasapeJikula ng "Waling-Waling". Ito'y likha ng LVN (3) Pasan-pasan ni Oscar Moreno si Mameng Ro­ sales, nguni't sa malas ay di makatutol ang kasinta hang mang-aaw.'t. Sa "Mameng, Iniibig Kita" (Sam" paguita) ay natikman ni Carmen Rosales ang iba't ibang "pagpapahirap" ni Oscar, na para-parang naka- ragdag lamang sa kainaman ng kasaysayan ng peli- kula. Pinamatnugutan ito ni Gerardo de Leon. (4) Ang katutubong sayaw na "Pandanggo sa Ilaw" ay makikita sa pelikulang "Pamela" ng Pala­ ris, na ittatanghal na sa di malalaunan. Pangunahing artista sina Serafin Garcia at Pat Mijares. Pinama- matnugutan ni Fernando Poe. (5) Ano kaya ang nangyayari kay Tolindoy at siya'y nasipit ng mga paa ni Pempe? Napulikat ma- rahil si Pempe sa pagkakahawak sa kanya ni Anita Linda (magugunita sa kanyang napakahusay a pag- ganap. sa "Alias Sakim"). Ang tagpong ito'y sa "Ngayon at Kailan Man" ng Premiere, sa ilalim ng pamaimahala ni Carlos Padilla. - G. PINEDA.
" MALAPIT NANG ITANGHAL OSCAR NEESE • TU6AK&PU6AK MINOA BERNAL*ANGELINATABUENA H NAN OLOM NANGO JA KA5AYSAYAN© SINULAT NI ADRIANO CLAUDICO LI K HA AT PINAMAMAHALAÄNN FERNANDO PO
34 'Hong Gratula Bang Buiuan . . QHow fììany Doys irr'a Moniti} 'tctik > TLLg-tixq trv ¿¿VERINO L. TOLENTINO FELIPE P. DE LEON Tatlum- pong a-rawang 5etyem-bre Ab- rii, Hun-yo at t- i- Buan n$ Peb re-roy daìwdtnpot >iyam Kunjbali $a apatanj^ataory bilang Nga- yonKung>a-ka-ht Mn-di namanhuito bi-lanj ng Peb Peroy dal worn pot wa lo, Tatlum-pot wab. ILANG-ILANG
ANG SELOSA ... (Karugtong ng nasa pah. 11) na habang akó'y walá'y hindi ka nanánaog ng bahay. - Kung gayó'y... ipinakikilala mong wala kang katiwà-tiwala sa akin - ang tila mapaghinampóng Wika ni Martín. - Hindi, hindi iyán ang ibig kong xpakilala; ang talagáng nais ko'y masunód ang tunay na tíbu- kin ng aking puso: na matiyák kong ikáw, habang nasa akin, ay akin lamang. - Ikáw ang taong hindi ko lu- bós na máunawaan - ang tugón ni Martín na parang di-nálalaman ang sinásabi, - hindi mo ba batid na ang tunay na kahalimbawa ko ngayó'y isáng muntíng sisiw na hawak mo sa kamáy, kung ibig mong buhayi'y sukat ang bitawan at kung ibig mong patayi'y sukat ang isáng pisíl? Lugúd na lugód si Selina 'pagká- riníg sa kasásabing itó ng lalaking bilanggo ng kanyáng pag-ibig. Para sa kanyá'y wala nang nápa- katamís na bagay kundi ang má- riníg ang gayóng mga pangungu- sap na waláng ibáng kahulugán kundi ang pagtatagumpáy ng ma- simbuyóng paggiliw na magbuhat nang mátaním sa kanyáng puso ay buóng pag-iingat na inalá- alagaan. At sa malakíng kagala- kan ay halos dinuhapang si Mar­ tín upáng ibilanggo sa dalawá niyáng bisig. - Talagáng akin ka! - ang ha­ los nanggígigitil na wika ni Seli­ na, - O! kung maáari lamang ki- táng kanin, kinain na sana kitáng buúng-buo. - Upáng mamatáy? - ang pagu- lilát na tanóng ni Martín. - Hindi!... kundi... upáng ga- náp na masarili ko na lamang. Ang ibig ko'y magíng sariling- sarili kitá, magíng aking-akin na di na maáaring agawin pa ng ibá. Násabi ko na sa iyó noón pang araw na akó'y hindi íibig kailán man sa lalaking may sínumáng makákaagaw pa sa akin. Kung noóng ating kabataá'y nákuhang maagaw ka sa akin ni Segundina ay sapagká't noó'y mura pa't ma- hiña ang aking puso. Nguni't ngayón, sa pínunumbalik ng da­ ting pag-ibig, ng dati kong pag- ibig na dalisay at tapát, ay hindi akó makapápayag na máagaw ka pa ng kahit na sino. lisá ang tanging makaáagaw sa iyó sa akin. < - Sino? - Si Kamátayan. Waláng kamalay-malay ai^ da- Jawáng nag-uusap na si Dr. Arce- lón ay nasa tapát pa ng bintana, sadyáng nakimatyág at nakiram- dám upásg mr.hiwatlgan man la­ mang niyá kung anó ang mapag- úusapan ng dalawá sx kanyáng pag-alis. Diníg na diníg ni Dr. OKTUBKE 12, 1947 Ärcelön ang lah&t ng slnab! ni Se­ lina. Minsan siyáng mápangiti at minsang umasim ang mukha. Ang matandáng manggagamot ay talagá sanang papaalís na, nguni't sa dahiláng may ibig na ibulóng kay Martín ay nagbalík na muli. Sa pagbabalík na itó, nang siyá'y nasa may puno ng hagdán ay náulinigan ang magiliw na pag-uusap ng dalawá. Gumawi siyá sa dakong malapit, sa tapát ng bintana, at nagkunwáng nag- tátali ng sapatos. Nang magpatuloy na siyá sa pag-ah's ay waláng násabi sa sa- rili kundi magiging nápakahirap na papaghiwalayín ang dalawá. Noón niyá nápatunayan na ang lagáy ng pag-iisip ni Martín ay wala pa sa katatagán. Kapág ná- babanggít sa kanyá ang asawa at dalawáng anák, si Martín ay na- bábagbagán ng loób at waláng ni- lúlunggati kundi ang mábalík sa piling ng wika niyá'y lalong pina- kamahál sa kanyáng buhay. Dá- tapwá't sa haráp ni Selina, ang lahát ay nawáwala sa ulo at ang buo niyáng kalulwá'y halos nápa- pabuhos sa magandáng babaing itóng nagpápalitó sa kanyáng pag-iisip. Gayunmá'y buúng-buo ang pag- asa ni Dr. Arcele" na si Martín ay manúnumbalik sa dati niyáng kalágayan. Akay ng pag-asang itó ay nagtvlóy siyá sa bahay niná Gundíng Upáng aliwín sa mabu- ting balitang kanyáng iháhatíd. Buóng pananabík siyáng sinalu- bong ni Gundíng. - Mabuting balita - ang wika agád ni Dr. Arcelón na ikinápa- ngiti ng babaing kinabábakasán sa pisngí ng mga luhang doó'y naglandás. - Nákausab ko ng sári- íinán si Martín. Kayóng mag- iiná lamang ang tanging nasa alaala niyá ngayón. Wala na kundi kayó! Pinagsísisihan niyá ang, ayon sa - kanyá'y masamáng sandali ng pagkikita nilá ni Se- lina..-w Humingá ng malalim si Gun- dírig. Ñápansín ni Dr. Arcelón na ang mabaít na asawang itó ng lalaking náliligáw ng landás, ba­ gamán nagtítiís, ay labis namáng nanínimdím. Oo nga't tinika niyá ang magpakasakit, at itó'y lúbu- sang ipinangako sa kanyá, alang- alang sa ikabúbuti ni Martin. Nguni't si Dr. Arcelón ay naníni- walang magpB^tining-tining man ng puso ng isáng matiising bábae ay hindi maáaring di magdamdám sa nangyáyaring katulad ng nang- yayari kay Gundíng, lalo pa't ná- ririníg nitó ang malimit na pag- tawag ng kanyáng mga anák sa pangalan ng nawawalay niláng amá. Siyá man - ang lumagáy sa katáyuan ni Gundíng! Waláng babaing di-títimuan ng matutu- lis na tiník sa puso kapág nilála- yasan ng ipinalálagáy na kapilas ng dlbdíb! Waláng aéawang 31- mamámahay sa luha kapág du- máratíng ang gayóng pagkaká- taón! Palibhasa si Dr. Arcelón ay isáng manggagamot na may ma- panuring matá ay di nálingid sa kanyá ang untí-untíng pagtata- nan ng siglá sa kalooban ni Gun­ díng. Ang mapungay na mga matá nitó'y lalong pinapungay ng pamumugto. Ang sariwa niyáng katawá'y dahan-dahang nahuhu- log sa ci-sásalang pakikipagpuyát sa bumábalong na luha. Isäng plHt, nguni't näpaSatamib na n^hi ang sumilay sa mga labi ni Gunding. - Di lalo pong salamat! - ang tanging näsabi. - lyän lamang - pasvbali ni Dr. Arcelön, - pabayaän muna natin siyä; sa pakikipag-usap ko sa kanyä kanina ay labis kong napa- tunayan na di pa gaanong mata- täg ang lagäy ng kanyäng pag- iisip. Nagbuntüng-hiningä ang nahi- nimdim na si Gunding. Kaya... Pinagsikapan ni Dr. Arcelón na ang mabaít na iná ng dalawáng anák ay aliwín sa kanyáng pani- nimdím. - Di maglílipat-buwán at siyá'y náritó na sa piling ninyóng mag- iiná - ang wika; - iyá'y tápatan at iyá'y ipinangángako ko sa iyó. - Bakit? - ang bigläng näita- nöng ng manggagamot, - di ka ba nasisiyahän sa näibalita ko? - Labis na nasisiyahän, doktof - ang malumanay na tugon ni Gunding, - nguni't sa isäng nasa katäyuang katulad ng akin, ang isäng saglit ay isäng araw at ba- wa't araw ay isäng taon... (Itütulöy) Dr. D. C. ESPIRITU CiRUJANO-DENTISTA Dalawangpung taong: kasanayan sa yaggawa ng "dentadura complete"'* pagbunot ng ngipin, pagtitistis sa mga sakit sa gilagid, fistula alveolaris. Dra. C. G. LIM-ESPIRITU Sakit ng Babae At Bata. Almuranas, Laging Nakukunan, at Hindi mag-anak, masakit na Regia o hindi ayos sa buwan. Nagpapaanak - Maternity CJinic sa 1314 Felix Huertas, Requesens - Opisina, 3 Palapag, Roces Bldg., Cine Ideal, Quarto 305 - Horas 8 - 12 N.U. 2 - 6 N*.H, 429 Ave. Rizal. ¿safetyefficacy': Ang CASTORIA WATSON AL ay na- ging paksang pambahay sa lahat ng dako ng Pilipinas sa mahigit na da- lawampuìi limang taon. Ang paghirang na ito sa CASTORIA WATSONAL ay siyang bunga ng napatunayang mga kapakinabangang tinatamo dito - LIG* TAS AT MABISA bukod sa may KA- AYAAYANG LASA Kapag nasisira ang tlyan ng Sang- gol, makapagtitiwala kayo sa CASTO­ RIA WATSONAL na madaling mapa- pawi ang karamdaman. Pinasisigla ng CASTORIA WATSONAL ang pantu- • naw at inilalagay sa KARANIWAN ang [ pagduml. Nagugustuhan ng mga BAT A f AT SANGGOL ang CASTORIA WAT. SONAL pagka't masarap ang lasa nito at banayad ang bisa Laging iginigilt na ningin ng MA. TALINONG INA ang CASTORIA WATSONAL. IGIIT ANG CàstorìA Ang Kaibigan ng mga Bata BOTICA SOIE 95 ESCOLTA MAYNILA
IKA-9 NA AKALIN ANG KAILANAN NG MGA PANGNGALAN Si Husen? Sisiw ■kJOONG nakaraáng linggo, ang kuwento ukol kay Lakandula ay nábasa ninyo. Ngayon namán ay inyong basahin ang kuwento ukol sa naging guro ni Francisco Baltazar, si Jose de la Cruz, na ki- lalá ng marami sa tawag na Hu­ séng Sisiw. Si Huséng Sisiw ay ipinanganák sa Tundó, Maynila noóng ika-24 ng Disyembre, 1746. di siyá nakapagpatuloy sa gayóng gáwain. Subali't ang kanyáng pagkamahilig sa pagtula ay umun- lád na r ang umunlád. Muía noón, siyá'y nápabantóg sa pagtula, at bihirang paanyaya sa mga pista- han, na noón ay nasusulat sa tu­ la, na hindi siyá ang pinagága- wa. Ang mga sulat man sa pag- ibig ay nasusulat din sa tula kaya si Husé rin ang nagíng takbuhan ng mga binata. Nákilalang lalo ang kanyáng pagkamabuting ma- kata nang siyá'y kilalaning guro ng mga noón ay tumútula. Siná- sabing magalíng daw si Husé sa paghilot sa mga tuláng piláy. Maliít pang bata si Huséng Si- •iw, nang kanyáng ipakilala ang pagkamahilig niyá sa pagtula. Ang mga kapit-bahay lamang ang mga unang nagturo kay Husé ng abakada. Una niyáng nátutuhan ang "cartilla"; pagkatapos ay "ca­ tón" ang kanyáng pinag-aralan. Nátutuhan niyáng lahät ang mga Misteryo at saka "Doctrina Cris­ tiana." lyán lamang ang mga tanging aklát na kanyáng pinag- aralan. Tunay na masikap si Husé, sa- pagká't untí-unti niyáng binasa ang mga aklát na nápasakamáy niyá. Sa ganyáng paraán, nag- karoón siyá ng pagkakátaóng má- tunghayán ang iláng aklát ng Pi- losopya at Cánones, hanggáng sa siyá'y makatula sa wikang latín, bukód pa sa .wikang kastila at wi­ kang tagalog. Nguni't ang kanyáng mga ma- gulang ay nangamatáy, kaya hin- Sakit Sa Balate.. Sakit Na Lihim DR. F. C. PLANTILLA May 13 taongr naging punong mang- gagamot ng "Ceba Skin Dispensary/' pinakamalaking pagamutan ng sakit sa balat ng Pamahalaan sa Pilipinas. Dalubhasa sa pagkilala ng keteng. Dagliang paggamot sa gonorea at si- pilis. Ang kabantugán ni Huséng Si­ siw ay nakasapit sa kaalamán ni Francisco Baltazar, at isá na siyá sa mga pumaroón sa táhanan ni Husé upáhg magpaayos ng mga tuláng sinulat niyá. Sa simula pa lamang ay natanto ni Husé ang talinong tagláy ni Balagtás, kaya? itó'y kanyáng kinilala at itinangi. Bakit siyá pinalayawan ng "Hu­ séng Sisiw"? May palagáy na kaya raw pinamagatán siyáng "Huséng Sisiw" ay dahil sa di niyá ináayos ang tuláng ilapit sa kanyá kundi may upang isáng si­ siw. Nguni't mga taong nakáki- kilalá sa makata ang nagsisipag- sabing hindi raw totoó ang pala­ gáy na iyán. Ang sanhi raw ng palayaw ay waláng ibá kundi ang kanyáng pagkaibig sa pagkain ng sisiw. Maging sa mga gulay man daw, ang lalóng ibig ni Husé'y ang mura, sapagká't ayon sa kanyá'y iyon daw ang masaráp at lalong masustansiya. Bukod diyán, má- raming taga-Tundó ang nagsa- bing si Husé'y mabuting tao at di gumawa ng pag-iimbót sa kápuwa. Tunas' na mahilig si Husé sa pagbabasá. Ang bawa't aklát na mápasakamáy niyá'y kanyáng pi- nagtiyagaang binasa upáng má- laman ang láyunin ng sumulat ng aklát. Ang Bibliya ay isá na sa kanyáng pinag-aralang mabuti. Great Eastern Hotel, Echague, Kuwarto 315 8-9 ng umaga: 3:30-5:30 ng hapon A. CASAJE OPTICAL CO_________ _ OPTOMETRISTS & OPTICIAN PRESCRIPTIONS EYES SCIENTIFICALLY EXAMINED EYE GLASSES ACCURATELY FILLED 241-A CARRIED©, MANILA PROPERLY FITTED RAYO-X; LABORATORIO CLINICO AT VAPOR-MERCURIO LAMPABA ULTRAVIOLETA Completong pagsuri at Modernen# Paggamot ng mga karamdaman tulad ng: sakit sa da-anan ng IHI; SIRA ang REGLA; hindi PAG-AANAK; sakit sa BALAT: TISIS sa B'GA at APENDlCITIS. SUGAT o PAMAMAGA ng SIK- MURA; BITUKA; ATAY; MATRIZ: PANTOG at BATO. DR. M. G. VIRATA Nagtapc" at nag e'pesyalista sa pagka manggac^-not sa ibang lupain. Naglng Director ng Vi'aua"? Hospital. Kuarto No. 210 lu" Cruz Bldg. Kanto ng Escolta at Plaza Sta. Cruz. kayá't náituturo raw ni Husé ang kabanata at bersíkuló ng bawa't pangyayari. Bakit kaya nagkasira si Husé at si Balagtás? Isáng araw, si Balagtás ay nagsadya raw sa ba- hay ni Husé at sumangguni ukol sa isáng bagay na itinuro namán sa kanyá. Itó raw ay di tinupád ni Balagtás at nálaman namán ni Husé. Ang bagay na iyon ay siyáng ikinagalit niyá at pinag- sabihan si Balagtás na huwág nang paturo pa sa kanyá at ipa- lagáy na di silá nagkákilala. Ang bagay na iyón ay dinamdám ná- mán ni Balagtás at ang magguro ay di na muli pang nagbatián. Si Huséng Sisiw ay maraming sinulat na komedya at mga kuri- do. Sumulat din siyá ng iláng tula. Namatáy siyá noong ika-13 ng Marso ng taóng 1829. Ang Kailanán ng mga Pangngalan Náipakilala ang kailanán ng mga pangngalan sa ibá't ibáng paraán. Maáaring gumamit ng mga pantukoy upángmáipakilala ang ísahan at máramihán ng mgá pangngalan. 1. Ang báta ay nag-áaral. 2. Ang dalaga ay masipag. 3. Ang pusa ay nanghuli ng da­ ga. 4. Si Gil ay naglálaro. 5. Si Dora ay naglúluto ng pag­ kain. 6. Si Gene ay kumákain na. Ang si at ang ay inga pantukoy na ísahan at nagpápakilala na ang mga pangngalan ay nasa ísa­ han. 1. Ang mga bata ay nag-áaral. 2. Ang mga dalaga ay masipag. 3. Ang mga pusa ay nanghuli ng daga. 4. Siná Gil ay naglálaro. 5. Siná Dora ay nagluluto. 6. Siná Gene ay kumákain na. Ang siná ay siyáng máramihán ng si. Ang ang mga ay siyá na- máng máramihán ng ang. Nasa kailanáng máramihán ang pang- ngalang pinangúngunahan ng si­ ná at ang mga. Ang kailanán ng pangngalan ay náipakikilala rin ng pang-uri. Isahan Máramihán magagandá mabubuti masasaráp maaayos malalakí 4. Siná Gil ay naglálaro. 5. Siná Dora ay nagluluto. 6. Siná Gene ay kumákain na. Ang siná ay siyáng máramihán ng si. Ang ang mga ay siyá na- máng máramihán ng ang. Nasa kailanáng máramihán ang pang- ngalang pinangúngunahan ng si­ ná at ang mga. Ang kailanán ng pangngalan ay náipakikilala rin ng pang-uri. Isahan Máramihán magagandá mabubuti masasaráp maaayos malalakí 1. Ang magandáng dalaga ay 2. Ang magagandáng dalaga ay aming nákita. 2. Ang magagandáng dalaga ay aming nákita. 3. Maayos ang inyóng táhanan. 4. Maaayos ang kaniláng mga táhanan. Ginágamit din ang pamilang sa pagpapakilala ng kailanán ng pangalan. 1. Isáng aklát ang aking binasa. 2. Limáng aklát ang hinirám ko. 3. Santíaáng kabán ang kaila- 4. Sampúng piso ang halagá niyán. 4. Sampúng piso ang halagá niyán. Pagsasanay Sabihin ang kailanán ng bawa*t pangngalan sa pangungusap. 1. Si Choleng ay may mga tá- hanang magagandá. 2. Ang limáng mag-aarál ay pumasok na. 3. Isán<rbabae ang laging may- 4. Ang mga batang maliliít ay naglálaro. 4. Ang mga batang maliliít ay naglálaro. 5. Siná Eugenio'y mababaít. 6. Makukupad na manggagawa ang nagsigawa ng bahay. 7. Si Nena ay pinsan ko. < 3. Dalawáng aklát ang pinag- aralan námin. 9. Siná Ana ay masisipag. 10. Ang mga tao'y payapang umuwi. - # HAUK SA ... ' (Karugtong ng nasa pah. 15) nagsihunös nang takalin na ang mga lugäs. Galäk na galak si Ida. Naka- hunos siya nang mahigit na apat na k£.ban at iyon ay ipinagmäma- laki niyä sa sinumäng nakakau" sap. Noon lamang siyä nakälasap ng kita buhat sa sariling patak ng kanyäng pawis. Ang mga tao sa Katakti ay ma- tagäl dm bago nagsibalik sa kani­ kaniläng mga tähanan sa baybäy kalsada at ito'y nang magtatag na lamang ng mga pämahalaän ang mga nanakop na Pondiyap. Ganoon man, hindi lahät ng la- laki ay nagkaroon ng lakäs ng loob na mamalagi sa kaniläng tä­ hanan sa malapit sa kalsada, sa- pagkä't ang mga trak ng kaaway ay malimit ding humarurot sa maalikabok na lansangan sa pag- hanap ng mga bisig na mapagä- gawa ng anumäng gäwain sa mga gärison at ibä pang himpilang hukbo ng mga hapon. At upäng makaiwas sa kinatä- takutang pangangalap ng mga la- laki, karamihan sa kanilä'y nagsi- sipagparaän ng araw sa mga bu- kid at kasukalan at saka na la­ mang bumäbalik ng bahay pagla- tag ng kadiliman ng gabi. ILANG-ILANG
Kahit nasa malayong pook ang mag-anak na Valdina ay patuloy sila sa pakikinig ng balita sa rad- yo. Näririnig niläng buong kaba- yanihang naninindigan ang mga kawal na pilipino at amerikano sa paghihintäy ng mga pantulong nsT därating at därating ayön sa tagapagbalita sa himpapawid. Umäasa si don Mateo na dära­ ting ang pantulong na hinihintäy upang silä'y matubos na inuli sa mga nakasakop. Ang pag-asa ni- lä, lalo na ni Ida, na magtäta- gumpäy ang mga kawal na nag- säsanggaläng sa Tangwäy ay tu- luyang napawi nang isäng gab! ay malungkot na ibalita ng radyo na tagläy ang lahät ng pagdaram- däiii, sübali't may palätandaan ng mapalalong kagitingan, ang Ba- taä'y isusuko kinäbukasan ayon sa pasiyä ng mataäs na nämunuäng amerikano. Noon lamang natalos ni don Mateo na si MacArthur ay lumipat na palä ng himpilan. Nagtungo sa Australya, upäng bu­ hat doon umano ay balakin ang matinding dagpk sa'mga kaaway hanggäng sa mapalayas ang mga Ito sa Kapuluän at matubos ang mga pilipino. Näbalitang buhat sa Bataän hanggäng San Fernando ng Ka- pampangan ay pinalakad ang mga bihag. Kay-lungkot ni Ida nang mga araw na iyön. Hindi niyä ipinalälagäy na. kasama sa mga nabuhay at napabihag ang kan- yäng katipän. Hindi susuko ang gayong kagitingan.' Hindi mag- päpakaaba ang gayong katapa- ngan. lyon ay aläm niyä. Näki- kini-kinita ni Idang nakahamba- lang ang bangkäy ng kanyäng gi- liw sa kasukalan ng Bataän na na- bäbalot ng kanyäng ipinabaong bandila. Wala man lamang mag- pala. Pagkä't sino pa ang makä- gugunitäng kasama? Sa mga san- dali ng pagkalito at kaguluhan, ang nagiging unang tungkulin ng isäng tao ay iligtäs at iagap ng katiyakän ang kanyäng sarili. Tumangis nang käpait-paitan si Ida nang gabing iyon na hindi ma- gamot ng pang-aliw na salitaat paghimok ng kanyäng kaibigang kapiling sa pagtulog. - Kung may magägawa lamang ako, - ang hhnutok ni Ida. - Päpa- roon ako! Hähanapin ko siyä! Ang kanyäng bangkäy ay sisinu- pin ko. Igägawa ko siyä ng ka- rampatang libingang akma sa kanyäng kabayanihan! . - Karärasäl ka sa Diyos! - Nguni't isinuko na ang Ba­ taän! Lahät-ay nayag nang su- muko mabuhay lamang. Ang hin­ di lamang päpayag na mabuhay na kahiyä-hiya at sumuko ay si Renato. Kaya siyä lamang at mga kasama niyä ang maäaring namatäy, namatäy na lumälaban at ipinagtätanggol ang katapu- säng sukat ng lupang kinawäwa- gaywayän ng kanyäng ipinagsä- sanggaläng na watawat. - Nguni't may mga kapangyari- han ang Diyos na hindi kayang limiin ng tao! OKTUBRE 12, 1947 Hindi natutulog ang magkaibi- gan. Nag-äanasan sila. Ät lalo na siläng hindi näkatulog hang­ gäng sa" umumaga nang sa gitna ng kadiliman nm madaling-araw ay may pataupong mga lalaki. Ang unang nagbangon ay si Victor na nasa silong ng bahay. * - Magandäng gabi po namän! - ang närinig ni Ida at ni Mirang tugon ni Victor. - Huwäg po kayong magägalit - anäng nagsigambala sa täha- nang iyon, - kami po'y mga takas buhat sa Bataän! Parang dinagukan ang dibdib ni Ida. Ibig na niyäng magba- ngon. Baka kabilang sa kanilä si Renato. Nguni't pinigilan siyä ni Mira. - Huwäg ka sanäng mapusok. Maghintäy ka kung ano pa ang susunod na mangyayari - anas ng kaibigan. - Ano po ang mäipaglilingkod namin sa inyo? - ang närinig ni­ läng tanong ni Victor. t - Kung di po ninyo mämasa- main ay ipinagtätapät naming hindi pa kami nakatitikim ng pag- kain buhat pa kahapon ng tang- hali. - Magsipasok po kayo at nang mangakapagpahingä namän. May päpag kami rine at habang ako'y nagluluto ay magsipagpahingaläy muna kayo. Hindi säsalang nä- pakalayo ang pook na inyong pi- nagbuhatan. - Sa Apalit po kami hulingmi- liwanag kahapon! - tugon ng lala­ ki. Näkita ni Victor ang anyo at ayos ng kanyäng kausap nang kis- kisän niyä ang isäng gasera at magliwanag sa silong ng bahay. Kinilabutan ang tsuper nang mä- kita niyä ang mga ripie ng mag- kakasama na isinandäl sa mga sa- läng pinakadinding ng silong. Ganóon man ay napalitän ng habäg sa anyo ng mga tumakas sa Bataän ang damdamin ni Victor. Hindi na nito ginising si Tisya na aläm niyäng maghapong napata sa mga gäwain. Siyä na ang nagkusang nagsa- lang ng sinaing sa isäng malaking katingän. - Marami po bang nagsitakas? - ang tanong ni Victor nang hi- näharäp na niyä ang nakasalang na sinaing. - Marami rin po kami, sübali't naghiwäthiwaläy at nang hindi mäpansin ng mga hapon. - Talagäpo! Bibitayinkayooras na mahulog sa kaniläng mga ka- mäy, bakit may mga sandata pa namän palä kayo! - himig pagu- nita ni Victor. Noon aynasa lapäg na ang mag- kaibigan at nakasilip sa siwang ng sahig. Kinikilalang maigi ni Ida ang mga kaharäp ni Victor. Anhin na lamang niyä'y mätuna- yang isä sa kanilä si Renato. Ngu­ ni't mahirap mangäkilala ang mga iyon sa kaniläng mga anyo. (Itútulóy) PAGBABAUK SA ... (Karugtong ng nasa pah. natitiyak niyäng hindi siya 'naaa- ri: hindi siya marunong magsali- ta ni sumulat ng tagalog. Bukod sa katutubong wika ng kanilang lalawigan, ang aläm lamang niyäng salitain ay ingles, -'asMa, at ilo- kano! Nguni't sinabi ni O. Silos na iyon daw ay madaltag malunasan.' Sa kaunting pagtihyaga at sa pa- mamagitan ng mahuhusay na gu- ro ay madali siyang matututo ng sapat na tagalog upang makala- bas sa pelikula. At hinimok nga upang kumuha ng tinatawag na screen test o pagsubok. Madali siyang binigyan ng pag- kakataong makalabas bagaman bagong nagsisimula pa lamang ng pag-aaral ng tagalog. Ang una niyäng pelikulang ginampanan ay may pamagat na "Ang Tigre". Itoy' sinundan ng isa sa mga na- pabantog na musikal ng taong iyon (1937): "Madaling Araw", ät napabilang na siya agad sa mga kilalang artistang sina Elsa Oria, Ely Ramos at Yolanda Mar­ quez- Ito'y sa samahang Sampa- guita Pictures. Dalawä pa ang ni- labasan niyäng pelikula sa sama­ hang iyan, bago siya lumipat sa Filippine Films, nang sumunod na taon. Ang pagkakalipat niya ay dahil kay F. Nolasco, na noo'y nahirang na Production Manager ng panga" lawang samahan. Ang ginoong ito raw ang dahilan ng kanyang madaling pagkakaunlad. Sf G. Nolasco ang unang tumulong kay Ernesto upang ito'y mapabantog. Kumikilala siya ng malaking utang na loob dito. Kaya nga, nang ma^alipat si G. Nolasco sa Excelsior Picturesray sumama na naman siyang muli, at sa sama­ hang iyon nama'y apat na pelikula ang kanyang ginanapan. Sapagka't nananalig siyang tao- puso ang pagmamalaskit sa kanya ni G. Nolasco, si Ernesto La Guar­ dia ay isa sa mga unang sumapi sa samahang Nolasco Bros, nang ito'y itatag noong 1941. Ang pelikulang talaga sana nilang gagawin bi­ lang unang handog sa madia, na kanilang nasimulan na noong ta­ ong iyon, ay may pamagat na "Pa- tay-Gutom". Nguni't inabot ito ng digmaan at hindi na nakuhang lutasin. Ito rin daw ang peliku­ lang pinamagatan pagkatapos ng "Ginoong Patay-Gutom" na nila- basan ni Leopoldo Salcedo nang matapos na ang digmaan. Noon nama'y wala si Ernesto La Guadia sa Pilipinas. Siya'y nani- nirahan Poon sa Kaliporniya, una muna sa San Francisco at pagka­ tapos ay sa Los Angeles. Nakasa- (Nasa pah. 39 ang narugtong) DR. A. T. SAM JUAN Sakit sa Atay, Bate -at m?a Sakit na Lihim Karunmran sa Pangangranak at mga Bagay-Bagay tvngkol sa Mag-asawa MADAUANG PANGGAGA MOT SA ^V. D." Rayo Infra-Red Ultra-ZVioleta - Mga Kagami tan sa Diathermy 19-12 ng tanghali - 3-6 ng hapon Bb. G" M. FRANCISCO tagapaglinrkod na nars Silid 226 SamaniDo Bldg", Eseolta Gunifain ang mga Yumao na "MAHAL SA ATIN" Gayakan sa "Todos los Santos" ang libi- ngan ng mga mahal sa atin ... at magtulos ng Kandilang La M hgrosa GINAMITAN NG "GENUINE WAX" "Genuine Wax" buhat sa Amerika ang ginagamit namin sa paggawa -ng anting mga kandila, kaya MATIGAS, HINDI NABABALUKTOT O NAPUPUTOL MAY MALAKING BAWAS SA PAKYAWAN LA MILAGROSA PAGAWAAN NG KANDILANG GANAP NA PUHUNANG PILIPINO 522 Clavel, Kanto ng Madrid, Binundok Maynila MAKABIBILI KAYO SA: MAYFLOWER 435 EVANGELISTA, QUIAPO LA FAMILE GROCERY 116 Bustillos, Sampaloc 333 G. TUASON. SAMPALOC EL PROGRESO 807 Folgueras 356 Libertad, tapat ng Cine Look, Pasay
TP ALAGA bang nais mong mata- ■ los ang pinagmulan ng ating bayan at ng sangkatauhan? Ma- kinig ka, Neneng. Tunay ngang marami ang na- nihiwala na ang Filipinas noong unang panahon ay kaugnay ng Asya. Diumano, kaya lamang na- hlwalay ang Filipinas ay dahil sa biglang-biglang pagkatunaw ng daigdig ng yelo at dahil din sa nakagimbal na paglindol at napa- kalalim na bahang nagpalubog sa lupang noong unang dako'y pa­ rang mga tulay na naging kawing ng Asya at ng ating lupain. Datapuwa't mayroon ding ibang paliwänag tungkol sa pinagmulan ng magandang lupaing itong ti- nagurian ni Rizal na "Perlas ng Karagatan." May nagsasabing ang ang Filipinas ay siyang labi ng isang napakalaking lupalop sa da- gat ng Indiya; ang lupalop daw ay ang tinatawag na Lemuria o kung hindi man ay ang Mu. Sa kanyang pagkalungkot ay hindi napigilan ang pagkalaglag ng dalawang patak na luha. Ang dalawang patak na luhang yaon ay nagirg magkasuyong ibong umawit ng matamis na áwit sa- mantalang lumilipad. Nakita ng Punong Pinagmulan na ang dala­ wang ibon ay matagal na kumam- páy-kampáy, nguni't mayá-mayá'y napansin Niyang napalaylay ang mga pakpak sa tindi ng pagkaha- po. "Kawáwang mga ibon! Mala- laglag sa karagatan. Sana'y may pulong makahoy sa gitna ng da­ gat upáng silá'y makapagpahi- ngá," anáng Punong Pinagmulan. Noon din ay nagkaroon ng pu- long makahoy, kaya't ang dala­ wang ibon ay agad nagsidapo sa isang malabay na sanga at nag- pahinga. Iyon daw magandang pulong lumitaw sa gitna ng ka­ ragatan ang siya -nating lupang tinubuan. riiga ninuno - ang lahing kayu- manggi. Diumano, isang araw daw ang Punong Pinagmulan at Dulong Kauuwian ng Lahat ay nalungkot. Ang kanyang naisip ay ganito: "Sayang ang ganda ng kalikasan kung walang kinapal na kalarawan kong pupuri sa aking mga nilikha." Noon din ay kumu- ha ng dalawang dakot na lupa, ki­ napal at inilagay sa hurno. Bi- nulungan at pagkatapos ng isang kisap-mata ay inalis na sa hurno. Dalavzang taong maputi ang lu­ mabas sapagka't hindi pa lutong mabuti. Nalungkot ang Lumik­ ha. "Putlain ang mga ito!" mu- ling dumakot ng lupa, hiningahan at inilagay sa hurno. Matagal bago inilabas, kaya't nasunog na para ng uling. Umiling ang Lumikha at muling dumakot ng lupa, hiningahan at inilagay sa hurno. "Ngayon, kailangang hu- wag maging hilaw at huwag ding maging supok." Binuksän ang hurno at kayumangging kalutu- ngan ang lumitaw na dalawang bagong kinapal, May nagpapalagay namang ang Pilipinas ay sadyang nilalang ng Lumikha. Sang-áyon sa ating mga ninuno, ay ito ang alamat tungkol sa pagkalikha sa ating bayan! Sa paslmula raw ay ni walang langit at ni walang lupa. Wala kahit anong bagay, maliban sa Punong Pinagmulan. Naisipan Niyang likhain ang langit at ang dagat, at sa isang kisap-mata'y na- likha ang kalangitan* at karaga­ tan. Nguni't nalungkot ang Pu- nong Pinagmulan nang kanyang makita ang mataas na langit at malawak na karagatan. "Ayoko ng ganito," ang nawika niya, "ma- panglaw ang ganito. May matamis na awit sanang umaalingawngaw sa kalawakan!" Oo nga. Noong una'y walang tao sa kapuluan. Dalawang paliwa- n^g mayroon ang ating ninuno tungkol diyan. Sinasabing ang dalawang ibon ay tumuntong sa sanga ng buho. Ano bä't may ti- nig silang narinig. "Ilakas ninyo áng pagtuktok. Ilakas ninyo!" anang tinig. Pinagbuti ng dala­ wang ibon at kahanga-hanga ang nangyari! Nang ang isang biyas ng buho ay pumutok, ay lumabás si Silalak. Sa katabirig biyas na pumutok din, ang lumabas naman ay 'i Sibabay. Sila raw ang ka- nunu-nunuan ng mga tao sa daig­ dig - ang pinagmulan ng apoba- ket nating si Lublubán na nag- lagda ng mga kautusang panuntu- nan. May iba namang paliwanag tungkol sa pinagmulan ng ating Natuwa ang Lumikha, at sa katuwaan ay tinawag ang lahat niyang kinapal - ang mga puti, ang mga itim, at ang mga kayu- manggi, at ang sabi - "Humayo kayo, kayong kinapal ko sa aking larawan, punuin ninyo ang daig­ dig at kayo'y magmahalan. "Ang dalawang kayumanggi raw ang ating kanunun-nunuan. "Maganda po, Ingkong, ang in- yong kuwento," ang magalang at buong rasasalamat na nawika ni Neneng nang matapos ang ku- wento ni Ingkong Iro'. - # PANTULONG I. Ang Pilipinas ay pinamaga- tan ni Gat Jose Rizal na "Per­ _______________ TUBERKULOSIS___________ ____ las ng Karagatan." Bakit "Ang Maagang Pagkatuklas ay Maagang Paggaling" kaya? Dahibhasang pagsusuri ng baga sa pamamagitan ng Rayo-X, Kung kayo ay may ubo, lagnat, sakit ng dibdib, Hindi makatulog o makakain ay ^nagsadya sa TREPP MEMORIAL CLINIC n. Ipaliwanag ang tatlong ku- ru-kuro tungkol sa pinagmu­ lan ng Pilipinas. - - - - 2ND FLOOR, ROOM 224 DE LEON BLDG", RIZAL AVE. - ------------ ____ ___ __ DR. B. M. VILLAPANDO - Espesiyalista sa mga sakft sa Mata, Dong, Tainga at Laiamunan; Tumitlstis ng Tonsil sa 2 minuto na Hindi na kailangang matira sa OspitaL Mga Bagong Kagamitan sa Pagsukat ng Saiamin sa Mata - Rayos X Oras: 9:00-12^0 A.M. - 2:90-4:90 P.M, Araw ng Linggo: 9:00-12:00 A.M, Bagong Tanggapan: 423 Evangelista TagfUran ng Simbahan ng Quiapo III. Ano'ang ating alamat tung­ kol sa pinagmulan ng tao? Ng lahing kayumanggi? IV. Bakit dapat magmahalan ang lahát ng mga tao sa buong daigdig? PAGBABALIK SA... (Karugtong ng nasa pah.. 37) ma niyá roon ang ibáng mga artis- tang pilipinong sina Rosa del Ro­ sario (na ngayo'y narito na rin at kasalukuyang bantug na bantog), Amparo Karagdag, mag-asawang Billy Smith, Fred Cortes, Frankie Gordon, Eduardo de Castro, at iba pa. ßinasabi niyang naging hi- git silang magkakalapit ' noong mga panahong iyon, sa kanilang pagkakasama-sama, sa pagiging malayo sa kanilang sariling bayan, kay sa noong mga panahong sila'y nangarito sa Filipinas. Talaga raw yatang gayón: nangasa-ibang bansa. Ang pananabik daw sa sariling bayan ay siyang tanika- lang bumibigkis sa kanilang mga puso! Mapalad siya, si Ernesto, at hin­ di siya umasang mabuhay sa pa­ mamagitan ng pag-aartista sa- mantalang nasa ibang lupa. Kung hindi, marahil daw ay naghikahos din siyang tulad ng iba sa ating mga kalahing hangga ngayo'y nangahihirapan pa rin sa pagba- bakasakali sa tanyag na siyudad ng pelikula: sa Hollywood. Baga- ma't siya man ay nagtungo sa mga studio roon at "tumingin-ti- ngin" kung siya'y maaaring mag- karoon ng pagkakataong makala- bas sa pelikula, pinagsikapan ni­ yang makapag-arál at magkaroon ng ibang uri ng hanap-buhay. Kumuha siya ng Interior Decora- tion and Painting, o sining sa pag- guhit, pag-aayos at pagpapalamu- ti ng tahanan at iba pang gusali. Nagkapalad naman siya, at nang magtatag na siya ng kanyang tanggapan, ay marami siya agad na naging mga suki, karamihan ay mga pilipinong maririwasa na na- ngagpapatayo ng kanilang taha­ nan doon. Kabilang sa mga taha- nang kanyang inayos ang ipinaga- wa nina Billy Smith. Kung sa bagay daw ay maaari siyang magpatuloy ng pamumuhay doon. Mabuti ang kanyang kini- kita sa pag-aayos ng mga taha­ nan. Magaan ang pagdating sa kanya ng kuwalta. Nguni't.. .sad­ yang hindi maamiñ ng kanyang kalooban ang manirahan nang pa- lagian sa ibang bansa. Hindi ni­ ya maiwaksi sa kanyang gunigu- ni ang mga alaala ng sarili niyang bayan. Kahit na gaano siya ka- ligaya roon at kahit na talagang mahusay ang kanyang pamumu­ hay, ay hinahanap-hanap ng kan­ yang diwa ang mga bagay-bagay na kanyang nilisan. Kaya, siya'y nagbalik, at haba raw siyang nalalapit sa paglalak- bay na pabaiik, ay lalo namang sumisidhi ang kanyang pananabik na makarating na't makitang mu- li ang Filipinas. Bawa't bayan daw na kanyang maraanan: Ho­ nolulu, Tokyo, Hongkong, Sang- hay, ay lalo niyáng nababatid ang kaibhán sa lahát ng sarili ni­ yang Maynila! Talaga raw ma- ganda sa lahat at mahal sa lahat ILANG-ILANG
ISINULAT NG... (Karngtong ng nasa pah. 13) pa rin sa pagtawag sa Diyos ang lahat. Sa labes nito, sa pintuang may tama ng mga punió, ay la- long marami ang naghanay na pu- lubi, palibhasa'y may mga kawal- Amerikanong nagsisipasok doon, kundi man magdudulot ng limos na bagol ay nagkakaloob naman ng rasyon. Hindi kalayuan sa hanay na ito, ay may isang babaing umaawit - . ang âwit ay nakapagpapagunita ng maraming bagay sa lumipas na panahon. Isáng lalaking putol ang kali- wang paa ang biglang "kumilos nang marinig ang awit. Kinuha ang kanyang muleta at lumapit na parang humahangos sa pulu- bing kuipákantá sa dako roon upáng matawag ang pansin ng sino mang maáaring maglimos. Hináhanap ng marami niyáng tagahanga ang muling pagganáp sa putiiig-tabing ng magandàng si Linda Estrella, na nakangiting bu- ong kasiyahán sa larawang ito. Ang lalaking walaqg isang paa'y pumiling.sa pagkakaupo sa pulubing umaawit, bago minasid ito, mulang ulo hanggang paa. Napatigil ang pag-awit ng ba- bae. ang perlas ng dagat Silangan! - Talagang Paraiso itong ating bayan - anya, na sa mukha ay nababanaag ang isang di-Pangka- raniwang damdamin ng pagpapa- halagá. - Kung mákikita lamang ng ating mga kababayan ang ibáng mga siyudad sa Silangan . . . ang marurumi at wasak-wasak na da- an, ang mga pulubing gula-gulanit ang damit, ang mga bangkay sa kalsada na nangamamatay ng gu- tom .... isip mo ba panahon pa ng hapon dito sa ätin, noong ta­ lagang napakahirap ng buhay! Nakapangingilabot. Kung maki- kita ng iba sa atin, marahil ay mababawahan ang kanilang pag- rereklamo at panunuligsa sa ating pamahalaan at maiisip nilang hi- git naman pala tayong mapalad. Gayón na raw ang ligaya niya nang siya'y dumating. Hindi ni­ ya akalaing napakamahal pala ni­ ya ang kanyang bayan, kundi nang halos maluha siya pagbabalik bu- hat sajdalawang taong pananaha- nan sa ibang lupa. - Bakit mo ako tinitignan ng ganyan ? - ang payamot niyang usisa sa pangahas ha lumapit sa kanya't nagmamasid. Lalong sumasal ang tibok ng Nayag ako k^pagkaraka - ang pagtatapat ni Ernesto. - Sinabi ko sa kanyang hindi ko nalilimu- tan ang aking mga utang na loob. Saka, napag-alaman kong sa kan­ yang samahan ay muli kong ma- kakasama ang mga dati kong kai- bigan, tulad halimbawa ni G. Joa­ quin Gabino, Si Gabino ang nag- turo sa akin ng pagsasalita ng ta- galog. Utang na loob ko sa kan- ya ang madali kong pagkakatuto ng wikang iyan, na, siya ko nang ¿inagamit sa pakikipag-usap sa la­ hat ng pagkakataon. Lalo pa nang ako'y nasa Amerika. Alam mo ba: ang mga pilipino sa Amerika na kapag narito'y inglisan nang ingli- san, ay walang sinasalita doon kundi pawang tagalog! Ang isa sa mga unang bumati sa kanya'y ang dati niyang kai­ bigang si Luis F. Nolasco. Ibi- nalita nitong naitatag na niyang muli ang sarili niyang samahang Nolasco Bros. Itinanong kay Er­ nesto kung nais niyang lumabas sa mga pelikula ng kanyang sama­ ban. At napangiti siya. Muling na- nariwa sa kanyang alaala ang kanyang mga karanasan sa Ame­ rika. - Talagang totoo ang sinabi ko sa iyo - arig ulit niya. - Talagang nag-iibayo ang damdaming-ma- kabayan kapag ikaw ay malayo sa sariling lupa! - # ■"J AC ABÓ IT? MAklDOT? TRIVI I • ITlMIimW I • Qfizispirinzi eL < ASP' - Gr -CAPtE:\ Zz G m - ' OKTUBRE 12, 1947 puso ng lalaking lÿori/Bïndi siya nagkakamali. - Mercedes! Diyos ko! Ikaw rga ba? - at namasid ng lalaki ang sunog na mukha at marak na p'sngi ng babaing iyon. Sunog sanhi sa pagkakasabog, marahd, rg pulbura at ang kamarakan ay bunga ng gutom at kapanganya- yaan! Hindi nakapagsalita ang tina- wag sa kanyang pangalan, at ang tumawag naman ang minasid na mabuti. - Renato! Ikaw ba? Diyos ko! Ano't nagkaganyan ka? - -at napa- hagulgol ang babaing iyon, bago näpayapos sa kanyang kapiling, nang di sinasadya. - Ang Digma, Mercedes! Ang Digma! Patawarip tayo ng Diyos! - Nguni't huwag, huwag kang lumuha, Mercedes! Ayokong lu- muha ka! - at si Renato, - ang da- ting Payaso, - laban mah sa loob piya'y naglabas ng kanyang dila, kumindat-kindat at kumanta ng isang kantahing mapanudyo. At, si Mercedes, ang pulubi na ngayon, ay ngumiti... humalak- hak...kahit may luha ang mga mata. • * Hang saglit pa at ang dalawa'y bigla nang nawala sa hanay na iyon ng mga labi ng Sangkatäu- han. Xng kamay ng Tadhana'y mulat: Isinulat Niya ang gahito sa kan­ yang Aklat na Di Naluluma: "Dalawang artista: ang inyong Tanghalan ay ang daigdig. ..Sa tunay na buhay, kayo'y talagang artista." Saka, bumaba ang tabing ng Karimlan - ang abuhing pakpak ng Dapit-hapo'y lumaganap na sa buong purok. (WAKAS) SAPUNG BANGGI... (Karugtong ng nasa pah, 19) ha ko na ang tugtuging iyon. Iyon po ang pinakamagandä sa aking mga nälikha na, palibha­ sa'y ibä rin naman ang aking na­ ming ispirasyon. Sinulyapän at nginitiän pa si Marina. - Nanding - ang wika ni Rosa, - mäibigan mo kaya kung paman- hikan ko si direkter na bilhin ang iyong Sarung Banggi, ipalimbäg, gamitin sa pelikula at ikäw pa rin ang aawit? Hindi nakasagot ang dalawä! Makailang ulit na lumunok si Nanding pagkä't parang nanunu- yo ang kanyang lalamunan, sa- mantalang pinangiliran namän ng luha ang mga matä ni Marina, sa malabis na kagalakan at ka- biglaanan. (Itütulöy)
MÄYARI din ang tirador ko," ang sabi ni Berto sa kani- yng sarili. Dumampot siya ng isang bato at sinubok ang kani- yang tirador. Maiayo ang inabot ng bato - lampas pa sa mataas na puno ng akasya nila. "Maari na ito," ang sabi na na- man ni Berto sa sarili, at itinago sa kaniyang bulsa ang tirador. Alaban Anr Mra liras Sinusal ni JOSEFINA L. SANTOS ina ay nalaman ni Berto na dapaf siyang sumunod agad nang wa- lang tanung-tanong at walang tu- tol. Bumalik siyang malungkot na malungkot sa tabi ng ilog, umakyat sa punungkahoy.. at ini- lagáy sa dating sangá ang pugad. Hindi pa siya halos nakalalayo ay may isang malaking ibong pali- gid-ligid sa pugad at tila masa- yang-masaya. Pagkakain ng tanghalian, ay si- nabi ng kaniyang ina "Ibilad mo sa araw ang mga kahoy na pang- gatong at pagkatapos ay matulog ka. Napakainit pa para maglaro." "Opo," ang sagot ni Berto, ngu- ni't ang naaalaala niya ay ang kaniyang tirador. Pagkatapos na maibilad niya ang mga kahoy na panggatong ay sumilip siya sa silid ng kaniyang ina. "Natutulog pala ang nanay ko. Maaari na akong maglaro," ang wika ni Berto sa sarili. Dahan-dahan siyang nanaog at tuloy-tuloy sa may tabi ng ilog. Doon ay maraiping ibong nagli- pad-lipad at nagdapu-dapo sa punungkahoy. Kinuha niya sa bulsa añg kaniyang tirador. Na- mulot siyá ng mga batoiig ma- liliit. Naghanáp siyá ng mga ibong nakadapo sa mga sanga at ang mga ito'y tinirador niya/ Nguni't wala siyang matamaan. Nagliparan ang mga ibon. Sila'y lubhang maiilap. Tinirador niya ang mga ibong nagliliparan. Lalo niyang hindi matamaan ang mga ito. Lumakad nang lumakad si Ber-> to. Sinundan niya ang mga ibon at tinirador niya sa tuwing sila'y dadapo. Hindi niya tamaan ang isa man lamang sa mga ibón. Pa- gud na pagod na siyá at basáng- basa ng pawis. Bumalik na siya sa kaniyang pinanggagalingan at naupo sa ilalim ng isang punung­ kahoy upáng magpahingá. Wa- lang anu-ano ay nakarinig siya ng iyakan ng mga inakay ng ibon Naisip niyang ang mga iyon ay inakay ng isa sa mga ibong nila- bugaw niya. Hinanap niya ang pinagmumulan ng iyak. "Hindi mawawalan ng pugad sa lugal na ito," ang sabi ni Berto sa sarili. Tumayo siya at hinanap ang pugad. Naroroon nga sa isang sa­ nga at nakakanlungan ng mga da- hon. Si Berto ay umakyat sa punungkahoy at kinuha ang pu­ gad. Apat na inakay ang laman ng pugad. Tuwang-tuwang. umu- wi si Berto na dala-dala ang pu­ gad, nguni't sa hagdan pa ay si- nalubong na siya ng kaniyang ina na galit na galit. "Saan ka nanggaling?" ang ta- nong ng Ina. "Tingnan ninyo ang uwi kong paglalaruan ni Totoy," ang isina- got ni Berto sa pag-asang matu- tuwa an gkaniyang ina. "Saan ka nanggaling?" ang ulit ng ina.^ "Doon po sa may tabi ng ilog at nanirador ng ibon," ang ma- hinang sagot ni Berto. "Ah! At may tirador ka palá! Akin na ang tirador mo," ang ga­ lit na wika ng ina. "At kinuha mo ang mga inakay na ito? Iba- lik mo iyan sa kinunan mo. Ha- hanapin ng Ina iyan. Mamama- tay rito iyán. Lakad! Ngayon din ay ibalik mo ang pugad." Sa tinig lamang ng kaniyang "Iyon marahil ang iná ng mga inakay," ang sabi ni Berto sa sa­ rili . Umuwi na si Berto at sinabi sa kaniyang ina ang nangyari. "Huwag ka nang kukuha uli ng pugad ng ibon, ha?" ang sabi ng ina. "Opo," ang pangako ni Berto. Kinagabihang bago matulog ay nagkuwento ang ina ni Berto. He" to ang kaniyang kuwento. "Sa isang bayang maliit ay ma- sagana ang pamumuhay ng mga tao. Marami siláng punong-kahoy, halaman, at pananim na pinagku- kunan ng pagkain, at marami rin silang mga alagang hayop na ka- tulong nila sa hanap-buhay. "Sa bayang iyon ay nápakarami ang ibon. Sarisari ang kulay at ibá't ibá ang laki. Dumárapo sBá sa mga punong-kahoy, sa mga ha­ laman at sa mga pananim. Sa buong maghapon, sila'y naglilipa­ ran, nag-áawitan, at tumutuka ng mga uod sa mga halamanan. "Isang araw ay naisipah ng mgs <tgong Embahador sa Pilipinas, aiig Kgg. Emmet O'Neal at ang kanyäng maybahay ay naghandog ng isang kasayahan sa mga batang nakasama sa paglalakbäy sa baper "President Monroe," na ginanap sa tähanan ng sugong amerikano sä Dewey Boule- no°^ etyembre 19. Mäkikita ang mga beta samrnt naglälaro at nagsisipanood ang Embahador O'Neal, ang kanyäng may- oanay, at. ang dalawang anak na dalaga. (Lnrawan ng "Pagsilang") ILANG-ILANG
81 Diosdado ay hindi nalnip sä paghihintay ng pagkakataon. Sa tulong ng kaibigang maawain, si- ya'y napabilang na manggagawa sa Pier, sa ilalim ng pangangasi- wa ng kanyang kaibigang ietiwa- la. Pinasahod siya ng sapat na pambuhay sa kanyang mag-iina, nang hindi kinailangan ang kan­ yang pinag-aralan kungdi... ang lakas ng bisig at tibay ng panga- ngatawan sa mabibigat na gawain. Datapwa... HMANG KALULUWA.,. (Karugtong ng nasa pah. 5) ibayo, bukod pa ang naiuuwi nl- yang mga pagkain at mga lumang kasuutan. Ang paglilingkod ni Diosdado sa Hukbo ay tumagäl hanggäng ika-4 ng Hulyo ng 1946, araw ng pag- papasinaya sa Bagong Republika ng Pilipinas. Arig hindi mating- kalang katuwaan niya sa pagsa- sarili ng mga pilipino ay nabahi- ran ng kalungkutan. Sapagka't kinabukasan din noon, ang kara- mihan sa kanilang magkakasama sa "Base X" ay binawas, at ilan lamang ang inilabi. , Sa gayo'y napabilang siya sa hukbo ng mga waläng hanap-buhay sa Maynila, na araw-araw halos ay nagbibi- lang ng hakbang sa mga daang tinatahak at nag-aaliw-aliw pa- sanda-sandali sa panonood ng sa- risaring panindä na hindi namän mabili, sapagka't wala siyang sa- lapi. Isang hapon... Sabado noon... Pagkatanggap ng kanyang sahod sa buong sanlinggo, at pagkatapos mapagbayaran sa Kapisanan ang mga dapat niyang itulong, bilang isang kasaping nakatutupad sa mga tungkulin, ang unang tinu- ngo ni Diosdado ay ang pamili- hang Dibisorya. Namili siya ng mga pang-unang*kailangan sa ba­ hay upang hindi nä mapagod ang maybahay niyang hindi rin na­ man natitigil sa iba't-ibang ga­ wain. Pagkatapos ay nagpali- pas ng uhaw sa isang tindahan, na Isang mapalad na umaga, sa dahil sa pagtitipid ay nagkasiya kanyang paglalakad sa liwasang na lang siya sa isang inaliit na ti- Goiti, ay natapawan siya ng napay at saka isang basong tubig. isang datihang kaibigan nä ^a- Huminga pa nang malalim si bilang sa mga katiwala sa dau- , ngan bilang "7". Nang mabatid Diosdado, pagkatapos mabayaran ang kinäing tinapay, at... nag- na siya'y naghahanap ng mapa- patuloy nang umuwi ng bahay. pasukan, kahit maging isang taga- Sa loob ng sasakyan ay ni hindi anyo buhat sa Pier, noon di'y inalok si- man tinapunan ng tingin ang mga yang sumama upang sumapi sa kaharap sa upuan. Sapagka't ang "Kapisanan ng mga Estibador". r Bakahin ang % kanyang UÖO A ■ 4 \4' M pamamagitau ng z TREPTUZIL Nasubek at inihahatol ng bantog na espesiyalista sa oara noon"* bago pa man magkadigma, ang Treptuzil ay ma bisa laban sa ubong - buhat sa sipón, hika, brongkitis, laringitis at T.B, Nnpatunayan ng libnlibo ang buting idinudulot nito. Hingin sa inyong botika, FORMULA: Tincture of Belladona, Tincture of Aconite, Tincture oi Ipecac" 5 drops each; Ammonium Chloride, 2 grains; Sodium Benzoate, IS grains; Bromoform, 4 drops; Tincture of Camphorated opium. 15 mins.: Syrup of Tolu, 5 cc-; 1 Chloroform water q.s. ad. Fld. oz. LEXAL LABORATORIES Í12Í-1U3 RIZAL AVE* MANILA WIILPROM H totoo'y walang laman ang kan" yang pag-iisip maliban sa iba't- ibáng pinamili na kailangang isu- lit sa kanyang asawa bilang ka- pupunan ng uwi niyang salapi. At nang mapagsama-sama ang halaga ng bawa't isa at matiyak ang kabuuan ng lahat ng pinag- bayaran at mga binili, ay saka pa lamang tumangu-tango. Ni- lingap ang mga kapíling sa upuan at minukhaan ang mga kaharap. Nang wala siyang makilalang si- numan, ang ginawa'y dumukot ng isang sigarilyo sa lukbutan ng suot na kamisa-dentrong kaki upang magpausok. Datapwa... biglang-bigla na lamang nabiti- wan ang mga hawak na balutan" at nagkansasabog ang mga laman. - Wala! - malakas na wika na ipinagkatanawan ng kanyang mga kasakay. - Nawala ang kar­ tera ko! Dito nakalagay... May lamang tatlumpong piso! lukbutan ng kamisä-dentro, at Sä alinmang lukbutang panlikod ng iyong pantalón, sapagka't ang mga panig na iya'y madaling na* durukutan ng mga bihasang man" durukot nang hindi man nararam" daman ng may-lukbutan. Gaya ng sinabi mo, dinagil ka ng isang taong dumaiti sa iyo sa tindahan ng insik... Ano ang inanyo ng nasabing tao nang mapatabi na sa iyo? - May-hawak pong salapi na iniaabot sa insik at bumibili ng... ewan ko ba... hindi ko na ma- tandaan! - Nahulog ang hawak na sala- ping pilak, hindi ba? - tanong ng tiktik. - Gayón nga po! Narinig ko pa ang kalansing sa sementó... - tu- gon ng nadukutan. - Naggalit-galitan, hindi ba? - Opo\ Nagalit at ako'y pinag- wikaang... tila raw kung sino akong may-magagawä. Nang yu- muko ako upang damputin ang nahulog na manalapi, sa hangad na iabot sa kanya at humingi ng pagpapaumanhin, siya'y nakiyuko rin at paagaw pang dinampot ang kanyang salapi, kasabay ng paga- lit na wikang: "Talaga bang ma- lakas ang loob mo?" At... siya- nga pala!... - patuloy ni Diosda­ do, na waring nanariwa sa alaala ang isáng bahagi ng pangyayari. - Sa pägkakayuko namin, isang kung sino naman ang dumat'ng > na padarag na lumapit sa tinda- n- ",g4 n ?! P'S-usip ni ha at wala pasintabing tinu- Diosdado ay munük nang magpa- hod ak() ga " hamak sa kanya, sapagka t ang, aU t ga an " nayapos matuhng takbo ng sasakyan ay k m hmdi na pmangambahan... at manal ¡ nal!muttn ko nang talaga sanang tatalon na upang h¡ n pagpapaumanhin. Sa- magbahk sa tmdahan ng msik na ka>t b¡ !a ak at kinanan ng isang t:napay at ini- hinaráp ang bagong dating na tu- numan ng sämbasong tubig, kung muhpd sa akin. di siya nápigilan ng tiktik na ka- sakay at napagpaalalahanan. Ang ibang mga kasakay ni Dios- dado ay nagkilalanan, sa pagna- nais marahil ng isa't-isa na hu­ wag mapaghinalaan ng naduku- tan. Sapagka't ang totoo na­ man ... sila'y para-parang mabu- buting tao. At kaya lamang sila nagtanawan at nagkilalanan ay sa pagbabaka-sakaling sa pag- mumukha ng sinuma'y nakalara- wan ang kasalanan, o sa kilos at halimbawa'y ang pagka- balisa... ay sumisigäw ang sari- ling budhi sa pagkakasalang gina- wa. . . .... .. . sa ¿ p - Hintay ka muna, kaibigan! - anang tiktik,_ na pinigilan sa isáng b'sig ang nadukutan. - Hindi mo ba minámahál ang buhay mo? - Hindi ko inaalaala ang aking buhay kundi.,. ang limang ka- luluwang naghih ntay sa akin sa bahay, kaya bitiwän mo ako at kilala ko ang pagmumukha ng la- laking dumagil sa akin sa tinda­ han ng insik ... - Ako'y isang alagad ng batas na nakalaang tumulong sa iyo! - pagpapakilala ng tiktik.■ - Data­ pwa... kung ngayon mö pa pag- babaiikan ang s'nasäbi mong la- lak', na dumagil Sa iyo sa. tinda­ han ng insik, ni ang anino niya'y hindi mo na maaanag-agan. " - Kaunt'ng lamig, amo! li rdi kita sinasadya... - way pakum- babang wika ng nasab'ng la'aki. "Ang gayong ginawi ng hinarap kong lalaki ay nagpalubag sa aking kalooban! - patuloy ni Dios- dado. - Nguni, nang lingapin ko ang' unang kausap na nahulugan ng manalapi, an'no ma'y hind: ko na naanag-agan. Sa gayo'y nag- madali akong lumayo sa tindahan ng ins'k, nacíalos magkampuputot sa mga balutang kipkip at bitbit naman ang ibang nakasilid sa da- lawang bayumbayungang buli. Hindi ko na po * naalaalang kap- kapin ang ak ng kartera, sapag­ ka't ako'y hindi datihan sa gayong pangyayari at walang karanasan sa mga kabil'san ng mga mandu- rukot.... - Ano ang ibig ninyong sabi- hin, ginoo? - tanong ni Diosdado, na umupong muli. - Sa päniwalaan mo't hind:, ang nangyari sa iyo ay isang pangkaraniw'ang kapabayaan ng mga katulad mong hindi maingat sa pagtatago ng salapi. Kaya't mula ngayon ay ta+ändaan mo ang aking tagubihn: una-una'y huwag kang maglalagay ng . salapi sä - Pasalamat ka, kaibigan, at kahit paano'y nakabahagi ng pag­ kain ang iyong mag-iina! - naka- ngiting wika ng tiktik. - Kung hindi ka na nagbibili ng kung anu- ano sa palengke, at tuluyang umuwi ng bahay, marahil ay na- pakinabangang lahat ang sinahod mo. Datapwa, ang. walang ingat na katulad mo, at wala ring ka- ILANG-ILANG
ANG KAMBAL ... (Karagtong ng nasa pah. 25) ni Lakás at ni Matimtiman kay Magandá, at... - Isásalong ko ang aking pa- laso - ang wika ni Ban, - kung máririnig ko sa. iyong mga labi na ako'y iyong iniibig. Lumapit din si Abá sa haráp ng bathala ng Arayat, at... - Binibini - ang wika ni Abá at inilapág ang kanyáng pana sa pa- anan ng paraluman, - iginágalang ko ang bawa't katagang mamu- las sa iyong mga labi. Nasa ila- lim ng iyong kapasyahán ang aking káluluwá. Aalis ako kung siyá mong nais, nguni't bago ako tumalikod ay sásabihin ko muña sa iyo ang dinárasál ng aking pu­ so: iniibig kitá. batang lalaking magparamihan ng matitirador na ibón. Pagdating ng hapon ay naghahabaan ang tu- hog nila ng mga iban. Masasa- yang-masasaya sila. Magmula no- on ay ginawa nilang libangan ang araw-araw na páramihán ng ma- titirador na ibón. "Dumating ang araw na naubos ang ibón sa bayan. Ang karami- han ay nápatáy ng mga batang lalaki. Ang iba naman ay lumayo at humanap ng ibang tahanan. Nang maubos ang mga ibón ay du­ mami nang dumami ang mga uod at kulisap na kumakain ng mga halaman. Unt^-unting naubos ang mga dahon at bulaklak at panay na sanga lamang ang natira. Ang mga tao ay wala nang makain. Naubos ang kanilang mga gulay. Ang mga punong-kahoy ay hindi na nagbunga. Ang mga alaga ni­ lang hayop ay wala na ring ma- kain. Silang lahat ay magugutom. Tangí sa rito'y ang mga uod ay nakakikilabot tingnán. LumJálag- pak sila sa bahay. sa lupa, at sa kanilang katawan. Upang maka- ligtas sa ganitong mga kalagayan, ang mga tao ay umalis at lumipat sa ibang bayan. "May ilang ibón namang itina- boy ng hangin sa bayang nilisan nila at doon ay nakita nilang mag- sasawa sila sa matatabang uod. Pag-uwi nila ay ibinalita ang ba- gay na ito sa kanilang mga kasa- mahán.. Dumami nang dumami ang pumaparoong ibón araw-araw upang kumain ng mga uod, hang- gang sa maubos ang mga uod at magkadahon uli ang mga halaman at punong-kahoy. "Nang malaman ng mga taong nagsialís na sa kaniláng bayan ay wala nang uod at buhay na uli ang mga halaman, sila ay nagsi- balik at tinandaan na nilang hu- wag papatay ng ibón." Nang matapos ang pagkuku- wento ng kaniyang nanay, ay si- nabi ni Berto, "Malaki po pala ang naltutulong sa atln ng mga ibón." "Aba, oo, kaya't 'tatandaan mo nang uli-uli ay huwag kang papa­ tay ng ibón," ang wika ng ina. "Opo," ang pangako ni Berto. # OKTÜBRE 12, 19" Näramdamän ni Ban na may gumapang na panibugho sa buo niyäng katawän., Tinapunan ng nagbàbantàng titig ang katauhan ng binatang kanyäng kaagäw. Ang puso ni Magandä'y nahati sa dalawäng binata. Wala siyäng mälamang kilingan sa dalawä. Isäng paraàn ang kanyäng näisip: subukin sa tatlong päligsahan ang dalawäng baguntao. - Kapwa kayo may pitak sa aking puso - ang wika ni Magan­ dä matapos kuruin sa isip ang tat­ long päligsahang kanyäng imu- mungkahi sa dalawäng binata. - ■ Nais kong subukin kayo sa tatlong uri ng päligsahan: Una, sa pag- dangoy. Kailangang talunin ako ng sinuman sa inyo sa gägawin kong pagbagtäs sa lawang ang tu- big ay salamin. Pangalawä, kai­ langang magharäp kayo sa akin ng isäng kahanga-hangang alipin. Pangatlo, päligsahan sa pamama- na. - Tinätanggäp ko ang iyong mungkahi - àng pasang-ayong sa- got ni Ban. Tumangu-tango lamang si Abä, na siyäng naging tanda ng kan­ yäng pagsang-ayon. - Pätakarän - ang patuloy pang wika ni Magandä. - Sa tatlong pä­ ligsahan ay • kailangang matamo ng sinuman sa inyo ang dalawäng panalo. Kailangang maging da- kila at mäginoo ang sinuman sa inyo. Ang tagumpäy na malahi- ran ng kataksilän ay mawäwalän ng kabuluhän. Lumingap-lingap si Magandä. Nätanäw niyä ang isäng paltok sa may dako roon ng lawang na- sasalamin ang tubig. Minasdän ang dalawäng binata, at... - Pasimulän natin ang pälig­ sahan. Sumunod kayo sa akin. Mula sa paltok na yaon - itinuro ' ni Magandä ang paltok na kan­ yäng nätanäw, - ay tätayo tayo upäng pagkatapos, sa pamamagi- ' tan ng hudyät ng hari ng mga duwende, ay tumalon tayo sa tu­ big ng lawa. Kung hindi ninyo ako talunin ay mawäwalän na kayo ng karapatan sa dalawäng päligsahan, sapagkä't hindi ko maäarmg ipagkätiwala ang aking puso sa isäng lalaking gahis ko sa länguyan. Inihakbäng na ni Magandä ang kanyäng mga paä. Sumunod na- mänsä kanyä ang dalawäng bi­ nata. Patakbong tumugaygäy ang hari ng mga duwende. - Nang dumating sa paltok ay inalis ni Magandä ang balabal na puting-puti. Näbiläd na lalo ang kanyäng kagandahan; hinanga- ang gayon na lamang ng dala­ wäng baguntao ang hubog ng pa- ngangarawän ng paraluman. Tumayo siyä sa pagitan ninä Ban at Abä. Pinuno ng hangin ng tatlong maglalaban ang kani­ läng mga dibdib, samantalang hi- nihintäy ang sigäw ng duwende na siyäng maghuhudyät ng pag- papasimula ng päligsahan. (Dürugtungän) MALAKIhjG Timpalak Edukasyonal Ng SAMPAGUITA PICTURES, INC. (Sa Hangaring Matawag Ang Pansin Ng Madla Hinggil Sa Mga Pelikulang May-Uri) P5J50 Na Mga GANTIMPALA Lahat na dapat gawin upang magtagumpay: 1. Matapos na mapanood ang aming mga pelikula sa unang pagtatanghal sa Dalisay, Center, Boulevard, o sa kahit alin mang dulaan na mahirang namin, ipadala ang inyong mga kasagutan sa mga sumusunod na mga tanong: (a) Naibigan ba ninyo o Hindi ang tinig? Ipaliwanag ninyo. (b) Naibigan ba ninyo o hindi ang potograpiya? Bakit? (c) Naibigan ba ninyo o hindi ang mga kilos ng mga artis­ tang lalaki at babai, Bakit? (d) Naibigan ba ninyo o hindi ang mga tagpo. Bakit? (e) Naibigan ba ninyo ö hindi ang kasaysayan, bakit? (f) Naibigan ba ninyo o hindi ang pagkakapamatnugot, bakit? (g) Sino ang higit ninyong naiibigang artistang lalaki at babai na inyong huling napanood, bakit? (h) Ipadala ang inyong liham sa SAMPAGUITA PICTURES Inc., Consolidated Investments Bldg., Plaza Goiti, Maynila. 2. Ang timpalak na ito ay nagsimula noong Setyembre 26, 1947, at magtatapos sa Marso 31, 1948. Sa loob ng panahong ito, ang SAMPAGUITA PICTURES, Inc. ay magtatanghal ng mara- ming pelikula sa mga nabanggit na dulaan, o sa alin mang mga unang uring sine, na aming mapili.*Ang mga sasaH ay magka- karoon ng 15 araw upang maihanda nila ang kanilang mga hu­ ling kasagutan sa SAMPAGUITA PICTURES, Inc., hinggil sa mga naitanghal na pelikula ng nasabing samahan na tumutukoy sa mabuti o hindi ng tinig, tagpo, potograpiya, kilos, kasaysa­ yan, pamamatnugot at mabnbuting artistang lalaki at babai. Ang mga huling kasagutang ito ay hahatulan ng Inampalan na kasama ng mga nauna na ninyong kasagutan na iniingatan ng SAMPAGUITA PICTURES, Inc. sa pagkakaloob ng mga gan- timpala. 3. Upang kayo ay nfagkaroon ng karapatan sa pagtatamo ng mga gantimpala, kinakailangang makapagpadala kayo - ng humigit kumulang sa anim (6) na unang sagot sa amin na pe- Hkulang naitanghal, na tuwirang napanood ng kasali. Ang mga unang sagot, tulad ng nabanggit sa unahan, ay kinakailangang ipadala sa loob ng dalawang araw, matapos na mapanood ang pelilrala. 4. Ang timpalak na ito ay nagsimula noong Setyembre 26, 1947 kasabay ng pagtatanghal ng aming pelikulang "ANG KA- PILYA SA MAY DAANG^BAKAL" sa Dulaang Center 5. Upang ang lahat ay magkaroon ng pagkakataong ma- kapagtamo ng mga gantimpala, ang mabuting pananahta ay hindi isasaalangalang, hangga't ang mga katwiran ay mahnhu- say at nasusulat sa wikang Ingles o Tagalog. Ang huling ka-* sagutan ay kinakailangang ipadala sa loob ng panahong nasasak- law ng Abril 1 hanggang Abril 15, 1948, at hindi hihigit sa 566 kataga. 6. Lahat ng kawani ng SAMPAGUITA PICTURES, Ine, o sino mang ibang tao na may kaugnayan sa Samahan, ay hindi maaaring makalahok sa timpalak na ito. 7. Ang mga gantimpalang SALAPI ay binubuo ng mga sn- musunod na halaga: Unang Gantimpala ... Fl,000.00 Ika-2 Gantimpala ... 500.00 Ika-3 Gantimpala ... ? 250.00 10 Ika-4 na Gantimpala P100 bawa't isa Fl,000.00 20 Ika-5 Gantimpala P50.00 bawa't isa Fl,000.00 50 Ika-6 na Gantimpala F20 bawa't isa PI,000.00 100 Ika-7 Gantimpala P10.00 bawa't isa Fl,000.00 8. Ang mga gantimpalang He ay maaaring paabutin sa PI0,006 sang-ayon sa mga gagawing pagtugon ng mafia sa Timpalak Edukasyonal na ito. Paunwa: Huwig kayoacr makaliiibang. PANOORIN ang pafftatanghal ífANG KAPILYA SA MAY DAAN, BAKAV' Rff Somparmta Pictures, Inc., sa Duhtanff Center NilalabAfcan nina Tita Duran, Oscar Moreno, Guia Imperial, Jose Cris Soto, Paco Zamora, Vicente Uwanar" "t marami pan* ibn" .
Si Bb. Rosario Gatmaitan, isa sa masusugid na alagad ng Wika at isáng modista sa purok ng Sing- galong, Maynila. ranasan sa mga dukutan, o sa pi- nagsasanayang mga kaparaanan ng mga mandurukot, ay hindi da­ pat magbubuklat ng kartera sa karamihan ng tao, laluna sa isang pamilihang-bayan na karaniwang ginagalaan ng mabibilis ang ka- may. Kaya, sa hinaharap na mga araw, kailangang gumamit ka ng kaunting katalinuhan at kaunting katusuhan. Ang ibig kong sabi- hin, ang salap' mo'y pagbubukud- bukurin sa iba't-ibang lukbutan, upang kung madukot man ang isang bahagi ay matirhan ka pa sa iyong pag-uwi... - Salamat po, ginoo, sa inyong paalaala! - ang tugon ni Diosda­ do, na minukhaang masusi ang kausap na tiktik. Ang pinasalamatang tiktik ay dumukot sa isang lukbutan, at nang paibis na sa sasakyän si Diosdado ay iniabot ang dinukot. - luwi mo sa iyong mag-iina ang kaunting tulong na iyan, na hindi mo dapat alalahaning pag- babayarari pa. Ang huling payo ko lamang sa iyo, alang-alang din sa iyong mga anak at sa iyong asawa, ay limutin mo na ang mga nangyari. Sapagka't kahit saan mo paghanapin ang magkasabwat na nandukot sa iyo ay hindi mo na makikita. Ang katusuhan at katalinuhan ng mga taong yaon ay hindi mo kayang is'pin upang mapaghigantihan. Ang pag-iingat mo mula ngayon upang hindi ka na madukutang muli ay magigng katumbas ng pagkabawi mo sa halagang nawala... Ang huling pasasalamat ni Dios­ dado sa maawaing tiktik ay ba- hagya nang nabigkas. Sapagka't sa pag-uumapaw ng malabis na kagalakan sa kanyang puso ay kasabay rin namang namuno sa kanyang pag-iisip ang mga pa- ngaral at pagpapayo ng nagma- OKTUBRE 12, 1947 gandang-loob sa kanya at nag- abot ng lilimahin. Sa gayo'y hin- di niya matutuhan kung ano pa ang dapat sabihin sa kausap na inihatid na lamang ng tanaw, ha- bang palayu nang palayo sa kan­ yang kinatatayuan ang sasakyang in bisan. At kung hindi pa sinu- nud-sunod ang pagbusina ng isáng trak na dumarating ay hindi na- tauhang muli ang tila nanganga- rap nang gising. II. Nang sumunod na mga araw, si Diosdado ay hindi lamang nagpa- kaingat sa kanyang pakikihalubi- lo sa maram ng tao, maging sa paglalakad sa mga lansangang ti­ la g:nagawang pulungan ng mag- kakaib:ga't magkakakilalang nag- kakatagpo nang hindi sinasadya. Ang mga payo ng tiktik na nag- pamata sa kanya kung paano ma- kaiiwas sa mga mandurukot na nagsisigala sa mga pook na ma- tao ay hindi niya nalil'mot kahit sandali. At bilang paghahanda pa rin sa anumang pangyayaring ma- aaring kasuungan nang di-inaasa- han, siya'y bumili ng isang bali- song. ' - Aanhin mo ang balisong na iyan? - tanong ng kanyang may- bahay nang mápuná na pinagpa- pagurang patalimin. - Ibinili mo pa iyan ng pagkain natin, nabu- sog pa ang iyong mga anak... - Ang isang babaing katulad mo ay walang kamuwangan sa su- liranin ng isang lalaking may pi- nagdanasan! - tugong tila pagha- mak sa isipan ng babae. - Ibig mong sabihin ay may pi- naghahandaan ka niyan ? - usisa pa ng asawa. - Wala akong tiyak na pinag- hahandaan, nguni't mabuti nang nakalaan sa di-hinihintay ha pag- kagipit kaysa wala! Ang huling paLwanag ni Dics- dado ay tinugon lamang ng asa­ wa ng pag-iling, na waring ang ibig sabihi'y hindi niya ininama- buti ang gayong paghahanda sa isang panganib na hindi natltiyak na darating. Gayunpama'y ipi- nagkibit na lang ng balikat, sa­ pagka't kailanma'y hindi niya na- g^ng ugali ang ipaggi'tan ang sa- riling mga palagay sa bawa't maibigan at balakin ni Diosdado. Datapwa... kinasabaduhan noon, ang pananabik ng mag-iina sa pagdating ng kanilang tagapag- hanap-buhay ay näuwi sa pagkai- nip. Nang dumilim na ang ma- lamlam na hapon at lumatag ang luksang balabal ng gabi, ang pa­ nanabik at pagkainip ng limang kaluluwang naiwan ni Diosdado ay naging pangamba. Sapagka't ang unang nabuhay sa alaala ni Nati ay ang 'mga banta ng kan­ yang asawa, na ¿iyäng dahilän kung kaya bumili ng isang bali­ song na pinatalim na mabuti. laping sinahod. Pagkatapos ay si- ya na rin ang pumapatay sa ga­ yong paniwala, at ang hahalili naman ay ang palagay na... ba- ka hindi nakatanggi sa mga da- ting kasamahan, at sa pakikipag- inuma'y nalasing at... napalaban ng away. Nguni, kung bakit na­ man hindi makatkat sa kanyang alaala ang pinangingilabutang "balisong"... at sa pag-iisip sa buong magdamag ay iyu't-iyon din ang gumigising sa kanyang panim- dim... Si Nati ay inumaga sa gayong pagninilay. Ang antok ay hindi man naramdaman, kahit nangha- hapdi na halos ang kanyang mga mata. At sa pagkapatigagal nang umagang yaon, dahil sa pag- ^alaala sa asawang hindi rin su- misipot ng bahay, siya'y waring alimpungat na ginitla ng isang patau-po. Nang buksan ang pin- tuan at sinuhin ang tumatawag ay isang di namumukhaang lalak: ang napakilala. - Ako po ay isang kaibigan ng inyong asawa, na pinakiusapang dumalaw sa inyo upang ibalita na siya'y huwag hintayin... at hu- wag d'n namang alalahanin... - Ano kaya ang nangyari sa kanya? - ang tanong sa sarili ng nag-aalalang babae. - Napahamak kaya, o.... ? - At hindi na dinug- tungan ang ibig sabihin, pagka- alaala sa inihasang balisong. Sa buong magdamag halos ay hindi- nagpikit ng mga mata si Nati. Sarisaring hinuha ang nag- haliling gumulo sa kanyang isi­ pan. Naroong ipalagay na si Diosdado ay hinarang marahil ng mga mangungulimbat, dahil sa sa- - Saan po siya naroon? - ang tanong ng asawang k'nakabahan, na hindi na nakaalaalang anyaya- han ang panauhin. - Patuluyin muna ninyo ako at saka tayo magbalitaan! - paalaala ng nagbabalita sa babaing nagu- guluhan ng pag-iisip. - Aba!... Nakalimutan ko nga pala! - anang maybahay, kasunod ang paghingi ng pagpapaumanhin sa kanyang pagkukulang. (Nasa pah. 45 ang karugtond) Made by BOTICA BOIE "5 ESCOLTA, MAYNILA 43
ltàn$■FCMWTÁ8"S*>- PARA - PARA f ^IT N A ftó MAüßAHAyAP TATLAN6 Pt^O AW MH/T NA HINDI NA HO Ka^a Muweiy^ Nú ÆePka / MWO TA IW6' MMOK MO - NAkApALI&O - ¡ IRAN HINDI i SUWALAY- TALA6A BANO tt/NOô NA /rON^ KAMAT/S MO 9 UY, MON A NO - HYA YA0N6 BA6ON6 KA: KAHAPON, Afi' PAOKA HINDI KA tumahan Ay uyak NA RIN AKO'
LIMANG KALULUWA ... (Karugtong ng nasa pah. 43) - Wala kayong dapat alalaha- nin. Alam kong kayo'y nagugulu- mihanan, at sinuman ang luma­ gay sa inyong katayuan ay mag- kukulang sa isang panauhin, dahil sa kasabikang malaman karakara- ka ang balitang inaasam... Nang mapaupo na ang tiktik na dumalaw ay saka isinalaysay ang buong pangyayari. Ibinalita na rin path ang pagkakasakay nila sa isang sasakyan, na kung hindi sa maagap niyang pagkakapigil sa bisig at mga pangaral, mara- hil noon pa'y nasawi na si Dios­ dado. - Hu wag ninyong alalahanin ang inyong asawa! - ang pagpapa- yo pa ng tiktik. - S'ya'y ikinulong naming pansamantala, habang hindi natatapos ang pagsisiyasat at napagpapasyahan ng Huku­ man ang usaping kriminal na iha- harap ng maginoong Piskal. Sa- pagka't ang pangungutang ng bu­ hay, o ang pagpatay ng kapwa ay isáng kasalanang pinag-uusig. öa- yunpama'y nahiniwala akong... siya'y pawawalang kasalanan sa kanyang pagkakapatay sa isang salarin. Sapagka't wala siyang ginawa kundi... ang dapat gawin ng sinumang napalagay sa kan­ yang katayuan,, sa harap ng ma- lubhang panganib na kanyang ki- nasuungan... - Ibig ninyong sabihing... si­ ya'y makalalaya rin at makaba- balik sa aming piling? - -ang ta- n<yig ng naninimdim na asawa. - Gayón po ang aking pag-asa at paniniwala! - ang tugon ng tik­ tik. - Ang pagsasadya ko rito sa inyo ay upang ibalita ang nangya- ri sa kanya, at saka... upang ipagkaloob sa inyo ang salapng kanyang sinahod, na siyang 'pina- kiusap sa akin na isakamay ninyo upang magugol sa inyong mga kailangan habang siya'y nakäpiit. - Maaari po namang kami'y makadalaw sa kanya, hindii po ba ? - usisa pa ni Nati. - Opo, kung ako'y naroon. Da- tapwa, upang hindi kayo pagkai- tan ay mabuti nang magsama ka­ yo ng isang manananggol na ma- pakikiusapan; sapagka't ang mga manananggol ay may-malaking kaparayaan at karapatang maka­ dalaw sa sinumang nakapiit, ka- hit gaano kalubha ang kasalanang ipinararatang. At sa gayón natapos ang kani- lang pag-uusap. Ang tiktik ay nagpaalam, pagkatapos makapag- pasalamat uli ang asawa ni Dios- dado sa kagandahang-loob na ipi- nakita sa kanilang mag-iina. Da- tap wa, ang pinag-aalinlánganan ni Nati, pagkaalis ng tiktik, ay kung paanong mal ligtasan ng kanyang asawa ang kasalanang pagpatay at pangungutang ng isáng buhay? Si ya nama'y nag-aral din, at sa pagbabasang lagi ng mga pahaya- gang pang-araw-araw at ng mga OKTUBRE 12, 1947 nobela, o ng mga kasaysayang ukol sa pagpapatayan, ang isang nakamatay na katulad ni Diosda­ do ay tinatawag na kriminal. At ang sinumang kriminal ay pina- rurusahan ng mga Hukuman... Ang malabis na pag-aalaala ni Nati ay siyang naghatid sa kan­ ya sa tanggapan o bupete ni Don Salvador L. Mariño, sa Villonco Bldg., Quezon Boulevard. Taglay ang maikling I ham ng manunulat na si Prudencio Noble, bilang pag- papakilala sa kanya. At noon din, pagkabasa sa liham na kanyang iniabot sa batang-batang mana­ nanggol, si Nati ay sinamahan sa piitang kinakukulungan ni Dios- dado. Nang umuwi ng bahay ang na­ ninimdim na asawa, pagkatapos mapasalamatan si abogado Mariño sa pagpapagod nitong siya'y sa- mahang makadalaw sa piitan, ang gumulo naman sa kanyang pag- iisip ay kung hanggang kailan siya maghihintay sa pagbabalik o pag-uwi ng bahay nj Diosdado. Sapagka't ano ang malay niya kung ang lahat ng mga sinabi ng tiktik ay pawang pampatabang- puso lamang, o pagbibigay sa kanya ng pag-asa; samantalang... dahil sa kanilang kawalan ng sa- laping pambayad sa mga tanyag at dalubhasang abogado sa mga usaping kriminal, gaya ng naging . Pangulong Jose P. Laurel, o ng naging Senador at Mahistrado Claro Ma. Recto, o ng nangaging Hukom Maraño H. de Joya at Guillermo Guevara, sa halip ma- kaligtas sa pananagutan ay lalo pang mapabaon at tuloy mamahay ng bilangguan nang mahabang pa- nahon? Ang alalahaning iya'y si­ yang hindi magpatahimik sa ka- looban at gumugulo sa pag-iisip ni Nati... III. Nang sumunod na mga araw, ang usaping krimnal na iniharap ng maginoong Piskal ng Siyudad, bilang pagtupad sa kanyang tung- kulin, ay pinag-abalahán ding iba­ lita ng mga pahayagang pang- araw-araw sa Maynila. Sa sari- líng tudling ng dalawáng páhaya- gang pang-umaga sa wikang ingles ay tinurol d'n at pinag- ukulan ng ilang pangungusap ang ginawi ni Diosdado. Sa halip ma- sama?n ay pinuri pa ang kanyang ginawa; sapagka't... "kung wa- lang kaya ang mga alagad ng ba­ tas sa pagliligpit sa mga layak sa lansangan..." ang wika pa ng isang Patnugot... "ay dapat mag- lakas-loob ang mga mamamayang tahim'k sa paglipol sa mga ma- ngungulimbát sa lansangan, sa mapajsamantalang mga manduru- kot at sa naglisaw na mga kri­ minal na hindi nagpapatawad sa pangungutang ng buhay ng kapwa úpang makapagnakaw lamang ng pinaghanap-buhayan ng masisi- pag na tao! Ka:langan ng Bayan ang maraming Diosdado Bayani, na bukod sa pagtatanggol sa sari- ling buhay ay may-lakas pa ng loob sa pagpatay sa mga mang- haharang sa loob ng Siyudad na katulad ng Maynila, at sa mga lansangang-pambansa, upang sa ganya'y magkaroon ng kadalaan ang maraming nagsisipaghanap- buhay sa mga lukbutan ng mga mamamayang tahimik..." Bilang katugon ng dalawang pangulong-tudling na násabi, ang mga pagtatapat ni Diosdado Ba­ yani sa harap ng Hukumang lu- mitis ay pina^-ukulan din ng pi- tak ng iba't ibang pahayagan, pagkatapos mailagda ng Hukom na humatol ang pagpapawaláng- sala kay Diosdado. Ang násabing mga pahayag, na tinukoy rin ni abogado Mariño sa kanyáng mali- wanag at makatwirang pagtatang­ gol sa pinag-uusig, at siyáng pi- nagbatayan ng Hukuman sa pag- papawaláng-sala kay Diosdado, ay nabubuo sa mga sumusunod na salaysay: / "Ang pinag-uusig na si Diosda­ do Bayani ay isang manggaga- wang namamasukan at nagliling- kod sa "Pier 7." Siyá'y isáng ma- rangal at tapat na kawani noong bago magkadigmaan, sa isang pa- lingkuran ng Pámabalaán ng Ko- monwels. Noo'y dadalawa pa la­ mang ang anak nilang mag-asa- wa; kaya't ang walumpong pisong sinasahod ay nakasasapat sa kani­ lang mag-aanak, dahil sa kamu- rahan ng mga b'lihing paninda. Pagkatapos ng digmaan, sa halip ng dalawang anak na dapat ni­ lang buhay'n... ay apat na ka- luluwa na ang ipinagkatiwala sa kanilang mag-asawa ng tadhana. Dahil diyá'y hindi naging sapát. kahit maglugaw na palagi, ang walumpong pisong sahod na si­ yang tinatanggáp sa Pamahalaan. (Nasa pah. 47 ang karugtong) KAY GANDA. AT KAY . BANGO NG BUHOK MO' Ang mga babai at lalaki ay ka- salukuyan nga­ yon g nahuhu- maling sa pag- gamit ng poma- dang ROBIN HOOD dahilan sa kataasan ng uri at bango. Sa lahat ng Basar fOUK BEAUTY CHEMICAL 950-958 BENAVIDES - MANILA 45
LIMANG KALULUWA ... (Karugtong ng nasa pah. 45) Sa gayo'y tinalikdan niya ang walumpong piso at namasukan naman sa isang sangay na paling- kuraíi ng Hukbong Amerikano di­ to sa Maynila. Sa kabutihang pa- lad ay pinasahod siya ng ibayong halaga, bukod ang iba*t ibang ka- pakinabangang tinatamo. "Nang ipahayag ang Republika ng Pilip'nas, ang Hukbong Ame­ rikano ay nagbawas ng mga ka- wani at mga manggagawa sa iba- ibáng sangay niyá. Sa kasamaáng- palad, si Diosdado Bayani ay na- pabilang sa maraming nangapa- alis o binawas. At muía noon, si­ ya'y naging taung-lansangan, da­ hil sa paghahanap ng mapapasu­ kan na makapagpapasahod sa kanyá ng sapát na pambuhay sa kanyáng mag-iiná... sa limáng káluluwáng hindi niyá mapabába- yaang mangagutom. "Nang tila nagtatampo na sa kanya ang kapalaran at ang pag- asa niyá'y unti-unting lumálabo, dahil sa abut-abot na pagkabigo sr paghanap ng mapapasukan, sa wari'y himalang dumulog sa kanya ang pagkakataon nang ma- katagpo ang isang dating kaibigan sa isang liwasan sa Siyudad. Sa- pagká't nabatid nito na siyá'y naghahanap ng mapapasukan, noon di'y inalok siyang sumapi muña sa "Unyon ng mga Estiba­ dor" upang mabigyan ng pagka- kataong siya'y > makapagbuhat ng mga kalakal na inilulunsad ng mga sasakyang nagbubuhat sa Es­ tados Unidos at sa ibá pang mga bansa. Muía noon, o pagkalipas ng ilang araw na pag-aantabay, si Diosdado ay nakapagsimula nang maglingkod sa "Pier 7". "Noong ika-23 ng lumipas na buwan, si Diosdado Bayani ay su- mahod ng ilanpung piso sa san- linggo niyang paggawa o pagli­ lingkod. Pagkatanggap ng sala­ ping sinahod, siyá'y nagdaán sa pamilihang-bayan ng Dib'sorya at ibinili ng mga pagkain ang kan- yang asawa at apat na anak, na may sambuwan ding nagtiis ng unti-unting pagkain at kung ma- kailang nHipasan ng oras sa di- pagtikim ng pagkain. Galák na galak ang kanyang puso at nasisi- yahan ang kalooban sa biyaya ng käpalaran, salamat sa pagmama- gandáng-loob ng isáng dating kai­ bigan at ng "Unyon ng mga Esti­ bador". Datapwa... pang siya'y pauwi na ng bahay, sakay ng isang "jitney" na nagyayau't dito sa D'bisorya at Kalookan, mandi'y alimpungat na nagising nang du- mukot sa kanyang lukbutan at hindi makapkap ang kanyang kar- tera na may lamang tatlumpong piso. Ang gayong karanasan ay muntik nang sumawi ng kanyang buhay kundi... naagapan ng isang tiktik na kasakay na siya'y pigilan sa kamay at pagpayuhang magnilay-nilay muña bago tuma- lon sa sasakyan, dahil lamang sa OKTUBRE 12, 1947 hangad na paghabulin pa sa dala- wang mandurukot ang karterang nawala na p nagsidlan ng buong kayamanan niláng mag-anak. Ang magandang payo ng tiktik na ka- sakay at nagmagandang-loob pang magbigay sa kanya ng tulong na limang piso nang siya'y humaba o umibis sa sasakyan, ay siyang nagpalamig sa nagpupuyos niyang kalooban nang mga sandaling yaon... "Datapwa... nang sumunod na mga araw, dahil sa di-pagkalimot sa pangyayarmg nagpadugo sa kanyang puso at nagturo upang matutuhan niyang sumpain ang mga "layak sa lansangan" na hin­ di lamang nakasusukal kundi... lumilikha pa ng ligalig sa mga ta- himik na mamamayan... si Dios- dado ay naghanda at naglaan ng isang "balisong", bilang pananggol sa sariling buhay at pamatay sa sinumang mangangahas na muli na siya'y dukutan, o agawan ng salaping pinagpawisan niya sa sanlinggong pagpapakahirap. "Ang pumatay ng kapwa ay isang pangungutang ng buhay... At ang pangungutang ng buhay ay dapat pagbayaran ng buhay rin, o ng pagkabilanggong habang-buhay naman. Nguni't ang pumatay sa isang mangungulimbat o mangha- harang, na naghähanap-buhay sa sari-sariling lukbutan ng mga mamamayang mararangal at nag- sis pagpatulo ng pawls upang ku- mita ng pambuhay sa mga ka- anak, ay hindi isang kasalanang pinarurusahan ng alinmang ba- tas sä sandaigdig. Manapa'y isang paglilingkod iyan sa Bayan at sa Lipunan, at pagtulong sa mga ala- gad ng Batas o sa Pamahalan, upang malipol ang masasamang- loob na siyang mga "layak sa lan­ sangan", hindi lamang sa S yudad ng Maynila kundi... sa mga ba- yan-baya't mga lalawigan man na pinamamayanihan ng mga kri­ minal na iyan. 'Ang napatay ni Diosdado Ba­ yani ay isang lalaking may ma­ habang talaan na sa tanggapan ng Pulisiya sa Maynila, bilang isang mamamatay-tao, magnana- kaw, manghaharang, manggagaha- sa ng babae, at kung anu-ano pang kasalanan. Sa apat na lala­ wigan sa Kalagitnaan ng Luson ay pinangilabutan ang kanyäng mga kalupitan at karahasan. At dahil sa. kanyang mga kasalanang ginawa, ' siya'y malaon nang pi- naghahanap ng mga Hukuman sa Maynila at sa mga lalawigan man upang papanagutin sa iba't-ibang kasalanang dapat nyang pagba- yaran ng buhay, o pagdusahan nang habang panahon. Salamat kay Diosdado Bayani, na sa isang pagkakatao'y kanyang nakatagpo sa isáng sasakyán, at sa katalinu- hang ginamit ng lalaking nagpaka- bayani sa pagtatanggol sa sari­ ling buhay at sa pakikipagsapala- ran sa harap ng panganib, ang kriminal na hindi matapaw-tapa- wan ng mga alagad ng Batas ay nakatagpo rin ng kasukat hang­ gang sa... maligo siya sa sarili rin niyang dugo...." May kasalanan b wala si Dios­ dado Bayani? - anang mga paha- yagan. Ang katanungang iya'y tinu- gon ng Hukumang lumitis, at ini- lagda ang hatol na pagpapawa- lang-sala sa pumatay sa isang taong walang halaga sa bayan. Ang ginawa ni Diosdado Bayani ay siyang biglaang tugon sa sarili rin niyang katanungan na, "O ba- yaan kong mamatáy sa gutom ang limang kaluluwang para-parang mahal sa aking puso, o utangin ko áng buhay ng kriminal na itong ibig na umagaw ng tangi naming kayamanan?" Sapagka't nang s ya'y tutukan ng rebolber sa loob ng sasakyang pinatigil na bigla ng kriminal, sa pagdadahi- (Nasa pah. 49 ang karugtong) HINDI KAUMiGANG MhGlHG OALUWA'MG^^ $ UPANG MAKAPAGHANOA NG MASASA^ii^ ' 47
A ISANG LIBIS, AY NARO- 0)05A kanyang pangitain ROON Sl BUHAW/- KALUNG" KALONG SIYA NG ISANG MUSMOS NA PANIßUGHO../^^ NINA MAH/WH/H AT AY PARANG NAKIkITA ANG PAG-UULAYAW HABAGAT... AY NAROROON NAMAN Sl HABAGAT. GAYA RIN Nl BUHAW!, SIYA AY NANGA' NGARAP NANG GISING AV6 MAILAP AfA BATHALA HG KABUMOUKAM " JESÜS S.ESGUERRA DBOCGONZALES fyr SA DA MPA, AY NARÖRÖÖN Sl MAHINHIN.... NAGLALA RO ANG KANYANG DILI-DILI. PARANG NAKIKITA SA PANGITAIN ANG MUKHA NG DAL AWANG BAYAMI SA SUSUWOD. LUNAS SA DA M DAM IN "
SA LABOIÍATORYO NI DR. X. pl ABOLO IGNAN MO,TABUKLING MG PATAY NA PUSA T NABUWAY PAGKATA- KONG MAIN IK- SIYONAN/ SAMPUNG TAON ANG 6INUGOL KO UPANG TVKLASIN ANG PORMULA NG ^SULBMAYSOL^ANG MA0ISANG PAWPATAY NGBUHAYÜ ATJAM-ßUHAY NG PATAYX^ BMB AKO TAGUMPAY ANGAKiNG tr EKSPERIMEN^ (-ÁTNGAYO'Y WLANGAN& GAMITIN KO MUNA ITO SA SARIUNB KAPAKANAN BAGO PAKINABANGAN NG DAIGDIG..^B^E-NB.. MWIE¿-SALAP/ BABAP^ALAK^ LAN AT AY MAGIGING AKIN SA BISA NG* 'SULBUflAYSOC*/ B^AHlN MONG MAIGI ANG MAGAHDANG BAUTAHG ITO, TABUKLING, AT HUMANOA KA- SAYANG AT HINDI AKO^ MARUNON& BUMASA^ PERO SUPERYOR ANG zeit ue1^ fO-5-47 LIMANG KALULUWA ... (Karugtong ng nasa pah, 47) lang siya'y isang alagad ng ba- tas at si Diosdado Bayani ay isang kriminal na kanyang pinag- hahanap na malaon na, pagkaibis nila sa sasakyan ay nagsumamo pa siya, si Diosdado, na magbaka- sakali na sa ibang masalapi ang manghaharang. Sapagka't ang sa- lapi niyang dala na hindi naman lubhang malaking halaga ay pam- buhay lamang sa limajyg kalulu- wang marahil ay pinamumutian na ng mga mata sapaghihintay sa kanyang pagdating. Datapwa't nagpumiiit din ang kriminal, at si Diosdado ay binalaang... kapag hindi niyä inilabäs ang karterang may-lamang salapi ay uutangin ang kanyang buhay at kukunin pa ang salaping kanyang pinagpawi- san sa sanlinggong paggawa. Sa gayo'y madali siyang nagpasiya, at sa pagkukunuwang dinurukot ang karterang hinihingi, sa loob pa ng lukbutan ng pantalon ay kinalas na ang pagkakalapat ng balisong, bilang paghahanda sa di- maiiwasang pakikipagsapalaran sa kamatayan... Ang utos ng nanghaharang na nagtuon ng rebolber sa kanya ay sinunod naman ni Diosdado. Ini- labas ang kartera na may lamang sampung piso at iniabot sa uma- angkin sa kanyang pinaghanap- buhayan. Habang nagbubuklat ang pusakal na manghaharang at binibilang ang iilang pisong ibi- nukod sa kanyang kartera, ang balisong naman niya'y nailabas sa lukbutan na nakabalot sa panyoli- to; at sa pagkukunwang magpa- pahid ng butil-butil na pawis na noo'y waring humuhulas na sa buo niyang katawaan dahil sa pagka- kahalo ng takot at pagngingitngit, ang patalim ay unti-unting na- buksan. Kahit nababalot ng pan- yolito ang hawak na patalim, pagkadakot nang mahigpit sa pu- luhan ay hindi na nag-ukol pa ng anumang pagtatanong at biglaan na lang dinaluhong ang mangha­ harang, kasabay ang abut-abot na saksak sa dibdib at sa iba pang panig ng katawän na madaling iki- nahandusay sa tabing-daän. Ang ilang babaing nakamasid sa kan­ yang ginawa ay nangapatili. Ang mga sakay ng iba't ibang sasak- yang nagsasalimbayan sä lansa- ngan ay madaling naglagda ng hatol, at sa halip bigyang katwi- ran si: Diosdado, siya pa ang ipi- nalagay na nanghaharang sa kan­ yang pinatay, pagka't napataon sa kanyang pag-agaw sa sarili rin niyang kartera.... Datapwa't si Diosdado ay hindi man tumakas, gaya ng maaasa- han sa mga karaniwang kriminal. Siya pa rin ang nagpatawag ng pul.s at hindi n layuan ang kan­ yang pinatay na di-makilala kung sino... Pagdating ng pulis na unang dumalo ay iniabot niya ang "balisong" na dugu-duguan, na ang puluha'y nababalot ng panyo- litong nababahiran din ng dugo. Pagkaabot ng patalim ay itinuro naman sa pulis ang rebolber ng manghaharang na nabitiwan at hindi na naiputok, kasabay ang paunang-sabi na balutin sa isa ring panyolito upang hindi mapa- wi ang mga bakas ng daliri ng kamay ng kriminal. At pagkata- pos ipagtapat'sa pulis na nagtata- nong na siya ang pumatay ay siya pa rin, si Diosdado, ang nag- kuéang napadala sa himpilan upang doon tapusin ang pagsisi- yasat. Kataon namang nang mga san- daling yao'y nagdaraan ang isang sasakyan ng Kagawaran ng mga Tiktik, at sa mga sakay ay ka- bilang ang tiktik na naging kai- bigan na ni Diosdado. Kaya.. pagkakita sa kanya, karakaraka'y siniyasat ang nakamatáy. Ipinag- tapát namán ang buong pangya- yari, at pagkatapos ay ibinulong ang pakiusap na ibalita lamang sa kanyáng mag-iiná ang kapahama- káng nangyari sa kanyá at ipag- kaloob ang bahagi ng kanyáng si- nahod na pinagbukud-bukod sa tatlong lukbutan, bilang pagtalima sa mga payo rin ng nasabing tik­ tik nang siya'y unang madukutan. Nangako naman ang kaibigan, at sila'y nagpatuloy sa himpilang pi- nagdalhan sa kanya. Iphiit siya upang papanagutin sa kasalanang pagpatäy, gaya ng iniharäp na sakdäl ng Mäginoong Fiskal... Nguni, kinabukasan din noon, ang lalaking pinatay ni Diosdado ay nakilala ng Kagawaran ng mga Tiktik na isang kriminal na malaon nang pinaghahanap dahil sa di-mabilang na kasalanang da- pat panagutan sa harap ng Lipu- nan at ng mga Hukuman. Sa ga- yong pangyayari, ang Puno ng Pulisya sa Siyudad at ang Punong Tagasiyasat ng Kagawaran ng mga Tiktik ay nagpasalamat pa kay Diosdado Bayani sa mala­ king tulong at paglilingkod na kanyang nagawa sa pagkakapatay sa malupit, halimaw at walang kaluluwang kriminal na lalong ki- lala sa taguring "Dodong Biga- tin". Kung isang kasalanang walang kapatawaran ang pangungutang ng buhay ng kapwa, hindi kaya isang kabanalan naman o isang dak lang pagl lingkod sa Bayan at sa Lipunan ang pumatay sa mga katulad ni "Dodong Biga- OKTUBRE 12, 1947 49
tín"? Sa mga lansangan sa May- nila ay naglisaw ang maraming 'Dodong Bigatin", at upang ma- cgalipol, o mangaligpit ang mga sukal na iyan, ay hindi lamang ang mga alagad ng katah'mikan ang may-tungkuling mag-usig sa kanila kundi... ang lahat ng ma- mamayang may-damdaming ma- katarungan. Sapagka't sila ang una-unang napipinsalaan sa mga kalikutan ng mabibilis ang ka- may, pandarahas ng mga walang kaluluwa sa kapurihan ng kaba- baihan, panlalapastangan sa ka- payapaan ng mga táhanan, at pa- ngungu+ang ng buhay ng kapwa na waláng ibáng dahilán kundi ang hangaring mákapagnakaw... " * * Mga Huling Pangyayari Ang mga papuring iniukol ng inga pahayagan kay Diosdado Ba- yani ay siyang nagpalipat-lipat sa maraming bibig. Datapwa, ang mga papuring yao'y ni hindi man tinangofe ng ilong ng may-kata- wan, bagkus naging laman ng kanyang panimdim sa araw at ga- bi. Sapagka't sa halip matahimík ang kanyang kalooban ay lalo pang naguguluhan ang sariling pag-iisip, dahil sa paninisi ng budhi n yang tuwina'y gumigising 50 sa isang al alahanin... Ang pagkakapatay niya sa ba- litang kriminal na si "Dodong Bi- gatin" ay siyang nagbigay sa kan- ya ng bagong pangalan. Sapag­ ka't sa pinaglilingkuran niyang "P er" ay hindi na siya makilala ngayon kundi sa bansag na "Mr. Bigatin." At kahit niya daanin sa galit ang pagtutol sa gayong taguri, ang mga kasamaha'y pa- tuloy ring tumatawag s.a kanya ng gayon. Hindi lamang iy&n ang di- magpatahimik sa kalooban ni D'osdado. Sa sarili man niyang tahanan, pati ng kanyang mayba- hay ay hindi nakalilimot sa kan­ yang ginawa, na pangungutang ng buhay dahil lamang sa munting halagang inaagaw sa , kanya, na kung tutuusi'y hindi katimbang marahil ng isang buhay na kan­ yang kin til. At ang wika pa ng kanyang asawa: - Ang salapi'y nakikita, nguni't ang isang buhay na makitil ay hindi na mababayaran ng salapi upäng magbalik sa katawäng pi- nanawan na ng hininga! Ang makatuwirang palagay ni Nati ay nagpakunot lamang sa noo ni Diosdado. Sinadya niyang huwag tugunin upang pangatwira- nan, sapagka't anhin man niyang isipin ay nananaig din ang sigaw ng budhi na... kung siya ma'y pi- nawalang-kasalanan ng Hukuman sa pagkakapatay sa isang krimi- nl, at pinag-ukulan ng nakalala- sing na mga papuri ng mga pa- hayagang nagbigay-katwiran sa kanyang ginawa... ang batik ng kasalanan na nakatatak sa kan­ yang noo ay hindi mahugasan ng pagsisisi. At sa halip na malimu- tan ay naguguniguning parati at waring tumatanghal sa kanyang paningin ang larawan ng kriminal na kanyang napatay nang sanda­ ling nalHigo sa sariling dugo, sa tabng-daang kinatagpuan sa ka­ nila ng pulis na unang nagsiya- sat. Ang pangyayaring yao'y na­ ging sugat na pinaglamnan sa kanyang panimdim, at tuwinang maaalaala ay nangingilabot ang kanyang' katawan. Subali, ang alalahanin ding iyan ang siyang nagpapasilakbo sa kanyang dugo ka'ianma't nana- nariwa ang pangyayari... Sapag­ ka't siya'y pinalad lamang na ma- kauna, sa halip na siya ang ma- patäy. At kung siya ang sina- mang-palad, hindi lamang ang buhay niya ang sana'y nawala kundi... may lima pang kalulu- wang sa pagkaulila sa kanya ay... sino ang nakaaalam at ma- kahuhula sa mangyayari? O ang LIMANG KALULU­ WA... o ang ISANG BUHAY? Ang katanungang iya'y tinugon ni Diosdado Bayani sa isang pag- kakataong hindi niya hinihintay, nguni't malaon na ring pinanga- ngambahang hahatulan ng kan­ yang "balisong"., Sapagka't sa harap ng ganyang panganib, o sa harap ng mga kalupitan at pang­ gagahis sa kapwa ng mga lala- king naghahari-harian sa mga lan­ sangan, na hindi kumikilala sa mga maykapangyarihan bagkus mga kalaban ng katahimikan, si Diosdado Bayani ay walang lunas na maidudulot kundi ang kanyang "balisong" na pananggol sa sari- ling buhay at siyang panangga- lang upang ang ilang pisong pan- ligtas sa kagutuman ng limang käluluwäng para-parang mahäl sa kanyang puso ay huwag mahamig ng isang tamad na ayaw magha- nap-buhay at nagpapakabuhay la- mng sa banat ng buto ng kanilang kapwa na siyang may karapatang matira sa daigdig... WAKAS ILANG-ILANG